Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus : Series latina"

See other formats 


'  ';.T?H3 


iiiiii ,-;,. 


Kfki'f)''('' 5- ''''■•■■  ■/  '■     ■-     >fl 

i2<;:-fc'kS:(!;^*C;-;;':;r.' 

{.;(;^';;,''/.*'''; ':'';/;';';  :v.' 

lj,J^L'i,i,;"',  f'  ►,  .»l,'.'l-  ■:;'.(■'   ' 

iJi  h"''v'  ''■,;  '■■■■■ 


Ir'.  ■■:■,'■ 


Wri'':'M-:  '■' 


U  ^:<:  •:■.'!'.  :'-y  ■.■:(■ 


it!lmii''!'';'''';'i'';v,v ';■.': 


■  •,'iii,''^'' '  ■'■■'■ 


,'."1  ':.:■ ! 


';''!;';';i-'','i'j;-j  ■;';';'' .V,''. ''■■.■., 

\\:  ;,'„■..;;/;'(■;".':;.,'■;...     .;■  '. 

'■i::<'>''''>::a:':'''''..''.::'.,  i;::.. '^ 

':ii.i,'.'.  <::.':':  r/r  ■    :..' 


;M  •  ■  •  ■■': 


r '  j  1  ■;"■'■■  t  ■ 
'l^     :t.l,    *    ,-,'   ' 


^''H0':: 


'wiuffiC'''''!"-'-.'  '■■'■■'    ■  '■  •  '■:■' 
^NMmflf^i.t: ,!;  ',•':,■■:'•;:■  :■•''■■  .^.'i;' :; 

&'iil'|i;u:''\i;;';;'';' ;;/;''■.;'' 
i^;''id' ''*')>' ■•'•'•■  ••,'■"■ 


fiw;'!;';:;; 

■)'"'  ■; 


T.y/;'  i,  ■ 


'■''■  '■,'''  '  (   ■".'■■,■;.■■.'■ 

".:.  ,'   ■;'    '■  (     ,      ■        '    ■,•,"■■ 
..   '.  ,',!. '.'..;  ■   ,.'  ',l';,  ■■■ 

■■,;;i;i;;';''';;f;;'.,  ,';:.' /o' 
!■,■;■;''-■:;''','  (  '■':';■'•' , 


;:  '■;;■■  y'.    ..■■■■ 
a,i:ii  .':,■,.':'■ 


';'  :if 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/patrologiaecur197mign 


CURSUS    COMPLETUS 

SEU  BIBLIOTHECA  UNIVEliSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  OECONOMICA, 

mmM  ss.  PATRiiM,  mmmi  scriptorumoue  ecclusiasticorum, 

SIVE    LATINORUM,    SIVE    GR-ECORUM, 

QUI  AD  jEVO  APOSTOLICO  AD   TEMPORA  INNOCENTII  IIl  (ANNO  1216)  PRO  LATINIS 
ET  CONClLll  FLORENTINl  (ANN.  U39)  PRO  GR.ECIS  FLORUERUNT  : 

RECUSIO     CIIRONOLOGICA 

OxMNIUM  QU/E  EXSTITERE  MONUMENTO»U\I  CATIIOLIG.E  TRADITIONIS  PER  QUINDEGIM  PRIMA 

ECGLESLE  S.ECULA, 

i     XTA   EDITIONES  ACCURATISSIMAS,   INTER  SE  CUMQUE  NONNULI.IS  CODIGIBUS  MANUSCRIPTIS  COLLATAS,  PERQUAM  DILIOKM- 

TEK    GASTIGATA;    DISSERTATIONIDUS,    COMMENTARIIS,     VAIUISQUE     LECTIONIBUS    CONTINENTER     ILLUSTRATa;    OMNIBUS 

OPERIBUS  POST  AMPLISSIMAS  EDITIONES  QU.*:  TRIBUS  NOVISSIMIS  S/KCULIS  DEBENTUR  ABSOLUTAS  DETECTIS,  AUCTA  ) 

INDICIBUS  PARTICULARIBUS  ANALYTICIS,  SINGULOS  SIVE  TOMOS  SIVE  AUCTORES  ALICUJUS  MOMENTI  SUBSEQUENTI- 

BUS,DONATa;CAPITULIS  INTRA  IPSUM  TEXTUM  RITE  DISPOSITIS,  NECNON  ET  TITULIS  SINGULARUM  PAGINA- 

RUM  MARGINEM  SUPERIOREM  DISTINGUENTIBUS  SUBJEGTAMQUE  MATERIAM  SIGNIFICANTIBUS,  ADORNA- 

TA  ;     OPERIBUS    GUM     DUBIIS,     TUM      APOCRYPHIS,      ALIQUA     VERO    AUCTORITATE     IN     ORDINK 

AD     TRADITIONEM   EGGLESIASTICAM    POLLENTIBUS,   AMPLIFIGATA   ; 

DUGENTIS    ET    AMPLIUS    LOCUPLETATA    INDIGIBUS    AUGTORUM    SIGUT    ET  OPERUM,    ALPHABETICIS,   GHRONOLOGIGIS,  STATIS- 

TICIS,     SYNTHETICIS,     ANALYTICIS,    ANALOGIGIS,    IN   QUODQUE    REHGIONIS   PUNGTUM,    DOGMATIGUM,     MORALE,    LITUR- 

(ilCUM,     GANONIGUM,    DISCIPLIN ARE,     HISTORIGUM,     ET    C.UNGTA    ALIA    SINE    ULLA    EXGEPTIONE;    SED    PR.CSERTIM 

DUOBUS     INDIGIBUS     IMMENSIS     ET     GENERALIBUS,     ALTERO     SCILICET    RERUM,    QUO     GONSULTO,    QUIDQUID 

NON    SOLUM    TALIS    TALISVE    PATER,     VERUM     ETIAM    UNUSQUISQUE    PATRUM,    NE    UNO     QUIDEM     OMISSO, 

IN      QUODLIBET      THEMA       SCRIPSERIT,      UNO       INTUITU       GONSPIGIATUR ;       ALTERO      SCRIFTUR^^E 

SACRyE,  Ex  quo  legtori  comperire  sit  obvium  quinam  patres  et  in  quibus   operum 

SUORUM      LOCIS      SINGULOS      SINGULORUM      LIBRORUM      S.     SCRIPTURvE     VFRSUS,      A     PRIMO 
GENESEOS    USQUE  AD   NOVISSIMUM    APOCALYPSIS,    GOMMENTATI    SINT.* 

EDITIO    AGCURATISSIMA,    C.BTERISQUE    OMNIBUS     FAGILE    ANTEPONENDA,     SI    PERPENDANTUR     CHARACTERUM      NITIDITAS, 

GHABT.4S      QUALITAS,      INTEGRITAS      TEXTUS,       PERFEGTIO      CORREGTIONIS,      OPERUM      RECUSORUM       TUM      VARIETaS, 

TUM    NUMERUS,    FORMA    VOLUMINUM    PERQUAM    GOMMODA    SIBIQUE    IN    TOTO   PATROLOGI^    DECURSU     CONSTANTER 

similis,    pretii    ekiguitas,     pr.«sertimque    ista    collegtio,    una,    methodiga    et    chronologiga, 

sexcentorum  fragmentorum    opusgulorumque   hactenus  hig  illig  sparsorum,   primum  autem 

in  nostra  bibliothega,  ex  operibus  et  mss.  ad  omnes  .etates,  logos,  linguas  f0bma3que 

PERTINENTIBUS,   GOADUNATORUM. 

SERIF.S   LATINA  PRIOR 

IN  QUA  PRODEUNT  PATRES,  DOCTORES    SCRIPTORESQUE  ECCLESIiE  LATIN^ 
A  TERTULLIANO    AD  INNOCENTIUM   III. 

AGGURANTE    J.-P.    MIGNE, 

Bikliolhecee  Cleri  unlvergsc, 

SIVE    CURSUUM    COMPLETORUM    IN    SINGULOS    SClENTIyE    ECCLESIASTIC^    RAMOS    EDITORL. 


PATROLOGIiE    TOMUS    CXCVIL 


SANCTA  HILDEGARDiS  ABBATISSA, 


PARISIIS 


APUD  GARNIEF{  FRATHES,   EDITORES  ET  J.-P.    MIGNE  SUCCESSORES. 

IN  VIA  DIGTA  AVENUE  DU  MAINE,  189,  OLIM   CHAUSSEE  DU  MAINE,  127. 


tjpis  societatis  dictx  Socictas  impressionis  et  lil^rarix  adinini.strationum  viaramque  ferratarum. 
PAULO  DUPOMT.  —  Parisiis,  in  via  dicta  Jean-Jacques-Rousseau  .11      (a.)U.1.81. 


r.i  WSTITUTE  OF  H-'ED1AEVAL  STUOIES 

10  ELM^LEY  PLACE 
^     TORONTO  6,  CANADA, 

DEC  »7 1231 


SECULUM    XII 


I^« 


1 


abbatissj: 


AD  OPTIMORUM  LIBRORUBA  FIDEM  EDITA. 

PHYSICyE  TEXTUM  PRIMUS  IMTEGRE   PUBUCI  JURIS   FECIT  D'   CAR.  D.VREMBERG 

Bil)liolheca3  Mazannte  Pnefectus; 

PROLEGOMErVIS  ET  l\OTIS  ILLUSTRA.VIT  I>>  F.  A.  DE  REUSS, 

Piofessor  Wiiceburgensis ; 

ACCURANTli     J.-P.   MIGNE, 

ltlBL.10THEC.£   CLERl  Li^IVERS.E 

SIVE 
CURSUUM     COMPLETORUM     IN     SINGULOS    SCIENTI.f:     ECCLESIASTlC.i:     RAMOS     EDITORE. 


TOMUS  UNICUS. 


PAKISIIS 

APUD  GARNIER  FRATRES.  EDlTOaES  ET  J.-P.  MIGNE,  SIKXESSORES, 

IN  VIA  DICTA  :  AVENUE  DU  MALYE,  1S9,  OLIM  CHAUSSEB  DU  MAINE,  127. 


1882 


ELENCHUS 

AUCTORUM  ET   OPERUM    QUI    IN    HOC    TOWO   CXCVII    CONTINENTUR 


SANCTA  UlLbEGARDlS  ABnATlSSA. 

Kpistolu' CoL  145 

Scivias  seu  Visioiics .  383 

Liberclivinorum  operumsimplicisliominis 739 

Soliitiones  iriginla  oclo  quseslionum 1037 

E\i)l;iiialio  Ket;uhe  S.  Benedicti 10ij3 

ExplaiKitio  Syniboli  S.  Alhanasii 1065 

Vita  S.  lUipcrti 1081 

Vita  S.  Disibodi 1093 

Piiysica,  cujus  titulus  ex  coil.  ms.  :  Sublilitalum  divcrsariim  naturarum  croaturarum 

libri  novem 1117 


SANGT^  HILDEGARDIS 


NATALES,  RES  GEST^.,  SCRIPTA 

{Ada  sandorum  BoUand.,  Sept.  toui.  V,  die  17,  p.  629.) 


§  I.  Acia  S.  Hildegardis  jam  edita,  et  illius  aucfo-  A  vestrse  praeceptum  accepi,   ut  post  Godefridum,  vi- 
rcs  :  alia  qnsedam  ex  ws.  edenda^  Vitasupplenda      rnm    ingftnio  clarum,   Vitam   sanctge  ac  Deo  dilectae 


in  hoc  Cornmenlario  maxime  ex  Sanctse  scriptis. 

{.  Inler  sanctos  qui  sa^culo  xii  florueruiil,  locum 
non  vulgarem  liabet  S.  Hildegardis  virgo,  virtuli- 
bus,  niiraculis,  propheticis  scriptis,  ac  mira  no- 
minis  celebritate  clarissima,  cujus  gcsta  modo  ii- 
lustranda  suscipio.  Vita  ipsius  ad  hunc  diem  im- 
pressa  est  apud  Surium,  et  jani  anno  1566  Coio- 
nise  edita.  Auctorem  Vitse  Theodoriciun  abbatem 
Benedictinum  omnes  passim  recentiores  dicunt, 
sed  non  addunt  cujus  monasterii  sit  abbas.  Apud 
Surium  de  Throdorico  hfec  notantur  :  «  Claruit  is 
anno  1200,  estque  diversus  a  Theodorico  abbate 
S.  Trudonis.  »  Distinctio  hsec  certa  est,  cum  Theo 


Hildegardis  virgiuis  (qu  im  ille  honesto  stylo  inchoa- 
vit,  sed  non  perfecil)  in  ordinera  redigerem,  et 
quasi  odoriferis  floribus  serta  contexens,  visiones 
ejus,  gestis  suis  insertas,  sub  divisione  hbrorum, 
in  unius  corporis  furmam  redigerem.  »  Tum  post 
aiiquot  excusationes,  quid  fecerit,  sic  exphcat  : 
«  Itaque  parui  eo  modo,  ut  pra^fati  viri  liber,  pri- 
mae  positionis  locum  obtinens,  nullam  suse  dispo- 
sitionis  paliatur  jacturam;  deinde  secundus  liber 
visioniim  pulcherrimum  et  admirabilem  textum  : 
tertius  miracuiorum...  a  nobis  digestam,  divisam 
et  ordinatam  contineret  scripturam.  »  Itaque  pri- 
mus  liber    est  Godefridi,   excepta   praefatione,   con- 


R 

doricus   Trudonopoiilanus  abbas  anno   HOO  florue-       tinetque   pleraque   Sancta?   gesta,   non  tamen  mor- 


rit.  Trithemius  in  Catalogo  iUustrium  virorum  , 
pag.  138,  parum  exacte  de  Theodorico,  ejusque 
aetate  loquitur  :  «  Theodoricus,  inquit,  abbas  or- 
dinis  S.  Benedicti ,  beatai  Hiidegardis  quondam 
amalor  castissimus,  vir  tam  in  Scripturis  sanctis 
quam  in  litteris  saecularibus  exercitatus  et  doctus, 
ingenio  promptus,  sermone  scholasticus  ,  scripsit 
ad  multorum  sedilicationem  vitam  ejusdem  Hilde- 
gardis  sponsse  Christi  lib.  iv,  Epistolas  quoque  va- 
rias  ad  diversos,  et  qua?dara  aiia  nobis  incognita. 
Claruit  temporibus  Henrici  VI  (defuncti  anno  1198) 
anuo  Domini  1200.  »  Trithemius  memorise  lapsu,  aut, 
ut  magis  credo,  errore   transcribentium   aut   impri- 


tem,  visiones  quoque  et  miracula  in  hoc  libro  ali- 
qua  referuntur.  At  liber  secundos  de  visionibus  et 
tertius  de  rairaculis  et  raorte  Hildegardis,  solias 
sunt  Theodorici. 

3.  Jara  vero  ambos  hosce  scriptores,  non  abba- 
tes,  sed  monachos  fuisse,  habeo  ex  Actis  mss.,  pro 
canonizalione  S.  Hildegardis  compositis,  et  apud 
nos  edendis,  in  quibus  num.  7  h«c  leguntur  : 
«  Bruno  custos  S.  Pelri  in  Argentina  et  presbyter 
juratus  dicit  de  vita  beatse  Hildegardis ,...  quod 
in  libello  qui  de  ejus  vila  a  duobus  religiosis, 
scilicet  Gotfrido  et  Theodorico ,  qui  cum  beata 
virgine   morabantur,  statim   post    ejus    obitum    est 


mentium,  vitam  in  quatuor  libros  videtur  dividere,  q  scriptus,   legit   :  quem  oranibus   modis  vera   credit 


cum  tantum  sint  libri  tres,  ut  clarum  et  certum 
est  ex  singulorum  prsefatione,  et  conclusione  libri 
tertii.  De  scriptorum  setate  infra. 

2.  Priraus  forte  est  Trithemius  qui  Theodoricum, 
biographum,  vocavit  abbatem;  multumque  dubito 
an  revera  abbas  fuerit,  imo  potius  credo  monachum 
fuisse,  non  abbatem.  Certe  monachus  tantum  fuit, 
quando  vitam  conscripsit.  Pra>terea  non  solus 
Theodoricus  laudatam  Hiidegardis  Vitam  scripsit; 
sed  eam  ante  ipsum  scribere  coepit  Godefridus 
raonachus,  cujus  est  liber  primus.  Secundum  vero 
et  tertium  composuit  Theodoricus,  jubentibus  Lu- 
dovico  et  Godefrido  abbatibus.  Hsec  omnia  clare 
evuuntur  ex  praefationibus,  quas  omnes  composuit 
Theodoricus.  Etenim  toli  vitfe  ita  prasfari  incipit  : 
«  Dominis  venerabilibus,  Ludovico  et  Godefrido  ab- 
batibus,  Theodoricus  humilis  servorum  Dei  servus 
salutera     cum     devotis      orationibus.      Auctoritatis 


continere,  etc.  »  Ex  his  haberaus  primo,  auctores 
Sanclse  convixisse,  et  non  modo  esse  conterapora- 
neos,  sed  in  mullis  etiam  testes  oculatos.  Hac  de 
causa  Theodoricus,  licet  in  praefationibus  de  more 
multis  utatur  excusationibus,  nunquam  pro  excu- 
salione  allegat  ignorantiara  gestorura  ,  visionum 
aut  rairaculorum  S.  Hildegardis,  et  ne  insinuat 
quidem  nisi  raro,  se  aliorum  instructione  indigere, 
aut  aliorum  relatione  uti,  ad  gesta  Sanctae  conscri- 
benda.  Itaque  dubitare  non  possumus  quin  Gode- 
fridus  et  Theodoricus  fuerint  ex  iis  monachis,  qui 
in  monasterio  B.  Hildegardis  rem  divinam  perage- 
baut,  eaque  de  causa  poteraut  omnia  habere  per- 
spectissima.  Godefridus  verosirniliter  erat  natu 
D  major,  isque  solus  Vitam  scripsisset,  nisi  mors  in- 
tervenisset.  Nam  defunctum  fuisse  Godefridum  , 
quando  scribebat  Theodoricus,  liquet  ex  proefatio- 
ne  Hbri  secundi,  in  qua  «  Godefridus  bon«  memo- 


Patrol.  CXCVII. 


1 


n 


S.  HILDEGARDIS 


12 


rise   »    vocatiir.     Ilabemiis    secundo  .    Vitam    fuisse  A  ad  exameii  illiid  instituendum  delcgavitprappositum, 


scriptam  s/alim  posf  Sanct;r  obitum.  Ilabemus  ter- 
tio,  errasse  baillelum  in  tabula  critica,  non  modo 
quia  Theodoricum  facit  abbatem,  et  solum  Vilce 
scriptorem  ,  cum  Trithemio ,  sed  etiam  magis , 
quia  dixit,  eum  vixisse  «  viginti  aut  triginta  an- 
nis  »  post  mortem  S.  Hildegardis,  ac  si  nou  esset 
scriptor  omnino  contemporaneus.  Hanc  Vitam  pri- 
mo  loco  recudam  ex  Siirio,  coliatam  tamen  cum 
ms.  Bodecensi ,  ciijus  lectiones  variantes  acce- 
pimus. 

4.  Alteram  quoque  habemus  Vilam  S.  Ililde- 
gardis  in  codice  nostro  ms.,  qui  notatur  P.  nis. 
17  :  eademque  nonnihil  inlerpoiata  nobis  traris- 
missa    est    ex     codice     Ullrajeclino     S.     Salvatoris. 


dccauum  et  sclioiasticum  Mogunlinos.  In  cadem 
vero  cpislola  conqueritiir  ponliiex ,  defectus  ali- 
quot  in  Aciis  illis  esse  inventos  quod  non  essent 
omnia  satis  clare  exposita.  At  illis  defoctibus  non 
perit  Actorum  lides  hislorica.  Quare  daho  haic  in- 
quisitionis  Acla  post  vitam,  debitis  adnotationibus 
illustrata. 

6.  PraHer  anliqua  lia?c  documenta  de  S.  Hilde- 
garde  inulla  ipsius  opera  partim  impressa,  i>arlini 
etiaiunum  mauuscripla  habemus.  Ex  hisce  majo- 
rem  prae  caeleris  ad  augendum  hunc  coinmentarium 
materiara  priEbebunt  epislolse ,  quarum  magnum 
nuineium  habemus  impressum  Coiouiae  anno  IdCfi 
una  cum   aiiijuol  ujtusculis    et    Vita  Saucla»,   recu- 


Utrumque    ms.   contuli,  et   initio  nullam    fere   dif-       sumque    in    Biblioiheca    Patrum    edilionis    Lugdu- 


ferentiam  inveni ,  circa  linem  vero  adnolationes 
qiiasdam  vita>  insertas  repcri  in  codice  S.  Salva- 
toris,  qua?  non  habenlur  in  codice  nostro,  olim 
etiam  Ultrajectino.  Auctor  hujus  Vitae  ignoratur, 
sed  verisimiliter  non  habitavit  .Moguntia',  aul  in  ejus 
territorio,  cum  de  scriptis  Sanctff"  ita  loqualur  : 
«  Sane  si  ciii  placet  de  iilius  visionalibus  verbis 
legere,  acquirat  de  ejus  scriptis,  quai  jam  circa 
partes  Mogimtiae  vulgantur  dis|>er.-a?.  »  Praeterea 
non  opinor  auctorem  illius  Vjtae  prorsus  fuisse 
Sancta  contemporaneum.  Qua  de  causa  illam  eden- 
dam  non  censeo,  praesertim  cura  paucissima  do- 
ceat  qua;  in  priori  Vita  non   legunlur,   et  tota  fere 


nensis  tom.  X.X.XIII.  Alteram  non  modicam  paiiem 
dedil  Marteniiis  Amplissimse  Collect.  tom.  II.  Non- 
nuilas  eliam  aliis  locis  editas  inveni  ,  nonnullas 
habeo  mss. ;  nec  dubito  quiii  plures  variis  locis 
etianinuin  in  tabulariis  aut  bibliothecis  lateant. 
Praecipuas  tamen  ,  quae,  in  coenobio  Sancta>  in 
uniim  volumen  eraut  collectae,  omnes  editas  existi- 
mo.  Alia  quoque  Sanctae  opera,  quae  latius  suo  lo- 
co  recensebo,  aliquod  etiam  dabunt  subsidium  ad 
gcsta  et  virtutes  ipsius  illiistrandas.  Scriplores 
aliqui  paulo  posteriores  ,  quales  sunt  Vincenlius 
Bellovacensis  ,  .  Richerius  Senonensis  ,  Aibericus 
monachus  in   Chronico,   qui  saeculo  xiii  lloruerunt. 


ex  scriptis  Sancta^   sit  conlexta   sine   miilto  deicctu.  q  aliique    plurcs,    pro     gestis     S.     Hildegardis,    non 


Dabo  igitur  ex  brevi  illa  Vita  in  Commentario  , 
qiiidquid  utile  ad  lectorem  instruendum  credidero, 
omissis  longis  texlibus,  qiii  in  ipsis  Sanctae  scri- 
ptis  legi  possunt,  et  ad  ipsius  gesta  aut  mores  mi- 
nime  spectant. 

0.  Aliud  scriptura  de  S.  Hildegarde  anno  1641 
ad  Bollandum  misit  P.  Joannes  Gamans,  frequen- 
tissime  in  hoc  opere  laudatus.  Unde  acceptum  sit, 
ascripsit  Gamansius  his  verbis  :  «  Ex  Bodecensis 
coenobii  Hegularium  S.  Augustini ,  dioecesis  Pa- 
derbornensis ,  Passionali  pergameno  ms.  insigni 
mensis  Septeml^ris  fol.  247,  ubi  post  mutilam  Vi- 
tam  S.  Ilildegardis  attexuntur  sequenlia.  »  Titulus 
scripti  liic  est  :  lie  leslimonio  miraculorum  sancta: 
Hildegardis,  qux  Dominus  ejus  meritis  operalus  est,  D 
tam  in  vila  cjus,  quam  post  mortem.  Compendium 
est  Actorum  qua^  anno  1233  composita  sunt  ab  iis 
qui  in  virtutes  et  miracula  S.  Ilildegardis  inquisi- 
verunt,  et  Acta  inquisitionis  suai  ad  sedem  apo- 
stolicam  transmiserunt.  De  tcmpore  et  Aclis  ad 
summiim  Pontiticem  rnissis  liquct  ex  fine  hujus 
compendii.  Veriim  collector  hujus  compendii  adeo 
omnia  resecuit  ad  solam  Actorum  formam  spectan- 
lia,  ut  ex  illo  nequeam  perspicere,  cujus  auctoritate 
delegati  fueriut  inquisitores  illi,  archiepiscopi 
Mogiintini,  qui  tunc  erat  Sigefridus  III,  an  vero 
summi  pontiiicis  Gregorii  IX.  Verum  ex  epistola 
Gregoiii  IX,  recitanda  num.  208  et  209,  habemus, 
Acta  illa  fuisse  composita  jussu  ip.=ius  Gregorii,  qui 


sunt  omnino  ncgiigendi.  Verum  hos  aliosque  suis 
locis  laudabimus ,  et  sequemur  vel  refiitabimus , 
prout  ratio  exigere  videbitur.  Caeterum  necesse 
non  est  recensere  omnes  Vilas  posterioribus  saecu- 
lis  et  variis  linguis  scriptas.  Habeo  sane  Italicam, 
Hispanicam  ,  Germanicam  ,  Galiicani  ,  Belgicam  ; 
at  nulla  illarum  quidquam  addit  ad  antiqua  docii- 
niciita  praeter  errores.  Bailletus  quidem  crisim 
proliletur,  eamque  severam,  sed  saepe  plura  cor- 
rumj)it  quam  currigit,  et  raro  producit  documenta 
aliis  ignota.  Hunc  tamen  subinde  solemus  corri- 
gere,  quia  saltem  severitate  crisis  nomen  sibi  pe- 
perit. 

§  II.  Natales,  pueritia,  vifa  monastica  in  Monte 
S.  Disibodi  :  visionibus  u  pueritia  illustratur  eas- 
que  dennim  scribere  cogitur  :  quo  modo  opera  sua 
scripserit. 

7.  De  tempore  natali  S.  Ilildegardis  vita  ms., 
tam  in  codice  noslro  quam  in  Ultrajectino  S.  Sal- 
vatoris,  ita  habet  :  «  Anno  Incarnationis  Domi- 
ni  HOO,  qui  erat  annus  quadragesimus  quintus  Hen- 
rici  illuslris,  hujus  nominis  quarti  regis,  et  tertii 
imperatoris,  fuit  in  Galliae  citerioris  partibus  virgo 
tara  generis  quam  sanctitatis  ingeniiitate  nobilis, 
in  terrilorio  Moguntina?  civitatis.  »  Pro  designato 
anno  mox  adducunlur  S.  Hildegardis  verba  hoc  mo- 
do  :  «  Post  Incarnationem,  inquit,  Domini  anno 
miilesirao  centesirao,  dum  doctrina  aposlolorum , 
et  ardens  justilia,  quara   in   populo  Christiano  san- 


13 


ACTA. 


14 


cUis  Spiritus  constitiierat,   iaxari  coepit,   nata  sum,  A  mirabile  lumen   vidit  sine   intelligentia    sufficienti, 


et  parentes  mei  cum  suspiriis  Deo  me  vovebaut.  » 
Haec  quidem  Hildegardem  natam  faciunt  anno  1100, 
laudanturque  tanquam  ipsa  Sanctse  verba  pro  illa 
opinione.  Verum  ex  Vita  edenda,  in  qua  lib.  ii, 
cap.  1,  iile  ipse  S.  Hildegardis  locus  rectius  alle- 
gatur,  intelligimus,  epocham  anni  liOO  solum  dari 
pro  designando  tempore  quo  justitia  laxari  ccepit; 
et  Sanctam  solum  dicere,  illis  iempo7'ibus  se  natam. 
Voces  autem  illis  temporibus  explicari  debent  cum 
aliqua  latitudine,  ac  si  dictum  esset  circa  illa  tem- 
pora;  cum  S.  Hildegardis  annum  suum  natalem  alio 
modo  et  cerlius  assignet  in  pra^^fationo  operis  sui 
priccipui,  quod  Scivias  nominavit.  Certe  in  laudata 
prffifalione  asserit  se  scribere  jussam  visiones  suas 
anno  1141,  et  tuuc  fuisse  »  quadraginta  duorum 
annorum,  septemque  mensium.  »  Secundum  hsec 
verba,  anno  1098  aut  prioribus  mensibus  anni  1099 
nata  est  Sancta.  Quo  minus  vero  nativitatem  ipsius 
ad  annum  1099  differri  posse  credamus,  facit  annus 
emortualis,  non  alius  figendus  quam  1179,  quo  an- 
num  agebat  octogesimum  secundum.  Nata  igitur  est 
anno  1098,  et  quidem  ante  17  Septembris,  quo  de- 
functa  est,  cum  alias  non  inchoasset  annum  setatis 
octogesimum  secundum. 

8.  Joannes  Trithemius,  abbas  Spanheimensis,  in 
Chronico  Hirsaugiensi  ad  annum  HSO  de  parentibus 
et  patria  S.  Hildegardis  ita  loquilur  :  «  Fuit  autem 
hspc  sanctissima  virgo...  oriunda  ex  comitatu  Span- 


B 


quinquennis  vero  visioues  coepit  intelligere. 

9.  Neoterici  aliqui  memoriai  lapsu  quinquennem 
Hildegardem  vitse  monasticae  ascribunt  sub  disci- 
plina  Juttffi.  At  Vita  num.  2  testatur,  ocio  fere 
annorum  fuisse  quando  tradita  est  Juttse,  sorori 
comitis  Spanheimensis,  instituenda  religiosis  disci- 
plinis.  Consentit  de  octavo  sefaiis  siise  anno  testimo- 
nium  miraculorum,  num.  7,  eamque  ab  ea  a?tate 
sub  beati  Benedicli  Regula  a  parentibus  oblatam 
fuisse  in  Monte  Sancti  Disibodi  lestatur.  De  hisce 
vero  in  Vita  ms.,  verba  ipsius  Sancta?  isfa  allegan- 
tur  :  «  In  octavo  autem  anno  in  sanctam  conversa- 
tionem  spiritualis  vita?  oblata  sum,  et  usque  ad 
quintum  decimum  annum  fui  multa  videns,  et  plura 
simpliciter  loquens,  ita  quod  illi  admirabantur, 
qui  hn^c  audierunt,  a  quo  essent,  et  unde  venirent. 
Tunc  et  ego  in  memetipsa  adrnirala  sum,  quod,  cum 
intra  in  anima  mea  hsec  vidi,  exteriorem  etiam  vi- 
sum  habui,  et  quod  hoc  de  nuUo  homine  audivi. 
Quapropter  et  magno  timore  correpta  sum,  nec  am- 
plius  de  meo  interiori  lumine  cuiquam  manifestare 
audebam.  Attamen  multa  loquendo  ac  de  futuris 
dicendo  saepe  protuli.  Et  quando  hujus  visione  lu- 
minis  plene  perfundebar,  multa,  quge  audientibus 
aliena  videbantur,  loquebar.  »  Ha^c  ipsa  uberius 
recitata  leguntur  in  Vita  edenda,  lib.  ii,  cap.  1, 
ubi  etiam  declarat,  crescente  jetate,  magis  se  ma- 
gisque    de    suis    visionibus    siluisse,    quandiu    erat 


heimensi  de   villa   Bickelleheim  dicta,  palre  Hilde-  q  sub    disciplina    magistras    suae    B.    Juttse,    et    post 


berlo  milite,  matre  vero  Mechtilde  progenita,  tem- 
poribus  Henrici  imperatoris  IV  nata  in  mundum, 
anno  videlicet  Gebhardi  abbatis  Hirsaugiensis  vii. 
Cujus  pater  in  curia  comitum  de  Spanheim  cum 
aliis  nobiiibus  militans  versabatur,  homo  rectus  et 
Deo  devotus.  »  Comitatus  Spanheimensis  est  ia 
Palatinatu  inter  iluvios  Mosellam  et  Naham,  et  pro 
spirituali  jurisdictione  in  dicecesi  Moguntina.  An- 
nus  septimus  Gebhardi  abbatis,  quo  Hildegardem 
natam  statuit  Trithemius,  ab  eodem  connectitur  cum 
anno  1098,  quera  et  nos  Sanctae  natalem  statuimus. 
Quid  tertio  aitatis  suse  anno  contigerit  S.  Hildegardi, 
ipsa  exponit  in  Vita,  lib.  u,  num.  16.  Consentit 
vita  ms.,  in  qua  haic  leguntur  ex  Hildegardis  scri- 


mortem  quoque  ipsius  aliquot  annis,  donec  Deus 
cogeret  visa  revelare,  et  demum  conscribere.  Hinc 
de  istis  visionibus  rursum  dicit  in  procemio  ad  li- 
brum  Scivias  :  «  Interim  usque  ad  id  temporis, 
quo  illud  Deus  sua  gratia  manifestari  voluit,  sub 
quieto  silentio  compressi.  »  De  modo  autem  quo 
visionibus  istis  fruebatur,  ibidem  ha?c  subjungit  : 
«  Visiones  vero  quas  vidi,  non  eas  in  somniis 
nec  dormiens,  nec  in  phrenesi,  nec  corporeis 
oculis,  aut  auribus  exterioris  hominis ,  nec  in 
abditis  locis  percepi;  sed  eas  vigilans ,  cir- 
cumspiciens  in  pura  mente  oculis  et  auribus  in- 
terioris  hominis,  in  apertis  locis  secundum  vo- 
luntatem    Dei    accepi.    Quod    quomodo    fit,    carnali 


ptis  adducta  :  «  Ac  in  tertio  a?tatis  mese  anno  tau-  D  homini    perquirere    difficile    est.    »     Ha?c    interim 


tum  coelitus  lumen  vidi,  quod  anima  mea  in  visce- 
ribus  meis  contremuit  :  sed  prse  impedimentis  in- 
fantiaj  de  his  nil  potui  proferre.  »  Mirabile  etiam 
est  quod  traditur  in  testimonio  miraculorum  infe- 
rius  edendo  num.  7;  idque  dixisse  asseritur,  «  cum 
quinque  annos  haberet.  »  In  prooemio  vero  jam 
allegato  de  his  ita  scribit  :  «  Virtutem  autem  myste- 
riorum,  secretarum  et  admirandarum  visionum  a 
puellari  oetate,  scilicet  a  tempore  illo,  cum  quin- 
quennis  essem,  usque  ad  praesens  tempus,  mirabili 
modo  in  me  senseram,  sicut  et  adhuc,  quod  tamen 
nulli  hominum,  exceptis  quibusda  .i  paucis  et  reli- 
giosis,  qui  in  eadem  conversatione  vivebant,  qua  et 
ego  eram,  manifestavi.  »   Itaque   tertio  a?tatis  anno 


de    visionibus    Sancta?,   de    quibus    plura    dabo   in- 
ferius. 

10.  Dum  vero  visiones  suas  tanfo  studio  occul- 
tabat  S.  Hildegardis,  e  vivis  abiit  Jutta  magistra, 
cui  humiliter  solebat  obedire,  ipsaque  coepit  aliis 
prseesse.  Dodechinus,  sub  finem  ejusdem  sseculi 
abbas  S.  Disibodi,  in  Appendice  ad  Chronicon  Ma- 
riani  Scoti,  ad  annum  1136,  ad  propositum  no- 
strum  ita  habet  :  «  Obiit  divff"  memorise  domina 
Jutta,  quaj  viginti  quatuor  annis  in  Monte  S.  Di?i- 
bodi  inclusa,  soror  Mfgenhardi  comitis  de  Span- 
heim.  Ilsec  saiicta  mulier  inclusa  est  Kalendis  No- 
vembris,  et  alise  tres  cum  ea,  sciiicet  Hildegardis, 
et  Sumet  IJfibillonius  legit  suimet,  id  est  Jutta:)  vo- 


i:i 


S.  HILDEOAHDIS 


l(i 


cabuli  dua?,  quas  ctiam,  quoad  vixit,  sauclis  virlu- 
libus  imbuere  sluduit.  »  Hfpc  quidem  chronotaxis 
non  oninino  consoiiat  assertis  de  vila  monaslica 
|icr  S.  Hildegardem  inchoata,  dum  fi-re  oclo  erat 
annorum.  Nam,  si  Jutla  vigiuti  et  qualuor  aiinis 
fuit  redusa.  et  defuncta  anno  1136,  reclusit  se  pri- 
mum  anno  lir2,  aut  certo  circa  II1'2,  si  auni  illi 
forte  uon  fuerinl  compleli,  aut  si  qui  illis  superad- 
dendi  sint  raenses.  At  S.  Hildegardis  anno  IIOC 
erat  octo  annorunr.,  eaque  de  causa  videtur  sex  an- 
uis  cum  B.  Julta  vitam  monasticam  duxisse  ante 
epocham  Dodechini.  Dicendum  itaque  videtur  aut 
in  nurneros  Dodeciiini  eriorem  irrepsisse,  aut  Hil- 
degardem  alio  piius  loco  vixisse  sub  disciplina 
ejusdem  Jullcc.  Cerle  omnia  anliqua  instrumenta 
UDanimi  consensu  HildegariJeiu  ab  aiino  oetalis 
octavo  faciunt  monacham  iu  Monte  S.  Disibodi. 
Erat  locus  in  comitalu  Spanheimensi,  eratque  ibi 
coenobium  ordinis  Henedictini,  de  quo  fuse  actum 
est  ai  8  Julii  in  Commentario  prajvio  ad  Vitam 
S.  Disibodi  fundatoris.  Abbas  vero  canobii  Ful- 
chardus  eodem  anno  cum  Jutta  obiit,  et  successo- 
rem  habuit  Cononem  aut  Cunonem,  sub  iirieni  an- 
ni  1136  con>ecratum.  Sub  hujus  obedienlia  igitur 
erat  S.  Hildegardis,  quaudo  anno  eodem  j^aucis 
prgeesse  ccepit. 

II.  Po^l  obilum  B.  Jiittae,  de  qiia  ad  20  Decem- 
bris  agendum  erit,  S.  Hildfgardis,  ut  ijisa  asscrit 
in  Vita,   uum.   17,  perrexit  de  more  visiones  habere, 


V  bus  causis  suis  sc  culpabilem  aeslimavit,  Nam  rui- 
nas  cordis  ejus  circumsepsi,  ne  mens  ipsius  per 
superiiiam  aut  per  Vi.uain  gloriam  se  elevaret,  sed 
inagis  iu  oniiiibus  his  timorem  et  dolorem,  quam 
gaudiuui  aut  pelulanliain  sentiret.  Unde  in  amore 
meo  scrutatus  est  in  animo  suo,  ubi  illum  inveni- 
ret,  qui  viain  salutis  curreret.  Kt  quemdaiu  {scilicet 
inonachum  directorem)  invenit,  et  eum  amavit, 
agnosceus,  qiiod  lidelis  homo  esset,  et  similis  sibi 
iu  aliqua  parte  laboris  illius,  qui  ad  ine  tendit; 
teneusque  illuin  simul  cuin  illo  in  oninibus  his  per 
supernum  studium  conlendit,  ut  ab.-consa  miracula 
inea  revelarenlur.  Kl  ideni  homo  supcr  scmeti|)sum 
se  non  extulit,  sed  ad  illum  iu  ascensioneiu  humi- 
litalis,  et  inleulione  bouie  voluutalis,  quem  in- 
venit,  56  in  niullis  suspiriis  incliriavit.  Tu  ergo, 
o  homo,  qui  lia?c  non  inquietudine  deceptionis, 
sed  in  puritate  siinplicitatis  accipis,  ad  manire- 
stationeni  abstonditoruin  dire(,la,  scribe  qua^  vi- 
des  et  audis.  »  Ha^c  omnia,  licet  utcunqne  ob- 
scura  suut,  dirigebanlur  a  Deo  ad  animandam 
Hildegardem,  ut  scriberet  visiones  suas  secundnm 
cousilium  illius  monaehi  quein  tunc  caper.it  con- 
sulere. 

13.  Quid  illa  post  ejusmodi  visionem  fecerit,  sub- 
juiigit  hoc  modo  :  «  Sed  ego,  ([uamvis  ba>c  viderem 
et  audirem,  lamen  propter  dubietatem  et  malain 
opiuiouein,  et  proplei'  diversilalcm  veiboniiu  hoiui- 
nuiu,  taudiii,  non  in  periinacia,  sed  in  huinililatis 
easque    silenlio    premere,    donec    tandeiu    stimulis  ^  oflicio,  scrihere  recusavi,  quousque  in  lectuin  aegri- 


H 


divinis  excilata,  de  iis  monaciium  magistrum  suum 
consuleret.  De  his  ia  Prooemio  ad  Scivias  sic  ha- 
bel  :  «  Sed  [luellari  mela  transacta,  cum  ad  pr£Efa- 
tam  aetatem  perfeclae  fortiludinis  pervenissem,  au- 
divi  vocem  de  coelo  dicenlem  :  «  Ego  liix  vivens  et 
»  obscura,  illuminans  hoiniuem  quem  volui,  et 
»  qucm  mirabililer,  secundum  qiiod  raihi  placuit, 
»  excussi,  in  magnis  mirabilibus  ultia  modum  an- 
»  liquorum  hominum.  qui  in  me  niiilta  secrela  vi- 
»  deriint  pnsui.  »  Hsec  omnia  dicuntur  de  S.  Hil- 
degarde,  quani  Deus  ad  subliniem  visionum  graduin 
provehere  volebat.  Oi\x  sequuutur  de  eadem  sunt, 
doeentqiie,  quarilum  Deus  illam  hnmiliaverit,  ne 
excellenlia  vi.->ionum  in  superbiam  elevaretur.  Verba 


tiidiiiis  ilHgello  Dei  depressa,  cadereni ;  ila  quod 
tandem  mullis  iuiirmilalibus  compulsa,  testiiuonio 
cujusdam  nubilis  et  bonorum  morum  puellae,  et  lio- 
minis  illiu-,  quem  occulte,  ut  priefaluni  est,  quse- 
sieram  et  inveneram,  maniis  ad  scribendum  appo- 
sui.  »  De  visione  porro  illa  qua  pra^cipue  ad  scri- 
benduin  animata  fuit  et  adjuta,  statim  iu  principio 
Prooemii  sui  lia-c  memorat  :  «  Ecce  quadragesimo 
tertio  temporalis  cursus  mei  anno,  cuni  ccelesti  vi- 
sioni  magno  timore  Ireuiula  inlentione  inha?rerem, 
vidi  maximum  splendorem,  iu  quo  facta  est  vox  de 
ccelo,  ad  me  dicens  :  «  0  homo  fragilis,  et  cinis  ci- 
»  neris,  et  putredo  putredinis,  dic  ct  scribe  quai ' 
»  vides  et  audis.  Sed  quia   timida  es  ad  loqucndum. 


subdo   :    «   Sed  in   lerram    stravi  illum,   ut   sc  non  D  »  et  simplex  ad  exponendum,  et  indocla  ad  scriben- 


erigeret  in  ulla  eiatione  mentis  sua>.  Mundus  quo- 
que  non  habuit  in  eo  gaudium  ncc  delectationem, 
nec  exercilalioncm  in  rcbus  illis,  qua  ad  ipsum 
pertiuent,  qiiia  eiim  de  pcrlinaci  audacia  abstraxi, 
timorem  habentem,  ct  in  laboribus  suis  paventem.  » 
HtPC  sane  obscura  siint,  sed  scnsus  est  :  munduin 
pro  S.  Hildegarde  nihil  habiiisse  de  quo  gauderet, 
quo  deleclaretur  aut  exercitarctur,  qiiia  Dei  timore 
erat  plena. 

ii.  Haec  utcunque  explicantur  sequentibus  ver- 
bis  :  «  Ipse  enim  in  medullis  ct  in  venis  carnis 
suse  doluit,  constriclum  animum  et  sensnm  habens, 
atque  mullam  passionem  corporis  sufTerens,  ita 
quod  in  eo   nulia  securitas  lialiitavif,   sed   in   omui- 


»  dum  ea,  dic  et  scribe  ea,  non  secundum  os  homi- 
»  nis,  nec  secundum  intelleclum  humanse  adinven- 
»  tionis,  nec  secundum  volunlatem  humana?  com- 
»  positionis;  sed  secundiim  id  quod  ea  in  coelesli- 
»  bus  desiiper  in  mirabilibus  Dei  vides  et  audis,  ea 
»  sic  differendo  profercs,  quemadmudum  et  audilor 
»  verba  pra>cpploris  sni  percipiens,  ea  sccundum 
»  tenorem  loculionis  illiiis,  ipso  volente,  ostendente  j 
»  et  praecipiente,  propalat.  Sic  ergo  et  lu,  o  homo,  1{ 
»  dic  ea  qiia;  vides  et  audis  :  et  scribe  ea,  non  se- 
»  cundiim  fe,  nec  secundum  alium  hominem,  scd 
»  secundum  volunlatem  scientis,  videntis  et  dis- 
»  poncntis  omnia  in  secretis  mysteriorum  suorum.  » 
\  \.  «  Et  iterum  audivi  voccm  dc  coelo  mihi  dicen- 


17 


ACTA. 


i8 


tem.   n   Dic   ergo   mirnbilia   hsec,    et    scribe   ea   hoc  A  qiiod   vidco   locale    non    est,  sed    nube    quce    solem 


»  modo   edocta,  et  dic  :  Actum  est  millesimo  cen- 

»  tesimo  qiiadragesimo  primo  Filii  Dei  Jesu   Christi 

»  Incarnationis  anno,  ciim  qiiadraginta  diiorum  an- 

»  norum  septemque  mensium  essem,    maximae  co- 

»  rufcationis  igneum  lumen  aperto  coelo  veniens,  to- 

»  tiim  cerebrum   meum  transfiidit,  et  totum  cor  to- 

»  tnraque  pectiis   meum   velut  flamma,    non  tamen 

»  ardens,   sed   calens,   ita   inflammavit,   ut    sol    rera 

»  aliquam  calefacit,  super  quam  radios  suos  immit- 

»  tit.  Et  repente  intellectum  expositionis  libroriim, 

»  videlicet   Psalterii,    Evangelioium,  et   aliorura  ca- 

»  tholicorum,  tam   Veteris  quam  Novi   Testamenti, 

»  voluminum  sapiebam,  non  aulem  iuterpretatiouem 

»  verborum  textus  eorum,  nec   divisionem  syllaba- 

»  rum,  nec  cognilionem  casuum  aut  temporum  cal- 

»  lebam.  »  Hacteniis   Sancta  ipsa,  ciijus  postoriora 

verba  Vita;  inserta  siint,  num.  2.   Nunc  qua;dam  ve- 

niunt  obst-rvanda.    Primo    ex   allegatis    clarum    est 

Sanctam  humili  et    verecundo    timore  diu  noluisse 

de  visionibus   suis  scribere,  divinisque   inspirationi- 

bus  ad   scribendum  invitantibus  utcunque  restitisse, 

donec  gravi  et   mirabili  correpta  morbo,    rem  com- 

municaret  cum    monacho,  et  per  hunc  cum  abbnte 

Conone,  ut   Vita   habet  num.  4,    ubi   eliara   additiir, 

morbo    liberatara   fuisse,   simul    atque   animum    ad 

scribendum   appuiit.    Prodigiosa  ista  sanalione  nou 

minus,   quara   prajcedenti    morbo  a?que  prodigioso, 

excitatus  abbas,  post  aliquod    tempus  priora  Sanclse 


B 


scripta  detulit  Moguntiam,  ibique  ea  cum  archiepi-  r.  absque  .'^tella  aspiciam;   et    in  ipso    video    quse 


portat  multo  lucidius;  nec  altitudinera,  nec  longitu- 
dinem,  nec  latitudinem  in  eo  cousiderare  valeo. 
Illudqiie  umbra  viventis  Iiiminis  mihi  nominatur : 
atque  sicut  sol,  luna  et  stellae  in  aqua  apparent,  ita 
scriptura?,  et  sermones,  ot  virtutes,  et  qusedam  opera 
hominum  forraata  in  ilio  niihi  resplendent.  Quid- 
quid  autem  in  hac  visione  video,  veldidicero,  hujiis 
memoriam  per  longum  tempas  habeo  :  et  simul  vi- 
deo  et  aiidio  et  scio,  ot  quasi  in  momento,  (juod 
scio,  disco.  Sed  qiiodcunque  non  video,  illud  nescio, 
quia  velut  illiterata  sum,  et  de  his  quae  ex  illo  lu- 
mine  scribo,  non  alia  verba  pono  quam  quae  audio, 
Latinis(jiie  veibis  uon  limatis  [adde  utor  vel  quid 
simile].  Nec  audio  verba,  sicut  quae  ab  ore  hominis 
sonant ,  sed  sicut  flamma  coruscans ,  et  ut  nubes 
raota  in  aere  puro.  Hujus  quoqiie  lurainis  formam 
nuUo  modo  cogiioscore  valeo  ,  sicut  ne  sphsoram 
solis  perfecte  intiieri  possum. 

16.  «  Altamen  aspicio  interdura  in  eodem  lumine 
aliam  lucem,  quse  mihi  lux  vivens  nominatur;  sod 
hanc  non  video  frequenter,  ejusque  formam  multo 
minus,  quam  prioris  luminis  forniam,  siifticio  de- 
terminare.  Dumque  istara  liicem  intueor,  omnis  raihi 
tristitia  oranisque  dolor  aufertur  de  memoria,  ita 
ut  tunc  mores  simplicis  puellse,  et  non  vetulse  mu- 
lieris  habeam.  Anima  autem  mea  nuUa  hora  caret 
primo  lumine,  quod  umbra  viventis  luminis  voca- 
tur;  et  illiid  video  velut  iu  lucida  nube  flrmamentum 

de 


scopo  Henrico  et  cum  praecipuis  viris  ecclesiasticis 
commnnicavit,  ut  habet  Vita  uum.  4,  et  rursiim 
num.  17,  ubi  ipsa  allegantur  Sanctae  verba  sequen- 
tia  :  «  Hsec  ad  audienliam  Moguntinaj  Ecclesise  allata 
cum  esseut  et  discussa,  omnes  ex  Deo  esse  dixerunt, 
et  ex  prophetia,  qua  olim  prophetae  prophetave- 
rant.  » 

15.  Seciindo  constat  ex  allatis  verbis,  scientiam 
S.  Hildegardis  non  fuisse  studio  acqiiisitam,  sed  in- 
fusam  a  Dco.  Hinc  in  Vita,  num.  17,  ipsa  dicit  scri- 
bere  se  coepisse,  «  cum  vix  notitiam  litlerarum  ha- 
berem,  inquit,  sicut  iudocta  mulier  me  docuerat.  » 
Ignorabat  certe  linguam  Latinam,  quia  eam  nun- 
quam  didicerat.  Attamen  superno  illustrata  lumine, 


fulgore  viventis  lucis  loquor.  Permansi  autem  ab 
infantia  mea  usqiie  ad  quadragesimum  aotatis  an- 
num  praedicta  semper  videns,  et  saepe  aliquid  inde 
loquens,  sed  peuitus  nihil  scribens.  Et  tunc  in  ea- 
dem  visione  sensi  venas  meas  et  medullas  plene  vi- 
ribus  restitutas,  quibus  per  multas  intirmitates  a 
.jiiventute  mea  defeceram.  Tuncque  compellente  me 
Spiritu,  iutimavi  ista  cuidam  monacho,  quem  mihi 
magistrum  proposueram.  Qui  satis  admirans  de  his, 
injunxit  mihi,  ut,  quse  viderem  et  quae  vidissem , 
absconse  scriberem,  quatenus  ipse,  viso  initio  et 
iine  scriptorum,  posset  de  iis  judicare,  vel  saltem 
aestimare,  quid  rei  esset.  » 

17.  Porro  Sancta  ubi  morbo  se   tandem  scribere 


intelligebat  scripta    Latim,    quantum   apparet,    eo  D  compulsam  testatur    verbis  jam    datis    ex   prooemio 


sensu  ut  sciret  quid  scriptis  illis  contineretur,  non 
quid  singula  verba  significarent.  De  mirabili  illo  mo- 
do  quo  intelligebat  mysteria,  quoque  ea  demum 
scribere  compulsa  fuit,  ex  variis  ipsius  scriptis, 
quao  partim  edita  non  sunt,  plura  habentur  corrasa 
in  Vita  ms.  Haec  igitur,  cum  non  omnia  habeantur 
in  Vita  imprimenda,  huc  transferam  :  «  Ab  infantia 
ergo  mea,  inquit,  usque  ad  praesens  tempus,  cum 
jam  plus  quam  sepluaginta  annorura  sim,  hoc  lu- 
raen  in  anima  mea  semper  video,  et  non  exteriori- 
bus  oculis,  nec  cogitationibus  cordis,  nec  uUa  col- 
latione  quinque  sensiium  exleriorum  illud  percipio, 
manentibus  tamen  exterioribus  oculis  apertis ,  et 
aliis  corporeis  sensibus  in  siia  virtute.  Lumen  enim 


ad  Scivias,  haec  subjiingil:  «  Quod  dum  facerem, 
aliam  profunditatem  expositionis  librorum,  ut  prae- 
dixi,  sentiens,  viribusqiie  receptis  de  aegritudine  me 
erigens,  vix  opus  istud  decem  annis  consumraans 
ad  flnera  perduxi.  In  diebus  autem  Henrici  Mogun- 
tini  archiepiscopi,  et  Conradi  Romanorum  regis,  et 
Canonis  abbatis  in  Monte  beati  Disibodi  pontificis, 
sub  papa  Eugenio,  hse  visiones  et  verba  facta  sunt. 
Et  dixi  et  scripsi  haec,  non  secundum  adinventionem 
cordis  mei  aut  ullius  hominis,  sed  ut  ea  in  ccelesti- 
bus  vidi,  audivi,  et  percepi  per  secreta  mysteria  Dei. 
Et  iterum  audivi  vocem  de  coelo  mihi  dicentem  : 
Clarna  ergo,  et  scribe  sic.  »  Epocha  data  non  habet 
difliciiltatem,  prseterquam  in  Eugenio   papa  et  Hen- 


i9 


S.  lilLDEC.AUDlS 


20 


rico  archiepiscopo;  Conradus  nuim   diu   iuil  rex  et  A  bendo  usa  est  Snncta,   idem    forte  est  cum   illo  q 

Cono  abbas,   antequam  Sancla  ctepit  scribere,   sive 

ante  annum    liil.    Verum    Eugenius   tantum    papa 

creatus    est  anuo    1  i i.'),   Ilonrici   arcliiepiscopi   Mo- 

guntini  initium  in   Gallia  Chrisfiana,  tom.   V,  col. 

471,  tiiiitur  anno    Iii2.  Rospondeo  bacc  iion  obstare 

quo  niinus   credamus  Sanctara  ccepisse   anno  llii. 

Nam  Eugenium  nominasse  videtur,  quia  major  pars 

istius  operis    sub  ejus    poutilicatu   scripta    est ,    et 

quia    ille    parlem    operis    vidit    et   probavit,    licet 

sub    duobus    Eugenii    decessoribus    aliqua    scribere 

ccepisset.    Eadem    fuit    ratio    nominandi    llenricum 

Moguntinum,     qui     partem    operis    jam    ante    Eu- 

geuium    viderat.     llinc     tamen    colligimus    scripta 


ui 
iibrum  primum  Vita'  composuit. 

19.  Eo  autem  modo  ,  quo  exponit  Trithemius, 
composita  esse  omnia  scripta  S.  Hildegardis,  col- 
ligitur  ex  ipsa  cjms  Vita,  in  qua  num.  2  asserit 
Godcfridus,  litterarum  ignaram  ita  fuisse,  ut  «  noc 
interpretationem  verborum  nosceret,  nec  divisio- 
nem  syllabarum;  nec  cognilionem  casuum  aut 
temporum  vocum  Laliuarum  haberet.  »  Deinde 
Theodoricus  in  pra>falione  libri  secundi  moduin 
scribendi  insinuat,  ila  scribens :  «  Magnum  est 
eliam  illud  et  adiniralione  dignum,  quod  ea  qua;  in 
Spiritu  audivit  vel  vidit,  eodem  seusu  et  eisdein 
verbis,   circumspecla   et  pura   mcnle,  manu  propria 


Sanctse    non    statim    ubi   illa    scribere    cceperat    ad  ^  scripsit,  et  ore  edidit,  uno  solu  lideli  viro  symmysta 


Moguutinura  archiepiscopum  perlata  esse ,  sed 
serius ,  ubi  pars  notabilis  erat  absoluta.  Alberi- 
cus  in  Chronico,  ad  annura  llil,  nobis  omnino 
coasentit,  ita  scribens  :  «  Hoc  anno  S.  lliidegardis 
cum  esset  annorum  quadraginta  duorum  et  sep- 
tem  raensium,  libruin  Scivias  per  Spiritura  san- 
ctum  visitata  inccepit,  et  per  decem  annos  con- 
summavit,  etc.  » 

18.  Restat  inquircndum  an  S.  Hildegardis  libros 
suos  conscripserit  propria  raanu,  et  eo  plane  ser- 
Hione  et  raodo  quo  eos  hcibemus  conscriptos.  Tri- 
theuiius  in  Chronico  Birsaugiensi,  Sid  annum  1147, 
ila  de  scriptis  Sanctse  loijiiitur  ac  si  credidisset, 
nullo  alterius  subsidio  in  scribendo  usam  fuisse,  et 
sic  aliis  quoque  locis  loquitur.  At  rem  videtur  raa- 
gis  examinasse  in  Chronico  Spanheimensi  ad  an- 
num  1179,  ubi  de  conscriptis  per  S.  Hiidegardem 
operibus  ita  scribit  :  «  Hsec  sancta  virgo  divinis 
reveiationibus  visitari  a  juventute  sua  meruit,  ex 
quibus  multa  jussione  divina  ad  utilitatem  poste- 
rorum  conscripsit.  Verura  cum  esset  Latini  ser- 
monis  ignara,  et  prseter  siraplicera  psairaodiara 
nihii  ab  bomine  didicisset,  interno  Spiritus  sancti 
magisterio  edocta,  omnem  scripturara,  positionem, 
seu  constructionem  orationis  perfecte  intellexit. 
Revelationes  autera  suas  et  visionos  coeiestes  par- 
tim  Latino,  partim  Teutonico  proluiit  eiuquio;  quas 
Gotfridus     monachus    S.     Disibodi  ,    capeiianus    et 


contenta,    qui    ad    evidentiara    grammalica;    arlis, 
quam  ipsa  nesciebat,  casus,  tompora  et  genera  qui- 
dem   disponore,  sed  ad  sensuni   voi   intellectum   eo- 
riira  nihil  oranino  addere  prajsumebat  vei  deraere.  » 
Addit    auclor    ex     ipsius    Hildegardis    epistoia    ad 
Adrianum    papam,    a    Doo    moiiitam    fiiisse ,    ut , 
quando  desuper  oslensa  nun  «  proluiisset  in  lingua 
Lalina  more  aplo   horainibus,  ilie,   qui  iimam  ha- 
bet,  ad  aptum  sonum  hominum  expiere  non  negli- 
gat.   »    Utebatur  igitur  adjutore  in   scrihondo,   Deo 
ipso  jubente,    quia   non    novcrat    cogitationes    suas 
Latino  serraone  explicare.  Sic  ipsa  dicit  verbis  num. 
14  adductis  :  «  Quodcunquc   non  video,    iliud    ne- 
scio,   quia  velut  illilterata  sum.    Et  de   liis  qua;  ex 
^  illo  iumiiie  scribo,  non   aiia  verba  pono  quam  quse 
audio,   Latinisque  verbis   non  limatis.   »    Dictio   est 
iraperfecta.  At  ha»,c  Sanctara    veile  dicere  exislimo  : 
Scribo  verba  Latina  audita,    et  aiia  non  addo  Latina 
ad   explcndam  diclionem,  aut    adjuncla  exponenda. 
20.  Quare,   quantura   concipere  possum,    S.    Hil- 
degardis  has  in  scriptis  suis  habuit  partes.  Visiones 
suas    vernacuio     sermone    expiicabat ,    verba    vero 
I^alina,   quae   in  iis    audiebat,    raanu    sua  scribebat 
prout  audierat.    Deinde,   ipsa  dirigeute,   Godefridus 
orania    faciebat    Latina,  oraniaque    aple    connecte- 
bat.    Ilinc    laudatus    Tritheraius    dicil  :    «    Visiones 
coelostes  partim  Latino  (nimirum  verba  audita),  par- 
tim   Teutonico  protulit  eioquio,  »   sciiicet  personas 


confessor  ejus,   fecit  Latinas  et  congruas,   redigens  p  aliasque    res    visas.    Hoc    modo    scribere    capit    in 

monte  S.  Disibodi,  ubi  monasticam  \ilam  inchoa- 
verat,  teste  Theodorico  in  Vita,  num.  14.  At  pri- 
mum  opus  suum,  ut  idera  testalur,  diu  post  ab- 
soivit  in  monasterio  novo,  de  cujus  fundatione 
modo  agondum. 

§  III.  Auc/o  monialium  numero,  S.  Ilildpgardis 
fundat  caenobium  in  Munte  S.  Ruperli;  non  vidit 
ibi  S.  Dernardum,  nec  regulam  Cisterciejisem 
amplexa  est:  scripta  Sanctse  ab  Eugenio  111 
probata  :  finitum  opus  Scivias. 

21.  Ubi  S.  Ilildegardis  reveiationes  suas  scriptis 
consignare  coeperat,  pusiilus  virginum  coetus,  cui 
a  morte  B.  Juttae  praifuerat,  muitum  coepit  ac- 
crescero.  Cum  igitur  lucus  iu  quo  iiabitabant  ni- 
rais  lieret  angustus,   cogitalum  est  de  construendo 


in  eura  ordinem  et  formara  in  qua  liodie  leguntur. 
Inter  caetera  vero  ejus  volumina,  magnum  in  eudem 
loco  volumen,  quod  Epistoias  ejus  ad  diversos, 
Homilias,  Vitas  santtorum,  et  alia,  qua;  divinitus 
edocta  edidit,  continet :  quod  raoniaies  istius  ioci 
eam  propria  manu  scripsisse  faiso  conlirmant,  cum 
et  Latiui  serraonis  fuerit  ignara,  et  ad  scribendum 
propter  crebras  infirmitates  et  humidum  caput 
penitus  indisposita.  Nihil  enim  eorum  qute  ibi 
ostenduntur  hodie,  propria  raanu  scripsisse  cre- 
dendum  est,  quippe  cum  nesciret  scribere;  sed 
prsefatus  monachus  orania  vel  scripsit,  vel  scribi 
procuravit.  »  Hactenus  Trithemius,  cujus  opinio 
conforrais  est  antiquis  documentis,  Golfridus  vero 
ille  aut  Godefridus  raonachus,  cujus  opera  in  scri- 


21 


ACTA. 


22 


novo  ccenobio,   ut  habet  Vila,    iium.   (j,  ubi  addilur  Afueril  data.    Finis  tamen  ejusdem  epistolse  insinuat, 


locum  Sanctse  fuisse  revelatum.  Vel  sic  tamen 
morbum  intervenire  debuit,  ut  Cono  aut  Cuno,  ab- 
bas  S.  Disibodi,  in  discessum  virginis  consentiret. 
Verum  plura  non  addo  de  iis,  quse  satis  in  Vita 
sunt  exposita.  Trithemius  de  nova  illa  fnndatione 
in  Chronico  Spanheimensi  ad  annum  H  48  scribit 
sequentia:  «  Anno  1148,...  sancta  virgo  Hilde- 
gardis,  magistra  sponsarum  Christi  in  Monte  S. 
Disibodi  post  mortem  B.  Jiitta;,  sicut  diximus, 
constituta,  divinitus  admonita,  cum  decem  et  octo 
sanctis  virginibus  ad  Bingos  transivit,  et  mona- 
sterium  in  monte  trans  Naham  fluvium,  juxta  se- 
pulcrum  S.  Ruperti  ducis  et  confessoris  sedilicavit, 
ipsumque  locum  cum  omnibus  rebus  et  possessio- 
nibus  partim  pretio  de  manu  comitis  Hildenhel- 
mensis,  in  Trevirensi  parochia  manentis,  partim 
commutatione,  partimque  donatione  comitis  de 
Spanbeim  et  aliorum  lidelium,  in  jus  proprietatis 
redigens,  defensioni  Ecclesiae  Moguntinae  tempo- 
ribus  perpetuis,  apostolico  interveniente  privile- 
gio,  commendavit.  »  Deinde,  post  aliqua  de  natali- 
bus  et  de  scriptis  Sanctae,  de  causa  novae  fundatiouis 
rursum  ista  scribit:  «  Verum,  cum  multi  in  circuitu 
nobiles  tilias  suas  magisterio  ejus  traderent,  et  tie- 
ret  eis  locus  ad  manendum  angustus,  de  licentia  tam 
summi  pontiticis  quam  abbatis  sui,  ad  Montem 
S.  Ruperti,  sicut  diximus,  cum  oclodecim  sacris 
monialibus  transivit,  inter  quas  una  erat  Hiltrudis, 
filia  comitis  Meginhardi,  virgo  sanctissima?  conver- 
sationis,  et  B.  Hiidegardi  multum  familiaris,  ob  cu- 
jus  intuitum  comespater  multa  eidem  loco  beneticia 
impendit.  »  Hactenus  Trilhemius,  qui  fundationem 
figitanno  1148. 

22.  In  Gallia  Christian  novissima;  editionis 
V,  col.  653,  coenobium  vocatur :  «  Sanctus  Rupertus 
Bingensis,  seu  Mons  S.  Ruperti  vel  Robertijuxta 
Bingam.  »  Ibidem  observatur,  esse  aliud  coinobium 
monialium  ordinis  Cislerciensis,  quod  etiam  voca- 
tur  Mons  S.  Roberti,  iu  dioecesi  Leodiensi.  De  tem- 
pore  vero  et  loco  fundalionis  laudata  Gallia  Chri- 
stiana  sic  habet:  «  Fundatur  hoc  ccenobium  puel- 
lare  ordinis  S.  Benedicti,  anno  1147,  a  S.  Hildegarde, 
prima  ejusdem  abbatissa,  prope  oppidum  Bingen  ex 


B 


fundationem  fuisse  recentem.  Nam  ita  ad  ipsam 
scribit  Eugenius  :  «  Quod  autem  insinuasti  nobis  de 
loco  illo  quem  in  spiritu  tibi  praevidisli,  lioc  permis- 
sione  et  benedictione  nostra  et  episcopi  tui  liat,  ita 
quod  ibi  regulariter  cum  sororibus  tuis  vivas  se- 
cundum  Regulam  S.  Benedicti  sub  clausura  ejusdem 
loci.  »  Ad  haec  respondit  Sancta:  «  Ego  autem, 
0  Pater,  in  loco  coelitus  mihi  ostenso,  juxta  verba 
benedictionis  tu.x',  secundum  Rcgulam  S.  Benedicti, 
sub  clausura  ejusdem  loci  cum  sororibus  meis  ma- 
neo,  et  hoc  me  tam  vivente,  quam  defuncta,  seraper 
observari  desidero.  » 

23.  Trithemius  in  Chronico  Hirsaugiensi,  ad  an- 
num  1147,  narrat,  S.  Bernardum  venisse  ad  Montem 
S.  Ruperti,  sive  ad  oppidum  Bingium,  ibique  cum 
S.  Hildegarde  egisse,  quando  in  Germania  circa 
partes  Rheni  prsedicabat,  hortabaturque  lideles  cru- 
cem  assumere  ad  expeditionem  iu  Terram  Sanctam. 
Res  figenda  esset  anno  1146,  si  satis  videretur  cer- 
ta.  At  Manricus  in  Annalibus  Cisterciensibus,  et  post 
ipsum  Pinius  noster  ad  20  Augusti,  in  S.  Bernardo, 
pag.  190,  merito  dubitarunt.  Accedit  Mabillonius 
in  Jnnalibus Benedictinis  iom.W,  page  4i0,autfor- 
tasse  Martenius,  qui  tomum  illum,  defuncto  dudum 
Mabilionio,  complevit,  et  anno  1739  edidit.  Nam 
ille  edicit  candide:  «  Quae  de  Bernardi  cum  ea 
(S.  Hildegarde)  colloquio  refert  Tritliemius,  valde 
suspecta  sunt.  »    Addit    etiam    rationes    quas   paulo 

r  magis  exponam.  At  audiamus  prius  Trithemium, 
cujus  reiatio  saltem  docebit  quam  varia  fuerint  ju- 
dicia  hominum  de  scriptis  Sanctse,  quidque  de  iis 
senserit  S.  Bernardus.  «  Inde  (Francofurto,  ubi 
praedicaverat  S.  Bernardus)  navigio  descendens  per- 
venit  ad  Bingios,  ubi  Hildegardis  monialis.  virgo 
Christi  devolissima. . .,  in  Monte  Sancti  Ruperti  con- 
struxil  ccenobium,  cum  qua  dulces  fertur  de  futura 
felicitale  miscuisse  sermones.  Erat  namque  divo 
Bernardo  sancta  Christi  famula  et  scriptis  nota,  et 
relatione  multorum  in  Domino  comprobata.  Ad  quam 
cum  pervenisset,  post  orationes  consuetas  et  salu- 
tationis  obsequia,  prsecepit  sibi  volumina  exhiberi, 
quae  illa  divinitus  inspirata  conscripsit. 

24.  «   Quibus    diligenter  ex  parte    revisis,   ultra 


altera  parte  fluminis  Nahae,  ubi  in  Rhenum  iufluit,  D  quam  dici  potest  admirans,  dixisse  fertur  ad  socios : 


quatuor  a  Moguntia  milliaribus,  »  Germanicis  vide- 
licet.  Haec  satis  accurata  credo.  Bingen  vero  oppi- 
dum  est  in  dilione  electoris  Moguntini,  jacetque  ad 
ripam  Rheni,  Latine  olim  Pinguia  saepius,  nunc 
passim  Bingium  dictum.  Porro  videt  lector,  uno  an- 
no  hic  citius  figi  fundationem  quam  apud  Trithe- 
mium,  et  recte,  cum  certum  sit,  saltem  ccBptam  esse 
anno  1147.  Etenim,  quando  Eugenius  papa  III  anno 
1148  scripsit  ad  S.  Hildegardem,  ut  videbimus, 
epistolam  inscripsit,  «  Dilectae  in  Domino  filiae  Hil- 
degardi  prsepositae  in  Monte  beati  Roberti.  »  Erat 
igitur  fundatio  jam  tunc  facta,  et  anno  praecedenti 
inchoata,  praesertim  ciim  epistola  non  in  fine  anni, 
sed   circa   initium,    mense  Januario   aul  Februario 


«  Haec  scripta  non  sunt  hnmanitus  adinventa,  nec 
»  potest  ea  mortalis  homo  capere,  nisi  ad  Dei  simi- 
»  litudinem  intus  et  in  anima  fuerit  reformatus  per 
»  amorem.  »  Ad  haec  praepositus  virginum,  mona- 
chus  devotus  et  sanctus,  uomine  Heribertus,  viro 
Domini  respondit:  •  Reverende  Pater,  vera  quidem 
»  sunt  quae  dixisti ;  sed  multi  homines,  docti  etin- 
»  docti,  religiosi  et  mundani,  animam  famulae  Chri- 
»  sti  quotidianis  oblocutionibus  cruciant,  dum  cere- 
»  bri  phantasmata,  aut  fallaciter  per  daemones  in- 
»  doctae  feminae  garrulantur  immlssa.  »  Cui  vir  Dei: 
«  Non  miramur,  inquit,  frater  charissime,  si  dor- 
»  mientes  in  peccatis  divinas  relationes  existi 
»  ment  sorania,  cum  sciamus  verum  dixisse  sanctum 


•23 


S.  liil,l)K(;AHl)lS 


o.v 


»  Apostolum  :    Anirnalis  homo  tion  pcrcipit   ea  qux  A  ptonim    Cisterciensium  opiiiionem    apque    improba- 


»  sunt  Spirilus  Dei ;  stullifia  enim  es/  ilii,  et  non  po- 

>  test  intelliyere,  qnia  spiritualiter  examinatur 
»  {I  Cor.  n,  \%\.  Onuiibus  eiiim  in  peccHlis  super- 
)'  biii',  luxurise,  avarilia',  scu  aliis  vitiis,  quasi 
»  dormiendo,  jacentibus,  divinae  admonitiones  con- 
»  siieverunt  somnia  videri,  quoniam,  si  vigilarent 
»  iu  timore  Domiiii,  sii;na  divina?  opt-rationis  vera 
»  cognoscerent.  Qui  autem  licPC   iramiui   a  da?moni- 

>  bus  existimant,  ostendunt  se  divina^  contempla- 
»  tionis  nullam  penitus  babere  scientiam,  similes 
»  illis  judicandi  suiif,  qui  Domiuum  et  Salvatorem 
»  nostrum  Jesum  Christuin  iu  Beelzebub  polestate 
»  ejieere  daemonia  di.xerunt.  »  Ad  sanctam  quoqiie 
llildegardem  per  interpretem  :  «  El  tu,  Jilia,  inquit, 
»  non  timeas  locutiones  hominuin,  cum  Deum  ha- 
j)  beas  proleclorera,  quouiara  illorum  serniones  pe- 
•  ribunt  ut  stipula,  verbum  autem  Domiui  manet  in 
»  aeternum.  »  Post  haec  vir  Dei  navigio  descendit  ad 
Bopardiam,  etc.  »  Hactenus  Trilhemius,  ad  cujus, 
relationem  ahqua  breviler  observabiinus. 

23.  Primo,  verba  S.  Bernardo  attiibuta  omnino 
conforraia  sunt  tam  admirabili  sanctitati  et  sapien- 
tise  ipsius,  quara  judicio  ejusdera  de  scriptis  et  me- 
ritis  S.  Hiidegardis,  in  epistola  inferius  danda  ex- 
pres.^o.  Quapropter  facile  credidero,  similia  de  scri- 
plis  Sanctae  dixisse  Bernardum,  quando  ea  Treviros 
allata  vidit  et  ex.irainare  potuit.  Secundo,  visitatio 
illa  S.  Bernardi,  et  lustralio  scriptorura  S.  Hilde- 
gardis  in  ipso  monasterio,  prorsus  apparent  cora- 
mentitiae,  aut  certe  ex  errore  solum  profectae.  El- 
enim  de  adventu  S.  Bernardi  ad  S.  Hildegardera  ta- 
cent  antiqui  scriplores  omnes,  cum  qui  de  S.  Ber- 
nardo  scripsorunt,  tum  qui  de  S  Hildegarde,  licet 
biographus  noster  S.  Bernardura  coraraemoret,  ut 
Sanctt-E  et  scriptis  ejus  addiclissimum.  Praeterea 
S.  Bernardus  ad  S.  Hildegaideni  scripsil  anno  ve- 
risimiliter  1148;  haee  vero  respondit,  ut  videbi- 
mus.  Epistolae  autem  sic  scriptae  sunt,  ut  videanlur 
invicem  nunquam  se  vidisse.  Demum  nec  S.  Ber- 
nardus  iii  itinere  de  quo  agit  Trithemius,  per  Rhe- 
num  navigio  descendisse  videtur,  cum  in  libro 
Miraculorum  ipsius,  tom.  VI  Augusli,  pag.  338, 
terrestre  iter  describatur,  ila  ut  ipse  non  modo 
Bingium  non  venerit,  sed  neque  illud  pra-ternaviga- 
verit,  aut  prope  accesserit.  Ipsa  quoque  Hildegardis 
verisimiliter  necduni  erat  Bingii,  quando  eo  ad 
ipsam  venisse  dicitur  S.  Bernardus.  Visitalio  igitur 
illa  S.  Bernardi  prorsus  est  improbabilis:  neque 
nos  morari  debet  quod  eam  admiserit  Bailletus, 
alias  non  raro  juslo  severior  in  crisi  exercenda, 
Nam  nimis  sa^pe  experimur  scriptorem  illum  noa 
tanta  diligentia  inquisivisse  in  facta  sanctorum  a 
rccf^ntioribus  lantura  tradita,  quanla  uti  debuisset, 
ut  vitas  sanctorum  scriberet  erroribus  vulgaribus 
expnrgatas. 

26.  Sane  idem    Baillftus    aliara  quonimdam  scri- 


B 


bilem  pari    facilitate  adoptavit.  Chrysostomus  Hen- 
riquez,  quem  ille  laudat,  in  Menologio   Cisterciensi, 
pag.  3lt),  ordini  Ci^terciensi   attribuit  Hildegardem, 
qnara  tanien  iuilio     Benedictinam    fuisse   agnoscit. 
Ilabituin    vero    ab    ea   mutatum    dicit,    «   hortanle 
sancto    Bernardo.    »    Laudat    pro  sua  opinione  Bar- 
nabam   de    Montalbo,    qui    asserit    mutationem  a  S. 
lliUicgarde    fartam  «  ob  devotioiiom,  qua  in  D.  Ber- 
nardura    ferebatur,  »  Deinue  adducit  Annales  ordi- 
nis,   iii    quibus   cadeni  asseruntur.   Mitto   alios  scri- 
ptores    idem    ex   errore    asserentes.    Erroiem    hunc 
jam  observavit  Papebrochius   nosler  ac    18  Junii   in 
S.  Elizabelha  Schonaugiensi    (I).   tjuam  aliqui  aeque 
ac  Hildegardem    Cisterciensibus  ascripserunt,  quam- 
vis  utraque   sit    Benedictina.  Contigisse  hoc   videtiir 
ex    confusione     plurium      nionasteriorum    ejusdem 
uominis :    nam    num.    22    monui   in    dioecesi   Leo- 
dii  nsi  esse  monasterium    monialium  Cisterciensium, 
quod    .Mons  S.  Roberti  dicitiir,  quemadmodum  illud 
quod  juxta    Bingium    S      Hildegardis    incoluit.    Hoc 
vero  esse   instiluli  Benediclini  certura  est.  Laudatus 
Papebrochius  pag.  606,  num.    11,   testem    oculatum 
exhibet  se  his   verbis ;    De  Hildegarde    pridera    no- 
bis    constabat,     qui     Bingii    fueramus    anno    1C60, 
ibique    sacra    illius     et    ossa   et     scripta,    nec  non 
cucullam  videraraus,  coloris  non  candidi,  ut  Cister- 
ciensium,  sod  ex    rufo    subnigri,  ut  Benedictinarum 
fuit. »    Plura    non    addo,    quia    res  est  minimc  du- 
Cbia. 

27.  Anno  1148  contigerunt  quae  biographus 
num.  '6  narrat  de  examinatis  Treviris  Sanctae  scri- 
ptis  jiissu  Eugenii  papa;  III,  et  praesente  S.  Ber- 
nardo.  Biographus  ait,  ea  Treviris  acta  esse  post 
concilium  Remense.  At  Pagius  ad  annum  1148,  quo 
passim  conciliura  Remense  creditur  habilum,  quod 
inchoatum  est  mense  Martio,  pluribus  ostendit, 
Eugenium  fuisse  Treviris,  ibique  concilium  cele- 
brasse  ante  Remense.  Cerle  ex  Actis  Invenlionis 
S.  Matthioe  apostoli,  apud  nos  datis  tom.  III  Fe- 
bruarii,  cap.  4,  pag.  4o3,  habemus,  Eugenium  III 
fuisse  Treviris  13  Januarii  anni  1148,  ciim  eodie 
templum  S.  Matthiae  dedicaverit.  Ciim  autem  ibi 
tribus  mensibus  dicatur  substitisse,  necesse  est  ut 
dioamus  ipsurn  jam  Treviris  fuisse  men?e  Decembri 
anni  1147.  Brouwerus  itaque  in  Annalibus  Trevi- 
rensibus  ad  annum  1147,  hisce  conformia  scribit, 
quando  ait,  Eugenium  III  Treviros  ingressiim  esse 
die  Sabbato  ante  Dominicara  priraara  Adveutus. 
Egit  igitur  pontifex  Treviris  totis  fere  mensibus 
Decembri,  Januario  et  Februario,  ita  iit  Januario 
aut  Februario  mense  figenda  sint  qua;  de  exami- 
natis  ibi  in  concilio  Sanclae  scriptis  Iradit  Vitai 
scriptor.  At  hic,  ut  ex  dictis  liquet,  in  levi  illo 
temporis  adjuncto  erravit,  quod  examen  scripto- 
rum  postponat  conciiio  Remensi ;  nec  incredibile 
est  in    cura  errorem  incidere    potuisse    scnptorem 


(I)  Vice  Patr.  i.  CXCV. 


23 


ACTA. 


26 


contemporaneum,  quandoquidem   hoc  factum    plus  A  tentis  misericordiam,  qui  talia  operabatur  in  fragili 


quam  triginta  annis  esset  praetcritum,  dum  ab  ipso 
fuit  conscriptum.  Ipsa  tamcn  S.  Hildegardis  in 
eumdem  errorem  iion  incidit:  nam  a^serens  in 
Vita,  num.  17,  scripta  siia  ab  Eugenio  examiuala, 
non  aliud  assignat  tempus  quam  quo  Treviris  erat 
pontifex. 

28.  Trithemius  iu  Chronico  Rirsaugiensi,  ad  an- 
num  1 150.  facta  Treviris  paulo  latius  quam  legan- 
tur  in  Vita,  enarrat,  liaic  scribens  :  «  Anno  prae,- 
notato  (imo  anno  1147)  Eugenius  papa  III  venit  ad 
Trevirim  cum  decem  et  octo  cardinalibus,  episco- 
pis  quoque  et  abbatibus  multis,  invitatus  ab  Adel- 
berone   Trevirorum    arcliiepiscopo,    quibus  ipse  per 


sexu,  collaiidLibant.  Aderat  his  D.  abbas  Bernardus, 
aderat  et  Luduvicus  abbas  S.  Malthise.  Trevirensis, 
amicus  sanctai  virginis:  quibus  mediantibus,  om- 
uium  dubitationum  iiebuhu  a  cogitationibus  audito- 
rum  pellebantur.  Omnibus  ergo  roganlibus,  qui  ad- 
erant,  simul  et  hortantibus  Romanum  pontiticem,  ne 
lucernam  tam  iusignem,  divinaque  illustratione 
succensam,  pravorum  hominum  machinatione  pa- 
teretur  exslingui,  libenter  consensit,  et  litteras 
virgini  Hildegardi  lenoiis  sequentis  transmisit.  » 
30.  Litteras  Eugenii  ex  collectione  tom.  XXIII  Bi- 
bliothecx  Pa/rum  editionis  Lugdunensis,  pag.  537, 
huc  transfero  :  «  EugHnius  serviis   servorum  Dei,  di- 


menses  tres  ibidem  commoranlibus  in  cibo  et  polu  „  lectee  in  Domino  tilise  Hildegardi,  prsepositae  in  Monte 


copiosissime  providit.  Eugenius  autem  papa,  con- 
vocatis  episcopis,  abbatibus  et  clericis  multis  ex  tota 
Germania  et  parte  Galliae,  synodum  celebravit,  et 
multa  constiluit  ad  Ecclesiije  Dei  honorem  simul 
et  utilitatem...  lu  memoralo  concilio  Treviris  ceie- 
brato  miracula,  visiones  et  scripta,  quse  omnipo- 
tens  Deus  per  famulam  suam  Hildegardem  operaba- 
tur  apud  Bingios,  ad  aures  summi  pontilicis  Eu- 
genii  plurimorum  narratione  pervenerunt.  Quibus 
auditis,  pontifex  voleus  rem  novam  et  arduam  in- 
vestigare  diligentius,  misit  ad  virginem  Christi 
AdeJbertum  (seu  po/ius  Alberonem)  Virdunensem 
ppiscopum  cum  quibusdam  aliis  viris  doctis  et 
Deum  timentibus,  dans    eis  in   commissis   quatenus 


beati  Roberti,  salutem  et  apostolicam  benedictionem. 
Miramur,  o  iilia,  etc.  »  Vide  infra  in/er  epis/olas  san- 
c/x  Hildegardis,  epist.  i.  Respondil  Eugenio  Sancta 
per  epistolam  admodum  prolixam,  et  ex  visione 
compositam,  libertate  sibi  consueta,  quam  mirari 
non  debemus,  cum  ip-^a  non  sequeretur  ingenium 
suum,  sed  accepta  iu  visione  proferret,  juvante  et 
combiuante  omnia  monacho  directore.  Iniiium  epi- 
stolse  hocest:«0  mitis  Pater,  ego  paupercula  femina 
scripsi  tibi  hsec  (hanc  epistolam)  in  vera  visione  in 
mystico  spiramine,  sicut  Deusvoluit  me  docere  etc» 
Deinde  multa  stylo  prophetico  dat  Eugenio  monita, 
qua^,  videri  possunt.  In  fine  dicit,  se  manere  in  loco 
coili/us  sibi  os/enso,  ita  ut  certum  sit,  ipsam  jam  ha- 

dictorum   omnium    inquirerent    veritatem.  Qui  cum  c  bitasse  in  monte    S.  Ruperti,  quando  ad  Eugenium 

pervenissent   ad   famulain    Dei,  et  ea  qute  a  summo      rescripsit. 


pontifice  habebant  in  commissis,  cum  reverentia 
exseqiierentur,  non  solam  revelationum  seriem  et 
famam,  sed  modum  quoque  et  causas  ab  ea  dili- 
gentissime  inquirebant.  Quibus  illa  simpliciter 
respondebat  ad  omnia,  et  quid  circa  eam  ojierata 
fuisset  Divinitas,  cum  summa  humilitate  aperuit. 
Informatione  sufticienti  accepta,  nuntii  apostolici, 
libris  visionum  virginis,  illa  petente,  secum  assum- 
ptis,  ad  papam  Trevirim  redierunt  :  et  quod  omnia 
invenerunt  vera,  quae  dicebanlur  de  famula  Christi, 
et  solida,  renuntiarunt.  Deinde  volumina  quae  illa 
divinitus  illuminata  scripserat,  una  cum  epistola 
quam  dederat,  Eugenio  papse  cum  reverentia  tra- 
diderunt.  » 

29.  Monendus  hic  lector  nonnihil  exaggerationis 
esse  in  illis  quae  dicuntur  de  voluminibus  Sancta?. 
Neque  enim  volumina  multa  eo  tempore  conscri- 
pserat  Sancta,  sed  primum  revelationum  suarum 
opus  solum  inchoaverat,  ita  ut  folia  intelligere  de- 
bearaus  per  volumina.  Quod  additur  de  epistola, 
incertum,  ut  minimum,  et  parum  verisimile  est. 
Petiit  tamen  ab  Eugenio,  verisimiliter  per  dictos 
nuntios,  ut  sibi  liceret  habitare  in  Monte  S.  Ruperti. 
At  pergamus  cum  Trilhemio:  «  Pontifex  scripta 
virginis  coram  multis  fecit  publice  recitari,  et  per 
se,  lectoris  quandoque  functus  offlcio,  partem  non 
modicam  legens  recitavit.  Omnes  qui  audiebant 
verbum  lectionis,    iii  admirationem  ducti,    Omnipo- 


31.  In  eodem  jam  habitasse  loco  videtur,  dum  ad 
ipsam  scribebat  Eugenius,  cujus  epistola  anno  1148 
data  est,  et  verisimiliter  mense  Januario  aut  Februa- 
rio,  cum  sub  flnem  Eebruarii  aut  initium  Martii  pon- 
tifex  discesserit  Treviris,  concilium  Remense  mense 
Martio  inchoaturus.  Certe  epistolae  inscriptio,  Prae- 
posi/se  in  Mon/eB.  Rober/i  insinuat,  Hildegardem  ibi 
tunc  habitasse.  Attamen  non  aeque  certum  apparet 
in  eodem  loco  fuisse  Hiidegardem  quando  ipsa  exa- 
minata  est  a  nuntiis  apostolicis.  Vita  enim  num.  5 
habet  missos  fuisse  *  ad  ccenobium,  sub  quo  ea- 
deni  virgo  tot  annis  degebat  inclusa,  »  id  est  ad 
coenobium  in  Monte  S.  Disibodi,  nulia  mentione 
D  facta  de  commoratione  Hildegardis  in  Monte  S.  Ru- 
perti,  cujus  fundationem  auctor  narrat  post  omnia 
quse  de  examine  scriptorum  diximus.  Conjicere  qui- 
dem  possemus  auctorem  prius  omnia  spectantia  ad 
scripta  narrare  voluisse,  et  deinde  novam  funda- 
tionem.  At  nuntiorum  adventus  ad  Montem  S.  Disi- 
bodi  semper  perget  suspicionem  ingerere,  Hildegar- 
dem  tunc  ibi  habitasse,  nisi  eo  ex  nova  habitatione 
fuerit  vocata,  ut  coram  abbate  S.  Pisibodi  examen 
fieret.  At  haec  evocatio  est  incerta,  et  a  nullo  as- 
serta.  Itaque  forte  S.  Hildegardis  adhuc  habitabat 
in  Monte  S.  Disibodi,  quando  fuit  examinata,  per- 
actoque  examine,  licentiam  ab  abbate  et  nuntiis  ob- 
tinuit  discedendi  ad  novum  monasterium.  At,  quid- 
quid    sit  de    conjecturis  illis    incertis,  constat  certo 


S.  IIILUEGAHDIS 


28 


monasteriiim   noviim    a  Sancla   inhabitari    ctvptum  A  «  tiii  ii»  tiivina  n;irralione,  duni  ibi  consurgit  aurora 


circa  lempus  quo  scripta  ipsius  Treveris  exdunnata 
sant,  id  est  ineunto  anno  1 1 18,  aut  anno  pr«ce- 
dente. 

32.  Porro  quando  S.  Ilildegardis  ad  Eugenium 
papam  rescribebat,  ab<^oluta  erat  «  pars  scripturse  » 
de  revelationibus  ipsius.  Loquitur  autem  Sancla 
de  primo  opere  suo,  quod  trihus  libris  distinxit,  et 
Scivias  noruina\it,  duabus  vocibus  connexis,  Sci- 
vias,  id  est  Nosce  vias  Domini.  Hujus  operis  verisi- 
militer  liber  primus  erat  perfectus,  dum  ipsa  ad 
Eugeniura  scribebat,  parteni  esse  absolutam.  Om- 
nes  tres  libri  fueruut  perfecli  circa  anuum  iiol  : 
nam  ipsa  decennium  atlribuit  compositioni  operis 
praedicti,  quod  inchoatum  anno  1141  vidimus  num. 
17.  Ex  his  dare  intelligimus,  parlein  solam  operis 
visam  fuisse  in  concilio  Trevirensi,  non  tutum  opus, 
nedum  omnia  S.  Hildegardis  Opera,  quae  diu  post 
paulatiin  fuerunl  conscripta.  Probalio  vero  scripto- 
rum  Sanctaj  in  concilio  Trevirensi  ha'C  esl.  Judica- 
vit  Eugenius  papa  cum  Palribus  coucilii,  Sanctam 
non  ex  illusione  da>monis,  non  ex  cerebri  }ihantasma- 
tis,  ut  calumniabantur  aliqui,  sed  ex  divinis  reve- 
lationibus  haurire  qua>,  scribebat ;  ideoque  permisit 
Sanctae  ut  scribere  «  prudenter  »  pergeret  visiones 
suas.  Sollicite  tamen  monet  ut  in  humilitate  se  con- 
servet;  idemque  monuit  S.  Bernardus  in  epistola 
inferius  danda.  Hecte  quidem  illi  et  prudenter,  cuin 
humililas  Christiana  douorum  Dei  et  vuiutum  tutis- 


B  : 


»  divino  consilio.  »  Et  iterum  respondi  de  interiori 
scientia  visionis  ipsius:  Ego  niihi  appareo  in  sinu 
aniiuai  meai  ut  cinis  cinere;e  pulredinis,  et  sicut 
pulvis  instabilitatis  :  unde  srdco  pavens  in  umbra 
sicut  penna.  Sed  ne  deleas  me  de  terra  viventium 
ut  peregrinam,  quia  iii  magno  sudore  laboro  in  hac 
visione,  et  quia  etiam  de  vilitato  mei  stulli  seusus, 
qui  meus  est  in  c;irne,  reputo  mo  frequeuter  in 
minimum  et  in  vilissimum  locum,  ila  quod  non  siro 
digua  vocari  honio,  quia  valde  timeo,  non  audeus 
tua  mystcria  narrare.  0  boiie  ac  mitis  Pater,  doce 
me,  quu'.  lua  voluntas  sit,  quid  debeani  proferre  :  o 
tu  metuende  Pater,  et  o  tu  dulcissime,  et  o  tu  plene 
omnis  gratia»,  ne  derelinquas  me,  sed  conserva  me 
in  tua  misericordia.  Etiterum  audivi  eumdem  niihi 
dicentem  :  «  Nunc  dic,  quomodo  edocla  es.  Volo, 
»  ut  dicas  ;  quamvis  cinis  sis.  »  Plura  in  Opere  ipso 
videri  possunt. 

§  IV.  Fama  Sancfx  multum  inclarescif ;  ad  ipsam 
scribujif  S.  Bernardus,  Conradus  Romanorum  rex, 
mulfi   episcoin,  quibus    illa   liberrime   respondet. 

34.  Baronius  in  Annalibus  ad  annum  1148,  relato 
examine  scriptorum  S.  Hildegardis,  num.  33  hanc 
subjungit  observationem  :  «  Visitatio  ista  et  exami- 
natio  de  Ilildegarde  facta  majorein  illi  conciliavit 
existimationem,  de  qua  Joannes  Saresberiensis  haec 
habet  libro  i  Epistolarum  sancti  Thoma»,  Epist.  171, 
iu  liue:    Visiones  et    oracula  beala^  illius  et  celeber- 


sima   sit  custos  ac  conservatrix.   At   id  ipsum    non  r  rima;  Hildegardis,    quae  apud  vos  sunt  [mittite  sci- 


ignorabat  S.  Hildegardis,  a  Deo  docta  et  donis  coe- 
lestibus,  inter  quae  locuni  nou  minimum  hahet  hu- 
militas,  largissime  ditata,  ut  ex  ipsis  ejus  scriptis 
intelligitur. 

33.  Ca-terum  opus  Scivias  impressum  fuit  Parisiis 
annolJl3,  typis  Henrici  Stephani.  Deinde  recusum 
fuit  Culoniae  anno  1028  una  cum  Hevelationibus 
S.  Brigittae  et  S.  Elizabetae  Schonaugiensis.  Has 
editiones  ante  me  habeo ;  plures  alias  aliis  inve- 
stigandas  relinquo.  Primus  liber  coinpleclitur  sex 
visiones  prolixe  expositas;  secundos,  inulto  proli- 
xior,  septem  alias  ;  tertius,  omnium  prolixissimus, 
visiones  tredecim.  Totum  opus  attente  perlegere  stu- 
dui,  multaque  iu  eo  inveni  prfficlara  documenta  :  sed 


licef].  Quae  mihi  ex  eo  commendata  est  et  venerabi- 
lis,  quod  eam  dominus  Eugenius  specialis  charitalis 
aireclu  familiarius  amplectebatur.  Explorate  etiam, 
et  rescribite,  an  ei  sit  de  iine  hujus  schismalis  ali- 
quid  revelatum.  Praedixit  enim  in  diebus  papae  Eu- 
genii,  quod  non  esset,  nisi  extremis  diebus,  pacem 
et  gratiam  in  Urbe  habiturus.  »  Albericus  monaclius, 
scriptor  faeculi  xiii,  in  Chroiiico  ad  annum  1141 
multa  refert  de  revelationibus  S.  Hildegardis,  quae 
ex  ipsa  jam  dedi,  et  de  scripto  opere  Scivias  omni- 
no  dictis  consentit.  De  aucloritate  ejusdem  Sanctse 
observat  sequentia :  «  Qua;  fuit  ista  Hildegardis,  et 
quantse  auctoritatis,  insinuant  epistolae  magnatum 
terrae   ad   eam  Iransmissae,    apostolicorum   Eugenii, 


non  pauca  sunt  obscuriora,  quam    ut  facile  a  quoli-  D  Anastasii  et  Adriani,  imperatoris    Conradi    et    Fre- 


bet  intelligi  valeant.  Sancta  raro  de  se  loquitur. 
Ubi  vero  id  facit,  insigni  cum  humilitate  loquilur. 
Accipe,  lector,  pauca.  Librum  secundum  sic  ordi- 
tur  :  «  E*  ego  homo,  litteras  non  caliens  more  for- 
tium  leonum,  nec  docta  ex  infusione  iliorum,  sed 
manens  in  mollitie  fragilis  costa  [id  est  mulier], 
imbula  mystico  spiramine,  vidi,  etc.  »  Tertii  libri 
hoc  est  initium  :  «  Et  ego  homo  sumpta  ab  aliis  ho- 
minibus,  qua>  non  sum  digna  nominari  homo  pro- 
pter  transgressionem  legis  Dei,  cum  deberem  esse 
justa,  et  sim  injusta,  nisi  quod  Dei  crcatura  sum 
ipsius  gratia,  quae  me  etiain  salvabit,  vidi,  etc.  »  In 
illa  visione  paulo  posl  sic  habet :  «  Et  iterum  audivi 
eum    diceotem  mihi :   «  0  quam   pulchri  sunt  oculi 


derici,  patriarchae  Ilierosolymitani,  et  archiepisco- 
porum,  abbatum  et  praepositorum,  et  una  specialis 
epistola  B.  Bernardi  abbatis  Clarevallensis.  »  Ad- 
dit  ibi  multa  quae  omitto  quia  jam  aliunde  data 
sunt. 

35.  Idem  Albericus  ad  annum  1153  de  S.  Hilde- 
garde  haec  scribit :  «  Eodem  anno  quaedam  virgo 
Christi  Hildegardis  de  Alcmannia,  cum  esset  magni 
nomiuis,  Spiritii  sancto  inebriata,  per  capitulum 
et  seniores  Cistercienses,  qui  lilleras  suas  ei  dede- 
rant,  sciscitata  et  rogata  ut  secundum  quod  Deus 
ei  manifestaret,  rescriberet  eis,  si  quid  esset  in  or- 
dinc  quod  Deo  displiceret,  rescripsit  litteram  istam 
in  persona    Domini  nostri  Jesu    Christi  Cisterciensi 


29 


ACTA. 


30 


capitulo  generali  in  haec  verba  :   «    Ego  fons  vivus  A  diim,  et  noii  diu  admodum  victurum,   prout  revera 


«  dico  ad  illos,  qiii  propter  nomen  meum  tunica 
a  mea  iuduti,  peregrini  sunt  in  venatione  niundi, 
«  etc.  »  Haec  auteni  Hildegardis,  cum  neque  litteras 
neque  Latinum  didicerit,  fecit  librum  Epistolarum 
egregium,  in  quibus  multa  de  teniporibus  novissi- 
mis  continentur  :  et  alium  librum,  qui  Scivias, 
id  est  Sciens,  intitulatur;  et  tertium,  qui  iuscri- 
bitur  :  «  Divinorum  operum  exposilio.  »  Hactenus 
Albericus. 

36.  Verum,  ut  magis  perspiciamus  quanta  fuerit 
fama  S.  Hildegardis  apud  viros,  quos  prsecipuos 
tunc  habebat  Ecclesia,  ipsas  adibimus  epistolas  ad 
Sauctam  datas,  et  ab  eadem  rescriptas.  Inter  prio- 
res  certe,  si  non  omniuni  prima,  est  epistola  S.  Ber- 
nardi,  quam  conjicio  datam  a::no  1148,  tempore 
concilii  Trevirensis  :  «  Dilectae  in  Christo  filicP  Hil- 
degardi,  frater  Bernardus  Claraevallensis  vocatus 
abbas,  si  quid  potest  oratio  peccatoris.  Quod  de  no- 
stra  exiguitate,  etc.  »  Vide  ep.  29  in  libro  epp. 
S.  Hildeg. 

37-38.  Si  ad  gloriam  S.  Hildegardis  conducit 
epistola  S.  Bernardi,  uti  revera  conducit  plurimum, 
non  minus  S.  Bernardo  honorifica  est  epistola  S. 
Hildegardis,  prsesertim  cum  ipsa  passim  omnibus 
epistolis  suis  iiortari  soleat,  raonere,  et  subinde 
acriter  etiam  increpare ;  rarissime  vero  et  parcissi- 
me  laudare,  ita  ut  nuilam  inter  epistolas  ipsius  in- 
veniam  tot  laudibus  plenam,    et  omni  simul  redar- 


B 


factuni  est.  Mulli  tamen  voiuerunt,  Henricum  noa 
adeo  fuisse  cuipabilem,  et  deinde  pie  defunctum. 
niam  vero  monialein,  qua?  abbatissa  erat  electa,  et 
cujus  electionem  tam  graviter  Sancta  improbabat, 
existimo  fuisse  sororem  Hartvici  archiepiscopi  Ber- 
mensis,  de  cujus  morte  agetur  num.  46,  et  de  qua 
verisimiliter  loquitur  Sancta  iu  Actis  num.  23.  Cae- 
terum  non  dubito  quiu  in  hac  quoque  epistola  vere 
dicere  potuerit  S.  Hildegardis,  quae  scripsit  ad  Ar- 
noldum  Henrici  successorem  :  «  Mystica  verba  a  me 
non  profero,  sed  secundum  ea  in  viventi  lumine  vi- 
deo,  ita  quod  saepe,  quae  mens  mea  non  deside- 
rat,  et  quae  etiam  voluntas  mea  nou  qu^erit,  mihi 
ostenduntur,  sed  illa  muitoties  coacta  video.  » 
Verum  de  scriplis  ad  Arnoldum  plura  dabo  infe- 
rius. 

41.  Prioribus  qui  litteras  ad  S.  Hildegardem  de- 
derunt,  annumerandus  est  etiam  Conradus  III  rex 
Germaniae  (ep.  26),  vulgo  imperator  dictus,  licet  nou 
fuerit  coronatus  :  nam  anno  11.^2  defunctus  est, 
ita  ut  epistola  ipsius,  inter  annum  1148  et  1132 
figenda  sit.  Incipit  :  Quia  regali  culmine  impe- 
diti,  etc.  Addicit  favores  suos,  et  lilium  suum  Sanc- 
tae  precibus  commendat 

42.  Ad  has  litteras  Sancta  respondit,  partim  Con- 
radum  suaviter  monendo,  partim  praedicendo  pe- 
jora  tempora,  qualia  fuerunt  sub  Frederico  I,  Con- 
radi     successore.     Non     obscure     Sancta     praedicit 


gutione  ac  monitione  vacuam.  {Vide  infra  inter  epi-  q  schismata,  aliaque  Ecclesiae  mala  quae  nata  sunt  sub 

stolas  S.  Hildegardis.)  Ilildegardis  epistola  in  editis 

epistolae  S.  Bernardi  postponitur;  attumen  existimo 

hanc  prius  scripsisse,  Bernardum   vero   respondisse. 

Utcunque   etiam    suspicor,    scripsisse    Hildegardem, 

antequam  ipsa  et  scripta  ejus  erant  jussu  Eiigenii  HI 

examinata;    dictumque    examen    occasione    harum 

litterarum  institutum  esse. 

39-40.  Inter  priores  principes  qui  ad  S.  Hildegardem 
scripserunt,  fuit  Henricus  archiepiscopus  et  elector 
Moguntinus,  anno  1153  de  dignitate  dejectus,  et  de- 
functus  post  annum  et  medium,  ut  habet  Pagius  ad 
annum  1133,  num.  1.  Hic  ad  Hiidegardem  scnbens, 
epistolam  suam  orditur  his  verbis  (ep.  5)  :  «  Cum 
multa  bona  et  admiranda  miracula  de  te  audiamus. 


Frederico  I,  ad  quem  deinde  etiam  scripsit  episto- 
lam  hac  multo  fortiorem.  Addit  multa  eodem 
spiritu  prophetico  de  variis  Ecclesiae  temporibus  et 
vicissitudinibus,  illaque  non  difficulter  explicari 
possent,  si  luberet  futura  tunc  tempora  propius 
lustrare. 

43.  Arnoldus  archiepiscopus  Coloniensis  circa 
eadem  tempora  ad  Hildegardem  humanissimam 
scripsit  epistolam  (ep.  11),  qua  librum  ipsius  petiit. 
Quai  ad  Arnoldum  respondet  S.  Hildegardis,  mysti- 
ca  sunt  pleraque  et  utcunque  obscura.  De  lilro  suo 
clariora  subjungithis  verbis  :  «  Nunc  autem,  o  pa- 
stor  populi  tui,  ego  paupercula  scripta  veracium 
visionum   istarum  tibi  misi,  sicut  petisti,  nihii   hu- 


pigritiae  nostrae  reputandum  est,  quod  te   tam    saepe  D  mani  ingenii  et  proprise   voluntatis  meae   continen- 


non  visitamus,  ut  possemus,  etc.  »  Tum  rogat,  imo 
prsecipit,  ut  quamdam  moniaiem,  abbatissam  ele- 
ctam,  permittat  abire  cum  illis,  qui  veniebant  ij^sam 
abducturi  ad  praedictam  dignitatem.  Epistola  huma- 
na  est,  excepto  mandato  satis  forti  de  tradenda  mo- 
niali.  Mirabitur  fortasse  lector  responsum  S.  Hilde- 
gardis;  sed  tanto  magis  videbit,ipsam  non  suo  in- 
genio  epistolas  composuisse;  sed  revelata  a  Deo 
scripsisse.  Si  quem  enim  revereri  et  amare  alias 
debebat,  revereri  debebat  archiepiscopum,  et  pro- 
tectorem  suum,  qui  se,  quantum  certe  novimus, 
semper  benignum  exhibuerat.  Attamen  prophetico 
mor3  respondet  et  non  obscure  exemplo  Nabucho- 
donosor  praedicit,   Henricum  dignitate   sua  privan- 


tia;  sed  quae  indeliciens  lumen  compositione  sua, 
et  eisdem  verbis  manifestare  voluit,  quomodo  sibi 
placuit;  cum  nec  ipsum,  quod  nunc  tibi  scribo,  in- 
genio  meo,  nec  ullo  humano  arbitrio,  sed  superna 
ostensione  compositum  sit.  » 

44.  Ad  eadem  fere  tempora  spectat  epistola  Hil- 
lini  Trevirensis  archiepiscopi  (ep.  13),  ad  quam 
rescripsit  S.  Hiidegardis  epistola  partim  mystica 
et  aenigmatica,  parlim  eliam  prophelica  et  horta- 
toria  in  conclusione,  qude  talis  est  :  «  Species  co- 
lumbae  te  docet,  et  verbum  Dei  non  caret  in  te 
scientia.  Nunc  ergo  vigila  et  in  virga  ferrea  con- 
stringe  :  doce,  et  vulnera  tibi  commissorum  unge, 
et  in  aeternnm  vives.  » 


31 


S.   IIILDEI.AUDIS 


32 


V6.  Scripsit  etiam  circa  haec  tempora  ad  S.   Dil-  A  dis    in   orditiem    redigere,  cum  notis  chronologicis 


degardem  (lonterus  Spirensis  episcopus  (ep.  Ib}, 
qui  inter  alia  sic  illam  alloquitur  :  «  Qiiod  bonus 
odor  es  tam  remotis  quam  vicinis,  et  de  Spiritu 
sancto  solamen  oinnibus  te  quaTt-ntibus,  divinse 
pietati  gratias  referimus.  »  Sancla  vero  respondens, 
multis  ad  emendaliouem  vilae  horlatur  rionterum. 
Sic  auteni  ordi  ur  :  «  l.iix  summse  inspiratiouis,  o 
homo,  tibi  dicit  :  Admonitionem  Spiritus  sancti, 
qui  in  te  ascendit,  ne  abscindas  a  te  aper  malam 
consuetudinem  operum  tuorum,  etc.  »  Tota  epistola 
Cit  hortantis  ad  pcenitentiam.  Talis  fere  est  re- 
sponsio  S.  Hildegardis  ad  episcopum  Constanlien- 
sem,  ciijus  nomen  non  exprimitur  (ep.  17),  et 
cujus  hanc  ob  causam  epislola  temporis  est  ma- 
gis  incerli.  Ille  Sanctie  preces  et  litteras  petit. 
Rescripsit  sancta  Hildegardis  minime  blandiens, 
sed  inanem  gloriam  in  ipso  praicipue  redarguens. 
Epistolara  vero  concludit  hoc  modo  :  «  Surge 
ergo  citius,  et  arabula  recta  itlnera,  antequam 
sol  tibi  occidat,  et  antequam  dies  tui  detl- 
ciant.  » 

46.  Incerti  etiam  temporis  est  epistola  Hartvici 
archiepiscopi  Bremensis  (ep.  10),  qui  hic  Hertuvigus, 
voeatur,  cum  ullra  annos  viginti  fuerit  episcopus, 
et  obiisse  dicatur  circa  anuuin  1168.  Perscribit  ille 
obitunx  sororis  snae,  Richardis  abbalissae,  quae  mo- 
nialis  fiierat  sub  disciplina  S.  Hildegardis,  et  a  fra- 
tre    ad    memoratam     dignitatera    pertracla,    ita    nt 


B 


non  sint  insignita?,  volui  tamen  e.\  lempore  quo  per- 
sona^  tloruerunl,  qualemciinque  saltem  ordineni  in- 
ducere,  et  sic  huc  usque  dedi  solas  fere  epistolas 
inter  annum  111^8  et  1153  scriptas.  Nunc  prose- 
qiiendo  ordior  ab  epistola  Anastasii  IV,  quie.  data 
est  anno  1153  aut  1154  (ep.  2),  cum  ille  priori  an- 
no  sit  papa  creatns.  sequenti  delunctus.  Anastasii 
epistola  ha^c  habet  :  «  Anastasius  episcopus,  servus 
servorum  Dei,  llildegnrdi  dilectaR  filiae  in  Christo, 
salulem  et  apostolicam  benedictionem,  Exsultnmns 
in  Domino,  etc.  »  Vide  infra  inler  epis/olas  S.  Ililde- 
gardis. 

49.  Responsum  S.  Hildegardis  prolixnm  est.  Hor- 
tatur  Dei  nomine  Anastasium,  ut  mala  fortiter  era- 
dicet.  Deinde  varia  jirophelice  prffdicit,  et  de  suis 
visionibns  aliiiua  subjungit.  Dcmum  iterum  hortatur 
Anastasium  ad  subditos  corrigendos.  Sic  orditur  ; 
«  0  persona,  quaj  es  pr«cellens  armatura,  et  moas 
magistrationis  valde  ornata»  civitalis  [id  est  Ecclesi£p]> 
qua:^  constituta  esl  in  desponsatione  Chrisli;  audi 
illum,  qui  iion  inca;pil  vivcre,  nec  lassalur  in  defe- 
ctione,  etc.  »  Hanc  admonitionera  post  mulla  conclii- 
dit,  et  ad  pra^dictionem  pergit  hoc  modo  :...  «  Et 
ideo  omnis  terra  turbatur  per  magnam  vicissitiidi- 
nera  errorum;  quia  quod  Deus  destruxit,  homo 
amat.  Et  tu,  o  Roma,  velut  in  extremis  jacens  con- 
turbaberis,  etc.  »  Roma  certe  multura  turbata  esl 
perschisma  quod  exortura  est   quinque  aut  sex  an- 


possit  esse   ea   qiiam   petebat   Henricus  Moguntinus  C  nig  posi  hanc  praedictionem  :   et  jam   ante   turbari 

coepta  est  Ecclesia  sub  Adriano  IV  per  Fredericum 
imperatorem. 

50.  Deinde  Sancla  de  se  subjicit  verba  partira 
laudata  in  Vita  nuin.  14,  ubi  tamen  scripla  di- 
cuntur  ad  Adrianum  IV,  ita  ut  vel  in  Vitam  irrep- 
serit  mendum,  vel  in  collectionera  ejiistolarum; 
sed  primum  est  verisimilius.  Epistolan»  demum 
claudit  admonitione  tali  :  «  Tu  autera,  o  homo,  ap- 
parens  constitulus  pastor,  surge,  et  curre  citius 
ad  justitiam,  ita  ut  coram  magno  Medico  non  accii- 
seris  quod  ovile  ipsius  a  sorde  non  exterseris,  nec 
oleo  unxeris,  etc.  » 

51-52.   Adrianus   IV,   qui  Anastasio   successit  sub 


archiepiscopus,  ut  dictum  est  num.  40.  Porro  tesla- 
tur  Hartvicus  pie  admodura  defunctara  fuisse,  et 
«  ex  toto  corde  lacrymabiliter  desiderasse,  »  ut  man- 
sisset  in  claustro  S.  Hildegardis,  a  quo  invita  fuerat 
avulsa.  Hinc  veniam  de  illo  recessu  petit.  Rescri- 
psit  Sancta  epistolam  satis  prolixam,  et  pra^claris 
monitis  plenam.  Laudat  etiam  Harlvicum,  et  Ri- 
chardem  ipsius  sororem,  de  qua  dicit  :  «  Plena  cha- 
ritas  in  anima  mea  fiiit  ad  ipsam,  quoniam  vivens 
lux  in  fortissima  visione  docuit  nie  ipsam  amare.  » 
Post  multas  ipsius  laudes,  animam  ipsius  fratri  com- 
mendat. 

47.    Abbas  Eberbacensis,  ordinis  Cisterciensis,  iu 


dicecesi  Moguntina,  et  fere  inter  Moguntiam   et  Bin-  p  finem  anni  ll5't,  ad  S.    Hildegardem  scribit  (ep.  3) 


gium,  sed  ultra  Rhenum,  et  magis  prope  Moguntiam, 
ex  prioribiis  videtur  fuisse  abbatibus  qui  ad  S.  Hil- 
degardem  scripserunt  (ep.  31).  Nomen  exprimitur, 
littera  £,  sed  mendose,  opinor,  cum  nequeat  fere 
alius  esse  a  Ruthardo,  primo  illius  ccenobii  abbate, 
et  littera  E  scquentibus  etiam  uon  congruat.  Lauda- 
tus  abbas  preces  Sanctae  llagitat,  et  sua  eidem  servi- 
vilia  olFert.  Ad  has  litteras  S.  Hildegardis  egregia 
monita  reposuit,  et  in  fine  oplima  abbati  praj- 
dixit. 

§  V.  Ad  Sanctam  scribunt  Anaslasius  IV  et  Adria- 
nus  IV,  Romani  ponlifices,  Fredericus  imperato)-, 
episcopi,  abbales,  aliique  mulli,  quibus  respon- 
del. 

\%.  Quanqnam   difticile  esl  epistolas  S.  Hildegar- 


«  (iaudemus,  tilia,  et  exsultamus  in  Domino,  quod 
honestatis  ^tuae  opinio  ita  late  longcque  difTundi- 
tur,  etc.  »  Addit  tamen  pulchram  exhorlationem  ad 
perseverantiam,  subditqiie  in  fine  :  De  caetero 
autem  |  commonitoria  verba  de  te  audire  desidera- 
mus,  quia  spiritu  miraculorura  Dei  imbuta  diceris, 
etc.  »  Respondit  breviter  S.  Ilildegardis,  multaque 
Adriano  prsedicens  et  gr.ivia  certamina,  hortatur 
ad  forlitudinem,  non  sine  ipsius  laude,  ita  ut  eti.im 
salutem  aeternara  ipi  satis  clare  videatur  praedi- 
cere. 

53.  Non  mnltis  verisirailiter  annis  post  Adrianum 
ad  S.  Hildegardem  scripsit  Fredericus  II  imperator, 
cognomeuto  ^nobarbus  aut  Darbarossa,  qui  coro- 
natus  est  imperator    anno    1155.  Epistola  igitur  fi- 


33 


ACTA. 


34 


genda    inter    annum  1155    et    1159,    quo  defunclus  A  chiepiscopus     Juvavensis,    sive    Salisburgensis,   qui 

partes  Alexandri  ponlilicis  defendebat,  multumque 
sollicitus  metu  Frederici  imperatoris,  ad  S.  Hilde- 
gardem  circa  annum  IICO  ita  scribebat  (ep.  12): 
«  Ego  peccator  in  valle  lacrymarum  positus,  multis 
sseculi  turbinibus  et  procellis  attritus,  intus  timo- 
res,  foris  pugnas  passus,  etc.  »  Deinde  petit  litteras 
Sanctae,  seJ  sigillo  obsignatas. 

58.  Ad  sanctum  hunc  episcopum  alio  plane  stylo 
utitur  Sancta  quam  usa  fuerat  in  priore  epistoia  ; 
nam  Eberhardum  passim  laudat  et  pulchre  docet, 
labores  externos,  ex  charitate  et  obedienlia  susce- 
ptos,  minime  obesse  viro  Deum  amanti.  Vita  hiijns 
S.    Eberhardi,     cujus    nomen    in   epistola    non    ex- 

n  primitur,  sed  ex  sede  et  tempore  innotescit,  da- 
ta  est  apud  nns  ad  22  Junii.  Defunctus  est  an- 
no  H64. 

59.  Ad  eadem  fere  tempora  fortasse  spectat  epi- 
stola  Conradi  I.  episcopi  Wormatiensis,  qui  tom.  V 
Gallix  Christianx,  col.  674,  defunctus  dicitur  anno 
il63.  Attamen  magis  credo  scriptam  esse  ante  schi- 
sma  Ecclesiae.  Quidquid  sit,  Conradus  aliorum  more 
ad  S.  Hildegardem  recurrit  tanquam  ad  oraculum, 
eiqiie  ha^c  scribit  (ep.  16) :  «  Deo  gratias  agimus, 
qui  te  lucernam  clarissimam  aureo  candelabro  im- 
posuit,  etc.  »  Addit,  nunlium  piura  de  rebus  suis 
diclurum,  et  responsum  tlagitat.  Respondit  Sancta 
partim  hortando,  partim  laudando. 

00.   Adelbertus    episcopus    Virdunensis,    qui    an- 
batas.  Nam    imperatorem    sic   incipit    alioqui:    «  A  C  ^^  j^^g  ^j^    Eugenio   III  ad  S.  Hildegardem  exami- 

nandam  fuerat  legatus,  cum    primicerius    erat,  an- 


est  Adrianus  IV,  quoque  schisma  contra  Alexan- 
drum  III  exortum  est,  favenle  Frederico  antipapae. 
Epistola  enim  a  Frederico  tum  imperalore,  et  ante 
schisma,  quantum  apparet,  dala  est,  sed  fortasse 
non  ante  dissensiones  inter  Fredericum  et  Adria- 
num  exortas.  Fredericus  aulem  ad  Sanctam  ita 
scribit  (ep.  27):  «  Notum  facinms  sanclitati  tuae, 
quoniam  ea  quae  praedixisti  nobis,  cum  Ingelheim 
manentes,  te  ad  praesentiam  nostram  venire  roga- 
vimus,jam  in  manibus  tenemus,  etc.  »  Ex  his  ha- 
bemus  primo  S.  Hildegardem  habuisse  colioquium 
cum  Frederico  in  Irigelheim,  quod  est  inter  Mo- 
guntiam  et  Bingium;  secundo,  tunc  aliqiia  Frede- 
rico  a  Sancta  fuisse  praediela,  quae  impleta  sunt. 
Habitum  verisimiliter  illud  coiloquium,  dum  rex 
erat  Fredericus,  et  necdum  coronatus  impera- 
tor,  sive  inter  annos  1152  et  1155,  de  anno  ta- 
nien  certo  non  constant,  uli  neque  de  rebus  prae- 
dictis,  nisi  forte  Sancta  pra-dixerit  Frederico 
dissensiones,  quas  cum  Adriano  IV  eiat  habilu- 
rus.  Habemus  tertio,  S.  Hildegardem  habuisse 
aliquam  controversiam,  quae  judicanda  erat  in 
curia  Frederici ;  at  qualis  illa  fuerit  aeque  est 
ignolum. 

54-55.  Ex  responso  vero  S.  Hiidegardis  abunde  col- 
ligitur,  moliliones  varias  Frederici  ab  ipsa  minime 
fuisse  probatas,  aut  potius  a  Spiritu  sancto,  qui  per 
Sanctam  alias   indoctam   loquebatur,  aperte  impro- 


summo  Judice  hajc  verba  diriguntur  ad  te :  Valde 
admirabile  est,  quod  hanc  personam  homo  habet 
necessariam,  scilicet  quse  tu,  rex,  es.  »  Deinde  dat 
parabolam  minus  claram,  qua  ipsius  imperium  vi- 
delur  improbari,  et  mox  clariorem  subjicit  moni- 
tionem,  ita  scribens:  «  Nunc,  o,  rex,  sollicite  provi- 
de,  quia  omnes  regiones  sunt  obumbratae  cum  fai- 
laci  turba  illorum,  qui  in  nigredine  peccatorum 
justitiam  delent,  elc.  «  Cujus  epistolae  verba  si  quis 
attente  consideret,  videbit  satis  longum  imperium 
Frederico  praedici,  sed  turbulontum,  quale  revera 
fuit,  maxime  ob  discordias  ipsius  cum  Romanis 
pontificibus,  quibus  lamen  finem  imposuit  ante 
mortem. 

56.  Epistola  Arnoldi  archiejascopi  Moguntini 
(ep.  6)  data  non  est  post  annum  1160,  et  verisi- 
mililer  non  ante  schisma  anno  1159  exortum  (cui 
Arnoldus  adhsesit  cum  Frederico  imperatore)  aut 
saltem  non  diu  ante.  Arnoldus  preces  Sanca»  flagi- 
tat.  Respondit  S.  Hildegardis,  Arnoldum  forliter 
increpans,  et  inleritum  ipsi  praedicens,  utmulti  jani 
observarunt,  cujus  caedem,  a  Moguntinis  anno  MOO 
in  Nativitate  S.  Joannis  Baptistse  peractam,  ex 
Conrado  narrat  Baronius  ad  annum  1100,  num. 
32,  observans,  ipsum  eodem  anno  in  concilia- 
bulo  Papiensi  primum  subscripsisse  sententiae 
contra   Alexandrum   III    legitimum  pontificem  latae. 

57.  Florebat    codem    tempore    S.  Eberharbus  ar- 


no  1150,  ut  aliqui  habent,  admotus  episcopalui, 
quem  deinde  cum  vita  monastica  mutavit,  circa 
eadem  tempora,  verisimiliter  ante  schisma,  ad 
S.  Hildegardem  scripsit  (ep.  18),  sic  exordiens : 
«  Benedicta  gloria  Domini  de  loco  sancto  suo,  quae 
te  sibi  a  teneris  annis  mancipavit  famulam.  »  Tum 
horlatur  ad  humilitatcm,  et  preces  flagitat  ac  lit- 
teras.  Respondens  vero  Sancta,  hortatur  ad  curam 
pasloralem,  sic  incipiens  :  «  Lux  vivens,  quse  mi- 
racula  ostendit,  dicit :  Qui  Pater  es  in  persona  tua, 
et  pastor  in  propositione  animarum,  extende  bra- 
chium  tuum,  ne  inimicus  honio  superseminet  ziza- 
Q  nia  in  agro  tuo,  etc.  » 

01.  Magis  incerta  est  epocha  epistolae  patriarchae 
Hierosolymitani,  qui  ad  S.  Hildegardem  scripsit  ex 
Oriente  epistolam,  ut  ipsius  ac  sorornm  ejus  pre- 
cibus  se  commeiidaret.  Nomen  palriarchae  solum 
insinuatur  littera  I,  et  quidem  mendose,  ut  existi- 
mo,  quia  Amalricus  fuit  Latinus  patriarcha  toto  illo 
tempore  quo  fama  S.  Hildegardis  adeo  inclaruerat. 
Itaque  dubilandum  non  videtur,  quin  Epistola  sit 
Amalrici,  qui  Kildegardem  sic  alloquitur  (ep.  22)  : 
«  A  mullis  per  longa  terrarum  spatia  partes  nos- 
tras  adeuntibus,  et  genua  sua  ad  sepulcrura  Do- 
mini  flectentibus,  multoties  percepimus,  quod  divina 
virtus  in  te  et  per  te  opcretur :  unde  ipsi  gratias 
indefessas,  prout  possumus,   humiliter  offerimus.   » 


35 


ACTA. 


:^6 


Mox  ait,  se    diu   desiderasse    occasionem    scribendi,  A  tit  preces,    et    rescripla    Sanclae    ad    dubitationem 


qua  denuim  oblata  ulitur  ;  et  in  laudes  Saiictje 
excurnt  et  ejus  preces  expostulat.  Respondit  S. 
Hildegardis  per  epistolara  initio  plenam  allegoriis 
salisobscuris.  Deiude  vero  patriarcham  liis  conso- 
latur  verbis  :  «  Piignam  quani  intus  et  exterius, 
in  utroque  scilicet  homine,  pateris,  Deus  in  tempo- 
ribus  luis  circa  te  hoc  modo  allevabit,  ut  eam 
SQslinere  possis :  unde  iiduciam  tuam  in  ipsum 
pone,  nec  de  misericordia  ejus  despera.  Et  lioc  fa- 
ciens  in  gratia  Dei  ad  vitam  vivcs.  » 

62.  Post  hanc  sequitur  epistola  Henrici,  episcopi 
de  lievez  (ep.  23),  cujus  nominis  nullam  invenio 
civitatem.  ita  ut  suspicer  nomen  esse  corruptum. 
Quidquid  sit,   ille  etiam    ex    longinquis  parlibus  ad 


suaiu,  qua^  videlur  fiiisse  de  retinendo  aul  depo- 
nendo  abbatis  niunere,  ut  colligilur  ex  responso 
S.  Hildegardis.  Interim  observo,  Sanctam  aliquando 
excurrisse  versus  partes  Herbipolenses,  sicut  eam- 
dem  in  aiiis  quoque  provinciis  fuisse  videbimus, 
Quod  vero  spectat  ad  uegotia  SanctrR  per  Adanium 
abbatem  imperatori  comraendata,  qualia  illa  fiie- 
rinl,  ignoramus.  At  vix  dubilamus  quin  eadem  sint 
de  quibus  lo^iuitur  Fredericus  imperator  in  epislola 
ad  S.  Hildegardem,  commemorala  num.  53.  Nunc 
pauca  de  Sanclce  responso.  Epistola  est  admodum 
longa,  parabolis  non  nimis  obscuris  tota  fere  con- 
texta,  laudihus  Adaini  abbalis.  conspersa,  et  pra^- 
claris  monilis.  De  ottitno  non  deponeudo  ipsum  mo- 


S.  Hildegardem   recurrit,    ita   scribeus  :  «  Manifesta  B  nentes  inducit  varias  virtutes,  et  nominatim   chari- 

Deiciica   te    dignatio  mihi   peccatori   ac   turbinibus 

sceculi    gravato,    magna   esl  consolatio,    etc.   »    Ue- 

spondens    S.    Hildegardis,  pulchra    utitur  parabola, 

qua  ipsura  ad  veram  sapientiam  et  charitatem  hor- 

tatur. 


§  VI.  Sancfaamidfis  personis  consuUa  de  occuUis  et 
arcanis,  quse  sine  reielalione  diiina  scire  JW7i  jw- 
terat. 

63.  Tanta  est  muUitudo  litterarum  quas  accepit 
et  quibus  respondit  S.  Hildegardis,  ut  nullo  modo 
ad  suos  singnlae  annos  reduci  possunt  defectu  no- 
tarum  chronicarum,  prajserlim  cum  non  paucae  sint 
personarum  quae  aut  minus  sunt  cognitae,  aut    quse 


talem  et  humilitatem.  Solam  dabo  conclusionem: 
«  Et  tii,  Pater,  audi:  Sicut  stella  malutina  auro- 
ram  in  lumine  suo  pra>currit,  sic  omnibus  pr»be 
auxilium  ab  osculo  dilectionis,  quam  tibi  Deus 
dedit :  et  vitam  tibi  dabit,  quam  in  prima  die  in- 
spexit.  « 

66.  Ordinis  item  Cisterciensis  erat  abbas  S.  Ana- 
stasii  in  Urbe,  quem  ad  scribendum  S.  Hildegardi, 
prseter  viilgarem  famam,  movere  potuerat  non  so- 
lum  S.  Bernardi  aucloritas,  scd  etiam  Eugenii  III, 
qui  ex  abbate  cjusdem  coeuobii  ponlifex  fuerat  elc- 
ctus.  Quid  ille  pelat  a  Sancta,  quain  ante  iniriiice 
laudat,   his  verbis   exprimit   (ep.    32):...   «  Hogo    ut 


diu  in  eodem  oflicio  fuerunt  versatae.    Hac  dc  causa  p  Spiritus,  qui    revelat    arcana    et    occulta  sapientiai 


ad  quemdam  rerum  ordinem  epistolas  Sanctee  re- 
ducara,  et  modo  recensebo  illas  quibus  consulta 
fuit  de  occullis  et  arcanis.  Harum  tantus  est  nume- 
rus,  ut  manifeste  liqueat,  quasi  universalem  fuisse 
hominum  persuasioncm,  occulla  et  arcana  multa 
S.  Hildegardi  revelata  fuisse.  Ordior  a  Cunone  aiit 
CoDone  abbate  S.  Disibodi,  sub  cujus  pra?fecliira 
fuerat  Sancta,  antequam  fundaret  coenobiuni  in 
Monte  S.  Ruperti.  Hic  igitur  ipsam  optime  noverat, 
et  eidem  haec  scribit  (ep.  38)  :  «  Quia  Sanctitas 
▼estra  in  eo,  qui  nec  fallit  nec  fallitur,  plurima  se- 
crela  spiritu  videt,  peto,  ut,  si  qua  de  patrono  no- 
stro  R.  Disibodo  Deus  vobis  revelaverit,  mibi  ape- 
riatis,  quatenus  cum   fratribus   meis  illi  ex  hoc  de- 


sua?,  indicet  tibi,  quid  mihi  expediat  in  portando 
obedientiae  Christi  onere,  scilicet  perseverare,  an 
quiescere,  ut  vacem  ipsius  contemplalioni.  »  Ad 
propositam  dubitationem  S.  Hildegardis  ita  re- 
spondet:  «  Perlice  ergo  sustentatiouem  ovilis  tui, 
et  da  ei  praecepto,  scilicet  virgam  magistri  prae- 
bendo,  et  postea  unguentura  medici  exhibendo, 
qiiia  ulilius  tibi  est,  ut  in  hoc  labore  vigiles, 
aiiis  per  doctrinam  tuam  in  subjectione  mini- 
stranlibus,  quam  teipsum  in  volunlate  tua  exer- 
ceas.  » 

67.  Conradus  abbas  de  Keisheim,  (in  titulo  scri- 
bitur,  de  Ketsheim,  et  forte  legendum  de  Reisheim, 
ut  habet  Trithemius)  similein   dubitationem   S.  Hii- 


votissimas    laudes  referre   non  differam.  »   Precibus  d  degardi    proponit  (ep.    33).    Respondit  Sancta   non 


ipsius  enixe  se  commendat. 

64.  Respondit  Sancta  ad  interrogata  de  S.  Disi- 
bodo,  de  quo  aliijua  generalirn  ibi  scribit,  ut  in 
ipsa  epistola  videri  polest :  de  Vita  ejusdem  Sancti 
scripta  inferiiis  agemus.  Verum  non  solum  id  egit 
Sancta,  sed  Cunonem  etiam  libere  reprehendit  de 
nimia  in  siibditos  severitate,  et  instantem  mortem 
eidem  praedicit. 

6o.  Adaraus  abbas  de  Ebra,  sive  Ebracensis,  or- 
dinis  Cisterciensis,  in  dicecesi  Herbipolensi,  vir  sane 
muUum  laudalus  apud  .Manricum  in  Annalibus  Ci- 
slerciensibus,  ad  S.  Hildegardem  scribit  sequentia 
(ep.  30)  :  "  Cura  primum  notitiam  nominis  vestri 
suscepi,  gavisu?  sum  gaudio  magno,  »  etc.   Mox   pe- 


dissimulando  crimina  subditorum  ipsius,  sed  ea 
gravibus  verbis  innuendo,  nec  ipsum  videlur  Con- 
radura  excusare,  sed  ad  po-nitenliam  horlatur.  Tum 
eumdem  sic  alloquilur  :...  «  Ergo  pastoralem  curam 
non  relinque...  »  Addit  tamen  restriclionem  ver- 
bis  obscuris,  quae  insinuant,  ipsi  relinquendum 
oflicium,  ubi  nihil  boni  prastare  apud  suos 
posset. 

68.  Manegoldus  abbas  celeberrimi  olim  ccBUobii 
Hirsaugiensis  in  Silva-Nigra,  et  in  dioecesi  Spirensi, 
simile  quid  petieral,  utcoiiigitur  ex  responso  S.  Hil- 
degardis,  quamvis  ipse  in  epistola  id  non  declaret, 
sed  ingentem  de  S.  Ilildegarde  existimalionem  so- 
lum  insinuet  cum  hac  petitione  (ep.  34):  «  Rogo  te, 


3- 


ACTA. 


38 


mea  mater  et  domiaa,  memento  mei  in  luis  sanctis- 
simis  orationibtis,  dilige  humillime  te  diligentem  : 
recognosce  in  Ciiristo  te  reverentem,  et  litteras 
mihi  rescribe  in  Deo  rogata.  »  Sancta  respondet, 
varia  praedicens.  Ejus  verba  de  turbine  ad  luturum 
tempus  referenda  omnino  existimo,  licet  Trithemius 
in  Chronico  Uirsaugiensi,  ad  annum  dlOI,  recitans 
hanc  epiritolam,  crediderit  eam  fuisse  scriptam, 
quando  orta  erat  dissensio  inter  monachos,  qui  ea 
de  causa  ad  S.  Hildegardem  scripserunt,  et  abba- 
tem  hunc  Manegoldum.  Agnoscit  quidem  Trithemius 
lurbas  Hirsaugiensis  coenobii  a  Sancta  fuisse  praj- 
dictas,  sed  verbis  coram,  non  scriptis  litteris.  Agam 
de  re  tota  §  sequeuti,  ibique  dabo  epistolam  n:ona- 
chorum  cum  Sanctse  responso. 

69.  Abbas  S.  Marise,  Trithemio  S.  Mariae  ad 
Marlyres  apud  Trevirim,  siinilem  interrogationem 
proposuit  Hildegardi  (ep.  37),  videlicet  utrum  in 
hoc  oflicio  honoris  et  oneris,  prjelationis  et  periculi, 
illum  animae  salutem  mereri  providerit,  vel  ab  hoc 
absolvi,  utile  ei  fore  perspexerit.  »  Non  respondit 
S.  Hildegardis  ad  qusesita  omnia  :  insinuavit  tamen 
nimis  anxium  esse  abbatem,  eique  potius  cogitan- 
dum  esse  de  se  et  subditis  corrigendis,  quam  de 
ofticio  dimittendo,  ita  concludens  :  «  Sed  ego 
hanc  causam,  quam  requiris,  inutilem  tibi  esse 
vidi.  Uude  teipsum  cum  oflicio  tuo  coerce,  appre- 
henso  aratro.  Deus  autem  succurrat  tibi  in  omnibus 
necessitatibus  tuis,  et  non  sinat  te  inutiliter 
laborare.  » 

70.  Abbas  Campidonensis  in  Suevia  ad  S.  Hilde- 
gardera  similiter  recurrit,  arcana  intelligere  desi- 
derans  (ep.  40).  S.  Hildegardis  responsuin  dedit  sa- 
tis  prolixum,  hortans  ad  excidenda  diligenter  mala 
semper  pullulantia.In  fine  egregiam  addit  conso- 
lationem,  ubi  observarat  «  per  poenitentiam  et  con- 
fessionem  »  deleri  peccata,  htec  scribens  :  «  Sic  tu, 
chare  iili  Dei,  fac,  quia  in  Beternum  vives,  et  quo- 
niam  lapis  in  ccelesti  Jerusalem  eris;  ideo  etiam 
acriter  luctari  debes.  » 

71-72.  Magna  soliicitudine  ad  S.  Hildegardem, 
tanquam  ad  interpretem  Dei,  recurrit  abbas  S. 
Martini  Coloniensis  cujus  nomen  A  expressxim, 
Alardus  est,  ut  exislimo,  quia  ipse  Sanctee  con- 
temporaneus  fuit,  et  defunctus  est  ante  annum 
1160.  Hic  epistolam  suam  ita  orditur  (ep.  14)  : 
«  Domina,  domina,  \it  vere  creditur,  a  Deo  di- 
lecta  et  benedicta,  omnia,  quge  per  vos  virtus 
operatur  divina,  vera  profecto  esse  novi  et  san- 
cta.  »  Desiderasse  se  ait  ad  ipsam  venire,  si  fieri 
potuisset,  ut  omnia  verbis  explicaret.  Responsum 
S.  Hildegardis  et  pulchram  instructionem,  et  mag- 
nam  cum  adhorlatione  perpetua  consolationem  con- 
tinet. 

73.  Anxia  etiam  et  dubia  erat  abbatissa  S.  Glo- 
desindis  Metensis,  quee  ad  S.  Hildegardem  haec 
scribit  (ep.  42)  :  «  Quia  de  gratia  vestra  et  bene- 
volentia  multum  praesumimus,  nolumus  vos  latere, 
quod  in  periculo  magno  positse  sumus,  dum  multo- 


A  rum  regere  animas  cogimur,  quse  nobis  non  sufli- 
cimus,  etc.  »  Reposuit  Sancta  epistolam  satis  pro- 
lixam,  in  qua  varia  dat  monila  ad  recte  regeudum, 
et  prsefecturam  non  deponendam,  satis  clare  insi- 
nuat. 

74.  Hactenus  huc  spectantes  evolvi  epistolas, 
Colonise  primum  editas,  et  in  Bibliolheca  Fairum 
recusas.  Hisce  plurimas  adjecit  Martenius  tom.  II 
Colleciionis  amplissimx,  ex  quibus  aiiqua  ad  propo- 
situm  nostrum  simililer  decerpam.  Verum  cum 
multa  ibi  locorum  nomiua  videantur  luxata,  aUqua 
conabor  restituere  ex  Trithemio  in  Chronico  Hir- 
saugiensi,  ad  annum  lloO,  ubi  enumerat  oos  qui  ad 
S.  Ilildegardem  scripserunt.  Albertus  abbas  Elva- 
g  censis  in  Suevia  (nunc  praepositura  ibi  est  Canoui- 
corum)  ad  S.  Hildegardem  scribens  (ep.  62)  orat 
ut  divinum  de  suis  inimicis  consulat  oraculum  et 
rescribat  quid  sibi  de  Dei  misericoz'dia  exspiectan- 
dum  sit.  Sancta,  ad  haec  respondens,  partim  hor- 
talur  ad  majorem  constantiam,  parlim  afilictum 
consolatur,  ac  praedicit,  tempus  ultionis  divinae  nec- 
dum  venisse. 

73.  Bertholdus  abbas  Zwinieldensis  (Trithemio 
Zwifallensis  in  Suevia)  conqueritur  «  de  injuriis  et 
tribulationibus,  quas  crudeles  persecutores  ipsi  in- 
ferebant,  »  petit  ut  «  voluntalem  Dei  inquirens, 
aliquod  solatium  per  litteras  remittat,  »  idque  cla- 
ritate  ingenio  sua  accommodatum  (ep.  05).  Sancta 
breviter  sic  rescribit :  «  Lux  vivens  dicit  :  Quem- 
^  dam  liominem  vidi,  quem  quasi  debilem  ac  claudum 
in  praecellentia  magisterii  dimisi.  Quomodo?  Qui 
in  imbecillitate  carnis  suae,  velut  nudi  naufragi,  re- 
belles  erant,  hos  ipse  fugit  propter  timorem  belli. 
Sed  nunc  illum  video,  sicut  liumilem,  flebilem,  pe- 
regrinum.  Unde  illum  inspicio,  velut  lilium  haredi- 
talis,  virga  verberatum  propter  inquietudinem  mo- 
rum  mentis  suse,  etc.  » 

70.  Abbas  Rettinhasilensis,  cum  etiam  electus 
esset  abbas  Salemensis  in  Suevia,  ordinis  Cister- 
ciensis,  dubitans  quid  facere  deberet,  cum  S.  Hil- 
degarde  rem  communicavit  (ep.  66),  «  sicut  cum 
sponsa  et  famula  Christi  et  conscia  secretorum 
Dei,  »  petiitque,  ut  «  sancti  Spiritus  voluntatem..., 
"  simpliciter  de  hac  re  insinuaret.  »  Respondit  San- 
cta  hoc  modo  :  «  Quicunque  agrum  vel  ovile  pro- 
pter  fidem  procurationis  susceperit,  ipsa  dimiltere 
non  debet,  sed  sicut  paterfamilias  ea  reget.  Qui  enim 
ovile  suum  relinquit,  et  aliud  recipit,  praeceptorum 
Dei  praevaricator  nominatur.  »  Addit  pia  ad  regen- 
dum  monita.  Abbas  Zwetellensis,  ordinis  Cister- 
ciensis  in  Austria,  cura  gregis  multum  gravatus, 
consulit  Sanctam,  an  abbatis  deponere  dignitatem 
debeat,  petitque  (ep.  70),  ut,  «  quidquid  placuerit 
Spiritui  sancto,  »  rescribat.  At  Sancta  partim  hor- 
tatur  ad  curam  pastoralem  strenue  et  mansuete  con- 
tiuuandam,  salutaria  dans  ei  in  hnem  monita. 
Consilium  vero  istud  abbalis  ab  initio  improbat,  sic 
ordiens :  «  In  mente  tua  cogitando  exaggeras,  quod 


39 


S.  HILDEGARDIS 


de    unoquoque  labore    quiescere    vel    desislere  ve-  A  tere,  iit  eiim  corrigat.   In   line  sic  hortatiir 
lis,  etc.  > 

77.  Ricliardus,  abbas  in  Spriiichersbal,  (Trithe- 
mio  Germanice  Sprengerbach,  olim  idiomate  magis 
Belgico  Springersbach.,  ul  invenio  nomen  expressiim 
in  aiiqiio  diplomute  apiid  Honllieiinium  in  Historia 
diplomalica  archiepiscopalus  Trevirensis,  sed  etiam 
ibi  nomeu  varialur.  Est  autem  Regularium  Cano- 
nicoriim  in  dioecesi  Trevirensi),  cum  crederet  se  viri- 
biis  deslitulom  «  tam  mentis  quam  corporis,  »  diu 
desideraverat  S.  Hildegardem  visere,  quando  per 
litteras  ad  ipsam  v»!nit  (ep.  74).  Rescripsit  Sancta, 
ipsum  hortans  ad  onus  portandum,  consolansque  iit 
viriim    Deo    charum.    Prielatus    in  Hegeniielie  (apud 


40 

Ideo 
tormenta  tua  ue  timeas,  quia  lociim  fuum  in  di- 
spersione  non  video,  sed  ligaturain  oneris  tui  (id 
est  pra^fecturam)  Deus  sic  vuil  :  et  oves,  qiia?  ad  le 
currere  voliint,  collige.  Quaj  autem  te  nolunt,  iu 
iniseratione  tolera,  donec  te  vocent  et  in  teternum 
vive.  » 

81.  Ouanla  esset  multorum  exislimatio  de  cogni- 
tione  arcauorum  quorumlibet  in  S.  Ilildegarde, 
ostenduiit  eliain  epistolse  sequentcs  trium  pra?pobi- 
torum  lejip.  87,  88,  89).  Prima  est  prae[)ositi  S. 
V^^ictoris  Moguntini,  qui  multis  peccatis  inquinatum 
se  fatelur,  «  quaj  vos,  inquit,  domina,  Spiritu 
sanclo    revelaute,    melius    scitis     meqiie    scire    fa- 


Tntliemiiim  prxposilus  Canonicorum  Hegularium  in  g  ^'^^'s    ^"    "^'hi    sit   spes    salutis,    an    pra-doslinatus 
Heyna)  de  miiltis  queritiir  corporis   el  mentis  iutir-       '"^  ^'^a"''    ^'"*  praescitus  ad  raortem ;   etc.  »  Verum 


mitalibus  et  defectibus,  uti  et  de  jugo  inimicorum 
suorum:  atque  liis  omnibiis  malis  liberari  cupit  per 
S.  Hildegardis  preces.  Hespondit  breviter  S.  Hilde- 
gardis,  fugeret  pra>lationem,  «  si  te  nonaiidiunt, » 
inquit.  .Magis  tamen  eidem  suadet  iit  eam  retineat, 
et  vigil  sit. 

78.  Hanc  quystionera  summa  cura  soliicitudine 
S.  Hildegardi  proponit  abbasde  Vescera,  ordinis  Pree- 
monstratensis,  in  comitatu  Hennebergensi  (ep.  78), 
«  solatium  simul  et  consilium  »  quaerens,  quod  se 
inutilem  crederet.  Huic  omnino  suadere  videtur 
Sancta,  ut  curam  pastoralem  deponat  ob  defectum 
fortitiidinis.  Nam  post  aliqua  defectum  illum  insi- 
nuantia,  haec  subdit:  «  Unde  idem  faciat  se  simi- 
lem  ovi,  et  non  pastori.  Tu  homo  es,  sicut  undans 
in  aqnis,  qiii  vix  liberatur,  ne  demergatur:  ita  quod 
\ibique  priidentiam  inspicis,  sed  tamen  deficis  in 
viribus,  non  autem  in  voluntale.  Unde  et  gralia  Dei 
ad  te  res[  iendet.  » 

79.  Pra»positus  Vallis-Dei,  dicecesis  Moguntinte 
in  Hliingavia,  ubi  modo  siiiil  moniales  ordinis  Au- 
gustiniani,  rogat  S.  Hildegardein  (ep.  85)  ut  velit 
solvere,  quod  promiserat.  Ex  responso  autem  li- 
quet,  ipsum  petiisse  consiliiim  de  pra^positura  de- 
ponenda.  Hoc  enim  Sancla  forfiter  dissuadet. 

80.  Abbas  in  Rappenberg  (Trithemio  prxposxlus 
in  Coppenberg,  ac  forte  legendum  in  Cappenberg, 
ordinis  Praemoiistralensis  in  Westphalia)  longe  di- 
versam  S.  Hildegardi  qiia-stionem  proponit  (ep.  8ti). 
Voluit  ip.ie  ad  Sanctam  venire  ;  sed  inquit,  «  in 
tanto  turbine  tcmpestatum  et  procellarura,  qua 
tota  Ecclesia  nunc  quatitur  et  turbatiir,  impedilus, 
rebus  et  corpori  timens,  retardatus  venire  non  po- 
tui.  »  Videntur  haic  insinuare  schisma  Ecclesise, 
quod  contra  Alexandrum  111  fovit  Fredericus  impe- 
rator,  ita  ut  praelatus  Ecclesia  sua  ejectus,  de  illo 
verisimiliter  Sanclam  consuluerit,  per  fratrem, 
qiiem  pro  se  inisit,  ct  de  quo  scribit  :  «  Ad  con- 
sulendum  enim  Spiritum  Dei,  qui  in  vobis  habitat, 
de  praesenfi  statu  Ecclesiae  nostrae,  cum  od  vos  di- 
rexi.  >  Ad  hcfc  S.  Hildegardis  praelatum  pulchre 
consolatur,    docens    Deum    adversa  homiui    immit- 


S.  Hildegardis  ad  ultimam  qua^stionem  non  respou- 
dit,  ut  passim  alias,  hcet  aliquando  viris  sanctis 
leternam  viiam  clare  videatur  praedicere.  Hortatur 
igitur,  ut  declinet  a  malo  et  faciat  bonum ;  spemque 
iiigerit  his  verbis  :  «  Uiide  elige  tibi  rcctas  vias,  et 
in  a-ternum  vives.  »  Metum  etiam  incutit,  ita  con- 
cludens  :  «  Ergo,  o  lili  Dei,  cito  siirgc,  antequam 
tibi  soi  occidat.  »  Praepositus  Contlucnlinus  San- 
ctam  sic  alloquitur  :  «  Quia  in  omnibus  tribula- 
tionibus  meis  semper  tuis  consolationibus  me  mer- 
casti  [forte  recreasti],  et  cuncta  jara  sunt  impleta 
quae  mihi  praedixisti,  qua;so  ut  et  iiunc  misericor- 
diae  Dorainum  in  cunclis  qiiae  me  foris  et  intus  pre- 

Q  munt,  consolari  deposcas,  elc.  «  Rcscribens  Saucta, 
hortatur,  «  vicissitudinem  morura  »  corrigat,  mo- 
netque  occulta  esse  Dei  judicia,  hoc  addens  :  «  Sed 
Deiis  non  jubet,  ut  judicia  sua  super  te  edisseram, 
sed  ul  pro  te  orem.  »  Praepositus  S.  Andreae  Colo- 
niensis  multis  tentationibus  op[)iignatum  se  queri- 
tur,  Sanctamque  consulit,  «  paratus,  inqiiit,  facere 
quidquid  mihi,  sive  revelatione  divina,  sive  con- 
siiii  tui  sapientia  praeceperis.  Ne  paveas,  nec  celes, 
etc.  »  Ad  haec  ila  respondit  S.  Hildegardis,  ut  simul 
doceret  praepositum,  qualis  moribus  esset,  instrue- 
retqiie  et  moneret,  ut  iieret  melior. 

82.  Abbas  quidam  multuni  sollicitus  de  schismate 
quod  erat  conlia  Aiexandriim  III,  patrociuante 
Frederico   imperatore,  et  cujus  causa  multi  prailati 

B  persecutionem  patiebantur,  consilium  S.  Hildegar- 
dis  qua'sivil,  ifa  scribeus  (ep.  9a)  :  «  Igitur  quo- 
niara  Ecclesia  in  apostolica  dignifate  et  noraine 
claudicat,  et  ad  quod  caput  suum  respiciat,  vera- 
cifer  iguorat,...  inito  bono  consilio,  ad  vos  confii- 
gio,  simulque  efilagifo,  ut  quidquid,  Spiritu  sancto 
edocta,  de  hoc  vel  de  me  ipso  sentiatis,  inihi  rescri- 
bere  velitis  :  vestris  enim  consiliis  in  omnibus 
obedire  paratus  sura.  »  Non  absolute  respondit  ad 
hanc  quaestionem  S.  Hildegardis,  quia,  ut  innuit, 
responsio  non  profuisset.  [Nam  sic  orditiir  :  Ilaec 
verba  ad  te  dicere  vidi  et  aiidivi  :  Mens  tua  aratro 
similis  est,  qiiod  dura,  aspera,  ac  mollia  evertit  et 
dividit.  Tu  eniui  cognoscere,  evertere  ac  dividere  illa 
atlcudis,  quae  in  tanta   duritia  suut,  quod  ea  per- 


ACTA. 


42 


fringere    non    poles ;    et   quae    in    lanta    asperitale  A  ponendo.  Uespondet    S.    Hildegardis  breviter:  <(  Ubi 


sunt,  quod  te  vulnerarent,  si  ea  laugeres,  et  qua? 
in  tanta  mollitie  sunt,  quod  ea  contereres,  si  illa 
dire  et  aspere  tangere  velles.  Duritia  namque,  qua; 
a  Sole  justitia;  claudicavit,  Ecclesiam  nunc  circum- 
dedit,  quam  tu  perforare  non  praevales.  Unde  in 
corde  tuo  ad  Deum  dic ;  «  Domine,  qui  omnia  nosti, 
in  magistris  meis  tibi  obedire  volo,  quamdiu  C^atbo- 
lic*  fidei  me  resistere  non  cogunt.  o  HtEC  utcunque 
e.xponuntur.  Durilia  erat  in  ipso  scbismate,  aspe- 
ritas  in  principibus  saecularibus,  mollitiej  in  episco- 
pis  ;  ac  ?i  diceretur :  Durius  est  schisma,  quam  ut 
possis  illud  tollere  :  «  et  principes  sa-culi  in  tanta 
asperitate  sunt,  quod  te  non  audirent,  si  eis  dice- 
res,  quod  in  scientiatua justum  habes,  »  ut  sequitur: 
episcopi  vero  «  tantam  moilitiem  nunc  sectantur,  » 
ut  nescires  quid  cum  illis  ageres.  Monet  tamen 
Sancta  abbatem,  ut  Christi  exeniplo  discipulos  suos 
teneat,  reliquos  Deo  dimittat.  * 

83.  Quemadmodum  abbates  multi,  sic  non  pauca? 
abbatissse  S.  Hildegardem  consuluerunt.  Abbatissa 
in  Altuvich  (Trithemio  m  Altwick,  Trajectensis  dioe- 
cesis)  ad  Sanctam  hsec  scribit  (ep.  100):  «  Domi- 
nus  noster...  inspiravit  cordi  meo,  ut  pulo,  quate- 
nus  onus  regiminis,  quod  graviter  porto  derelin- 
quam,  et  me  solitudini  alicujus  cellulfB  includam...  » 
Post  pauca  S.  Ilildegardis  ita  respondet :  «  0  filia, 
non  est  utile  apud  Deum,  ut  onus  tuum  abjicias,  et 
ovile  Dei  relinquas,  cum  illud  lumen,  babes  per  quod 


vides  lulum,  illud  ablue,  et  quod  aridum  est,  fac 
saporem  babere.  )>  Deinde  monet  ne  temere  de  aliis 
judicet.  De  solitaria  vita  sic  ipsam  instruit :  «  Quo- 
niam  in  solitaria  vita,  quam  requirit  sonus  verbo- 
rum  tuorum,  nou  valeres  quiescere  propter  vicissi- 
tudinem  diversorum  morum  :  quia  tunc  novissima 
tua  multo  pejora  fierent,  quam  prima,  et  etiam  tam 
gravia,  ut  jactura  lapidis  est.  » 

85.  Abbatissa  superioris  monasterii  Ratisponen- 
sis  ad  S.  Hildegardem  scribens  (ep.  112),  «  de  dua- 
bus  inquisitionibus,  »  responsum  petit,  «  si  videli- 
cet,  inquit,  de  re,  pro  qua  jam  maxime  affligitur 
cormeum,  aliquod  periculum  timendum,  vel  de  Dei 
misericordia    prffisumendum   sit.  »  Hoc  in  alia  epi- 

B  stola  expositum  fuerat.  Alterum  est  de  officio  ab- 
batissai  deponendo.  Ad  hoc  ita  S.  Hildegardis  re- 
spondet :  «  Nunc  autem,  dulcissima  filia,  curam  tibi 
creditam  in  tali  veritate  provide,  ne  propter  tKdium 
aut  laborem  eam  dimittas.  »  Mox  horlatur  ad  stu- 
dium  bonorum  operum.  Primam  vero  quffislionem, 
quae  forsan  erat  de  prsedestinatione,  gravibus  ver- 
bis  reprehendit. 

86.  Sacerdos  quidam,  volens  amplecti  vitam  mo- 
nasticam,  dolensque  suum  illud  propositum  diff^erri, 
ad  Sanctam  recurrit  (ep.  119).  Rescribens  S.  Hil- 
degardis  hortatur  ad  constantiarn  in  proposito  :  nec 
tamen  edicit  locum  aut  ordinem  cui  ille  se  aggre- 
garet.  Ratio    silentii    non  alia    erat,    opinor,   quam 


illi  luceas  etc.  »    Abbatissa   in  Kizingun  (forte  Kit-      quod  Deus  de  illis  nihil  ipsi  revelaret.    Sic  frequen 


zingen  in  Franconia  ad  Ma^num,  ubi  modo  sunt  Ur 
sulinse)  post  multa  elogia  Sanctam  bis  verbis  com- 
pellat  (ep.  101)  :  «  Sonet  vox  tua  in  auribus  meis, 
et  quid  salubrius  sit,  utrum  onus,  quod  porto,  de- 
seram,  an  diutius  feram,  mibi  petenli  divinitus 
enarra.  »  Respondet  S.  Hildegardis,  abbatissam  lau- 
dans,  et  ad  fiduciam  de  Dco  excitans.  Abbatissa  in 
Widergoldesdorf  idem  rursum  petit  lioc  modo  (ep. 
108):  «  Quapropler,  dulcissima,  obnixe  supplico, 
ut  digneraini  a  Deo  perquirere  vobis,  utrum  sit 
ipsius  voluntas  ut  istam  sarcinam  portem,  aut  abji- 
ciam  ;  quia  plus  adhuc  constriclione  obedientia^, 
quam  Dei  amoreperseveravi.  »  HortaturS.  Hildegardis 
ut  pergat  martyrium,  quo    eam  in  officio  suo  affiigi 


ter  observo,  ad  interrogata  non  respondere  San- 
ctam,  aut  solum  ex  parte  respondere,  quia  plura 
petebantur  quam  Deus  per  ipsam  manifestare  vo- 
lebat. 

87.  Non  minus  arcanum  erat  quod  qua^rebat  ma- 
gister  quidam  Trajectensis  (ep.  123),  taleque,  ut 
rarissime  ea  de  re  responderit  Sancta,  quando 
eral  interrogata,  licet  id  ipsum  personis  aliquot 
piis  interrogata  indicaverit.  Queritur  ille  se  ob 
peccala  sua  multis  niodis  esse  afflictum.  Rescribit 
Sancta  instructionem,  et  tum  addit :  «  Nunc  au- 
tem,  0  serve  Dei,  in  meliore  via  parvae  fenestellae 
in  splendido  lumine  in  te  apparent,  ita  quod 
exoptando    bonum     desideras.     In    altera    vero   vita 


fatetur,  constanter  portare,  sic  eam  consolans  :  «  Sed  D  in    nigro   turbine   occupatus    es.   Sed    tu,    o    miles, 


tamen  in  hac  parte  plurimi  sancti  sicut  martyres  ad 
Deum  veniunt.  .\c  ideo  et  tu  confide  in  Deum,  quia 
non  derelinquet  te,  et  Spiritus  sanctus  dolorem 
tuum  minuet.  » 

84.  Abbatissa  de  Crouchdal,  in  Vita  Cruiendal, 
quae  S.  Hildegardem  apud  se  viderat,  ad  ipsam  sic 
incipit  scribere  (ep.  109)  :  «  Postquam  diu  deside- 
rata  praesentia  et  afiabilitate  vestra,  Deo  opitulante, 
merui  relevari  a  pusillanimitate  spiritus,  et  tem- 
pestate  piiori,  aliquantisper  quievi,  et  quia  verba 
vestra  non  ab  humano  ingenio,  sed  a  Luce  vera... 
non  dubito  procedere,  consilio  vestro,  quod  propo- 
sui  facere,  distuli  adbuc  perficere.  »  Ex  responso 
liquet,  ipsam  etiam    consilia   agitasse  de  officio  de- 

Patrol.  CXCVH. 


cum  clara  militia    surge,    et   turbinem   hunc   vince, 
quoniam  gratia  Dei  te  tangit  et  monet,  etc.  » 

88.  Anonymus  quidam  Weisionensis  multum  ob- 
testatur  Sanctam,  non  solum  ut  pro  se  preces  fun- 
dat,  sed  etiam  ut  apud  Deura  exquirat  arcana  his 
verbis  proposita  (op.  133)  )  »  Quid  sit,  quod  me 
toties  ad  se  clamautem  de  profundis  nequitiarum 
et  de  luto  faecis  eripere  dedignalur,  si  sperare  uHe- 
rius  veniam,  si  spiritum  contribulatum  et  contri- 
tum  mihi  largiri  velit,  domina,  intenta  prece  ex- 
quire,  »  etc.  Verum  S.  Ilildcgardis  pro  responso  ad 
ejusmodi  quaestionem,  quam  satis  clare  improbat, 
rescribit  utilem  monitionem,  ut  stabilis  sit  in  bono. 
Canonicus  quiciam  Trajectensis  ita  ad  S.  Hildegar- 

2 


43 


s.  iin.nEr.ARnis 


'»•> 


ilem  scriliit    (ep.    131)  :   u  Tn  humilitate  ilaque  sup-  A  multis  redarguit,  ad  praedictiones  bonoruni  ot  malo- 


plico,...  quatenus  arcnna  divinae  revelationis  de 
statu  meo.  pripcipue  secundum  interiurem  homi- 
nem,  mihi  in  ministerio  tuie  manifestationis  ad 
doctrinam  et  candelam  spiritus  mei  exhibeas.  Quod 
debes  quidem  e.\  promisso;  quia  cum  in  transitu 
meo  versus  Rornam  irem,  htec  a  tua  charitate 
impetraverim.  >;  .\t  respondens  S.  Hildegar- 
dis  monet  ut  veloiius  suigat,  et  a  diaholo  fu- 
giat. 

§  VII.  Sancia  a  mutlis  cong}-egationibus  consulta  de 
iis  quse  empndari  possent,  aut  etiam  de  arcanis 
aliis,  et  invitata  ad  monita  conscribenda. 

89.  Hactenus  oslendi  S.  Hild<gardem  ab  ahbali- 
bus  et  ahhatissis  multis  ct  ab  aliis  etiam  personis 
consultam  fuisse  de  rebus  occultis,  quas  sine  reve- 
latione  divina  sciro  non  poler.il.  Nunc  integras 
cleiicorum  aul  monachurum  producam  congrega- 
tiones,  qiia;  simili  de  causa  et  pari  liducia  ad  San- 
ctHm  scripserunt.  Agraen  diicat  clerus  ecclesife 
metropolitanae  Coloniensis,  qui  S.  Hiidegardem  in 
urbe  siia  viderat,  et  monita  salutaria  dantem  ad- 
mirabundus  audiverat.  Liide  Philippus  decanus  cuin 
omni  clero  ad  ipsam  hffic  scribit(ep.  48):  «  Quia 
maternam  pietatem  vestrani  diligimus,  vobis  nolum 
faciinus,  quia  postiiaam  a  uobis  recessistis,  cum  per 
divinam  jiissionein  ad  nos  venisselis,  ubi  verba  vi- 
tce,  prout  Deu5  vobis  inspiravit,  nobis  aperuislis, 
in  maximam    admiralionem    diicli    sumiis    pro    eo. 


rum  futurorum  pergit,  et  non  diibito  ohservare, 
nihil  in  omnihus  islis  ine  reperire  quod  non  fuerit 
impletum.  Facile  hoc  videbit,  qui  historiam  eccle- 
siasticam  ulcunquo  cognitam  habet,  modo  atleu- 
dere  voluit  quantum  Ecclesia  sueculo  xvi  passa  sit 
detriiiientum,  quantunuiiie  eo  etiam  tempore  Callio- 
lici  doctrina  et  moribus  pi\Tstare  coeperint  majori- 
bus  suis,  (]iii  iniiitis  aiite  S.  Hildegardem  sa^culis, 
et  aliquot  eli;im  post  ipsam  vixerunt.  Trcviris  ;ib 
htereticis  multiim  passa  esl,  iit  pra^dixerat  Sancl;i  ; 
sed  prsevaluit,  et  mores  pristinos  emendavit,  ut  fu- 
turum  clare  enuntiat. 

97.  Jam  viiiimus  num.  47  epistolam  abhalis  Eher- 
bacensis  ad  Saiictain.  Kidcm  quoqiie  ciim  tota  con- 
gregatione  scripsit  Mflfridiis,  prior  illius  coeiiobii 
Cisterciensis,  pre^es  ilagitans,  et  epistolam  Sancta", 
quam  «  de  sa>ciilaribiis  iiKiiiiiinl  (ep.  Sl),  et  idiolis  ad 
spiritalem  conversationem  lonversis,  quos  nos  con- 
versos  dicimus,  Spirilu  sanclo  vos  scripsisse  au- 
divimus.  »  Misit  liaud  dubie  Sancta  epistolam,  «  ■m\ 
Griseos  monaclios,  »  id  est  Cistercieiises,  inscrip- 
lam,  quaj  admuduin  proiixa  est  {resp.  ad  ep.  ai). 
Mullam  sane  laudem  ordinis  illius  epistola  conti- 
net;  sed  arguit  ilios,  «  quos  ipsi  converso?  vocaiit, 
quorum  pluriini  se  ad  Deuni  iu  nioribus  suis  non 
cunvertunt,  »  inquil  Sancta.  Aiia  quoque  documeiiia 
prudons  lector  inveiiiet  in  eadcm  ejiistola. 

98.  Wernerus   de  Kircheni    (oppidum    est    Suevia; 


quod  Deus    in  tatn    fragiii   vase,   in  tam  fragili  sexu  Q  •"  diicatii  Wirlenhergeu-i,  ubi  etiam    fuerat  Saiicln) 


hominis,   tanla     mira     secretoruin     suorum    opera- 
tar.  »  etc. 

90-92.  Remisit  Saiicta  scriptum  longissimum, 
quo  gravissimis  vcrbis  et  Dei  nomine  negligentiam 
clericorum  in  cura  auimarum,  aiiaque  \ilia  repre- 
heudit,   monitaque    dat    pluiiina     luultasque    etiam 


«  cum  ca'lciis  socielatis  sua-  fralribiis,  »  non  modo 
jireces  S.  Hildegardis  enixe  poslulavit,  iusigni  eam 
ornans  elogio,  sed  etiam,  quemadmodum  Coloiiien- 
ses  ct  Trevireiises,  veiba  ipsius  scripto  commen- 
data  iiabcre  voiuit  (ep.  52). 
90-100.     Saucta     ita     incipit     respondere  :    «    In 


miscet  praedictiones.    Circa  medium  epistolai    multa      lecto    a^gritudinis    diu   jacens,    anno   Dominicae    In- 


incipit  praedicere  mala,  qiiibus  Deus  Ecciesiam 
castigalurus  erat,  quia  ecciesiaslici  nec  iu  moribus 
nec  in  doctrina  tales  erant  quales  e.sse  debuis- 
sent.  Tam  ciare  autem  prseJicit  fuluros  ha;re- 
ticos,  ut  ea  de  re  nullum  videatur  dubium  re- 
linqui.  Atlamen  Lona  aliqua  iminiscct,  et  sa- 
tis  declarat  lucrvilieos  uou  omnino  pra-valiluros. 


carnationis  miiiesimo  centcsimo  sepluagesimo,  vidi 
vigiiaus  corpore  et  aniino  pulcherriniani  im;igi- 
iiem,  »  etc.  Sequuntur  qucrela!  gravissimaj  iiiius 
imagiiiis,  quae,  ut  inferius  exponitur,  Ecclesiam 
repraesentahat,  contra  vitia  et  peccata  uon  levia 
sacerdotum.  Deinde  sequuntur  pra?dicLiones  qiiai 
sa^culo  xvi  omnino  impletu'  sunt,  hoc  modo  :  «  Prin- 


Viditur  hic  S.    Hiidegardis    Liilheri  tempora  prae-  D  cipes   enim,    et  temerarius  populus  super  vos,  o  sa- 


dixisse ;  sed  id  clarius  perspicit,  qui  omnia  non 
modo  Coloniensibus,  sed  etiam  Trevireusibus,  et 
Wernero  de  Kircheim  pr*dicta,  accurate  voluerit 
expendere.  Periculum  non  modicum  eo  tem{)oie 
imminuit  Coloniw,  qua;  archie[)iscopum  suum  vidit 
ab  hsereticis  corruptum  ;  sed  feliciter  caput  erexit 
el  haereticos  expulil,  ut  Saucta  ipsos  monere  vi- 
detur, 

93-96.  Treviris  item  fuerat  S.  Hildegardis,  in  ea- 
dem  verisimiliter  excursionc  qua  Colonienses  invi- 
sit.  Hinc  praepositus  S.  Pelri  cum  toto  clero  Trevi- 
rensi  ad  eaicdem  scribit  (ep.  49)  ;  cui  S.  Hildegar- 
dis  prolixe  respondit,  multa  rnonendo  et  increpan- 
do.  Poslquarn  negligentiam  pastorum  et  pra^latorum 


cerdoles,  qui  me  hactenus  neglexistis,  irruent,  ct 
vos  abjicient  et  fugabunt,  et  divilias  vestras  voliis 
auferenl,  pro  eo  quod  tempus  sacerdolaiis  oflicii 
vestri  non  attendistis.  »  ctc. 

iOl.  iNescit  sane,  quid  sajculo  xvi  factum  sil  in 
magna  parte  Germaniae,  et  in  aliis  quoquo  regiiis, 
iino  in  ipsa  Suevia,  ubi  ha^c  dicta  fuerunt,  qui 
non  perspicit  omnia  esse  cornpieta.  A  majorem 
vero  praedictionis  claritatem  ob-^ervo,  hic  non  addi 
iliani  consolationcm,  quui  additur  in  scriplis  ad  Co- 
lonienses  el  Trevirenses,  quod  civilates  istae  in  fide 
deinde  sint  fulurse  magis  florentcs,  siciit  revera  in 
Kircheim  facliim  non  est.  Contra  additur  aiia  prae- 
diclio,  liis  verbis  expressa  :   «  Ei  ilerum    ego  pau- 


4S 


AClA. 


46 


percula    feininea    forma    gladium    evaginatum    in  A  illo,  alias  florentissimo,  discordia  orta  erat  inter  ab- 


aere  pendentera  vidi,  cujus  acies  una  ad  coeium, 
gltera  ad  terram  versa  erat.  Et  gladius  iste  super 
spiritalem  popuium  extendebatur....  Et  vidi,  quod 
gladius  iste  qua>dam  loca  spiritalium  hominum  ab- 
scindebat,  qnemadmodum  Jerusalem  post  passio- 
nem  Domini  abscissa  est.  »  Hoc  iterum  clarissime 
factum  est  Lutheri  temporibus.  Demum  adjungi- 
tur  hffic  qualiscnnque  consoiatio  :  «  Sed  tamen 
vidi,  quod  plurimos  timoratos,  puros  et  simplices  sa- 
cerdotes  in  adversitateista  sibi  Deus  observabit,  »  etc. 
102.  Ad  S.  Hildegardem  alia  de  causa  scripsit 
congregatio  fralrum  in  Hagenhe  (ep.  53),  discordiis 
scissa,  quod  Sanctce  innotuerat,  et  cui  malo  jam 
mederi  coeperat.  Respondit  S.    Hildegardis  per  epi- 


batem  et  priorem,  cui  major  monachorum  pars  ad- 
ha?rebat.  Hi  ea  de  causa  Sanctae  sententiam  exqui- 
runt.  Rescripsit  Sancta  litteras  multum  consolatio- 
nis  habentes,  qucB  pacem  reduxerunt.  Contumaciam 
ait  inferiorum  contra  superiores  ortam  fuisse  ex 
defectu  misericordise  horum,  et  omnes  invitantur 
ad  misericordiam  invicem  exhibendam.  Trithemius, 
qui  discordiam  illam  narrat  in  Chronico  Hirsau- 
giensi,  ad  annnm  1161,  post  recitatas  S.  Hildegar- 
dis  litteras  subjungit  :  «  Poslea  vero  quam  fratres 
has  a  B.  Hildegarde  litteras  suscepissent,  non  parum 
in  Domiuo  gavisi  sunt,  et  mentibus  compuncti, 
de  pace  inter  se  tractare  unanimiter  coeperunt.  Ma- 
negoldus  quoque  abbas  (de   cujus   ad   Sanctnm  epi- 


stolam   longam,  quae  de    multis  vitiis   et  virtutihus  "  stola  et  hujus  responso   actum  est  num.  68)  inonita 


instructionem  contmet,  admonilionemque  et  adlior- 
tationem  ad  studium  virtutum. 

i03.  Sacerdotes  in  Rutdelingun  fforte  ReuUingse, 
vulgo  Beuilingen  in  Suevia]  ad  S.  Hildegardem  ita 
scribunt  (ep.  124)  :  «  Exsultavimus  et  delectati  su- 
mus  in  his  quae  dicta  sunt  nobis,  scilicet  legatio- 
nem  consolatoriam  nobis  adfuturam.  Et  exspectan- 
tes  exspectavimus,  et  nondum  intendisli.  »  Paulo 
post  innuunt  novi  aliquid  se  aggressos,  precesque 
Sanctae  instauter  postulant.  Suspicor  fuisse  congre- 
galionem  sacerdolum,  qui  vitam  religiosam  erant 
amplexi,  quique  consilia  S.  Hiidegardis  sequi  vo- 
lebant.   Certe  ita  respondet  Sancta,   ac    si   scriberet 


virginis  secutus,  omuem  de  corde  amaritudinem  ex- 
pulit,  et  se  patrem  filiis  juxta  Regulam  deinceps 
sapientissimimi  pro  virdius  exhibiturum  in  omnibus 
repromisit.  Unde  fralres  dulcedine  verborum  ejus 
compuncti  se  ut  humiles  et  obedientes  patri  sub- 
jectos  praestare  in  cunctis  pollicentur.  Per  miseri- 
cordiam  itaque  oranipotentis  Dei,  el  orationes 
S.  Hildegardis,  pax  inter  dissidentes  reformata  est, 
et  tinis  optatus  turbationi  impositus.  »  Porro  lauda- 
tus  Tritheraius  ad  annum  1160  scribit,  S.  Hilde- 
gardem  tunc  Hirsaugiae  fuisse,  et  monachis  illam 
discordiam,  nisi  se  emendarent,  praedixisse.  Verum 
in  allegatis  litteris  nulla  lit  mentio  illius  excursionis 


ad  sacerdotes,  qui  mundanis  rebus   nuntium  remi-  q  ad    Hirsaugienses,    et    praedictionis     S.    Hildegar- 


serant,  dicens  ;  «  0  quales  illi  sint  qui  in  peregri- 
natione  vitaml  requirunt,  et  qui  in  exsilio  alieni 
sunt  partis  illius,  quam  propter  Deum  reliquerint.  » 
Cae.terum  laudat  ipsorum  propositum,  et  hortatur 
ad  fortitudinem  in  servitio  Dei. 

104.  Praefectus  cuidam  hospitali  domui,  dictus 
«  magister  pauperum  in  Lutherum,  » cum  suis  S. 
Hildegardem  consulit  (ep.  136)  his  verbis  :  Saiuta- 
ria  itaque  sanctitatis  vestrae  documenta  exopta- 
mus  a  vobis  audire,  et  stalum  vitae  nostrae  diligenter 
a  vobis  intelligere,  etc.  Rescribens  S.  Hildegardis, 
eleganter  exponit  parabolam  hominis  qui  in  latro- 
nes  inciderat,  per  Samaritanum  sublevati  et  cura- 
ti;   monetque  ut,  sicnt  Christus  vulnera  Adami  sa- 


dis.  Quapropter,  etiamsi  revera  apud  Hirsaugienses 
aliquando  fuerit  Sancta,  ut  videbimus  §  12,  omnino 
mihi  persuadeo  illam  Sanctae  excursionem  serius 
figendam.  Quod  vero  spectat  ad  praedictionem 
relatae  discordiae,  non  aliam  fuisse  putem  quam 
quae  legitur  in  epistola  ad  Manegoldum  abbatem, 
num.  08. 

108.  Monachi  Eberbacenses,  quorum  abbas  S.  Hii- 
degardi  ante  scripsit,  ut  vidimus  num.  47,  ut  et 
eorum  prior  num.  97,  unanimi  consensu  ad  San- 
clam  has  detulere  preces  (ep.  139);  «  Precamur 
que  humili  petitione,  ne  quod  in  nobis  corrigendum 
est,  nou  celetis;  sed  ut  Domino,  qui  vobis  multa 
secreta  reserat,  placuerit,    nobis    id  insinuare   stu- 


navit  per  se  et  suos,  ita  ipsi  imitentur  verum  illum  p  deatis.   »   Fecit  Sancta  quod   petebatur,   monuitque 


Samaritanum,  curando  scilicet  corpus  et  animam 
pauperum. 

IOd.  Monachi  Benedictini  Sigebergenses,  in  dioe- 
cesi  Coloniensi  trans  Rhenum,  ad  S.  Hildegardem 
ita  scribunt  (ep.  137)  :  »  Quam  speciali  chari- 
tatis  affectu  vos  in  matrera  spiritualera  eiege- 
rimus,  et  in  consortium  orationum  nostrarum  susce- 
perimus,  omnium  secretorura  cognitor  novit,  elc.  » 
Rescripsit  demum  S.  Hildegardis  mouitionem  cum 
laude  coenobii  Sigebergensis,  in  quo  tamen  non 
omnes  seque  ferventes  fuisse  insinuat. 

106-107.  Monachi  Hirsaugienses,  qunrum  abba- 
tem  S.  Hildegardi  scribentem  vidimus  nura.  68,  alia 
de  causa  ad  ipsam  recurrunt  (ep   138).   In  coenobio 


ut  caveant  a  discordia  et  contentione. 

109.  Prior  et  monachi  Zwifeldenses  ad  San- 
ctam  recurrunt  pro  reforraatioue  sua  (ep.  140). 
Respondit  Sancta  per  monitionem  longam  et  fortem, 
qua  negligentiam  et  varia  monachorum  illorura  vi- 
tia  acriter  perstringit,  eosque  ad  poenitentiara  et 
eraendationem  hortatur.  Moniales  Zwifeldenses  si- 
mili  modo  ad  S.  HiMegardem  scribunt  (ep.  141)  : 
«  Rogamus  etiam  pietalem  vestram,  inquiunt,  ut, 
cum  divinte  visioni  insistilis,  commonitoria  verba 
ad  nos  dirigatis,  et  quomodo  a  via  negligentiaj  ad 
viam  correctionis  redire  debeamus,  nobis  ostendere 
non  negligatis.  »  Hisce  forlissimam  monitioocra  rc- 
misit  Sanc'a,   aigi.vUS   cl    iKcrepans,   !  orlansque  ad 


47 


S.  HII.DEr.ARniS 


48 


vitam  lUiigis  vegularem.  Caeterum  de  SwifaUensibus  A  Monaclios  vcro  ad   majorem  etiam  ex  ejus  monitis 


in  Suevia    nionachis  et  monialibus    hic  agi,   osten- 
dam  num.  17!) 

1 10.  Prior  et  monachi  Montis  S.  Disibodi,  quibus 
S.  IliKiegardis  non  poteral  non  esse  notissima, 
monita  ipsius  partim  precibus,  partim  querelis  exi- 
gunl  (ep.  112).  Rescripsit  S.  Hildegardis  proli.xam 
adhorlationem,  cui  admiscere  videlur  prsedicliones 
futurorum,  quaque  monet  monachos  illos,  ul  ad 
primum  fervurem  redeant. 

111.  Monachi  S.  Eucharii  Trevirensis  ad  S.  Hii- 
degardem  tanquam  ad  malrem  scribunt  (ep.  I  i3), 
laudantes  Deum.  qui,  inquiunt,  «  ha>c  a  sapien- 
tibiis  tt  prudenlibus  hactcnus  abscondit,  qua^  niira- 
rabiliter    diebus    nostris   humilitati    tute    revelat.   » 


fruclum  colligendum    anhelasse   monstrat  ipsa  po- 
stulatio. 

113.  Altera  corumdem  petitio  subjungitur  hoc 
modo  :  «  Super  ha?c  unanimi  consensu  januam  ve- 
strae  charitalis  opporlune  et  importune  pro  descrip- 
tione  gestorum  ac  virtutum,  nec  non  et  vita>  pa- 
troni  nostri,  nec  non  et  vestri,  beatissimi  Disibodi, 
in  cujus  domo  ab  ipsis  cunabulis  nutrita  eslis,  pul- 
samus,  »  ctc.  Huic  petitioni,  quantum  voluit,  sa- 
tisfecit  Sancta.  Nam  habemus  Vitam  S.  Disibodi, 
editam  apud  nos  ad  8  .Fulii.  Kadem  exstat  in  co- 
dice  nostro,  qui  nolatur  0  M^.  12.  Quid  vere  ad 
priorem  postulalionom  responderit  S  Hildcgardis, 
et,  an  oinnino   ad   illam   responderit,   plane   ignoro. 


Sancta    prolixe    rescripsit,     nonnulla    in     monachis  "  Dicit    quidcm    Marteiiius  ;     «     Hesponsum  ad    hanc 


epistolam  (Helengeri)  exstat  inter  editas  S.  Hilde- 
gardis  epistolas;  sed  fallitur,  nam  solnm  exstat 
responsum  ad  aliam  Helengeri  pjiisU»lam  (ep.  .'W), 
num.  I'23  niemorandani. 

I  VIII.  Sancfa  eliam  consnlla  de  qusestionibus  /heo- 
logicis  scrip/aristicis,  aliisque  ad  /idem  vel  ad 
inores  spectantibus. 

\\\.  Quanquam  non  possumus  non  Uiirari  San- 
ctam  a  tot  viris,  digiiitalilius  et  scienlia  inclytis, 
de  rebus  occullis  et  arcanis  consultam  fuisse,  ma- 
gis  tamen  obstupescore  cogor  dum  perspicio,  ad 
mulierem  indoctam,  et  omiiis  scicntiie  stndio  ac- 
quisitse  expertem,  delatas  fuisse  quajstioues  ex 
P  theologia  sublilissimas,  ex  sacris  lilteris  difticilli- 
mas,  ipsanique  iion  dubitasse  resf)onsa  dare  theo- 
logica  el  scripturislica,  quamvis  aliquaiido  ad  quae- 
sita,  curiosa  magis  quam  ulilia,  plenum  responsum 
non  dedent.  Eherhardus  episcopus  Banibergensis, 
qui  Sanctarn  antea  inviserat,  qua>stionem  eidem 
subtilem  admodum  proposuit,  ila  scribens  (ep.  14)  : 
<<  Cnrn  de  curia  imperatoris  per  te  transiremus,  quia 
Spiritu  snnclo  imbuta  es,  tua»  charitati  exponendum 
commisimus.  In  Patre  nianet  setcrnitas,  in  Filio 
wqualitas,  in  Spiritu  sancto  seternitatis auqualitatisque 
connexio.  Quod  et  nunc,  secundum  qnod  Deus  tibi 
revelavit,  expositum  videre  desideramus.  »  Orditur 
Sancta  a  brevi  liortatione,  qua  ad  gregem  suum- 
diligenter    pascendum     excitat    Eberhardum.    Tum 

Helingerij  abbatis  ct  conventus  Montis    S.   Disibodi  D  P<ilris  aeternitatem,  Filii  sequalitatem,   connexionem 

(ep.  ,li-.'ii,  »   ncc  responsrim  Sancta"   ad   hunc   edidit 

Martenius.  Jam  vero   occasione   mutati   nominis  He- 

lingeri  in  Ilenricum,  quae  tam  certa  est  quam  nota- 

bilis    luxatio,    lectorem    monendum    censeo,    plura 

nomina  propria   liominum  aut   loconim   procul   du- 

bio  luxala  esse  apud  Marteniiim,    ct  iion   j^auca  me 

restituere  conatum   ex  Trilliemio  aut  aliunde,   non 

tamen   omnia    certo    emendare   potuisse  :   nam   etsi 

clare  subinde  videam  nomina  Germanica  ab  editore 

Gallo    a   naturali    sono   detorta   esse,  non   a-que  est 

facile  vera  subslituere.   Malui  igitur  inemendata  re- 

linquere    ilia  quai   non  poterant    conjectura    quasi 

certa  restitui.    Epistoia  Ilelingeri  ostcndit    fructum 

quera  pra^sens  in  Monte  S.  Disibodi  lulerat  Sancla. 


istis  laudans,  nonnulla  rcprehendens.  docensque 
obedientiam,  humiiilatem,  charitatem,  et  alias  vir- 
tutes.  Sequilur  e[iistola  •  prioris  et  monacliorum 
Cistellensium  »  ad  Sanclam  (ep.  144),  quam  «  ut 
superiorcm  et  ut  cbarissimam  matrem  »  venerari 
se  dicunt.  Si  consulimus  responsum  ad  hanc  cpi- 
stolam,  videbimus  idem  hujus  rcsponsi  esse  princi- 
piiim  cum  iiiitio  epistola;  S.  Hildegardis,  relato  in 
Chronico  Alberici  ad  annum  Mi)3,  ubi  illa  Saiict» 
epistola  dic  tur  anuo  1153  scripla  «  Cislerciensi 
cajiitulo  generali.  »  Recte,  opinor,  id  hahet  Albe- 
ricus,  quia  Cisterciense  cu;nobium  aliquando  etiam 
vocatur  Cistellense,  ut  habet  Valesius  in  Notitia 
Galliaruni,  pag.  Ii6,  et  revera  Cistellx  nomeii  cum 
Galiico  Cistcaux  magis  convenit,  quam  viilgare  no- 
men  Cisiercium.  Hi  autem  Cistellenses  inler  alia  S. 
Hildegardem  sic  alloquuntur  :  «  ClemeDtiam  ve- 
stram  petimus,  ut,  quod  in  nobis  et  in  or- 
dine  nostro,  scilicet  monastico,  vobis,  imo,  divinis 
oculis  displices,  secundum  quod  Deus  vobis  oslende- 
derit,  nobis  rescribere  non  ambigatis.  »  Praestitit 
S.  Illldegardis  quod  petebatur;  rescripsit  epistolam 
bene  lungam,  qua  vehcmenter  queritur,  «  dulcis- 
simam  charitatem  »  ab  ipsis  scissam  esse.  Priorem 
tantum  epislolfe  partem  dedit  Marteuius,  quod  tria 
folia  a  codice  abscissa  essent. 

1I2.   Lllima  tandem   epistola  iUarum  quas  edidit 
Martenius,   ad   S.    Ilildegardem,  est  «    Henrici   [imo 


Spiritus  sancti,  uraiione  satis  longa  el  sublili  sic 
exponit,  ut  doctissimus  theologus  multum  sudaret, 
et  frustra  fortasse,  ad  talem  expositionem  dandam. 
Concludit  demum  epistolam  hoc  modo  :  «  Nunc,  o 
pastor  et  Pater  populorum,  Deus  tibi  det,  ut  ad 
lumen  pervenias,  ubi  scientiam  verae  beatitudinis 
accipias.  » 

ICJ.  Sacerdos  quidam,  cujus  nomen  per  C  solum 
designatiir,  multum  se  precibus  S.  Hildegardis 
commendat  (ep.  43),  ut,  inquit,  «  oralionibus  ve- 
stris  ad  Dominum  adductus,  merear  illuminari,  et 
a  cfocitate  cordis  sanari.  »  Et  mox  «  De  corpore 
et  sanguine  Christi,  in  quibus  tota  sjies  fidelium  est, 
etiam  docete    me  ,   »    etc.    Respondere    sic   incipit 


i!t 


AGTA. 


50 


Sancta  :  «  In  vera  visioue  vigilantibus  oculis  de 
sacramento  Dominici  corporis  haec  verba  audivi  et 
vidi  :  Deus  id,  quod  fuit,  permansit;  et,  quud  uon 
erat,  assumpsit.  »  Subjungit  lucarnationem  Filii 
Dei,  eaque  enarrata,  ita  pergit  :  «  Itaque  eadeni 
virlus  Altissimi,  qiise  in  utero  Virginis  carnem  ope- 
rata  est,  super  altare  ad  verba  sacerdotis  oblatio- 
nem  panis  et  vini  in  sacramentum  caruis  ct  san- 
guinis  convertit,  virtute  sua  illud  fovens.  »  Addit 
alia  multa  quaj  brevitatis  causa  mitlo,  ibidem  vi- 
denda. 

116.  Wibertus  aut  Guibertus,  monachus  Gembla- 
censis,  ordinis  S.  Benedicti  in  Brubantia,  triginta 
et  octo  quaestiones  diflicillimas,  ex  Veteri  Novoque 
Testamento,  et  ex  historia  ecclesiastrca  collectas, 
quas  monachi  Viilarienses,  abbatise  item  in  Bra- 
bantia  celeberrimae,  ad  Sanctam  proticiscenti  com- 
miserant,  S.  Hildegardi  transmisit,  eamque  per 
litteras  rogavit,  ut  earum  solutionem  aggrederetur. 
Cur  eas  ipse  non  tulerit  in  litteris  vuunc  inter  opu- 
scula)  exponit.  Aggressa  est  Sancta  opus  arduum  quod 
proponebatur,  et  ad  omnes  qusstiones  respondit. 
Atlamen  tale  est  responsura  istTid,  ut  dubia  omnia 
non  solvantur.  Responso  addidit  litteras  elegantes, 
quibus  Wibertum  hortatur  ad  virtutes  instituto 
monastico  congruas  et  necessarias,  maxime  ad 
charitatem  et  hurailitatem. 

lil.  Congregatio  coeuobii  Hunniensis  ulilem  ma- 
gis  pro  vita  recte  instituenda  doctrinam  a  S.  Hil- 
degarde  petiit,  videlicet  expositionem  Regula^  S. 
Benedicti,  dicens  ad  eam  se  confugere  «  iu  neces- 
sitatis  articulo,  tanquam  ad  firmissimum  inexpugna- 
bilis  municipii  asylum,  ac  post  magnitica  elogia, 
haec  subdens  :  «  Pedibus  sanctitatis  vestrtR  convoluti, 
omnes  in  commune  petimus  pietatis  vestrse  almitatem 
ut  aliquid  super  Regulam  B.  Benedicti  Patris  nostri 
memoriale  vestrum  relinquatis,  admodum  nobis 
necessarium...  >•>  Fecit  Sancla  quod  rogabatur,  et 
in  Regulam  S.  Benedicli  scripsit  commenlarios, 
post  epistolas  ipsius  impressos. 

118.  Sacerdos  quidam  Trevirensis,  qui  curam 
animarum  habebat,  simul  llagitat  pro  se  precos 
S.  Hildegardis,  et  «  consolatoria  verba  (ep.  12o),  » 
ac  deinde  addit  :  «  Et  quomodo  his  praeesse  possim, 
quos  sub  regiiiiine  sacerdotii  regere  debeo,  benigne 
insinuetis.  »  Breviler  quidom  ad  hajc,  pulchre  ta- 
raen,  aliqua  documenta  rescribit  Sancta.  Primo  mo- 
net,  ut  peccatorem  «  medicus  frequenter  cum  mi- 
sericordia  uugat,  nec  fetchtem  livorem  in  iilo  esse 
sinat,  quia  lepra  per  summum  Medicum  abstergitur, 
ubi  se  homo  sacerdoli  ostendit.  »  Secundo  observat, 
aliquos  venire  sine  debita  prseparatione  et  proposito 
se  emendandi.  Addit  terlio  :  «  Homo  autem,  qui 
semper  cum  dolore  iniquitates  suas  deserit,  ita 
quod  non  vult  in  sordida  peccata  ssepius  de- 
mergi,  non  est  prsedicto  modo  ligandus,  sed  in 
doloribus  suis  ungendus,  in  quocunque  loco  sit. 
Magnus  euim    Medicus    vigilantes    suscitut,    et   dor- 


A  mientes  corripit,  et  in  malis  suis  perseverantes  oc- 
cidit.  !> 

119.  Magister  quidam  theologus  Parisiensis  osten- 
dit  (ep.  127),  magnam  etiam  fuisse  Parisiis  famam 
S.  Hildegardis.  Nam  post  varia  elogia,  difficilem  et 
subtilem  ei  proponit  quaestionem,  ita  scribens  : 
«  Nos  aulem,  quamvis  a  te  longe  posili  simus,  fidu- 
ciam  in  te  habentes,  qusedam  a  te  petimus;  scilicet 
quoniam  plurimi  contendunt,  quod  Paternitas  et 
Divinitas  Deus  non  sit,  quid  iudo  in  ccele.stibus  sen- 
tias,  nobis  exponere  et  liansmittere  non  differas.  » 
Error  ille  erat  Gilberti  Porretani  episcopi  Pictavien- 
sis,  qui  illum  retractavit  anno  H48  in  concilio  Re- 
mensi,  agenle  maximo  S.  Brrnardo.  Ad  proposi- 
tam  qusestionem  insigni  cum  humilitate  respondot 
S.  Hildegardis,  comparans  se  cum  parva  penna, 
quam  de  terra  levat,  et  volare  jubet  Deus. 

120.  Fr;iter  quidam  (ep.  128)  multura  conqueri- 
tur  de  schismale,  quo  divisa  tunc  erat  Ecclesia; 
sed  ea  de  re  tunc  S.  Hildegardis  nihil  respondit. 
Ille  vero  in  line  aliara  proponit  quaestionera  his  ver- 
bis  :  «  Nam  a  malignis  spiritibus  raulloties  tam  oc- 
culte  quam  aperte  impugnor,  qui  me  plurimuin 
fatigant  et  seducere  volunt  ;  el  quid  de  his  sentias, 
rogo,  ut  per  scripta  tua  mihi  renunties.  »  Ad  hanc 
quaestionem  prolixe  satis  respondit  Sancta,  dividons 
aerios  spiritus  in  quatuor  partes,  hominesque  variis 
raodis  ab  illis  tentari  asserens.  Primee  parti  attribuit 
tentationes  «  per  luxuriara...,  in  omui  genere  vitio- 
rum.  »  Secundam  partem  dicit  dominari  «  in  omni 

^  inconstantia,  et  hominem,  inquit,  in  insanam  ira- 
cundiam  immittit.  »  De  tertia  ait,  eam  «  velut  in 
ostensione  angelorum  et  prophetiae  »  errores  produ- 
cere,  miiltumque  leedere  «  in  vana  gloria  per  ja- 
ctaiitiam  ct  per  contumaciam.  »  Quartam  demiiin 
partem  ait  «  in  multiplici  diversitate  »  familiarius 
agere  cum  hominibus,  abhorrere  tamen  a  cruce  et 
passione  Domini;  permittere  ve.o  «  quaedam  bona 
in  hominibus,  »  sed  «  ipsis  in  eisdem  bonis  modera- 
tionem  abstrahere.  » 

§  IX.  Multi  ad  Sancfam  scribunt,  ut  preces,  conso- 
lationem,monita  aliaque  similia  obtineant :  quibus 
illa  rescribit. 

I2f.  Vidimus  S.  Hildegardem  a  multis  fuisse  con- 
p.  sultam  de  rebus  arcanis,  aut  de  quaestionibus  diffi- 
cilibus.  Nunc  eamdem  videbimus  plurimorum  lit- 
teris  pulsari  variis  de  causis,  ac  si  commune  fuisset 
omniura  fere  refugium.  Primam  hic  pono  S.  Elisa- 
bethara  Schonaugiensein,  quae  eodem  tempore  in 
dioicesi  Trevirensis  florebat,  et  raultis  revelationi- 
bus  inclaruerat.  Citius  tamen  obiit  S.  Elisabetha, 
nimirum  anno  1163,  ut  apud  nos  ostensum  est  ad 
Acta  ipsius,  data  ad  18  Junii  {Patr.  t.  CXGV),  ubi 
etiam  recitatur  epistola  satis  prolixa,  quam  ad  im- 
petrandam  consolationem  scribit  ad  S.  Hildegardem 
(ep.  43). 

122.  Respondit  S.  Hildegardis  de  more  praemittens 
non  ?e  loqui  de  suo  ingenio,  «  sed  de  serena  Luce.  » 
Tum  disseril  de  homino,  et  de  inspirationc  Dei,  i|ua 


51 


S.  llILDEr.AHDIS 


52 


homines  aliquos  pra»    cipleiis    illustrare    dignatur.  A  hactenus    recensui.    Accedunt  alifp  multoE'  apud  Mar- 


Demum  ad  S.  Elisabetharu  ila  se  convertit  :  «  .\udi, 

0  sollicita  tilia,  quia  homines  istos,  quos  inspiratiu 
Dei  ita  irahuit,  aliqnantuliini  f.ili^at  amhitiosa  sug- 
gestio  aiiticjui  serpfnlis...  »  Kx  Chronico  'Alberici 
monachi,  ad  annum  ll.i.i.  colligitur,  S.  Hildegar- 
dem  aliquando  etiam  a  S.  Elisabetha  vijitatam 
fuisse. 

123.  Helengerus,  abbas  S.  Di^ihodi,  ct  Coiionis  anno 

1  Ibo  successor,  qui  S.  Hildegardem  diu  noverat, 
ita  eidem  scribit  (ep.  39)  :  «  Cum  tolus  mundiis 
veraci  praeconio  ciamet  vos  sancti  Spirilus  ditutam 
esse  jubilo,  ego,  qui  primus  debueram  esse,  ot  alios 
ad  beulitudinem  veslr  m  invitare,  huc  usque  inerti 
tcBdio  delilui  :  sed  nunc  tandein  timore  et  pudore  B 
correptus,  his  verbis  vos  salutare  necessarium  duxi.  » 
Mox  se  ipse  accusare  incijiit,  et  conqu.-ri  de  maie 
ohservala  in  suo  mouasterio  disciplina  regulari.  In 
tiue  vero  ail  :  «  Consolationis  ergo  vestraj  scripta 
humiiitati  mese  dirigite,  »  etc.  Hescripsit  Sancta 
multum  hortando  ad  emendationem  vitai.  Demum 
circi  linem  htec  addit  :  «  Kgo  autem  paupercula 
video  in  te  nigerrimum  ignem  contra  nos  accen- 
sum  :  sed  ejiis  in  bona  scientia  obliviscere,  ne 
gratia  et  benedictio  ipsius  a  te  recedat  tenipore 
ofticii  tui.  »  Habuit  revera  S.  Hildegardis  difticul- 
tates  cura  abbate  S.  Disibodi  circa  liberam  ele- 
ctionem  directorum  suorum,  ut  postmodum  vide- 
bimus. 

12'f.  Ahbas  S.  Emmerami  Ratisponensis  (qui 
procisorem  se  vocat  in  inscriptioue,  scd  epistola 
utraque  satis  innuit  prsefectum  fuisse  sive  abbatem 
coenobii)  opem  S.  Hildegardis  pro  alio  implorat, 
(''p.  3;»;.  Utrum  fuerit  monachus,  an  alius,  qui 
millebatur  ad  Sanctam,  non  liquet  manifeste; 
nec  invenio  quo  successu  S.  Hildegardis  pro 
ipso  laboraverit.  Attamen  ex  hujus  responso  suspi- 
cor  monachum  fuisse  gravibus  conscientiae  stimulis 
et  furtasse  scrupulis  agitatum.  Qiialiscunque  fuerit, 
Sancta  abbatem  gravibus  verbis  hortatur  ad  curam 
gregis  sui. 

l"2.j.  Abbas  .Neuenburgensis  magno  etiam  cum 
affectu  scribit  ad  S.  Hildegardem  (ep.  •2fi),  dicitque 


tenium  tom  II  Collect.  Ampl.  nuper  vulgatae.  Hic 
scrihit  (ep.  63)  abbas  Mulenbrunnensis  (alias  Mul- 
bniiincnns  in  dio'cesi  Spirensi  et  in  dncatu  Wir- 
tenhergico)  petens  liUcras,  «  quibus  inslruatur, 
confortetur,  consokHur  oorpus  ipsius  et  anima.  » 
Ahhas  S.  Micliaelis  Bamhergeusis,  morti  se  propin- 
qiiuui  credens,  preces  S.  Hildegardis  vehementer 
rogat  (fp,  ()!•),  et  «  scripta  consolationis.  Utriiiue 
sic  rescripsit  Sancta,  ut  ad  virtutem  hortetur,  et 
iiistructionem  utilem  subministr«t.  Abbas  S.  Eii- 
charii  Trevirensis  ad  Sanctam  scribit  (ep.  (i7),  pre- 
cis  ilagitans  et  «  aduiouitoria  veiha.  »  Ideni  rursus 
lilteris  aliis  (ep.  68)  exigit  «  litteras  promissas,  » 
ct  in  fine  addil :  «  Sed  et  etiam,  quod  tihi  visum 
fueril  de  negotio  tibi  commisso,  rescrihas.  »  Ad 
priorem  epistolam  S.  Hildegardis  apta  rescripsit  ad 
pascendum  gregem  monita,  uti  eliam  ad  secun- 
dam. 

127.  Ahhas  Hosonis-villte  in  Lotharingia,  cum 
oh  turhas  iu  canohiu  siiu  ortas  inf>imia  lahoraret 
cuin  monachis,  ad  S.  Hildegardem  scribens  (ep.  69) 
llagitat  super  hoc  «  aiiquod  consolationis  verbum,  » 
et  preces,  quibus  reconcilieutur  «  Deo  et  homini- 
bus.  »  Hescribens  S.  Hildegardis,  coinohii  illius 
st;\tum  exponit,  et  ad  emendationem  hortatur. 
Nicolaus,  abbas  Hilesbrunneusis  (Trithemio  in  Heils- 
bronn),  insiuuans  (ep.  71)  se  solituiii  S.  Hildegar- 
dem  suhinde  Visitare,  litteras,  quihus  priemone?itur 
C  petit,  ac  preces,  quihus  a  malo  eripiatur.  Hescribit 
Sancta,  ipsius  intentionem  laudans,  ipsumque  ad 
labureiu  adhortans.  .Vddit  alia  quaedam  obscuriora. 
Hanc  sequitur  epistola  (ep.  72)  quinqiie  simtil  ah- 
batuin  ordinis  Cisterciensis,  ac  dioecesis  Bisontinae, 
videlicet  Bellae-vallis,  Cari-loci,  Clari-fontis,  Chari- 
tatis  et  Bethaniap..  Ili  duo  diversa  petunt,  Sanctam 
prius  magnilii  0  elogio  oruanles.  Primiim  sic  expri- 
munt :  «  Quatenus  aliqua  nobis  de  nostro  statu  di- 
vinitus  vobis  revelari,  nobisque  insinuare  curetis, 
humillime  deposcimus.  »  Alteruni  hoc  modo  :  «  Sed 
ha2C  mulier  prjEsentiiim  latrix,  femina  nohilis  est, 
et  cujusdam  amanlissimi  viri  uxor  est.  Haec  devo- 
tione  multa  venit  ad  te  humilis  et  pedeslris,  cum  in 
equis  et  multo  comitatu  possit   venire.  Causa   autem 


belli  timore    impeditum    se    fiiisse,    quominus    ad  D  ^^^^  gg,.    adveutus  ejus.  Jarn    nuilto   tenipore  sterilis 


ipsam  veniret.  Tum  preces  ipsius  studiose  flagitat. 
Hescripsit  S.  Hildegardis,  ipsumque  hortata  est  ad 
fortitudinem  in  cura  pastorali,  recte  observans  belli 
tempore  non  ahjicienda  militi  arma  ob  difliciiltates 
exortas.  Similia  per  litteras  (ep.  Vt)  petit  abhatissa 
in  Elostat,  insigne  texens  Sancta;  elogium.  Brevi- 
ter,  sed  amice  admodum  rescribit  S.  Hildegardis, 
ipsam  animans  ad  laborem  pro  suis  continuandum. 
Prudentia  tamen  opus  esse  in  Dei  servitio,  recte 
observat.  Similiter  amicam  epistolam  (ep.  46)  scri- 
bit  C  praepositus  Francofurtensis,  cui  illa  re- 
spondit  per  adhortationem  seriam  ad  mores  corri- 
gendos. 

126.    Epistolas    olim    editas    qu<e    huc    spectant, 


permansit,  cura  tamen  primum  piieros  generavit: 
sed  iilis  mortuis,  et  alios  non  gignens,  dolore 
vehementi  afliciuntur  ipsa  et  maritiis  ejus.  Ilinc 
est,  quod  ad  te  ancillam  et  familiarem  Christi 
confiigit,  habens  liduciam,  quod  meritis  et  oratio- 
nibus  tuis  obtineas  apud  Deum,  ut  possit  adhiic 
fecundnri,  etbenedictum  fructum  ventris  in  prolis 
procreatione  exhibere  Christo,  »  etc.  Ad  primum 
S.  Hildegardis  cum  laude  illorura  abbatum  egregia' 
reposuit  monita  et  documenta.  Ad  sicundum  ita' 
respondit :  '<  Quod  vero  matronam  Dei  adjutorio 
fecundari  petitis,  hoc  in  Dei  voluntate  et  potestate' 
est ;  quia  ipse  novit,  ubi  prolem  concedat,  ubi 
prolem  auferat...  Ego    enim,  quoniam  rogastis,  proi 


I 


53 


ACTA. 


Oi 


ips;i  Deiim  orabo  ;  sed  ipse  faciat,  quod  iiide  pie  et 
niisericorditer  fieri  disposiiit. 

128.  Abbas  Eberbiirdae,  extra  Germaniam  positus, 
forsaa  Averbodiensis  in  Brabantia,  cum  hujus 
abbatiae  nomen  Belgicum  et  Gailicum  utcunque 
ciim  Ebe7'biide  consonet,  epistola  satis  j^rolixa,  et 
elogiis  plena  (ep.  73),  preces  S.  Hildegardis  pnstu- 
Idt.  Hicc  contra  bortatur  ut  gregem  suum  diligenter 
pascat,  et  in  se  etiam  oculos  defleclat.  Alius  abbas 
fep.  7b),  qui  frequeriter  corain  egerat  cum  S.  Hil- 
degirde,  quam  cum  antiquis  propbetis  comparat, 
petit  «  \erba  consolalionis,  »  quibus  «  in  proceilis 
ilucluantcni  erigat.  »  Illa  vero  per  varias  figuras 
ipsum  hortatur  ad  strenue  vigilandum,  «  autequam, 
inquit,  umbra  obitus  tui  approjiiuquet.  »  Praepo- 
situs  de  F^lanheiin  «  tunc  Regularium,  »  ait  Trithe- 
mius,  dicecesis  Moguntinae,  ita  preces  suas  S.  Hil- 
degardi  propouit  (ep.  70).  «  Interim  igitur  accepta 
sit  vobis,  quseso,  devotio  mea :  et,  sicut  dudum 
verbo  rogavi,  orate  pro  me  ad  Dominum,  ut  vobis 
revelet,  quae  circa  ine  sunt,  »  etc.  Monet  Saucta 
iit  strenue  vigilet,  et  ovile  suum  corripiat,  haec  in 
iine  addens:  0  bone  miles,  nunc  surge,  quia 
gratia  Dei  ad  te  currit,  et  in  seternum  vives,  ita 
quod  vivens  lapis  sis  in  coelesti  Jerusalem.  «  Prae- 
jatus  monaehorum  in  Elvestat  conqueritur  (ep.  79) 
de  non  accepto  ad  lilteras  suas  responso,  et  preces 
S.  Hildegardis  postulat.  Hsec  vero  rescribens,  vi- 
detur  in  illo  aliquid  scrupuli  improbare,  illumque 
hortari  ad  sacriticandum,  dicens :  «  Tu  habes 
iiduciam  cogitando  in  Filium  Dei :  sed  tamen  du- 
bitas  cibum  illum  frangere,  quem  ipse  comedere  vis 
in  dictante  mente  tua  »  etc. 

1-9.  Praelalus  in  Selboth,  in  dioicesi  olim  Mogun- 
tina,  magis  elogiis  S.  Hildegardem  celebrans,  uon 
inodo  preces  euixe  flagitat  (ep.  80)  :  sed  eliam  ha^c 
addit :  «  uec  de  hoc  ambigo,  quin  omnem  statum 
ineum,  et  omnia  quae  circa  me  aguntur,  praHerila, 
prajsentia  et  futura,  per  praeseutes  litteras,  ipso 
revelaate,  cognoscas.  Unde,  si  ullo  modo  vilitas 
parvitatis  meae  id  petere  prsesumit,  pedibus  sancli- 
tatis  tuae  toto  animo  et  corpore  submissus  depre- 
cor,  ut  pro  eodem  statu  meo,  sive  admoncndo  de 
praeteritis  atque  praesentibus,  sive  praemonendo  et 
cautum  facieudo  de  futuris,  el  vitae  meae  fino,  si  id 
contrarium  tibi  aon  sit,  per  scripta  tua  animam 
meam  laetificare  ne  dedigneris.  »  Respondit  S.  Hil- 
deganfis  ad  petita,  non  tamen  ad  omnia.  Humilita- 
tem  vero  ipsi  maxime  necessariam  esse  insinuat,  et 
hanc  addit  rationem:  «  Quia  Deus  non  habitat  in 
illo  habitaculo  quod  in  se  ipso  stare  vult,  sed  amat 
domum  illam  quae  se  nescit,  et  dat  illi  unguentum 
optimum.  »  Praepositus  in  Herde  (ep.  8i)  ita  ad 
Sanctam  scribit :  «  Quas  gratiarum  actiones,  Donii- 
na  et  Mater  sanctissima,  vestrae  condigne  referre 
poterimus  pietati,  quae  ad  visitaiionem  nostri  mo- 
nasterii,  nec  imbecillitatem  nimiam  corporis  vestri 
attendere  voluistis,  nec  difticultatem  itineris  prae 
nimia  cordis  vestri  dulcedine  abhorruistis  :  et   rur- 


B 


A  sum  iterata  visitatione  nos  laetificare  studuistis.  » 
Deinde  preces  flagilat  et  «  rescripta.  »  Rescribeus 
S.  Hildegardis  hortatur  ut  in  loco  suo  stet,  ac  si 
petiisset  consilium  de  loco  mutando,  quod  praesens 
fortasse  fecerat. 

130.  Praepositus  Augustiuianorum  Haraeliensis  in 
ducalu  Brunswicensi,  qui  S.  Hildegardetu  aliquando 
inviserat,  diuturna  corporis  infirmitate  fatigatus, 
preces  et  scripta  Sanctae  postulat  (ep.  82).  Et  lioc 
adjicit:  «  Finem  laboniiu,  si  licet,  Sanctissima, 
ut  remandes,  imploro.  »  Reposuit  Sancta  instru- 
ctionsm  et  adhortationem  ad  corporis  iniirmitates 
fortius  et  constanlius  tolerandas  :  sed  laborum 
fineni  nou  memorat.  Ablias  in  Wadcgo  (apud  Tri- 
themium  in  Wadegos.  Wadegotiensis  designatur  seu 
Vadegotiensis,  ordinis  Praemonstratensis  in  dicecesi 
Trevirensi)  vehementer  Sanctam  videre  desiderans, 
visitationem  ipsius  flagitat  (ep.  83),  saltem  «  scripto 
et  precibus,  si  nequit  praesentia  corporali.  »  Misit 
illa  scriptam  epistolam,  qua  hortatur  ad  cautelam 
et  poenitenliam.  Sic  praepositus  in  Underestlorf  (Tri- 
tliemio  in  Elversdorff)  brevi  epistola  (ep.  84)  «  auxi- 
lium  consolationis  »  a  S.  Hildegarde  petens,  re- 
sponso  ipsius  monetur  ut  Deum  timeat,  in  avibus 
pascendis  fortitudinem  adhibeat,  et  candorem  in 
verbis.  Praepositus  Erfordiensis  in  Thuringia  com- 
mendat  «  familiarem  »  suum  (ep.  90),  «  amore  Dei  » 
proficiscentem  ad  S.  Hildegardem,  cujus  etiam 
preces    flagitat.  Rescripsit  S.    Hildegardis    salutaria 

C  monita,  inter  alia  dicens :  «  Cessa  a  peccatis  tuis, 
quoniam  Deus  non  vendidit  te  in  perditione,  srd 
requirittein  perdita  ove,  quae  revocata  est  ad  vi- 
tam.  »  Hartmannus  praepositus  ecclesiae  metropoli- 
tanae  Moguntinae  po.^tulat  doceri  (ep.  91)  quid  in 
se  Deo  displiceat,  et  quomodo  illud  emendare  pos- 
sit.  Reposuit  Sancta  monitionem,,  ut  fugeret  dupli- 
citatem,  et  alia  quaedam  vitia,  ita  tiniens  :  «  Nunc 
autem  ora  et  conlide,  quod  Deus  non  derelin- 
quat  te,  et  aurora  cito  ad  te  procedet  in  liberatione.  » 

131.  Heldericus,  praepositus  S.  Simeonis  Trevi- 
rensis,  preces  S.  Hildegardis  flagitat  (ep.  92),  eam- 
que  insigni  celebrat  elogio.  Reposuit  Sancta  horta- 
tionem  seriam,  ad  «  rubiginem  peccatorum  abster- 
gendum,  antequam  umbra  mortis  superveniat.  » 
Praeposilus  ia  Knethstede,  ordinis  Praemonstraten- 
sis  in  dioecesi  Coloniensi,  multum  de  Sancta  confi- 
deas  (ep.  93),  quaerit  «  remedium  coasolationis,  » 
cupitque  doceri,  «  quo  ordine  magis  placare  possit 
offensam  divinse  majestatis.  »  Rescribens  Sancta 
hortatur  ad  maguam  de  Dei  ope  tiduciam. «  Tuetiam, 
inquit,  in  ipsum  conlide,  ita  quod  omnia  opera  tua 
ante  eum  ponere  noa  erubescas,  et  dic,  sicut  filius 
patri  suo  dicit,  cum  delinquens  corripitur,  quod 
prolis  suae  in  ipso  non  obliviscatur.  »  Praepositus 
Bonnensis  (ep.  94mirum  in  Sanclam  declarat  amo- 
rem,  quia,  ut  dicit,  ipse  probaverat  omnia  quae 
ante  de  ipsa  per  famaiu  audiverat.  Respoodeus 
S.  Hildegardis,  egregiam  miltit  iastructionem, 
hortans  maxime  ad  rauadi  coutemptum. 


D 


5S 


S.  IIILDECAIIDIS 


56 


132.  Abbatissae  quoque    coniplures  ad  S.  Hildegar-  A  de  lajtsu    .Vdami,    et    de    Incarnatione   Christi,     qui 
dem  recurrerunt,  ut  preces,   consolationem,  monita      liominem  iapsum  reparavit. 


salutaria,  aliaque  similia  ab  ipsa  impetrarent.  Inter 
has  prima  occurrit  Hddelheidis,  abbalissa  fiander- 
heimnensis  (ep.  00),  in  ducatu  Brunswicensi,  olini 
Sanctae  discipula,  quic  suum  declarat  allectum, 
preces  pro  se  A  pro  grege  suo  petit,  vetituram  se 
'i  expedito  tempore  »  ad  Sanctam  promittit,  a  ut 
ore,  iuquit,  ad  os  ioiiuamur,  manu  ad  ni.iiium,  quod 
bonum  est,  operemur ;  sicque  anliqua  stabilietur 
societas,  quam  in  nobis  conlirmet  Deus  charitas.  » 
Rescribens  S.  Hildejiardis,  hortatur,  ut  uni  Deo 
constanter  serviat.  .\ltera  abbatissa  loci  non  nomi- 
nali  preces  similiter  postulat,  et  *  consolationis  lit- 
teras  (ep.   97).    »    Hanc  Sancta   respondens  hortatur 


B 


134.  Abbatissa  Montis  S.  Cyriaci  prope  Erphor- 
diam  fep.  105)  eiiixe  pro  se  suisque  flagitat  preces 
S.  Ilildegardis.  Ihec  vcm  pra*dicla^  abbatissaj  cha- 
rilalem  non  i)aiuiii  lauili.,  sed  in  va.  requirit  men- 
tem  magis  quielam.  «  Omiiia,  inquit,  quai  pro  ani- 
ma  lua  poscis,  implebo.  Niiiic  ccssa  de  inquieta 
meiite,  el  quietein  tibi  assuine.  »  Monet  eliani,  ne 
corpus  iiimia  abstinenlia  Irangat.  Deum  in  line 
hanc  dat  consolationem :  »  Video  aniinam  tuum 
valdo  rutilantem  in  puro  homine.  »  Abbatissa  in 
Lubbolde^berge  (apud  Trilhemiiim  in  Lubbclsberg) 
(ep.  106)  cousolalionem  afflicta  quserit  ;  ct  hanc 
abunde     obtinuit.     Nam     S.     Hildegardis,     laudans 


ad  constantiam,  et  tiduciam   de    Deo.   Abbatissa    in      ipsam,     quod    abstineret    a  peccatis,    h«c    subdit : 


Wethdersvvinkele  (Trithemio  in  Wekerswinkel,  le- 
gendum  in  Wechterswinkel  eralque  ordinis  Cister- 
ciensis  in  dioecesi  Herbipolensi)  cupit  assumi  in 
liliarum  S.  ilildegardis  numerum  (ep.  98),  petitque 
ipsius  orationes,  et  «  litteras  commonitorias,  quas, 
inquit,  pro  Dei  amore  libenti  animo  semper  obser- 
vabo.  »  Hinc  Sancta  sic  respondet  :  «  Vivens  Lux 
dicit:  Aridum  sabulum  inutile  est,  et  terra  quae  per 
aratrumnimis  frangitur,  rectum  frucluin  non  dabit... 
El  sicca  terra  quae  saxosa  est,  germinat  spinas  al- 
que  aiias  inutiles  herbas.  Sic  incongrua  abstinentia, 
qu«  non  habet  justurn  moduin  et  rectum  statum, 
p.-osternit  carnein  hominis,  quia   non    datur  ei  viri- 


«  IJnde  video  te  sicut  rutilantein  fulgorem  solis  per 
inspirationem  Spiritus  saiicli,  nec  omnino  e.\silium 
perditionis;  sed  aspicienlem  ad  solem  sicut  aquilam 
pcr  pceiiitentiam,  quae  dulcissima  maler  est  :  et 
ideo  Deus  valde  amal  te.  »  Aiibatissa  alia  loci  non 
expressi  (ep.  lOG)  querilur,  miiltum  se  aflligi  et 
periclitari  «  tenlatiouibus  malorum  spirituum.  » 
Reposuit  Sancla  monilionem  ejrregiam. 

131).  Abbalissa  Bambergensis  (ep.  110)  cupit 
«  in  cousortium  fraternitatis  »  a  S.  Hildegarde 
recipi,  et  «  commonitoriis  lilteris  »  contirmari. 
Rescribens  Sancta  ipsam  horlatur  ad  laborandum 
apud  populum,  et  ad  iilias  suas  sub  disciplina  con- 


ditas  justae    refectiouis :    unde      etiam     homo    are-  q  tinendas.     Abbatissa     Veteris-monaslerii    Moguntini 


scit,  »  etc.  Tola  epistola  pergit  idein  argumentum 
pulchre  tractare.  Abbatissa  de  Altena  (ep.  99) 
queritur  de  non  acceptis  diu  litteris,  easque 
pelit.  Respondet  Sancta  per  varias  parabolas, 
quibus  hortatur  ad  fortiter  Deo  serviendum. 

133.  Abbatissa  S.  Mariee  Ratisbonensis  (ep.  102) 
sibi  mullum  gratulatur  de  notilia  S.  Hildegardis, 
quam  sibi  fuisse  saiuti  declarat,  imo  et  meritis 
ipsius,  «  in  articulum  mortis  ruentem,  »  se  serva- 
tam  insinuat.  Sancta  vero  ipsam  hortatur  ad  patien- 
tiam,  monetque  ut  ab  ira  caveat.  Abbatissa  in 
Koufungim  (Trithemio  in  Kessungen)  haec  ad  S. 
Hildegardem  scribit  (ep.  I03j:  «  Celebre  factum  est 
in  ore  omnium  volumen  illud  volans,  quod  prophetaj 


(ep.  111)  ita  S.  Hildegardem  alloquitur  :  «  Si  ali- 
quantuium,  Domina  mea,  de  inlirmitate  vestra  con- 
valuistis,  gaiideo  :  sinaulem,  ex  auimo  condoleo.  » 
Preces  insuper  petit,  et  litteras,  Respondet  Sancta : 
«  Voluntas  Dei  quasi  in  signo  mortis  me  straverat, 
velut  anima  mea  de  hoc  sseculo  suspiraret  :  sed 
gratia  Dei  aiiquanlulum  me  in  novo  dono  uunc 
erexit.  »  Addit,  Deo  gratum  esse  commiserationis 
alfectum,  ipsamque  hortatur  ad  constantiam  in  Dei 
servilio.  Abbatissa  Nussimensis  (Tritheinio  in  Nu- 
sia)  miiltum  sollicita,  «  causam  animse  »  suae  se 
S.  Hildegardi  permittere  scribit  (ep.  113),  et  re- 
scripta  petit.  Hanc  Sancta  ad  poenilenliam  horta- 
tur,  et  adbonaopera,  priusquam  nioriatur,  facienda. 


datum  est  in  escam,  in    tuo    quoque    ore...  recjuie-  D  Abbatissa  Colonifnsis  (ej).  114)  ad    S.    Ilildegardem, 


scere...  Discurre  autem,  festina,  excita  Ecclesiam, 
imo  principes  Ecclesiae...  Virgam  enim  ab  Aquilone 
super  iniquitatem  vigilantem  et  vidisse,  et  gaude- 
mus  et  contremiscimus  :  unde  te  litteras  tuas  con- 
solatorias  recipere  desideramus»  etc.  Ad  haec  niliil 
respondit  S.  Hildegardis,  sed  seriomonet  abbatissam 
de  vita  emendanda  anle  mortem,  quam  non  longe 
abesse  prsedicit.  «  In  s()irilu,  inquit,  veraciter  libi 
dico  :  animam  tuam  custodi...  Hoc  ante  diem 
morlis    facito...   »    Abbatissa    in    Gerbestethde  (apud 


quam  habere  malrem  cupiebat,  liliae  instar  scribit, 
ut  ab  ea  consolationem  obtineat.  Reposuit  Sancta 
instructionera  brevem,  ut  constans  esset  in  bonis. 
Abbatissa  de  Didenkirkim  (apud  Trithemium  in 
])idenkirchen)  juxta  Bonnam,  quam  Sancla  ante  in- 
viserat.  enixe  rogat  (ep.  115)  «  commoniloria  ver- 
ba.  »  Rescripsit  S.  Hildegardis  instructionem  satis 
prolixam  ad  recte  regendum,  et  ad  mores  suos 
corrigendum. 

136.    Abbatissa  Auturnacensis  (apud  Trithemium 


Trithemium    in     Gerbslede)    preces    S.    Hildegardis  prope  Anderdach  (ep.  116)  varia  inquiril  de  consue- 

flagitat  (ep.  104).  «  Fraiterea  rogo,  inquit,  ut  aliquid  tudinibus   monaslerii   S.   Hildegardis,    quarum  quod 

mihi  de  libris  vestris  transmittalis,  omni    devotione  novae  viderentur,    reveronler    rationem    petit  abba- 

semper  deserviendum.  »  Rescripsit  Sancta  disserens  tissa,    aliquot     ctiam     Scripturae    texlus   objiciens. 


57 


ACTA. 


58 


Rescripsit   S.    Hildegardis    epistolam    prolixam,    in  A  sit   revera  ad   ipsura  Sancta    elegantem   instructio- 


qua  rationes  reddit  de  ornatu  monialium  suarum, 
et  de  instituto  suo  recipiendi  solas  nobiles,  prouL 
ibidem  videri  poterit.  Abbatissa  de  Croucbdal  [Cru- 
dendal]  (aiia  veribimiliter,  quam  cujus  epistolam 
niemoravi  num.  8'i-,  cum  in  altera  H.  nomen  indicet, 
iii  altera  A.)  (ep.  117)  maguo  sludio  llagitat,  ut  S. 
Hildegardis  iudicet,  quo  modo  «  pro  excessibus  » 
suis  Deum  placare  possit.  Rescripsit  Sancta  longam 
iustructionem,  in  qua  multas  virtutes  commendat, 
maxime  charitatem  ,  obedientiam  et  bumilita- 
tem. 

137.  Sanctimoniaiis  qua?dam,  littera  Q.  nomen 
suuui  iudicans  (ep.  118j,  olim  discipula  S.  Hilde- 
gardis,  sed  diu  ab  iila  et  longe  remota,  verisimiliter 


nem,  qua  egregie  docet,  illos,  quos  prseteri- 
torum  peccatorum  poeuitet,  et  qui  se  emendare 
student,  benigne  recipi  a  coelesli  Patre  fami- 
lias ,  non  vero  taidiosos  ,  qui  contra  superiores 
suos  obmurmuraro  voluut  magis  qiiam  se  emen- 
dare. 

139.  Monacbus  Ebrensis,  ordinis  Cisterciensis, 
humillimis  litteris  (ep.  132)  orationes  et  verba  con- 
solationis  a  S.  Ilildegarde  petens,  responsum  acce- 
pil,  cujus  hoc  est  initium  •  «  Video  quod  Deus  fa- 
ciem  suam  a  te  nou  ab.>^condit,  sed  cum  llagellis 
suis  te  couslringit,  sicut  ipsi  placet.  Item  in  ani- 
mam  tuam,  et  in  gaudium  corporis  magnum  lumen 
consolationis  Dei  venturum   video,  cum  ipse  volue- 


quia  ad  aliquam   dignitatem   erat  promota,  suum  in  B  rit.  »  Addit  alia  similia ;  sed  monet  ut  qusedam  in- 


Sanctam  amorem  declarat  his  verbis  :  «  Quid  scri- 
bam  vel  quid  dicam  unicse.  tamque  in  Christo 
dilectissimaj  Matri,  etc.  Suljjuugit  spem  suam  de 
ea  adliuc  videnda,  et  preces  enixe  tlagitat.  Ad  hicc 
Hildegardis  magna  cum  laude  et  consolatione  illius 
virginis  respondet,  circa  liuem  sic  eam  alloquens  : 
«  Nunc  autem  de  te  gaudeo,  quia  in  te  completa 
sunt,  quae  de  te  audivi  et  desideravi,  et  tii  niecum 
gaude...  »  Et  concludens  :  «  Gaude  igitur  ei  Isetare 
in  Doo  tuo,  quoniam  in  seternum  vives.  »  Aliquis 
anonymus  (ep.  1'20}  multum  se  excusat,  et  veniam 
petit,  quod  Sanctam  diu  non  visitasset,  ne  litteris 
quidcm  :  et  miram  ipsius  affabililatem  simul  expri- 
mit.  Remisit  Sancta  brevem  instructionem,  quahor- 
tatur  ad  mundi  contemptum.  Monachus  quidam 
Benedictinus  (ep.  121)  ilagitat  preces,  et  «  lilteras 
correptionis.  »  Rescribens  S.  Hildegardis,  desideria 
ipsius  bona  laudat,  ipsumque  iustruit,  ut  sint  pu- 
riora,  ipseque  sit  fortis. 

138.  Alius  anonymus  (ep.  122)  preces  S.  Hilde- 
gardis  tlugitat  his  verbis  :  «  Cognosco  me  peccasse, 
orate  pro  me.  Non  qusero  terrenum  lucrum,  non 
rem  transitoriam,  sed  gratiam  Dei  mei,  et  salutem 
animse  mese.  Succurrite  mihi,  »  etc.  Respoudit  Sau- 
cta  hortando  ad  poenitentiam,  cujus  quinque  gradus 
assignat.  Quidam  frater  (ep.  126)  queritur,  peccatis 
se  gravatum,  et  «  blasphemise  spiritu  »  circumvalla- 
tom.  Huic  S.   Hildegardis  instructionem  remittit,  in 


utilia  fugiat.  Monachus  quidamet  presbyter  (ep.  133) 
multum  sibi  gratulatur,  quod  benevole  a  S.  Hilde- 
garde  fuisset  exceptus,  pelitque  sequentia  :  «  De 
cseleris,  inquit,  quse  vobiscum  secretius  contuli,  cum 
opportunum  fuerit,  scriptis  me  certificare  curabi- 
tis.  »  Hescribit  Sancta  pulclu-am  parabolam  de  tri- 
bus  mulieribus,  quam  luctor  inveniet  in  hac  epi- 
stola. 

§  X.  Epistolae  quacdam  S.  HUde<jardis  ad  Philippum 
abbatem  Farcensem,  et  hujus  ad  ipsam  ex  ms.: 
gesfa  cum  S.  Gerlaco  :  alix  epistolae  serius  ad 
Sanctam  datas  cum  responsis  ejusdem. 

140143.  Joannes  Masius,  abbas  Parcensis,  ordi- 
nis  Prsemonstratensis,  prope  Lovanium,  anno  1641 
ad  BoUandum  transmisit  tres  epistolas  S.  Hilde- 
gardis  ad  Philippum  abbatem  Parcensem,  et  unam 
Philippi  ad  Hildegardem,  quam  aliquando  inviserat. 
Cum  autem  duo  abbates  Parcenses  contemporanei 
fuerint  S.  Hildegardi,  qui  ambo  Philippi  nomen 
habuerunt,  merito  dubitarem  utrum  primus  an  se- 
cundus  fuerit  Philippus  qui  illud  litterarum  com- 
mercium  cum  Sancta  habuil,  nisi  epistolis  addita 
esset  hsec  adnotatio  :  «  Fuit  iste  Philippus  secundus 
abbas  Parcensis  ab  anno  Christill42  usque  ad  an- 
nimi  1163,  vir  uon  tantum  multum  pius,  sed  et 
doctus.  Unde  plurimos  Iibros  suo  tempore  in  per- 
gameno  exscribi  curavit,  qui  adhuc  modo  exstant. 


qua  dicit  :  «  Unde  et  homo,  qui  per  scientiam  boui  D  Inter  hos  numerantur  Visiones  S.  Hildegardis.  Fuit 


et  mali  se  multum  peccasse  recordatur,  cuni  ad 
Deum  suspirat,  denuo  per  pcenitentiam  in  Deo  re- 
nascitur.  »  Decanus  S.  Martini  ;Moguntini,  cupiens 
videre  iterum  S.  Hildegardem,  magno  cum  affectu 
(ep.  129)  litteras  ipsius  petit,  quibus  consolationem 
obtineat.  At  illa  utilia  magis,  quam  blanda,  rescri- 
bere  solita,  serio  hortatur  ad  poenitentiam.  Alius 
cuidam  congregationi  prsefectus  (ep.  130)  se  suam- 
que  congregationem  precibus  S.  Hildegardis  multum 
commendat.  Hsec  vero  rescribens,  docet  variis  simi- 
litudinibus,  a  quibus  in  regimine  suorum  cavere  de- 
beat.  Monachus  quidem  Mulenbrunnensis  [al.  Mul- 
bnmnensis]  (ep.  131)  petit  a  S.  Hildegarde,  ut 
sibi  mitlat  «   aliquid   de  ccelesti  admonitione.  »  Mi- 


ille  Philippus  primus,  sed  inter  abbales  secundus, 
cui  post  breve  alterius  regimen  Philippus  II  succes- 
sit,  ut  hic  seque  ac  primus  a  S.  Hildegarde  lilteras 
accipere  potuerit.  De  epistolis  porro  huc  missis  tale 
testimonium  dedit  ipse  Masius  :  «  Copise  supra  po- 
sitarum  epistolarum  R.  D.  Philippi  abbatis  Parcen- 
sis  ad  S.  Hildegardera,  et  S.  Hildegardis  ad  ipsum 
R.  D.  Philippum,  sunt  extractse  et  exscriptae  ex  an- 
tiquissimo  codice  bibliotheca^  nostrse  Parcensis,  et 
de  verbo  ad  verbum  cum  originalibus  conveuiunt. 
Quod  testor  hac  X  Octob.  1641.  Joannes  Masius  ab- 
bas  Parcensis.  »  (Epistolx  supradictse  exstant  nuncin 
libro  epistolarum  S.  Hildegardis  ordine  36-57, 
58-39.) 


39 


s.  iiii.nEO.Aunis 


(•)() 


Itti.  Cum  aulera  versemur  iu   B;Ogio,  lubot   hoc  A  «ina  cr.it,  ol  ..  ut  vel    ultiniam  ieteriue   quielis  sorti- 

retur  mansionem.  »  Hescripsit  S.  liiidogardis,  hor- 
tando  ad  vitam  bouani,  et  ad  curam  auimarum, 
finitque  epislolam  his  verbio  :  «  Deus  te  pro- 
tegat,  et  animaui  luam  de  seterna  poena  iibe- 
rel.  » 

Ii9.  Godefridus  episcopus  Ultrajectinus  (ep.  20) 
suum  erga  S.  IIild.'gardem  aireclum  declarat  bis 
verbis  :  a  Soror  charissima,  ex  quo  primo  te  coeui 
in  Christi  charitato  diligere,  nunquam  memoria  tua, 
super  mel  et  favum  duicis,  in  aniuio  meo  poluit  cx- 
cidere,  »  elc.  Re|io.suit  S.  Hiidegardis  adliortaliouem 
seriam  et  salis  claratn. 

I.")0.  Episcopus  Prageusis,  cujus  nomen  liltera  H 
innuitur,  ad  sanctam  etiam  scripsit  (ep.  21).  Fuerit 


loco  referre  quid  S.  Hildegardi  intercesserit  com- 
mercii  cum  S.  fierlaco  eremita,  qui  ipsius  tempore 
vitam  austeram  duxii  in  ducatu  Limburgensi, 
duobus  fere  milliaribus  Uelgicis  a  civitate  Traje- 
ctensi,  et  iu  hodierna  dioecesi  Rura^mundensi,  ubi 
modo  est  ca-nobium  virginum  ordinis  Priomonstra- 
teosis,  Sunctus  Gerlacus  dictum.  Aiictor  Vit«  S. 
Gerlaci,  data*  ad  o  Januarii,  cap.  8,  ad  propositum 
uostrum  scribit  sequeutia  :  a  Erat  eo  tempore  in 
partibus  MagunliiE  virgo  qua^dam  sanctissima, 
Hildegardis  nomiue,  famosi^sima  illa  prophetissa 
iNovi  Testamenli,  cum  qua  familiariler  locutiis  est 
Deiis,  et  ostendit  ei  secieta  coelestia.  Haec  per  ma- 
num  sancla'  memoriae  domini  Henrici  Maguntinensis 


archiepiscopi    sacro    velamiue    Domino    consecrata,  "  foitasse  Hcnricus  qui  episcopatum   Pragonsem  adc 


cum  nullis  litteris,  nisi  tantum  Psalmis  Davidicis 
esset  erudita,  per  Spirilum  sauctum  edocta,  de 
divinis  oracuiis   et  sacramentis   sibi  revelatis   gran- 

dia  edidit  volumiua Ha?c  per   muita   temporum 

curricula  doctrinu^  saKilaris  lampade  sanctam  Ec- 
clesiam  illuminavit,  epistolis  ad  diversas  perso- 
nas  missis  corroboravit,  et  claris  miraculis  illu- 
stravit. 

\t~.  «  Haec  igitur  Christi  sponsa,  dum  Regem  et 
Dominum  dominantium  sedentem  in  throno  more 
solito  in  vera  videret  visione,  et  assistentium  ei 
santtorum  distinctos  ordines  et  choros  Instrando 
circuiret,   inter  cuiifessorum    splendidissimum    cho- 


ptus  cerle  rion  Cst,  nisi  sub  tiuem  vitio  S.  Hildegar- 
dis  :  nam  huic  iiullus  alius  Pragensium  episcopus 
convixit  cum  illo  numinis  inilio.  Quisquis  fuerit,  ad 
Sanclam  scribit  postulans,  ut  oralionibus  suissub- 
veiii.it,  et  «  bona  consilia  »  porrigat.  Remisit  S. 
Hildegardis  monitionem  seriam,  qua  hortatur  ad 
majorem  in  virtute  coastanliam,  cum  in  prosperis 
tum  in  advorsis. 

liil.  Arnoldus  I,  ab  anno  circiter  tlTO  archie- 
piscopus  Trevirensis,  suum  erga  S.  Hildegardem 
affectum  por  littcras  (ep.  2i)  graliose  dedarat, 
to.-tatuique  ad  episcopatum  se  promotum  esse  con- 
tra   voluntatem    suam.   Hac    igitur  de    re  Sauclam 


rum  sedem  conspexit  lucidissimam,  inaestimabili  de-  q  cousulit.  Rogat  eliam   de  energiimena  in  Moute  S. 


core  cirtumdatam,  et  miritice  adornalam,  Et  videns, 
vehementer  super  hoc  admirala,  didicit  divino  edo- 
cta  oraculo,  hanc  gloriam  et  houurem  sancto  pra?pa- 
ratam  esse  Gerlaco,  qui  S.  Servatium  quotidiana 
peregrinatione  frequenlaret  in  Trajecto.  Hac  reve- 
latione  virgo  Domini  de  meritis  B.  Gerlaci  certili- 
cata,  tota  in  ejus  sacrum  amorem  succensa  flagra- 
vit  ;  et  in  signura  perpetuae,  quam  cum  eo  quando- 
que  perceptura  erat,  societatis  et  felicitatis,  coro- 
nam,  qua  in  die  consecrationis  suae  ab  episcopo 
coronata  est,  ei  transmisit  :  qua;  hujus  rei  testis, 
devote  nunc  usque  in  ecclesia  nostra  conservatur.  » 
Ha?c  auctor  anonymus  quidem,  sed  S.  Gerlaco  et 
magis    Hildegardi    suppar,   cum  cap.    1(3   narrat  se 


Ruperti  liberata,  de  qua  postmudum  agam.  iNunc 
vero  quid  ad  alia  z'esponderit  Saucta,  audiamus. 
Ordilur  illa  hoc  modo  :  «  Tu  arbores  a  Deo  cou- 
slitutus,  quemadmodum  Paulus  dicit  :  Dmuis  i)o- 
tostas  a  Deo  est  {Rom.  xiii,  \j;  quia  secuudum 
summum  Magistrum  por  iuvocationem  nominis  sui 
omuis  pulestas  iiomiuata  est.  »  Deinde  iucipit  salu- 
lariadare  documenta,  serioque  monet,  ut  caveat  a 
superbia,  a  cupiditate  divitiarum,  ab  injustitia,  a 
vanitate,  ac  ut  virtutes  amplectatur  statui  suo  con- 
gruas. 

152.  Philippus,  archiepiscopus  Coloniensis,  (ep. 
2.'))  Sanctam  Hildegardem  per  litteras  laudat 
ut  «  perfusam  divini  charismalis  munero,   »  et  «  in 


egisse  cum  aliquo  sene   qui  S.   Gerlacum  viventem  D  co;lo  conversantom;    »   pelitque   «   ex  occullo  Dei  » 

cognoverat-  inquirat,    sibique     «     commouitoria     verba,    prout 

t  i8.  Siipersunt  aliqua>  illustrium  virorum   episto-  Dous...    donaverit,    »     transmiltat.    Paruit    S.    Hil- 

lae,  necdum  memoratfo,  quas  in  hunc  locum  distuli,  di-gardis,  misilque  adhortationem  satis  claram. 
quia  data;   sunt  po^terioribus  S    Hildegardis  annis,  i-V.h    Philippus  Alsatius,   FlandriBe  comes,   ad  S. 

ut  ex   his  perspiciat   studiosus  lector  insigoem  san-  Hildegirdem  haec  scribit  (ep.  28)  :    «  Vestra  noverit 

ctitatis  et  sapientiae   coelestis   famam,   qua  circa  an-  Sanctitas,  me  piratum  esse  ad  faciendum,   quidquid 


num  1 1  i-8  Sancta  inclarescere  coef  it,  usque  ad  obi- 
tum  ejus  continuatam  esse.  Rudolfus,  aJias  Rodulfus 
episcopus  Leodiensis  ab  anno  1i68usque  ad  I19i,ad 
S.  Hildegardem  scribit  (ep.  19),  «  in  maxima  men- 
tis  et  corporis  fluctuatione  constitutus,  »  quia,  ut 
fatetur,  et  alii  scriplores  consentiunt,  «  innumeris 
malis  »  Deum  offenderat.  Petit  autem  preces  et  re- 
scripta  Sanctae  «  ad  excitaLdam  somnolentiam,  »   in 


scirom  vobis  placere,...  ciim  ego  tamen  multo 
libentius  ad  vos  venissem,  et  vobis  loculus  fuis- 
sem...  sed...  ad  haec  vacare  non  poteram.  Instat 
enim  jam  tempus,  quo  aggredi  debeam  iler  Hiero- 
sulvmitanum,...  siipor  qiio  cunsilium  vestrum  mihi 
intimare  dignemini  per  litteras  vestras.  »  Postiilat 
insuper  preces  S.  Hildegardis,  con.-»iliumque,  utrum 
manere  potius  debeal  in  Terra    Sancta,   an  post  ex- 


61 


ACTA. 


62 


peditionem   susceptam  reverti    ad    suos.    Rescripsit  A  quod  edicere   nequco,    diflicultatem    movit,   contra 


Sancta    ad  comitem  instructionem  qua  ipsum  maxi- 
me  hortaturad  jiistitiam. 

§  XI.  Saiic/a  nioitasleriujn  suum  omni  onere  liberat : 
eneryutnena  ibi  liberuta  :  ob  sepulluram  rujusdam 
olitn  excommunicali  Sanc/se  ecclesia  in/erdicto 
subjec/a. 

tSi.  Acta  niim.  1)  et  10  tostantur  S.  Hilde- 
gardem,  Deo  jiii)Pnti',  effecisse  ut  mon.:sterium 
siium  in  monte  S.  Rujierti  careret  omni  unere, 
et  ut  nulluni  Jus  pro  re  temporali  in  illud  haberet 
abbatia  S.  Disibodi :  pro  directione  vero  secun- 
duni  Regulam  S.  Renedicti  non  aliter  dictfe  ab- 
batiae  subesset,  quam  quod  religiosee  virgines  ex 
illa  abbatia  directores  et  pra^positos  suos  libera 
electione  assumerent.  De  hisce  S.  Hildegardis  in 
opusculo  ad  congregationem  sororum  suarum,  post 
epistolas  impresso,  sic  loquitiir  :  «  0  lilise,  quaj 
vestigia  Christi  in  amore  castitatis  subsecutae,  estis, 
et  qua;  me  pauperculam  in  liumilitaie  subjectionis 
propter  supernam  exaltationem  vobis  in  malrem 
elegistis,  non  ex  me,  sed  ex  divina  ostensione  per 
materna  viscera  vobis  dico  :  Locum  istiim,  videlicet 
locum  requietionis  reliquiarum  beati  Roberti  con- 
fessoris,  ad  cujus  patrocinium  confiigistis,  inveni 
in  evidentibus  rairaculis  per  volunt^tem  Dei  ia 
sacrilicium  laudis,  et  in  permissione  magistrorum 
meorum  ad  ipsimi  perveni,  et  eum  mihi  et  omnibus 
me  subsoquentibiis  cum  divino    adjutorio    libere  at- 


B 


liberam  electicmem  pra>-positi  seu  directoris.  Scripsit 
ea  de  re  S.  Hildegardis  ad  Alexandrum  111  pnpam 
(pp.  4),  durante  adhnc  schisniate,  ila  ut  cantrover- 
sia  iila  certo  tigenda  sit  inter  annaiu  1159,  quo 
Alexander  III  electus,  et  schisma  inchoatum,  ac  in- 
ter  annum  1177,  qno  Fredericus  imperator  cum  suis 
Alexandro  se  subjecit,  et  schisma  linivit.  Existimo 
tamen  rem  contigisse  aut  post  annum  1170,  t!ut 
non  diu  ante  illum  annum,  cum  quod  S  Hildegar- 
dis  in  epislola  sua  dicat,  Ecclesiam  diu  schismate 
laborasse,  tum  quod  in  scripto  mox  memoralo,  quod 
composuit,  durn  septuaginta  erat  annorum,  id  est 
circa  annum  1168,  nullam  de  illa  controversia  fa- 
ciat  mentionem.  His  breviter  de  tempore  observa- 
tis,  audiamus  controversiam  ipsain  ex  epistola  S. 
Hildegardis  ad  Alexandrum  111,  qtiem  alioquilur  hoc 
modo  :  «  Nunc,  o  mitissime  Pater...,  in  magna  tri- 
stitiasumus,  eo  quod  abbas  de  Monte  S.  Disibodi  et 
fratres  ejus  privilegiis  et  electioni  nostrae  contra- 
dicunt,  quam  semper  habuimus...  Llnde,  domine 
mi,  propter  Doniinuni  adjuva  nos,  ut  vel  electionem 
nostrara  obtinearaus,  vel  alios,  ubi  possiraus,  qui 
nos  secundum  Deum  et  utilitatem  nostram  procu- 
rent,  libere  quaeramns  et  accipiamus,  »  etc.  Obti- 
nuit  Sancta  quod  cupiebat.  Alexander  tamen  ad 
ipsam  non  rescripsit,  sed  ad  Wezelinum  prseposi- 
tum  S.  Andre£e  Coloniensis  [resp.  ad  ep.  4).  Verisi- 
mile   est   abbaiem    S.  Disibodi    raaluisse    consentire 


traxi.  »  llaec  initio  fundationis  facta  sunt,  prohaute  C  electioni  jam    factje,  quara  permittere  ut  prfepositus 
et    conlirmante    Henrico    archiepiscopo   .Moguntino.       ex  alio  coenobioeligeretur. 


Nam  ab  hoc  fundationem  conhrmatam  lestatur  Vita, 
num.  10. 

loa-lo6.  Quod  vero  adjungit  ibi  biographus,  ab 
Arnoldo  etiam  archiepiscopo,  qui  anno  1153  Henrico 
successit,  omnia  fuisse  confirraata,  factum  existimo, 
postquam  abbas  S.  Disibodi  aliquid  juris  attribiiere 
sibi  voluerat  in  bona  raonasterii  S.  Ruperti.  Nam 
tunc  S.  Hildegardis,  jiibente  et  per  morbum  cogente 
Deo,  fecit  ca  qu»'.  pergit  narrare  loco  supra  laudato  : 
«  Postea  autem  per  adraonitionera  Dei  ad  Montem 
B.  Disibodi,  a  qno  per  licentiam  secesseram,  per- 
rexi ;  ->  etc.  Hsec  facta  sunt,  ut  jam  dixi,  tempore 
Arnoldi    archiepiscopi    Mogimtini,    qui    prgefuit    ab 


150.  Porro  occasione  epistola?  S.  Hiidegardis  ad 
Alexandum  observo  Sanctam  in  schismate  adhse- 
sisse  Alexandro  legitirao  pontiflci,  etiamsi  archie- 
piscopatus  Moguntinus  tunc  occupatus  essct  a  Chri- 
stiano,  qui  antipapse  et  Frederico  impt-ratori  adha;- 
rebat,  sed  deinde  Alexandro  se  submisit.  De  Icgitinio 
auteni  Alexandri  pontiflcMtu  raentem  suara  in  ipso 
epistola'.  initio  sic  declarat  Sancta  :  «  0  fumma  et 
gloriosa  persona,  qua  primum  constitula  es  per 
Verbum  Dei.  «  Euradem  deinde  hortatur  ut  facilem 
se  praebeat  in  venia  schismaticis  concedenda,  si 
poeniteant.  H«c  epistola,  opinor,  occasionera  erro- 
ris  prsebuit  Trithemio,  qui  in  Cfironico  Hirsaugensi, 


anno  1153  usque  ad   1160.  Porro  videtur    S.  Hilde-  D  ad   annura    1150,  Alexandruin  III   ponit    iTiter    illos 


gardis,  qiiando  hsec  scribebat,  in  spiritu  pr«vidisse 
dissensiones  in  monasterio  suo  ori*uras.  Nani  satis 
insinuat,  post  obitum  suum  fore,  ut  uon  eodem 
modo  tloreret,  solliciteque  monet  fllias  suas,  ul  a 
discordiis  caveant.  Verba  Sanctae  subjungo :  «  Sed 
o  quam  magnura  planctum  ha;  flliae  meae  post  obi- 
tum  Matris  suae  habebunt,  quouiam  verba  ejusdem 
Matris  suse  amplius  non  sugent ;  et  sic  in  gemitu  et 
luctu  per  plurima  tempora  cum  lacrymis  dicent : 
Heu,  heu  !  »  etc. 

157-158.  Non  invenio  ullam  deinde  difflcultatem 
S.  Hildegardi  creatam  fuisse  de  possessione  libera 
bonorum  temporalium.  Verum  abbas  S.  Disibodi, 
sive  Helingerus  iste  fuerit,   sive    Helingeri  successor, 


qui  ad  S.  Hildegardem  scripserunt,  nisi  Alcxander 
revera  ad  ipsam  scripserit,  et  epistola  non  sit 
edila. 

160.  Vita  lib.  iii,  cap.  ii,  longam  refert  historiam 
de  qnadam  muliere  nobili  qure  miillis  annis  a  dai- 
mone  fuerat  obsessa,  ductaque  ad  varia  loca  san- 
ctorum  celebrata  patrocinio,  nec  tamen  malo  illo 
liberata,  anfequam  venit  ad  monasteriura  S.  Hilde- 
gardis,  ubi  daeraon  mulierem  tandem  reliquif.  Con- 
tigit  haec  liberatio  circa  annum  1170,  ut  colligo  ex 
epistola  Arnoldi  archiepiscopi  Treviren?is  (ep.  24), 
num.  151  memorata.  Nam  scripsit  Arnoldus  ad 
Sanctam,  quando  non  diu  electus  erat  archiejiisco- 
pus  (electionem    Aruoldi   flguut  alii    anno    1169,  alii 


tij 


HILDEGAHDIS 


64 


1170,  quod    exaclius  investigare    non    est  necesse),  A  modo   mandatum   illnd  exceperit  Sancta,  exponit  in 


et  de  liberalione  illius  energumense,  tanquam  de  re 
recenli  Sanctam  iuterrogat  his  verbis  :  €  Et  scimus 
quod  Deus  in  loco  sancto  suo  apud  vos  salutem 
operatus,  obsessaui  misericorditer  liberando,  visi- 
taverit  plebem  suam.  Unde,  ut  modum  liberationis 
obsesssB  nobis  rescribatis,...  alteutissime  rogamus.  » 
Ad  hsec  S.  Hildegardis  ita  respondil :  »  lu  illa  hu- 
tem  qua-  obsessa  fuit,  multa  mirabilia  vidiuius, 
qua»  modo  per  scripta  proferre  uon  possumus :  sed 
cognovimus,  quod  diabolicus  afllatus  de  die  in  diem 
us(jue  ad  recessum  suum  defecit  :  et  eadem  niulier 
a  fatigatione  diaboli  liberala  est:  et  eliam  iuiirmi- 
tate,  quam  ante  in  se  uon  cognovit,  tunc  occupala 
est.  Sed  nunc  vires  tam  corporis  quam  animae  piena 
sanilale  recepit.  » 

161.  Mulier  illa  videtur  fuisse  Coloniensis,  dicla- 
que  Sigewize.  Certe  decanus  ecclesiae  Coloniensis 
Sanctorum  Apostolorum  ipsam  oplime  noverat,  et 
pro  lilia  habebat,  ut  discimus  ox  ipsius  ai  S.  Hil- 
degardem  epistola  ^ep.  50  ,  in  qua  ha?c  scribit : 
«  Ex  die  qua  nobis  innotuit,  quod  sororem,  imo 
liliam  nostra.-ii  specialem,  dominam  Sigewizen,  in 
vestrie  Beaiiludiuis  consortiurn  collegistis,  non  so- 
lum  nos,  imo  uuiversa  Colouiensium  civitas,  nutu 
Dei  ad  pietatis  amorem  succensa  esl.  ^nde  est,  quod 
jam  manifesle  per  omnes  terminos  lerra"  nostrse  a 
cunctis  proclamatur  :  Ecce  odor  dominarum  de  S. 
Koberto,  sicut  odor  agri  pleni,  cui  benedixit  Domi- 
nus.  Beuedictie  ilaque  sitis  a  Domino,  »  etc. 

162.  Humillime  respondit  Sancla,  multorum  si- 
mul  bonis  operibus  ejeclionem  dtemonis  altribuens, 
et  sic  ordien5:«  Deus  opus  suum  fecit,  sed  lUud 
uno  modo  non  constituit.  »  Deinde  docet  Deum 
varia  variorum  boua  opera  ad  uniim  linem  dirigere. 
Haec  laeta  sane  erant ;  sed  niodo  alia  referam 
quae  non  potuerunt  non  gravissimum  Sanctae  dolo- 
rem  creare. 

163.  Tempore  schismatis  duo  erant  de  archiepi- 
scopatu  Moguntino  contendentes,  alter  nimirum 
legitimus,  et  adhaerens  Alexandro  HI  papae,  erat 
Conradus  ;  alter  vero  Christianus  per  Fredericum 
imperatorem  intrusus,  qui  tamen  archiepiscopa- 
tum  postea  retinuit,    nam    anno    1177,  quando  pax 


B 


scripto,  inter  epistolas  edito  (ep.  47j,  quod  hunc 
habet  tilulum  :  «  Ad  praelafos  .Moguntinenses  prop- 
ter  divina  per  illos  interdicla.  »  lllud  scriptum  sic 
inchoalur  :  «  In  visione  quae  anima^  meae,  aiitequam 
nata  procederem,  a  Deo  opilice  inlixa  est,  coacta 
sum  ad  scrihenduin  ista,  pro  ligalura,  qua  a  ma- 
gislris  nosiris  aliigata?  sumus  propler  quemdam 
mortuum,  conductu  sacerdotii  siii  apud  nos  sine  ca- 
lumnia  sepullum. 

164.  «  Oiiem  pusl  paucos  sepelilionis  suaj  dies  cum 
eumdem  magistri  noslri  nos  a  camelerio  noslro 
ejicere  ju.ssisscnt,  ex  lioc  non  luininio  lerrore  cor- 
ropta,  ad  vcrum  Lumen,  ut  sulila,  aspexi,  el  vigi- 
lantibus  oculis  in  aiiima  mea  vidi,  quod,  si  ju.xta 
prieceptum  ipsorum  corjius  ejusdem  mortui  elferre- 
tur,  ejectio  illa  in  moduni  magna^  nigredinis  ingens 
periciihim  loco  nostro  minaretur,  el  in  siinililudine 
atraj  nubis,  quae  ante  tempestates  et  tonitrua  apjci- 
rere  solet,  nos  circumvallaret.  L'nde  corpus  ejusdem 
defuncti,  utpote  confessi,  inuucti,  et  commuiiicati, 
et  sine  contradictione  sepulti,  nec  eiferre  praesumi- 
mus,  nec  cousilio  seu  pra'cepto  istud  suadenlium 
vel  jubentium  acquievimus,  non  consilium  probo- 
rum  hominuni,  aut  praelatoruni  noslrorum  oninino 
parvipendentes :  sed  ne  Sacramentis  Christi,  qui- 
bus  ille  vivens  adhuc  munilus  fiierat,  injuriam  sae- 
vitate  feminea  facere  videremur.  »  In  examine  de 
miraculis,  infra  dando,  num.  0,  dicilur  ille  injusle 
C  fuisse  excommunicatus,  ut  suspicio  oriatur,  excom- 
municatum  fuisse  tenipore  schismatis,  et  fortasse 
quia  defendebat  partes  Alexandri  III,  legilimi  ponli- 
licis.  Addilur  ibidem  de  S.  Hildegarde,  quaiido  eji- 
ciendus  erat  ille  sepultus:  «  Ipsa  tumulum  ejus 
baculo  suo  signo  crucis  signavit,  et  sic  sepul- 
crum  ejusdem  adhuc  non  poterat  inveniri.  » 

16;j.  Hedeo  ad  scriptum  S  Hildegardis,  qua?  per- 
git  hoc  modo  :  «  Sed  ne  ex  toto  inobedientes  exisle- 
remus,  a  divinarum  laudutn  canticis  hactenus  se- 
cundum  eorum  interdictum  cessavimus,  et  a  parti- 
cipatione  Dominici  Corporis  (quoniam  per  singulos 
fere  menses  ex  consuetudine  frequentavimus)  absti- 
nuimus.  Super  quo  dum  magna  amaritudine  lam 
ego  quam  omnessorores  meaj  aftligeremur,  etingenti 


inita  est  inter  Alexandrum    et    Fredericum,  cedeute  D  tristitia  delineremur,    magno  tandem  pondere  com- 


Conrado,  Chrislianus  ab  Alexandro  papa  conlir- 
matus  est,  ita  ut  ah  eo  tempore  legitimus  fnerit 
archiepiscopus  .Mogiintinus,  et  ciim  Alexandro  III 
conjunclissimus.  Mansit  autem  Christianus  in  Italia 
aliqaot  annis  post  pacem  initam,  et  interfuit  con- 
cilio  Lateranensi  ,  quod  inchoatum  est  anno  1179, 
die  2  Martii.  Ante  illud  concilium,  verisimiliter 
anno  H78,  juvenis  aliquis,  qui  antea  fuerat  ex- 
communicatus,  sed  dudum  absolutus,  in  ccemeterio 
S.  Hildegardis  fuit  sepultus.  Hac  de  causa  pra;lati 
Mogiintini,  qui  pro  absente  archiepiscopo  ecclesiam 
illam  administrabant,  niandatum  miserunt  S.  Hil- 
degardi  ut  corpus  illud  juberet  exhumari,  vel  abs- 
tinere  a   divinis    in  ecclesia  sua  celehrandis.   Quo- 


pressa,  verba  ista  in  visione  aiidivi  :  «  Propter  verba 
humana,  sacramenta  indumenti  [i.  e.  corporis] 
Verbi  mei,  quod  saliis  vestra  est,  et  quod  in  virgi- 
nea  natura  ex  Maria  Virgine  natum  est,  dimiliere 
vobis  non  expedit :  sed  inde  vobis  a  praeiatis  vestris, 
qui  vos  ligaverunt,  licentia  quaerenda  est.  »  Hujus 
mnndati  ratio  additur.  Tum  vero  subjungit  Sancta: 
a  In  eadem  quoque  visione  audivi  quoniam  in  hoc 
culpabilis  essem,  quod  cum  omni  humilitale  et  de- 
votione  ad  praesentiam  magistrorum  meorum  non 
venissem,  ut  ab  eis  licenliam  communicandi  quae- 
rerem,  maxime  cum  susceptione  illius  mortui  culpa 
non  teneremur,  qui  omni  Christiana  rectitudine 
munitus  a  sacerdote  suo,  cuni  tota  Pingensi  proces- 


65 


ACTA. 


fifi 


sione  sine  conlradiclione  cujusquani  sepullus   esset.  A  ante    illam   controversiam    humanissimas  acceperat 


Et  ita  hajc  vobis  dominis  et  preelatis  nuntianda, 
mihi  divinitus  imposita  sunt.  Aspexi  etiam  aliquid 
super  hoc,  quod  vobis  obediendo  hactenus  a  cantu 
divini  ofQcii  cessantes,  iUud  tantummodo  legen- 
tes  remisse  celebramus  ,  et  audivi  vocem  a  vi- 
vente  Luce  procedentem  de  diversis  generibus 
laudum,  de  quibus  David  in  Psalmis  dicit  :  «  Lau- 
date  eimi  in  sono  tubje,  »  etc.  Pergit  hic  multa 
proferre  de  cantu  sacro,  quem  diabolo  exosum  af- 
firraat. 

I6G.  Deinde  vero  ad  prjplalos  Moguntinos  hanc 
dirigit  monitionem  :  «  Quapropter  summa  vigilan- 
tia  vobis  et  omnibus  praelalis  satagendum  est,  et 
antequam  os  alicujus  ecclesiae  laudes  Deo  canenlium 


litteras  (ep.  7),  hoc  modo  a  Christiano  conclusas  : 
«  Nos  autem  vobis  in  omnibus  necessitatibus  ve- 
stris  adesse,  ac  in  omnibus  prodesse,  prout  Deus 
donaverit,  pro  certo  scialis .  »  In  iisdem  Sauctam 
ante  sic  alloquitur  :  «  Et  quia  divino  Spiritu  te 
inspiratam  cognoscimus,  exhortatoria  verba  tua  de- 
sideramus  »  etc.  Ad  haec  quoque  responderat  S.  Hil- 
degardis  per  egregiam  adhortationem  ad  curam  pa- 
storalem,  docens  episcopi  essegregem  suum  pascere. 
169-171.  Attamen,  sive  Moguntini  administrato- 
res  nimis  exacerbati  fuerint  in  S.  Hildegardem, 
quod  ipsa  tempore  scliismatis  se  satis  declarasset 
pro  Alexandro  lll,  sive  nimis  aegre  tulissent  quod 
nou  statim  obedivisset  praecepto  de  exhumando  ho- 


per  sententiam  claiidatis,  vel   eam   a  tractandis   vel  ^  mine    excominunicalo,    Christianus     archiepiscopus 


percipiendis  sacramentis,  suspendatis  causas,  pro- 
quibus  hoc  faciendum  sit,  diligentissiine  prius  di- 
scutiendo  ventiletis.  Et  studendum  vobis,  ut  ad  hoc 
idem  zelo  justitiae  Dei.  non  iudignatione  vel  injusto 
motu  animi,  seu  desiderio  ullionis  trahamini  :  et 
cavendum  semper,  ne  in  judiciis  vestris  circumve- 
niamini  a  Satana,  qui  hominem  a  calesti  harmo- 
nia,  et  a  deliciis  paradisi  extraxit.  Pensate  itaque, 
quoniam,  sicut  corpus  Jesu  Chiisti  de  Spiritu  san- 
cto  ex  integritate  Virginis  Mariae  natum  est,  sic 
etiam  canticum  laudum  secundum  coelestem  harmo- 
niam  per  Spiritnm  sanclum  in  Ecclesia  radicatum. 
Corpus  vero  iudumentum  est  animfE,  quse,  vivamvo- 


renovavit  interdictum,  instigantibus  procul  dubio 
vicariis  Moguntinis.  Nam  S.  Hildegardis  in  epistola 
'priiis  laudata  :  «  Cum  autem,  inquit,  dulcissime 
domine,  fiduciam  maximam  de  tua  misericordia 
haberemus,  per  eosdem  prselatos  nostros  post  re- 
versionem  suam  a  Roma  e  synodo  litteras  tuas  di- 
vinorum  interdictorias  accepimus ;  quas,  ut  pa- 
ternge  pietati  tuse  contido,  nunquam  misisses,  si 
veritatem  hujus  rei  agnovisses.  »  etc.  In  hac  eadem 
epistola  S.  Hildegardis  orditur  a  gratiarum  actio- 
ne  de  htteris  gratiosis  quas  antea  a  Christiano 
acceperat;  indeque  fiduciam  sibi  ortam  dicit  ad 
causam  ipsi  exponendam.  S.    Ilildegardis  epistolam 


cem   liabet;   ideoque  decet,  ut  corpus  cum    anima  „  hanc    si    quis  recte   consideret,   non  minus  fortem 


per  vocem  Deo  laudes  decantet...  Qui  ergo  Eccle- 
siai  in  canticis  laudum  Dei  sine  pondere  certae  ra- 
tionis  silentiiim  imponunt,  consoiiio  angelicarum 
laudiim  in  coilo  carebunt,  qui  \/o7-le  quia]  Deiim  in 
terris  decore  suae  laiidis  injuste  spoliaverunt,  nisi 
per  veram  pcenitentiam  el  humilem  satisfaclionem 
emendaverint.  Qiii  ergo  cceli  claves  teneiil,  distri- 
cte  caveant,  ne  eis  et  claudenda  aperiant,  et  ape- 
rienda  claudant,  quia  judicium  durissimum  in  his, 
qui  praesunt,  tiet;  nisi,  ut  ait  Apostolus,  praesint  in 
sollicitudine,  »  etc.  Plura  non  addo  ex  illo  scripto, 
quod  longissime  productum  est,  quia  nihil  fere  praj- 
terea  habet  quod  pertineat  ad  hanc  controversiam, 
imo  cum  omnia  deinde  sinl  moralia,   suspicor  non 


reperiet  quam  humilem  ct  supplicem.  Non  possum 
sane  non  admirari  tam  duriter  aclum  fuisse  cum 
Sancta,  praesertira  postquam  absoliitio  exconimu- 
nicati  abunde  videtur  probata  fuisse,  curante  ar- 
chiepiscopo  Coioniensi.  Ut  autem  magis  etiam  mi- 
retur  studiosus  lector,  Christiani  arcliiepiscopi 
responsura  adeat  necesse  est  (ep.  9).  Christianus 
archiepiscopus,  vir  multis  naturaae  dotibus  ornatus, 
sed  miles  potius  fuit  quam  episcopus.  Invaserat  ille 
archiepiscopatura  Moguntinum  tempore  schismatis, 
expulso  Conrado  legitimo  archiepiscopo,  anno  HGiJ. 
Ab  eo  tempore  semper  aut  rebus  bellicis  aut  poli- 
ticis  occupatus  fuit,  non  ducis  tantiim,  sed  et  mi- 
litis    subinde    officium    exercens.    Inita   anno    H77 


unum  esse  Sanctae  opusculum,  sed   multa  variis   oc-  D  pace  inter  Alexandrum   papam    et   Fredericum  im- 


casionibus  ad  Moguntinos  scripta  in  fine  huic  addita 
fuisse , 

167-168.  Hoc  S.  Hildegardis  scriptum  tale  est  ut 
administratores  Ecclesiae  Moguntinse  non  videanlur 
sine  insigni  duritia  negare  potuisse  quod  petebat. 
Etenim  non  solum  venit  Moguntiara,  ut  laudatum 
scriptum  offerret,  sed  etiam  probare  voluit  sepul. 
tum  in  coemeterio  suo  dudum  ante  morlem  fuisse 
absolutum.  Vel  sic  tamen,  non  nisi  interposita  au- 
ctoritate  archiepiscopi  Coloniensis  ad  tempus  obti- 
nere  potuit  quod  cupiebat,  ac  deinde  in  easdem  re- 
ducta  fuit  angustias.  Haec  omnia  habemus  ex  iitte- 
ris  S.  Hildegardis  ad  Christianum  archiepiscopum 
in  Ilalia  degentem  anno  1179  datis  (ep.  8).  Ab  eodem 


peratorem,  Iiortante  frustra  S.  Hildegarde,  ut 
Christianus  ad  Ecclesiam  suam  veniret ,  mansit 
tamen  in  Italia,  rebus  plerumque  bellicis  occupa- 
tus,  et  iilo  ipso  anno,  qiio  datam  epistolam  scri- 
psit  ad  Hildegardem,  cum  clade  suorum  captus 
est,  et  biennio  in  carcere  detentus,  ac  deraum 
anno  M83  in  castris  defunctus.  Ha?c  fusius  re- 
lata  videri  possunt  in  Moguntiacis  Serarii  actis, 
et  Francofurti  irapressis  anno  1722,  tora.  I, 
pag.  569.  Si  miles  ille  episcopus  tanti  faciebat 
«  statuta  sanctorum  Patrum  non  evitanda,  »  po- 
terat  ea  tanto  reclius  sibi  occinere,  quanto  evi- 
dentius,  ut  fatebatur,  innocentiam  Sanctae  perpen- 
dere  valebat. 


67 


S.  im.DKCARDlS 


68 


i^   XI!.    Varia  S.    Hitdcgardix  ifinera,  et   loca  ubi  A  Ignalius  Gropp   iu  Collectione  rerum    Wirceburgen- 

sium,   dissert.    6,   nurn.  8,  ubi    aiidit    inunaslerium 


fuit  exposila.    Fnmlal  cienobium  Eibingense. 

\~,i.  Nou  lilteris  tantum  scriptis  S.  llildegardis 
Chrisli  tideles,  religiosos  maximc  et  clericos,  ad  pie- 
tatem  iostitupre  couata  est,  seti  \iva  eliam  voce  \\c- 
cedontcs  ad  se  pnuiiehat.  Horum  autem  ingcnteui 
fuisse  mullituiiini-m  teslalur  Vila,  num.  19,  ubi  au- 
ctor  ait.  «  ex  omni  Iripartila  Gallia  atquo  Germania 
conQuxisse  ad  eam  undique  utriusquo  sexus  po- 
pulorum  cxamitia.  »  Honiinum  non  vulgaris  nola', 
qui  ex  loiigincjuis  Germaniu',  Galliu»  et  Belgii 
partibus  ad  Sanclam  profccli  fuerunt,  varia  in 
recensendis  epistolis  se  nobis  obtulerunt  exempla. 
Vidimus  iusuper  S.  Hil.leiiardtMn  in  variis  locis 
fuisse,  et  ubique  dedisse  nionita  naluloria.  De 
hisce  Vila  num.  i't  sic  habet  :  «  Inter  ha>c  eliam 
illud  de  ipsa  est  notabile  quod  Coliam  ,  Trevi- 
rim,  .Mrtiin,  Hefbipolira,  Bubtnberg,  Spirilu  di- 
vino  non  modo  act  i ,  sed  coacla,  veniens,  clero 
et  popiilo,  quije  Deus  voluit,  aununtiavil :  el  in  nionle 
Sancti  Disibodi,  Siberg,  F>berbacb,  Hirsaugia,  Swi- 
felden,  Mulenbruiinen,  Rudenkyrcben,  Kitzingen, 
Crulendal,  Herdr-,  Wcrde,  Andernacho,  in  .Monte  S. 
Maria»,  iu  Elsim  et  Winkelo,  qusE  ad  ulilitatem  ani- 
marum  pertinebant,  jnxta  ea  qua;  ei  Deus  revela- 
verut,  maniftslavit.  »  Loca  bic  nominala,  et  alia 
aliunde  addenda  ostendunt  Sanclam  iliuera  insti- 
tuisse  satis  longa  ad  varias  Germaniai  partes,  ita  ul 
procul  dubio  multum  lemporis  itineribus  illisinsuni- 
ptum  fuerit. 

17:i.  At  dubitari  polest  utrum  S.  Ilildegardis  eo- 
dem  tempore  cousequenter  tot  civitates  aliaque  loca 
adiverit,  an  diversis  temporibus,  modo  proficiscendo 
versus  unain  partem,  luodo  versus  aliam.  Seciindurn 
niilii  apparet  verisimilius,  imo  vatis  etiam  cerlum 
est,  aliquas  excursiones  S.  Hildegardis  nou  possc 
coDJungi  cum  itinere  Coloniensi  et  Trevirensi.  Et- 
enim  ex  epistola  Frederici  imperatoris,  num.  .V.] 
memorata  (ep.  27',  habemus  Sanctam  certc  ante 
annum  !lo9,  et  verisimiliter  ante  annum  lliij  fuisse 
Ingelebmii  tum  Frederico,  et  ibidcm  nonnulla  ipsi 
prsedixisse,  qua;  impleta  erant  ante  1lo9.  Eodem 
for^an  tempore  quo  fuerat  Ingtiliiemii,  Sancta  pro- 
fecta  est   in  Franconiam.  Nam  ibi  fuerat,  antcquam 


B 


illud  modo  iiihabitari  ab  llrsuliiiis.  De  epislola  abba- 
tissa;  kitzingensis  ad  Sanclam  ^ep.  101)  egi  num.  83. 
174.  Alio  vorisimiliter  itiuere  excurrit  S.  Ililde- 
gardis  ad  partes  GermaniiB  Infeiioris,  ct  Coloiii.un 
usque  pervenit.  Fuil  autfin  Coloniaj  quando  Philip- 
pus,  qui  auuo  1107  aut  1208  faclus  est  arcliiejji- 
scopus,  illius  EcclesiaE  erat  decaiiu.-^.  Videtur  igitur 
iter  tigenduin  iuter  annum  1100  et  1107,  nam  etiam 
iiinuit  uum.  92  Eci  lesiam  jani  aliquo  tempore  di- 
visam  fuissc,  schismate,  opinor,  quod  anno  11^)9 
exorlum  est,  antequain  Coloniensibus  praediciTet 
ea  (jua>  num.  90  et  seqq.  videri  possuut.  In  eodein 
itiucre  inviserit  procul  dubio  coenobium  Sigeber- 
gense  instituti  Boiifdictiiii,  quod  iu  dioecesi  Colo- 
niensi  ultra  Rlienuui  ad  Sigam  amnem  silum  esl, 
noii  loiige  a  Bonna  oppido.  In  Vita  quidem  Sibcrg 
scribitur  ;  sed  leviuscula  illa  nominis  mulatio  scru- 
puliiin  movere  non  debit,  pra?.-ertim  cuin  alias 
fifquenler  Sigberg  et  etidm  Siberg  vo^etur.  Sige- 
bergenses  alfectu  speciali,  tanquam  matrem  prose- 
quebantur  S.  Hildegardem,  ut  patel  cx  ipsorum 
epistola  (ep.  137»,  de  qua  egi  nuni.  lO.i.  In  dioecesi 
etiani  Coloniensi  est  Werde,  abbatia  ordinis  Bene- 
diclini,  Latine  Werthina,  Werdena  aut  Werda,  quam 
S.  Hildegardis  legilur  invisisse.  Multo  longius  ita- 
que  progressa  est  :  nain  Werthina  est  ad  coutiuia 
comitatus  Marchia»,  ot  ad  Ruram  lluraen  sita.  At- 
Q  tamen  et  aliud  fuit  coenobium  in  dioecesi  Coloniensi 
Werba  dictum,  silumque  ad  Rhenum  duobus  aut 
tribus  II  illiaribus  infra  Dusseldorpiuiu  ,  i.bi  modo 
oppidum  vulgo  Keisersweert,  sive  Csesaris  Werda 
nomiiialum.  Alierutrum  cerlo  visilaverit  Saucta.  Ad 
oppositam  plaue  partem  dicecesis  Coloniensis,  cl  in 
liniile  fere  Trevirensis  ad  Rlienum,  est  .^nderna- 
chum,  alias  Antenacum  dictum,  ubi  etiam  in  ilio 
ilinerc  fuit  S.  Hildcgardis.  Prope  Autenacum  crat 
coinobium  feminarum,  cujus  abbalissa  ad  Sanctam 
scripsit,  ul  vidimus  num.  130.  Tale  quoque  coe- 
uobium  eral  in  Didenkirchen  juxta  Bonnam;  nam 
abbatissa  in  Dideiikirchen  scripsit  ad  S.  Hilde- 
gardem  (ep.  1 10),  ut  diclum  est  nura.  13o.  (Juanluiu 
vero  pra;sentiai  ipsius  Sanctiie  ibidem  placuisset, 
ad  ipsam  scribebat  abbas   Ebracensis,  de  cujus  epi-  D  liquet  ex  laudata  epistola.  Abbatissa  enim   (ej).    Ii;)) 


stola  egi  num.  63.  Manricus  autcm  iu  Annalibus 
Cislerciensibus,  ad  annum  1  l-io,  num  4,  exislimat 
epislolam  Adami  abbatis  Ebracensis  scripLam  esse 
circa  dictum  annurn,  idque  admodum  verisimile 
est;  et  non  longe  a  vero  abesse  potest,  cum  obilus 
Adami  abbatis  ligatur  anno  1101.  Quare  vidctur 
Sancta  in  Franconia  fuisse  inter  auuum  1 130  ct 
1160,  et  consequenter  credibile  est  ipsam  eo  tem- 
pore  fuisse  Herbipoli,  et  Bambergam,  quui  antiiiuo 
nomine  Babenberg  in  Vita  vocatur,  usque  porvcnisse. 
In  eodem  etiam  itinere  viserit  ccEiiobium  moniaiium 
Benedictinarum  Kitzengense,  quod  paucis  millia- 
ribus  supra  Herbipolim  ad  Ma;num  erat  situm, 
sed   postea  ab   hiKreticis   deslructum  est,   ul    docct 


monita  flagitans,  hac  utitur  ratione  :  »  Me  elenim 
ex  his  corroborari,  duni  praesens  aderatis,  oppor- 
tuno  tempore  proposuislis.  »  Ex  hac  porro  cpistola, 
uti  cl  ex  aliis  quibusdam,  cerLo  habemus,  plura 
monaslcria  fuisse  visilata  a  Sancta  quam  quse 
exprimunlur  in  Vita.  An  etiam  j)lura  ox  memo- 
ralis  in  Vita  speclent  ad  dioicesim  Coiouiensera, 
aul  ad  hanc  S.  Hildegardis  excursionera,  edicere 
nequeo,  cum  aliquorum  situni  non  salis  certo  iu- 
veniam. 

\~'6.  Treviris  fuisse  S.  Hildegardiim  in  diebus 
Pentecostes,  novimus  ex  epistoia  cleri  Trevirensis 
ad  Sanctam  (ep.  49),  num.  93  laudata.  At  de  anno 
quo  ibi  fuit  niliil  certi   reperio.    Broworus  quidcm 


60 


ACTA. 


70 


in  Annalibus    Trevircnsibus,   aliique    ipsum  seculi,  A  iloc    jam    ohservatum   eral    in    Gallia    Chrisliana, 


existimant  S.  Hildegardem  anno  H60  venisse  Tre- 
viros:  sed  nuUam  aut  rationem  aut  coiijecturam 
illius  epochaj  assignat.  Quajtropler  mihi  annus  est 
incertus,  et  a^qiie  iucertum  utrum  aule  an  post 
iter  Coloniense  Treviros  venerit  Sancta.  Verumta- 
men,  cum  in  fine  epislolee  ad  Colonienses  Sancta 
dicat :  «  Per  duos  annos  valde  fatigata  sum,  ut 
coram  magistris  et  doctoribus  ac  caeteris  sapientibus 
in  quibusdam  majoribus  locis,  ubi  mansio  illorum 
est,  vivente  voce  ista  proferrem  ;  »  cum  his, 
inquam,  duorum  fere  annorum  itinera  insinuet, 
suspicor  intra  biennium  et  Coloniam  et  Treviros 
venisse  Sanctam,  et  ad  alia  loca,  ita  ut  duorum 
annorum   ?patio    frequenter    fuerit   in    itinere,  licet  „  in^'i~erit.  In  aclis  inquisilionis  de  miraciilis,   num.  8, 


tom.  V,  col.  600,  sed  ulterior  illius  monasterii 
sitiis  ibidem  non  adjungitur.  InWinkelo  etiam  fuisse 
dicitur  S.  Ilildegardis,  quo  numine  desiguari  mo- 
nasterium  dioecesis  Moguntinae  e.xistiiuo.  Certe  ad 
ripam  Rheni  in  Rhingavia  inter  Bingium  et  Mo- 
guntiam  est  vicus  Winkel,  qui  aliquando  Vini- 
cella  Latine  dicitur.  Erat  ibi  prope  abbatia  Mons 
S.  Joannis  dicta,  de  qua  videri  potest  Gallia  Chri- 
sfiana  tom.  V,  col.  582.  An  aliud  etiain  in  Winkel- 
fuerit  monasterium,  me  latet. 

177.  Ad  eamdem  Rheni  partem  uno  taniuin  mil- 
liari  a  suo  ccenobio  S.  Hildegardis  aliud  nKmastc- 
rium  fundavit,  nec  dubitandum  est  quiii  illud  stiepius 


subinde  ad  monasterium  suum  redire  potuerit. 
Veruiu,  quidquid  sit  de  tempore,  id  certuin  est, 
S.  Hildegardem  Trevirensibus  a?que  ac  Coloniensibus 
niulta  tum  mala  quam  bona  prsedixisse.  Quod  au- 
tem  credit  Browerus,  illa  fiii^se  impleta  in  schi- 
smate  quo  anuo  118  per  septeunium  divisa  est 
Ecclesia  Trevirensis,  nequaquam  admittendum 
videtur,  nisi  de  malis  cito  venturis,  quse  modica 
tantum  futura  dixerat.  Nam  pra-cipua  mala  et 
boua  quai  pra'dicebat  diu  post  superventura,  ipsa 
clare  satis  iusiuuat.  Porro  Treviris  Metas  protici- 
sci  potuit  S.  Hiidegardis.  Certe  ipsam  Metis  fuisse 
Vita  testatur  ;  sed  non  invenio  quid  ibi  nominatim 
egerit. 


heec  secunda  fundatio  breviler  sic  exprimitur : 
«  Prseterea  trans  tlumen  Rheni  ad  unam  leucam 
aliud  monasterium  fundavit,  ubi  triginta  praibendas 
instituit,  »  id  est  censum  sufGcientem  triginta  mo- 
nialibus.  Nomen  loci  Ilibingen  exprimitur  ibi  num. 
3,  diciturque  S.  Hildegardis  ivisse  «  ad  villaui  Ili- 
bingen,  ubi  monaslerium  etiam  fundaverat,  »  atque 
in  transitu  Rheni  puella»,  quae  cseca  erat  nata,  vi- 
sum  dedisse,  aqua  Rheni  oculos  ejusdem  lavans. 
Tempus  illius  fundatiouis  expressum  nullibi  inve- 
nio.  lu  Gallia  Chrisliana,  tom.  V,  col.  654,  mentio 
llt  mouasterii  Eibingensis  in  calalogo  abbatissarum 
Montis  S.  Ruperti,  quaj  se  cum  suis  monialibus 
Eibingam  receperunt,  quando  saeculo  xvii  coenobium 


176.  luter    majores    civitates  ad  quas  S.  Hildegar-  C  S.  Ruperti  a   Suecis  in    cineres    fuit  redactum.    Hoc 


dis  profecta  est,  Trithemius  in  Chronico  Hirsau- 
giensi  ad  annum  1160  ponit  etiam  Moguutiam, 
de  qua  tacet  Vita.  Non  dubito  quin  fiierit  aliquando 
Mogunlia^.,  cum  illam  iu  itinere  pertransiie  potue- 
rit ;  an  vcro  ibi  qioqiie  ea  manifeslaverit  quse  in 
aliis  civitatibus,  ob  silentium  biographi,  minus  est 
certum.  Certius  £?t  ipsam  in  variis  Muguntinae 
dicecesis  monasteriis  fuisse,  variaque  sibi  a  Deo 
revelata  ibidem  manife.stasse.  Hac  de  causa  fuit 
in  Monte  S.  Disibodi,  ubi  erat  educata.  Quuntum 
vero  ibi  emendationis  fructum  suis  monitis  pro- 
duxerit,  jam  dicLum  est  ex  epistola  abbatis  num. 
H2  (ep.  145).  lu  eadein  dioeceti  est  Everbacb,  ut 
iu  Vita    scribitur,   alias    Eberbach,    abbalia   Cister- 


contigisse  auno  1632  asseritur,  iudeque  abbatissee 
utriusque  monasterii  titulum  sumpsenint,  nimirum 
Montis  S.  Ruperti  et  liibingse,  ut  adjiingitur.  Situs 
vero  et  fundatio  ibi  sic  exprimuutur:  «  Porro  Ei- 
biugense  hoc  monasterium,  S.  Giselberti  memoriai 
sacrum,  situm  est  in  Rhingavia,  proxime  Rudes- 
lieimium,  montana  veisus,  ab  ipsa  B.  Ilildegarde 
excitatum,  fuitque  semper  titulo  prioratus  parthe- 
noni  Rupertino  snbjectum  adunatumque.  »  Majores 
nostri,  Henscbenius  et  Papebrocliius,  anno  1660 
Eibingse  fuerunt,  ab  abbatissa,  cum  monialibns 
ibi  tunc  degente,  perhumaniter  excepti  fuerunt, 
ut  ipse  Papebrochius  notavit  in  Itinere  suo  Ro- 
jnano  ms. 


ciensis,  jam  ssepius    memorata,    sitaque  in   Rhinga-  I)      178.  Excurrit  eliam    S.    Hildegardis    in    Sueviam. 


via,  Hanc  et  facile,  utpote  non  longe  distantem, 
adire  poterat  Sancta,  et  cum  fructu  sua  enuntiare, 
cum  monachi  Eberbacenses  inonita  ij)sius  maximi 
facerent,  ut  liquet  ex  ipsorum  epistola  num.  108 
commemorata  (ep.  139).  Tertium  co:;nobium  dice- 
cesis  Moguntina?,  quod  adivisse  S.  Hildegardis  di- 
citur,  in  Vitaest  Rudenkyrchen,  alias  Rodenkirchen, 
quasi  Rubia  Ecclesia.  Erat  abbatia  ordinis  Pra;- 
monstratensis,  et  dioecesis  Moguntina^,  ut  clarum  fit 
ex  aliquot  epistolis  pontiliciis  apiid  Martenium 
tom.  W  Collect.  AmpL, co\.  468  et  seqq.  :  nam  ha2 
inscribuntur  episcopis  Wormatiensi  et  Spirensi, 
«  et  dileclo  iilio  abbati  monasterii  in  Rodenkirchen, 
Prsemonstrateusis    ordinis,    Moguntinse    dioecesis.   » 


Etenim  inter  monasteria  quse  invisit,  duo  certe 
reperiuntur  in  Suevia,  Mulbrunnum  videlicet  in 
ducatu  Wirtenbergico,  et  in  dioecesi  Spirensi  situm, 
vulgo  Maulbron  dictum;  et  Hirsaugia,  eidem  inclusa 
dioicesi,  sed  situm  paulo  longius  in  Silva  Nigra.  De 
adventu  S.  Hildegardis  ad  coenobium  Hirsaugiense 
agit  Trithemius  ad  annum  IIGO,  aitque  ab  illa  ante 
discessum  bsec  verba  ad  Hirsaugienses  fuisse  pro- 
lata:  «  Lux  divina  negligentias  filiorura  suorum 
valde  odii  et  detestatur,  quia  nemo  recle  servit 
Dco,  qui  spirilum  torporis  et  negligeutise  non  peni- 
tus  a  corde  suo  repellit.  Et  ideo  dicit  vobis  Lux 
illa,  quae  omnia  potest :  Considerate  semitas  vestras, 
et  nolite    declinare  a    via    recta,  quoniam   cxpetivit 


•I 


Hir.DEGARDFS. 


72 


vos  Satanas    ad  tetitan^um,  et  nisi  caiite  amhulave-  A  nisse  ad  oppiduni    Kirclieim,   quod    Sueviai    esl    iii 


ntis  in  tnnore  Dommi,  cito  el  velociler  suscitabil 
vobis  gravem  in  medio  vestri  perlurbationem.  » 
Non  negaverim  ejusmocli  monila  Hirsaugiensibus  a 
Sancta  fuisse  dala  ;  at  non  exislimo,  iis  prspdict  in 
fuisse  discorLliam,  de  qua  egi  num.  10(5  ot  107, 
quia  mihi  persuadeo  banc  SanctsR  excursionem 
serius  fuisse  snscepiam.  Magis  credo,  verum  esse, 
quod  de  ulteriori  S.  Hiidegardis  itinere  Tritiiemius 
subjungit  bis  verbis  :  «  Ab  Hirsaugia  digrediens 
sponsa  Chrisli  religiosissima  Hildegardis,  ad  coeno- 
biura  Swifaltense  nostri  ordinis  proliciscilur,  et  tam 
monacbis  quam  virginibus  Cliristi  tunc  ibidem  com- 
moranlibiis  verbum  a  Domino  sibi  commissum  (ide- 
liter  annuntiavit.  " 

179.  H«pc,  inquam,  vera  esse  opinor,  licet  iler 
illud  satis  prolixum  non  imo  tractu  verisimiliter 
absolverit,  et  fortasse  adierit  loca  qiupdam  inter- 
media.  In  Vita  qiiidem  nionaslerium  iilud  vocatur 
Sivi/elden,  uon  Swifallein.  ul  modo  passim  dicitur ; 
sed,  prsemissa  diligenti  inquisitione,  eumdem  utro- 
que  nomine  locum  designari  puto.  Situm  autem  est 
coeuobiura  Swifaltum,  vulgo  Swifallem,  in  dicecesi 
Constantiensi,  el  in  montibus  Sueviae,  ad  rivum  ge- 
minum  concurrentem,  et  paulo  inferius,  aliquot 
railliaribus  supra  llmam,  Daniibio  se  miscenlcm. 
De  epi^lola  abbalis  Zwifaltensis,  qui  Zwinieldensis 
scribitur  apud  Martenium  (ep.  Ga),  egi  num.  75. 
De  epistola  Prioris   et    monachorum,  qui  ibidem  de 


ducalu  Wii  teiibergico,  vulgo  Kirvhen  modo  (iiclum. 
Nain  Sancl.im  ibi  qiioqiie  fuisse,  multaquo  et  gravia 
de  futuris  teinporibis  pra;dixisse  in  Kircbeim,  li- 
quet  ex  iis  quni  narrata  sunt  num.  98  et  seqq.  Porro 
ex  initio  visionis,  qiiam  Sancta  iigit  ><  anno  Domi- 
nicje  Incarualionis  millesimo  cenlesimo  septuagc- 
simo,  »  videlur  satis  evinci  tolum  illud  S.  Hilde- 
gardis  iter  in  Sueviam  contigisse  aiit  illo  ipso 
anuo  1 170,  qiio  visionem  ibi  verbis  prolatam  et 
poslea  scriplain,  habiu-rat,  anl  certe  non  diu  post. 
Caeterum  si  incolse  diicatus  Wirtenbergensis  velint 
attente  considerare  quse  S.  Hildcgardis  in  Kir- 
cheim  prjcdixit  de  ejiciendis  sacerdolibus,  et  de 
locis  sacris  abscindendis,  diviliis(jne  ecclesiariim 
auferendis,  videbunl  impleta  esse  quae  illa  sae- 
culo  XII  futura  dixerat.  An  in  illo  itinere  plura 
monasteria  inviserit  Sancta,  mihi  non  constat. 
Reslant  certe  alia  quai  in  Vila  asscritur  adivisse.  At 
hactonus  invenire  non  potui  ubi  lerrarum  illa  fue- 
rint  sita,  pra^ter  ultiraum  mox  in  dicecesi  Moguntina 
momoratum. 

181.  l'rimum  ex  illis  in  vita  vocatur  Cru/endal, 
in  epistolis  Crouchdal.  Erat  abbalia  ferainarum,  ea- 
qiie  in  Germania,  ut  nomen  Gerraanicum  iiisinuat. 
Epistolam  abbatissae  in  Crouchdal,  in  qua  ait  se 
S.  Hildegardom  vidisse  praesentom,  reconsui  nura. 
84  et  alteram  quoque  alterius  forsan  iilius  moiia- 
slerii  abbalissae  num.    I3G.    Secundum    ex   iilis  mo- 


Zwifelda  scribunlnr,    et    de    monialium    Swifelden-  f^  nasteriis   est    Herde.   Bucelinus    iu  Gerviania  sacra, 


siiim  littoris    (op.    liO)    disseriii  num.  109.  Ex  tribus 

illis  epistolis,  et  maxime    ex    illis   quibus   S.  Ililde- 

gardis  singulas  respondit,   aperte   colligitur  discipli- 

nam  iii   dufdici   illo   virorum   ot   muliernm  cuinobio 

miillum  fuisse   relaxatam  eo  tom[)ore,  ipsosque  mo- 

nachos  el    moniales  raodum    quaesivisse    quo    refor- 

marentur.  Ilaqiie  dubitari    vix  potest  quin  S.  Hilde- 

gardis  tantiim  iter  susceperit,   ut  disciplinam  Cdlla- 

psam  in  illo  monasterio  reslitueret.  Non  alios  autoiii 

esse  Swinieldenses,    Swifeldenses    aut    Swifildenses, 

quam   Swifalicnses,  de  quibus  agitur,   ob  bas  ratio- 

nes  existimo.    Primo  Trithemius,  qui  omnes  S.  Hil- 

degardis  epistolas  vidit,  inter  abhates  qui   ad  ipsam 

scripscrnnt  recensel  Swifaltensem,  et  nullum  aliiim 

similis  nominis.   Secundo    idem   docet  Sanctara  ibi-  ^)  stolis,     sic     in    Vita     exprimunlur  : 

dem  fuisse,  licet   Vita    habeat  eam   fuisso  in  Swifel- 

den.  Tertio   Swifaltense    coenobium  orat  duplex,  vi- 

rorum   et   feminarum.  Tale  erat  etiam  Swifeldense 

dictum,  cnm  tam   monachi   quam    moniales  ad  San- 

ctam  scripserint.  Quarto,  mulliiin   qua-sivi   an  abba- 

tia  aliqua  Swifoldensis  reperiretur  in  Germania  pra;- 

ler   Swifaltensem,    nec  ullam    aliam  reperire  potni. 

Quinto,  demum,  in   Spicilegio    ecclesiastico    Gerraa- 

niae  part.  III,  pag.  8fi4  et  seqq  ,  aliqua    addita    sunt 

decreta,    ad   ccenobium     Swifallense    speclanlia,    in 

quibus  Tideo  nomen  illius  abbatiae  sseculo  xii  et  xiii 

varie  scribi  :    nara   variis    vicibus  vccatur  Swifulda, 

alias  Siiifeltum,  sed  saepius  Swifallen. 

180.  In  eodem   itinere   S.    Hildegardis  videtur  ve- 


part.  II,  pag.  44,  ait  Herde  esse  pra^posituiam  or- 
dinis  Praemonstratensis.  Idera  scribit  Hugo  in  An- 
nalibus  Prxmonstratensibus  tom.  I,  col.  816,  lau- 
dans  Trithemiuin  in  Chronico  Hirsaugiensi,  ad  an- 
num  lliJO,  ubi  habel  iii  editione  Erancofurtensi 
Prsemonstralensium.  Verum  in  editione  posteriore 
anni  1690,  quae  accuratius  facla  e»l  typis  S.  Galii, 
Uegulnrium  dicitur  praepositura,  ot  lociis  Ilerad 
scribitur,  ila  ut  res  sit  valde  incerta.  Attamen  cer- 
tum  est  S.  Hildegardera  bis  in  Herde  fuisse,  et  «  ite- 
rata  visitatione»  illius  monasterii  religiosis  gaudium 
attulisse,  ut  ex  epistola  pra-positi  ad  ipsam  (ep.  80), 
de  qua  egi  niiin.  129,  intelligitur.  Tria  poslo- 
riora    coenobia,    de    quibus    nihil     invenio    in  epi- 

((  In  Monte 
S.  Mariai,  in  Elsim  et  Winkclo.  »  De  Wiu- 
kelo  egi  num.  176;  de  aliis  nihil  habeo  diccn- 
dum. 

182.  Caeterum  ad  itincra  S.  Hiidegardis,  modo  ex 
actis  et  epistolis  memorata,  accedit  aliud  satis 
longinquum  in  Galliam.  Hoc  in  Vita  omnino  prae- 
termissum  est.  At  Acta  inquisitionis  in  virtulcs  et 
miracula  S.  Hildegardis,  num.  9  et  10,  te.stantur, 
ipsam  fuisse  peregrinatam  ad  sepulcrum  S.  Martini, 
sive  ad  civitalem  Turonensem,  et  in  illo  itinerc  ve- 
nisse  Luletiam  Parisiorum,  ubi  scripta  sua  dedit 
examinauda;  quae,  ubi  Turonibus  Parisios  redierat, 
examinata  recepit  ul  infra  licelur.  Ilor  iilud  hiomali 
tcmpore,    aut   saltem    autumnali    susceptum,    cum 


ACTA. 


74 


in  octava  S.   Martini,  sive   circa  medium  Novembris  a  lensis.  »  Richerius    monachus    Senonensis,  ejusdem 


fiierit  Parisiis,  quo  rediit  mense  Januario.  De  an- 
no  illius  peregrinationis  non  constat ;  certum  ta- 
men  est  sub  linem  vitie  suae  eam  a  Sancta  susce- 
ptam  esse,  cum  anno  1233  adhuc  duo  testes  vive- 
rent  qui  Parisiis  sacrae  theologia^.  studebatU,  quan- 
do  ibidem  fuit  Sancta.  Itaque,  cum  inter  annum 
tl73  et  1233  sint  anni  sexaginta,  verisimilius  est, 
post  annum  1173  ibidem  fuisse  Sanctam,  quam  anle, 
ne  dicere  necesse  sit,  testes  illos  fuisse  octogenariis 
majores. 

§  XIII.  Scripta  S.  Hildegardis  multorum  elogiis 
celebrala  :  scripiorum  enumeratio,  aliqua  eidem 
afficla. 

183.  Quanta  fuerit  fama  sapientiae  divinse  S.  Hilde- 
gardis  viventis,  quanta  existimatio  de  scieutia 
ipsius  prophetica,  sive  de  cognitione  quorumlibet 
arcanorum,  abunde  vidimus  ex  epistolis  ad  ipsam 
scriptis.  Epislolas  enim  ultra  centum  et  triginta 
recensui  ad  Sanctam  datas,  et  plerasque  persona- 
rum  minime  vulgarium.  Adeo  autem  inveni  omnes 
elogiis  ipsius  insignes,  ut  vix  ulla  sit  quaj  testimo- 
nium  non  dicat,  aut  certe  persuasionem  non  insi- 
uuet,  de  cognitis  a  S.  Hildegarde  occultis  iis,  ad 
quse  scientia  hominum  non  solet  pertingere.  Vitae 
quoque  scriptores  de  visionibus  Sanctae,  et  de 
scientia  rerum  arcanarum  clarissima  dant  testimo- 
nia.  Accedunt  Acta  anno  1233  composita  ad  inqui- 
rendum    in   virtutes     et    miracula    S.    Hildegardis  : 


B 


saeculi  xiii  scriptor,  in  Chronico  Senonensi,  lib.  iv, 
cap.  15,  S.  Hildegardem  celebrat  hoc  elogio  :  «  Ante 
hos  annos  fere  triginta  (imo  fere  octoginta)  fuit  in 
inferioribus  Alemanniae  partibus  sanctimonialis 
quaedam  iuclusa  sanctissimae  conversationis  et  vitae, 
Hildegardis  nomine,  cui  Deus  eliam  inter  caetera 
gratiam  prophetiac  contulerat.  Et,  quod  mirum  est 
dictu,  quod  nunquam  antea  didicerat,  lingua  lo- 
quebatur  Latina,  et  scribebat.  Prophetavit  quippe 
de  statu  regnorum,  et  eventibus  futurorum :  et 
inde  libros  propria  manu  conscripsit.  Scripsit  etiam 
librum  medicinalem  ad  diversas  infirmitates,  quem 
ego  Argentinae  vidi. 

ISo.  «  Scripsit  siquidem  de  ordine  futurorum 
Praedicatorum  el  Fratrum  Minorum,  qui  tempori- 
bus  nostris  primum  esse  coeperunt.  Dixit  quippe 
aperte  quosdam'  fratres  futuros  alte  tonsuraios  in 
habitu  religioso,  sed  inusitato,  qui  in  principio  sui 
quasi  Deus  a  populo  reciperentur  ;  ncc  aliquid  pro- 
prium  habituros  praedixit ;  sed  tantummodo  elee- 
mosynis  lidelium  victitarent,  nec  de  his  elecmosy- 
nis  in  crastinum  reservarent ;  et  ita  tali  paupertate 
contenti,  civitates,  et  castella,  et  regiones  prsedi- 
cando  ciicuirent ;  et  ita  in  primordio  suo  Deo  et 
hominibus  chari  haberentur  ;  sed  proposito  suo  de- 
cidentes,  viliores  haberentur.  Haec  Hildegardis  de 
Praedicatoribus  et  Minoribus  Fratribus  fertur  prae- 
dixisse,  quod  postea   verum  actus  ipsorum  esse  pro- 


nam  in    hisce    plurimi    rursum    testes   communem  q  bavit.    »    Hactenus  Richerius.    Verum    exiguam   ille 


illam  opinionem  suis  testimoniis  confirmant.  Eo- 
dem  fere  tempore  vixit  scriptor  Vitae  S.  Gerlaci, 
cujus  elogium  de  S.  Hildegarde  dedi  num.  146.  Vo- 
catur  ab  ipso  «  famosissima  prophetissa  Novi  Te- 
stamenti,  cum  qua  familiariter  locutus  est  Deus.  » 
Asserilur  «  per  Spiritura  sanctum  edocta,  de  di- 
vinis  oraculis  et  sacramentis  sibi  revelatis  grandia 
edidisse  volumina,  et  doctrinse  salutaris  lampade 
sanctam  Ecclesiam  illuminasse,  »  etc.  Ex  Chronico 
Alberici  monachi,  qui  etiam  saeculo  xiii  floruit, 
jam  aliqua  de  sanctitate  et  scriptis  propheticis  S. 
Hildegardis  antea  recitavi. 

484.     Eodem     etiam      sseculo     floruit    Vincentius 
Bellovacensis,  qui  in  Speculo    historiali,   lib.    xxvii, 


iidem  meretur  in  iis  quae  de  ordinibus  Praedicato- 
rum  et  Minorum  dicit,  tum  quod  ubique  in  Chro- 
nico  suo  Praedicatoribus  iratum  se  exhibeat  et  ini- 
micum,  tum  quod  in  referenda  utriusque  ordinis 
institutione  varios  committat  errores,  ut  verisimi- 
le  sit  ipsum  pauca  de  utroque  ordine  novisse, 
praeter  malignos  vulgi  rumores,  quos  avide  videtur 
arripuisse.  Certe  modo  tam  improbabili  contra 
Prsedicatores  variis  locis  declamat,  ut  sibi  magis 
apud  prudentes  nocuerit  quam  laudato  ordini.  An 
autem  S.  Hildegardis  aliquid  prsedixerit  de  origine 
ordinum  Prsedicatorum  et  Minorum,  mihi  plane 
incompertum  est ;  imo  et  minus  probabile,  quia  id 
apud    alium    auctorem    satis      probatum    non     re- 


cap.  83,  de  S.  Hildegarde    scribit   sequentia :    «  Per  D  peri.     Vix     tamen  dubito    quin    Richerius     viderit 


idem  tempus  in  Alemannise  partibus  admirabilis 
qusedam  virgo  provectse  setatis  erat,  cui  tantain 
divina  virtus  gratiam  contulerat,  ut,  cum  laica  et 
illitterata  esset,  mirabiliter  tamen  rapta  frequen- 
tius  in  somnis  disceret,  non  solum  quod  verbis 
effunderet,  sed  etiam  quod  scribendo  Latine  dicta- 
ret,  ut  dictando  Catholicae  doctrinae  libros  confice- 
ret.  »  Hsec  ille  ex  alio,  quem  non  nominat,  corri- 
genda  in  eo  quod  in  somnw  dicatursua  didicisse,  cum 
ipsa  passim  testetur  se  vigilantem  et  apertis  oculis 
fuisse,  quando  visiones  habebat.  Deinde  Vincentius 
subjungit:  «  Hsec  fuit,  ut  sestimo,  S.  Hildegardis, 
quse  multa  fertur  praedixisse  de  futuris  :  ad  quam 
scripsisse    dicitur  eliam  beatus  Bernardus  Clareval- 

Patrol.  CXCYII. 


fictitiam  illam   prophetiam,   de  qua   inferius    plura 
dicemus. 

186.  Praetermitto  elogia  scriptorum  qui  sequen- 
tibus  saeculis  prophetica  S.  Hildegardis  scripta  ce- 
lebrarunt,  quia  de  fama  Sanctae  nullus  dubitare 
merito  potuerit.  Ex  omnibustamenduos  seligo,  quod 
ipsi  libros  S.  Hildegardis  legisse  se  testentur.  Pri- 
mus  est  Vincentius  Carthusianorum  Axpacensinm 
in  Austria  prior,  qui  remillens  exscriptos  S.  Hil- 
degardis  libros,  de  iis  ita  scribit  in  Thesauro 
Anecdotorum  Bernardi  Pez,  tom.  VI,  pag.  3j6; 
«  Prsedilecte  mi  Pater,  ante  aliquot  dies  linivi  di- 
cta  S.  Hildegardis,  quae  potuissem  citius  linivisse, 
nisi  Patres    dc    Tegernsee   (abbalia    est  in    Bavaria) 

3 


S.  HILDEGAHDIS 


76 


suasissent  mihi,  ne  in  scribendo  me  gravarem.  Qua»  A  editione  Coloniensi  anni  1566,  pag.  231,  hoc  titalo 


dicla  Hiideiiardis  yrve  festinatione  scribendi  parum 
attendi,  dum  i^criberem.  Idcirco  oportebit  me  ipsa 
de  novo  perlegere.  Attamen  scribendo  aliqua  me- 
mori£e  adha^serunt,  videlicet  de  triplici  tempore, 
scilicet  miiliebri,  acro  et  cadente  :  quorum  pri- 
miim,  cujus  linem  spero  adesse,  multum  et  plus 
quam  credi  potest,  Ecclesiam  debilitavit.  Secun- 
dum,  scilicet  acre  vel  acrum  [alias  virile  a  S. 
Hildegarde  dictum  ipsam  mirabiliter  coufortabit, 
per  multos  labores  et  sudores  ipsam  a  peccantibus 
humoribus  espurgando.  De  uno  miror  et  doleo, 
quod  videlicet  ex  auditu  propheliarum  ipsius  Hil- 
degardis,  aut  ex  lectione  earumdem  non  inveuio 
aliquem,  qiii  percutiat  pectus  suum,  vel  qui  scin- 
dat  vestimenta  sua,  sicut  Josias  rex  propter  in- 
ventionem    libri    Legis    fecisse    leffitur.    Sed     quasi 


B 


RegulaS.  BenedictijuxlaS.  Hildegardem  explicata. 
Deinde  vero  recusa  est  in  Bibliolheca  Patrum  Lu- 
gdunensi.  «  Ad  Wigbertum  mouachum  Gemblacenscm 
super  triginta  qua^stiones  Responsalem  lib.  i.  » 
Hic  item  liber  iisdem  locis  una  cum  epistolis  ira- 
pressus  est.  ■>  Vitam  S.  Huperti  ducis  Bingionum 
lib  I.  De  vita  S.  Disibodi  Hiberniensis  episcopi 
lib.  I.  >  Ambas  has  Vilas  habemus  in  codice  ins. 
una  cura  explanatione  Regula?  S.  Benedicli.  Ambai 
etiam  impressa>  suiil  apud  Surium  el  in  opere  no- 
stro,  prior  nimirum  ad  diem  13  Maii,  alleraadS 
julii.  «  Octo  et  quimjuaginta  homilias  super  Evau- 
gelia  Dominicalia  per  anni  circulum  lib.  i.  »  Hoc 
opusculum  non  vidi,  nec  editum  esse  novi.  Idem 
tamen  Homiliarum  opusculum  aliis  quoque  locis 
recenset  Trithemius,   et    in  laudato    Catalogo  illu- 


omnes     ipsa    nec     approbant    nec     improbant strium   Viroru7n,  pag.    138,   de  laudutis  Homiliis  di- 


Scri[)tum    per  fratrem     Vincentium    iu    Axpach    in 
profesto  S.  Martini  anno   1460.  » 

187.  Trithemius,  qui  variis  locis  et  in  diversis 
opiisculis  suis  de  S.  Hildegarde  scribit,  in  Chronico 
Ilirsaugimsi  dicil :  «  Nos  vero  cuncta  ejus  scripta 
nou  solum  legimus  in  virginalibus  libris,  qui  sunt 
in  ejus  monasterio  apud  Bingios  repositi,  sed  feci- 
mu5  etiam  pro  nobis  rescribi,  cum  adliuc  monaste- 
rio  pra?sidereraus  D.  .Martini  in  Spanheira.  »  Ibidem 
paulo  ante  de  scriptis  Sanctae  ita  loquitur :  »  Et 
revera,    in   quantum   nos   judicare    possumus,   ejus 


cit  :  «  Super  Evangeliis  Dominioalibus  homelias  o8 
composuit  valde  obscuras,  et  [non]  nisi  devotis  et 
eruditis  intelligibiles.  »  Forte  obscuritatis  causa  non 
sunt  edita».  Hedeo  ad  enunierationcm  Trithemii. 
"  De  Sacrament»  altaris  contra  quosdara  harelicos, 
lib.  i.  »  lu  Viris  illustnbus  ordinis  S.  Benedicii, 
lib.  II,  cap.  119,  hunc  librum  dicit  esse  scriptum 
contra  Catharos,  uti  in  Germaiiia  nominahautur 
illius  temporis  ha>retici,  in  Gallia  Albigenses  di- 
cti,  qui  non  pauca  cum  Calvinianis  deinde  natis 
habebant     communia.    Hic    quoque    liber    non     est 


scripta,  non  humano  sensu  vel  intelleclu  sunt  edita,  C  editus,   nisi    sit     illa    epistola    prolixissima,    quam 

sed  divino  potius  Spiritu  mirabiliter  infusa,  et  ideo 

non  passim   intelligitur    ab   omnibus,  sed    ab    illis 

duntaxat    utcunque  possunt  intelligi,   quorum    pura 

mens  Deo  per  amorem  meruit  uniri.  »  Idem  scriptor 

S.  Hildegardem    laudat,    ul  propheliis  scriptis  opu- 

sculis  et   miraculis  illustrem  in    Chronico  Spanhei- 

mensi,  ad  anniim  1 180,  et  in  Catalogo   Virorum  illti- 

strium  Germania:,  pag.  138,  ac  demum  in  Viris  illu- 

stribus   ordinis    S.    Benedicti,    lib.    ii,    cap.  119,  et 

lib.  111,  cap.  334.   Ex  ultimo   hoc   loco  quaedam  huc 

transfero  :   «  Sancta  vero  Hildegardis  famiila  Christi, 

pcr  multos  annos   in  camino    paupertatis  et  inlirmi- 

tatis  decocta,   quo    plus  affligebatur  in    corpore,  eo 

amplius    proliciebat  in    mente.  Crebris    enim  reve- 

lationibus  augelicis   consolabatur  a>griludinein    car- 

nis.    Sub    ejus    magisterio     maxima    di.=ciplina    re- 

gularis    vitaj   in    prcefato    ecenoblio    vigehal,   »   elc. 

Addit     plura,    jam     satis     ante     dicta,     et    aliqiia 

etiam      minus     accurala,     tam     hoc     loco      quam 

aliis ;   sed    illa    ex    autea    dispiitatis    poterunt    cor- 

rigi. 

188.  Opuscula  S.  Hildegardis  Trithemius  variis 
etiam  locis  enumerat,  prout  ea  viderat  manuscripta, 
et  pro  se  exscribi  curaverat.  In  Chronico  Hirsau- 
gienni,  ad  annum  1147,  ea  enumerare  incipit  lioc 
modo :  «  De  cujus  mirandis  opusculis  nos  vidimus 
etlegimus  subjecta:  «  In  Regulam  sancti  Patris  nostri 
Denedicli  brcvem  Explanalioneuj,  lib.  i.  »  Impressa 
est  hffic   Explanatio   cum  epistolis  S.  Hildegardis  in 


D 


«   ad    Moguntinenses   »    inscriptam    habemiis    inler 
epistolas. 

189.  <<  Volumen  quoque  magnum,  quod  Scivias 
praenotavit,  in  quo  de  via  Domini  atque  sanctorum 
ejus  valde  subtiliter  disputat.  »  Hoc  opus  editum 
est  ab  anno  1313,  et  deinde  variis  vicibus  recusum. 
Non  raeminit  de  operis  in  tres  libros  divisione  Tri- 
themius,  sed  «  grande  volumen  »  vocat.  Tn  tres  ta- 
men  libros  divisum  est,  et  libri  singuli  in  varias 
visiones.  Subjungit  Trithemius  :  «  Aliud  etiam  volu- 
men,  quod  Vitse  meritorum  praenotavit,  et  in  tres 
libros  divisit.  »  Hoc  ineditum  hucusque  puto. 
u  Vulumen  simplicis  medicina?,  opus  naturale  mul- 
tumque  mirabile  lib.  i.  Aliud  compositse  medicinae 
librum  unum.  »  De  his  duobus  libris  addit  Trithe- 
mius  in  Catalogo  Virorum  illuslrium,  pag.  138  :  «  In 
his  duobus  mirabilia  et  secreta  naturai  subtili  expo- 
sitioue  ad  mysticum  sensum  refert,  ut  nisi  a  Spiritu 
sancto  talia  femina  scire  minirae  posset.  »  Joannes 
Albertus  Fabricius  in  Bibliolhcca  mediae  et  infimx 
Latinitatis,  tom.  III,  pag.  200,  de  his  ita  scribit  : 
«  Libtr  simplicis  et  alins  compositae  medicinae  ei- 
dem  Hildegardi  a  Trithemio  tribuuntur  :  atque  typis 
excripti  exstant  sub  ejus  nomine  libri  qiiatuor  phy- 
sicae,  quorum  primus  medicamenta  ex  aquis,  terris, 
salibus  et  metallis;  secundus  ct  tertius  ex  plantis, 
quartus  ex  animalibus  prosequitur.  Prodiere  Argen- 
torati  apud  Joannem  Scotura  1333,  »  etc.  Libros 
illos  impressos  S.    Hildegardis  esse,    certo   affirmare 


ACTA. 


78 


non  ausim  :   sed,   cum  nec   impressos  ejus   nouiine  A  conscripla.    Ibidem    num.    9  de    primo    opere  legi- 


viderim  nec  scriplos,  niaiim  ea  de  re  judiciuni  re- 
linquere  iis  qui  utrosque  conlerre  potuerunt.  Mat- 
thceus  Westmonasteriensis  ad  annum  129'2  etiam 
aliqua  S.  Hildegardis  scripta  recenset,  et  de  bis  sic 
loquitur  :  «  Atque  libruni  simplicis  medicinm  secuu- 
dum  creationem,  octo  libros  conlinentem,  librum- 
que  composilae  medicinae  de  aegriludinum  causis, 
signis  atque  curis,  qui  omnes  recepti  sunt,  atque 
incanonizati  a  papa  Eugenio  in  concilio  Trevi- 
rensi,  »  etc.  Hoc  uilimum  certe  quod  de  omnibus 
S.  Hildegardis  scriptis  oscitanter  asseritur  a  variis, 
plane  falsum  est,  quia  necdum  incboati  erant  ilii 
libri,  quando  anno  il48  Eugenius  papa  proba- 
vil  prima  Sanclae  scripla,  sive  partem  libri  Scivias 
dicti.  ^ 

190.  Post  data  verba  subjungit  Tritbemius  :  «  Vo- 
lumen  magnum,  »  cujus  tiluius  est,  Divinorum  ope- 
rum.  Hoc  ineditum  puto;  sed  quatuor  diversis  iocis 
a  Trithemio  insertum  est  catalogo  operum  S.  Hil- 
degardis,  uti  et  liber  Vifx  meriiorum.  Utrumque 
etiam  recenset  Westmonasteriensis  loco    mox    alie- 


tur  :  (<  Librum  suum  Scivias  decem  aunis  comple- 
vit,  ))  nimirum  illum  inchoavit  anno  Hil,  ac  tini- 
vit  circa  annum  1151,  aut  hoc  ipso  anno,  ut  jam 
observavi  num.  32,  ubi  plura  de  illo  opere.  Se- 
quuntur  alia  opera  sequentibus  oclo  annis  compo- 
sita  hoc  modo  :  «  Librum  (scripsit)  simplicis  me- 
dicinse,  librum  expositionis  Evangeliorum,  Coele- 
stis  barmoniae  cantum,  linguam  ignotara  cum  suis 
litteris  :  quffi  omnia  octo  annis  perfecit  :  quod  ple- 
nius  in  accessu  {sive  proefatione)  libri  Vitae  merito- 
rum  colligitur.  »  Tria  hic  recensentur  opuscula  in- 
tra  octo  aunos,  sive  ab  anno  circiter  llol  usque 
ad  Ho9  composita,  de  quibus  etiam  mentio  fit  in 
Vita,  num.  14.  At  suspicor  illo  etiam  tempore 
composilum  fuisse  librum  Composits  medicinw,  et 
forte  incuria  transcribentium  illius  memoriam  hoc 
loco  excidisse .  Certe  in  iisdem  Actis  inferius 
num.  11  cum  aliis  Sanctse  opuscujis  recensetur,  ita 
ut  dubium  non  sit  quin  illud  quoque  opusculum 
Sancla  exaraverit,  «que  ac  librum  Simplicis  medi- 
cinw.  De  expositione  Evangeliorum  nunquam  edita 


gato.  Verumtamen  laudatus  mox  Fabricius  existimat      jam  satis  egimus  superius.  De    Coelestis  harmoniae 


duo  illa  opuscula  non  distingui  a  tribus  libris  Visio- 
num  S.  Hildegardis,  qui  titulo  Scivias  impressi  sunt. 
Ratio  Fabricii  ha^c  est,  quod  Trilhemius  variorum 
operum  initia  recensens  in  libro  De  scriptoribus 
ecclesiasticis,  pag.  281,  idem  fere  initium  attribuat 
libro  Scivias    et   libro  Divinorum    operum.   At   nec 


cantu  illud  observo ,  voces  canlui  additas  fuisse 
ignotas,  sive  ignolae  linguse,  ut  etiam  Vita  habet 
nnm.  14.  An  alia  ab  boc  Cantu  siut  Carmina,  qua! 
Trithemius  supra  dicit  composita  «  de  vitiis  et 
virtutibus  per  modum  dialogi,  »  et  an  hsec  satis 
certo  sint  S.  Hildegardis,  judicandum  relinquo  iisqui 


idera  prorsus  initium  est,  quod  recitat  Trithemius,  r.  codices  ipsos  mss.    cunsulere  poterunt.  At  minime 


et  mox  videbimus  opera  illa  certissime  distingui,  et 
diversis  longe  temporibus  esse  composita.  Interim 
pergamus  cum  Trithemio,  qui  subdit  :  «  Epistola- 
rum  ad  diversos  magnum  volumen  composuit.  »  In 
Catalogo  Virorum  illustrium,  pag.  138,  alia  qua?dam 
addit,  ita  scribens  :  «  Ad  clerum  Trevirensis  urbis 
(scripsil)  de  futuris  Ecclesise  calamitatibus  librum 
unum  :  ad  Colonienses  quoque  de  eadem  materia 
librum  unura.  Miranda  in  liis  prsedicit,  tamen  sine 
determinatione  temporis.  »  Hsec  inter  epistolas  im- 
pressa  sunt,  et  de  illis  egi  §  7.  <(  Scripsit  etiam,  ad 
petitionem  quorumdam  sacerdotum,  Exhortatorium 
sxcularium  lib.  unum  :  ad  sorores  suas  Exhortatio- 
nis  lib.  unum.  »  Posterius  hoc  editum  est  cum  epi- 


credo  [S.  Hildegardis  esse  carmina  illa  quae  |dc 
secta  Flagellantium  hoereticorum  edita  sunt  apuu 
Ignatium  Gropp  in  Collectione  scriptorum  Wirce- 
burgensium,  pag.  122,  in  Qhronica  Michaelis  de 
Leone. 

192.  Laudata  Acta  post  verba  jam  data  sic  per- 
gunt  :  «  Postea  quinque  annis  subsequentibus  (id 
est,  ab  anno  circiter  ll.")9  usque  ad  IIGi)  librum 
Vitx  merilorum  scripsit.  Postremo  vero  librum  Di- 
vinorum  operum  septem  annis  scripsit,  quod  per 
accessum  ipsius  libri  plenius  patet.  )>  Itaque  hic 
liber  videtur  inchoatus  circa  annum  1164,  linitus- 
que  circa  1171.  Verum  enumeratio  data  annorum 
tam  certam  non  producit  epocham,  ut  ultimum  opus 


stolis  loco   ultimo,   et  continet  expo»itionem  Sym-  D  non    potuerit  duobus    aut  tribus   annis  serius  esse 


boli  S.  Alhanasii  vulgo  dicti.  At  Exhorlatorium  sae- 
cularium  non  videtur  editum.  «  Ad  Monachos  gri- 
seos  lib.  unum.  »  Editus  hic  liber  inter  epislolas  , 
ut  et  alia  a  Tritheraio  memorata,  exceptis  carmi- 
nibus.  De  his  vero  subdit  :  »  Carmina  diversa,  dulci 
melodia  coraposita.  »  Et  lib.  ii  Virorum  illuslrium 
ordinisS.  Benedicti,  cap.  119  :  «  Carmina  et  cantica 
cum  dulci  et  mirabili  melodia  de  vitiis  et  vir- 
tutibus  pcr  modum  dialogi  plura  composuit .  » 
De  his  liactenus  ineditis  mox  plura  videbimus. 

191.  Porro  cerliora  S.  Hildegardis  scripta  recen- 
senlur  eliam  in  Actis  inquisitionis  de  miraculis, 
anno  1233  compositis,  et  infra  edendis;  ibique  ad- 
ditur  quo  ordine  et  quanto  tempore  singula  fuerint 


iinitum.  Potuit  enim,  absoluto  uno  opere,  subinde 
multis  mensibus  exspectare  antequam  aliud  aggre- 
deretur,  praeserlim  cum  multas  et  aliquando  pro- 
lixas  iisdem  temporibus  scriberet  epistolas,  et  par- 
va  quaedara  opuscula  epistolarura  codici  deiude 
inserta,  et  idcirco  epistolis  annuraerata.  Haec  au- 
tem  scri{)ta  modo  ex  Actis  enumerata,  una  cum 
codice  epistolarum,  de  quo  mentio  lit  num.  11,  S. 
Hildegardis  esse  in  illo  examine,  cujus  Acta  lau- 
damus,  «  conventus  fuit  confessus,  »  ut  legitur 
num.  11.  Prajterea,  cum  posterioribus  vitae  suaj 
annis  S.  Hildegardis  Lutetiam  Parisiorum 'pertrans- 
iret,  ut  sopulcrum  S.  Martini  inviserel  in  uibe 
Turonensi,   tiia  pra^cipua  opuscula    sua    doctoiibus 


79 


S.  HILDEGARDIS 


80 


Parisiensibus    examinanda  dedit,  «    scilicet  librum  Astionibus    memoratum    num .     110,    et    iterum    ex 


Scicias,  hbrum  Vitse  meriiorum,  librum  Divinorum 
operum,  »  ut  dicitur  num.  9.  Dicunlur  autem  fuisse 
in  manibus  doctorum  Pari^iensium  «  ab  octava 
Martini  usque  ad  octavam  Epipbanife,  »  id  est  per 
duos  fere  menses.  Deinde  libri  examinati  dicuntur 
redditi  per  magistrum  Wiibelmum  Antissiodo- 
rensem,  S  .  llildegardi  dicentem  :  «  Quod  esset 
magistrorum  sententia,  non  in  eis  esse  verba  hu- 
raana,  sed  divina.  »  De  hoc  librorum  examine, 
prseter  monialium  partem,  quatuor  laudantur  jurati 
testes,  ex  quibus  duo  eodem  tempore  Parisiis  stu- 
duerant. 

193.  Certissimis  his  S.  Hildegardis  opusculis  ac- 
cedit  volnraen  epistolarum,  quo  conlinentur  etiom 
sequentia  sallein  opusculo,  superius  ex  Tritbeinio 
enumerata,  vicelicet  Exposilio  Regulse  S.  Benedicti; 
Responsio  ad  Wiberlum  Gemblacensem,  de  triginfa, 
aut  potius  Iriginta  octo  quxslionibus ;  ad  clerum 
Trevirensem  de  futuris  Ecclesise  calamitatibus ;  Ad 
Colonienses  de  eadem  materia;  Exhortatio  ad  so- 
rores  suas ;  Ad  griseos  monachos .  Opusculum  De 
sacramento  altaris  ei\dm  editum  videtur  inter  epi- 
stulas  (ep.  iT)  alio  titulo,  ubi  inscribitur  ;  Ad  prse- 
latos  Moguntinenses  propter  divina  per  illos  inter- 
dicta.  Nam  hoc  inchoatur  :  «  In  visione,  quae  animse 
mea^,  »  qualo  initium  opu^culo  De  sacramento  alta- 
ris  assignat  Tritheniius  in  libro  Dc  scriptoribus 
ecclcsiasticis.  Cerle  in  illo   ad  Moguntinenses  opu- 


B 


Tritliemio  num.  188  ait  se  vidisse  aliquot  epislolas 
fiuiberli  ad  S.  Hildeg.irdem,  et  hujus  Sancta^  nd 
Guibertum,  qua>  cerlo  uon  sunt  edilai  pra^ler  unam 
dictis  qua?slionibus  adjunctam.  Asserit  ibidem 
etiam  Mabillonius  vidisse  se  epistolam  Guiberti 
ad  Philippum  archiepiscopum  Coloaiensem,  cujus 
mandato  de  scribenda  sanctte  Hibiegardis  Vita 
se  parere  dicit.  »  Hinc  oriri  potest  suspicio 
laudatum  Guibertum  Gemblacensem  etiam  scripsisse 
Vitam  S.  llildegardis.  Verumtamen  non  existimo 
id  ab  ipso  revera  perfectum,  cum  quia  Mabillonius 
non  dicit  se  tale  ipsius  opusculum  vidisse,  quod 
invenisset  seque  ac  epistolas  Guiberti,  tum  quod 
nullus  unquam  de  Vita  S  .  Hildegardis  per  Gui- 
bertum  scripla  raemiuerit .  Itaque  medilatus  fue- 
rit  tale  opusculum ,  sed  verisimiliter  praetermi- 
serit,  quia  iutelligebat  Vitam  Sanctse  jam  scri- 
ptam  esse  a  Godefrido  et  Theodorico,  et  fortasse 
alia  etiara  de  causa  .  Quidquid  vero  sit  causae  .  ex 
ineditis  Guiberti  et  Hiidegardis  epistolis,  abunde 
liquet,  non  omnes  S.  Hildegardis  epistolas  fuisse 
codici  insertas,  et  deinde  edilas.  Idem  rursum 
ostendi  potest  ex  enumeralionc  Trilheinii,  de  qua 
aliquid  observabo  in  adnotatis  ad  Miracula  lit.  z 
(infra,  not.  83).  Verisimiliter  aliquse  conservalse  non 
fuerint,  quod  non  viderolnr  opera;  pretium,  alice 
forsan  aliis  de  causis  neglecta". 

195.  Alia  quaedam  S.  Hildegardis  nomine  invenio 


sculo    De    sacramento    altaris    variis    locis   disserit  q  laudata,   quse   illius  non  sunt.   Sic  Mattha^us    West- 


Sancta.  Pra;ter  epistolam  ad  S.  rkrnardum,  quam 
inter  libros  ponit,  Trithemius  mox  laudatus  recen- 
set  codicem  «  Epistolarum  ad  diversos  centum 
triginta  quinque,  »  uti  etiam  in  Catalogo  Virorum 
illustrium.klin  Viris  illustribus  ordinis  S.  Benedicti, 
lib.  if,  cap.  119,  inter  scripta  S.  Hildegardis  recen- 
set,  «  Epistolas  multas  ad  diversos  nuinero  centum 
triginta  sex,  »  nimirum  tunc  reliquis  annumerans 
epistolam  ad  S.  Bernardum.  Ex  hac  vero  onume- 
ratione  colligo,  editas  modo  esse  omnes  S.  Hilde- 
gardis  epistolas,  quas  codex  ille  continebat,  excepta 
forsan  ultima  ad  abbatem  S.  Disibodi.  Nam  in  edi- 
tinne  Coloniensi  pra-ter  adjecta  opuscula  impressas 
invenio    epislu!a.s  quinquaginla  et  tres,   recusas  in 


monasteriensis  ad  annum  1292  laudat  inter  Opera 
S.  Hildegardis  aliquod  Speculum  temporum  futuro- 
rum,  sive  Pentacronum  [legendum  Pentachronon]... 
in  titulo  Denovis  religionibus ,  ex  eoque  producit  lo- 
cum  bene  prolixum,  quem  inepte  intorqiiet  contra 
Fratres  Minorcs.  Verum  opus  illud  non  est  proprie 
S.  Hildegardis,  sed  ex  ipsius  Operibus  collectum  a 
Gebenone,  priore  Eberbacensi,  qui  tloruit  sub  ini- 
tium  saiculi  xiii,  et  suppar  fuit  S.  Hildegardi.  Ber- 
nardus  Pez  in  Thesauro  Anecdolorum,  tom.  III, 
part.  III,  dat  Monumenta  monasterii  Benedictobu- 
rani  in  Bavaria  historiam  illustranlia,  recensensque 
codices  mss.,  pag.  029,  sic  habet  num.  14  :  «  Ge- 
benonis   prioris   in    Eberbach  Speculum  faturorum 


Bibliotheca  Patrum.  Martenius  vero  ediditalias  octo-  D  temporum,  sive  Pentachronon  sanctx  virginis  Hilde- 


ginta  ct  tres  Hildegardis  epistolas,  et  ultimam  ad 
abbatem  S.  Dir^ibodi  omisit,  si  scripla  fuit.  Editaj 
igitur  sunt  ex  illo  codice  epistolae  centum  triginta 
sex.  Si  antem  aliqua  ibi  sit  omissa,  poterit  illa,  qu^ 
exstat  longissima  ad  Moguntinenses,  inter  opuscula 
numerari. 

I9i-.  Ca^terum  dubitandum  non  est  quin  et  plures 
quam  illas  130  codici  inscrtas,  Sancta  Epistolas 
scripserit  :  nam  et  alia  Vita;  inserta  est,  et  tres 
alias  dedi  ad  solum  abbatem  Parcensem  datas. 
Prfeterea  Mabillonius  tom.  II  Velerum  .-inalectorum, 
pag.  i)48,  ubi  enumerat  opuscula  ms.  Guiberti 
sive  Wiberti  Gemblacensis,  ad  qucm  S.  Hilde- 
gardis   scripsit   hesponsum    de    triginta  octo    qux- 


gardis.  Codex  scriptus  est  manu  saeculi  xiv.  Incipit 
opus  :  «  Honorabilibus  viris  semper  in  Christo  diii- 
»  gendis  mag.  Raymundo  schoiastico  et  mag.  Rein- 
»  hero  canonicis  S.  Stephani  in  Moguntia  frater 
»  Seleno  [legendum  Gebeno],  dictus  prior  in  Eler- 
»  bach  [tberbach],  si  quid  potest  peccatoris  oratio. 
»  Sancta  virgo  Hildegardis  fundatrix  et  magistra 
»  monasterii  S.  Ruperti,  »  etc.  Fabricius  in  opere 
jam  laudato,  pag.  79,  de  Gebenone  agit,  eumque 
aitfloruisse  circa  aiinura  1220,  ipsique  laudatum  ex  ; 
Pezio  Speculum  futurorum  temporum  atlribuit. 
Quapropter,  si  pauiulum  atlendisset,  non  attribuis- 
set  idem  opus  deinde  S.  Hildegardi. 

190.  Hermannus  Cornerus,   scriptor  ordinis   Prae- 


81 


ACTA. 


82 


dicatunim,  qul  lloriiit  >ub  initiura  Pirciili  xv,  oplime  A  (lon  polcriiiit,    "    deceptores    scilicet    liseretici,    qui 


ijoverat  laudatum  (iebenonis  opus,  et  dicta  nostra 
egregie  conlirmat.  iNam  in  Chronuo  suo  edito  apud 
Georgium  Eccardum,  tom.  II  Corporis  historici  me- 
dii  sevi,  ad  annum  1140  hgec  scribit  de  S.  Hildegarde, 
post  natales  ejus  non  bnne  expositos  :  Haec  multa 
et  miranda  prsdisit.  Quantaj  autera  sanctitatis  fue- 
rit  hffic  sancta  mulier,  ostenditur  in  epistola  Gebe- 
nonis  in  Penfachronon  S.  Hildegardis,  ubi  dicitur: 
«  Sancta  virgo  Hildegardis  [adde  fundalrix]  et  ma- 
»  gistra  monasterii  S.  Ruperti,  quod  situm  est  apud 
»  Pinguiam,  quantai  sanclitatis  quantique  meritifue- 
»  rit  apud  Deum  et  apud  homines,  charitatem  ve- 
»  stram  latere  non  credo.  Sed.  si  forsitan  ignora- 
»  tis,  legite  iibellum  Vitfe,  ejus,  legite  diversas  epi- 
»  stolas  maguatum  terrae  ad  eam  transmissas,  et 
»  praesertim  trium  Apostolicorum,  puta  Eugenii. 
»  Anastasii  et  Adriani,  Conradi  quoque  regis  et 
»  Frederici  imperatoris,  patriarchaj  Jerosolymitani, 
»  archiepiscoporum,  episcoporum,  abbatum  et  prse- 
»  positorum,  et  nunc  dicere  potestis  in  veritate  ; 
»  Magniticavit  eam  Deus  in  conspectu  regum,  et  fa- 
»  cies  principum  admirata  est  eam  {Eccli.  xlv). 
»  Hsec  sancla  virgo  )!bros  quosdam,  Deo  jubente, 
»  imo  cogente,  scripsit,  in  quibus  qua^dam  valde 
»  utilia,  et  nostris  temporibus  necessaria,  de  prse- 
»  senti  statu  Ecclesiae,  et  de  futuris  usque  ad  Auti- 
))  christum,  et  de  ipso  Antichristo  prophelavit 
197.  «  Sed  q-iia  omnes  libros  ejus  paucihabere  pos- 


H 


prsedicuutur.  Sicul  autem  ordo  S.  Francisci  merilo 
haberi  potest  una  ex  sanctis  istis  congregationibus 
quibus  haeretici  non  prsvdlerent,  prsedicente  S.  Hil- 
degarde,  sic  etiam  videtur  produxisse  aliquot  ex 
viris  iliis  quos  iisdem  temporibus  futuros  prsedixit 
S.  Hildegardis  in  epistola  ad  Trevirenses  his  ver- 
bis :  «  Et  tuuc  fortes  viri  surgent,  et  prophetabunt, 
et  omnia  vetera  ac  nova  Scripturarum,  et  omnes 
sermones  per  Spiritum  sanctura  effusos  colligent, 
et  intellectum  eorum,  sicut  monile  cum  pretiosis 
lapidibus,  ornabunt.  Per  lios  et  per  alios  sapientes 
plurimi  sa^xulares  boni  fient  et  sancte  vivent.  Hoc 
autem  studiura  sanctitatis  cito  non  arescet,  sed  diu 
durabit,  »  etc.  Ilsec,  inquam,  rcctius  congruunt  prse- 
claro  ordini  Minorum,  quam  quse  sine  judicio  et 
delectu  attulit  Westmonasteriensis.  At  nec  Fran- 
ciscani  tam  sui  ordinis  amantes  erunt,  opinor,  ut 
eadem  aliis  quibusdam  religiosis  ordinibus  congruere 
non  fateantur. 

f99.  Catholici  auctores,  qui  Bibliothecas  scripto- 
rum  ediderunt,  meritis  passim  laudibus  S.  Hildegar- 
dem  celebrarunt.  Ijise  etiam  Guilielmus  Cave,  licet 
heterodoxus,  in  Uisioria  litteraria,  ad  annum  1 170, 
Sanctam  his  verbis  laudat :  «  Raris  animi  dotibus 
prsedita,  et  egregia  erga  Deum  pietate,  erga  religionem 
zelo  insignis,  visionibus  divinitus  concessis  et  pro- 
phetiis  iuclarescere  coepit.  »  Addit  piura,  sed  sine 
omni  obtrectatione.   Attamen  Casimirus    Oudinus  in 


»  sunt  vel  legere  ea,  quse  defuturistemporibus,  etde  q  Commentario  de  scripforibus   ecclesiasficis,  tom.  II, 


»  Antichristo  tribus  libris  suis,  scilicet  Scivias,  quera 
»  nominavit  sic  eo,  quod  doceat  scire  vias.  et  libro 
»  Divinorum  Operuni,  et  libro  Epistolarum  suarum 
»  prophetavit,  in  liunc  unura  libellum  ex  maxima 
»  parte  collegi,  et  prout  melius  potui,  in  quinque 
»  tempora  ordinavi.  Quae  quidem  quinque  tempora 
»  qui  diligenter  legere  et  studiose  distinguere  volue- 
»  rit,  et  prsesentem  statum  Ecclesiac,  et  omnia  futura 
»  tempora,  etpericulaac  adventurn  Antichristi,  quasi 
»  in  speculo  pervidebit.  Unde,  si  placet  vobis,  vocetur 
»  liber  ipse  Speculura  futurorum  temporum,  sive 
»  Pentachronon  sanctai  Hildegardis,  id  est  de  quin- 
«  que  temporibus,  de  quibus  in  eo  prophetat.  Penfe 
»  enim    quinque,    et   chronos    tempus    Greece  dici- 


col.  1572,  post  recitata  Cavei  verba,  pergit  in  huuc 
modura  :  «  Claruit  igitur  multis,  ut  volunt,  revela- 
tionibus,qua3apud  amantesmysticarum  visionum,  de- 
votosque  simplices,  plurimi  sestiraantur:  sed  apud 
graves  atque  a  muliebri  simplicitate  alienos  viros 
modici  admodum  ponderis  sunt,  nullius  raeriti,  pu- 
rissirase  vacui  cerebri  ilhisiones  nocturnae:  qui  idem 
omnino  ac  merito  sentiunt  de  aliis  omnibus  mulie- 
rura  ejusraodi  visionibus,  sexura  muliebrem  prae- 
sertim,  utpote  inhrmiorem,  afficientibus.  »  Vides, 
lector,  Oudinum  nihili  facientem  visiones  et  vati- 
cinia  S.  Hildegardis,  licet  iis  in  admirationem 
sui  et  amorem  traxerit  Romanos  pontilices,  im- 
peratores,     principes     alios,      saeculares     et    eccle- 


»  tur,  »  etc.    Hactenus  ex    epistola    Gebenonis  Cor-  D  siasticos,    episcopos    et    abbates    plurimos    doctores 


nerus,  qui  multa  addit  de  S.  Hildegarde,  sed  mi- 
nus,  necessaria  ad  propositum  nostrum.  Haec  vero 
abunde  docent,  cujus  sit  opus  quod  laudat  West- 
monasteriensis.  Attamen  sunt  dicta  pleraque  et  va- 
ticinia  S.  Hildegardis,  sed  subinde  mendosa,  quae 
attulit  Westmonasteriensis,  ut  videre  poterit  stu- 
diosus  lector,  si  conferre  voluerit  epistolam  S.  Hil- 
degardis  ad  Colonienses,  laudatam  a  nobis  num.  90 
et  seq.  ;  cui  aliqua  etiam  inserta  sunt  ex  epsistola  ad 
Trevirenses. 

198.  In  epistola  ad  Colonienses  nihil  prorsus  iu- 
venio  quod  spectare  possit  ad  ordinem  S.  Francisci 
praeter  haec  verba  :  «  Sed  et  quasdam  congregationes 
sanctorum,  quorum   conversatio    sancta  est,  movere 


eruditione  praestantes,  congregationes  clericorum 
et  monachorum  complures,  ac  demum  quasi  to- 
tam  Germaniam,  ac  magnam  Galliae  et  Italiae 
partem. 

200.  At  audiamus  iterum  hominem,  illisomnibus 
suo  judicio  sapientiorem.  Post  enumerata  aliquot 
Sanctae  opuscula,  sic  loquitur:  «  Inter  prophetias 
Hildegardis  praestantissima  illa  est  quam  necdum 
impressam  vidi ;  nempe  Revelafio  Hildegardis  de 
frafribus  quafuor  Mendicantium  ordinum.  »  Et  mox  : 
«  Quam  (prophetiam)  ab  aliquo  Cisterciensi  conces- 
sam  mihi  aliquando,  ex  ms.  codice  transcriptam, 
admiratus  sum  ita  clare  depingentem  ordines  qua- 
tuor    Meudicantes   cum  Jesuitis,   etiam    longo    post 


83 


S.  UlLDEdAHDlS 


84 


tempore  ipsis   succedentibus.  »   Vcrum  t;ilia  scribero  A  fecto   ut  rideamus  polius  hominis   arroganliam    et 


non  potuit,  nisi  oxca^catus    malitia  sua,    odioque  vi- 

rorum    reiigiosorum,    quos    lam    slolide    o[)pugiiat. 

Etiam  aut  ea   tantum    scribere    voluit  quse  ^rera  cre- 

didit,   aut    sine    veri    cura    caluniiiiari   stiiduit    Ou- 

dinus.  Si  primum,   quomodo  exislimare    [)otuit,   ex 

purissimis   vacui    cerebri    iilusionibus,    quales  dicit 

visiones  S.  Hildegardis,    poluisse    ila    clare    depingi 

•  ordines  qualiior    Mendicanles    cum  Josuitis,  cliam 

longo  post  temporo  ipsis  succedentibiis?  »  Qiiomodo, 

inquam,  credere  potuit,  es    ilIusionil)us  cerobri  prai- 

visos  esse  viros  diu   post    futuros,   eorumque  mores 

clare  descriptos,  nisi  ipso  fatuas  passus  sit    cerebri 

illusiones?    Si    vero  calumniari  solura  studuit  Oudi- 

nus,  quomodo  saltem  curam    non    babuit,  ut  caule 

l) 
procederet,  et  invicem  pugnanlia  in  brevi  elogio  non 

conjungerei?  Verum  frustra   iia>c  ego  in  Oudino  ro- 

quiro,  nam    et  auctoritatem    rovelationibus    S.    Ilil- 

degardis   detrabere    voluit,    et  rursum  illius,  vel  in- 

vitsp,  uti  voluit  auctoritate    ad    infamaudum  ordines 

religiosos  ;  neque    illa  facere  poluit,  nisi  secum  ipse 

pugnaret. 

201.  Nunc  breviter  examinemus  utramque  seor- 
sum  assertionem  Oudini.  Quod  speclat  ad  primam, 
de  exigua  tide  adhibenda  revelalionibus  et  visioni- 
bus  quibuslibet,  maxime  mulierum,  minus  me 
haberot  hac  in  re  repugnanlem,  si  modum  noii 
excessisset,  si  non  nimis  omnem  lidem  iis  detrahere 
voluisset,  si  dislinxisset  inter  visiones  et  preedictio- 
nes  nullius  judicio  probatas,  et  visiones  celeber-  C 
rimoi  S.  Hildegardis,  aliarumque  aliquot  sanctarum. 
Etenim  satis  novimus  quaslibet  visiones  mulierum, 
subinde  potius  imaginationes  phantasticas,  non 
admittendas  esse  pro  veris  ac  divinis  revelationibus. 
At  non  minus  constat  spiritum  prophetia;  non  esse 
exslinctum  in  Ecclesia,  darique  aliquando  revela- 
tiones  vere  divinas,  tam  virorum  quam  mulierum. 
Itaque  ad  extremum  nimis  doclinat  non  solum  ille, 
qui  omnibus  visionibus  indifTerenler  lidem  adhibet, 
sed  ille  etiam  qui  omnes  habet  pro  vacui  cerobri 
illusionibus.  Jam  vero,  si  non  omnes  indifTerenter 
admittendre  sunt  visiones,  nec  oranes  rejiciendie, 
necessario  dicendum  est  inter  porsonas  qutfi  visiones 
habere  se  dictitant,  distinguendum  esse.  Si  autem 
ulla  est  persona  raedii  aevi,  de  qua  multorum  ju- 
dicio ,  aliisque  indiciis  constat  gavisam  fuisse  di- 
vinis  revelationibus,  ea  est  S.  Hildegardis.  Hanc 
enim  gratia  prophetica  a  Deo  ornatam  judicavit 
S.  Bernardus,  judicarunt  Eugenius  III  papa  cum 
Trevirensi  concilio,  Anastasius  IV  et  Adrianus  IV, 
summi  pontitices:  ot  hi  quidem  tale  tulerunt  judi- 
cium  post  maturiim  examen  personaj  ipsius,  et 
scriplorum  ejus  usque  ad  id  lompMs.  Hisce  assensa", 
sunt  per  annos  triginta,  quibus  deinde  supervixit 
Sancta,  personae  innumorae,  interque  has  raulti 
doctores,  ejtiscopi,  principes ;  niulli  ilera  qui 
Sanctam  a  pueritia  noverant,  inuili  rjui  familiariter 
ssepe  cum  ipsa  ogerant.  Iloiuni  omniiim  judicio 
eum  suum    prteferre    velit    Oudinus,    meretur   pro- 


D 


suporbiam,  quam  ad  ipsius  dicla  allcndamus,  prai- 
sortim  cuiu  consendiis  sit  illa  protulisse  eadem  le- 
vitate  qua  religionem  suam  ot  lidem  apostata 
deseruit. 

iOl.    Revelalio  llil  h  jardis,    ul    vocat    Oudinus, 
de  fralribus  quatuor  iMcndican(ium  ordinu7n,  quam 
ipse    tanlopere    mirari   se   tingit,    et    Jesuitis  etiain 
liberalilor  adaplat,  ac  si   nuUa  inter   instiluliiin  aut 
moros  Josuitarum   et  ordinum    Mendicanliuin   essot 
dillerentia,    nihil  quatuor  ordines  Mondicanles  in- 
vicem  differrent,  est  declamatio  inepla,  cujus  stylus 
S.     Hildcgardi    adoo    non    convenil,    ul    ^ix    aliud 
scripluin   produci  possit   quod  a   siylo   ipsius  magis 
sit    alionuni.    Facta  vero    euuiitiata  in  illo  scriplo, 
sive  mores  hominum   ibidem  exposili,  minime  con- 
gruunt    cum    moribus    ordinum    Mcndicanlium  aut 
Jcsiiitarum;   ego  sane   non   modo  nuUum   ex  diclis 
ordinem    novi,    sed    ne    uniiin    quidom   in   ullo  ex 
laudatis  ordinibus   hominem,  ciijus   mores  tales  sunt 
quales  in  dicto  scripto  de|)inguutur.  Imo  tam  aperla 
ost  calumnia  Oudini,  qui  inler   Calholicos  diu  vixit, 
ul    plus    quara     muliobris    simplicilatis    essom ,    si 
crodere    possem,    ipsum    tales   oxistimasse   ordines 
Mendicantes    et    Jesuitas ,   qiiales     homines    insulsa 
illa  lacinia  doscribit.   Fiierit   perversus,    fuerit  pos- 
simus  Oudinus,   atque  ea  de  causa   facile   niala  do 
nliis    formaverit    judicia;    nou    sinam    tamen  mihi 
facile  porsuaderi,   ipsum    adoo    fuisse  insipientom, 
ut  sine  mcndacio  scribore  potuerit,    niores  ordiuum 
Mendicantium  et  Jesuitarum  in    scriiito    illo    rei  te 
exprimi,    aut    ordines    illos    dicto     scripto     fuisse 
pra>diclos.    C.Tterum    proplieliam  illam  vorisimililer 
conficlam  esse  circa  modium  sa-culi  xiu,   et  quidom 
contra      Dominicanos      et     Franciscanos ,      quando 
Guilielmus    de    S.    Amore    cum   aliis    ordines  Men- 
dicanles    oppugnare    coepit;   poslea    vero    nonnihil 
immulatam  ;  nec  inventam  in  monasterio   Hingensi, 
ubi    alia    S.     Hildegardis    scripta    servanlur,     jam 
observarunt   majores    nostri    tom.     1.    Martii,    pag, 
667,     in     Adnotatis    ad     Vitam     S.    Tlioraie    Aqui- 
natis. 

§  XIV.  Mors  Sanctse  figenda  anno  H70  :  sepuHura; 
reliquise,  destrudo  coenobio  S.  Ruperli,  ad  Ei- 
bingense  translalx  :  miracula  :  tcntala  canoni- 
zalio,  sed  non  pcrfecta  :  nomen  Martyrologiis  ascri- 
ptum,  et  cultus. 

203.  De  anno  quo  S.  Hildegardisad  meliorem  vitam 
translata  est,  non  convenit  inter  scriptores.  Trithe- 
mius  in  Chronico  Hirsaugiensi,  ad  annum  1180, 
scribit  sequentia  :  a  Anno  Conradi  abbatis  iv, 
indictione  Romanorum  xiii,  in  die  S.  Lamperti, 
hoc  est  XV  Kalend.  Octobris,  moritur  sanctissima 
Christi  faraula  Hildegardis ,  pra^posita  ot  raagistra 
sanctimonialium  in  monte  Divi  Huporti  jirope  op- 
pidum  Bingon,  quod  in  desconsu  Hheni  fluminis 
quatuor  distat  a  Moguntia  milliaribus,  anno  setalis 
suai  octogesiino  secundo.  Cujus  corpus  in  eadora 
ecclesia,  qu.im  ip-a  dudum  a  fiitidanientis  construxe- 
rat,  ante  majus  altare  fuil  cum   reverentia  populi 


8o 


ACTA. 


niagna    sepullurn.   »   Coiisfiiticrilia   liisce   dc    fEtatc,  A  in  aiiiiiversario  Sanctae.  die,   tcstanliir   Acla  inquisi- 


anuo  mortuali  et  sepultiira  S.  Hildegardis  habet 
Trilhemius  aliis  quoque  locis  nimirum  in  libro  De 
scripioribus  ecclesiasdcis  et  in  Chronico  Spanhei- 
mensi.  Epocham  Trilhcmii,  quam  non  longe  a  vera 
abesse  alia  qusedaminsinuant,  sine  ulteriori  cxamine 
secuti  sunt  scriptores  varii.  At  Pagius  vidit  epo- 
cham  Trithemii  non  recte  consonare  cum  Vila  S. 
Hildegardis,  ideoque  annum  1178  eam  corrigere 
voluit,  ita  scribens  uum.  8  :  «  Hoc  anno  S.  Hilde- 
gaidis  abbatissa  (praeposita  aut  magistra  monialiuin 
alias  nominata)  in  monte  S.  Rupcrti  prope  Bingium 
in  dioecesi  Coloniensi  {imo  Moguntina)  ad  Deum 
migravit.  Tlieodoricus  enim  abbas  {yodus  mona- 
chus)  qui  anno  1200  floruit  {rede  dixissef,  qui 
S.  Hildegardi  convi.xit},  in  ejus  Vita  cap.  ult.  ait, 
eam  lxxxii  aetatis  suae  auno  ,  xv  Kalend .  Oct., 
ad  coelestem  Sponsum  migrasse.  Subdit  id  couti- 
gisse  primo  crepusculo  noctis  Dominicae  diei . 
Quare,  cum  xv  Kalend.  Octob.,  seu  dies  17  mcnsis 
Septembris  hoc  anno  in  Dominicam  iucidat, 
evidens  est  Trithemium  in  Chronico  Hirsaugien- 
si,  quem  passira  alii  sequuntur,  perperam  hanc 
mortem  in  annum  1180  distulisse.  »  Hactenus 
Pagius. 

204.  Verum  recte  quidem  ostendit  Sanctam  non 
vixisse  usque  ad  annum  1180,  quia  tunc  dies  17 
Septembris  incidebat  in  diem  Mercurii,  sive  in 
feriam   quartam;  sed  non   seque  evincit  defunclam 


B 


tionis  num.  5  :  ueque  id  mirandum,  cum  et  ante  et 
post  sepulturam  ipsius  varia  facta  sint  miracula,  iu 
iisdem  Actis  asserta,  aut  in  Vita  num.  '61.  Porro 
solemnem  corporis  elevationem  nullam  invenio. 
Ea  verisimiliter  nunquam  est  facta,  quod  canoniza- 
tio  saepius  quidem  fuerit  tentata,  sed  hactenus,  ut 
videbimus,  ad  linem  non  perducta.  De  visitatione 
reliquiarum  minus  solemni  Serarius  in  Moguntia- 
cis,  lib.  II,  cap.  38,  haec  scribit  :  «  Cum  ibi  (in 
Montc  S.  Ruperti)  diversarer,  volumenque  (in  quo 
collecta  sunt  Sanctai  scripla)  de  quo  paulo  ante 
percurrerem,  inveni  notata  haec  :  a  Anno  1489, 
»  Novembrisdie  17,  ex  commissione  reverendissimi 
»  et  graliosissimi  domini,  D.  Bertholdi  (archiepi- 
»  scopi  Moguntini)  missi  reverendus  et  nobilis  domi- 
»  nus  Wolfgangus  de  Bicken,  Ecclesiae  Moguntinae 
»  canonicus  et  in  spiritualibus  vicarius,  ct  honora- 
»  bilis  D.  Jo.  Bertam  de  Numburg,  artium  et  sacrse 
»  Scripturae  doctor,  reliquias  S.  Hildegardis  aperue- 
»  runt  :  sed  sine  testimonio  litterali  de  ejus  canoni- 
»  zatione.  Acta  iu  praesentia  nob.  et  devotae  dominae 
»  Alhcidis  de  ReifTenberg  abbatissse ,  et  virginum 
»  Sanctimonialium,  et  nob .  et  venerabilis  domini 
T>  Petri  Nothafti  canonici  Moguntini,  »  etc.  Laudatus 
Serarius,  cujus  opus  anno  1604  imprcssum,  paulo 
ante  dixerat  :  «  In  Rupertino  ipius  coenobio  ser- 
vantur  adhuc  ejus  reliquiae,  ac  magnum  scriptorum 
in  pergameno  volumen,  sicuti  et  epistolarum  in  Ebe- 


non  esse  anno  1179,    quo   dies   17  Septembris    con-  q  racensi  Rhingaviae  monasterio. 


currebat  cum  die  Lunae.  Etenim  dicitur  obiisse  «  pri- 
mo  crcpusculo  noctis  Dominicae  diei,  »  id  est  primo 
diluculo,  sub  linem  noctis  illus  quae  diem  sequitur 
Dominicum,  sive  die  Lunae,  oriente  aurora,  ut  plu- 
ribus  probabo  in  Adnotatis  ad  Vitam.  Haec  expositio 
non  est  violcnta,  sed  ob  alia  argumenta  omuino  ne- 
cessaria.  Nam  ex  dictis  §  1 1  constat  Sanctam  su- 
perfuisse  aliquo  tempore  post  concilium  Latcranen- 
se,  anno  1179,  mense  Martio  habitum.  Praeterea 
aliunde  etiam  necessaria  est,  quia  alio  argumenlo 
probari  potest,  S.  Hildegardem  certo  non  obiisse 
ante  anniim  1179.  Rem  paucis  ostendo.  Ex  praefa- 
lione  ad  librum  Scivias  S.  Hildegardis  scribere 
coepit  anno    1141,    «  cum  quadraginta   duorum  an- 


20C.  Verum  ,  postquam  anno  1632  per  Suecos 
combustum  est  monastcrium  Rupertinum,  ut  dictum 
est  num.  177,  alio  delataj  sunt  reliquise  S.  Hilde- 
gardis,  et  S.  Ruperti  aliorumque,  videiicet  ad  mo- 
nasterium  Eibingense,  de  cujus  per  S.  Hildegardem 
fundatione  et  situ  in  Rhingavia  num.  177  egi.  Ete- 
nim  Papebrochius  noster  in  Itinere  Romano  ms., 
pag.  23,  narrat  se  anno  1660  cum  Henschenio  Mo- 
guntia  excurrisse  «  in  Eibingen.  »  Tum  subdit  de 
reliquiis  ibi  visis  :  «  Ibique,  monstrante  abbatissa, 
vidimus  reliquias  praeclarissimas,  corpus  S.  Ru- 
perti....  totum  corpus  S.  Hildegardis,  quae  monaste- 
rium  in  monte  S.  Ruperti  Bingii  fundaverat  virgi- 
nibus  nobilibus,  quod  cum    esset  per  bella  Suecica 


norum  septemque  mensium  »  esset.  Si  autem  anno  D  dirutum  ,    in  hoc  Eibingense    sibi    subjectura    cum 


1141,  etiam  primo  die  ani^i,  tantum  annos  habebat 
quadraginta  duos  et  u!enses  septem,  non  potcrat 
anno  1170  annum  aetatis  agere  octogesimum  secun- 
dum,  quo  defuncta  est,  quia  sic  annum  octogesiraum 
primum  complebat  die  1  Junii  1179  aut  serius. 
Constat  igitur  Sanctam  usquc  ad  annura  1179  su- 
pervixisse  :  et  ulterius  ex  dictis  liquet  annum  aeta- 
tis  ipsius  octogesiraum  secundum  fuisse  tantum 
inchoatum,  aut  eam  certe  non  vixisse  nisi  ad  annos 
octoginta  unum,  et  ut  summum  menses  trcs  aut 
fere  quatuor. 

20b.  Corpus  S.  Hildegardis,  teste  Trithemio,  se- 
pultum  fuit  in  choro  ante  altare  majus.  Magnum 
vero    fuise    concursum  populi  ad   ipsius  sepulcrum 


abbatissa  sua  se  transtulerant  virgines,  toto  reliquia- 
rum  thesauro  mirabiliter  detecto  ,  et  conservato 
per  ipsos  Suecos,  nocturnis  luminibus  circa  locum 
conspectis  incitatos,  ut  Catholicis  quserendas  reli- 
quias  et  asportandas  permitterent .  Ibidem  vestis 
illius  erat,  et  caput  cincinnis  crinium  ex  rufo  ca- 
nescentibus  obductum ,  culter  quoque  hyacinthino 
instructus  manubrio  veluti  dimidius,  a  S.  Bcrnardo 
(ut  fertur)  donatus  Divse  una  cum  theca  ex  bubalino 
corio  confecta.  Inter  libros  ingens  volumen  mem- 
branaccura  erat  ms.  ac  bicolumnare,  continens  om- 
nia  Opera  S.  Hildegardis  :  sed  nusquam  illa  fabu- 
losa  revelatio  de  hominibus  Antichri..tum  praecessu- 
ris,   quse  contra   Dominicanos  ac   Franciscanos  pri- 


87 


S.  IIILDEGARDIS 


88 


ir.im  concinnala,  bis  temporibu''  dc  Societiitis  bo-  A 
minibus  oxposita,  per  caiuumiatorum  nostrorum 
manus  vagalur  cum  plausu  itjnorantis  plebis.  •  Hac- 
tenus  Papebrocbius.  Cieterum  nou  reperio  ossa 
S  .  Ilildeir.irdis  divisa  fuisse,  aul  aliis  donala.  At 
de  capillis  Sanctic  in  veneratione  babilis  apud 
Trevirenses  testantur  Acta  miraculorum,  num.  ;>. 
Geleuius  etiam  in  Colonia  sua  ,  recensens  tbe- 
saiu"um  sacrum  eccle^io!  SS.  Joannis  et  Coidulse,  ei 
pag.  ii.j  aliquid  adnumerat  «  de  capillis  S.  Hilde- 
gardis.  » 

207.  Sanctam  et  in  vila  et  post  niorlem  mullis 
claruisse  miraculis,  babent  Vila  et  Acta  miraculo- 
rum  :    in    bis    tamen    num.     10  additur    rairacula 


■200.  Verum  cum  hoc  exsecutioni  mandatum  non 
fuisset  cum  tanta  accuratione,  quantam  in  re  tanti 
momenti  re quirebal  Gregorius  ,  per  lilteras  modo 
recitari  ca^ptas  aliud  jubel  exanien  institui.  In  Iiis 
eiiim  litteris ,  amio  l'237  datis ,  ita  pergil  «  Quo- 
rum  ad  uos  inquisilum^  remissa,  quosdam  invcui- 
mus  in  iila  defeclusjcum  enim  babeatur  in  dcpo- 
sitionibus  testium  ad  nostram  prsesenliam  destina- 
tis,  quod  eadoin  multos  curaverat  duMnoniacos  ot 
inlirmos,  ncc  i>ersona>,  nec  loca,  noc  tcmpora  dc- 
signanlur;  neque  reperitur  in  ois  quid  vel  qua'  ma- 
gistra  dixerit,  cum  tamen  dicatur  ihidem,  majorem 
partom  conventus  idem,  quod  magistra,  dixisso. 
Pra-teroa  ciim  magistra  ipsa  prinio  intorrogata  de- 
deinde  cessasse,  prajcipieule  arcbiepiscopo   Mogun-  g  posuerit  illam  multa  signa  fecisse,  in  diclis  deposi- 


tino,  «  ut  a  signis  cessaret,  »  ne  videlicet  nimio 
popiili  ad  Sanct;o  sepulcrum  contluentis  tumiillu 
divinum  ofticium  et  religio  monialium  delrimenlum 
pateretur .  His  conformia  scribit  laudatus  supra 
Serarius  .  «  Caeterum  ,  inquit ,  narrat  Germanicus 
V4lse  libellus  tol  ad  illas  ejus  reliquias  divina  vi 
miracula  lieri  solita,  ut  propter  ingontes  bominum 
concursus  valde  impediretur  virginum  quies ,  in 
lemploque  pietas  ac  religio  :  venisse  igitur  Mogun- 
tinum  arcbiepiscopum,  et  Beala?  ipsi  pr;ocepisse 
miraLilium  id  genus  operum  tinem  ut  faceret  '. 
ipsainque,  ut  majoribus  obsequendum  mortua 
etiam  doceret ,  paruisse  :  illorum  tamen  vol  ocu- 
I  itos  ,   vel  diliarentes  ac  certos    cxaminatores  fuisse 


tionibus  invcnitur,  lam  [fortc  tantumj  dixisse  idem 
qiiod  testes  alii  et  conventus.  Quocirca  mandamus, 
qiiatenus  in  inquisitione  prajfala  diligenter  ac  pro- 
vide  juxta  formam  illis  tradilam  procedcntes,  quae 
inveueritis,  sub  sigillis  vestris  distincte  ac  pruden- 
ter  exposita,  usque  ad  nostrum  boncplacitum  lide- 
liler  conservelis  Dat.  Vilerbii,  u  iNon.  Maii,  pontif, 
nostri  anno  xi .  ^  Utrum  hoc  Gregorii  IX  manda- 
lum  exactius  fuerit  perfectum,  nullibi  invenio.  Forte 
priores  illi  miraculorum  inqiiisitores  partim  erant 
defuncti,  aut  ad  alias  dignitates  promoti.  Ex  testi- 
biis  etiam  non  pauci  poterant  deesse,  ciim  interim 
quatuor  anni  post  primum  examen  eftliixisseut,  et 
provecla;   a^tatis    essent  testes  complnrcs.  Quidquid 


non  paucos,   qui  anno  Domini   1233,  Decembris  die  C  fnerit    caiisae,  de    repetito    ilio   exainine    nibil    in- 

venio. 

210.  Innocentius  IV,  Gregorii  successor ,  anno 
1243  alias  dedit  litleras  ad  decanura,  schoiaslicum, 
et  alium  canonicum  Moguntinum,  repoteus  dofectus 
prioris  inquisitionis,  teste  ibidem  Raynaldo  num  . 
34,  et  adjungens  soquentia  :  «  Mandamus,  qualenus 
si  processistis,  in  inquisitione  bujusmodi,  recipien- 
do  singilialim  super  prsemissis  testes  lide  dignos,  et 
eorum  dicta,  prout  quilibet  per  se  simpliciter  et 
seriatim  deposuit,  faciendo  conscribi  ,  ])rocessura 
ipsum  siib  sigillis  vestris  nobis  transmittere  studea- 
tis.  Alioquin  de  pri-cdictis  omnibus,  el  novis  mira- 
culis,  si  quse  fecisse  dicitur:  nec  non  de  vita  ipsius 


16,  suis  comraunita  sigillis  ea  Romam  mitterent, 
et  a  sede  peterent  apostolica,  ut  in  sanctorum  ac 
sanctarum  catalogum  Beata  bajc  referrctur.  »  Acta 
hunc  in  tinem  confecta  de  virlutibus  Sanctse  et  mi- 
raculis,  qua;  jam  frequenter  laudavimus,  et  post 
Vilam  edemus,  pra^dicta  omnia  abunde  confirmant. 
208.  Illud  porro  examen  institutum  esse,  eaque 
Acta  confecta  jussu  \  Gregorii  IX  summi  pontiiicis, 
discimus  ex  Annalibus  ecclesiasticis  Odorici  Ray- 
naldi  ad  annum  1237,  num.  .iO.  Nara  ibi  in  aliis 
siiis  litteris  Gregorius  IX  de  illis  sic  loquitur  : 
«  Suppliiantibus  nobis  olim  dilectis  in  Cbristo 
liliabus    abbatissa    et  sororibus   monasterii  S.   Ru- 


perti  de  Bingia  .Moguntinensis  dioecosis,  ut   recolen-  _.  per    tide    dignos     inquirentes     sollicite    voritatem  , 


da?  memoria;  Hildogardem  abbatissara  ejusdem  mo, 
nasterii,  qua;  in  vita  ct  posl  mortem  raultis  dicitur 
coruscasse  miraculis,  sanctorum  ascribere  catalogo 
curaremus,  deferri  ad  nos  libros  ipsius,  quos  sancti 
Spiritus  revelalione  composuisse  creditur,  facientes, 
ciim  pra-ter  Psalterium  nullas  litteras  didicisset, 
nos  prseposito  majoris  ecclesia'.  W...  decano  et  A. 
scholastico  S.  Petri  Moguntini  nostris  dedimus  lit- 
teris  iri  mandatis  ut  de  ipsius  vila,  conversatione, 
fama,  meritis  et  miraculis,  ac  generaliter  de  om- 
nibns  circumstantiis  per  testes  fide  dignos  inquire- 
rent  diligentius  veritatem,  nobis  quod  invenirent 
cum  prff!dictis  libris  sub  sigillis  siiis  fideliler  re- 
mittentes.  »  Ha^c  pontifex  de  mandato  suo,  vi  cujus 
laudataActa  sunt  composita. 


dicta  ipsorum  testium,  qiios  singillalim  examiuare 
curetis ,  prout  eorum  quilibet  per  se  coram  vobis 
pure,  simpliciter,  et  distincte  ac  ordinate  quod  su- 
per  praediclis  omnibus  sciverit,  deposuerit,  faciatis 
cum  atlentione  conscribi,  nobis  illa  sub  sigillis 
eisdem  fideliter  remittcntes.  Datum  Later.  viu  Kal 
Decemb.  »  Quem  hoc  mandatum  babuerit  efTectum, 
ignoro  :  at  certc  causa  S.  Hildegardis  ad  finem  per- 
ducta  non  est  sub  Innoceutio  IV  ,  aut  sub  ipsius 
succossoribus  toto  sseculo  xui ;  et  sic  res  tiebat 
semper  magis  difflcilis. 

211.  Atlamen  saeculo  xiv  iterum  tentata  est  cano- 
nizatio  S.  Hildegardis ,  ut  refert  Trithemius  in 
Chronico  Hirsaugiensi  ad  annum  1317,  ita  scribens  : 
«   Joannes  papa  vicesimus  secundus   ad  instantiam 


89 


ACTA. 


90 


Petri  archiepiscopi  Moguntini,  Willichino  abbati 
Spanheimensi  et  quibusdam  canonicis  Ecclesiai 
Moguntinse  per  apostolica  scripta  mandavit,  qua- 
tenus  ad  montem  Sancti  Riiperti  prope  oppidum 
Bingen,  ubi  Nahus  Rlienum  intluit  accedentes,  de 
vita,  moribus,  signis  atque  miraculis  divaj  Hilde- 
gardis,  primse  fundatricis  et  abbatissa^  dicti  mona- 
sterii...  inqui?itionem  facerent  diligentem  :  et 
qiiidquid  invenisscnt  veritate  probatum,  ad  aposto- 
lic£e  sedis  cxamen  tideli  narratione  transmitterent. 
Inquisitionis  peracto  scrutinio  memorati  commis- 
Siirii  vitam  praefataj  monialis  religiosam  atque  san- 
ctissimam,  ac  multis  miraculis,  tam  post  mortera 
ejus,  quam  priiis,  sutficienler  comprobatam  inve- 
nerunt :  eamqiie  dignam  caiionizatione  censeutes, 
necessaria  pro  elfectu  uegotii  ad  Romanum  ponti- 
ficem  memoratum  destinarunt.  Pontifex  autem, 
testimoniis  sibi  destinatis  diligenter  reiectis,  ad 
canonizandam  virginem  non  fuit  difficilis,  quemad- 
luodum  apostoiico  scriplo  factus  sum  certior, 
quamvis  optatiim  a  multis  negotium  non  perduxit 
ad  effectum.  Ejus  quoque  pra?.decessor ,  Clemens 
papa  quintus,  in  eadem  re  commissarios  ante  dede- 
ral.  »  Ha'c  Trithemius  de  tentata  sa-culo  xiv  ca- 
nonizatione.  At  illa  semper  Gebat  difficilior,  quia 
ad  mandatum  arcbiepiscopi  Moguntini  miracula 
cessaverant,  nec  testes  superesse  poterant  ad  pro- 
bandum  miracula  prioribus  post  mortem  annis  pa- 
trata.  Itaque  solemnis  canonizatio,  quae  facile  fieri 
potuisset,  si  primi  delegati  ad  causam  examinaudam 
accuratius  processissent,  nunquam  est  peracta. 

212.  Verumtamen  Marlyrologi  a  sseculo  sallem 
XV  S.  Hildegardem  celebrare  coeperunt,  ita  ut  veri- 
simile  sit  cultum  ipsius  fuisse  permissum,  eliamsi 
canonizatio  non  fuerit  solemniter  celebrata.  Codex 
Hagenoyensis,  exhibens  auctum  nonnihil  Usuardi 
Martyrologium,  et  anno  1412  exaratus,  apud  Solle- 
rium  nostrum  in  Usuardi  auctariis  hoc  die  sic  habet : 
«  In  monasterio  S.  Ruperti  in  Pingwia,  Moguntinai 
dicecesis  sanctse  Ilildegardis  sanctimonialis  et  pro- 
phetissai.  »  Ibidera  «  Hildegardis  virginis  »  meminit 
matricula  Carthusise  Ultrajectina?.  Longius  elogium 
contexuit  Grevenus  hoc  modo  :  «  Apud  Pingiiiam 
in  dioicesi  Moguntinensi,  depositio  sanctae  memoriae 
Hildegardis  virginis,  qua",  tempore  S.  Bernardi 
abbatis    odorem  suee   sanctitatis   late    sparsit,    adeo 


ut  plurimi  Romani  [tontifices  ei  scribentes,  se  ct 
Ecclesiam  Romanam  orationibus  illius  comraenda- 
verint :  cumque  Latini  sermonis  esset  ignara, 
Spiritu  sancto  docente,  omuia  quae  scrij^sit,  Latino 
exceptoribus  dictavit.  »  Molanus  eamdem  celebrat 
his  verbis:  »  A[>ud  ningam,  sanctae  Hildegardis 
virginis,  qua:>  tcmpore  S.  nernardi  abbatis  odorem 
su«  sanctitatis  late  sparsit.  »  Accedit  Baronius  in 
Marlyrologio  Romano,  ita  scribens  :  «  Apud 
Bingiara  in  dioecesi  Moguntinensi  sanctaj  Ilildegar- 
dis  virginis.  »  Baronium  seculi  siint  omnes  qui 
Martyrologium  Romanum  variis  idioraatibus  ex- 
hibent. 

21.3.  In  Florario  Siinclorum  ras.,  quod  sa;culo  xv 
compositura,  de  S.  Hildegarde  ad  17  Septembris 
heec  habentur:  «  In  Brugis  [lege  Bingisj  depositio 
sancta?.  Hildegardis  virginis  anno  selatis  suaj  lxxxiii, 
anno  salulis  1181,  »  imo  1179.  Petrus  de  Natalibus, 
episcopus  Equilinus,  qiii  floruit  saeculo  xiv,  de  S. 
Ilildegarde  virgine  raulto  prolixius  dat  elogium,  in 
quo  nihil  invenio  corrigendura  praeter  diera  obitus 
male  fixura  x  Kal.  Julii.  Mitto  tamen  istud  elogiura, 
quia  omnia  ibi  dicta  jam  abunde  sunt  exposita. 
Menardus  in  Marlyrologio  Benedictino  ad  hunc  diem 
sic  habet :  »  Apud  Bingiam,  in  dioecesi  Moguntinensi, 
sanctse  Ilildegardis  virginis  et  abbatissae.  »  Wion 
ad  eumdem  diem  :  «  Apud  Bingam  depositio  S. 
Hildegardis  virginis  et  abbatissae,  quse  tempore  S. 
Bernardi  abbatis  odorera  suae  sanctitatis  late  spar- 
sit.  B  Hi  cum  aliis  pluribus  S.  Hildegardi  dant  titu- 
lum  abbatissx,  quia  ccenobio  a  se  fundato  praefuit. 
Attamen  abbatissa?  titulo  ipsa  nunquam  usa  videtur, 
nec  viventera  unquara  abbatissam  ab  aliis  diclam 
inveni;  sed  frequenter  ma/^w/ra/n  monialiura,  alias 
prseposilam,  aWas  priorissam .  Qiiae  vero  postSanctam 
coinobio  ipsius  Rupertino  praefuerunt,  abbatissa; 
fuerunt  dictse.  Bucelinus  in  Menologio  Benedictino 
affert  gestorum  pleroruraque  cumpendiura,  quod  in 
paucis  corrigi  potest  ex  disputatis  in  boc  Commen- 
tario.  De  cultu  S.  Hildegardis  Trithemius  De  viris 
illuslribus,  lib.  iii,  cap.  334,  breviter  ha>c  scribit : 
«  Cujus  festum  agitur  iv  Kalendas  Octobris;  » 
sed  verisimiliter  legendum  est  xv  Kalendas  Octo- 
bris,  sive  die  17  Septembris.  Gultum  hunc  saeculo  xiv 
aut  XV  inchoatum  suspicor,  quia  nomen  Hildegardis 
tunc  Martyrologiis  insertum. 


"»t=:^=+3* 


91 


S.  mi.DEGAKDlS 


02 


VITA  SANCT/E  HILDEGARDIS 

AUCTORIBUS 

GODEFRIDO  ET  THEODORJGO  MONAGHIS. 

{Acta  SS.  Bolland.,  Sept.  tom.  V,  die  17,  ox  editione  Goloniensi  et  Surii,  coUata  cum  ms.  Bodccensi.) 


PR.EFATIO  THEODORIGl 

IN  VITAM  TOIA.M. 


i.  (2)  Dominis  venerabilibus  Ludovico  et  Go- 
PEFRino  abbatibus ,  TnEODORir.LS ,  humilis  servo- 
rum  Dei  servus,  salutcm  cum  devotis  orationibus. 

Auctoritatis  vestrae  prseceptum  accepi,  ut  post 
Godefridum,  virurn  ingenio  clarum,  Vitam  sanctae 
ac  Deo  dilectfc  Hildegardis  virginis  (quam  ille  ho- 
nesto  stvlo  inchoavit,  sed  nou  perfecit)  in  ordinem 
redigerem,  et  quasi  odoriferis  floribus  serta  con- 
texens,  visiones  ejus,  gestis  suis  insertas,  sub  di- 
visione  librorum,  in  »inius  corporis  formam  redi- 
gerem.  Visum  est  milii  lioc  opus  viribus  rneis  nimis 
arduum,  quin  etiam  et  verecundum ,  ut  scilicet 
quasi  «luidam  arbiler  sederem,  et  de  alieno  opere 
sententiam  tenerem.  Cum  ecce  dubio  et  anxio  in- 
fluxit  animo,  quod  vires,  quas  imperitia  denegat, 
charitas  ministrat :  et  melius  esse,  cutn  pudore  ho- 
minum  ferre  ridicuhim,  quam  inobedientiae  subire 
periculum.  Itaque  parui  eo  moJo,  ut  pra-fati  viri 
liber,  primae  positionis  locum  oblinens,  nuilam  sua? 
dispositionis  patiatur  jacturam;  deinde  secundus 
liber,  visionum   pulcherrimum  et  admirabilem  tex- 

(2)  Prsefatio  deest  in  codice  Bodecensi.  Qui  fue- 
rinl  duo  illi  abbates,  Ludovicus  et  Godefridus,  aliis 
divinandum  reliuquo. 

(3)  Hacti-nMS  locutus  est  Theodoricus,  tum  seque- 
tur  toto    libro   primo  dictio    Godefridi.    Titulos   ca- 


A  tum;  terlius,  miraculorum,  quee  mirabilis  Deus 
per  eam  operari  dignatus  est,  a  nobis  digestam, 
divisam  et  ordinatam  conliueret  scripluram.  Ita 
praecedentis  scriploris  non  minuetur  gloria  et  ad 
veram  sapientiam  coelestemque  visionem  et  divinam 
virlutem  legentium  incitabitur  memoria.  Quis  enim 
bonus  non  magis  incitabitur  magnis  atfectibus  ad 
vitam  perennem,  sancte,  et  pie,  et  juste  vivendo,  an- 
helare,  cum  viderit  gemmam  prseclaram,  tot  orna- 
mentis  virtutum,  videlicet  virginilatis,  palientiae 
simul  doctrinae ,  tam  insigniler  radiare?  Idcirco 
dedimus  opcram  ne  in  absconso  vel  sub  modio  ac- 
censa  lucerna  Christi  poneretur,  qua^i  occultanda, 
sed  super  candelabrum  posita,  luceret  omnibus 
qui  in  domo  Dei  sunt,  vitae,  verhorum  ct  nioruui 
splendilluis  exemplis  imitanda.  Quod  si  quid  in 
hac  re  indocta  obsequeulis  peccavit  temeritas, 
benigna  jubentium  dominorum  indulgeat  charitas  : 
totumque  suo  deiictum  ascribat  studio,  quae  tam 
gravi  nos  imbecillos  voluit  onerare  operis  ne- 
gotio  (2). 

pitum  antiquae  divisionis,  datos  in  editione  Colo- 
niensi  sed  a  Surio  omissos,  hoc  loco  dare  possem, 
sed  quia  nimis  multa  et  minuta  sunt  capita, 
titulis  historiae  nihil  addculibus  Vitam  augere 
nolo. 


B 


LIBER    PRIMUS. 

DE  GESTIS  SANCT^E. 


CAPUT  1'HI.ML'M. 

Sanclse  nafales,  puerifia  visionibus  illustrafa;  vifa 
monasfica  sub  Juffa  marjisfra. 

2.  In  Romana  republica  regnanle  Ilenrico  (4),  fuit 

(4)  Tempus  nal£p  virginis  proprius  exponitur  in 
Commentario  num.  7,  et  locus  num.  8.  Vocatur 
Galiia  cilenor  respectu  Germaniae.  Ms.  Bodecense  sic 


in  Galliae  citerioris  partibus  virgo ,  tam  gcneris 
quam  sanctitatis  ingenuitate  illustris,  nomine  Hilde- 
gardis,  patre  Hideberto  (5),  matre  Mechtilde  pro- 
genila.   Qui,  licel  mundanis  impliciti   curis  et  opu- 

incipit :  «  Henrico  hujus  nominis  quarto  Aug.  »  etc. 
(.i)  In  ms.    Bodecensi ;  «   Palre  Hildeberto,  matre 
Mdthilde,  »  etc. 


93 


VITA.  —  LIB.  I. 


94 


lenlia  conspicui,  Creatoris  tamen  donis  non  ingrati, 
filiam  pra?norainatam  divino  famulatui  manciparunt, 
eo  qiiod  jam  ineuntis  setatis  ejus  pra^matura  sinceri- 
tas  ab  omni  carnalium  habitudine  multum  dissen- 
tire  vid(a'etur.  Mox  namqne,  ut  poterat  [trimam 
tentare  loquelara.  lam  verbis  quara  nutibus  signi- 
flcab.it  his  qui  cirra  se  erant  secretarum  visionum 
species  (6),  quas  pmeter  communem  cajteris  aspe- 
ctum,  specuiatione  proisus  insolita  intuebatur.  Cum 
[ms.  cumque]  j.im  fere  essel  octo  annorum,  conse- 
pelienda  Christo,  ut  cum  ipso  ad  iramortalitatis 
gloriam  resurgeret,  recluditur  in  monte  Sancti  Di- 
sibodi,  cum  pia  Deoque  devota  femina  Jutta  [ms. 
Jutlha],  quae  illara  sub  humilitatis  et  innocentiae 
veste  diligenter  inslituebat,  et  carminibus  tantum 
Davidicis  instruens,  in  psalterio  decachordo  jubi- 
lare  prsemonstrabat.  Caeterum  praeter  siraplicera 
psalraorura  notitiam,  nullam  litteratorise  vel  musi- 
css  artis  ab  horaine  percepit  doctrinam,  quamvis 
ejus  exstent  scripta  non  pauca,  et  qufedam  non 
exigua  volumina.  Verum  hoc  ex  ipsius  potius  dictis 
in  promptu  est  declarare.  Ait  enim  sic  in  libro  suo, 
qui  Scivias  praenotatur  ;  «  Cum  quadraginta  duorum 
annorum,  septemque  mensiura  essem,  maximas 
coruscationis  igneura  lumen  aperto  coelo  veniens, 
totura  cerebrum  meura  Iransfudit,  et  totum  cor, 
toturaque  pectus  meum,  velut  llamma,  non  tamen, 
ardens,  sed  calens,  ita  inflaramavit,  ut  sol  reni 
aliquam  calefacit,  super  quam  radios  suos  ponit. 
Et  repente  intellectura  expositionis  librorum,  vi- 
delicet  Psalterii,  Evangelii,  et  aliorura  Catholico- 
rum  ,  tam  Veteris  quam  Novi  Testamenti  volu- 
minura  sapiebara  ,  non  autera  interpretationera 
verborum  (7)  textus  eorum,  nec  divisionem  sylla- 
barura  ,  nec  cognitionem  casuum  aut  temporum 
habebam.  » 

3.  Sed  ut  ad  propositum  redeam,  virgo  Christo 
voto  monasticse  professionis  et  sacri  velaminis 
benedictione  provecla  [ms.  perfecla]  crescebat,  et 
ibat  de  virtute  in  virtutem,  annitente  et  congau- 
dente  provectibus  ejus  supra  prsenominata  [ms, 
norainata]  matre  venerabili,  quae  jam  ex  discipula 
magistram ,  ac  prseviam  semitarum  excellentium , 
eam  fieri  cum  admiratione  cernebat.  Flagrabat 
siquidem  in  ejus  pectore  charitatis  benignitas, 
quae  nulium  a  sua  latitudine  excluderet.  Turrim 
quoque  virginitatis  raurus  tuebatur  humilitatis  : 
hinc  cibi  potusque  parcimonia  vestium  vilitate  fo- 
vebatur  :  inde  tranquillitas  cordis  pudibunda 
silentio  [ms.  pudibunda  silentii]  ac  verborura  par- 
citate  monstrabatur  :  quae  omnia  sanctarum  mo- 
nilia  virtutura ,  surami  fabricata  manu  Artiflcis  , 
patientia    custos  in  sponsa  Christi  exornanda    ser- 


A  vabat.  Sed  (juoniara  vasa  figuli  probat  fornax,  et 
virtus  in  inflrmitate  p?rflcitur,  non  defuerunt  ei  ab 
ipsa  fere  infantia  crebri  et  pene  continui  lauguorum 
dolores,  ita  ut  pedum  incessu  perraro  uteretur  : 
et  cum  tota  carnis  materia  fluitaret,  vita  illius  esset 
qusedara  pretiosae  mortis  imago.  Quantum  vero 
exlerioris  hominis  viribus  deerat,  tantum  interiori 
per  spiritura  scienti»  ac  fortitiidinis  accedebat  : 
et,  corpore  tabescente,  mirum  in  modum  fervor 
spiritus  inaestuabat. 

4.  Cumqne  iu  sancto  proposito  multis  annis 
succrescens,  soli  Deo  complacere  satageret,  jam- 
que  tempus  inslaret,  quod  ad  multorura  prove- 
ctura  vita  ejus  ac  doctrina  patesceret,   coraraonetur 

B  divinitus,  voce  ad  eam  facta,  ut  de  caetero  quae 
videret  et  audiret,  scribere  non  cunctaretur.  Ilia 
vero  per  femineam  verecundiam,  et  vulgi  vaniloquia, 
et  temeraria  hominum  judicia  trepidante,  cum  quaj 
ostensa  sunt  coelitus  secreta ,  revelare  stimulo 
acriori  coarctaretur  non  haesitare,  tandemque  dum 
longa  aegritudine  tabefacta  decubuisset ,  primo 
cuidara  monacho,  quem  sibi  magistrura  proposue- 
rat,  et  per  eura  abbati  suo,  cum  metu  et  humilitate 
causam  bujus  flagelli  aperuit.  Ille  rei  novitatem 
insolitam  mente  pertractans,  quanquam  Deo  niliil 
impossibile  esse  cognosceret,  adhibitis  de  collegio 
prudentioribus,  experiendum  judicavit  quod  audie- 
bat  :  ac  de  scripturis  et  visionibus  ejus  quaedam 
sciscitatus,  ea  quae  Deus  daret,  monuit  declarare. 
Mox  ut  illa  scribendi  opus,  quod  non  didicerat, 
attcntavit,  redeunte  virium  sibi  soiita  possibilitale 
[tns.  potestate],  de  lecto  languoris  erigitur.  Tunc 
abbas,  accepta  iniisitati  miraculi  certitudine,  non 
suo  contentus  judicio,  rem  ad  publicara  notitiam 
vidit  [ms.  judicavit]  esse  proferendam  :  veniensque 
ad  matricem  sedera  Moguntinara  [ms.  Moguntiara], 
coram  venerabili  archiprBesuIe  Henrico  et  capi- 
taneis  Ecclesiae,  quod  cognoverat  exposuit.  Scripta 
quoque  quae  Virgo  beata  nuper  ediderat,  osten- 
dit. 

5.  Per  idem  tempus  sanctae  Romanae  sedis  an- 
listes,   felicis  memoriae  Eugenius,  ceiebrato   Remis 

p.  universali  concilio  (8),  per  Adalberonem  Treviro- 
rum  archiepiscopum  devocatus  [ms.  vocatus],  Tre- 
viri  morabatur.  Visum  est  pontifici  Moguntiuae  ci- 
vitatis  et  majoribus  cleri,  ad  Apostolici  cognitio- 
nem  esse  [ms.  de  his  esse]  veniendura,  quatenus 
ipsius  auctoritate  nosceretiir  quid  de  corapertis 
recipiendum  aut  refutandum  foret.  At  papa  suramae 
discretionis,  auditu  tantae  novitatis  attonitus,  cum 
Deo  sciret  cunc-ta  esse  possibilia,  rem  diligentius 
investigare   gestiens,    venerabilem    Virduni    praesu- 


(6)  De  visionibus  Sanctae  ab  ipsa  infantia  consule 
Comraentariura  §  2,  ubi  etiara  num.  9  de  tempore 
quo  tradita  est  vitae  monasticae  sub  disciplina  B. 
Juttae. 

(7)  Quam  rairabiliter  a  Deo  illuminata  fuerit,  et 
quot  stunuiis  ad  scribendura  excilata,  fuse  ostendi 


in  Coramentario  num.  11  et  seqq  Deinde  nura.  19 
prol)avi  ipsam  adjutore  raonacho  usara  esse  ad  com- 
ponenda  Opera  sua. 

(8)  Fuit  Eugenius  III  Treviris  sub  flnem  anni  1147 
et  anno  1148  ante  conciliiim  Remense,  ut  ostendi 
in  Comment.  num.  27,  ubi  vide  orania  haec  exposita. 


95 


HILnEGARniS 


96 


lem    9),  cl  cum  eo  Adelbertum  (10)  iirimicerium,  A  bertp  coufessore,    vilam    fclicilor    iii    Dei   opere    ac 


aliusque  personas  idoueas  dirii^il  ad  civuobiuui,  sub 
quo  eadeiu  virgo  tot  annis  dej^ebat  [ms.  tegebatur] 
inclusa,  ut  sine  strepitu  vel  curiositatis  acumine, 
quid  rerum  [ms  quod  verum]  esset,  ab  ipsa  scisci- 
tareutur.  Qiiibus  iiumiliter  inquirentibus,  cum  illa 
simpliciter,  qua?  de  se  erant,  aperuisset,  ad  Apostoli- 
cum  redieruiit,  et  magna  ipsius,  magna  cunrtorum 
astantium  exspectatione,  qu£e  audierant,  retulerunt. 
His  papa  recognitis,  jiibet  repra^sentari  scripta  beatjE 
Hiidegardis,  qaae  sibi  de  pra?fato  coenobio  perlata 
susceperat,  et  ex  manibus  propriis  tenens,  ipseque 
recitatoris  vice  functus,  archiepiscopo  et  cardinalibus 
omnibu-ijiie  qui  de  clero  adcranl,  publice  legit,  ac 
responsa  virorum,  quos  ad  hsec  indaganda  miserat, 
pronuntians,  omnium  mentes  el  voces  in  laudem 
Conditoris  et  congratulationem  excitavit.  Adcrat 
ctiam  ibidem  sancta»  recordationis  Bernardus  abbas 
Clarevallis,  quo  mediante,  cseterisque  adnitentibus, 
monehitur  summus  pontifex,  ne  tam  insignem  lu- 
cernam  silentio  tegi  pateretur,  sed  graliam  tantam, 
quam  tempore  ipsius  Dominus  manifestare  vellet, 
sua  aurtoritdte  confirmaret.  Ad  hsp.c  reverendus 
Pater  patrum,  tam  benigne  quam  et  sagaciter,  as- 
sen>um  prsbens,  littens  saliitatoriis  beatam  virgi- 
nem  visitavit  in  quibus  concessa  sub  Christi  et 
beati  Petri  nomine  licentia  proferendi ,  qua^cun- 
quc  per  Spiritum  sanctum  cognovisset ,  eam  ad 
scribendum   animavit.   Sed   et   lociim,    quo   illa   fo- 


B 


famulatu  cons\immavit,  ac  dc  sepullura  ejiis  ac  rcli- 
quiis  loco  nomen  inh.Tserat.  Itaque  dum  virgo  Dci 
locum  transmigrationis ,  quem  non  corporalibus 
oculis,  verum  intima  visio::e  rognoverat,  abbati  suo 
et  fratribus  desiguaret,  sed  iUis  ha^sitantibus,  eo 
quod  discessum  ejus  moleste  ferrent,  ne  jussum  Dei 
peragere  impcdiretur,  decidit,  ut  pridem  [>w,y.  i»rius], 
in  lectum  prolixi  languoris  de  quo  non  antea  sur- 
rexit,  quam  abbas  el  cjpteri  divino  se  nutu  urgeri 
conspicerent  ad  consentiendum,  nec  obstarent,  sed 
pro  posse  adniterentur.  Ex  quibiis  Arnoidus  ex  laico 
monachus,  qui  forti  obstinationc  renitendo  caiteros 
ad  obsistendiiin  videbatur  animaie,  dum  esset  in 
praedio  ecclesia'  \iila  Wiiara,  tauta  vexatione  subito 
percussus  est  corporis,  ut  de  vita  quoque  despera- 
ret,  linguamque  in  imraensum  turgenlem  ore  couti- 
nere  non  posset. 

7.  Postulavit  ergo  nutibus  quibus  poterat,  ut  ad 
Sancti  Roberti  ecclesiam  deferretur  :  moxque,  ut 
illic  vovit,  quod  ulterius  non  obstaret,  sed  pro  posse 
adniteretur,  protinus  recepla  incohimitate,  coepit 
adjutor  esse  praeparantium  mansiones,  et  propriis 
manibus  dissipare  vineta,  ubi  domus  Bedificareiitur, 
sanctimonialium  receptaculis  aptai.  Ipsa  vero,  cujus 
migrationi  haec  habitacula  prai-parabantur ,  dum 
propter  moras  divinae  visionis  exsequendae  jaceret 
gres.<uum  penitus  officio  destituta,  et  tanquam  saxea 
rupes,  de  iecto,   in    quem  deciderat.  nuUatenus  mo- 


vpbalur,  honoravit,  datis  ad  abbatem  (11)  et  fratres  c  veri  posset,   non   satis   credulus  abbas  referentibus, 


ccenobii    gratulatoriis    ex    suo    nomine    litlerarum 
apicibus. 

CAPUT  II. 

Fundat  cxnobium  in  monle  S.  Ruperti  propc  Bin- 
gium,  illadque  cum  sororibus  siiis  inhabitat  :  per- 
git  perpefuis  visionibus  illustrari. 

6.  Igitur  heata  Ilildegardis  cum  tiducia  humillinia 
verbis,  quae  non  ab  homine,  neque  per  hominem 
acceperat,  aperuit  et  perfudit  tam  sanctae  opinionis 
odorem  bonum  longe  lateque  fragrantem.  Tunccon- 
lluebant  irs.  circiimlluebant]  ad  eam  filiac  nohilium 
non  pauca',  sub  habitu  religionis  regularibus  semitis 
instituendae.  Cumque  omnes  unum  reclusionis  habi- 
taculum  vix  caperet,  jamque  de  transferendis  et 
ampliandis  earum  mansionibus  consilium  versare- 
tur;  demonstralur  illi  per  Spiritum  [ms.  Spiritum 
sanctum]  locus,  ubi  Naha  (12)  fluvius  Rheno  con- 
fluit,  videlicet  collis  a  priscis  diebus  sancto  Ru- 
perto  (t2j  confessori  ex  nomine  attitulatus,  quem 
ille  olim  patriroonii  jure  possederat,  ibique  cum 
beata  genitrice  sua,    Bcrtha  nomine,    et  sancto  \Vi- 

(9)  Albero  vocabatur,  et  episcopatum  ultro  dimi- 
sit  anno  11.^6.  Deinde  defiinctus  dicitur  anno  1158. 
Deati  honoratur  titulo  in  Gallia  C/iristiana  Sammar- 
thanorum  inter  ejiiscopos  Virdunenses.  Castellanus 
vero  Alberonem  ut  venerabilem  memorat  ad  2  No- 
vembris,  ubi  de  cullu  inquiremus. 

CIO)  Hic  Alberoni  in  episcopatu  successit  anno 
llo6,  et  scripsit  ad  S.  Hildegardem,  ut  dictum  in 
Commenlario  num.  00. 


D 


intravit,  ut  videret.  Cumque  totis  viribus  per  se 
conaretur,  vel  de  capite  illain  sustollere,  vel  de  la- 
tere  in  latus  reclinare,  nihilque  conando  penitus 
efficeret,  tam  iiisulito  stupcfactus  miraculo,  cognovit 
non  passionis  humanae ,  sed  divinae  correptionis 
esse,  quod  gerebalur,  nec  ulterius  [ms.  nec  sibi 
ulteriusj  contraeundum  fore  coelesti  edicto ,  ne 
deterius  quidpiam  ut  ipse  pateretur.  Quoniam  vero 
locus  praenominatus  partim  ad  Moguntinae  Ecclesiae 
canonicos  pertinebat,  et  fundus  cum  oratorio  Sancti 
Roherti  possessio  erat  comilis  Bernardi  de  Hildens- 
heim,  facta  per  intervenlum  tidelmm  legatione,  virgo 
Dei  praescia  licentiara  sibi  et  sororibus  suis  obtinuit 
illic  inhabitandi. 

8.  Igitur  post  longam  gradicndi  defectionem,  dum 
jam  utrinque  deliheratum  esset,  ut  cum  consorori- 
bus  [ms.  addit  suisj  dimitteretur  ad  locum,  quem 
in  spiritu  praeviderat,  ingressus  abbas  ad  jacentem 
et  afflictam,  dixit,  ut  in  nomine  Doraini  surgeret, 
ahitura  ad  mansionem  sibi  ccelitus  praedestinatam. 
Tunc   illa  dicto  citius  surgente,  tanquam  nihil  tam 

(ll)Nimirum  ad  Cononem  abbatem  S.  Disibodi. 
At  hae  litterae  nunquam  videntur  editae. 

(12j  Nava  Latiue,  aut  Navus  dicitur,  vulgo  Naw. 
Modiius  esl  amnis  in  Palatinatu  inferiori,  et  pro- 
pe  Birigium,  juxta  quod  coenobium  fuit  conditura, 
in  Rhenum  inlluit.  Lociis  expositus  est  in  Coramen- 
tario,  num.  22. 

(13)  Dc  S.  Ruperto  Bingii  duce  et  B.  Bertha  ejus 
matre  actum  est  apud  nos  ad  Ib  Maii. 


97 


VITA.  -  LIB.  I. 


98 


prolixo  tempore  debililalis  sensisset,  stupor  et  ad- 
miratio  cunctos,  qui  aderant,  apprehendit.  Nec  im- 
merito,  cum  et  ea  quae  circa  decumbentem  fieri 
[ms.  gerij  visa  erant,  non  minus  essent  stupenda, 
quia  ex  quo  locum  mutandi  coelitus  accepit  manda- 
tum,  quolies  res  ad  elfectum  tendere  videbalur,  to- 
ties  illa  levamen  passionis  in  suo  corpore  senliebat, 
ac  vice  mutata,  quoties  obnitentium  contradictioue 
cassari  negotium  cernebatur,  toties  ista,  licet  ab- 
sens,  intensiore  gravamine  laborabat.  Aiiquando  de 
stratu  repente  consurgens,  cunctosque  reclusionis 
angulos  et  habitacula  perambulans,  loqui  omniuo 
non  poterat :  rursumque  ad  lectum  rediens,  deii- 
ciente  gressu,  loquebatur  ut  prius.  Quo  languoris 
genere  nou  tunc  solum  laboravit,  sed  et  quotiescun- 
que  ^feminea  trepiilalione  tardasset  vel  dubitasset 
superna^.  voluntatis  peragerc  negotia,  hoc  certitudinis 
in  se  capiebat  argumentum. 

'.}.  Tandem  ergo  Dei  famula  cum  decem  et  octo 
puellis  Deo  sanctis  [ms.  sacratis]  pristinse  habitatio- 
nis  loco  dccedente,  quantum  his  quos  deserebat, 
doloris  et  luctus  derelinqiiebat,  tanlum  regioni,  ad 
quam  accedebat,  gaudii  et  exsultationis  alferebat. 
Fuerant  uamque  illi  de  Bingensi  [rns.  Binguensi] 
oppido  et  contiguis  villis  multi  honoratorum,  et  de 
plebe  non  exigua  muUitudo,  qui  eam  cum  grandi 
tripudio  et  divinis  laudibus  exceperunt.  At  ipsa  cum 
suo,  imo  Chrisli,  grege  pusillo  paratum  sibi  locum 
ingressa,  diviuam,  qua;  cuncta  dispensat,  Sapientiam 
devota  cordis  alacritate  magniticabat,  et  commissas 
tutelaj  suai  sanctimoniales  virgincs  materno  affeclu 
fovebat,  et  regularibus  instilutis  prudenter  imbuere 
non  cessabat.  Et  ne  alieni  juris  possessionem  vide- 
retur  invasisse  vel  occupare,  de  donariis  fidelium 
qu8P  fama  nominis  ejus  adducti  deferebant,  locum 
suae  liabitationis,  parlim  dato  pretio,  pai'  im  facto 
concambio,  a  proprietariis  prsedictis  oblinuit.  Quem 
quia  liberum  suscepit,  liberum  manere  perpetuo 
constituit;  ita  ut  patriocinio  tantum  Moguntinae 
Ecclesiai  subjectus,  non  alium  quam  sedis  ipsius 
archiepiscopum  haberet  defensorem,  ne,  si  laicum 
advocatum  assumeret,  ovili  lupum  videretur  indu- 
cere  :  quo  fere  generali  morbo  per  orbem  plurimse 
vexantur  ac  vastantur  ecclesia>.  Erga  prselatos 
coenobii,  de  quo  migraverat,  hoc  tantum  subjectionis 
sibi  suisque  tiliabus  relinuit,  ut  quai^  de  spirilualibus, 
hoc  est  de  ordinis  tenoi'e  et  de  monachatus  profes- 
sione  quserenda  essent,  ab  eis  potius  quam  aliunde 
susciperent :  et  prout  res  et  tempus  posioret,  sa- 
cerdotes  de  ipso  coenobio  susciperent,  quos  propria 
et  libera  electione  (14)  nominatim  expetivissent, 
qui  eas  tam  in  cura  animarura  ac  divinis  exsequen- 

(14)  Pro  libertate  electionis  ad  Alexandrum  pa- 
pam  recurrit  aliquando  Sancta,  ut  dictum  in 
Commentaiio,  num.  J57.  Itaque,  cum  Alexander 
creatus  sit  pontifex  anno  llo9,  nonuno  aut  altero 
anuo  laboravit  Sancta,  sed  plus  quam  toto  decen- 
nio,  ut  omnia  recte  ordinareutur. 

(1j)  [)e  llenrico  et  Arnoldo  archiepistopis  actum 
est  iji  Commentario  variis  locis. 


B 


A  dis  ofliciis,  quam  iu  temporalium  procuratioue 
sustentarent. 

10.  Quae  omnia  non  solum  permissu,  sed  et  con- 
sulto  venerabilis  Henrici  atque  Arnoldi  (l."»)  Mo- 
guntinse  metropolis  archipnesulum,  sed  et  scriptis 
eorumdem  cum  consensu  abbatum,  decrela  et  con- 
firmata  sunt;  ne  quid  polestatis  in  praedia  Sancti 
Ruperti  sibi  usurparet  ecclesia  Sancti  Disibodi, 
privilegiorum  auctoritate,  imo,  ul  pressius  dicam, 
superni  Numinis  interdicto  \elitum  est  :  siquidem 
haec  ipsa  virgo,  dum  revelatione  intima  cognosceret 
pro  tali  negotio  eundum  sibi  esse  ad  idem  coeno- 
bitim,  et  instar  Jonae  jjrophetae  trepidatione  quadam 
detineretur ,  divinai  castigationis  tlageiJo  tacta , 
pene  languit  usque  ad  mortem.  Quo  verbere  com- 
monita,  se  fecit  in  oratorium  deportari,  ibique  se 
quo  Deus  jubebat  ituram ,  si  correptio  cessaret, 
devovit.  Deinde  petiit  ut  equo  imposita  et  manibus 
sustentata  deduceretur  :  moxque  ut  viae  pauxillum 
deducta  est,  receptis  viribus,  Ia?tabunda  prucodebat. 
Perveniensque  ad  Montem  praenominati  coufessoris, 
cui  [ms.  quomodo]  venire  compulsa  esset,  expo- 
suit,  atque  locum  suae  habitationis  cum  allodiis  ad 
se  pertinentibus,  ab  illis  [ms.  illisj  ccenobii  fra- 
tribus  absolvit,  relicta  illis  plurima  portioiie  pos- 
sessionum,  qu*  illi  cum  sororibus  susceplis  tra- 
ditae  fuerant  et  insuper  pecuniarum  non  modica 
quantitate,  ne  quid  usquam  justae  querelaj  relin- 
queretur. 

r^  11.  Verum,  et  ea  quae  series  narrationis  exigit, 
repetam,  beata  Ilildegardis,  quamvis  in  se  Liee  (!6) 
parturientis  crebros  dolores  sustineret,  nihilonii- 
nus  speciosae  Rachelis  oculos  claros  lumine  specu- 
lationis  internaj  pascebat,  et  qua^cunque  interius 
aspexisse,  diclis  et  scriptis,  prout  uoverat  expedire, 
pandebat.  De  quo  genere  speculandi  seu  videndi 
modo,  qui  perrarus  ac  pluribus  etiam  excellentium 
sanctorum  noscitur  in  hac  mortalitatis  umbra  in- 
compertus  fuisse,  res  poscit  ut  aliqua  dicanlur  [yns. 
aliquid  dicatur]  :  quod  ipsius  verbis  polissimum, 
quantum  vel  ipsa  pandere  potuit,  cognoscatur.  Sic 
enim  dicit  in  epistoln,  qua  ad  Wibertum  Gembla- 
censem  (17)  monachum,  de  his  quae  de  ea  relalu 
famae    audierat,    sciscitantem,    rescripsit :     «    Deus, 

"  inquit,  ubi  vult,  ad  gloriam  nominis  sui,  et  non 
terreni  hominis,  operatur.  Ergo  quidem  [ms.  addit 
semper]  trementem  timorem  habeo,  quoniam  nul- 
lam  securitatem  uilius  possibilitatis  in  me  scio.  Sed 
manus  meas  ad  Deum  porrigo,  quatenus  velut  pen- 
na,  quaj  omni  gravedine  virium  caret,  et  quoe  per 
ventum  volat,  ab  ipso  sustiuear,  nec  ea,  quae  vi- 
deo,  perfecte   scire  possum,    quandiu   in    corporali 

(16)  Respicit  auctor  ad  frequentes  Liae  partus,  non 
ad  difhcultatem,  quae  major  fuit  Rachelis. 

(1)  Habemus  responsum  S.  Hildegardis  ad  mul- 
tas  qusestiones  Guibeiti  Gemblacensis  monachi,  ut 
dictum  est  iu  Comraeutario,  num.  116.  At  epi- 
slolam  hic  citatam  necdum  editam  vidi;  et 
plures  ad  Guibertum  ineditas  esse  ob.servavi 
num.  194. 


99 


S.  IHLDEGARniS 


100 


oflicio  sum,   el   iii    aiiima  iuvisibilis  [dis.  invisibili],  A  tur  (Ezech.    i)  :   quia  ab  acliva    vila,    tiuam    appro- 


quouiam  iu  liis  duobus  homiui  ilolVclus  est.  .\b 
iufantia  autem  mea,  ossibus,  et  nervis,  ac  venis  meis 
nondum  coutorlalis,  visinuem  li-inc  in  anima  mei 
usque  ad  pra'>ens  Lempus  semper  video,  cum  j.iiu 
plu5(iuani  septuagesima  annorum  sim;  animatiue 
mea,  prout  Deus  vuit,  in  hac  visione  sursum  in 
aUitudincm  tirmamenti,  et  in  vicissiludiuem  diversi 


henderat,  ad  quaMibcl  iulima  nou  reverlebalur ;  i-l 
a  contemplativa,  quam,  carne  obsita,  jugiler  lenere 
non  polerat,  in  activam  vitam  revcrlebalur.  Quasi 
eiiim  ei  de  activte  vitui  modo  diceret  Deus  :  Non  te 
deseram  neque  derelinquam  [Hebr.  xiii),  a  bono 
proposilo  non  permisit  eam  redire;  et  iterum, 
quasi  de  conlemplalivai  vitce  modo  ei  diceret :    A- 


aeris  asoendit,  atque  inter  diversos   populos   se   di-      verle  oculos    luos ,   quia  ipsi  me    avolare  fecerunt 


latat,  quamvis  iii  iouijinquis  regionibus  et  locis  a 
me  remoti  sint.  El  quoniani  ha.'c  tali  modo  in  ani- 
ma  mea  video,  idciico  eliam  secundum  vici^situ- 
dinem  imbium  el  aliarum  creaturarum  ea  cuns()i- 
cio.  Ista  aulem  nec  exterioribus  ocuiis  video,  nee 
e.\terioribus   aviribiis   audio,  nec  cogitalionibiis  cor- 


[Canl.  vi),  de  speculalione  sua;  incomprelieusibilis 
majestatis  ad  aclualis  vita;  laborem  eam  permisit 
redire.  Averte,  imiuit,  oculos  tuos  a  mea  coutein- 
platione,  quia  ipsi  ine  avolare  faciunt,  dum  me  in 
hac  vita  ad  perfecliim  comprehendere  non  siiffi- 
ciunt.    Unde   et    Psalmisla   ait  :    Accedit   homo    ad 


dis  mei,  nec  ulla  coilatione  quinque  sensuum  meo-  "  cor  altum  et   exultabilur  Deus   {Psal.   Lxiii) :    quia 


riim  perci[>io.  sed  tantum  in  anima  mea,  apertis 
exlerioribiis  oculis,  ilaquod  nuuquani  iu  eis  defectum 
exstasis  passa  sum,  sed  vigilans  die  ac  nocte  ea  video. 


quo  allius  puro  corde  quujrilur,  eo  sublimius,  quara 
sil  incomprebensibilis,  cnmprelienditur.  Ko  niodo 
beaia  virgo  in  carue  adhuc  posita,  et  j)er  aclivam 
12.  Itaque  siciit  ex  verbis  pra'cedenlibus  coili-  laborabat,  et  per  conlempialivam  in  ipsam  divini- 
gimus,  vere  mirus  et  perrarus  [^ns.  perdiiis]  hiiic  tatis  liicem  lotis  desideriis  inhiabat.  Sed  hic  primo 
sancta?  virgini  speculationis  adfuil  inodus.  Nempe  libro  ponentes  terminum,  benedicamus  Dominum, 
ad  similitudinem  sanctorum  auinialiiim,  qii«  vidit  qui  ancillam  suam  ab  ipso  orlus  sui  princii^io  ele- 
Ezechiel  (18),  ipsa  cerlum  pennatum  animal  ibat,  clam  respe.\it,  et  eam  dilectam  usqiie  ad  clarilalem 
el  uon   reverlebatur  :  el  iterum   ibat,    et  reverteba-       visionis  sua;  provexit. 

(18)  Lociis  in  ms.   sic   exprimitur  :  «  Quce  Ezechielis    prophelia   tangil,  ipsa  certe  tanquam  pennalum 
animal,  »  etc. 


LIBER     SECUNDUS. 


DE  VISIONIBUS  SANCT^. 


PllOLOGUS. 
13.  Grandem  quidem  niateriam  ingenia  parva  non 
siilferunt  :  sed  cliarilas  et  obedientia,  quibus  mc 
totum  semper  vobis  debere  proliteor,  Ludovice  et 
Godefride  abbates  optimi,  mentem  meam  cliam  de 
impossibilil)iis  ad  possibilem  facultalem  eireriint. 
Lnde  quamvis  niillo  fretus  ingenio,  lamen  pra-ceptis 
vestris  in  charitate  Christi  obtemperavi,  et  libellum 
seciindum  de  Vita  beata;  Hildegardis  virginis,  se- 
cretis  et  arcanis  visionibus  quasi  quibusdam  amo-iiis 
lloribus  respersum,  ab  eo  loco,  quo  prajcedentem 
librum  GodefriJus  (10)  bon^e  memoriae  terminavit, 
ordinare  et  perlicere,  Deo  favente,  curavi.  In  quo  ex 
vcrbis  ipsiiis  Deo  dileclBR  virginis  tanta  eliicet  cla- 
rilas  prophelia;,  ul  nihil  minus  autiquis  Palribus 
videatur  percepisse  gratia?.  Nempe  sicut  Jegitur  de 
Moyse,  qiiod  indesinenter  fuerit  in  tabernaculo,  sic 
et  ipsa  in  visionum  cfeleslium  morabatur  umbraculo, 
videlicet  ut,   sicut    ille,   sic  isla  a  Deo,    ut    aliquid 


C  disceret,  aut  audilores  suos  aliquid  docerel.  An  non 
morabatur  in  ca;lesti  tahernaculo,  et  transcenderat 
nebulam  lolius  carnalilatis,  cum  diclalum  cl  verba 
Evangelii  Joannis,  In  frincipio  erat  Verbuni  etc. 
[Joan.  i),  eam  docuit  Spiritus  veritalis?  Ipse  enim 
Spiritus  sanctus,  qui  iu  cor  Joannis  profluxit,  quan- 
do  lianc  profuiidissimam  revelationem  de  pectore 
Jesu  suxit,  per  diviuam  suae  dignalionis  gratiam 
hoc  istam  voluit  discere,  quod  ille  dignus  fuit  dice- 
re.  Sed  dc  his  ilerum  loqui  diiferanuis,  et  proposila, 
aspiranle  ipso  Sjiirilu  disseramus.  iNec  moveal  le- 
ctorem,  quod  quaedam,  quae  in  prsecedenti  libro  Vita; 
ejus  praescripta  sunt,  eadem  in  subsequcnti  eliam 
opere  visionum  ejus,  nihilominus  descripla  sunt: 
quia  digrium  jiidicavimus,  ul   et  qualitas   ordinis  in 

^  recitalione  historia;  ejus  servarelur,  et  auctoritas 
vel  integritas  vcrborum,  qiiffi  per  Spiritum  sanclum 
prolata  siint,  in  descriplione  visiouum  ejus  nullate- 
nus  mutilaretur  (20). 


(10)  Godefridiis  illc  primum  libriim  scripsit,  exce-  scriptoriim.  Noluit  Tlicodoricus  librum  primum  rau- 

pto  prologo.  Reliqua  omnia  suntTheodorici,  qui  ha-c  lihue  iis,  qiia',  erant  allata  de  visioiiibiis,  nec  ea  hic 

scribit.  omittere  voluit.  Prologus  ille  in  ms.  Bodecensi  erat 

(20)  Prsecipua    ralio     repelilionis,    est    diversitas  omissns. 


lOi 


VITA  -  LIB.  II. 


102 


CAPUT  PRIMUM. 

Sancfa,  Latini  sermonis  ignara,  iibros  lamen  Laline 
scribil  :  visionibus  a  pueriiia  gaudet :  eas  cofjitur 
scribere  :  multos  consilio  juvat  et  monitis,  et  suas 
recfe  dirigif. 

14.  Igitur  beala  virgo  in  loco  ad  qiiem  visu  divino 
migraverat,  librum  visioaum  suarura ,  quem  apud 
montem  Sancli  Disibodi  inchoaverat ,  consumma- 
vit  (21),  et  qusedani  de  natura  hominis  et  elemento- 
rum,  diversarumque  creaturarum,  et  quomodo  ho- 
mini  ex  his  succurrendum  sit,  aliaque  muita  secreta 
prophetico  spiritu  mauifestavit.  Patet  etiam  quam 
eleganlcr  epistolis,  do  diversis  proviuciis  ad  se  dire- 
ctis,  responderit,  si  quis  tenorem  verborum  ejus, 
ex  revelatione  divina  (22)  prolatorum,  altius  consi- 
derare  voluerit.  Sunt  tamen  in  unum  volumen  com- 
pilatse  et  suw,  et  illae,  quse  ad  se  fuerant  [ms.  vene- 
ranlj  destinatee.  Quis  vero  non  miretur,  quod  can- 
tum  dulcissimse  melodiae  mirabili  protulit  sympho- 
nia,  et  litleras  non  prius  visas,  cum  lingua  edidit 
antea  inaudita?  (23)  Praeter  haec,  Evangelia  qusedam 
exposuit,  aliasque  typicas  expositiones  composuit  : 
quajomnia,  quia  ei  clavis  David  aperuit,  gratulari 
merito  et  cautare  animee  suoe  licuit,  quod  eam  Rex 
in  cellaria  sua  introduxerit,  ulinebriaretur  ab  uber- 
tute  domus  suae,  et  pntaretur  torrente  voluplatis  suse: 
unde  et  ipsa,  sicut  scriptun),  est,  a  timore  Domini 
concipiens,  pareret  spiritum,  et  salutes  (2i)  super 
terram  faceret.  Magnum  est  etiam  illud  et  admira- 
tione  dignum,  quod  ea,  quai  in  spiritu  audivit  vel 
vidit,  eodem  sensu  et  eisdem  verbis,  circumspecta 
et  pura  mente,  manu  propria  scripsit,  et  ore  edi- 
dit  (25),  uno  solo  lideli  viro  symmista  contenta,  qui 
ad  evidentiam  grammaticse  artis,  quam  ipsa  nescie- 
bat,  casus,  tempora  et  genera  quidem  disponere,  sed 
ad  sensum  vel  intellectum  eorum  nihil  omnino  ad- 
dere  proesumebat  vel  demere.  De  hoc  certe  etiam 
ad  Adrianum  papam  (26)  scripsit,  quod  sic  in*  coele- 
sti  visione  sibi  dictum  audivit  :  »  Cum  desuper  tibi 
osiensa  ad  formam  huniana!  consuetudinis  non  pro- 
tuleris  in  Latinu  lingua,  quia  haec  consuetudo  tibi 
non  est  data,  ille  qui  limam  habet  [ms.  scientiam 
haberet],  ad  aptum  sonum  hominum  explere  non 
negligat.» 

15.  Congruum  autem  videtur  ut  hoc  in  loco  scri- 
pta  visionum  ejus  aliqua  inseramus;  et  ex  his, 
quam  convenienter  sententia  ilia  de  Canticis,  Dile- 
cfus  meus  misit  manus  suas  per  foramen  et  venfer 
meus  intremuit  ad  facfum  ejus  {Cant.   v),   sibi  ad- 


A  aptari  queat,  videamus.  Haec  scripta  ita  se  habent. 
«  In  inystica,  inquit,  visione  et  in  lumine  cliaritatis 
\ms.  claritatisj  de  sapientia,  quse  nunquam  deliciet, 
verba  hffic  sic  andivi  et  vidi  :  Quinque  toni  justitise 
humano  generi  a  Deo  missi  intonant,  in  qiiibus  sa- 
lus  et  redemptio  credentium  constat.  Et  hi  quinque 
toni  excellentiores  omnibus  operibus  hominum  sunt, 
quia  omnia  opera  hominum  de  his  nutriuntur,  qui 
sunt,  qui  insonis  non  eunt,  sed  cum  quibus  omnia 
opera  hominis  in  quinque  sensibus  corporis  ejus 
perficiuntur .  Et  de  illis  talis  ratio  est  :  Primus 
tonus  per  tidele  Abel  sacrificium,  quod  Deo  immo- 
lavit,  opere  completus  est.  Secundus  autem,  (juan- 
do  iNoe  per  prseceptum  Dei  arcam  sedificavit;  ter- 
tius  vero  per  Moysen,  quando  ei  lex  data  est,  quse 
jiunctum  \forte  pactumj  circumcisionis  Abrahaj  fuit. 
Sed  in  quarto  touo  Verbura  summi  Patris  in  Vir- 
ginis  uterum  descendit,  et  carnem  induit,  quia  idem 
Verbum  cum  aqua  limum  coagulaverat,  sic  ho- 
minem  formaverat :  uude  et  omnis  creatura  per 
hominem  ad  ipsum  cLimavit,  qui  eam  fecerat, 
sicque  propter  hominem  Deus  omnia  in  se  portavit. 
Alio  enim  tempore  hominem  creavit,  alio  autem 
ipsum  portavit,  ut  omnes,  quos  coiisilium  serpentis 
perdiderat,  sibi  attraheret.  Quintus  autera  tonus 
perticietur,  cum  omnis  error  et  irrisio  finietur :  et 
tunc  homines  videbunt  et  cognoscent  quod  nuilus 
citra  Dominum  [ins.  coutra  DeumJ  quidquam  faeere 
possit.  Hoc  vero  [ms.  modoj  in  quinque  touis  a  Deo 

r  missis  Vetus  et  Novum  Testamentum  perficietur,  ac 
mirificus  numerus  hominum  complebitur.  Et  post 
hos  quinque  tonos  Filio  Dei  quoddam  lucidum 
tempus  dabitur ,  ita  quod  ab  omni  carne  palani 
cognoscetur.  Postea  divinitas  in  semetipsa  operabi- 
tur,  quandiu  vult. 

16.  Sapienti:!  quoque  in  lumine  charitatis  docet, 
et  jubet  me  dicere  quomodo  in  hac  visione  con- 
stituta  sum.  Et  ego  verba  hajc  non  dico  de  me, 
sed  vera  Sapientia  ista  dicit  de  me,  et  sic  loquitur 
ad  me  :  «  Audi,  o  homo,  verba  haic,  et  dic  ea,  non 
secundum  te,  sed  seciindum  me  :  et  docta  per  me, 
hoc  modo  dic  de  te  :  In  prima  formalione  mea,  cum 
Deus  in  ntero  matris  mese  spiraculo  vitse  suscitavit 
me,  visionem  istam  infixit  animse   mese.    Nam   post 

D  Incarnationem  Christi  anno  millesimo  centesimo 
doctrina  apostolorum  et  ardens  justitia,  quam  in 
Christianis  et  spiritualibus  constituerat,  tardare 
ca?pit,  et  in  hsesitationem  vertebatur.  Illis  tempo- 
rihus  nata  sum,  et  parentes  mei  cum  suspirio    [ms. 


(21)  Loquitur  auctor  de  primo  opere  Scivias 
dicto,  quod  anno  1141  in  monte  S.  Disibodi  in- 
choavit;  et  circa  1151  in  monte  S.  Ruperti  finivit. 

(22)  De  epistolis,  quse,  a?que  ac  alia  opera,  spiritu 
prophetico  scriptai  sunt  ex  visionibus  divinis,  multa 
dedimus  §  4  et  seqq. 

(23)  De  opere  musico ,  quod  Saucta  composuit, 
consule  Commenlarium,  num.  191,  ubi  et  reliqua 
ipsiusopera  euumeravi. 

(2t)  Uitima  verba  in  ins.  sic  leguntur  :  «  Cunci- 
piens    pareret,    et    spiriluin    salutis    super    lerram 


faceret.  » 

(25)  Audita  Latine  scripsit,  visa,  opinor,  Germa- 
nice  aut  scripsit  aut  adjutori  suo  Latine  vertenda 
oretenus  exposuit.  Consule  dicta  in  Commenlario, 
num.  19  et  20. 

(26)  Epistola  data  est  ad  Anastasium  papam , 
quse  allegatur,  ut  observavi  in  Commentario  num. 
50.  Scripsit  tamon  Sancta  etiarn  ad  Adrianum 
IV,  iiideque  factum  puto  ut  ex  epistolis  in  co- 
dice  conjunctis  unam  pro  altera  nominaverit 
auctor. 


103 


S.  niLDEC.AllDlS 


iO'' 


B 


suspiriisl  Deo  nie  vovebant,  ac  terlio  celalis  mciv  A 
anno  tantum  lutnen  vidi.  quod  anima  mea  contre- 
muit  :  sed  pra-  infantia  de  his  nihil  proferre  potui. 
In  octavo  autem  aimo  aelatis  meBP  in  spiritualom 
conversalionem  Deoohlata  sum,  e  u^que  in  quinli.iii 
decioium  annum  fui  miilla  videns,  et  plura  simpli- 
ciler  lotiuens,  ita  quod  et  admirabantur,  qui  ha>c 
audierunt,  unde  venireut,  et  a  quo  essent.  Tunc  et 
ego  ia  meipsa  admirala  simi,  quod  cum  infra  \/'orte 
intra]  in  anima  vidi,  exteriorem  etiam  visum  habui : 
et  quod  hoc  de  uuilo  homine  audlvi,  atque  visionem, 
quam  in  anima  vidi,  quantum  potui,  celavi  :  mul- 
taque  exleriora  iguoravi  de  frequenti  sejiritudiue, 
quam  a  lacle  malris  meEe  hucusque  passa  sum, 
qn«  carnem  meam  maceravit,  et  ex  qua  vires  meae 
defecerunt.  His  valde  fatigala,  a  quadam  nutrice 
niea  quaesivi,  si  aliqua,  exceptis  exterioribus,  vide- 
ret,  ct  niliil  milii  inde  respuudit,  quuniam  nihil 
[ms.  nihil  horum]  videbat.  Tunc  magno  timore 
correpta,  non  audebani  hsec  cuiquam  mauifestare, 
sed  tamen  plura  loquendo,  dictando,  de  futuris 
solebam  enarrare.  El  quando  hac  visione  pleniter 
perfundebar,  mulla,  quai  audientibus  aliena  erant, 
ioquebar.  Sed  cum  lis  visionis  aliquantulum  cessit, 
in  qua  nie  plus  secundum  mures  iufantis,  quam 
secundum  annos  aetatis  mea*  exhibui,  valde  erubui, 
et  saepe  Uevi,  et  multoties  libenter  tacuissem,  si 
mihi  licuisset.  Pra?  timore  autcm,  quem  ad  homines 
habebam,  quomodo  viderem,  nulli  dicere  audebam. 
Sed  qua-dam  nobilis  femina,  cui  in  disciplina  eram  C 
subdita,  luec  notavit,  et  cuidam  sibi  notae  monachaj 
(27)  aperuit.  » 

\'.  Eidem  femiuae  Deus  per  gratiam  suam  quasi 
rivulum  ex  mullis  aquis  iufudit,  ita  quod  honis  ope- 
ribus  quietem  non  Inbuit  (28),  quousque  bouo  line 
praesentem  vitam  liuivit,  cujus  etiam  merita  Deus 
per  quaedam  pulchra  ostendit  signa.  Post  cujus 
ijnem  ita  permausi  videns  iii  quadragesimum  aetatis 
mea»  annum.  Tunc  in  eadem  visione  magna  pres- 
sura  coacta  sum  palam  manifestare  ea  qua'  vide- 
ram  et  audieram.  Sed  valde  timui  et  erubui  proferre 
qiia^  tam  diii  silucram.  Venae  autem  medullae  [ms. 
et  medulliH]  me.v  tuncpleua;  virium  erant,  in  quibus 
ab  Mnfantia  et  juvcntute  mea  defectum  habebam. 
Ista  'cuidam  monacho  mngistro  meo  intimavi,  qui  ^^ 
bonae  conversationis  el  diligentis  intentionis  ac  ve- 
luti  peregrinus  a  sciscJationibus  morum  multorum 
erat.  Unde  et  eadem  luiracula  libenter  audiebat  ; 
qiii  admirans  mihi  injiinxit,  ut  ea  absconsa  [ms . 
absconso]  scriberem,  donec  viderct,  qiiae  [ms.  quae 
essent]  et   unde   essent.   Inlelligens  autom    quod  a 


Deo  essent,  abhali  suo  intimavit,  iiiagnoqne  desi- 
derio  deinceps  mecum  in  his  laboravit.  In  eadem 
visione  scripla  prophelarum ,  Evangliorum  ,  et 
aliorum  sanctorum  qiiorumdam  philosophorum, 
sine  ulla  hiimaua  doclriua  inlellexi,  ac  quapdam  ex 
illis  exposui,  cuni  vix  nolitiam  litterarum  haberem, 
sicut  indocta  mulier  me  docuerat.  Sed  et  cantuin 
cum  melodia  in  laudem  Dei  et  sauctorum  absque 
doctrina  ullius  homiiiis  proluli  et  canlavi,  cum  nun- 
quam  vel  ueuinam  (29),  vel  cantum  aliquem  didi- 
cissem.  Ilaec  ad  audientiam  Mogunlinae  ecclesiae  al- 
Ia<a  cuni  essent  et  discussa,  oinnes  ex  Deo  esse 
dixerunt,  et  ex  prophetia,  qua  olim  prophelae  pro- 
phetaverant.  Deiude  scripta  mea  Eugenio  papa'  (30), 
cum  Treberi  esset,  allata  sunt,  qui  ea  giatanter 
coram  plurimis  legi  fecit,  ac  per  seipsum  legit, 
multuimiue  de  gralia  Dei  conlidens,  beuedictionem- 
que  suain  cuin  litteris  mihi  miltens,  j)raecepil  ut 
ea,  quae  in  visione  viderein  vel  audirem,  scriptis 
attentius  commendarem.  » 

18.  Itaque  [ms.  igitur  ex]  beatae  virgiiiis  pul- 
cherrima  visionc,  et  sui  timoris,  quem  ad  accessum 
Spiritus  sancti  capiebat,  recitatione,  de  Apostolici 
quoqiie  benediclione,  et  de  percepta  ab  eo  scri- 
bendi  permissione,  patenler  colligimus,  quod  ille 
dilectiis  suus  Sponsiis  ccelestis  Jesus  Chrislus  vere 
misit  manum  suam,  id  est  operatioucm  et  iuspira- 
tionem  S}'iritu&  sancti,  pcr  foramen,  lioc  est,  per 
occultam  gratiam  suam,  et  venter  ejus,  scilicel  mens 
sua,  ad  tactum  ejus,  hoc  est  ad  infusioncin  gra- 
tiae  suin  inlremuit,  ob  insolutum  vigorem  spiritus 
et  {tondus,  quod  interius  sensit.  Quid  aptius? 
quid  convenientius?  Certe  sicut  per  illum  in  Elia  (31) 
sibilum  aura  tenucm  [ms.  tenuisj  frequentior  visi- 
tatio  signalur,  ita  divini  Spiritus  saporem  toties 
degustabat  mens  ejus,  quoties  in  contemplatiouis 
sublimilate  siispendebatur.  Et  quid  fecit?  Surrexi, 
inquit,  ut  aperirem  dilecto  meo  [Cant.  v).  0  vere 
beata  virgo,  quae,  sicut  scriplum  est,  quia  dilexit 
cordis  mundiliam,  propter  gratiam  labiorum  suorum 
habet  amicum  Regem,  id  est,  Christum,  a  quo  tale 
perce|)it  donuml  Secundum  mensuram  enim,  quam 
sibi  dare  Spirilus  sauclus  voluit,  nam  sicut  spirat, 
ubi  vult,  sic  eliam  dividit  singulis,  prout  vult, 
quin  surgoret  ct  dilecto  aperiret ,  recusare  non 
poterat  :  et  nuuc  voce ,  nunc  lilteris,  pessulum 
ostii  sui  aperiens  dilecto,  foris  exsequebatur, 
quod  inlus  audivil.  Quid  inlus  audivit  ?  Deriven- 
tur  foras  fontes  tui,  et  in  plateis  aquas  tuas  divide 
{Prov.  v). 

19.  Igitur  dum  ad  hunc  modiim  bouorum  operum 


(27)  In  ms.  legitur  ;  "  Cuidam  noto  sibi  mo- 
nacho  aperuit.  »  Haec  lectio  verior  videtur  :  nam 
femina,  cui  Sancta  rem  aperuit,  fuit  B.  JuUa 
magistra  ipsm?,   et  lia-c   verisimiliter  directori   suo. 

(28)  Ha^c  de  B.  Jutta,  de  qiia  ad  22  Decem- 
bris  agemus,  iterum  rectius  habentur  in  ms.  lioc 
modo  :  "  Ita  qiiod  corpori  suo  in  vigiliis,  jejuniis, 
et    caeteris   bonis   0[)eribus  qiiietem   non    tribiiil.    » 


(2!))  In  ms.  neuma,  quod  pro  modulatione  su- 
mitur. 

(30)  De  examine  scriplorum  Treviris  facto  con- 
sule  Commentarium,  iium.  27  et  28.  Reliqua  vero 
de  visionibus  ipsiiis  >:;  2  exposita  sunt. 

(31)  Sibilus  aura;  teniiis  (///  Reg.  xix,  12)  signi- 
licabat  Elia;  visilationem  Domini. 


VlTA.  —  LIB.  It. 


10« 


rivis  aflluenlibus  quasi  paradisi  lluminibus  irriga- 
retur,  non  modo  tota  vicinia,  verum  etiam  e.x  omni 
triparlila  Gallia  atque  Germania  conlluebant  ad  eam 
undique  utriusque  sexus  populorum  examina,  qui- 
bus  per  gratiam  Dei  utriusque  vita?  aiiatim  accom- 
moda  impendebat  exhortamina.  Ad  salutem  enim 
animarum  suarum  proponebat  eis  et  solvebat  quae- 
stiones  sanctarum  Scripturarum  (31*).  Plurinii  con- 
silium  ab  ea  percipiebant  necessitatum  corpora- 
lium,  quas  patiebanlur ;  nonnulii  quoque  benedi- 
ctionibus  suis  a  languoribus  alleviabantur.  Qiiia 
vero  prophetico  spiritu  cogitationes  et  intentiones 
hominum  coguoscebat,  quosdam  perversa  et  fiivola 
menle  ad  se,  quasi  ad  explorandum,  accedentes 
redarguebat:  qui  dum  spiritui,  qui  loquebatur,  non 
valerent  resistere,  correpti  et  emendati,  cogeban- 
tur  a  pravo  incepto  desislere.  Sed  et  Judseos,  dum 
ad  se  venirent  causa  interrogationis,  convictos  de 
lege  sua,  ad  Christi  fidem  exhortabatur  verbis 
pia;  admonitionis.  Omnibus  enim,  juxta  Aposto- 
lum,  omnia  facta  (/  Cor.  ix),  extraneis  qui- 
dem  adventantibus,  quamvis  reprehensibilibus^ 
blande  et  leniler,  prout  eis  videbat  competere.  lo- 
quebatur. 

20.  Secum  autem  commorantes  puellas  cum  raul- 
to  dilectionis  ac  maternae  dulcedinis  affectu  castiga- 
bat,  quoties  vel  raricor  cujuslibet  controversise,  vel 
dolor  ssecularis  tristitise,  sive  desidia,  aut  negligen- 
tia  in  eis  oriebatur.  Denique  voluntates,  intentiones 
et  cogitationes  earum  in  tantum  perspiciebat,  quod 
in  ofticiis  etiam  divinis,  secundum  qualilatem  cor- 
dis  sui,  propriis  benedictionibus  eis  [  ms.  benedictis 
sine  eis)  respondebat.  Praevidebat  enim  in  spiritu 
vitam  hominura  et  conversationem,  nec  non  et  vitae 
praesentis  quorumdam  consummationem,  ac  secun- 
dura  qualitatera  morum  et  meritorum,  gloriam  et 
poenas  animarum  eorum:  quse  tamen  tanta  mysteria 
nulli,  prseterquam  illi  soli  homini  revelabat,  cui,  ut 
praediximus,  omnia  secreta  sua  manifestabat.  Sicut 
denique  tempus  tacendi,  ita  noverat,  quid  et  ubi,  et 
cui,  et  cur,  quoraodo,  el  quando  tempus  esset 
loquendi.  In  his  autem  omnibus  summam  omnium 
virtutum  servabat  hurailitatera.  Et  sciens  quia  Deus 
superbis  resistit,  humilibus  aulem  dat  graiiam 
(/  Vetr.  v),  seraper  gratiie  divinaj  oranipotentem 
laudabat  benignitatem. 

CAPUT  II. 

Sanda  in  visione  discit  locum  ad  fundandinn  mona- 
stei-ium,  eaque  occasione  multa  patitur:  Deum 
tamen  in  omnibus  adjutoreyn  habet  et  consola- 
torem. 

21.  Tantis  ac  talibus  gratiarum  adornatam  dota- 
libus     Sponsus    ccelestis    sponsam     suam    dilectam 

(31*)  Quot  quamque  diversse  de  sacris  Litte- 
ris,  de  rebus  theologicis,  de  arcanis  et  occul- 
tis,  quaestiones  S.  Ilildegardi  proponerentur,  vi- 
deri  potest  ex  disputatis  in  Gomraentario  §  6, 
7  et  8. 

(32)  Loquitur  de  loco  sibi  ostenso,  sive  de  raonte 
S.  Ruperti,   licet  verbum    mansi  contrariura  videa- 

Patrol.  CXGYII. 


A  licelcrebris  inviseret  visitationibus,  tameu,  ut  scri- 
ptum  est,  quanto  magna  erat,  humiliaret  se  iu 
omnibus,  permisit  eam  sa?pe  variis  a^gritudinum 
vexari  passionibus.  Quod  ut  evidentius  pateat,  textus 
visionum  ejus  producatur  in  medium,  ut  et  virlus 
in  infirmitate  perfecta  non  lateat  et  lectoris  etiam, 
dum  alternis  uti  delectatur,  allevietur  taedium.  Vis 
scire,  quid  perjtessa  fuerit  pro  eo,  quod  non  mani- 
festaverit  ostensam  sibi  coelitus  visionem,  propter 
suam  de  loco,  in  quo  tunc  erat,  in  alium  transmi- 
grationem  ?  Audi  ipsam  ita  scribentem  :  «  Quodam, 
inquit,  tempore  ex  caligine  oculorum  nullum  lumen 
videbam,  tantoque  pondere  corporis  depriraebar, 
quod  sublevari  non  valens,  in  doloribus  raaximis 
occupata  jacebam  :  quae  ideo  passa  sura,  quia  non 
"  manifestavi  visionem,  quffi  mihi  ostensa  fuit,  quod 
de  loco,  in  quo  Deo  oblata  fuerara,  in  aliuni  cum 
puellis  meis  moveri  deberem.  Ha^c  tam  diu  sustinui, 
donec  locum,  in  quo  nunc  sura,  nominavit :  et,  illico 
visu  recepto,  levius  quidem  habui,  sed  tamen  iniir- 
mitate  nondum  ad  plenum  carui.  Abbas  autem  meus, 
et  fratres  et  populus  ejusdem  provincise,  cum  per- 
cepissent  de  hac  rautatione,  quid  hoc  esset,  quod  de 
pinguedine  agrorum  et  vinearum  et  de  amcenitate 
loci  iilius  ad  inaquosa,  ubi  nulla  essent  commo- 
da,  ire  vellemus,  mirum  habuerunt :  et  ne  hoc  lie- 
ret,  sed  ut  nobis  resisterent,  in  invicem  conspirave- 
runt.  Me  quoque  quadam  vanitale  deceptam  esse 
dicebant.  Cumque  iiaec  audissera,  cor  meura  con- 
,^  tritum  est,  et  caro  raea  et  venae'  aruerunt:  et  per 
dies  plurimos  lecto  decurabens,  vocem  magnam 
audivi,  me  prohibentem,  ne  quidquara  araplius 
in  loco  illo  de  visione  hac  proferrem  vel  scri- 
berem. 

22.  ^<  Tunc  quaedam  nobilis  marchionissa,  nobis 
nota,  archiepiscopum  Moguntinura  adiit,  et  ei  haec 
omnia,  aliisque  sapientibus  manifestavit.  Qui  dixe- 
runt  quod  nullus  locus,  nisi  per  bona  opera  san- 
ctilicaretur :  unde  et  hoc,  ut  lieret,  conveniens 
videtur  [rns.  videreturj.  Tunc  antiquus  deceptor 
per  raultas  irrisiones  me  excribravit,  ita  quod  multi 
dixerunt :  «  Quid  est  hoc,  quod  huic  stultae  et  in- 
»  doctae  feminae  tot  mysteria  revelantur,  cum  multi 
»  fortes  et  sapientes  viri  sint  ?  In  dispersionem  ita- 
D  »  que  vertetur.  »  Multi  enira  de  revelatione  admira- 
bantur,  utrum  a  Deo  esset,  an  de  inaquositate  ae- 
reorura  spirituura,  qui  raultos  seducunt.  Et  ita  in 
islo  loco  (32)  cum  viginti  puellis  nobilibus,  et  de 
divitibus  parentibus  natis,  mansi,  nullam  [ms.  nul- 
lamque]  habitationera  seu  habitatorem  hic  inve- 
niens,  excepto  veterano  quodam  et  uxore  ejus  ac 
liliis.  Tanta  quoque  adversitas  tribulationura  et 
pressura  laborum  super  me  cecidit,    velut  cura   tem- 

turinnuere;  sed  ma?isi  idem  ibi  est  ac  habitare 
ccBpi.  At  sancta,  cum  dicit  «  cum  vigiuti  puellis,  » 
videtur  contraria  biographo  num.  9,  ubi  dicit 
eam  ex  monie  S.  Disibodi  discessisse  «  cum  de- 
cem  et  octo  puellis.  »  Utrumque  erit  verum, 
si  duae  se  adjunxerint  in  rdventu  ad  montem 
S.  Ruperti. 

4 


107 


S.  IIII.DEr.ARDlS 


108 


pestuosa  niibes  sulcm  obtegit,  ita  quod   valde  suspi-  \  Alise  etiam  qusedam  nobiles    puelhu    similiter  fece- 


laiis  el  lacrymas  fuudoas,  dixi :  0,  o,  Deus  uul- 
lum  conruudit,  qui  in  ipsum  conlidit.  Sed  iteruin 
Deus  graliam  suam  inihi  adhibuit,  queiuaduiudum 
cuin  sol  recedentibus  nubibus,  apparet,  el  velut  cum 
mater  fleuti  infauti  lac  prjiebet,  uude  ipse  post  lleluin 
gaudet.  Tuuc  iu  vera  visione  vidi  quod  tribulalioues 
istie  in  exemplo  Moysis  super  me  veuisseiit,  (juia, 
cum  ille  iilios  Israel  /^'gyplo  lians  iiiare  Hubruin 
duceret  in  desertum,  ipsi  cuntra  Duuni  inurmuian- 
tes,  .Moysen  quoque  valde  alilixerunt,  (luainvis  eos 
Deus  mirilicis  signis  iliustrasset.  Ita  Deus  aliqua 
parte  me  aflligi  permisit  a  comiiiiiui  iKipulo,  a 
propinquis  meis  t-t  ab  aliijuantis,  (jui  niecum  mau- 
serunt,    cuin    eis    necessaria    detinMuut,    ni^i   quan- 


runt,  se  a  me  separantes  :  ex  quibus  qua'dam  postea 
tam  negligenler  vivebant,  quod  multi  dixerunt, 
(piia  opeia  eirum  osteiiderent,  quod  in  Spiritum 
sauclum  et  in  hominem,  qui  de  Spiritu  sancto 
loquebatur,  neccasseut.  Ego  autera  et  diligeutes 
me  admirabainur,  cur  tauta  persecutio  super  me 
veniret,  et  Deus  cousolationem  iniiu  uuu  adlii- 
bcrct,  cuiu  iii  peccatis  perseverare  iioii  velleui, 
sed  boiia  opcra,  Deo  adjuvante,  pfrlicere  desidera- 
rein.  In  his  librum  Scivias  compli-vi,  siciit  Dens 
voluit.  » 

"21.  Kx  jiraecedcnti  visiouis  descriptioMi!  el  beatae 
viigiiiis  liquet  aftliclione,  quod  locum,  quem  sibi 
pueiuonslratuiu,     et   [u-o    quu  relardaulem   ca^citate 


tum  nobis  per  gratiam   Dei  in  eleemosynis    dabalur,   l^  casligavit,   ipsc   Doniiuus   elegil  et  pra-elegit  iu  lia>- 


quia  sicul  lilii  Israel  Mnyseu  alllixeruut,  ita  et  isli 
super  rae  capiit  moventes,  dixerunt :  «  Quid  prud- 
est,  quod  nobiles  et  diviles  puellie  de  loco,  in 
quo  eis  uihil  defuil,  iu  taulam  peimriain  deveue- 
'  runt  ?  Nos  vero  gratiam  Dei  uobis  succurrere 
exspectabamus,  qui  huuc  lucuiu  nolus  [ms.  addit 
soluiir  Oatenderat. 

23.  »  l*ost  pressuram  duloris  liujii-,  graliam 
suam  Deus  super  nos  phiil.  Naiii  iiuilli,  qui  nos 
prius  contemnentes  inaquosam  iriutililalem  nomi- 
naverant,  veneruut  ad  nos  uiidique  adjuvaules,  ct 
beuedictiouibus  uos  replentes.  Miilti  etiaiu  diviles 
murluos  suos   in    honore  ajuid  nus  sepelieruut.  IMu- 


redilatem  sibi,  tit  uurueii  suiim  ^ancliiiu  impensius 
glorificarelur  ibi,  tum  pio{)ler  S  lluperli  merila, 
el  secum  ibi  in  Christo  quiesceuLium  ,  tiim  pro[iter 
profectiim  sauctiu  virginis,  et  secum  illuc  venien- 
lium.  Inler  ha'c  subil  iiicnlem  veleris  liislorioe  re- 
cordatiu,  et  [uikhra  se  nobii  otfert  de  Dcbbora 
prophetissa  (3i),  et  locu,  in  quo  sedit,  ud  nostram 
proi)hetissam  et  locum  no.struin  comparatio.  Sic 
eiiim  Origenes  dicil  :  «  Pitestat  uon  miniinam  con- 
Solalionein  mulieruiu  sexui,  et  provocat  eas,  ne 
pro  intiriniliite  se.viis  desperet,  eliam  prophetiae 
graliae  caj^aces  se  fieri  jiossc :  sed  iiitelligaiit  et 
credaiil,  (juod   iiierelur  hanc   gratiam    piii  ilas  men- 


rimi  quoque    \isiunem    hanc    iu   lide   cugnoscentes,       lis,    noii  diver^itas  :-exus.    »   Debbura   quijipc,    quiB 


raaguo  desiderio  ad  nos  venerunt,  sicut  per  Pro 
phetaiu  dictum  est:  Venient  ad  le,  qui  delrahebant 
tibi  {Psal.  xxxvii).  Tunc  sjiiritus  ineus  revixit,  et 
qucg  prius  in  dolore  lleveram,  nuiic,  qiiia  ^Deus  in 
obliviuncm  me  non  duxisset,  prre  gaudio  llevi,  cum 
lucuin  istum  exLulleudo,  et  iiiuUis  uLilibus  [vox 
utilibus  non  est  in  ms.]  rebus  et  sediticiis  mulli- 
plicando  conlirmavit.  Sed  t.imen  Deus  voluit,  quod 
in  i)lena  securitate  constanter  jjeiseverarem,  sicut 
ab  iufantia  mea  in  omnibus  causis  meis  fecei'at, 
cuin  iiullam  secuiitalem  gaudii  vitae  islius  mihi 
dimisit,  per  qiiod  mens  raea  elevari  posset.  INam 
cum  librum  Scicias  scriberem,  qiiamdam  nobilem 
puellam,  sujir.idic.re  marcliionissa^    liliam,    in  jdeua 


apes  inlcrjiietatur,  in  prophetiai  furuia  vcrsaLur. 
Ct;'tum  uamque  est  quod  omnis  prophetia  suaves 
ccelestis  duclriniK  favos  et  dulcia  divini  eloquii 
mella  comjionat,  ut  David  dicit  :  Quam  dulcia  fau- 
cibus  vieis  eloquia  luasuper  mel  ori  meo !  [Psal. 
cxviii.)  Htec  inler  Rama  et  Betliel  sedere  dicitur:  et 
Hniun,  excelsa  Belhel  domus  Dei  iuterprelalur. 
JNihil  euim  humile,  iiihil  dejectuin  crga  jiruphctise 
sedem  reperitur.  Sicut  et  ajiud  Salumonem  sedes 
sajiienlije,  vel  in  portis  civitatum  consistit,  vei  in 
miiruriim  mcenibus  habitat,  vel  in  turribiis  libcre 
agit.  lioc  modo  prophetia  iu  beata  liildegarde 
inter  dumum  Dei  et  exceisa  dicitur  habitasse,  quod 
nunc  videri  etiam   in    promptu  sit  localiter  :    polest 


charilate  Iiabebain,    sicut    Paiilus   Timolheum,   (jua;  q  tamen  accijti  el  sjiiritualiter.   Docet  enim  te,  o  san- 


in  diligcnli  aiuicitia  in  omnibus  se  raihi  conjuiixe- 
rat,  et  in  pissiunibus  meis  milii  [non  estin  ms.  mihi] 
condoluit,  donec  ijisum  librum  comjilevi.  Sed  post 
haec  propter  elegantiam  geueris  sui,  ad  dignitatem 
majoris  [ms.  majorem]  nomiuis  se  iuclinavit,  ut 
mater  cujusdam  sublimis  ecclesiai  nominaretur  : 
quod  tamen  nou  secundum  Deum,  sed  secuudum 
honorem  saeculi  hujus  quaesivit.  Haec  in  alia  regione 
a  nobis  remota,  postqiiara  a  me  recessit,  vitam 
pfcesentem  cum  nomine  dignitatis  cifo   perdidit  (33). 

(33)  Ilffic  abbatissa,  de  cujus  recessu  Sancta 
doluit,  videtur  (^se  soror  llartvici  Bremensis 
archiepiscopi,  qui  mortem  ipsius  ad  S.  Hilde- 
gardem   perscripsit,    ut    dictum    iu    Commentario, 


cta  anima,  quaecunque  ibi  habitas,  quae  super  tcr- 
ram  sunt,  respuere,  et  quae  iu  ccelorum  excelsis 
sunt,  ubi  Christus  in  dextera  Dei  sedet,  quaerere. 
lllic  te  prophetia  ejus  hortalur  ascendere,  illuc 
anditores  suos  moiilur  imponere.  Benedicta  ergo 
giatia  Dei  [ms.  gloria  Domini]  de  loco  suo,  de 
cujiis  emancipatione,  quam  in  spiritu  praividit  beata 
virgo,  dicit  ita  in  scripto  suq^: 

2o.  i(  Vidi  in    visione,   et  docta  et  coacta  sum,  ut 
praelatis  mcis    revelarcm,    quod    locus    noster    cum 

nura.  46. 

(34)    De  Dcbbura     vidcii    potcst    liber    Judicum, 

Cdp.   IV. 


)() 


vitA.  —  im.  it. 


iio 


lis  pertinentiis  loco,  in  quo  Deo  oblata  fueram, 
Dsolvendus  esset,  priKteiquam  quod  subjectiouem. 
';  obedientiam  Ueo  ibi  servienlibus  deberemus, 
uandiu  bonani    lidem  erga   nos  iuveniremus  (3;i). 

sec  abbali  meo  (36)  intimavi,  sed  infirmitate  cor- 
jptus,  nihil  inde  disposuit,  quoniam  et  [ms.  quia 
,iam]  post  paucos  dies  vitam  tiuivit.  Ad  abbatem 
3ro  succedentem  et  Moguntinum  arcbiepiscopum 
i;  majores  ecclesia;  cum  hajc  pervenissent,  iu  fide 
;  charitate  ea  susceperunt,  atque  ita  fieri  cum 
gillo  scripturaj  conlirmaverunt.  Inter  hajc  a  qui- 
usdam  multas  iufestationes  pertuli,  sicut  Josue, 
lUem  pra2  aliis  victorem  inimici  conabantur  ducere 
1  confusionem:  sed  sicut  i)eus  ipsum  adjuvit,  ita 
ie  et  filias  meas  liberavit.  Sed  sicut  Joseph  fratres 
li  invidebant,  quo(i  a  Patre  plus  aliis  amaretur;  ac 
lisum  veudentes,  tunicam  ejus  scissam  patri  retule- 
mt,  dicentes  quod  fera  illum  devoraverit,  ita  et 
iidani  malevoli  timicam  gratia»  et  laudis  Domini 
I  nobis  scindere  volebaut:  sed  Deus  nobis  succur- 
t,   sicut  Joseph  in  honorem  restituit.  Quamvis  au- 

m  multam  pressuram  haberemus,  tamen  per  gra- 
am  Dei  augmentabamu:-,  sicut  et  lilii  Isi-ael,  qui 
tianto  plus  opprimebautur,  tauto  magis  crescebaut. 
Ii  gaudio  itaque  cordis  mei  ad  Deum  aspiciebam, 
,  quia  in  tribulationibus  milii  astiterat,  secura  esse 
jlebam.K 

2(3  Hic  opportune  considerare  possumus  quod 
;3ata  virgo,  licet  corpore  infirmitatis  attritione, 
laboiicse  quoque  et  humanse  infestationis  prsegra- 
iretur  vexatione,  semper  tamen  divina  roborari  et 
)nfirmari  meruit  consoiatione.  Siquidem  Spiritus 
jmctus  gratiam  suam  uuiltis  profuturam  ia  electo 
ise  suo  volens  conservare,  omnis  fa^culentiee  rubi- 
inem  lima  correctionis  in  ea  studuit  elimare,  ut 
i  castigatione  proficiens,  voluntatem  Domini  dili- 
3nter  investigaret;  et,  juxta  Apostolum,  rationa- 
ile  obsequium  Deo  reddens,  totum  vitai  suse  cur- 
im  ad  ejus  sententiam  ordinaret,  et  merito. 
ratuito  enim  suo  dono  naturse  et  gratise  simul 
[lustrans  eam  bono,  prseparabat  ei  graliam  in 
bundantia  magna  et  gloriam :  gratiam  in  terris, 
loriam  in  coelis,  gratiam  sublimium  meritorum, 
loriam  inelTabilium  prsemiorum  dabat.  Inde  est, 
uod  a  terrenis  castigabatur,  sicut  scriptum  est: 
'lagellat  Deus  omiiem  filium,  quem  recipit  {Hebr. 
ii),  ut  in  ea  meritorum  augerentur  merita,  sicut 
t  in  subsequenti  visione  declaratur,  quam  descri- 
it  ita : 

11.  «  In  lectum  segritudinis  quodam  tempore 
le  Deus  stravit,  et  acris  poenis  totum  corpus  in- 
idit,  ita  quod  vena;  cum  sanguine,  caro  cum 
quore,  medulla  [  ms.  medullae  J  cum  ossibus  in  me 
ruerunt,  velut  anima  mea  a  corpore  eximi  debe- 
it.  In  isto  strepitu  triginta  dies  fui,  ita  quod  ex 
ilore    aerei    ignis    venter    meus    fervebat.     Unde 

(35)  In  ms.  est,  «    quam    diu  bonum  videre    illo- 
um  erga  nos  iuveniremus.  » 
(30)  Ilic  abbas  S.    Disibodi  verisimililer  fuit  Cono 


A  quidam  hanc  aegritudinem  pro  poena  computabaut. 
Virtus  quoque  spiritus  mei,  carni  meae  inlixa,  defe- 
cit,  nec  ex  liac  vita  translata,  nec  pleniter  fui  in  ea. 
Corpus  etiam  meum  immutatum  sternebatur  in  ter- 
ram  super  cilicium,  nec  tamen  vidi  finem  meum, 
cum  et  praelati  mei,  filia;  et  proximi,  cum  plauctu 
magno  venirent,  et  obitum  meum  viderent.  At  ego 
in  vera  visione  aciem  magnam  angelorum,  humano 
intellectui  innumerabilem,  per  hos  dies  interdum 
vidi,  qui  de  exercitu  ilio  erant,  qui  cum  Michaele. 
contra  draconem  pugnabant,  et  hi  suslinebant, 
quid  de  ms  Deus  lieri  juberet.  Sed  unus  fortis  ex 
eis,  clamabat  ad  me,  dicens:  «  Ei,  Ei,  aquila, 
»  quare  doimis  in  scientia?  Surge  de  dubitatione.  Co- 
>^  gnosceris,  o  gemma  in  splendore,  omnes  aquilae 
»  videbunt  te,  sed  mundus  lugebit,  vita  autem  a'terna 
»  gaudebit:  et  ideo,  aurora,  ad  solem  surge.  Surge, 
»  surge,  comede  et  bibe.  »  Mox  acies  tota  clamabat 
voce  sonora:  «  Vox  gaudii,  nuntii  siluerunt,  non- 
»  dum  venit  tempus  transeundi:  puella,  ergo  surge.» 
Statim  corpus  meum  et  sensus  mei  ad  prssentem 
vitam  mutabantur.  Quod  filiae  meoe,  quse  prius  fle- 
verant,  cernentes,  de  terra  me  levantes,  in  iectum 
reposuerunt,  et  sic  pristinas  vires  recepi.  Poenaiis 
autem  infirraitas  a  me  pleniter  non  recessit:  sed 
tantum  spiritus  meus  de  die  in  diem  plus  quam 
prius  iu  me  confortabatur.  Nam  pessimi  aerei  spi- 
ritus,  quibus  poenales  cruciatus  hominum  injuncti 
sunt,  pcenam  hanc,  quae  mihi  ab  eis,  ut  Deus  per- 
misit,  inferebatur,  subministrabant,  sicut  et  tortores 
fecerunt,  qui  beato  Laurentio  et  aliis  martyribus 
prunas  apponebant,  qui  et  ad  me  festinantes,  voce 
magna  clamabant :  «  Seducamus  istam,  ut  de  Deo 
»  dubitet  et  blasphemet,  cur  eam  tantis  poenis  impli- 
»  cet.  »  Sicut  enim  in  Job  permissione  Dei  factum  est, 
quod  Satan  corpus  ejus  ita  percussit,  quod  vermibus 
scateret,  ita  aerius  ignis  subintrans,  carnem  meam 
consumpsit:  quod  et  Jeremiae  accidit,  qui  dolorem 
snum  fiebiliter  planxit.  Sed  diabolus  ei  persuadere 
non  potuit,  quod  Deum  blasphemaret.  Ego  vero 
mollis  in  carne,  timida  in  mente,  de  poenis  istis 
plurimum  terrebar.  Sed  Deus  me  confortavit, 
quod  eas  patienter  ferebam,  atqiie  in  spiritu 
meo    dixit:   0,   o,    Domine   Deus,    omnia    per  qua3 

D  me  tangis,  bona  esse  scio,  quoniam  cuncta  o- 
pera  tua,  bona  et  sancta  sunt,  quoniam  haec  ab 
infantia  mea  promerui.  Sed  tamen  conlido,  quod 
amimam  meam  in  futura  vita  sic  cruciari  non 
permittas. 

CAPUT  III. 

Morbi  mirabiles  Sanctse,  instrucfio  monialium,  con- 
versio  male  suspicantis  pfiilosophi;  visionesvarix. 

28.  «  Cumque  in  his  doloribus  adhuc  laborarem, 
in  vera  visionc  admonita  sum,  ut  ad  locum,  in  quo 
Deo  oblata  eram,  irem,  ct  verba,  qufe  Deus  mihi 
ostenderat,  proferrem :    quod    et  feci,    ac  in  eodem 

aut  Cuno,   anno    lloo   defunctus,    quando  successit 
Heliugerus. 


III 


S.  HILDEGARDIS 


112 


dolore  ad  tilias  meas  redii.  .Vd  alia  qiioque  loca  A  Dei  sunt  hxc,  fugia^nus  Israelem  {Exod.  .\iv).  Et 
congregationum  iter  arripui,  ac  verba  qu;i>  Deus  stitim  fugerunt.  Ita  inter  superos  el  inferos  spiritus 
jussit.  cxplanavi.  lu  liis  omnibus  vas  corporis  mei  athleta  Dei  luclahaiur,  propulsatisque  adversariis. 
quasi   in  clit)ano   coftum   est,    sicut   et  Deus  mullos       la^ta   seinper   victoria   ghunabalur.    Nec   illud    silcn- 


probavit,  quo<;  vcrba  «ua  proferre  jussit:  unde 
laus  sibi  sit.  Qiii  et  m^iguum  au.xilium  iu  diuibus 
tiliabus  meis  et  aiiis  mibi  prirbuit,  quod  passionibus 
mois  infaligabililer  condolebant.  Und'3  et  sus[)irans 
Deo  gralias  egt.  quud  liimines  taHtium  riiei  nou 
lidbebant.  Si  enim  lantam  pressuram  dolorum,  qiii 
a  Deo  non  essent,  in  carne  moa  luibuissem,  tam  diu 
vivere  non  potuissem.  Quamvis  aulem  in  his  cru- 
ciarer,  in  superna  visione  tamen  dictavi,  cantavi 
ac  scrip-ii,  qute  Spiritus  sanctus  per  me  proft-rre 
volebat    (37).    (n     his     aulein    langiioribiis    Iriennio 


diim,  quud  cum  quailain  vice  febribus  laboraret, 
quosdain  sanctos  vidit,  ([ui  dicebant:  «  Vindica, 
Domine,  saiii,Miiiiem  sauctorum  luorum.  Et  alli  ad 
ipsam  :  «  Dolorem,  inquiunt,  quem  pateris  bona 
voliinlalo  siillVrre  debes.  »  Et  ecce  alii  saucli  ita 
inter  se  coiiferebant:  «  Nobiscum  ibit,  ari  rion?  » 
Et  alii  respoiidebaiil:  u  Pneterita,  pr-a^sentia,  et  fu- 
tura  noiidum  permitlunt  eam  ;  sed  tanien  curn  opus 
perlecerit,  nobiscum  eam  tollemus.  »  Tunc  siniul 
omiifs  clamabaut:  «  0  leli.x  aiiima  et  certissima, 
sui'ge,  surge   sicut   aquila,    quia    sol   te   produxit,  et 


linito.  vidi  quod  cbcrubim  in  tlagrante  igne,  in  qiio  '»  nescisli.  »  Et  illico  couvaluit. 

speculiim     mysteriorum     Dci     est,    aereos    spiritus,  ;!0.  .Nec  soliim  cum  molestiaiii  laiiguorum  vcl  sa^- 

qui   me    toniuobarit,    (jiia^i  igneo  gladio  insequeba-  vitiam    daemonum,  sed    etiam  cum    insectatioiies  in- 

tur,  ita  quod    a   me  fugcient,  clamantes:  <<  Ah,  ab,  currit  homiimui,  adfiiit  ei  Dominus,  et  corda  adver- 

»  V.T,  va?!    .Niim  isla,  ista  sic  abibit,  qiiod   eam  non  sarioruin   convertit    iii    melius,  sicut   ijisa   describil 

»  rapiemus?  x  Mox  spiritus  meus  in  mo  [lieniter  re-  de   conversioue   philosophi,     primo    sibi,    imo    Deo 

vixit,    corpusque   meum    in    venis    et   medullis    ro-  contrarii,  in   quo  vere  postea  facta  est  mutatio  dox- 


creatum  cst,  sicque  tota  convalui.» 

29.  Ecce  qualiter  saiicta  virgo  diiplici  modo 
niinc  laiiguoium  doloribiis  crutiuta,  niinc  dreino- 
num  terroribus  vexata  (38),  sub  defensione  ang.  lica 
gloriticabatur.  Doniquc  ex  una  parle,  qua  labora- 
bat  inlirmitate,  femina  iiiii-ae  innocentitc  munivit 
se    virtiite  p.-iiientia',   et   quasi  ejus  iiiolosti;e  sormo 


tei-a3  Excelsi;et  cum  vanitates,  qiia;  por  deceptioiiem 
Satana;  oriebantur  in  cordibus  puellarum  suarura, 
removit  exliortationibus  sanclarum  Scripturarum, 
de  quibusita  dicit:  «  Quidam  pbilosophus,  de  divitiis 
honoratus,  cuin  de  his,  quaj  vidoram,  diu  dubitas- 
set,  tandem  ad  nos  venil,  et  iocum  nostrnm  a'diti- 
ciis,  allodiis,  et  aliis   necessariis  valdc  ornavil:  unde 


divinus  blandii-etur,    sufficit,   inquiens,    tibi   gratia  „  anima  mea  exhilai'ata  fuit,  quia  Deus  iu  oblivionem 

nos    non  adduxit.    Acri   cnim    scrutatione,    sed    sa- 


mea;  nam  virtusin  in/innitate  perficietur  {II  Cor. 
xii):  lihenlor  gloriabatur  in  intirmitatibus,  ut  in- 
hahitarct  in  sc  virtus  Christi :  et  eo  iira?siimebal  se 
diligi,  qiio  merebatur  argiii.  .\t  ex  altera  parfe,  qua3 
diemonum  irritabatnr  arte,  bellatrix  egregia  iterum 
se  doctriri.p  apostolic;e  armavit  ciistodia.  Qiia? 
Ga/ea/rt,  inquit,  salufis  assumite,  et gladium  spirifus, 
quod  e$l  rerbum  Dei  (Ephes.  vi).  Et  iterum:  Induile 
vos  armaturam  Dei,  ut  possitis  stare  adversus  in- 
sidias  diaboli,  quia  non  est  nobis  collucfatio  adversus 


pienti,  exquisivit  quai  esseut  vcl  unde  essonl  visio- 
nis  hiijus  scripLa,  donec  inspiratione  diviiia  pienilor 
credidit,  et  qui  prius  malitiosis  verbis  nos  spreverat, 
ciim  Dous  injustitiam  in  corde  cjus  sulfocasset,  ma- 
joribus  benediclionibus  ad  nos  conversus  fiiit :  siciit 
et  fharaonom  Dous  in  mari  Uiibio  submersit,  qui 
liiios  Israel  capere  voluit.  Do,  hiijus  immutatione 
mulli  admirali,  magis  cr-ediderunt,  et  per  i})sum 
sapientem  Dotis  henedictionom  suam  super  nos 
carnemet  sanguinem,  sedadversusprincipatus  et  po-       ludit,  ^icM^   unguenfum,  quod   descendit  in  barbain, 


iestales  tenebrarum  harum  (ibid.).  Hac  ilaque  riiagna 
bellandi  arle,  ct  his  armis  projiugnalrix  invicta 
decerlabat:     tl  aiih'ic    carno    incliisa,    et    in    terris 


barbamAaron  (Psal.  cxxxvii).  Unde  ot  omnesnos  eum 
patrem  nominavimus.  Ilic  et  qui  tantus  princeps  in 
nomino   sno  fuit,  jietiit  ut   apud  uos  sepeiiretur,  et 


posita,    contra    spiritualia    nequiliai    ia    coelestibus  r^  ita  factiim  est.  Tunc  moiis    iiioa  sulidata  est,  el  cu- 


dimicdbat.  Quapropter  et  ipsi  principes  tenebra- 
riim  horruerunt,  quando  tanta  arte  instructara  et 
omni  armatura  fortiiim  vallalam  feminam  contia  se 
procedere    vidoriint.    Ilorruerunt,     iuquam,    et    Va3 


ram  egi  iiliaruin  mearum  in  necessariis  tam  cor- 
porum  quam  animarum,  sicut  a  magistris  mibi 
eral  stalutum.  Ad  verain  orgo  visioneni  aspiciebam 
magna  sullicitudiue,    qiiumodo    aorei  spiritus  couli^a 


suiira  conclamantes,  cum  confu.^^ione  fugerunt,  quo-       nos  pugnarent :  vidique,   quod  iidem   spiritus  quas- 


niam  timor  ct  tremor  super  cos  venerunt,  cum 
vidorunt  chorubim  tonihilom,  iit  castrorum  acicm 
ordinatam,  fimulam  quidem  Dei  protegentem,  se 
flammea  framea,  ne  eam  vexarent,  prosequentem. 
Ilaque   admirati    sunt,    conturbati     sunt,     commoti 


dam  nobilos  iilias  meas  per  diversas  vanitates, 
quasi  in  rete  porplexorant.  At  ego  per  ostensionem 
Dei  cis  hoc  inuotui  [ins.  hoc  in  eis  notavi],  ipsasque 
verbis  sanctarum  Sciiplurarum  ct  regulari  disci- 
plina,  bonaque  conversatione  circumfodi  et  munivi. 


suii t,  tremor  app:'ehendit  eos,  ita  ut  dicerent :  Ca.y<m      Sod  qusedara  ex  eis,   torvis  luminibus  me    aspicien- 


(37)  In  ms.    tantiim:  «    qiice  proforro    volebam.  » 

(38;   Po.->l  vocem  vtxata,  in  ms.  aiiqua  'adduntur 

hoc  modo:  <'  non   solum   nou   super.iljatur;   verum 


etiam    mulliplici    victoria    sub    defensione   angelica 
gionlicabatur.  « 


113 


VITA.  —  LIB.   II. 


114 


tes,   verhis     occulte    me    laniabant,    dicentes    q\iod  A  stiam  siis|)irare  iioii  poicst,  liinc  caro   aftligiL   spin- 


importabilem  strepilum  rep;iilaris  disciplinae,  quo 
eas  constringere  vellem,  sufferre  non  possent.  Sed 
Deus  in  aliis  bonis  sapientibusque  sororibus,  quae 
in  omnibus  passionibus  meis  mihi  astiterunt,  so- 
latiuni  adhibuit,  sicut  in  Susanna  factum  est, 
quam  Dcus  a  falsis  testimoniis  liberavit.  Quam- 
vis  autem  hujusmodi  tribulationibus  frequenter 
fatigarer,  tamon  librum  Vifse  meritorum  (39),  di- 
vinitus  mihi  revelatum,  per  gratiam  Dei  ad  finem 
perdiixi.  » 

31.  Sic  inter  adversa  et  prospera  se  agebat  virgo 
Deo  devota,  ut  nec  iu  prosperis  elevaretur,  nec  iu 
adversis  deprimeretur :  sed  in  uti'oque  unum  et 
Bumdem  servans  vigorem,  nec  vitu])erio  concutie- 
batur,  uec  laude  seducebatur.  Intentiim  enim,  tan- 
quam  arcum,  animum  ad  omnem  disciplinam  ha- 
bebat  :  quo  non  languescente,  auctoritate  modo 
Tmansueta,  modo  severa,  se  suosque  regebat.  Erat 
quippe  in  ea  comitate  condita  gravitas,  et  ex  ejus 
imgua  meile  dulcior  orationis  proUuebat  suavitas. 
Habebat  vero  in  omnibus  sanam  doctrinam,  sicut 
de  natura  hominis,  de  contlictu  carnis  et  spiritus, 
de  sanctorum  Patrum  exemplis  scribit,  quod  per- 
cepit  per  revelationem  divinam.  «  In  vera,  inquit, 
visione  vidi  liguram  liominis,  qui,  quamvis  iu  diia- 
bus  jnaturis  (40)  sit  animse  et  corporis,  uniiin  ta- 
men  a^dilicium  est,  velut  cum  homo  ex  lajiidibiis 
domum  componit,  de  cinerosa  quoque  materia  eam 


B 


tiim,  et  aitlictio  hsec  in  duas  partes  per  gratiam  Dei 
dividitur. 

32  (I  Conflictus  vero  iste,  qui  diclus  est  de  figu- 
ra,  qucfi  liomo  est,  in  Abel  iucoepit,  quem  frater 
suus  odio  liabuit  :  el  in  Noe,  qui  a  liliis  \imo  a  iilio] 
suis  iujuriam  perliilit;  et  in  Abraham,  qui  de  ami- 
cis  opprobria  suslinuit;  et  in  Jacob,  qui  propler 
fratrem  suum  profugus  fuit;  atque  in  Moyse,  qui  ab 
amicis  afflictus  est,  quia  inimicis  consenserunt.  Ha?c 
aftlictio  quoque  inter  discipulos  Cliristi  er.st,  quia 
propter  duritiani  infidelitatis  caro  uuius  [Juda^]  spi- 
ritum  sutYucavit.  Cseteri  autem  cum  spirilu  in  aftli- 
ctione  coiitra  carnem  eraut.  Zacheeus  quoque  evan- 
gelicus  cum  spiritu  in  afflictione  contra  carnem  fuit. 
Juvenis  autem,  qui  in  Evangelio  cum  Christo  loque- 
batur,  contra  carnem  cum  sjiiritu  in  aftliclione  non 
erat  :  unde  et  a  Filio  Dei  fugit.  Saulus  etiam  in  iu- 
credulitate  sua  spiritum  primitus  continuit  :  scd 
Deus  malum  hoc  in  ipso  dissipavit,  sicut  de  coelo 
Satanam  in  abyssum  projecit,  et  de  Saulo  Pauluin 
fecit.  Abel  autem,  qui  iu  aftluenti  desiderio  animee 
iminolavit,  sanctiticatiis  est;  Caiu  autem  repudiatus, 
quia  caro  spiritum  ejus  per  odium  sulfucavit.  Noe 
etiam  jusliticatus,  quia  Deo  sacrificavit.  Sud  lilius 
ejus  spurcitiae  carnis  patrem  deridendo  respondit  ; 
et  ideo  libertate  caruit,  nomine  lilii  iudigiuis,  servus 
Vocatus  est.  Abraham  quoque  multiplicatus  est,  quo- 
niam    Deo   obedieus,   carneni    suam    contra    carnis 


tegit,  et  conlirmat,  ne   cadat  et  confundatur.  Homo  q  jura  diligenter   allligebat.    Hic  in  alienam   genlem 


enim  opus  Dei  est,  et  cum  omni  creatura  est,  ac 
omnis  creatura  cum  ipso  est.  S:'d  opus  hominis, 
quod  sine  vita  est,  operi  Dei,  quod  vita  est,  simile 
non  est.  sicut  vas  liguli,  sedilicationibus  fabri  si- 
mile  non  est.  Natura  vero  anima;  ad  inlinitam  vi- 
tam  aspicit  :  cor|U]s  autem  caducam  vitam  ample- 
jctitur  :  nec  unanimes  snnt,  quia,  quamvis  simul 
sint  in  homine,  in  duo  iamen  dividuntur.  Hac  simi- 
liludine  cum  Deus  Spiriluin  \ms.  Filium  meiidose] 
suuni  per  pr^qiheliam  et  sapientiain,  vel  per  mira- 
iciila  in  horainem  mittit ;  carni  illius  s»pe  dolores 
infligit,  quatenus  Spiritus  sanctus  ibi  habitarc  pos- 
sit.  Si  autem  eam  doloribus  non  constringit,  tunc 
sa>cularibus  moribus  facile  admiscetur  :  sicut  in 
Samsone  et  Saloraone  aliisque  accidit,  qui  in  suspi- 
riis  spiritus  jdefecerunt,  ad  delectationeni  caruis  se 
inclinantes,  qiiia  prophetia,  sa[ientia  et  miracula 
in  gaudio  jucunda  sunt.  Sed  cum  homo  iiiterdum 
delectationem  carnis  per  suggestionem  diaboli  colit, 
saepe  dicit  :  Ah!  immundo  fetore  faicis  feteo.  Quid 
ipse  spiritus  carnem  affligit?  Quia  ipse  spiritus 
gustum  peccati  ex  natura  sua  odio  habet.  Cum  au- 
tem  caro  desideria  anima;  fraugit  propter  frequen- 
tem  delectationem ,  in  qua  per  fetorem  peccati  se 
involvit,  ila   quod  spiritus  propter   eamdem   raole- 

(30)  Vide  dicta  de  hoc  opere  iu  Commentario, 
num.  192. 

(40)  Id  est,  duabus  constat  partibus.  Modus  ille 
loqueudi,  quo    animum   et  corpus  duas  vocat  natu- 


conversus  est.  A  liiiis  autem  et  amicis  ejus  libertas 
illorum,  qui  sibi  resislebaut,  evanuit;  afiliis  quippe 
Israel  ejecti  siint,  qui  liberi  exsliteruut.  Jacob  quo- 
que  Deo  dilectus,  quia  in  desiderio  animee  justitiam 
semper  bibit,  in  beuedictiouibus  Dei  perseveravit. 
Esau  autem  frater  ejus  benediclione  spoliatus  est, 
propter  odium,  qiiod  ad  ipsum  habuit.  Moyses  fa- 
mulus  et  amicus  Dei,  quoe  in  mysteriis  et  miraculis 
habuit  et  servavit,  responsum  carnis  in  se  oppres- 
sit.  Uude  qui  eum  odio  habebant,  perierunt,  nec  in 
terram  promissionis  pervenerunt.  Aposioli  carnem 
suam  opprimebant  Sed  Judas  in  desiderio  anima». 
totus  ca^cus  fuit,  qui  Christum  magis  sequebatur, 
ut  a  populo  honoriticaretur,,  qiiam  ut  in  eum  crede- 
D  ret;  sicut  et  discipuli,  qui  desiderium  anima;  pleni- 
ter  non  habebant,  doctriuam  quidem  Christi  libenter 
audierunt,  sed  quoniam  in  spiritu  taidiosi  erant, 
cum  peifectionem  justiticC  ejus  sullerre  non  possent, 
ab  eo  fugerunt. 

33.  «  Zacha^us  in  jucunditate  carnis  afllictionem 
spiritus  contra  carnem  habuit,  ita  quod  opera  sua 
sibi  displicueruut.  Unde  cum  de  Filio  Dei  audisset, 
quod  justus  esset,  illico  ad  eum  cucurrit,  et  in  eum 
credidit,  quia  peccata  sua  prius  per  spiritum  plan- 
xit.  Sed  juvenis  in  Evangelio  positus,  divitiis  onera- 

ras,  frequentius  oceurrit  in  Sancta?.  scriptis.  At  iii- 
hil  censenda  est  intelligere  illo  loqiiendi  modo ; 
nisi  duas  partes,  ut  liquet  ex  sequentibus  verbis, 
ubi  dicit  «  unum  esse  sedilicium.  » 


H5 


S.  llILDECAltniS 


116 


tus,  famam  ronun  libeutor  auJiens,  ad  Dei  Filium 
venit,  qua*rens  quid  facturus  esjet  :  sed  cum  per- 
feclum  responsum  accepisset,  in  trisliliam  corruit  : 
et  quia  caro  spiritum  suHticavil,  a  Clirislo  recessil. 
Saulus  quoque  unportunus  corde  uidurato  contra 
tidem  Christi  cornua  superbia?  erexil  :  sed  Deus 
illum  stravit,  carnis  volunlalem  ui  eo  inortiticavit, 
et  ad  bcnum  euni  conxertU.  Eico  auteni  paupcrcnla 
forma  lios  pra'cipue  dilcxi  cl  iuvocavi,  qui  carneni 
suam  in  spiritu  attlixerunt,  el  ab  his  declinavi,  qui 
se  contra  spiritum  induruverunt,  eteum  sutrocave- 
runt.  .Nec  unquam  requievi,  sed  in  tribulationibus 
plurimis  fatigata  fui,  douec  rorem  gratiaj  suff.  super 
me   pluit,    sicut  famiiiari  suo  dixit  :   Inimicus    ero 


»  Durum  uobis  alilor  vivcre,  quam  qui  nos  pra^,- 
3  cesserunt,  aul  quiadhuc  vivunl.  Ouapropler  ad  illos» 
»  qui  uos  cognoscuut,  couvertemur,  quia  in  aliis  per- 
»  severare  non  possinuis.  »  Sicque  ad  pra>fatum  com- 
inuneui  pupuluni  (.■»11,  et  noc  in  illo,  nec  iu  prwfata 
tnrri  ullius  utililalis  eiruit.  Et  iu  vera  visione  audivi 
vocem  ad  ipsos  dicentem  :  Omne  regnum  in  se  ipsum 
(livisum  desolabilur  et  dornus  supra  domum  cadet 
(Luc.  xi).  lu  terlio  autoni  ojusdom  turris  habitaculo 
couununis  populus  fuit,  qui  multiplici  amore  vorba 
Doi,  quae  de  vera  visione  proferebam,  dilexil,  ac  iii 
tribulalionibiis  inihi  aslilit,  quemadinodnin  publi- 
cani  Chrislo  adhu-soruut.  Sed  oL  tortia  turris  tria 
propuguacnla   babobat ,   quoruin    luinuiiu    lignouin 


iniviicis  tuis,  el  af/ligentes  te  afjligam  etprxcedet  te      fnit,  secundum   ex   fulgenlilius    lapidibus  ornatum, 
angelus  meus  (Exod.  xxviii).  Et  ilerum  :  Famulo  mco  B  icrtium  de  sepi  factum.   Aliud  anteni  tvdificiuin  in 


prseslili  honorem  magnurm  et  omnes  inimicos  ejus 
hurniliavi  [^I  Paral.  xvii).  Sed  et  in  plurimis  injuriis 
Deiis  ita  me  constrinxit,  quod  cogitare  non  aude- 
bam,  qiianta  benignitas  gratia'  ojus  erga  me  forot, 
cum  tamen  raagnas  contrarietates  illis  occurrere 
videbam,  qui  veritati  Dei  resistebant.  Et  de  tribu- 
latioaibus  et  poenis,  quas  de  aereo  calore  passa  sum, 
corpus  meum  ita  conculcatum  est ,  sicut  limosa 
terra,  cum  aqua  conglutinatiir.    »   .Magna;   profocto 


visione  milu  occuitatum  ost,  ita  quod  vorba  dc 
eo  nunc  non  dico  :  sed  in  vero  Iniuine  audivi, 
qiiod  futura  scriptura,  qure  de  illo  oxarabilur,  for- 
tior  el  excellenlior  [>riPcodonlium  orit. 

35.  «  Subsocjueiiti  doinuin  lompore  mysticam 
et  mirilicani  visionem  vidi,  ita  qnod  omnia  viscora 
mea  concussa  siint,  et  sonsualitas  corporis  mei 
exstincta  est,  quouiam  scieiitia  niea  in  alinm  mo- 
diim   conversa  est,   qiiasi   me    nescirom.   Et  de    Dei 


esset  utilitatis    indagare    obscuritatem    eloquiorum  inspiralione  in  scientia  [ms.  scicntiam]  animae   mere 

taato;    sublimitatis,   si    non    esset    nobis    indictum,  quasi   gutttc   suavis    pluviae     spargebantur,  qiiia  et 

potius    textum    visionum    sanctae     virginis    scriptis  Spiritus    sanctus    Joannem     Evangolistnm     imbuit, 

exarare,    et    historiam    vitie     ejus    aliquibus   verbis  cum  de  pectore  Jesu   profundissiinain   rovelationom 

explanare.     Exercet    [ms.   exerceret]    enim   sensum  n  suxit,  ubi  sensus  ipsius  sancta  divinitate  ita  tactiis 

nostrum,   ut  fatigatione    lieret    dilalatus  :    et    quod  est  quod    absconsa   mysteria   et    opera    aperuit,   In 


capere  non  posset  otiosus,  caperot  exercitalus . 
Nunc  vero ,  quia  ad  alia  festinamus  ,  visiones 
ejus  carptim  intento  calamo  perscribamus;  ait 
enim  : 


principio,  inquions,  erat  Verbum,  otc.  [Joan.  i.) 
Nam  Vorbum,  quod  ante  creaturas  sine  initio  fuit, 
et  quod  postea  sine  line  erit,  omnes  creaturas  pro- 
cedere    jussil,     et    opus    sunm    in    t'a  simililudine 


Si.  «  Tres  tu'Tes  in   visione  aspiciebam,  per  qiias  prodiixit,    sicut   faber  opus    sunin    inlminare  facit, 

Sapientia  quaedam  occulla  milii  manifoslavit.   Pnma  quia  qiiod  ante  fovum   in   praidestinatiuno   siia  fuit, 

tria  habebat  habitacula.  In  primo  uobiles  puellai  cum  modo  visibiliter  apparuit.    Unde  et  homo  opus   Doi 

quibusdam   aliis    erant,    qua;    in    ardenti    charitate  cum  omni   creatura    est .    Sod    ct    honio    u[)orarius 

verba  Dei  ex  ore  moo  audiebant,  atque  in  hoc  quasi  diviuitatis,    et  obumbratio    mystorioriim    Dei    osse, 

esuriem  semper  habebanl.  Sed  iii  secundo  alia;  qua>-  atque  in  oinnibus   sanctam  Trinilalom    rovolare    di- 

dam  stabiles  et  sapientes   fuerunt,  quje  in  cordibus  citur,   quein    Deus    ad    imagiaem    ot   siinilitndinem 

suis  veritalem  Dei  amplectebantnr,    diciuites  :  a  0,  suain   fecit.  Sicul  enim    Lucifor  in   raalignitate   sua 

»  quandiii  ista   nobiscum  persoverTibil?  »    Et  ex   hoc  Doum  dis[>ergere  non   putuit,    ila   noc  stafnm   liumi- 
fatigatse  non   sunl.   In   tertio   vero   habitaculo   fortos  D  ii's  destruere  valebit,   quanivis   in   [irimu   liomine  id 

armati  ex  communi  populo   erant,  qiii  vehemens  ad  tentavit.    Omncm    itaque    [ms.   ouuie    quoqiie]    di- 


nos  iter  facientes,  in  admirationem  de  pra'dictis 
miraciilis  diicti  sunt,  mugnoque  desiderio  ea  ama- 
verunt,  et  hoc  sa'po  faciebnnt,  sicut  communis  popu- 
lus  in  tirma  et  forti  tiirri  aliciijus  princi[)is  dofen- 
sionem  qua^rit,  ut  ab  inimicis  muniatur.  Iii  secunda 
vero  turri  tria  habitacula  oraut,  quorum  diio  arida 
in  siccitalo  fuerant,  et  eadem  siccitas  qiiasi  densa 
uebula  apparebat.  Et  qui  in  his  duobus  habitaculis 
fuerunt,  in  unum  consentienles,  dixiirunt  :  «  Quai 
»   et  unde  snnt   ista,  qua;   qiiasi  de   Deo  loquilur? 

(ilj  Dictio,  qiia'  hic  impcifccla  o>t,  in  ms.  \un'- 
focla  ost  liuc  modo  :  «  .Sioque  ad  lu.ol.itum  coiiimu- 
uom  popuium  se  converlebanl,  »  etc. 


ctatum  et  verba  Evangelii  hujus,  qnod  do  iiiilio  ope- 
ris  Dei  esl,  pia'dicla  visiu  me  ductiit,  et  me  explanare 
focit.  Vidique  qiiod  eadem  ex[)lanatio  iiiiliiim  alte- 
rins  Scri[)tura3,  quae  necdum  manifostala  erat,  esse 
dcberot,  in  qua  multa!  scrutationes  croaturarura^ 
divini  mysterii  qiia^renda',  ossont  (42).  w 

36.  Ecce  quantum  scribentes  progros^i  suiniis, 
tant,;m  nobis  insignium  visionum,  actuurn  et  ver- 
boriun  sanctcO  \irgiiiis  auctus  est  cumulus.  In  quibus 
summa»,    gratia;   t.inta    oxiiberat  doctrina   ct  voritas, 

{\i].  Hnc  usque  codox  Rodoceur^i-:,  ox  qiio  lectio- 
n''s  variaiilos  dodi.  Al  soijuoiis  capiit,  et  toiiis  iiber 
tertius  iu  illo  deost. 


117 


VITA,  — Lin.  III. 


118 


iil  edin  Piimmo  opere  iioii  amjtlccli,  umni  coiiainiiic 
uon  venerari,  ingens  sit  obsliualse  nienlis  lemeri- 
tas.  Quis  enim  nisi  Spirilus  divinus,  gratiarum 
jargitor  optimus,  tam  prolluo  fonte  sapieutise  salu- 
taris  eaiu  potavit,  quod  afllueutia  .spiritualis  do- 
ctrinae,  quasi  fhimen  aqua»  vivae,  tam  largiter  de 
ejus  corde  emanavit?  Penna  siquidem  interna»  con- 
templationis  in  ipsa  abdita  volavit  suptrnaj  visionis, 
ubi  didicit  Evangelinm  Joanuis.  Et  quis  sapiens 
ambigat  hanc  sanclam  sedem  fuisse  Beternae  Sa- 
pieuliaj,  cui  revelavit  Deus  tantum  thesaurum  in- 
teruae  scientiae  ?  Certc  moralis  disciplina?  hone- 
stas,    quae  sibi  familiaris    fuit,    ita  naturales  animi 


A  iui  luotus  composuit,  ul  ainore  divinae  specuiatio- 
nis  rationabili  progressu  ad  superna  proveherentur, 
ubi  iffito  cordis  jnbilo  sponso  suo  Christo  proclamare 
delectaretur :  Trahe  mc  posl  te,  curremus  in  odore 
unguentorum  tuorum  (Cant.  i)  :  ubi  inter  habenles 
tres  citharas  caneret  canticum  Moysis  servi  Dei,  et 
canticum  Agni,  Logis  scilicet  et  Evangelii.  Et  nos 
igilur  secundi  libri  termino  hic  lixo,  etiam  canti- 
cum  iaudis  Dornino  canamus,  diim  tam  vastum  pe- 
lagus  visionum  sanclse  virginis  enavigamus.  Interim 
auteni  respiremus,  et  ad  miraculorum  ejus  libeliiim 
describendum  veia  navigii  nostri,  Spiritu  sanclo 
favente,  reparemus. 


LIBER  TERTIUS. 


DE  MIRACULIS  ET  MORTE  BEAT^. 


PROLOGUS. 

37.  Decursis  jam  duobus  libris  superioribus  de 
beatae  Hiidegardis  virginis  vita  et  visionibus,  subse- 
quenter  de  miraculis  ejus  et  virtutibus  scribere  ul- 
terius  mihi  quidem  non  est  pigrum,  vobis  autem 
necessarium,  o  Ludovice  et  Godefride  abbates  cla- 
rissimi.  Itaque  hunc  tertium  aggredior  ordinare 
librum,  non  securitate  efficientiae,  sed  praesum- 
ptione  suscejttum  obedientiae.  Sed  quare  vobis  ne- 
cessarium  ?  Utique,  quia  valida  causa  est  amor  sari- 
ctus,  quo  sicut  eam  in  vita  diiexistis,  ita  et  in  morte 
ab  ea  non  separari  pio  affectu  proposuistis.  IIoc  ita- 
que  sancto  amore  alfectis  vobis  fuit  necessarium, 
quod  per  me  vestrum  vicarium  gesta  ejus  ad  noti- 
tiam  pervenirent  futurorum  hominum,  ut  jtro  his 
glorificarent  Dominum,  qui  in  sanctis  suis  mirabilis, 
mirabiiiter  in  ea  ojteratus  est,  ut  in  omnibus  bonis 
esset  immutabilis.  Quidquid  enim  de  ea  dici  potest, 
totum  est  jucuudum  et  amabile,  totum  decorum, 
utile  et  honorabile,  quia  non  soium  omui  morum 
sanctitate,  vei  mysteriorum  Dei  interna  coutempla- 
tione,  verum  etiam  spectabilis  fuit  et  est  mi- 
raculorum  insignium  operatione,  quorurn  nume- 
rum  excedens  tanta  habetur  copia,  quod  eam 
verbis  vix  possunt  extoilere  etiam  prteclara  inge- 
nia.  Sed  tamen  ad  enarranda  pauca  de  pluribus, 
si  vobis  orantibus  Domiuus  dignetur  nobis  in  allum 
ductis  Spiritus  sui  auram  prosperam  dare,  se- 
ciindo  verbi  cursu  portum  salutis  speramus  intraie. 
Vaiete. 

CAPUT  PRIMUM. 

Sancta  varios  patrocinio  suo  sanat  segrotos,  etiam 
aliquos  absentes  :  exponit  litteras  divinitus  produ- 
ctas:  adii  multa  loca  pro  populi  salute. 

38.  Igitur  curationom  tam  potens  gratia  in  Vir- 
gine  enituit  beata,  ut  nulius  fere  aegrotus  ad  eam 
accesserit,  quin  continuo  sanitatem  receperit.  Quod 


B  ex  subjectis  satis  patebit  exemplis.  Pueila  quaedam 
nobilis  Hildegardis  parentes,  domum  et  saecuiuin 
reliquerat,  et  sancta;  Hiidegardis  pise  matris  niagi- 
sterio  ad  votum  adhaeserat.  Hsec  quodam  tempore, 
cum  tertianis  febribus  vexaretur,  nec  uiio  remedio 
curaretur,  unicum  sibi  iucidit  consiiium,  ut  sanctaB 
virginis  imploraret  auxiiium.  Quae  juxta  verbum 
Domini,  super  segros  manus  imponent,  el  bene  habe- 
bant  {Marc.  xvii),  manum  sibi  imponens  cum  benedi- 
clione  et  precibus,  sanavit  eam,  propulsatis  fe- 
bribus. 

Subsequenti  tempore  quidam  frater  Roricus, 
qui  in  quadam  ceila  sub  monachico  habitu  et 
proposito  i'eligiose  conversabatiir,  simiii  modo  ter- 
tianis  acriter  torquebatur.  Qui  audiens  in  praedicia 
sorore  factum  miraculiim,  devote  et  humiliter 
ejus  petiit  et  obtinuit  benedictionis  signacuium  : 
ex  quo  statim  febris  fugata  est,  spgrotus  curatus 
est. 

In  eodem  coenobio  Bertha  qusedam  anciila  so- 
roribus  seduie  serviebat,  quam  tumor  colli  et 
pectoris  vehementer  angebat.  Siquidem  ad  hoc 
dolor  processerat,  quod  nec  cibum,  nec  potuni 
capere,  nec  salivam  deglutire  poterat.  Hsec  ad 
famulam  Dei  adducta,  signis  potius  quam  ver- 
bis,  morbi,  morti  jam  proximae,  flagitavit  re- 
media.  Cui  iila  compatiens,  etiam  propter  boni 
servitii  sui  assiduitatem,  signo  sanctse  crucis 
locis  dolentibus  contrectatis,  optatam  reddidit  sani- 
j)  tatem. 

39.  Suevus  quidam  de  vico  Dalevingun  toto  cor- 
pore  intumuit  :  et  audita  fama  ejus,  emenso  magno 
ilinere,  ad  eam  venieus,  spe  sua  frustratus  non 
fuit.  Denique  per  aliquot  dies  charitative  eum  secum 
detinuit,  et  manibus  suis  ianguidum  contrectans  et 
benedicens,  per  gratiam  Dei  pristinae  incolumitati 
restituit. 


ll'J 


S.  HlLUEGARniS 


120 


Infans  qnidara    de    Kudene^heim  (i3)    Simon,  se-  A  partu  diutius  laboraret,  et  de   vita  jam  desperaret, 


ptem  hebdomadas  natus,  miserabih  motu  mem 
brorum  otnniuui  fuit  ;)!;itatus  :  iiiii  a  nutrice  sua 
delatus,  precibus  ejus,  Ueo  annueute,  est  sa- 
natus. 

Non  solum  autem  viciuis,  «ed  etiam  subveniebat 
loiige  posilis.  0"i^l'*"i  eiiim  Arnoldus  de  Waccher- 
neim,  olim  sibi  notus,  guttur  ita  dolens,  quod  ha- 
litum  suum  ditliculter  trahebat,  quia  per  se  non 
poterat,  oralionum  ejus  sullragia  devole  expelebat. 
Qu»  conhdens  de  Uei  misericordia,  aquam  benedi- 
xit,  amico  misit  :  quam  ut  gustavit,  dolor  Uei  douo 
eum  dimisit. 

Mulieris  ciijusdam  Hazeclia}  lilia  in  Biiiga  inhrma- 
batur,  el  post  triduum  nihil  loquebatur.  Cumque 
mater  currens  pro  lilia,  sanctse  virginis  au.xiliuni 
peleret.  nihil  aliud  quam  aquam  benedictam  ab  ea 
accepit :  qua  illa  gustata,  statim  vocem  et  vires  re- 
cepit. 

In  eodem  castro  juvenis  tanta  acgritudine  detine- 
batur,  quod  jam  in  extremis  esse  putabatur :  huic 
prtefafa  mulier,  cujus  lilia  convaluerat,  quam  adhuc 
reliquam  habuit  aquam,  iu  potu  dedil,  et  faciem 
inde  abluit :  et  protinus  receptis  viribus  con- 
vaiuit. 

iO.  In  episcopatii  Trevirorum  Lutgardis  quse- 
dam    nobilis    puella,    cum   adolcscontuli     cujusdam 


ad  moiiasteriuiu  virginis  Uei  ocius  curritur  :  si  ali- 
quid  ad  subveniendum  esset  tantopere  lahoranfi, 
qujerilur:  puella^  ejus  reslem  capillorum  ejus,  quam 
aliquando  serva\er,i:i(,  obtuleruut,  el  ut  hac  ad 
miiia  circumciiigeretur,  admoiiueniiit.  ()iiod  ut 
f.ictum  est,  illa,  partu  feliciter  edito,  morte  liberata 
est. 

Similiter  aliae  duae  matronaj  per  eamdem  restim 
liberalaj  sunt  parturitionis  labore. 

Nec  minus  profuit  duabus  de  Suderneslieim  mu- 
lieribus,  quas  propler  meiilis  amenliam  cum  paren- 
tes  ad  loca  sancla  circuuiducerent,  et  iiihil  prolice- 
rent,  tandem  ut,  puellis  transmissis,  ipsa  resti  cir- 
g  cumcincta?  fueruul,  illico  sospitdtem  menlis  et  cor- 
poris  recejieruut. 

42.  Quid  illiid  quod  eadem  virgo  eliam  per  vi- 
sum  eos  pra-munirc  in  necessitatibus  voluit,  quos 
iii  oralionibus  commendatos  habuit?  Juvenis  de 
Kderich  Itudoiphiis  noclii  in  parva  vill.i  fuil  hospi- 
tatus:  qiii  ciim  lenipore  qiiietis  cubilum  iret,  sulfra- 
gia  sanclaj  virgiais  fuit  precatus.  Mira  res  !  Illa 
eodem  schemate  et  habitu,  (}uo  in  corpore  fuit,  per 
visum  ei  appa>uil,  et  quod  periculiim  vit;e  ab  iusi- 
diaulibus  sibi  iuimicis  incurreret,  si  non  cilius  re- 
cederet,  aperuil.  Qui  statim  ut  de  loco  cum   qiiibus- 


ad  carnem  speciosi  vehementi  amore  deperiret,  ^^*"  ^^"'*  discessit,  quosdam  illic  remorautes  ho-  f 
quia  copiam  explends  voluptatis  suae  pra  sui  cu-  ^^^"™  f'l^^'«"'^  ^irca  maue  oppre^sit :  qui  se  stulte 
stodia  habere  nequiret,  parentes  ejus,  causa  re-  q  *^6is^«  cognoveriint,  quia  tempeslive  ad  visionem 
scila   hiijusmodi   defectionis,  consilium   el  auxilium       ^J"^  °''°  reces=erunl. 


sanctae  virginis  per  nuntium  fideliler  e.xpetierunt : 
et  pro  desiderio  cordis  sui  efficaciter  ex.iudiri  me- 
ruerunt.  Ipsa  enim,  oratione  pra-missa  ad  Ueum, 
j»anem  profusis  lacrymis  benedixit  de  sua  mensa, 
quem  puella;  missum  cum  dedissent  ad  cora- 
edendum,  illico  ardoris  illius  penitus  in  ea  refriguil 
incendium. 

Matronam  etiam  Sibyllam  de  civitate  Lausanensi 
trans  Alpes  (ii),  qua"  ejus  adjutorium  per  nuiitiiira 
(xpostulavit,  missis  ei  subjeelis  litteris,  a  pro- 
fluvio  sanguinis  liberavit.  «  Ha!c,  inquit,  verba 
circa  pectus  el  umbilicum  luuiu  pones  in  nomine 
illius,    qui     omnia     recte     disj)ensat :    in    sanguiue 


Quamvis  sit  miraculosiim,  non  tauien  est  incre- 
dibile,  quod  sanctae  virgiui  adhuc  in  carne  degenti, 
hominibus  iinpendere  beneficia  in  spiriUi  fuil  possi- 
bile,  cum  ud  declarandum  ejus  nierilum  C-hiistus 
ei  lam  abseulium  quam  praisenliumdesideiia  revelare 
diguatus  est  per  spiritum.  Nam  railitem  quemdam, 
juxla  Andernacum  (f6)  in  extremis  jacenlem,  cuin 
amici  ejus  inviserent,  et  de  rebus  suis  consult.i- 
rent,  forle  adfuit  hora,  ut  signo  audilo,  reiicta  ad 
cuslodiam  sola  femina,  jpsi  ad  ecclesiam  jiropera- 
reut.  At  ille  silenlium  nactus,  toto  coide  allis  susj)i- 
riis  Uuiim  invocavit,  et  ut  per  merita  hujus  sanctae 
virgiiiis  sanitalem  sibi  conferret,  siippliuiter  postu- 


Adae  orta  est  mors,  in  sanguinc  Christi  exstinrta  U  lavit.  Nec  raora  :  finita  oratione,  recreaii  ineruit 
est  mors.  In  eodein  sanguine  Chrisli  impero  tibi,  tali  visione.  Videri  sibi  videbatur  venerahilem  vir- 
o  sanguis,    ut   fluxiim    luum    contineas.     »    Itaque, 


ut  dixit  unus,    matrona    pra?fata   hoc   modo   est  li- 
berala 


gineiii  ad  se  ingredientem,  el,   si    sanus    lieri  vellet, 

Jilandiler  inquirentem.   Qiiod  ut  oppido  se  desidera- 

re   relulit,    iila  capiti  suo    manum  imponeus,  sub- 

•H.  Nec  hoc  prajtereundiim  quod,    cum    particula;       intuiit:    «  lu   numiue  ejus,  qui  dixil:  Super   wjros 

crinium    vel    veslimentoruui  cjus  quibu.scunque  lan-       irianus    im}ionenl,    et  bene  habebunt    (Marc.    xvu), 

guidis  apponebantur,  pristinai  iucolumitati  restitue-       inhimitas  luec   a  te  recedat,   et  esto    sanus.  »    Quo 

bantur.  Uenique  uxor  Scolteti    (4.>)  Biugensis,  cum       dicto,    visio     disparuit :    et    a'ger    de     lecto     sur- 


(43)  Rudesheim  oppidum  est  ad  opposilam  Rheni 
ripam  j)rope  Bingium. 

iiij  Lausauna  civilas  est  Helvetia',  olim  episco- 
palis,  sed  modo  ab  haereticis  possessa.  Non  Ger- 
nianis  proprio,  sed  polius  Ilalis  traus  Alpes  si- 
ta  est. 


(45)  Id  estprajloris. 

(46)  Antenacum  vocatur  a  Baudrando,  estque 
oppidum  ad  Rlienum  electoris  Colonieusis,  situm 
in  coiiliiiio  diliouis  electoris  Tievirensis,  aliquot 
milliaribus  iiilra  Coufluciiliaui. 


l^.l 


VITA.  —  LIB.  III. 


122 


gens   cura    admiratione    omnium   qui  cognoverant, 
convaluit. 

43.  Noa  abs  re  videtur  etiam  ref^rre,  quod  de 
presbyleio  quodani  faclum  est,  quia  et  qusedam 
sanclse  virginis  virlutuui  in  eo  portio  est,  et  res 
digria  niiraculo  recle  memoriae  in  exemplum  man- 
datur,  (juo  negligenter  quilibet  vivens,  Deo  volenle, 
emendetur.  Res  in  Suevia  vico  Rudeslieini  ita  gesta 
est.  Presbyter  ilie  quadani  vice,  peracto  jam  die, 
cum  nox  instaret,  intravit  ecclesiam,  ut  lumen 
sanctis  daret,  cum  ecce  vidit  super  altare  duas 
candelas  ardentes  radiare.  Venerat  secum  unus 
juvenis  scholaris,  in  adjutorium  divini  servitii  sibi 
assiduus  et  familiaris.  Ad  quem  cuin  diceret,  quare 
candelas  exstinguere  neglexisset,  et  ille  responde- 
ret,  quod  eas  exslinxisset :  accessit  sacerdos  ad 
exstinguendum,  et  invenit  pallam  altaris  explica- 
tam,  sicut  evolvitur  ad  divinum  sacramentum 
agendum.  Gnmque  slaret  stupefactus,  juvenis  ille 
corruens  in  terram,  clamavit,  et  ipse  iu  exstasi 
factus  :  «  Gladius  Dumini  occidit  nos.  »  Quem  cum 
presbyter  percussum  putaret,  festinavit  ut  eum  a 
terra  levaret.  Sed  iile  nullam  habens  Isesionem 
protulit  hunc  sermonem  :  «  Si  litteras,  quai  in  palla 
altaris  sunt,  viderimus,  non  moriemur.  »  Existi- 
mans  autem  euni  hoc  prse  timore  ignoranter  cla- 
mare,  accessit  iterum  ad  altare :  et  in  loco,  quo 
sacra  conticiuntur,  iuvenit  in  palla  (47)  quinque 
litteras  {48J  in  moduni  crucis  absque  humano  opere 
scriptas,  scilicet  in  expansione  ;  A.  P.  H  :  iu  ere- 
clione  :  K.  P.  D.  His  visis,  et  diligenler  nolatis, 
juvenis  viribus  receptis  erigilur.  Sacerdos,  palla 
compiicata,  et  candelis  exstinctis,  domum  stupidus 
revertitur.  Litterse  septem  diebus  duraverunt, 
octavo  die  et  deinceps  non  comparuerunt.  Quod 
secum  mirans,  religiosis  et  sapientibus  facluni  in- 
notuit.  Sed  quid  portenderet,  a  nuUo  homine  ex- 
periri  potuit,  donec  post  sexdecim  tandem  aiinos, 
cum  fania  toli  mundo  beatam  Hildegardem  Spintii 
sancto  iliustratam  divulgaret,  veniens  ad  eam, 
cognuscere  meruit,  sicut  ipsa  per  Spiritum  sauctum 
didicit,  quid  tantum  oracuium  designaret.  Sicut 
enim  quoudam  Daniel  in  pariete  visas,  sic  ipsa  in 
palla  descriptas,  in  hunc  modum  exposuit  litteras  : 
K  Kyrium,  P  presbyter,  D  derisit,  A  ascendat, 
P  pojuitens,  H  homo.  Quod  iile  audiens,  timore 
correptus,  peccatricem  accusat  conscientiam  :  et 
correctus,  et  monachus  elfectus,  prseteritse  vitse 
negligeiitias  emendare  aggreditur  per  pcenitenliam, 
et  sicut  sancta  virgo  iitteras  exposuit,  ad  alLio- 
rem  et  districtiorem  vitam  ascendens ,  perfe- 
ctum  Dei  servum  se  in  sancta  conversatione  ex- 
hibuitr. 


A  4'k  Inter  hsec  etiam  illud  de  ipsa  est  notabile 
quod  GoUmiam  (49),  Trevirim,  Metim,  Herbipolim, 
Babenberg,  Spiritu  divino  non  modo  acla,  sed  co- 
acta,  veniens,  clero  et  populo,  quse  Deus  voluit, 
annuntiavit,  et  in  monle  Sancti  Disibodi,  Siberg, 
Everbach,  Hirsaugia,  Zuifelden,  Mulenbrunnem, 
Rudenkyrchen,  Kitzingen,  Crulendal,  Herde,  Wer- 
de,  Audernacho,  in  monte  Sancluj  Maria',  iii  Elsim 
et  Winkelo,  quaj  ad  utiiitalem  animarum  pertine- 
bant,  juxta  ea,  qiise  ei  Deus  revelaverat,  mani- 
festavit. 

Interea  cum  juxta  villain  Rudesheim,  Rheni 
lluenta  navigio  sulcaret,  et  ad  conliguum  mona- 
slerium    sanctimoniaiium  properaret,    quajdam  mu- 

rj  lier  caecum  piieruhim  gestans  in  ulnis,  navi  appro- 
pinquavit,  et  ut  ei  sanctas  manus  imponeret,  Ifebi- 
liter  acclamavit.  Quse  pio  alfectu  memor  illius,  qui 
dixit :  Vade  ad  natatoria  Siloe,  et  lava  {Joan.  ix), 
aquam  tluvii  sini.stra  liaiisit,  et  benedixit  manu 
dextera  :  quam  ut  oculis  pueri  injecit,  divina  fa- 
vente  gratia,  visnm  recepit. 

Alio  tempore  lidinu  quidam,  qui  caducum  raor- 
bum  acriter  patiebatiir,  venerabilem  virginem,  ut 
sibi  subveniret,  anxius  deprecabalur.  Quae  salubri 
benedictione  ita  eum  consignavit,  quod  a  die  illa  et 
deinceps  idem  raorbus  ainplius  eum  non  gravavit. 
Quod  cura  domi  nuntiasset  in  se  faclum  miraculum, 
gavisr  suut  domestici  ejus,  Deoque  gratias  ege- 
runt. 

G  GAPUT  II. 

Diuturnus  S.  Hildpgardis  morbus:  inulier  nobilis, 
quse  a  dsemone  obseisa,  ei  frustra  ad  varia  loca 
fuerat  ducta,  in  ejus  uionasterio  liberalur. 

43.  Inter  c«tera  autera  virtulum  insignia,  data  est 
a  Domino  sanctse  virgini  ab  obsessis  corporibus  dse- 
mones  ejiciendi  gratia,  sicut  de  quadara  nobili  et 
adhuc  tener»  setalis  feniina  describit  factura  ipsa 
venerabilis  mater,  ait  enira  :  «  Posteaquum  me  vi- 
sio  ducuit  dictatum  et  verba  Evangelii  Joannis,  in 
lec*um  segritudinis  decidi,  de  cujus  pondere  nullo 
raodo  rae  levare  potui.  Hcec  de  flatu  australis  venti 
in  me  aftlata  est ;  unde  corpus  raeum  tantis  doloribus 
conterebatur,  quod  aniraa  vix  sustinebat.  Post  di- 
raidiiim  annum  idera  tlatus  corpus  meum  ita  per- 
foravit,  quod  in  tanto  agune  fui,  quasi  anima  de 
hac  vita  transire  deberet.  Tunc  alius  ventosus  Ua- 
tus  aquarum  huic  calori  se  admiscuit:  unde  caro 
raea  aliqua  parte  refrigerabatur,  ne  ex  toto  coinbu- 
reretur.  Sic  per  integrura  annuni  attlicla  sura,  sed 
tamen  in  vera  visione  vidi,  quod  vita  mea  in  lein- 
porali  cursu  necdura  tinireLur,  sed  adhiic  aliquan- 
tnluni  protraheretur.  Interea  mihi  relatum  est  quod 
in  inferioribus  Rheni  partibus  a  nobis  remolis  quse- 


D 


(47)  Palla  in  tota  hac  relatione  signiticat  linteum, 
cui  terapore  missa3  sacra  hostia  imponitur,  quod 
alias  inudo  ^orporale  vocaraus. 

(48)  Quinque  tautum  sunt  litlera?,  etiamsi  bis 
tres  simul  legantur,  quia  P  media  bis  iegitur,  ethoc. 


modo  ponuntur  A  P.  II. 
D 

(49)  De  locis    his   aliisque,   iii  tjuibus  Sancla  fuit^ 
egi  §  12. 


123 


S.   HII.nEC.AUDlS. 


1-24 


dam    uobilis  femina  a  diabolo  esset  obsessa.  Niintii  A  oppresserat,    devictus     ini  rilis     sanctoruni    ct    volis 


quoque  de  hac  ai  rae  ssepius  veneruiU.  At  ego  in 
vera  visione  vidi  quod  ipsa  permissione  Dei  quadam 
nigredine  et  fuino  diaboliciB  conglobositatis  obsessa 
erat  et  obumbrata,  quje  totani  sensualilatem  ra- 
tionalis  aniraai  illius  oppriraebat,  nec  enm  elovato 
inlellectu  «uspirare  permiltebat,  vclut  umbra  bumi- 
nis  aut  alterius  rci,  vel  fumus  opposila  obtegit  et 
pt-rfundit.  Uiide  hsec  rectos  sensus  et  actus  perde- 
bat,  et  inconvcnientia  ssepius  clamabat  el  faciebat. 
Sed  cum  hoc  malum  jussione  Dei  in  illa  attenuaba- 
tur,  tiinc  levius  gravabatur.  lit  me  cogitante  et  si-ire 
volente,  quomodo  diabolica  forma  honiinein  intraret, 
vidi,  ct  responsum  audivi,  quod  diabolus  in  forma 
sua,  ut  e-;t,  hominem  non  intrat  (.")0),  sed  cum  um- 
bra  et  fumo  nigredinis  siiai  obuinbrat  et  oblegit.  Si 


B 


popnlorum,  vociferabatur,  quod  in  superioribus 
Rbeiii  partibus  Vetula  qusedam  esset,  per  cujus 
consilium  expellendus  foret.  Quod  amici  ejus  perci- 
pientes,  oclavo  aiino  fatigalioiiis  suie  ad  nos  eam, 
siciit  Dominus  voluit.  perduxerunt.  » 

47.  Opera;  pretium  est,  hoc  in  loco,  antequam 
verba  virginis  Christi  ullerius  persequamur,  episto- 
las  inserere,  quas  abbas  de  Brunwilrc  (fil)  sibi,  et 
ipsa  vieissim  illi,  de  hac  daMnoniaca  voluil  mittere, 
nt  ex  his  apertius  intelligatur  et  diaboli  nequitia, 
et  laudentur  pro|)('n>ius,  licet  occulta,  semper  ta- 
menjusta,  Deijiidicia.  Cuin  enim  post  sei)tcm  annos 
ipsa  mulier  Brunwilre  adduceretur,  ut  ibi  merilis 
sancti   Nicolai    liberaretur,   nequam    sj  iritus  conju- 


ralus,  dixit  se  sunm  non  reliclnrum  vasculum,  nisi 
enim  forma  illius  hominem  intraret,  citius  membra  per  ciijusdam  vetiil»  in  superioribus  Rheni  parlibus, 
ejus  solverentur,  quam  stipula  a  vento  dispergatur.  sicut  ipsa  supra  dixerat,  consilium  et  auxilium, 
Quapro[>ter  Deus  non  perraittit  quod  hominera  in  nomen  ejus  evertens,  et  quod  Scrumpilgardis  voca- 
su  i  forina  intret.  Sed  supradictis  pcrfundens,  ad  retur,  deridens.  Itnque  consilium  inierunt,  et  litte- 
insaniara    et    inconvenientia    evertit,    et  per   eum,      ras    deprecatorias    in    hunc    modum    ei    miserunt: 


quasi  per  fenestram  vociferatur,  et  membra  illius 
exterius  movet,  cnm  taracn  in  eis  in  forma  sua  in- 
terius  nori  sit,  anima  interim  quasi  sopita,  et  igno- 
ranle,  quid  caro  corporis  faciat. 


•  Hildegardi  dominaj  el  malri  vcneranda;,  totisque 
visceribus  ampb-ctanda;  Christi  sponsa',  et  Kegis 
altissimi  filia^,  G.  qualiscunqne  Rrunwilarensis  coe- 
nobii   provisor  cum    suis    fratribns  in  valle    lacry- 


46     «    Deinde  vidi  pra*di';ta!  artis  ct  perversitatis  marum  sedentibus,  ut    possunt,    in  orationibus  oni- 

agmen  malignorum    spirituum,  ijui    totum  mundiira  nimod»   dilectionis  devotum   famulatum.    Quamvis, 

pertranseunt,    qua?rentes,     ubi    invoniant    eos,    per  amanlissima  Domina,  »  etc.  Exsfat  in   libro  episto- 

quos  schismata    et   diversifates    raoriim    faciant.    Hi  larum  S.  Hildegardis  sub  num.  60. 

ab  initio,  iit   crenti    sunt,  cor.im  justissimis    angelis  q      48.  Cuinque  beala  Hildegardis  lilleras  istas   susco- 

Deum  contemjiserunt,  dicentes:    «  Quis  est  iste,  qui  pisset,   diligenterque    perspoxisset,    rogantibus    pie 


»  tantam  babet  potestatem  super  nos  ?  »  Hoc  in  in- 
vidia,  odio  et  irrisione  dicenles,  adhuc  in  his  perse- 
verant,  et  omnia  in  his  faciunt,  quia  errorem  rrri- 
sionis  primi  incoeperunt.  Quoniam  vero  Deus  populum 
per  istos  purgare  vult,  perraissione  et  jussione  ejus 
stuporera  in  aere  commovent,  ac  per  spuraam  aiTis 
pestilentiam    emovunt,  atque  inundationes  et  peri- 


condolons,  oranes  sororos  monuit,  ut  ])ro  pra-fata 
nocessitate  publicis  et  privatis  orationibiis  humiliter 
insisterent  :  ipsaque,  oratione  praemissa,  oculos 
mentis  ad  Dominum  elevabat  :  et  responsum  hoc, 
secundura  quod  iri  vera  visione  vidit  ot  audivit,  et 
non  per  aliiun,  quam  por  inexliaustam  sapientiam 
dictatiim,   ita    rescribit  :    «  G.    ecclesise    Branwilla- 


cula    in   aqiiis    faciunt,    bella    excitant,  adversilates      rensis  abbati,    H.    Cum  llagellis    Doi   sim   longa    et 


et  mala  producunt.  Ila^c  Deus  tiinc  fieri  pcrmittit, 
cum  homines  per  arrogantiam  crimiriibus  ac  bomi- 
cidiis  involvuntur.  Sed  cura  Deus  populura  suiim  sic 
purgaverit,  eosdem  spiritus  in  confusionem  ducit, 
siciitin  pra-fata  muliere  conligit.  Ciim  enim  neqiiam 


gravi   aegritudine  constiicta,  »  ctc.  Vide  ibid.,  resp. 
ad  ep.  60. 

Cumque  sancta  virgo  litteras  istas,  Spiritu  sancto 
revelante,  perfecisset,  per  manus  ejiis,  qui  occulte 
quajsierat,  sicut  in  libro  Scirias  dicit,    ad  monaste- 


spirilus,  Deopermilteiite,plures  per  eam,  proplcr  pra-  [)  riiim,  ubi  mulier   tenebatur,     rnisit,     ut    super   eam 


vos  naores  et  peccata,  quae  eispersuaserat,  pabim  con- 
funderet,  qiiibusdam  exterritis,  et  per  hoc  poeniten- 
tibiis  idera  raali!.'nus  spiritus  confiisiis  esf.  Nara  Deus 
amicos  suos  adversitatibus  et  iritirmitatibus  aftligi 
permittit,  ut  a  malis  purgentur,  luideinimici  confun- 
duntur,  cum  electi  per  purgationem  fulgentiores  lapi- 
descoram  Deo  efliciuntur.  Cumque  mulierilla  pir  plu- 
rima  loca  ad  sanctos  essel  deducla,  spirilus  qui    eara 

(50)  Ha^c  non  congruunt  cum  sonfontia  theo- 
logorura.  Vide  itaqiie  Bonodictiim  .XIV  in  oj^ere 
freqiienter  laudato,  lib.  iv,  part.  i,  cap.  29, 
num.  2. 

ibl)  Ccenobium  est  ordinis  Benodicli,  iiniiis  hora? 
ilinere     Colonia   distans,    quod    Brunvillarium    aut 


humiiiter  recitarentur.  Cumqiie  venisset  lector  ad 
locum  illum,  ubi  in  finem  scriptum  est  :  «  El  ego 
indocta  et  pauperciila  feminoa  foriiia,  o  blasphcmia; 
et  dorisor  spiritus,  tibi  dico  in  illa  verilate,  qua 
ego  paupercula  ct  indocta  forma  de  liimine  sapien- 
tia?  haec  vidi  et  audivi,  et  per  eamdem  sapiontiara 
tibi  pr.Tocipio,  ut  de  ista  homine  in  vora  stabilitate, 
et  non  iu   turbine   iustabilitatis   tute    exeas,  »   idem 

Brumcillarium,  aut  eti.im  Bruwiler  vocatum  repe- 
rio.  Seciindum  Catalogum  abbatum,  quem  tom.  Ill 
Galiix  Chrislianx,  cid.  7o9  et  seqq.  dat  Dionysius 
Sammarthanus,  abbas  hic  laiidalus  dobuit  osse 
Goldolphus,  ciijus  mors  hgiluranno  1177. 


123 


VITA.  —  LIB.  III. 


126 


nequam  spiritus  totus  infremuit ,  .(  os  ululatus 
cum  liDrridis  clamoribus  ejulaiido  emisit,  quod 
astantibus  maximos  terrores  incussit.  Et  dura  his 
fere  per  dimidiam  horam  baccliando  institisset, 
tandem,  ut  Dpo  phicuit,  vas,  quod  diu  possederat, 
reliquit.  Miilier  cum  ?e  esse  liberalam  scnsit,  ma- 
nus  astantibus  porresit,  ut  eam  erigerent,  quia  vi- 
res  non  habuit. 

49.  Tunc  ante  prinripale  altare  Sancti  Nicolai  se 
prostravit,  et  gralias  Dco  pro  liberatione  sui  egit, 
popiilis  hsec  ceriifnlibus,  et,  ut  vulgus  solet,  per- 
strepentibus ,  sed  et  gralias  et  laudes  Deo  cum 
signorura  pulsationibus  resonantibus,  fratribus 
qtioque  bymnum,  Te  Deum  laudamus,  can(?ntibus  : 
heu,  quod  raiserabile  dictura  est,  idem  antiqnus 
liostis  occulto  Dei  judicio  rediit  :  et  vas,  quod  re- 
liquerat,  repetiit,  Unde  feraina  tota  contremiscens 
et  cura  stridore  et  claraore  se  erigens  ,  quam 
prius  insanire  coepit.  Unde  exterrilis,  qui  dderant, 
et  moestitia  completis,  nequam  spirilus  interroga- 
tus,  cur  repetere  ausus  fuisset  creaturam  Dei, 
quam  reliquerat,  respondit  :  «  Signura  Crucifixi 
exterius  fiigi.  Sed  cum  nescirem,  quo  irern,  vas 
raeum  vacuum  et  non  signatum  repetii.  »  Cumque 
prsefatis  litteris  et  conjurationibus  sancta?  virginis, 
ut  exiret,  cogerelur,  frendens  clamabat  ,  qiiod 
non  nisi  in  prsesentia  ejusdem  vetula»  egrcdt^retur. 
Tunc,  qui  sanioris  erant  consilii,  amicis  et  tulori- 
Lus  feminae  persuaserunt,  ut  ad  beatam  virginem 
eam  perdiicerent.  Accepta  itaque  abbatis  et  fra- 
trum  benedictione  cum  coraraeudatitiis  litteris,  coe- 
perunt  illo  ire.  Litfprse  autem  in  hunc  modiira 
erant  :  «  H.  venerabili  domina^,  orani  gratiarura 
actione  diguse.  G.  Brunwillarensiura  abbas  indi- 
gnus,  cum  suis  fratribus  vivere,  proficere,  munduin 
pede  subter  habere,  et  quidquid  famulse  Christi  ox- 
cellentius  optari  potest.  Qiiod  Dominus  vos  re- 
spexit,  »  etc.  Vide  epist.  Cf. 

50.  His  epistolis  prselibatis,  congruum  videtur 
ut  ad  hoc,  unde  pauliilum  defloxit,  oratio  revoce- 
tur,  et  videamus  quomodo  Deus  ad  virginis  suae 
gloriticationein  tam  diu  liujus  femina>  distu- 
jit  liberationem.  Poterat  eniin  Oranipotens  et 
per  alios  sanclos,  ad  quos  circumducta  tot 
annis  fuerat,  pro  obsessa  facile,  quod  petebafur. 
prapsfare.  Sed  gloriam  hujus  miraculi  in  sancfam 
virginem  transferens,  meritoriim  ejus  qualitalem 
evidenler  voluit  cunctis  suo  tempore  manifestare. 
Quod  quaiiter  acciderit,  ex  verbis  ipsius  molius 
cognosci  poterit.  «  De  adventu,  inquit,  piVBfataj 
mulieris  raullura  exferritee  fuimiis,  quomodo  eam 
videre  vel  audire  possemus,  de  qua  |)liirimus  [lopii- 
lus  per  tot  tempora  erat  commotus.  Sed  Deus  rorem 
suavitatis  sua;  super  nos  pluit,  et  aljsque  horrore 
el   tremore   iu  habitacula   sororum  absque  aiijuto- 

(32)  Novatiani  hwretici,  qui  orli  sunt  sa^culo  iii, 
se  Gra-co  iiumine  Catharos  sive  puros  dixeriint. 
At  bi  Catliari  qiii  sfficulo  xii  fuerunt  in  variis 
Europaj    pruvinciis,    longe    sunt    diversi.    iNe     dicta 


B 


A  rio  virorum  eam  locaviraus  :  et  deinceps  nec  pro 
horrore,  nec  pro  conCiisione,  qua  daemon  superve- 
nientes  pro  peccatis  coufudit,  nec  pro  irrisoriis 
vel  turpibus  verbi'^,  quibu^  nos  supcrare  vohiit,  nec 
pro  pessimo  flalu  siio,  ci  ullutenus  cessimus  Et 
vidi,  quod  in  ip-.a  muliere  tres  cruciatus  passus 
est  :  primiim,  cum  illa  de  loco  ad  locum  sanctorum 
ducta  est;  seciindum,  cura  cummtinis  populus 
eleemosynas  pro  ea  dabat ;  tertium,  cum  per  ora- 
tiones  spiritualium  ex  gratia  Dei  abire  compulsus 
est.  Itaque  a  Puriticatiuue  sauctai  Mariai  nos  et 
comproviuciales  nostri  utriusqiie  sexus,  jejuniis, 
orationibus,  eleemosynis,  et  corporum  castigatio- 
nibus  usque  in  Sabbatnm  PascluT  pro  ipsa  labora- 
vimus.  Interim  per  Dei  potentiam  coactiis  immun- 
dus  spiritus ,  multa  de  salute  baptismi,  de  sacra- 
mento  corporis  Christi,  de  periculo  excommunicato- 
rum,  de  perditione  Catharorum  (o2),  et  his  similiura, 
ad  confusionem  sui,  ad  gloriam  Christi,  coram 
populo,  quamvis  invitus,  protulit  :  unde  multi  for- 
tiores  ad  lidem,  multi  promptiores  effecti  sunt  ad 
peccatorum  emendationcra.  Sed,  ubi  illura  falsa 
proferre  in  vera  visione  vidi,  illum  statim  redargui : 
unde  mox  conticescens,  dentibus  in  me  frendebat  : 
loqui  vero  illumpropter  populum  non  prohibui  cum 
vera  proferebat. 

al.  «  Denique  Sabbato  Saiicto,  cum  fons  bapfi- 
smatis  consecraretur,  per  llatuin  sacerdofis,  quem 
in    fonte   mittit,   cum   verbis    quae  Spiritus  sauctus 

C  rationalitati  hominis  et  doclorilms  Ecclesise  infudit, 
quoniam  in  prima  creatione  Spiritiis  Domini  aquas 
movit,  sicut  scriptum  est  Spiriius  Dommi  ferebatur 
super  aquas,  muiier  ill  i  praesens  ibi  craf,  atque 
timore  magno  correpta,  ita  contremuit,  quod  ter- 
ram  pedibus  perfodil,  et  de  horribiii  spirilu,  qui 
eam  oppresserat,  sufflatum  ssepe  emisit  Mox  in 
vera  visione  vidi  et  audivi  qiiod  vis  Altissimi,  quae 
sanclum  baptisma  obumbraverat,  et  semper  obum- 
brat,  ad  diabolicam  conglobositatem,  qiia  femina 
illa  fitigabatur,  dixit  :  «  Vade,  Satana,  de  taberna- 
»  culo  corporis  mulieris  hnjus ;  el  da  in  eo  lociim  Spi- 
»  ritui  sancfo.  »  Tunc  immuudus  spiritus  perverenda 
loca  feminae  cum  egestioue  horribiliter  egressus  est, 
et    ipsa    liberata  est,   ac  deinceps  ^ana   in  sensibus 

^  ammae  et  corporis  permansit,  (jiiandiu  in  praesente 
saeculo  vixit.  Qiiod  postquam  iii  populiim  divulga- 
tum  est,  omnes  cum  canticis  laudiim  el  veri)is  ora- 
tionum  dicebant  :  Gloria  tibi,  Domine.  Itaque  ut 
Deus  permisit,  quod  Satan  totiira  corpus  Job  horrore 
et  fetore  vermium  perfunderet,  ut  ille  aeslimabat, 
quod  per  deceptionem  suain,  qua  honorem  Dei 
abnegaverat,  istiim  etiam  siiperare  posset,  Deo  ani- 
mam  ejiis  custodiente,  tangere  eiim  non  potuit,  qiiia 
Job  Deum  in  fide  non  dereliqiiit,  unde  et  confusus 
ab  eo  discessit,   quia  Deus  per  ipsuin   Satan   supera- 

repetara,  videri  possunt  ea  qiue  de  Catharis  sae- 
culi  XII  et  xiii  observavit  Hcnscheniiis  toin.  III,  Apri- 
lis,  pag.  670. 


127 


S.  niLDEGARDIS. 


428 


vit,  ut  sciret  qtioniam  Deo  nullus  pranalerc  posset;  A  viscera  mea  veliit  odore  balsami  tjns  ailspoctiis  per- 


sic  el  h»ec  mulier  ciim  ncaligno  spirilui  ail  vcxan- 
dum  Iradebatur,  Deus  non  permisit  quod  anima  ejus 
in  bona  lide  deliceiet;  unde  et  iuimicus  in  ea  con- 
fusus  esl,  quia  a  justitia  Dei  eam  avertere  non  po- 
tuit.  •  llis  et  hujusmodi  verbis,  virgo  Dei  diviuaj 
niisericordiiR  opi-ra,  propter  se  et  per  se  ceiebrata, 
nihil  sibi  altribuens,  leniter,  suaviler,  verecunde  et 
huouliter  referebat,  quia  virtutum  jaclantiam  fuge- 
re,  virtutis  luco  ducebat. 

CAPUT  III. 

Graivs  tnorbits  Sancfx,  qux  in  visione  sanalur ;  bcne- 
ficia  vanis  prxslita  :  mors  et  sepuKura  miraculis 
honcilata. 

52.  Unde  et  post  hujus  virtutis  tara  humilem  et 
omnino  de  se  prsesumentis  recitationem,  quasi  cum 
Aposlolo  diceret  :  iVe  viagnitudo  revelationum  ex- 
tollat  me,  datus  est  mihi  stimulus  carnis  mea;,  an- 
yelus  Satanx,  qui  me  colaphizet  (53),  slatim  sub- 
neclit  eam,  qua?  subsecula  eam  fuit,  quaii  vere 
stimulus  cunlra  extolleutiam,  totius  caruis  suai  de- 
bililationem.  «  Post  haic,  inquit,  nimirum  'post  mu- 
lieris  illius  liberationem,  magna  tpgritudo  ilerum, 
invasit  nie,  ita  quod  vena»  mese  ciim  sanguine,  ossa 
cum  medullis  einarcuerunt,  et  viscera  niea  inlra  me 
distracta  sunt,  totumque  corpus  meum  ita  eianguit, 
sicut  herbae  viriditalem  suam  iu  hieme  perdunt.  Et 
vidi,  quod  nequam  spirilus  inde  irridcbant,  cachin- 
nando  dicenles  :  «  Vah  I  ista  niuiieuir,  et  i<mici  ejus 


H 


fudit.  Tunc  gaudio  magno  etinajstimabili  e.\sultabam, 
seinperque  eum  prospicere  desiderabam.  Et  ipse 
his,  qui  me  aftlixerunt,  pra?cepit,  ut  a  me  discede- 
rent,  dicens  :  «  Abscedito,  quia  nolo  ut  amplius  eam 
»  sic  torqueatis.  »  Qui  cum  magiio  ululalu  recedentes, 
clamabant  :  «  Ali!  quod  luic  venimus  quia  confusi 
recedimus.  »  Mox  ipgritudo,  qua;  me  inquietaverat, 
velut  aqua?,  qua^  per  procellos  ventos  iiuindatione 
cjmmoventur,  ad  verba  viri  iiie  dereliquit,  el  vircs 
recepi,  quemadiiiodum  peregrinus ,  cum  in  i>a- 
triam  reverlilur,  possessiuncs  suns  recolligit ,  at- 
que  vente  cum  sanguinc,  o>sa  cum  niedullis  in  iije 
reparata  sunt,  ([iiasi  do  morte  suscitala  fuissem. 
Al  ego  tacui  in  patieniia,  silui  in  mansiietudiue, 
et  sicut  pariens  post  laborem,  ita  loquebar  post 
dolorcm. 

oi  M  Posl  luec  ah  abbate  meo  et  fratribus  humil- 
lima  iiistaulia  et  devolione  coacta  sum,  ul  vitam 
sancti  Ui>ibodi  (iio),  cui  prius  oblala  eram,  ut  Deus 
vellet ,  scribcrem  ,  qiiia  niliil  cerli  inde  halcrent  . 
Et  oratione  cum  invocatione  Spiritus  sancti  pra:- 
missa,  ad  veram  Sapicnliam,  in  vcra  visionc  couimo- 
nita,  prospexi  :  ac  secuudum,  qiiod  ipsa  me  docuil, 
vitam  et  nieiita  ipsius  sancti  conscripsi.  Dcinde 
librum  Divinorum  operum  i'66)  scripsi,  in  quo,  ul 
omnipotens  Deus  mihi  infudit,  altitudinem,  profun- 
ditatcm  et  latitudincm  firmameuti  vidi,  et  quo- 
modo  sul  et  luna,  stelUc  ct  ca;tcra  in  illo  constituta 


»  tlebuut,  cum   quibus   nos  confudit.    »    Ego  autein  r  sunt.   »  Multa  et  alia  scripturarum   monumeuta,  ct 


exilum  anima>  mcae  adessc  uon  vidi.  Inlirmitalem 
aulem  istam  plusquam  quadraginta  dies  et  noclcs 
patiebar.  Inter  htec  iu  vera  visionc  milii  osteu.^um 
fuit ,  quod  qiiasdam  congregationes  spiritualium 
hominum,  virorum  ac  mulierum,  inviscrem,  eisque 
verba,  quae  Deus  mihi  ostenderet,  mauiff-slarcm. 
CJuod  dum  tandem  facere  tentarem,  nec  vires 
corporis  haberem ,  inlirmitas  mcd  aliquanlulum 
lenita  est  :  et  praeceptum  Dei  exsequens  [ot],  dis- 
sensiones,  quas  quidain  inter  se  iMbebant,  sedavi. 
Hds  vias,  quas  Dcus  mihi  prjecepit,  cum  negligerem 
propter  populi  timorem,  dolores  mihi  corporis  sunt 
augmentati,  tiec  cessabanl,  quousque  obedivi  :  sicut 
et  .lonae  contigit,  qui  valde  affliclus  fuit  quousque  ad 
obedientiam  se  reclinavit.  » 

b3.  Superna.ii  post  htec  sponsa  Chrisli  ."neruit 
visitatiunem,  qua  tantam  percepil  consolationem, 
ut  p.T  ejiis  delpctalione  diceret,  se  replctam  fuisse 
inaestimabilis  gaudii  eisuliatione.  «  Pulclierrimus, 
inquit,  et  amantissimus  vir  in  visione  veritatis  mihi 
aperuit,  qui  tantse    consolalionis  fuit,  qnod    omnia 

(53)  Stimulus  carnis  et  angelus  Satanae,  de  quo 
loquitur  Aposlolus  (//  Cor.  xii,  7),  variis  modis 
exponitiir.  Hic  auclor  cum  aliis  miillis  intclligit 
corporis  iafirmitatem,  qua  vexatus  fuerit  S.  Paii- 
jus,  ne  revtdationum  suariim  cxccllcntii  in  siipcr- 
biam  erigeretur.  Hoc  sensu  verba  recte  adapt.iutur 
S.  Ilildrgardi. 

fai-j  Varia  Sunctaj  itiuera  exposui  iu  Commcnla- 
rio,  §  12. 


insignia  prophetiae  gratiaeque  documcnta  saucta 
virgo  confccit,  sicut  supcrius  dixinuis,  in  quibus 
erudilae  a  Spirilu  sancto  ejus  auiuiff  ac  divinis 
deditieindicia  colligimus.Pluriminr.  enim  emolumcuti 
in  eis  invcnire  possuit,  qui  amorem  doclrinae  ct 
scicntia;  gerunl,  utpote  qua^  a  Deo  ordinata,  et  per- 
ipsaiu  lioininibus  sunt  propalata,  in  qua  Dci  Sa- 
picntia,  quasi  in  solio  potentiac  sublimi  aucloritale 
sedcbat,  et  pcr  cain  mirabilia  faciens,  rcrum  judi- 
cia  decernebat. 

oo.  Ilis,  prout  possibilitas  iugenioli  suppctcb:jt, 
a  noliis  digestis,  calamum  ad  verha  sanctarum  filia- 
rum  ejus  verlamus,  cl  quae  de  ipsa  memoralu  digna 
scripserunt,  maxime  quae  de  beato  Lransitu  ejus 
t)  sunt,  viderunt  et  audierunt,  et  nianibiis  suis  tra- 
ctaverunt,  adjuvante  Domino,  fideliler  et  veraciter 
huic  opcri  annectamus. 

Mulicrem,  inquiunt,  quamd.uu  acrili-r  a  daemo- 
uio  muto  vexatam,  siiper  quam  et  fralres  de  Lacu 
{'61),  pluriiuum  laboraveraiit,  cum  ad  se  magno 
labore   virorum  in   lecto    deporlata  esset,    pia   ma- 

55)  De  scripta  Vita  S.  Disibodi  actum  est  in 
Commcntario,  num.  188,  et  num.  H3,  ubi  etiam 
recitavi  [lartem  cjiistola^  abbatis  id  pctentis. 

(56)  De  scriplo  libro  Divinorum  operum  actum  est 
niim.  f92. 

(57)  Coenobium  Lacense,  sive  de  Lacu,  ordinis 
S.  Hencdicti,  «  iu  fiuibiis  Trcviroruin,  non  longe  ab 
Andcruaco  »  ponit  bucelinus  in  Germania  sacra, 
part.  II,  pag.  51. 


129 


VITA.  -  LIB.  Hr. 


i30 


ter,  audaciae  et  praesiiraplioni  deemonis  verbis  a  Spi- 
ritu  sanclo  ])rolalis  confidenter  resistens.  ab  ora- 
tionibus  el  l)enediclionibus  non  cessavit,  quousque 
per  graliam  Dei  ab  hosle  inaligno  eam  liberavit. 
Simili  modo  et  alia  inulier,  quae  propter  iuro- 
rem  insanise  diris  vinculis  ligala  fuit,  cum  ad  se 
adducta  fuisset,  solvi  eam  mouuit,  et  statim  sub 
admiralione  omnium,  qui  aderant,  sanitate  mentis 
et  corporis  recepta,  cum  gratiarum  actione  remea- 
vit  ad  propriii. 

56.  Item  de  claustro  Schefenburch  sororem  quam- 
dam  diabolus  ad  sancta  opera,  orationes,  vigilias  et 
jejunia,  ad  perceptionem  quoque  sacramenlorum, 
simulaus  se  esse  angelum  lucis,  hortabatur,  et 
crimiiialium  confessione,  qiiibus  nunquam  subja- 
cuerat,  confundere  eam  uilebatur.  Inter  quse  etiam 
ita  eyin  afflixit,  quod  nomina  et  aspectum  quo- 
rumdam  homiiium  et  animalium  in  taulum  ab- 
horrebat,  quod  ipsis  visis  vel  audilis,  horribili 
voce  per  longam  horam  perstrepebat.  Haec  a  priore 
et  conventu  cum  lilleris  ad  sanctam  virginem  missa, 
ab  ea  et  confortata,  et  a  diaboli  errore    est  liberata, 

Eadem  virtute  alias  duas  mulieres  a  dsemonio 
obsessas  liberavit,  quarum  una,  cum  esset  pan- 
percula  et  cseoa,  in  eleemosjnam  ejus  recepta, 
in    spirituali    habitu  vitam    feliciter    consunimavit. 

57.  His  itaque  pra^missis,  quia  ad  tiuem  ojieris 
hujus  festinamus,  tinem  quoque  vitse  sanctee  virgi- 
nis,  quibus  Deus  illustraverit,  sicut  pra^fatai  sorores 
eum  descripserunt,  videamus.  Cum  beata,  inquiunt, 
mator  Domino  multis  laborum  certaminibus  devole 
militasset,  vitai  pi"£eseutis  taedio  affecta,  dissolvi  et 
esse  cum  (^iaisto  quotidie  cupiebat.  Cujus  deside- 
rium  Deus  e.xaudiens,  finem  suum,  sicut  ipsa 
praeo])taverat,  spiritu  prophetiae  ei  revelavit, 
quem  et  sororibus  praidixit  aliquandiu.  Itnque  in- 
firmitate  laborans,  octoge^imo  secundo  «tatis  suee 
anno,  xv  Kalend.  Octobris,  ad  Sponsum  ccelestem 
felici  transitu  migravit  (S8).  Kilise  aulein  ipsius, 
quarum  oinne  giudium  et  solatium  i]»sa  erat,  fu- 
neri  dilectee  matris  amarissime  flentes  assistebant. 
Nam  licet  de  prwmiis  et  de  suffragiis  sibi  per  ipsam 

(38)  Anno  H79.  ut  ostendi  in  Commentario, 
num.  204. 

(59)  Per  crepusculum  «  noctis  Dominicai  diei  » 
intelligenda  ost  aurora  sequentis  diei  luna3,  ut  ob- 
servavi  in  Commentario,  num.  204;  noii  vero  au- 
rora  diei  Dominicte,  ut  locus  intelligi  jtosset,  si 
nihil  obstaret.  Kaque  obiit  sancta  die  luna^,,  f?  Se- 
ptenibris,  circa  horam  quartam  post  medi  wn  uo- 
ctem.  Datur  quidem  crepusculum  vespertiuum  et 
matutinum  :  sed  hic  matutinum  iutelligi,  colligo  e.^ 
seqiientibus,  ubi  dicilur :  «  Clara  lux...  tenebras 
noctis...  dfjjellere  videbatur.  »  Nam  iu  primo  cre- 
pusculo  vespertino  tautum  oriri  incipiunt  tenebru? ; 
in  primo  matutino  tenebroe  sunt,  et  hip,  tantum 
incij)iunt  dispelli  per  modicum  lucis.  Jam  vero  San- 
ctam  fuisse  defunctam,  nou  die  Domiuica,  ut  cre- 
didit  Pagius  ;  sed  die  lunaj  primo  diluculo,  quando 
nox  diei  Dominicffi  adhuc  durabat,  necessario  di- 
cendum  est,  qiiia   constat   noii  esse  defunctam  anto 


B 


A  conferendis  uon  dubilarent,  propter  discessionem 
tamen,  per  quam  semper  consolabantur,  maximo 
cordis  mcerore  afficiebantur.  Deus  vero,  cujus 
meriti  apud  se  esset,  in  transilu  suo  evidenter  de- 
claravit. 

'68.  Nam  supra  habitaculum,  in  quo  sancta 
virgo  primo  crepusculo  noctis  DominiciE  (59)  diei 
felicem  auimam  Deo  reddidit,  duo  lucidissimi  et 
diversi  coloris  arcus  in  firraamento  ajiparuerunt, 
qui  ad  magnitudinem  magnaj  jilateai  se  dilataverunt, 
in  quatuor  partes  terrae  se  extendentes,  quorum 
aller  ab  aquilone  ad  austnim,  altcr  ab  oriente  ad 
occidentem  procedebant.  At  in  summitate,  ubi  hi 
duo  arcus  jungebantur,  clara  lux  ad  quaulilatem 
lunaris  circuii  emergebat,  quae  late  se  protendens, 
tenebras  noctis  ab  habitaculo  depeliere  videbatur. 
In  liac  luce  crux  rutilans  visa  est,  primum  parva, 
sed  crescendo  postea  immensa,  circa  quam  innu- 
merabiles  varii  ooloris  circuli,  in  quibus  singulis 
singulae    rutilantes    cruciculaj   oriebantur    cum   cir- 

,  culis  suis,  priore  tamen  miuores  conspiciebantur. 
Et  cum  liaec  in  firmamento  se  dilatassent,  latitudine 
sua  ad  orientem  magis  pertingebant,  et  terram 
versus  domum,  in  qua  sancta  virgo  transierat,  de- 
clinare  visae,  totum  montem  clarificabant.  Et  cre- 
dendum  quod  hoc  signo  Deus  ostendit,  quanta 
claritate  dilectam  suam  in  ccelestibus  illuslraverit. 
Nec  defuerunf,  antequam  sepeliretur,  miracula 
meritum    sanctitatis  ejus    attestantia.  Nam    duo  ho- 

C  mines,  qui  sanctum  corpus  ejus  spe  bona  tangere 
prsesumpserunt,  a  gravi  infirmitate  oonvaluerunt. 
Exsequiis  igilur  venerabiliter  a  revercndis  viris  ce- 
lebratis,  in  venerando  loco  est  sepulta,  ubi  meritis 
ejus,  omnibus  pio  corde  quaerenlibus  praestantur 
multa  beneficia.  Odor  quoque  mirae  snavitatis  de 
sepulcro  ejus  redolens,  duicedinis  suse  fragrantia 
aliquorum  liominum  ntires  perfundit  et  pectora. 
Speramus  itaque  et  indubitanter  credimus,  apud 
Deum  esse  memoriam  immortalem,  qui  in  hac  vita 
donorum  suorum  prserogrativam  ei  contulerat  spe- 
cialem,  cui  laus  sit  et  honor  in  saecula  saeculo- 
rum.  Amen. 

annum  1 179,  quo  dies  17  Septembris  incidebat  in 
rj  diem  lunae.  Nam  in  epistola  ad  Christianum  ar- 
chiepiscopum  Monguntinum,  iaudatain  Commentario 
num.  f(J9,  S.  ilildegardis  meminit  de  praelatis  Mo- 
guntiuis,  qui  reversi  erant  «  a  Roma  e  synodo,  » 
Lateranensi  videlicet,  cjuBe  liabita  est  mense  Martio 
anni  1179.  Vivebat  igitur  anno  il79,  et  non  potuit 
ante  illum  annum,  et  ante  mensem  Junium,  inclioa- 
re  annum  a^latis  suae  octogesimum  secundum,  ut 
in  Commentario  ostendi  num.  204.  Qniipfopter, 
cura  argumentis  istis  certum  fiat,  non  esse  de- 
functam  anno  1178,  quo  dies  17  Septembris 
erat  Domiuica,  lociis  omuiuo  exigit  explicationem 
datam  ;  dicendumque  biograjihum  studiose  cre- 
pusculum  nuclis  DomiuicaJ  diei  distinxisse  a  cre- 
pusculo  diei  Dominicae  ;  nec  dixisse  Sanctam  die 
Dominica  defunctam  esse,  sedsub  finem  noctis  se- 
quentis. 


131 


DE  MlRACfl.lS  S.  I1II.I)I:(;aIU)[S 


vn 


ACTA   INQUISITIONIS 

UK  VIlMrriHUS  KT  M1R.\(:i;LIS  SANGT.E  inLDKC.ARDIS. 

(Acta  SS.  Bulland.  ubi  sii])ra,  p.  697,  ox  ins.  Bodecensis  ccenobii  Retjuliirium  S.  Augu.stini,  dia^gesis 

Paderbornensis.) 


1.  Nosigitur  htijus  aucloritate  mandati  (00)  ad  mo- 
iiasterium  Saiuti  ltu()erli  i^er^onalilcr  acccdcntes, 
testes  lide  dignos  recepitnus,  iu  hunc  inodum  de 
vila,  conversalione,  fauia,  merilis  el  signis,  uc  aliis 
circumstanliis  beata;  Hildcgaidis,  uumcrosilalcm 
testiiim  refutantes,  cum  poLiu.s,  lempus,  quaui  testium 
copia,  uoii  possil  haberi.  iMayislra  Sancti  Ruperti  in 
Pinguia,  Elsa  (01)  nominc,  jurata  do  miraculis 
beataj  llildegardis  i^roleslalur,  quod  videril  Mcchil- 
dcm  apud  lumliam  Leatai  llildegardis  iiberalam  a 
daemonio  obsessam.  Vidit  Rcgnissem,  Segnissem, 
nobiles  mulieres,  eodcm  loco  liberatas  a  daemoniis, 
qua;  postea  servirent  iu  eodem  inona.^terio  pcr 
tempora  vilac  sua\  Vidit  cliam  epileplicos  ibidem 
quam  plnres  liberatos.  Similiter  tertionarii,  quater- 
narii  (62j,  apud  sepulcrum  ejus  ad  nominis  ejus 
invocationcm  sunt  liberali.  Idem  jurata  dicil  prio- 
rissa  Agnes,  soror  magistra^  Idem  dicit  Bcatrix 
custodissa  (03),  Odiiia  celleraria,  Ileddewigis  cou- 
versa  meute  (Ci)  ibidem  dicunt  se  vidisse.  Sophia 
cantri.K  idem  dicit.  Roricus  sacerdos  juratus  idcm 
dicit,  scd  addidit,  quod  cum  ad  juraudum  (0;>)  ve- 
nisset  ipsam  da;moniacain,  et  antequam  quidquam 
loqueretur  ei,  binomium  ipsum  vocabat,  dicendo  : 
Henrice  Rorice  :  (jiiod  ante  in  parlihus  iliis  fiierat 
ignotum.  Vidil  eliam  qualuor  corvos  in  feucstris 
infra  ecclesiam  tunc  residcntes.  Requireus  a  dajiiio- 
niaca,  qui  illi  corvi  essent,  respondit,  dicens  quod 
socii  sui,  et  egressum  ejus  ex^pcclarent.  Quo  diclo, 
hiatum  magnuin  faciens,  fumum  nigcrrimum  e.xha- 
lavit:  et  sic  obses^a  liberata,  slatim  non  comparue- 
runt :  quod  sanior  pars  ita  protestatur.  Addidit 
etiam,  quod  vidit  decem  et  octo  daemoniacos  pcr 
invocationcm  ejusdera    virginis    liberatos  apud    ejus 

(60)  De  his  Actis  egi  in  Commentario,  num.  ii, 
ubi  observavi  :  Acta  fuisse  composita  jussu  Grego- 
rii  papcfi  I.\,  qui  ad  examcn  dc  virlutibus  ct 
miraculis  S.  Ilildegardis  instilupiulum  delegavit 
prtPpositum,  decanum  et  scholasticum  .Mogiin- 
tinai  ecclesiae.  At  collector  Actorum  lesecuit  ilia 
omnia. 

(01)  Erat  illa  ccenohii  pr«fecta,  quae  abbatissa 
diceretur,  si  jam  illo  titulu  usae  fuissent  praefectae 
S.  Riiperti,  uti  usae  sunt  postea. 

lf)i)  Id  est,  iaborantes  febri  tertiana  et  quar- 
tana. 

(63)  Cuslodissa  est  pra-fecla  sacrario. 

(64)  Videtur  aliquid  esse  mendi,  forte  scriptum 
fueril  una  menfe. 

((i:)j  Verisimiliter,  ad  adjurandum. 
(66)  Non  ca[»io    quis   ille    sit  episcopus,  et  dubito 
an  vox  non  sil  mendosa,  nisi  forte  sit  chorepiscopus, 


B 


A  scpulcrum.  nauiei  sacerdos  juratus  idein  dicit.  Epi- 
scopus  (00)  loci  cjusdcm  juratus  idcm  dicit. 

"i.  Requisita  magistra  (07)  Jutta,  de  ipsa  dicit, 
quod  iufia  triginta  aunos  iiaic  oinuia  conligeruut. 
Bcatrix  cuslodissa  dc  Conlliicntia  jurata  dicit,  quod 
cum  cssct  aiiiiorum  duodcciin,  oblata  cidem  moua- 
sterio  fuit,  et  aliquo  tcmpore  cum  beata  Ilildegardc 
conversala,  vidit  et  audivit,  qiiod  sancla  Ilildegardis 
du'm  obilu.s  Mii  puhlicc  iii  capilulo  pra',dixit,  et  quod 
pobl  morlem  cjus  vidit  Mcchildcm  (08)  ciccam,  illu- 
minatam  per  invocationem  ejusdcm  virginis.  Vidit 
etiain  mcnte  captum  restitutum  sauitati.  Idem  vidit 
ancillam  Metzam,  quae  cum  tcrram  dc  cjus  sepulcro 
deportassct,  et  loco  minus  honcslo  locasset,  a  bcata 
Hiidegarde  correptam  et  pcrcussam:  se  sicque  com- 
pulsa,  tcrraque  reposita,  et  de  hoc  conterrita  [  for/e 
coulrila],  statim  est  libcrata.  Vidit  Clemenlcin  (09) 
sororem,  quae  uuuc  est,  quod  proptcr  ciincs  bcatae 
Ilildegardis,  quos  fratri  suo  dederat,  llagellata  fuit, 
donec  ah  eodem  deolissime  [/br^e  devotissirae]  cri- 
nes  fiicrunt  restituti.  Vidit  etiam  laicam  mulierem, 
cui  supcrexcrcvcrat  os  in  crurc,  quod  irc  non  po- 
tuit.  Eodem  osse  beatac  Hildegardis  criuibus  liuito, 
statim  os  evanuit,  et  sic  est  curata.  In  islis  criniura 
articulis  major  pars  et  saiiior  capittili  regina  (70) 
jurata  concordat.  Vidit  etiam  eum,  qui  ex  indigna- 
tione  beatam  Hildcgardem  trusit  pedc,  pede  priva- 
tum  per  flagcllum  Uei.  IIoc  idem  dicit  cclleraria 
ju.ata,  quac  beatae    virgiui  commorabalur  scx  annos 

C  ct  ainplius;  adjiciens,  quod  qua;dani  lerlionaria 
(7i)ejus  auxilium  iinplorans,  ipsa  aquam  per  calicem 
suum  cidein  transmisit:  qua  gustata,  curata  cst. 
Adjecit  etiain  quod,  ciim  duac  puellae  servireut  re- 
fcctorio   bcatae    Ilildcgardis,  dixit  illis:    Bene   cavete 

qui  episcopus  loci  secundum  Gr«cam  vocis  etymo- 
logiam  vocatur. 

(07)  Cujus  loci  haec  Jutta  fuerit  magistra,  nou 
additur.  Elza  erat  magistra  cocnobii  S.  Ruperti. 
Eidcm  igitur  non  pracerat  Jutta.  Itaquc  Jutta 
forte  pra^erat  camobio  Eibiiigen.si,  de  quo  agctur 
num.  3;  aut  forte  etiam  magislra  vocatur,  quia 
prarfucrat  coMiohio  S.  Ruperli,  et  ob  seiiium  vel 
alia  de  causa  pra;fecturam  deposuerat. 

(08)  Si  omnia  recte  sint  exposita,  alia  hsec  est 
Mecliildis  quam  sit  illa  quac  num.  3  testabitur  vi- 
sum  sibi  puellula;  restitutum. 

"      (0'Jj  Vcri.similitcr  C7e?Hr'«//a  vocata  fucril. 

(70J  Vox  liegina  redundat,  aiit  scriptum  fuerit 
cum  lie(jina. 

(7lj  Id  est,  aliqua  teitiana  fcbri  laborans.  Dictio 
est  im[)erfecta,  sed  pcrlicietur,  si  pro  implorans  \t- 
gatur  implorante. 


m 


ACTA  INQUISITIONIS 


134 


vobis  per  quatuordecim  dies,  et  agite  poinitentiam;  A  non  semel,   sed  ssepius.   Vidit  eliam    liominem    iu- 


B 


et  finitis  illis  diebus,  exspiraveruut.  Adjecit  etiam 
eadem  de  quodam  clerico,  quod  ei  simili  modo  con- 
tingeret  :  cui  celleraria  (72)  Hedcwigis  conversa 
jurata  concordat. 

3.  .Melchidis  jurata  dicit,  quod  ipsa  a  matre  sua 
audiverit,  se  esse  caecam  natam,  et  fcum]  beata 
Hildegardis  ad  villam  Hibingen  (73),  ubi  monaste- 
rium  etiam  fundaverat,  iret  visitalum,  occurrit  ei 
maler  sua  eam  deferens,  et  graliam  beatse  Hilde- 
gardis  implorans;  ipsa  vero  beata  virgo,  cum  adliuc 
in  navi  esset,  aqua  Hheni  oculos  ca!C«  liuiens,  vi- 
sum  ei  restituil.  Irmingardis  rcquisita  ot  jnrata 
dixit  se  hoc  idem  vidisse.  Addidit  etiam  quod 
boata  Hildogardis  quamdam  puellam,  quae  in  scho- 
larem  se  transmuiaveral,  nomine  expresso,  stilicet 
Berrudini,  iicet  eam  anto  non  vidorit;  cui  dixit  : 
Convortere  ad  stutum  molioreni,  quoniam  annos 
tuos  non  ullra  novi;  ac  si  diceret,  hoc  anno  mo- 
rieris.  Sed  cum  boatam  Hildegardim  vidisset,  com- 
puncta,  confessa  est,  se  esse  mulierem  :  et  sic  con- 
versa,  eodeni  anno  morlua  est.  Cum  hac  concor- 
dant  suporioies  juralie.  Eadem  etiam  puella  propter 
ejus  pulchritudinem,  ne  a  pluribus  amaretur,  colore 
tetro  se  fuscavit,  et  proplerea  tola  vicinia  clamat 
idem.  Adjecit  etiam  quod,  cum  qua^djm  malrona 
de  morte  sui  marili  esset  suspecta,  et  expurgalio 
ferri  candentis  sibi  indiceretur,  ad  beatam  Ililde- 
gardim  cucurrit,  factum  sibi  indicans,  beata  vero 
virgo  Ilildegardis  ferrum  benedixit  candons  :  et  cum  c  becq  didicit,  quod,  cnm  in  anniversario  sancta  Ilil- 


sanum,  et  ligatum,  et  daemoniacum  super  tumbam 
ejus,  a  quibusdam  violenter  deductum,  a  quorum 
manibus  tandem  se  e.xemit,  et  in  tlumine  Naha, 
quod  est  in  pede  montis,  se  submersit  :  et  cum 
multi  circumstantes  crederent  eum  esse  morluum, 
inventa  ejusdem  virginis  gratia,  vivus  est  extractus. 
Qui  se  liberatum  a  dcemonio  confessus  est,  et  ab 
aqua  per  manicam  beataj  virginis  esse  defensum. 
Iluic  facto  publica  fama  concordat,  et  major  pars 
conventus  juiata.  Rapodo,  Hilde,  Ilumbertus,  civcs 
Pinguienses  dicuut  quod  bealam  Hildegardim 
viderint  mullis  diebus,  et  quod  da-mouia  ab  om- 
nibus  (73)  suse  provincioe,  et  aliunde  venienlibus 
ejeceril,  epileplicos  curarit,  el  multa  alia  sigua, 
quae  fecit,  et  hoc  ipsi  viderint,  et  quod  de  sanctitate 
ejus  non  sit  dubitandum.  Ilarlradus  juralus  con- 
cordat  cum  praedictis,  et  hoc  adjecit,  quod  qiiatuor 
daeuioniacos  et  epile])ticos  per  morita  ejusdem  vir- 
ginis  vidit  liberatos.  Henricus  caiionicus  Pinguiensis 
juratus  dicit  quod  crincs  beatae  virginis  duabus  mulie- 
ribus  inlirmis  apposuit,  et  statim  sunt  liberata?  :  de 
dcemoniacis  et  epilepticis  concordat  cum  piaediclis, 
scilicet  cum  Rapodone,  Ililde,  Ilumberto  civibus, 
et  cum  Hartrado  canonico  Pinguionsi.  Conradus 
tamen  Pingiiiensis  de  visu  concordat  de  daemoniacis 
cum  ijrwdiclis, 

3.  Ilem  magistra  (7G)  jurata  cerla  relatione,  et  a 
melioribus  lide  dignis,   et  ab  ipsa  doniina  de   Dora- 


ferrum  candens  doportarot,  illa^sa  permansit.  Cui 
faclo  pubiica  fama  concordat  in  civilate  Pinguionsi. 
Dixit  etiam  quod,  cum  bis  ipsa  in  exlremis  labo- 
raret ,  invocato  ejusdem  beata^  virginis  auxilio , 
liberata  est.  Dicit,  etiam,  quod  viderit,  ea  mortua 
et  viva,  ejus  nomine  iuvocato,  dacmoniacds  et  epi- 
lepticos  liberatos. 

4.  IIoc  idem  dicit  Hedwigls  de  Alceia  jnrata, 
adjiciens  quod  beata  Hildogardis  in  lecto  aegritudi- 
nis  semper  fuit  perlustrata  (7  5);  et  cum  sequentiam 
instiuctu  Spiritus  sancti,  quse  sic  incipit  :  0  Virga 
ET  DiADEMA  por  claustrum  ambulando  decantabat. 
Cui  concordat  custodissa  et  celloraria  jurata?.  Item 
dicit  quod  viderit  candelam  ardentem  super  tum- 


degardis  quoddain  lumeii,  cujus  longitudo  manum 
non  excessit,  quod  vix  por  colobrationem  missae 
posset  durare,  accensum  in  honore  praefaloe  do- 
minae,  quod  ab  hora  vespertina  usqiie  ad  horam 
missae  sequentis  diei  perduravit  :  lu  ojus  etiam  an- 
niversario  tota  vicinia  confluit  et  conlluxit  ad  ejus 
sepulcrum.  Inlelloxit  etiam  a  senioribus  monasterii 
de  puero  caeco  nato  (77),  cui  visnm  restituit  aqua 
Rheni  oculis  suis  linitis,  dum  intor  Ruedesheym  (78), 
quod  distat  a  sepulcro  ejus  per  miiliare,  quod  ipsa 
eliam  trepida  coram  nobis  ost  confessa  ita  esse. 
Intelloxit  enim  \fo7ie  etiam]  a  majoribus,  quod, 
cum  Wilhelmus  Trevirensis  archidiaconus,  cui  cum 
crines  beatae  Hildegardis   dati   pro  reliquiis  essent. 


bam  ejus,  cum  cantabatur  missa  pro  defunctis.  Qua  D  et    in   pixidula    serica  recondidisset,   et  illam  intra 
exslincta,    Evangelio  incoepto,    per    se    est  accensa,       ligneam  locasset,  in  ecclesia   Dalvanii  super  altare 


(72)  Suspicor  deesse  hic  nomen  cellerarioe,  quae 
num.  I  vocatur  Odilia,  legendumque,  ut  ibidem, 
Odilia  celleraria,  Hedewigis  conversa,  etc. 

(73)  Vicus  modo  vocalur  Eibingen,  situs  ultra 
Rhonum  in  Rhingavia,  De  fundato  ibidem  mo- 
nasterio  Eibingensi  sermo  recurret  num.  8,  et 
de  illa  fundatione  latius  egi  in  Commentario 
num.  177. 

(74)  Testatur,  opinor,  ipsam  fuisse  vultu  aut  ca- 
pite  divinitus  radiante 

(7o)  In 
Iiominibus.  At  non  vidco,  illam  correclionem  esse 
necessariam  ,  si  codex  clare  habuerit  ,  omnibus. 
Neque  enim  incredibiie  est,  omnes  energumenos, 
qui  ad  viventem  perducti  sunt,  malo  suo  fuisse 
Iiberatos. 


margine    apographi    nolatum    est,  forte 


(76)  Utrum  Elza  magistra  num.  I  laudata,  an 
Jutta  num.  2,  non  exprimitur. 

(77)  Mechildis  caeca  nata  num.  3  testatur  se  in- 
fantein  aqua  Rheni  saiiatam,  allcgans  matiis  suae 
[estimonium.  Hic  vero  imer  caecus  natus  dicitur  visu 
donatus.  Altamen  suspicio  esse  potost,  idem  rur- 
sum  roferii  miraciilum,  cum  vox  Germanica,  quae 
respondet  Latinae  voci  infans,  aeque  signilicat  puei- 
lum  et  puellam. 

(78)  Hic  aliqua^.  voces  sunt  omissse.  Verisimiliter 
scriptum  fuerit  inler  Ruedesheym  et  Eibingen  erat, 
quod  num.  3  dicliim  est  Hibingen,  ubi  monasterium 
fundavit  :  nani  hoc  num.  8  dicitur  ad  unam  leu- 
cam  distare  a  sepulcro  Sanctae.  Ruedesheim 
vero  intermcdium  est  utrique  loco  ,  et  minus 
distat. 


m 


W.  MIHACULIS  S.  mi.DEr.ARDIS 


m 


posuisset  ccclesia),  et  his,  qwvc  eraiil  in  alliiri, 
exiistis  ,  pvxiilula  serica  ppiniansit  ilUrsa ,  ipsa 
pyxiiliila  lignea  penilus  cuiiilnista.  Intellexit  ctiani 
quod  qua'iiam  niiilier  nobilis  Treviren.<is,  (iim  pcr 
incantationein  cujii-dam  jnvenis  mente  capta  essii, 
ita  quod  peiiilus  niente  alienata  esset  ,  parentes 
siiper  hoc  dok-iites  ad  bcalam  ilildfgardim  confii- 
gerunt,  graliam  ejiis  quaerenles  :  qu«  paneni  in 
mensa  sua  heuedixit,  et  eidem  infirmai  transmisit  : 
qiio  gustalo,  stalim  ciirala  est.  Qiiod  miracuUim 
vidit  Odiiia  cclleraria  ct  Hedwigis  conver^a  jiiraUc, 
quce  tunc  secum  fuerunt  in  mensa  (79).  Intellexil 
etiam  a  majorihiis  monasterii,  qiiod,  qua?cumque 
soror  mona>terii  inania  in  divino  olficio  copilaret, 
beata  Hildegardis  oam  statiin  rcpreheiidit;  et  ciiin 
lectiones  legerent,  eis  secundum  cariim  inteiitiouem 
henedictiones  dabat,  de  verho  ad  verbum  exprimens 
earum  volunlatcm  :  qnarum  qiiasdam  vidif,  quod  idein 
postca  in  h.ibitii  Cistcrci(  nsi.s  ordiuis  sunt   coniVssjc. 

6.  Itcm  cum  (]uidam  injuste  excommunicaliis  in 
suo  monasterio  esset  tumulatiis,  et  cura  propter  hoc 
ecclesia  Mogiinlina  divina  ibidcm  suspendisset,  et 
ejici  (80)  deberet,  ipsa  tiinuilum  cjus  baculo  suo 
signo  crucis  signavit,  et  sic  sepulcrum  ejusdem  ad- 
huc  non  jioterat  inveniri.  Item  cum  quidam  per 
homagiuni  diabolo  se  aslrinxissef,  ut  quolibet  aiino 
aliquod  aninial  eidem  sacrificaret;  auimalia  primo 
ohtulit,  deinde  lilios,  ullra  uxorera.  Ipsa  hoc  sen- 
tiens,  ad  healam  Hildegardim  confugit,  auxiliura 
implorans,  rem  ei  ex  ordine  exponens.  Ipsa  vero 
partcm  criniura  suorum  cidem  tradidit;  et  iila  se- 
cundum  ejus  mandatura  suis  crinibus  innexuit.  Quod 
da^mon  sentiens,  marifo  dixit  :  «  Me  decepisti  : 
nibil  jiiris  in  ea  babeo  projitcr  incanlationes  Hilde- 
gardis.  »  Ipse  maiitus  cam  in  bainco  dcnudans  loca- 
vit,  ut  sic  fandera  perficcret  quod  volebat.  Et  cum 
diabolus  eara  habere  uoii  po^scl,  inirito  collura  con- 
fregit.  llem  ciim  quidam  cjiiscoiius  Magunlincnsi.s, 
Christiamis  (81)  nominc,  pcr  pulsationeiii  campann- 
rum  Pinguiae  reciperelur,  ipsas  campanas  pcrsonare 
intellexit,  unam  baec  verha,  «  Pastor,  luge;  »  alteram, 
«  In  salule  tua  cito  fuge.  »  Hjjpc  verba  videhantur  esse 
ad  episcopum.  Quasi  in  pcrsona  episcopi  :  Abeo, 
terram  in  confusione  relinquo.  Et  ha?c  verba  jtra;- 
sentihus  sororihus  dixit  in  spiritu.  Cura  qua  con- 
cordal  priorissa  Agnes  [forte  deesl  Beafrix],  custo- 
dissa  Odilia,  Sopliia,  et  aliai  qiiamplures  juraffjc. 
Mecbildis  etiam  jurata  dicit,  qiiod  ipsa  diu  vcxabatur 
a  dfemonio,  et  dicit  quod  per  invocalionem  beatse 
Hildcgardis  sil  liberata,  et  qiiod  conventus  eam  sic 
vexari  et  iiherari  viderit,  qui  adhuc  bodie  ibidcra  fuit. 

7.  Dicit  etiam   quod   viderit  alios  dajironiacos  et 


.\  (juatcinarios  et  fcrliarios  ibidcni  libcralos  :  cuni  (lua 
coiicordat  Jutta,  ila  quod  addidit  pucruin  (luomdam 
epilcjtticum,  jtro  quo  a|)ud  fumbani  bealai  HiliU'gar- 
dis  cxoravit,  esse  liberafum,  et  quod  carpentarius 
castri  matri  [forte  matris]  sua>,  ciim  mente  captus 
esset,  invocafa  hcata  Ilildcgardc,  auxilio  ejus  cst 
liberatiis  :  cum  qua  C(tii(ordat  publica  fama  ejusdem 
loci.  Mechildis  jiirata  dicit ,  quod  viderit  beatam 
Hildegardim,  et  qiiod  ei  cuntinue  permorabatur, 
qiKc  eliani  concordat  oum  Mechilde  cioca  nata.  Dola 
etiam,  (jua'  post  niorlem  bcata;  Hildegardis  visura 
recepif,  et  in  aliis  concordat  cum  magistra.  Hruno 
cuslos  sancti  Petri  in  Argentina  et  presbyler  jura- 
tus  dicit  de  vita  beaf;c  Hildcgardis,  sed  [forte  sci- 
licet]  qiiod  jier  jiuhlicam  iamam  audivit,  et  quod 
in  libcllo,  qui  de  ejus  vita  a  diiobus  reiigiosis,  scili- 
cet  Gotfrido  et  Theodorico,  qiii  cum  heata  virgine 
morabantur,  slalira  posl  cjus  obiluin  est  scripfus 
legit  :  qiiem  oranibus  modis  vera  credif  conlinere, 
scilicet  quod  a  nobijihus  parentihus  originem  duxit; 
qua;,  cum  quinque  annos  haberet,  vaccam  vidit,  et 
su*  nutrici  dixit  :  «  Vide,  nutrix,  quam  pulcber  vi- 
tulus  est  in  vacca  illa,  albus  et  diversis  maculis  in 
fronte,  et  in  pedihus,  et  in  dorso  distinctus;  »  quod 
nutrix  admirata,  statira  matri  retulit.  Mater  vero, 
cujus  vacca  fuit,  praecejtit,  quod,  postquara  pareret, 
partum  ei  prajsentarct.  Quo  facto ,  oninia ,  sicut 
puella  beata  Hildegardis  praidixerat,  vera  esse  co- 
gnovit  :    quod  parentes  ejus  adrairanfes,  et  alienos 

C  mores  ab  aliis  horainihus  eam  babere  cernentcs, 
eam  monasterio  inciudere  disposuerunt  :  quam 
octavo  ajfatis  suae  anno  cuidam  inclusa;,  Juttae  no- 
mine,  sorori  comifis  de  Spanheim,  commendantes, 
sub  beati  Henedicti  Hegula  eam  servire  Domino  in 
monfe  Sancti  Disihodi  obtulerunt. 

8.  De  conversatione  vitse  dicit  quod,  cum  fama 
de  ejus  sanctitate  latc  diffunderetur,  nobiles  quam- 
jilurima»  puello'  ad  eam  confluxcninl.  Sed  cuin  do- 
mus  reclusionis  habitaculiira  oranes  cajtere  non 
valeret,  a  Doraino  tum  commonita,  imo  coacta, 
ut  ad  sanctura  Rupertum  ducem  se  transferret.  Quod 
cum  abbati  per  suum  confessariura  retiilisset,  et 
ipse  hoc  moleste  ferret,  quibus  miracuiis  licentiam 
obtinucrit,  et  ad  locum  divinitus  ostensum  transie- 

D  rit,  et  quomodo  in  loco  ignoto  monasterium  novum 
constriixerit,  et  cum  decem  et  oclo  nobilibus  pucllis 
ihidem  Dornino  inservire  instituerit,  in  Vitai  cjus 
liheilo  jtleniiis  invenifur.  In  qiio  monasterio  qiiin- 
qiiaginta  dorainarum  pra^bendas  institiiit,  et  diias 
sacerdotum  :  pra-terea  pauperum  matronarum  se- 
ptern  in  hunore  sancti  Sjtiriliis,  et  in  honore  beatsc 
Maria}.  Praiterea  trans  llumen  Rheni   ad   unam  leu- 


(79)  Ibi  nempe  viderunt  benedicentcra  pani  , 
misso  ad  piiellam  mente  captam;  al  sanationem 
illius  ex  aliis  intelligere  debuerunt ,  nisi  mulier 
fuisset  deducta  ad  monasteriiiin  :  quod  non  asse- 
ritiir. 

(80;  De  hisce  fuse  aclum  est  in  Coramcntario 
§11. 


(81)  De  Cbrisfiano  archiepiscopo  qua^dam  sunt 
dicta  ibidcin  num.  IGit  et  171  ,  iibi  niors  illius 
relata.  Quaj  autem  hic  referuntur,  nou  potuerunt 
contingere,  nisi  tempore  scliismatis  :  nam  in  dioece-^ 
si  .Mogiiiitina  Cbristianiis  nunquara  fuit  post  pacem 
anno  M77  EcclesitB  restitutam. 


ACTA  INgUJSITIOiMS. 


138 


cain  aliud  inonasteriuui  (82)  fund^vit,  ubi  triginla 
prajbendas  instituit.  Ue  fania  dic.t  quod  tres  apo- 
stolici,  ejus  fania  audila,  ei  scripserunt,  Eugeaius 
Adrianus,  Auastaiius,  quibus  et  ipsa  scripsit  :  pr*- 
terea  Moguntinus,  Coloniensis,  Trevirensis,  Magde- 
burgensis  (83j  archiepiscopi;  patriarcha  Hierosuly- 
naitanus,  cpiscopi  et  quaniplures,  et  sanctus  abbas 
Rernardus  Clara;  Vallis,  ac  alii  abbates,  et  praepo- 
siti,  et  caeteri  ecclesiarum  prselati  ei  scripserunt  : 
quibuset  rescrip^it  :  quae  omnia  ex  libris  epistola- 
rum  ejus  colliguntur. 

!).  De  merilis  ejus  dicit  :  Conradus  rex,  Frcderi- 
cus  imperator,  de  exitu  eorurn  iuquirentes,  futura 
audierunt,  el  sic  ad  meiiora  oos  reduxit  :  quod  es^ 
jam  diclo  Epistolarum  libro  plenius  habelur,  et 
quod  annualim  in  ejus  anni^ersarii  die  muUus  popu- 
lus  tam  vicinoium  qiiam  remotorum  ad  ejus  concur- 
rit  sepulcrum,  salutem  auimae  et  corporis  ab  ea 
postulantes.  Prselerea  cuni  maguum  teueniium  (8i) 
non  habuerit,  quadragesimo  secundo  (80)  getatis 
suse  anno  libros  non  paucos  scribere  incepit  Spiritus 
sancti  revelalioue,  quod  plenius  in  accessu  libri 
ejus  Scivias  continetur.  Librum  suum  Scivias  (86) 
decem  aunis  complevit  :  librum  simplicis  medicinae, 
iibruin  Expositionis  Evangeliorum,  Ccelestis,  har- 
moniai  cantum,  linguam  ignolam  cum  suis  litteris, 
quse  oinnia  oclo  annis  perfecit  ;  quod  plenius  in  ac- 
cessu  libri  Vitai  meritorum  colligitur.  Postea  quin- 
que  annis  subsequentibus  librum  Viise  meriiorimi 
scripsit  ,:  postremo  vero  libruni  divinorum  Operwn 
septcm  unuis  scripsit,  quod  per  accessum  ipsius 
libri  plenius  patet.  De  siguis  ibi  dicit,  quod  modis 
omnibus  credit,  quod  signa,  quse  in  vita  ejus  |)er 
eam  Dominus  fecit,  quse  etiam  in  Vitae  ejus  libello 
scripta,  vera  sunt  :  et  plura  tam  in  vita  quam  iii 
inorte  ejus  miracula  per  eam  Doniiuus  sit  operatus, 
quam  hominum  memoria  habeat.  De  circumstantiis 
dicit,  quod  cum  libros  ejus,  scilicet  librum  Scivias, 
librum  viiae  Meriiorum,  librum  divinorum  Opcrum, 
secundum  monasterii  sui  exemplaria  conscripsissel, 

(82)  Gesta  haec  latius  in  Vita  sunt  cxposila.  Pri- 
mum  monasterium,  quod  fundavit,  et  ubi  quinqua- 
ginta  pr.Tbendas,  id  est  reditus  pro  quinquaginla 
monialibus  nobilibus,  fundasse  dicitur,  est  rnons 
S.  Ruperli,  ubi  ipsa  habituvil-,  alterum  est  coe- 
nobium  Eibingeuse,  quod  primo  erat  subjeotum, 
et  de  quo  videri  possunt  dicta  in  Commentario  n. 
177.  De  epistolis  quoque  late  actum  est  §  4  et  seqq. 

(83)  Inter  editas  S.  Hildegardis  epistolas  nulia 
occurrit  archiepiscopi  Magdeburgensis .  Attumen 
iuter  eos  qui  ad  Sanctam  scripserunt,  archiepisco- 
pus  Magdeburgeusis  etiam  recensetur  a  Trithemio 
in  Chronico  Hirsaugiensi  ad  annum  H50,  ibique 
additur  «  arcliiepiscopus  Bavennensis,  »  cujus  epi- 
stola  similiter  non  est  edita,  et  »  multi  de  Italia,  ■> 
cum  paucas  lantum  editas  habeamus  epistolas  ex 
Italia  ad  Sanclam  datas.  Itaque  dicendum,  quorum- 
dam  epistolas  non  fuisse  codici  epislolarum  insertas, 
dum  ille  codex  est  colleclus,  nec  postea  editas,  ut 
oslendi  in  Commentario  num.  19o. 

(8i)  Vox  luTC  vcrisimiliter  mendose  scripta  est, 
aut  planc  est  barbara.  At  suspicor,  designari  intel- 
lectum,  et  hunc  esse  sensum  :  Etsi  Sancta  intellectu 
naturali  nequaquam  excelleret,  multostaraen  scripsit 
libros  ex  Dei  revelatioue. 

Patrol.  CXCVII, 


A  et  cum  in  peregrinatione  ad  beatum  Martinum  Tu- 
ronis  (87)  ire  disposuisset,  libros  jam  dictos  secuia 
Parisius  (88)  dctulit,  et  ut  securius  in  eis  studere 
posset,  ab  episcopo  (89)  loci,  tunc  prsesidenle,  per 
multos  labores  et  magnas  tribulationes  obtinuit, 
quod  omnes  in  Iheologia  tunc  magistros  convocavit 
legentes,  et  cuilibet  eorum  per  tres  quaternos  ipsos 
libros  ad  examinandum  dedit  ab  Octava  Martini 
usque  ad  Octavam  Epiphaniae.  Quibus  examinatis, 
episcopo  restiluerunt  :  qui  raagistro  Wilhelrao  An- 
tissiodorensi,  pro  lempore  suo  raagistro,  eos  assi- 
gnavit  :  qui  et  sibi  \id  esi  Hildegardi]  eos  restituit, 
aflirmans,  quod  esset  magistrorum  sententia,  non 
in  eis  esse  verba  humana,  sed  divina. 

10.  Dicit  etiam  de  fama,  quod  mater  sua,  cum  de 
monasterio,  quod  construxcrat,  ad  duo  distaret 
miiliaria,  in  villa,  quai  dicilur  Lorchc  (90),  cum 
aliis  quampluribus  matronis,  cognita  beatse  Hilde- 
gardis  sanctitatis  fama,  eura  secum  transvexit,  sup- 
pliciter  rogans  ,  ut  sibi  benedictionis  manum  im- 
ponere  dignaretur :  quod  et  fecit.  De  libris  exami- 
natis  raagister  Arnoldus,  scholasticus  sancti  Petri, 
idem  dicit,  quod  Bruno,  quia  tunc  Parisius  studuit 
in  theologia  :  magna  pars  conventus  ita  concordat 
cum  Brunone,  praelsr  ejus  accessura  ad  beatam 
Hildegardim.  Magister  Joannes,  canonicus  Ma- 
guntinensis,  et  nunc  praepositus  Pinguiensis  .  de 
examinatione  librorum  concordat  etiain  eum  pra^- 
dictis,  quia  eodem  tempore  Parisius  studuit  in 
theologia,    dicens,   quod    pauci    jara    viventes    me- 

C  lius  quam  ipse  de  sancta  Hildegarde  noverint  ve- 
ritatem .  Quaerentibus  etiara  nobis  a  conventu, 
quare  beata  Hildegardis  raodo  non  faceret  signa, 
dixerunt  quod,  cum  post  mortem  ejus  Dorainus 
tot  miracula  osteuderet,  et  concursus  populo- 
rum  tantus  iieret  ad  sepulcrum  ejus,  quod  re- 
ligio  et  divinum  ■ofhcium  per  tumuitum  j)opuli  tur- 
babantur  in  tantum,  quod  domino  archiepiscopo  Ma- 
gnntinensi  illud  retulerunt.  Unde  ipse  accedens  per- 
sonaliter  ad  locum,  praecepit  ei  ut  a  signis  cessaret. 


(80)  Irapleverat  Sancta  annos  quadraginta  duos 
et  raenses  septem,  quando  cojpit  scribere,  ut 
clare  habetur  ex  praefatione  ad  libruni  Scivtas 
hic  laudata,  dictumque  in  comnientario  n.  1.'}  et  li. 

(8())  Anno  llil  coipit  hanc  scribere  cx  allegato 
Commentario,  nuui.  17.  At  hujus  et  reliquorum 
librorum  tempora  assignavi  num.  191  et  192. 

(87)  Notissimum  est  sepulcrum  et  corpus  S. 
Martini  in  civitale  Turonensi  multis  saeculis  fuis- 
se  maxime  celebralum,  magnoqiie  peregrinorum 
concursu  honoratum.  Verum  di;  his  agemus  iu 
S.  Martino  ad  1 1  Novembris.  Percgiinationem 
vero  illam  S.  Hildegardis  posterioribus  vitae  ejus 
annis    ligendam,  ostendi  in    Cummcntario    n.     182. 

(88)  Nimirum  Lutelia  Parisiorum  in  itinere  oc- 
currebut,  et jam  eo  temporc  Lniversitatem  habebal 
maximc  celebrem .  Vox  Parisius  frequenter  medio 
aevo  ponitur  sine  inunutatione. 

(89)  Episcopus  Parisicnsis  erat  Mauritius,  qui 
cathcdram  illam  longo  tempore  administravit,  plu- 
ribus  laudalus  in  Gallia  Christiana,  tom.  Vil,  col. 
70  et  seqq. 

(90)  Vicuni  Lorich  ad  oppositam  Rhcni  rijiam 
duobus  circiter  milliaribus  Germanicis  infra  Bin- 
gium  in  variis  tabulis  notatum  invenio. 


D 


m 


MVriTlA   DF  VITA   KT  SCIUPTIS  S.  IIII.nKC.AUDIS 


HO 


II.  Dicit  etiam  Roricus  sacerdo?,  supia  cuni 
primis  testibus  numeratus,  quod  in  membris  illius 
obsessiv  (91 ),  quam  conjuravit,  diTmou  apparuit  in 
modum  magnae  [uiagni]  muris,  et  apposilis  crinibus 
bealfp  Hildegardis  dc  uno  niembro  ad  aliud  fugit 
visibiliter  :  quod  ctiam  colore  nigro,  sicut  carbo 
luscavit.  Tandem,  cum  diu  esset  fatigatus,  abscessit 
in  modum  fumi  telerrimi,  nec  ultra  cum  corvis  ap- 
parait.  Scripta  (92)  etiam  ejus,  qua'  conventus  ita 
confessus  est  sua  esse,  sciiicet  lihrum  Scivias,  li- 
brum  vifx  Iteritornm,  librum  divinorutn  Operum, 
Parisins  per  theologise  magistros  examinatos;  ii- 
brum  Kxpnsitionis  quorumdam  Kvangeliorum,  li- 
brum  Kpislolarura  .  librum  simplicis  Medicinx , 
librum  composilce  Medicinse,  ac  Cantum  ejus  cum 
lingua  ignota,  cum  libello,  qui  de  ejus  vita  conser- 

(91)  De  hac  obsessa,  et  lestimonio  Rorici  plura 
num.  \. 

(92)  nic  examinatores,  qui  a  Gregorio  IX  jussi 
erant  etiam  opuscula    scripta  S.   Hildegardis  trans- 


.\  vatus  est  scriplus,  per  i'uuuicm  Brunonem  sacerdo- 
tem,  Sancti  Pelri  iu  Argenlina  custodem,  virum 
lidelem  et  bon;p  fama>,  el  supradicti  monasterii  pro- 
curatorem,  sub  sigillis  noslris  clausos  transmitti- 
mus,  vestra',  sanctitatis  paternilatcm  geiiibus  pro- 
volutis  exoranles,  qualenus  lucernam  lam  eximiam, 
hacleuus  qua-i  sub  modio  abscousam,  nunc  super 
candelabrum  ponere  velilis,  ut  luceat  omnibus 
his  qui  in  domo  Dei  sunt,  nomen  ejus  sancto- 
rum  calalogo  inserendo,  aliquibus  viris  idoneis 
danles  in  mandalis,  ut  actum  auctorilate  vestra 
tam  pium  opus  ad  debitum  clVectum  prosequan- 
lur,  contradictores  per  censuram  ecciesiaslicam 
compescendo.  Acla  sunt  liscc  apud  S.  Iluperlum. 
Datum    anno    Domiiii    millesimo    ducentesimo  tri- 

R  ccsimo   terlio',    decinio  septimo  Kalendas    Januarii. 

mittere,  ut  liquet  ex  verbis  Gregorii  in  Commen- 
tario  num.  20S  datis,  ad  pontilicem  se  converlunt, 
et  post  enumeralionem  librorum  quos  miltebant, 
tiagitant  cauonizationem. 


DE  VITA  ET  SCRIPTIS  S.  IIILDEGARDIS 

NOTITIA 

Auctore  D''«.  K.  A.  RKUSS,  professore  WirpeLurgensi 


S.  Hildegardis  nala  esl  in  arcc  Bccklheim,  sila  in  sinistra  Nah»  fluminis  ripa,  ineunte  anno  1091), 
parentibus  nobilibus  et  equestri  dignitate  ornatis,  patre  Hiideberto,  vasallo  Meginharti  comitis  de  Spa- 
nheim  ju-(to  et  Deo  devoto,  matre  .Mathilde  (03;.  Annum  agens  octavum,  Jutta>,  abbatissoe  montis  S.  Di- 
sibodi,  Meginharti  comitis  sorori,  curse  tradita,  S.  Scripturai  cxempia  discere  et  Psaimos  recitare  ccepit. 
Quibus  «eque  ac  legendis  sanctorum  ejus  regionis  raartyrum,  Bertha»  et  Ruperti,  ita  adficiebatur  puella, 
praeclaris  ingenii  dotibus  prapdita  (Oi),  ut  placidam  vita?  nionasticm  tranquillitatem  unice  adpeteret.  Itaque 
voto  solemni  Christo  dicata  una  cum  Hiilrudi,  filia  Meginharti,  aliisque  pueliis  sibi  a?qualibus,  S.  Bene- 
dicti  Reguiam  amplexa  est.  Mox  illustre  inter  cccnobii  sui  virgines  candidfe  pietatis  doctrinaeque  siibtilis 
exemplum,  Jutta  anno  (1136)  (95)  mortua,  unanimi  monialium  voce  abbatissa  electa  est.  A  "prima  inde 
infanlii  debili  et  intirma  valetudine  usa,  crebrisque  vexata  morbis,  quum  terrenas  quascunque  voluptates 
contemtui  et  odio  haberet,  singulari  et  eximio  Dei  favore  illuslrata  ccelesti  luminc,  insolila  rerum 
scientia,  Ecclesi»  dogmata  expoiiere  et  lingua  Kalina,  quam  a  magistra  sua  nunquam  edocta  fuerat 
callide  loqui  novit  (96).  Quin  et  pr»saga  mentc  futuri  temporis  fata  atque  mores  stupentihus  ajvi  sui 
principibus    inlerpretata    (97),  morbos  quoscunque   et  quaivis  corporis  vilia  salubri  manu  sanavit.   Anno 


':93j  Acta  .S.S.  Bolland.,  Sept.  V,  620.  Mabillon 
Annal.  ord.  S.  Bened  ,  VI,  .3iJ.'J.  Surius  in  Vila,  17 
Sept.  Oudiu,  Supplem.  de  scriptor.  eccles.,  p.  452. 
Du  Pin,  Nouvelle  Biblioth.  des  auleurs  ecclesiast., 
l.X,  iH'6.  V.  Leyscri,  Ilistor.  poetar.,  p.  i37.  Saxii 
Onomaslic,  II,  2't\.  Heckel,(Zie  cdelsten  Frauen  der 
deutsch.  Vorzeit,  II,  iil.  Harless,  die  Vrrdienste  der 
Frauen  iim  Natur-und  Ileilkunde,  138.  Braun,  die 
htieinfahrt,  II,  19't.  Bodmann,  Rheingau  Alerthu- 
mer,  I,  '^20.  Vogt,  liheinische (je.schichten  undSaqen- 
I,  364;  III,  112. 

(9fj  Trilhem.  Annal.  Hirsaug.,  I,  il(i  Th^-odorici 
monachi  Vila  S.  Hildegardis,  supra,  \,  \  :  Ut  po- 
terat  primam  tentare  lorjuplnm,  tam  verbis  quam 
nutibus  nrjnificabal  his,  qui  circa  se  erant,  secreta- 
rum  visiijniim  species,  quas  praeter  communem  cx- 
teris  adspectum,  speculatione  prorsus  insolita  intue- 
balur.  Cum  jam  fere  octo  essel  annorum.,  recluditur 
in  monle  S.  Disibodi,  cum  pia  domina  Jutta,  qux 
illam  carminibus  Davidicis   instruens,  in  psalterio 


decachordo  jubilare  praemonstrabat.  Cseterum  prxter 
simplicem  Fsalmorum  notitiam,nullam  litlerarix  vel 
musicx  artis  accepit  doctrinam. 

{Oo}  Dodcchiiii  A[>pend.  ad  Mariani  Scoli  Clironic., 
ad  ann.  1136.  All)erici  Chronic,  ad  ann.  1141. 
Centuriat.  Magdeburg.,  XII,  10. 

(96)  Tlieodoricus  iii  Vila  S.  Hildega7'd. ,  I,  1  : 
Cum  quadrayinta  dnorum  annorum,  septem  mensium 
essem,  mnxitnx  coruscationis  igneum  lumen,  apcrto 
cjelo,  veniens,  totum  cerebrum  meum  transfudil  et 
tolum  cor  totutnque  pectus  meuin,  ^•elatjlamnia,  noti 
tamen  ardens,  sed  calens  ita  in/lammavit ,  xtt  sol  rem 
aliquam  calefacit.  Et  repenle  inlelleclum  exposilionis 
librorum  Evangelii  et  aliorum  supiebam. 

(97)  Inde  Siliyila  Hhenana  vocitala  est.  Yincent. 
Belvacens.  Spccul.  Iiistor.,  XXVII,  83.  Pliil.  Bergo- 
mat.  Supplem.  Chronic,  XII,  ad  ann.  Il>j8.  Pezii 
Thesaur.,  II,  519.  Serarii  Moguntin,  rer.  Histor., 
cap.  37.  Joannis  Rer.  Moguntin.  Hisior.,  195.  Gu- 
deuus,  Cod.  diplomat.,  I,  229,  247. 


lil  NOTITIA  DE  VITA  ET  SCHIPTIS  S.  HILIJEGABDIL.  U^ 

H48,  divincc  vocis  oraculo  admonita,  relicto  S.  Disibodi  coenobio,  cura  octodecim  virginibus  transiit  in 
montem  prope  Bingam,  ubi  in  sepulcro  SS.  Berlliac  et  Rupcrti  monasterium  novum  ampliusque  ei  fun- 
iaverant  Henricus  arcbiepiscopus  Mogunlinus  et  comites  de  Spanbeim  et  Hildenbeim.  Quo  tempore  S. 
Bernardus  (98),  in  itinere  suo,  bospitio  ab  Hildegardi  exceptus,  ejusdem  rovelationes  mellitluo  suo  ser- 
mone  celebravit  in  synodo  Trevirensi  coram  Eugenio  III  papa  (99).  Qui  publice  eas  recitari  jussit  et  ho- 
norifice  scripsit  Hildegardi  (epist.  1,  iufra),  quai  epistola  in  visione  composita,  libertate  sibi  consueta, 
illico  respondit.  Quo  facto  magnam  adepta  famara  Hildegardis  a  celeberrirais  setatis  illius  viris  litteras 
iccepit  quibus  vel  cousulebatur  de  rebus  ad  religionem  spectantibus,  vel  rogabatur  de  oratione  sua  ad 
Dominura  (lOOj.  Scripserunt  ei  pontifices  Roraani  Anastasius  IV  et  Adrianus  IV,  imperatores  Conradus  III 
3t  Fridericus  Barbarossa,  aliique  complures  episcopi,  prselati,  et  coraites.  Anno  IfiiO,  spiritu  Doraini 
3xcita,  ut  geutes  veritatem  coelcslera  doceret,  iter  suscepit  in  varias  Germaniae  Gallia;que  regiones : 
I  IO"j,  ccenobium  Eibingense  condidit  (I);  1 173,  Parisios  adiit.  Anno  IITi,  in  coennbium  suum  reversa, 
variis  revelationum  libris  absolulis,  taudera  senio  coufecta,  vitteque  supernae  desiderio  ardens,  anno 
3etatis  octogesimo  secundo,  die  \1  Septembris  anni  f  180  (I179~»  quem  vitae  finem  ipsa  dudura  preedixerat, 
>lici  transitu  clarissima  miraculis  morte  occubuit  (2).  Cujus  reliquia^  e  sepultura  in  cboro  sedium  S. 
Ruperti  bello  Suecico  combustarum  iu  ccclesiam  Eibingensem  sunt  translata»  (3),  in  qua  jam  nunc 
reiigiose  observantur.  Canouizalionis  examina  trina  instituta,  primura  a  Gregorio  IX  (1237),  dein  ab 
Innocentio  IV  (1243),  et  iterum  a  Joanne  XXII  (117),  iroperfecta  fuerunt,  quod  miracula  cessarant  ei 
iestes  deerant  (4).  Verum  taraen  martyrologia  a  sa?culi  inde  XV  initio  S.  Hildegardera  coramemorare 
:ceperunt  ad  dieni  17  Septembris. 

Insignem  sane  locum  obtinet  inter  raedii  sevi  fatidicas  virgines  Elisabetbam  Schoenaugiensem,  Ger- 
rudera,  Brigittam,  aliasque  sequentibus  saeculis  exiraio  vaticiniorum  dote  insigues.  Quarura  cura  vi- 
iionum  ratione,  tura  setate  Hildegardi  proxima  est  Elisabetha,  abbatissa  Scboenaugiensis  1 129^1165  (5). 
V^erum  ab  haec  quoque  eo  differt  S.  Hildegardis,  quod  revelationes  suas,  ut  ipsa  de  se  tradit  in  libri  i 
Scivias  prooeraio,  non  in  somniis,  nec  dormiens,  nec  corporeis  oculis,  aut  auribus  exterioris  hominis, 
lec  in  abditis  locis  ;  sed  vigilans,  circumspiciens  in  pura  raente,  oculis  et  auribus  interioris  hominis,  in 
ipertis  locis,  secundura   Dei  voluntatera  percepit  (6). 

S.  Hildegardis  nornine  extant : 

I.  OPERA  TYPIS  IMPIIESSA. 

Libri  tres  Visionum,  Scivias  iuscripti,  princeps  S.  virginis  opus,  decem  annis  absolutum,  incipit :  Ecce 
luadragesimo  iertio  temporalis  cursus  mei  anno  cum  ccelesti  visioni  magno  timore  et  tremula  intentione 
Inhxrerem,  vidi  maximum  splendorem,  etc.  Editi  sunt  :  a.)  Parisiis,  1513,  fol.,  ab  Jac.  Fabro  Stapulensi 
3ub  titulo :  Liber  trium  virorum  el  trium  spiritualium  virginum,  Hermae  Lib.  I,  Vguetini  Lib.  I.,F. 
Roberti  Libri  II,  Hildegardis  Scivias  Libri  III,  Elizabetfi  virginis  Libri  VI,  Mechtildis  virginis  Libri  V. 
Siudium  piorum.  —  b.)  Colonise  Agrippina?.,  1028  fol.,  sub  titulo :  Revelaiiones  sanctarum  virginum 
Hildegardis  el  Elizabeilise  Scfioenaugiensis  ord.  S.  Bened. 

Epistolarum  liber  (7),  edilus  ex  archetypo  monasterii  S.  Roberti  ab  Justo  Blanckwalt,  presbytero 
Moguntino,  Coloniae,  1566  4°,  apud  bajred.  J.  Quentel  et  Gervinum.  Accedit  pag.  27o  Vita  S.  Hildegardis 
a  Theodorico  monacfio  conscripia.  \evsionem  Fi/ce  hujus  Teutonicara,  (cujusjara  merainit  Dahl  in  lucu- 
bratione  sua,  Bie  heil.  Hildegard,  eine  liisiorische  Abhandlung.  Mainz,  1832  8",  pag  ol),  debemus  Ludovico 
Cldirus,  Briefe  und  Leben  der  heil.  Hildegard.,  zum  ersien  Male  verdeuischl .  Regensburg,  I8.")4.  8"*,  2  Baende. 

(98)  Neander,  Leben  des  heil.  Bernhard,  210,  300.       se   S.    Hildegardis   reliquias  vidisse    Eibingae    anno 

(99)  Baro.  AnnaZ.    ecclesiasi.,   XII,    ad  aim.  1148.       1660.  Pecten,  quo    usa    S.   Hildegardis,    describitur 

(100)  Theodoric.  iny^Ya  II,  4  :  Non  modo  vicinia  in  opere :  Frachien  des  chrisilich.  Miitelaliers,  I,  38. 
toia,  verum  eiiam  omnis  iripariiia  Gallia  aique  Ger-  {'t)  Acia  inquisiiionis  de  viriutibus  ei  miraculis 
mania  confluebani  ad  eam.  Prxvidebat  enim  inspi-      S.  Hildegardis  vide  infra  col.  131. 

ritu  tiias  hominum,  gloriamalque  poenas  animarum.  (5)  Meiners  imnen.  Goetting.  Magasin  1794,  III,  4. 

Erat  in  eacomitaiecondiia.graviias,  et  ex  ejus  lingua  (6)  Tbeodoric.  in  Viia,  I,  8:    Ista   autem  nec  ex- 

melle  dulcior  oraiionis  suaviias  projiuebat.  terioribus  oculis  video,   nec  exierioribus  auribus  au- 

(1)  Casp.  Lerch  von  Dirmstein,  vom  Ursjirunge  dio.nec  cogiiaiionibus  cordis  mei,  necullacollatione 
des  uralt.  Kloslers  Ruperisberg,  4.  quinque   sensuum   percipio  ;  sed  ianium   in    anima 

(2)  Theodoric.  in  Viia,  III,  32  :  Deus  vero,  cujus  mea,  aperiis  exierioribus  oculis,  iia  quod  nunqnam 
meriii  apud  se  esset,  in  transitu  ejus  evidenier  de-  in  eis  defectum  exsiasis  passa  su7n,  sed  vigilanier 
claravii.  Nam  supra  habiiaculum,  in  quo  S.  virgo  ea  die  ac  nocie  video.Cf.  G.  Arnoldi, //w/or.  theolog. 
primo  crepusculo  nociis  Dominicae  diei  felicem  ani-  myst.,  p.  280.  Scbmid,  Mystik  d.  iMiieilalt,  p.  83. 
mam  Deo  reddidii,  duo  lucidissimi  ei  diversi  coloris  Sailer,  Briefe  aus  allen  .Jahrhundert.,  IV,  3.  Roess 
arcus  in  firmamenlo  apparueruni,  ad  magniiu-  uud  Weiss  Leben  d.  Voel.  und  Martyr.,  XIII,  111. 
dinem  magnse  plaieae  sese  dilataverunl ,  in  qualuor  Tersteegen,  Leben  heil.  Seelen,  III,  473.  Aschbach. 
terrx  partes  se    extendentes.    Homines ,  qui  sancium  allgemein.  Kirchenlexicon,  \\l,  27o. 

corpus  ejus  bona  spe  iangere  prxsumpserunt,  a  gravi  (7)  Epistolaruni    collectio    habetur    et  in  Martene, 

infirmiiaie    convaluernnl .    Odor  quoque  mirae  suavi-  veler.  scripior  Collcci.  ampliss.,  H.  Abbatissae  Kitzin- 

tatis  de  sepulchro  ejus  redolebai.  gcns.  epist.  sancta^que  Hildegardis  responsum  exstat 

(3)  Papebrocli.    in   Itin.    homano,   p.    23,    narrat  mArchiv.  dcs  histor.Vereins zuWuerzburg,\' ,?,,\m. 


\V.\  S.   Hll.nKC.AKhlS  Ui 

Vila  S.  Roberti    sivf    /iMpcW*  coulessoris.  Jucis    Hiii^ionuiii,    ijui    sa^culo    uoiiu  lloruil,  vulgatu  a  .loaiiiif 
Husa'o  Mopunliu'  \M1,  V",  ap.  Suiium  i;i  Maii,  fl  cum  notis  Henschenii,  Acf.  SS.,  Maii  t.  IH,  p.  :i04. 

i'ila  S.  t(m6o(it,  episcopi  et  contcssoris,  an.  t'>7  V  de.tuncti,  scripta  an.  1170,  ap.  eumdem  Surium 
8  Julii  et  in  Aclis  SS.,  tom.  II  Jul.,  p.  388. 

Expositio  Requlx  S.  Benedicti  ad  congregatiouein  Hunniensis  co^nobii. 

Iju3estwnes  XXXVIIT.  cum  solutionibus,  ad  Wihertum  monaclium  Gemblacensein. 

Explicatio  Symboli  Athanasiani,  quai  cum  duobus  superioribus  scriptis  edila  est  a  Bianckwaldo  cum 
epislolis  S.  Hildegardis. 

Liber  divinorum  operum  simplicis  hominis,  quem  edidit  Joannes  Dominus  Mansi  in  additionibus  ad 
.ytiscellanea  Baluzii,  t.  II  editionis  Lucensis  a  se  procuratie,  p.  XV.\  (S  . 

Physicae  libri  quatuor.  Prodiere  Argeutorati.  ap.  Joannem  Scholtum,  an.  Ia33.  llos  niulto  auctiores 
edimus  ex  codice  ms.  Parisiensi. 

Prophetia;  singuUe  selectae  prodierunt,  quarum  qusedam  ut  spurisE-,  certissime  habenda»  sunt,  sine  I. 
et  a.  \  :  1.100:  )  i  ■  :  Xamhaffter  offennbarungen  ziro.  aino  sagl  dpr  abbt  Joachim.  dic  annder  die  heylig 
fraw  Hildegradis  (sic)  sojnen  von  gott  ge  ffenbart  ist  xvorden,  der  prophecegen  gar  nahend  sind. 

I5'27.  Nurnberg,  4°.  Sant  Hildegardten  Weissagung  uber  die  papistenundgenanten  geistlichen,  nnlcher 
{sic)  Erfullung  zu  unsem  Zeiten  hat  ange/angen  und  volzogen  sol  verden.  Kiu  Vorrede  durch  Andrean  Osian- 
der,  Prediger  zu  Nurmberg. 

l.SJO.  Haganoa^,  H",  auctore  Hieron.  Gebuilero,  literar.  pubis  Haganoviens.  moderatore.  De  praesenii 
clericorum  tribulatione  futurorumque  temporum  eventu  divx  Hildegardis  prophetiarum  Ubellus. 

1620.  S.  1.  4°.  Frophetia  oder  Weissagung  Hildegardis  vor  xingefxhr  450  Jahren  von  diesen  unsem  letzten 
Zeiten,  also  klnr  und  offenbarlich,  \ou  Georg  Beliauiera  Ibio. 

Visio  S.  virginis  incognita  e  cod.  ins.  Vindobonensi  extat  in  Anzeiger fuer  Kunde  d.  dcutsch.  Mittelalt. 
von  Mone  VII,  613  (9).  Scrutinium  theologico-criticum  visionum  scripsit  B.  M.  Chladenius,  Witeberga», 
17  n;.  4»  (10). 

II.  OPERA  E  r.ODICIBUS  MSS.  NONDIJM  EDITA. 

Liber  vitse  meritorum . 

Carmina  diversa. 

Hymnodia  coelestis. 

Ignota  lingua,  cum  versione  Latina  \\\). 

Tractatus  de  sacramento  altaris. 

Uomelise  lviii  in  Evangelia. 

Libri  simplicis  et  composita;  medicinse. 

Spuria  vero  et  S.  virgine  indigna  censenda  suut  vaticinia  de  seraphici  ordinis  el  societatis  Jesu  fatis, 
iiec  iion  opus  quod  inscribitur  Fentachronon  (12). 

Kever.  domiuus  Ludov.  Schneider,  parochus  in  Eibinged,  vir  iu  rebus  S.  Hildegardis  versatissimus, 
ejusque  reliquiarum  cuslos,  inedita  S.  virginis  opera  e  codicibus  vetustissimis,  qui  Wiesbadse  asservantur 
propediem  in  lucem  editurum  sese  pollicitus  est. 


(8)  «   Liber  Scivias,  inquit   doctissimus    editor  in  cipio  secundae   visi.^nis  sermonem    quoque  habet  d 

addit.  ad  Bibliolh.  Fabr.  t.  IIT,  p.  263,  et  liber  divi-  ovo  quod    per    visum    spectaverat,  juxta  ac  expres 

norum  opcrum   dno    sunt    plane    distincta    inter  se  serat  in  tertia  visionc  libri  Scivias  ante  annos  xxviii 

volumina,  qiia?  ambo  a  sancta  virgine  scripta  ferun-  Totius    operis    titulus  est :    Liber  divinorum  operum 

tur.   Libri   Scivias   sal   noti    sunt  ;    illos    vero    dcdit  simplicis   hominis     Ctiriosa    multa   continet,    ut   de 

aiino  aetatis    sufc  quadragesimo   tertio.   Libri  divino-  totius    miinrii  systemate.   de    hominis    exteriori    et 

rum  operum  est    apud  rue  codex  insignis  minio,  et  interiori  pbysica  constilutione.  de   aeris    vicissitudi- 

imaginibus    auro    splendi'ntibiis    ornatiis,    mcmbra-  nihus,  de  morbis    hominum,  ot  nliis  hnjus  saporis.  » 

nateu^,  in  fulio,    quem    bic    aliquanto    latiiis  descri-  (0)    Ali.T     visiones    latere    videntur   in    codicibus 

hendum,  iitpote   parum  notum    suscipio.     In   partes  mss.  BasileaF»,  S.  Galli  et   in  Middlehilll,  teste  Ha^.nel 

dispei-citur    tres.  Prior  absolvitur  in   quarta  visione,  in  Catal.  libr.  manuscriptorum . 

et  capita  centum  continet.  Pars  secunda  cum   quinta  (10)  Theoph.  Spizelii,    S.    liiblioth.  retecta,  p.   19. 

visione    exorditur,    et    ad  sextam    usqne    pertingit.  (ll)Quam    explicare    aggressus    est  J.    Grimm  in 

Capita   49    enumeraf.    Visio   sexta  ot  j^ars  tcrtia  una  Haupt,  Zeitschrifl  fur  deutsch.  Allerthnm,  VI,  321. 

incipiunt  ;    in    decima  visione,   et  capite    38    absol-  ( 1 2 1  Engelhardt /^^o^rr.  ci^  prop/ie/.   S.    Hildegard. 

vitur.  Scribere    opus   i^tud    aggressa    est    anno,    ut  in  Fratr.     Minor.,    Erlang,    1833     Elixir.    Jesuitie, 

ibi  legitiir.   aetalis  sexagesimo   quinfo,   et   mifle.iimo  augmenf.    cum   vaticin,    S.    Hildpgard.,    1645.    De 

centesimo  sexagesimo  terlio  Dominica' Incarnationis  vocabulis     Theodiscis    apud    S.     Hildegaid.    obviis 

pressura  aposloliae  sedis   nondum    sopita  (cnm  F"ri-  conf.    Hotrmann,    Althoclidculsche  Glossen,     ],    31  : 

dtricu?     Bomanum     pontilicalnm     oxagitaret),   sub  ejusdem    Fundgrubrn,    I,    318,    et    Sumerlaten,  6: 

Friderico  Romanse   dignitalis   imperafore.   Superio-  Pezii    Thesaur.    anecdot  noriss.,    1,    i,   414;    Mone, 

riim  visionum  siiarum  meminit,  nec  silet  scriptiones  Anzeiqer,    1834,    lUl:  183.),  239.  Haupt,  Zeitschrift, 

snas    prfRcedentes  :     Veluti  in    prioribus   visionibus  l\,    388.    Grimm,    deutsche    Mylhologie,     II,    ausg. 

meis  praefata  surn  ;  nl  hiiariu^  :  Qiuniiam  omnia  quse  1121,    ll.i.i. 
a principio visionum  meamm   saip-ieram.    In  prin- 


I 

'•1 


14;; 


r.pisTOL.^;.  -  KPisi.  I. 


lif 


SANCT.E  HILDEGARDIS 


.ABBATISSjE 


EPISTOLARUM  LIBER 


CONTINENS 


Varias  epistolas  sunimorum  pontificuiii,  imporatunini,  |)atriarcliarum,  arcliiepiscoporum,  episco- 
porum,  ducum,  principum  et  fiiiorum  plurimonim  utriusque,  sfficularis  et  ecclesiastici  status, 
maKiiatum,  ad  sanctam  Hildcgardem,  et  ejusdem  sanctae  ad  eosdem  rcsponsiones. 

(Bihliotheca  Patrum  Lugdun.,  tom.  XXIII,  p.  537.) 


EPISTOLA  PRIMA. 

EUGENII    PONTIFICIS    AU    HILDEGAHDEM. 

Xucloritale apostolica  concedit  eilicentiam  proferendi 
f>t  scribendi  quaecunque  per  Spiritum  sanctum  co- 
gnovisset,  eamque  ut  sine  timore  revelata  sibi  con- 
scriberet  animat. 

EuGENius,  servus  servorurn  Dei,  dilectce  iii  Doini- 
iio  fiiiBe  HiLDEGARDi,  prajpositse  in  monte  Beati  Ro- 
berti,  salutem  et  apostolicam  benedictionem. 

Miramur,  o  filia,  et  supra  id  quod  credi  potest, 
miramur,  quia  Deus  jam  nostris  tcmporibus  nova 
miracula  ostendit,  cum  tc  spiritu  suo  ita  perfudit 
quod  diceris  multa  secreta  videre,  intelligere  et  pro- 
ferre.  Hoc  a  verdicis  personis  ita  esse  percepimus, 
(jui  se  fatentur  te  et  vidisse  et  audisse.  Sed  quid  nos 
ad  hiec  dicere  valemus,  qui  clavem  scientise  haben- 
tes,  ita  quod  claudere  et  aperire  possimus,  et  hoc 
prudenter  facere  per  stultitiam  negligimus?  Congra- 
tulamur  igitur  gratia;  Dei,  congratulamur  et  dile- 
ctioni  tute,  hoc  admonentes,  ut  scias  quod  Deus 
superbis  resisfit  humilibus  autem  dat  gratiam  [Jac. 
iv).  Gratiam  aulem  hanc  qute  in  te  est  conserva  et 
custodi,  ita  ut  ea  quse.  in  spiritu  proferenda  sense- 
ris,  prudenter  proferas,  quatenus  illud  audias  . 
Aperi  os  tuum,  et  adimplebo\illud  [Psal.  lxx).  Quod 
autem  insinuasti  nobis  de  loco  illo  quem  in  spiritu 
tibi  prsevidisti,  hoc  permissione  et  benedictione 
nostra  et  episcopi  tui  fiat,  ita  quod  ibi  regiilariter 
cum  sororibus  tuis  vivas  secuudum  Regulam  S.  Be- 
nedicti  sub  clausura  ejusdem  loci. 

HESPONSUM  HILDEGAFIDIS. 

Pontificem  de  arcanis  quse  habebat  in  corde  suo 
admonet  et  divinam  circa  hsec  voluntatem  et  bene- 
placitum  indicat. 

0  mitis  Pater,  ego  paupercula  femina  scripsi  tibi 
hfec  in  vera  visione,  in  mystico  spiramine,  sicut 
Deus  voluil  me  docero.  0  fulgens  Pater,  in  tiio    no- 


B 


A  mine  tu  venisti  in  terram  nostram,  sicut  Deus  prse- 
destinavit,  et  vidisti  de  scriptis  veracium  visionum, 
sicut  vivens  lux  me  docuit,  et  audisti  eam  amplexi 
bus  cordis  tui.  Nunc  (inita  est  pars  scriptura;  huju.-. 
Sed  tamen  eadem  lux  non  reliquit  me,  sed  iu  anima 
mea  ardet,  sicut  eam  ab  infantia  mea  habni.  Unde 
nunc  rnitto  tibi  litteras  istas  in  vera  admonitione 
Dei .  Et  anima  rnea  desiderat  ut  lumen  de  lumine 
in  te  liiceat,  et  puros  oculos  infundat,  et  spiritum 
tiium  exsuscitet  ad  opus  scripturje  istius,  quatenus 
anima  tua  inde  coronetiir,  quod  Deo  placet;  quia 
multi  prudentes  de  terrenis  visceribus  spargunt 
hsec  in  mutationem  mentium  suarum  propter  pau- 
perem  formam  qua;  a-diiicata  est  iu  costa,  et  qua- 
est  indocta  de  philosophis.  Tu  ergo,  Pater  peregri- 
norum,  audi  illiim  qiii  est  forliss.  Rex,  et  in  palatio 
suo  sedit,  et  magnas  columnas  coram  se  stantes  ha- 
buit  aureis  cingulis  prsecinctas,  et  multis  margaritis 
et  pretiosis  lapidibus  valde  ornatas.  Sed  regi  huic 
placuit,  quod  parvam  pennam  leligit,  ut  in  miracu- 
lis  volaret,  et  validus  ventus  eam  sustinuit  ne  defi- 
cere.t.  Nunc  iteriim  dicit  tibi,  qui  est  lux  vivens  in 
supernis,  et  in  abysso  lucens,  ;ic  latens  in  abscon- 
dito  audieutiiim  cordium  :  Praepara  scripturam  hanc 
ad  audituin  me  suscipientium,  et  fac  illam  viridem 
in  succo  suavis  gustus,  et  radicem  ramorum,  ei 
volans  folium  contra  diabolum,  et  vives  in  aiternum. 
Cave  ne  spernas  haic  mystica  Dei,  quia  sunt  neces- 
.saria  in  iila    necessitate  quse.  abscoiisa  latet,  et  qua'. 

r.  nondum  aperte  opparet.  Odor  suavissimus  sit  in  te, 
ct  non  fatigeri?  in  reclo  itinere.  Sed  ille  qui  loqui- 
tur,  el  non  siiet,  hsec  dicit  propter  imbecillitateni 
illorum  qui  cajci  sunt  ad  videndum,  et  surdi  ad 
audiendum,  et  muti  ad  loquendum  in  nocturnis  insi- 
diis  mortiferi  laquei  lalrociuantium  morum.  Quid 
dicit?  r.ladius  radiat  et  circuit,  occidens  illos  qui 
pravae  mentis  sunt.  0  qui  iii  lua   persona  e»  fulgens 


147 


S.  IMLDECAUDIS 


148 


lorica,  et   prima  radix  iu  novis  niiptiis  Ciiristi,  et  A  mitis  Pater,  antiiiuus  vir  et  prteliator  magnilicus  di- 


in  duas  partes  divisns,  in  partem  scilicet  hanc,  quod 
anima  tua  ilerata  est  in  mystico  tlore  virginitatis  : 
et  in  partem  hanc,  quod  radix  es  Ecclesije,  andi 
illum  qui  acutus  est  in  nomine  et  fluit  in  torrente, 
tibi  dicentem  :  Oculum  de  oculo  non  abjicias.  et  lu- 
uien  de  lumine  non  abscindas,  sed  sta  in  plana  via, 
oe  de  causis  illorum  in  anima  accuseris,  quse  in  si- 
num  tuum  positse  sunt,  nec  permitte  eas  in  lacum 
perditiouis  dimergi  per  potestatem  convivantium 
praelatorum.  Gemma  jacet  in  via;  sed  ursus  venieus, 
et  illam  valde  elegantem  videns,  pedem  suum  por- 
rigit ,  eamqiie  levare  vull,  et  in  sinum  ponere. 
Sed  subilo  aquila  veniens,  ipsara  gemmam  rapit,  ct 
eam  in  tegmen  alarum  suarum  involvit,  et  in  can- 
cellos  palatii  regis  portat.  Et  eadem  gemma  ante 
faciem  regis  multum  fulgorem  dat,  unde  a  rege 
valde  diligitur;  et  rex  propter  amorem  ejusdem 
gemmae,  aquila;  illi  aurea  calceamenta  dat,  et  eam 
ob  probitatem  suam  valde  laudat.  Nunc  tu  qui  es  in 
vice  Christi  sedens  in  cura  ecclesiasticai  cathedra;, 
meliorem  partem  tibi  elige,  ut  aquila  sis.  ursum 
superans,  et  ut  in  animabus  tibi  commissis  cancel 
los  Ecclesiae  ornes,  quatenus  in  aureis  calceamentis 
in  superiora  veniens,  te  ipsum  alieno  siibripias. 
Nam  oculus  vivens  videt  et  dicit,  qui  sapii,  et  dis- 
cernit  quasque  creaturas,  qui  et  eas  oriines  ex- 
suscitat,  et  vigilat  :  Valles  plangunt  super  montes, 
et  montes   cadunt   super  valles.  Quomodo?  Subditi 


B 


cit  h.i!c  :  unde  audi  :  De  summo  judice  dirigctur  ad 
te,  ul  graves  et  inipios  tyrannos  eradices,  et  a  te 
ejicias,  ne  stent  in  magna  irrisione  in  tua  societate. 
Esto  aulom  misericoi  •!  publieis  et  privalis  «runinis, 
quia  Deus  non  spernu  \  ilueratos,  nec  spernit  dolo- 
res  trementium  se.  Unde,  o  pastor  oviuin,  audi  lia;c 
super  laborantes  in  fatigatione  multorum.  Lux  di- 
cit  :  Mystica  Dei  sunt  judicia  super  uiinmquemque 
secuudum  meritnni  illius.  .Miilti  tanien  hoiuines  vo- 
lunt  habeie  scriitinium  [ler  zeluiu  suuni,  et  per 
ignorantiam  morum  suorum  ,  sed  judicium  meum 
nesciunt.  Quapropter  in  £Estimatione  sua  supra 
raodum  mentiuiitur,  ut  liipi  pra;dam  rapientes.  Ideo 
quamvis  homo  dignus  sit  propter  scelera  sua  judi- 
cari,  taraen  mihi  non  placet,  quod  homo  sibimet- 
ipsi  vult  habere  judiciumsecundum  arbitrium  suum. 
Et  hoc  nolo.  Sed  tu  unamqiiamque  caiisam  discrne 
secundum  raaterna  viscera  misericordia^  Dei,  qui  a 
se  non  separal  mendicum  et  egenum,  quoniam  plus 
vult  raisericordiam  quara  sacriticium  [Osee  vi ;  Matlh. 
IX,  xii).  Nunc  igitur  nigri  volunt  abluere  nigredinem 
per  turpitudinem  suam,  sed  ipsi  sunt  polluti  et 
surdi  iu  fossa  jacentes.  lllos  erige,  et  adjuva  pu- 
sillos.  Tu  enim  qui  es  pastor  popiilorum  ,  audi  ut 
vivas  in  teternura.  Lux  vivens  dicit  :  Dic  audaci 
populo  qui  sibi  terrores  invenit  in  via  errantium 
viarum  :  Dominus  quidain  habuit  raarraoream  civi- 
tatem;    et  venatores  venientes,  civitatem   illam   in- 


nudati    sunt    de  disciplina   timoris   Dei,   et   incitati  c  spiciebant,  volentes  dispergere  recta  iuslituta  ejus, 


sunt  rabie,  vertices  montium  ascendere,  prselatos 
incusare  :  et  ipsorum  temeritas  non  accusat  prava 
opera  sua.  Sed  dicunt :  Utilis  sum  ut  sim  pra;latus 
utilitate.  Et  omnia  pra^latorum  opera  habent  indi- 
gna,  quia  eos  sibi  excellentiores  esse  dedignantur. 
Quoniam  subditi  jam  sunt  nubes  nigra*,  ct  in  femo- 
ribus  suis  non  sunt  accincti,  sed  dispergunt  omnia 
instituta  agri,  dicentes  quod  haic  vilia  sint.  Et  hoc 
faciunt,  quia  venenosi  sunt  per  invidiam.  Pauper 
homo  inagnam  stultitiam  habet  quando  veslimenta 
sua  scissa  sunt,  semper  in  alium  aspiciens,  conside- 
rans  quem  colorem  vestimentum  illius  habeat,  nec 
suum  a  sorde  abluit.  Montes  autem  transiliunt  cla- 
vein  viae  veritatis,  et  eorum  itinera  non  sunt  parata 


qua;  in  flore  illo  apparuerunt,  quem  virginea  mens 
invenit.  Et  ecce  mons  magnus  et  excelsus,  valde 
elegans  et  expolitis  lapidibus  faclus,  contra  orien- 
tem  apparuit,  supra  quem  qiioddam  a^diticium  ad 
orientem  stabat,  de  lignis  et  lapidibus  communis 
aediticaiionis  factum.  Tunc  venerunt  multi  rivuli, 
quasi  dc  niedio  orienlis,  in  idem  uidiliciuni  fluentes; 
sed  et  in  eodeni  »dilicio  forlissiraus  odor  boni  vini 
erat,  sed  taraen  cum  aqua  misti.  El  mullus  populus 
in  idem  cedificium  corruit,  in  eo  curvo  corpore  am- 
bulans.  Sed  alii  iu  quadam  valle  coram  pra'dicto 
monle  stabant,  ct  illos  attendebant  qui  in  eodem 
«'dificio  curvi  ibant.  El  ecce  supra  eunidem  montem- 
etiam   aliud  raarmoreum  sediticium  candidissimi  et 


volare  ad   montem   myrrhee    {('ant.    iv).    Ideo  obte-  ^)  intcgri  lapidis,  quasi    magna  turris    conlra  aquilo- 


nebratse  sunt  stellai  diversa  nube.  Luna  stat,  stellai 
clamant  quod  luna  cadit.  Sol  illas  premit,  quia 
nulla  earam  clarescit,  sed  in  turbine  implicata^ 
sunt. 

Unde,  0  pastor  magne,  et  post  Christum  nomi- 
nate,  praebe  lumen  montibus,  et  virgam  vallibus. 
Da  prsecepta  magistris  et  disciplinam  subditis  : 
raontibus  justitianj  cum  oleo  sparsis,  et  vallibus 
ligaturam  obedientiae,  misto  bono  odore,  et  fac  illis 
recta  itinera,  ut  non  appareant  viles  Soli  justitia*-. 
Paros  fac  ut  ubique  oculos  habeas.  Mens  tua  piiro 
fonte  rigetur,  ut  cum  sole  splendeas,  et  jAgiium  imi- 
teris.  Pauperciila  forma  tremit  qiiod  in  sono  ver- 
borum  loquilur  ad  tam  mHgnum  magistrum.   Sed,  o 


nem  stabat,  in  lucidissima  ampuUa,  plena  optimi 
balsarai,  velut  ignis  ardeiis  pendebat,  et  in  cujus 
pavimento  raultum  oleuin  dilfluebat.  Sed  tamen 
ventus  de  aquilone  interdum  veniens ,  balsamum 
et  oleura  illud  cornmovit.  Tunc  raulti  ex  populo  in 
ideni  «dificium  venerunt,  qui  et  oleo  illo  spargeban- 
tur,  et  lialsamo  illo  in  froiitibus  suis  signabantur. 
Et  facta  est  vox  de  cuilo,  dicens  :  Isti  sunt  signati. 
Et  qui  hoc  raodo  signali  siint,  signum  hoc  non  po- 
tuerunt  abluere,  sed  ita  signati  permanserunt,  sic- 
ut  et  illi  qni  in  Cliri^to  renali  sunt,  baptismura 
suum  conservare  debent.  Qui  autem  signati  erant, 
ad  illosjqiii  signali  non  fueriint,  non  transibant,  nec 
societalcm  eorum    suscipiebant,   quia,  si  hoc  fecis- 


149 


EPISTOL/E.  —  KIMSr.    11. 


130 


sent,  latui    et  inuliles  dicereutur  ;  qui    vero  signati 
non  fiierunt,  ad  istos   qui    signati    erant  transibant, 
et  societalem  eorum  suscipiebant,  et  inde  optimam 
partem  sibi  elegerunt.  Sicut  stella  multiplicat  splen- 
dorem  suum  in    nube,  et  sicut  feminea  forma  coro- 
natur  in  virginilate.  Et  vir  magnus  aurea  zona  prse- 
cinctus,  supra  eadem    aediiicia  stans,    dextrum    bra- 
cliium   supra  marmoreum    sedilicium,  et    sinistrum 
supra  aliud  posuit.  Intellectus  iste,   ad    duo  instru- 
menta  ecclesiastica^  dignitatis   est.  Omnipotens  enim 
Pater  instiluit  nobilem  partem  a  ssecularibus  causis 
separatam,  et  in    secretis    suis    coram  Deo   fortiter 
ardentem  :  quam   quidam    insidiatores  despicientes. 
volunt  destruere  rectitudinem  ejus,  quaj  in  Filio  Dei 
mftnifeste  apparuit.   Sed  tamen  mons  justitise  expo- 
litus    in    multis  justiiicationibus,    in    ortu   veritatis 
ascendit,  in  quo   utilis  institutio  ad    Deum  tendens, 
et  tamen  hominibus  assistens,  surgit,    lumen    utili- 
tatis  hominibus  prcebens,  ita  ut   etiam   plurima    do- 
ctrina  et  odor  rectarum  scripturarum  de  vigore  veri- 
tatis  ad  ipsum  fluat ;  quas  quidam  eorum  in  diversa 
sine    ratione    multoties    refundunt.    Quapropter    et 
multi   in    ea   curvi    in   pravitate    ambuiant,    ita  ut 
etiam   aliqui  terrenis   inhiantes,    turpitudinem  ilio- 
rum  imitentur.  Sed  etiam  in  eodem  monte  justitiae 
prsedicta  pars,  in  secretis    suis  coram    Deo    ardens 
iu  integritat.;  sua,    ut  dinbolo  resistat,  exsurgit,  op- 
timam  partem  in  Deo  habens,    in  exemplo  suo    mi- 
sericordiam  ostendens.   Sed   tamen    multae  tentatio- 
nes    a    diabolo   emissa^,    optimam  partem  et   ipsam 
uiisericordiam  inquietant.  Multi  autem  homines    ad 
earadem  partem  transeunt,  et  veram    misericordiam 
consequuntur,    cum    optimam  partem  sibi    eligunt. 
Unde  et  coram  Deo  signati  dicunlur.  Et  qui  signum 
liujus  partis  suscipiunt,  in  eo    sicut  et  in   baptismo 
suo,    fortiter    permanent.    Quapropter  ad    suos  qui 
idem  signura  non  habont,  socialiter  non  descendunt, 
ne    inanes    velut   fatui  efficiantur ;    et   qui   signura 
ejusdem  partis    non    halient,    ad    eumdera  ordinem 
socialiter  ascendunt,  et  ita  in    plurimis    bonis    mul- 
tiplicantur.  Quod  et  ille  ostendit  qui  aurea  zona  prse- 
cinctus  {Apoc.  i),  demonstrat  se  esse  Deum  et  lio- 
minera,  utrosque,  scilicet  istos  et  illos   regens    cum 
brachio  fortitudinis  sua;  :  istos  protegil  ita  ut  in  eo 
fortiter  ardeant,    seecularia    adjicientes,    et  brachio 
mansuetudinis  suee  illos  tegit,  ita  ut  utiles  in  divina 
protectione  sint,  cum  lumen  veritalis  proximis  suis 
utiliter  prsebent. 

Nunc  tu  qui  es  Pater  populorum.  discerne  in 
perspicuitate  verba  hsec,  e  summo  judice  tibi  dire- 
cta  pro  necessitate  errantium,  quia  superbia  vult 
opprimere  humilitatem,  quod  esse  non  debet,  velut 
inconveniens  esset  si  luna  veilet  pugnare  cum  sole, 
splendorem  suum  cupiens  sirailem  facere  spleudori 
ipsius.  Unde  propter  hanc  ineptara  lonvenientiara, 
fons  aquarura  clamat  ad  te  imitatorem  ejus  :  Per 
me  vivum  et  acutum,  coraprirae  atque  corrige  ni- 
gros  insidiatores  et  furtivos  speculalores  qui  in 
lilumbum  verluulur  iu  tortuosis  peccdli!^,  ct.    (jui  de 


A  aquilone  asperguntur  in  nequitia  diaboli,  et  qui  se 
contrarie  porrigunt  ad  caput  prajlatorum  suorum 
per  nimietatera  iniquitatis.  Fuga  ergo  illos  de  pa- 
storali  cura,  quse  poinam  de  canibus  portat.  Et 
quamvis  quidam  prselati  sint  obtenebrati  per  vicis- 
situdinem  morum,  tamen  non  decet  aliquos  eorum 
propter  quosdam  subditos  abjici.  Ideo  inspice  haec 
per  purissimum  oculum,  ut  non  deiiciat  honor  tuus, 
qui  propter  nomen  suum  tangit  illum  qui  fuit,  et 
ost  reclus  et  justus,  parans  vias  suas  in  omnibu> 
instrumentis  suis,  ea  prajvidendo  ante  instituta 
dierum  antiquorura.  Ipse  faciat  puros  oculos  tuos, 
qui  non  spernit  pupillum  et  pauperem  {Psal.  ix), 
quia  mons  myrrha!  et  thuris  es  [Canl.  iv)  pra".  val- 
libus  sordium  puteis.    Audi  ergo  illum    qui    semper 

"  vigilat  viventibus  oculis,  et  qui  non  est  tcediosus 
propter  procellas,  quai  sunt  pars  calicis  eorum,  qui 
assimilantur  simulacris  quasi  duri  sint  per  prospe- 
ritatem  suam.  Tu  autera  qui  vis  habere  potestatem 
honoris  magni  in  palatio  regis,  dilata  justitiam 
Sumrai  ad  illius  honorera.  Hoc  decet  te,  propter  te, 
propter  clarura  nomen  tuum.  Nunc  ergo  aspice  in 
igneum  datorera,  qui  infundit  bonum  inlellectum 
hominibus.  Sed  quis  homo  potest  sonare  contra 
voceni  illam?  Num  potest  vox  haec  parvam  pennam 
facere  volare  sic.  ut  nullus  gladius  contra  eamdem 
pennam  se  possit  raovere  ?  Potest.  Nunc  tu,  o  imi- 
tator  excel^se  personae,  fons  vivus  claraat  hsp.c  ad 
te,  quia  personara  tuara  non  decet  ut  habeas  oculos 

C  csecorum,  et  vestigia  vipereorum  morum,  et  furti- 
vam  rapinam,  denudans  altare  Dei.  Et  cur  hoc  face- 
res  ?  Sed  qui  hoc  facit,  non  potest  solvere  corrigiam 
calceamenti  corporis  Dominici.  Ideo,  o  cuncti, 
castigate  vos.  Ego  autem,  o  Pater,  in  loco  coelitus 
mihi  oslenso,  juxta  verba  benedictionis  tuae,  se- 
cundura  Regulam  S.  Benedicti,  subclausura  ejusdem 
loci  cum  sororibus  raeis  maneo,  et  hoc  me  tam 
vivente  quam  defuncta  seraper  observari  desi- 
dero. 

EPISTOLA  II. 

ANASTASU    PAP^    AD    HILDEGARDEM. 

Ejus  scripta  approbat.  Rogat  ul  pro  ipso  preces   ad 
Dehrn  fundat. 

Anastasius  episcopus,  servus  servorum  Dei, 
HiLDEGARDi  dilectse  tiliai  in  Christo.  salutem  et  apo- 
stolicam  benedictionem. 

Exsultamus  in  Domino  et  gratulamur  quod  no- 
men  Christi  de  die  in  diem  glorificatur  in  te,  ita  ut 
et  admirantes  dicamiis  :  Quis  similis  tid  in  fortibus. 
Domine'!  Quis  simiiis  tui?  Maynificusin  sanctitate, 
terribilis  et  laudabilis ,  faciens  mirabilia  [Exod.  xv.) 
Audivimus  enira  et  vidimus  multa  de  te.  Sciraus 
etiam  quod  pi«  meraoriae  pra?decessor  uoster,  cui 
ad  nutriendura  sponsani  Christi  per  divinam  gra- 
tiara  successimus,  te  multo  aifeclu  dilexit,  amplexus 
est  et  audivit.  Cujus  et  nos  vestigia  secuti,  scribere 
tibi  studuiraus,  et  rescripta  tua  videre  desideramus, 
quiorentes   iila   quio    Deus   in   te   operatur.  quamvis 


D 


IM 


S.   IIIl.DIXAHDIS. 


I  yl 


uu?  iii  boiii?  clauciicfinus,  m  tiuihu^  lam  UssituiiiiH' 
lorporis  quam  mentis  nostraj  suspiramus,  cum  nos 
ad  ccelestia  per  negligentiam  uostram  sursum  noti 
erigimus  ut  jure  (lebereinus  :  occultoriim  antem  co- 
gnitor  et  voluntatem  et  possibilitatem  nostram  no- 
vit.  Admonemus  igitur,  rogamus  et  obnixe  tibi  in- 
junginms,  ut  cum  sororibus  tuis  preces  ad  Donii- 
num  fundas.  quitenus  per  virtutem  ipsius  ad 
jusliLiam  uos  erigere  vaieamus,  ila  ut  per  boc 
i»'terna  prfpmia  adipi?camur,  ad  iila  iu  pra?senli 
vita  anhelare  noii  delicientes.  Pas  tibi  et  omnibus 
tuis  sit. 

HESPONSUM  illLUEr.ARDlS. 

Ponli/icem  Dei  nomine  hortatur  ut  malafortiter  era- 
dicel.  Deinde  varia  prophelice  prxdicit  et  de  suis 
visionibus  aliqua  subjungit.  Iterum  Anastasium 
hortatur  ad  subditos  corrigendos. 

0  persona,  qute  es  prseceiiens  arinatura,  et  mons 
magistrationis  vaide  ornata?  civitatis,  qua^,  consti- 
tuta  es  in  desponsatione  Christi,  audi  ilium  qui  non 
iucoepit  vivere,  nec  iassatur  in  defectione.  0  homo, 
qui  in  oculo  scientiae  tuae  iassus  es  ad  refrenandum 
magniloquia  superbia;,  in  hominibus  in  sinum  tuum 
positis,  cur  non  revocas  naufragos  qui  de  magnis 
casibus  suis  surgere  non  possunt  uisi  per  adjuto- 
rium?  Et  quare  non  abscindis  radicem  mali,  qure 
sulfocat  bonas  et  utiles  herbas,  duicem  gustum  et 
suavem  odorem  habentes?  Filiam  regis,  scilicel 
justitiam,  quoe  in  supernis  ample.xibus  est.  et  qua; 
tibi  commissa  fuerat,  negligis.  Tu  enim  permittis 
hanc  iiiiam  regis  super  terram  prosterni,  quia  dia- 
dema  et  decor  tunicE  ejus  sciuditur  per  rustica- 
lionem  diversorum  morum  horainum  illorum,  qui 
in  similitudine  canum  iatrant,  et  in  similitudine 
gaiiinarum,  qna;  in  uoctibus  interdum  cantare  ten- 
taates,  ineptam  exaitationem  vocum  suarum  emit- 
tunt.  Isti  sunt  simulatores,  ia  vocibus  snis  lictam 
pacem  ostendentes,  sed  inter  se  in  cordibus  suis 
credentes,  velut  canis  qui  ad  sodales  sibi  notos 
caudam  suam  movet,  sed  probum  militem  qui  in 
domo  regis  utiiis  est,  dentibus  snis  mordet.  Cur 
pravos  mores  in  hominibus  sulFers,  qui  in  tenebris 
insipientiae  sunt,  ad  se  qua>que  nociva  coiiigentes» 
sicat  gaiiina  quBR  in  nocte  ciamans,  sibimet  terro- 
rem  incutit  :  qui  sic  faciunt,  in  radice  utiiitatis 
n'in  sunt. 

Audi  ergo,  o  homo,  iilum  qui  acutam  discretio- 
nem  valde  amat,  quam  ut  maximum  instrumentnm 
rectitudinis  instituit,  quod  contra  malum  pugnaret. 
Hoc  tu  non  facis  cum  maiura  non  eradicas  quod 
bonum  sutfocare  cupit.  Sed  maium  se  superbe  at- 
tnllere  permittis  ;  et  hoc  facis  propter  timorem 
illorum  qui  pessirni  insidiatores  sunt  in  noctnrnis 
insidiis,  plus  amantes  pecuniam  mortis,  qiiam  pui- 
chram  filiam  regis,  scilicet  justitiam.  Omnia  autem 
opera  quae  Deus  operatus  est,  lucidissima  sunt. 
Audi,  0  homo.  .\am  supernus  Pater  anle  exortum 
inundi  in  secreto  suo  intonuit :  0  mi  Fili.    Et  gio- 


A  bus  muiidi  exortus  est,  lioc  quod  l'ater  intonuit, 
excipiens,  diversis  tainen  speciebus  creatu.arum 
adiuic  in  obscuro  iatentibus.  In  ipso  aulem  quod 
scriptum  est,  Dixilque  Deus:  Fiat  {Gen.  i),  diver.-<T 
species  creaturaruin  nrocesserunt.  Sic  per  verl)uiu 
et  propter  verbum  i\. ;rs,  omnes  creatura»  lacta' 
sunt  in  voluntate  Patris.  Deus  autem  omnia  videt 
etomnia  pnenovit.  Sed  maium  nec  surgendo,  nec 
cadendo,  quidquam  per  se  facere  aut  rreare  aul 
operari  polest,  qiiia  niiiil  est,  sed  tantum  fallax 
optio,  et  contraria  opinio  computatur,  ita  quod 
homo  malum  operatur.  cum  hoc  quod  coiilrariuni 
est  facit.  Misit  autem  Deus  Filium  suum  in  muudum, 
ut  diaboius,   qui    maium    ampieclendo    cognovit,  et 

.,  iiomini  suggessit,  superaretur  per  eum,  et  ut  etiam 
iiomo,  qui  per  malum  perierat,  redimeretur.  Qua- 
propter  Deus  spernit  perversa  opera,  videlicet  foi'- 
nicationes,  liomicidia,  rapinas,  seditiones,  tyran- 
nides  et  simuiationes  iniquornm  hominum,  quoniam 
ea  per  Fiiium  suurn  contrivit.  qui  spolia  tartarei 
iyranni  omnino  dispersit. 

Inde  tu,  o  homo,  qui  sedes  in  principali  cathe- 
(ira  Domini,  conteranis  quando  malum  amplecteris, 
it;i  quod  iiiud  non  ahjicis,  sed  oscuiaris,  ({uoniam 
ipsum  sub  siientio  in  pravis  iiominibus  sustines. 
Et  ideo  omnis  lerra  luibalur  per  magnam  vicissitu- 
dinem  errorum,  quia  quod  Deus  destruxit,  homo 
amat.  Et  tu,  o  Roina,  velut  iu  extremis  jacens, 
conturbaberis  ita,  quod  fortitudo  pedum  tuorura 
super  quos  hactenus  stetisti,  languescet,  quoniam 
filiam  Regis,  videlicet  justitiam,  non  ardenti  amore, 
sed  qiiasi  in  torpore  dormitionis  amas,  ita  ut  eam 
a  te  expelias:  undi'  et  ipsa  a  te  fugere  vult,  si  non 
revocaveris  eara.  Sed  taraen  magni  inontes  maxil- 
lam  adjutorii  tibi  adhuc  prsebebunt,  te  sursum  eri- 
gentes,  et  magnis  lignis  magnarum  arborum  le 
fulcientes,  ita  quod  non  tota  in  honore  luo,  vide- 
licet  in  decore  desponsationis  Christi  omnino  dis- 
sipaberis,  quin  aliquas  aias  ornamenti  tui  habens, 
usque  dum  vcniat  nix  morum  diversarum  irrisio- 
num,  multam  insaniam  emittentium.  Cave  ergo  ne 
ad  ritnm  paganorum  te  commisceri  veiis,  ne  cadas. 
Nanc  audi  iilum  qui  vivit  et  non  exterminabitur. 
Mundus  modo   est  in  lascivia,    postea   erit    in  tristi- 

D  tia,  deinde  in  terrore,  ita  ut  non  curent  homines 
se  occidi.  In  omnibus  his  sunt  interduin  tempora 
petulantiae,  et  interdum  tempora  contritionis,  et 
interdum  tempora  fuigurum  el  tonitruum  diversa- 
rum  iniquilatiim.  Ocuius  enim  furit ,  nasus  rapit, 
os  occidit.  Pectus  autem  salvabit,  ubi  aurora,  velut 
splendor  primi  ortus,  apparebit.  Qufe  vero  sequun- 
tur  in  novo  desiderio  et  in  novo  studi(t,  dicenda 
non  sunt.  Sed  iile  qui  sine  defectione  magnus  est, 
modo  [larvum  habiticulum  tetigit,  ut  illud  miracu- 
ium  videret  et  ignotas  lilteras  formaret,  ac  igno- 
tam  linguam  promeret,  atque  ut  muitimodam,  sed 
sibi  consonantem,  melodiam  sonaret.  Et  dictura 
est  illi  :  Hoc  quod  in  lingua  desuper  tibi  ostensa, 
non  secundum  formam   huraanm  consuetudinis  pro- 


153 


EPISTOM': 


KPIST.   IV 


lo4 


luleris,  quouiam  cousuetudo  Iijhc  tibi  data  non  est,  A 
ille  qui  limam  liabet,  ad  aptum  sonum  hominum 
expolire  non  negiigat.  Tu  autem,  o  homo  apparens 
constitutus  pastor,  surge,  et  curre  citius  ad  justi- 
tiam,  ita  ut  coram  raagno  niedico  non  accuseris 
quod  ovile  ipsius  'a  sorde  non  exterseris,  nec  oieo 
\inxeris.  Ubi  autem  voluntas  crimina  nescit,  et  ubi 
homo  desiderium  uon  rapuil  (13),  ibi  homo  omniuo 
in  profundum  judicium  non  cadit.  Sed  culpa  hujus 
ignorantiae  per  llageila  tergitur.  Ergo  tu,  o  homo, 
sta  in  recto  itinere,  et  Deus  salvabit  te,  ita  quod 
in  stabulum  benediclionis  et  electionis  te  reducet, 
et  in  aeternum  vives. 


HlLDIiGARDIS  HESPONSUM. 

Gracia    ponti/ici    cer/amina    prxdicit    hortaturque 
ad  fortitudinem . 


EPISTOLA  IIL 

AURIANI    PAPJE   AD    HILDEGARDEM. 

lllam  ad  perseverantiam  hortatur. 

Adhianus  episcopus,  servus  servorum  Dei,  Hilde- 
liARDi,  dilectsp.  in  Christo  lilijB,  prsepositae  Sancti 
Roberti,    salutem     et    apo.stolicara    benedictionem. 

Gaudemus,  filia,  et  exsullamus  in  Domino,  quod 
honestatis  tuse  opinio  ita  late  longeque  diffunditur, 
ut  nniltis  tias  odor  vity  in  vitara  (//  Cor  ii),  et  a 
lurba  fidelium  populorum  in  tui  pr.r^conium  excla- 
metur  :  Qu3e  esi  ista  quse  ascendit  per  desertum 
fanquam  virgula  fumi?  {Cant  iii.)  Unde  cum  ani- 
raam  tuara  usque  adeo  existimemus  divini  amo- 
ris  igne  succendi,  ut  ad  bene  operandum  exhorta- 
tione  aliqua  non  indigeas,  supervacaneura  duximus 
exhortatoria  tibi  verba  multiplicare ,  animuraque 
tunm  virtute  divina  sufficienter  innixuin,  aliqua 
verborum  suppositione  fulcire.  Verumtamen  quia 
et  ignis  aura  flante  fit  grandior,  et  velox  equus 
caJcaribus  urgetur  ad  cursum,  id  tuse  religioui  du- 
ximus  proponendum,  ut  videlicet  a  memoria  tua 
non  excidat  quia  non  incipienti ,  sed  perticienti 
palma  debetur  et  gloria,  dicente  Domino  :  Vincenii 
dabo  edere  de  ligno  vitae,  quod  est  in  paradiso  Dei 
mei{Apoc.  ii).  Cogita  itaque,  filia,  quoniam  ille  ser- 
pens  qui  primnm  hominem  a  paradiso  dejecit,  ma- 
gnos  perdere  cupit,   ut    Job,  et    devorato  Juda,  ad 


B 


Qui  vitam  dat  viventibus,  dicit  :  0  homo,  dirarn 
duritiam  lefenaruin  et  fortitudinem  leopardorum 
patiendo  sustinebis,  et  naufragium  iu  captura  prae- 
darum  senties,  quoniara  oranibus  his  datus  es  iu 
fatigationem  ad  te  curreutibus.  Habes  enim  intelli- 
gibilem  intellectum  coiitra  sa^vissimos  mores  ho- 
minum,  in  quibus  sestuando  retVenabis  capillos  cur- 
renlium  equorum,  qui  non  desistunt  currere  ad 
semilas  prsedarum.  Sed  tamen  rixando  contra  te 
ipsum,  inclinas  te  interdum  quasi  ad  probitatem 
quoruradam  homiuum,  ubi  celas  loculos  aliquorum 
qui  mortui  sunt  prailiari  in  planis  viis.  Unde  patie- 
ris  pugnara  Semeia?  praeliorum,  sed  destrues  mobi- 
lia  reliquiarum  illoruai  qui  in  foveam  vadunt  per 
asperitatem  suam.  Attamen  venam  habes  fortiss.  cla- 
vis,  quse  non  vadit  libenter  ad  azyma  in  forma  sardii. 
In  pectore  ergo  tuo  quiPre  salvationem  aquarum, 
ne  in  turbinem  vadas.  Sed  ut  in  raansuetudine  re- 
quiescas  ad  languorem  et  livorem  illorum  qui  per- 
misti  sunt  maceratione  diversorum  vulnerum  ,  in 
hoc  imitans  salvatorem  tuum  qui  te  redemit.  Sed 
hoc  grave  pondus  magisterii  quod  portas,  non  esl 
in  indignatione  Dei,  ubi  etiam  raore  ursorum  et 
pardorum,  et  interdum  venenum  aspidum,  tibi  et 
subsequentibus  occurrent.  Sed  gladius  Dei  illos 
occidet,  ita  dum  inter  illos  boiius  dux  surgat.  Nunc 
Q  autem  moneo  te,  ut  subjectis  tuis  frenum  imponas, 
nec  eos  malum  adversus  te  loqui  sinas. 

Unde  et  vera  lux  libi  dicit  :  Quare  nou  percutis 
nequissimos  servos,  qui  tibi  occulte  insidiantur, 
sicut  araneae  qua-  pungunt?  Vigila  ergo  strenue, 
quod  postulat  causa  in  moribus  populi  in  hoc  tem- 
pore.  0  mitissime  Pater,  memorare  quod  homo  in 
terra  es,  et  ne  timeas  quod  Deus  derelinquat  te, 
quoniam  lumen  illius  videbis 

EPISTOLA  IV. 

HILDEGARDIS   AD    ALEXANDRUM    PAPAM. 

Quod    abbas    S.    Disibodi    privilegiis    parthenonis 
montis  S.  Ruperti  contradicat. 

0  surama  et  gloriosa  persona,   quje  primura   con- 


cribrandos  apostolos  expetit  potestatera  {Luc.  xxii);  p  stituta  es  per  Verbum  Dei,  per  quod  omnis  creatura 


et  quia  scis  multos  esse  vocatos,  paiicos  autem 
electos  {Matth .  xx) ,  ita  intra  numerum  paucorura 
te  collige,  ita  usque  ad  finem  in  sancta  conversa- 
tione  Ipersiste,  ita  creditas  dispositioni  tuae  sorores 
salutis  operibus  instrue,  ut  ^cum  eis  ad  illud  gau- 
dium  valeas,  praestante  Domino,  pervenire,  quod  nec 
oculus  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis 
ascendit  {Isa.  lxiv  ;  /  Cor.  ii).  De  c«tero  autem 
comraonitoria  verba  de  te  audire  desideraraus, 
quia  spiritu  miraculorum  Dei  imbuta  diceris,  unde 
pluriraum  gaudemus,  et  divinae  gratise  gloriam 
damus. 


rationalis  et  irrationalis  in  genere  suo  facta  est, 
tibi  specialiter  idera  Verbum  claves  regni  coelestis 
per  indumentum  humanitatis  sua-,  scilicet  ligandi 
atque  solvendi  potestatem,  concessit  {Matrh.  xvi). 
Tu  quoque,  excellentissime  Pater,  materia  oninium 
spiritualium  personarum  existis,  qu.p  tuba  justitia' 
Dei  sonant  in  Ecclesia,  qua*  variis  ornamentis  cir- 
curaamicta  fulget,  dum  alii  aliis  bona  exempla, 
vitam  sanctorum  iraitando,  pra-bent  :  quti'  etsi 
quid  recte  agunt,  Deo,  et  non  sibi,  attribuunt,  et 
de  bonis  imitatoribus  suis  gaudent,  sequentes  prio- 
res  sanctas,  qui  carnem  suam   domabant,   et  seipsos 


;i3)  Id  est,  non  conseusit. 


l5o 


S.   HILDKCAKDIS. 


Ib6 


B 


tiim  maiiilesla  victoria  cojlesti?  militiir  coutra  vi-  A 
tid  diaboli  pugnantes  roborabant,  et  cum  bona 
voluntate  veiut  angeli  in  Deum  asipiciebant.  Sic  et 
tu,  0  mitis  Pater,  beniguum  patrem  imitare  qui 
po-nitentem  lilium,  et  ad  se  reverteutem,  saginatum 
Mtulum  propter  illum  occidens,  cum  gaudio  susce- 
pit  {Luc.  x\)  (li)  :  et  sauciati  v\  latrouibus  vulnera 
vino  lavit  (Luc.  x),  caligiue  confusa,  asperitatem 
correptionis  et  pietatem  niisericordid'  designat  :  et 
stella  matutina,  quu-  solem  diui  pm-cucurrit,  esto 
in  Ecclesia,  qua>  diu  schismalis  caligine  confusa, 
lumine  justitia"  Dei  caret.  Et  lu  ergo  secundum  ze- 
lum  Dei  corripe,  et  de  oleo  misericordi;i'  poenitentes 
unge,  quoniam  Deus  magis  vult  misericordiam  quam 
holocaustum  ^Ose.  vi). 

iNunc,  o  mitissime  Pater,  ego  et  sorores  meai 
genua  nostra  coram  paterna  pietate  sua  llectimus, 
orantes  ut  digneris  paupertatem  paupercul;i'  forma' 
respicere,  qua-  nunc  in  raagna  tristitia  suraus,  eo 
quod  abbas  de  monte  Sancti  Disibodi,  et  fratres 
ejus,  privilegiis  et  electioni  nostnt'  coutraJicunt 
quam  semper  habiiimus,  de  qua  semper  magna 
cautela  providendum  nobis  est,  ne  aliqualenus 
nobis  tollatur,  quia,  si  nobis  timoratos  et  religio- 
sos,  quales  qu.frimus,  non  concederent,  religio 
spiritalis  omnino  in  nobis  destrueretur.  Lnde,  do- 
mine  mi,  propler  Dominum  adjuva  nos,  ut  vel  ele- 
ctionem  nostram  obtineamus,  vel  alios  ubi  possi- 
mu?,  qui  nos  secundum  Deum  et  utilitatem  nostram 
procurent,  libere  qu;i'ramus  et  accipiamus.  Nunc  q 
iterum  rogamus  te,  piissime  Pater,  ne  petitionemno- 
stram  et  etiam  nuntios  istos  despicias,  qui  per 
fidelem  amicum  nostrum  moniti,  te  petentes,  ad 
nos  diverterunt,  et  hoc  quod  aj)ud  te  obtinere  quae- 
runt,  facias,  quatenus  post  iinem  hujus  vit;i',  qu;i' 
ad  vesperum  jam  declinat.  in  indelicientem  lucem 
pervenias,  et  dulcem  vocem  Domini  audias  :  Euge, 
serre  bone  etjidelis,  quia  super  pauca  fuisti  fidelis  ; 
iuper  muUa  te  conslituam  :  inira  in  gaudium  Domini 
tui  [Matlh.  XXVI.  Inclina  ergo  supplicationibus  no- 
stris  aures  tu;i;  pietalis,  et  nobis  et  illis  clara  dies 
sit,  ut  ex  indulgentia  tu»'  largitatis  communiter 
Domino  gratulemur,  quateuus  et  tu  in  ;i'terna  feli- 
citate  semper  gaudeas. 

HESPONSIO  ALEXANDRI  PAP.^'.  ^ 

AD    WEZELINCM    PR.F.POSITLM. 

De  prxposito  parthenoni  montis  S.  Ruperti  prx/i- 
ciendo,  non  obstante  abbatis  S.  iJisibodi  contra- 
dictione. 

Alexa.noek,  serviis  servorum  Dei ,  dilecto  filio 
pncpoiito  S.  Andrefi'  in  Colonia,  salutem  et  aposto- 
licam  benedictionem. 

Ex  parte  dilecta'  in  Christo  fili;p  nostriP,  Hilde- 
gard.  priorissjf  montis  S.  Roberti  in  Binga,  et  so- 
rorum  ejusdem  loci,  ad  nostram  aiuJientiam  noveris 
pervenisse  quod  cum  magistriim  sibi  et  pr»'positum 
de    monasterio    S.     Disibodi,    sicut   consueverant. 


elegissent,  abbas  illius  ioci,  qua'  de  persoua  mona- 
sterii  sui  facta  fuerat,  concedere  noluit,  sed  eam- 
dem  personam  eis  renuit  adhuc  assignare.  Unde 
quoniam  pn^dictis  sororibus  in  his  quae  ad  salutem 
pertinent  animarum,  diligenter  convenit  provideri. 
discretioni  tuii'  per  apostolica  scripta  mandamus 
quatenus  utramque  partem,  cum  super  hoc  fueris 
requisitus,  ad  tuam  pru?sentiam  convoces,  et  ratio- 
nibus  super  electione  pr;i'positi  hinc  iude  diligentius 
intellectis,  causam  i|)sam,  justilia  mcdiante,  decidas  ; 
et  si  pra>dict;ji'  sorores  de  illo  monaslerio  pru>.posi- 
tum  habere  non  potuerint,  facias  ut  saltem  de  alio 
habeant  competentem. 

EPISTOLA  V. 

HE.NRICI         AUCfUEPISCOPI        MOGIINTINENSIS         \\)       HILDE- 

GARUEM. 

Ut  monialem,  quamdam,  abbatissam electam,  permit- 
lal  abire  cumillis  qui  veniebant  ipsam  abducturi. 

Henricus    Dei  gratia    Moguntin;i"    sedis   archicpi- 
scopus   HiLDEGARDi    dilecliv   ;magistr;i'    de  raonte  S 
Roberti  confessoris.  gratiam  siiani  cum   paterno  af- 
fectu. 

Cnm  multa  bona  et  admiranda  miracula  de  te 
audiamus,  pigritia'  nostne  reputandum  est,  qiiod  te 
tam  sa^pe  non  visitamus  ut  posseraus.  Sed  plurimis 
negotiis  irapediti,  aniraam  ad  ea  (pi;i'  n-lerna  suut, 
vix  aliquando  et  tarde  sustoUere  valemus.  Ut  autem 
ad  id  veniainus,  ad  quod  intendimus,  notuin  tibi  fa- 
cimus,  quod  nuntii  quidam  religiosi  cujusdam  no- 
bilis  ecclesi;!'  nobis  nota",  ad  nos  pervenerunt.  ob- 
nixe  rogantes  quatenus  soror  illa  qiiam  pelunt,  qua' 
apud  te  in  religioso  habitu  maiiet  ois  secundum 
electionem  suam  concedatur  in  abbalissara.  Quod 
et  nos  auctoritate  pr;i'lationis  et  paternitatis  nostr;'' 
tibi  mandamus,  et  mandando  injungimus,  ita  ut  iu 
pra-senli  eam  qu;erentibus  et  desiderantibus,  ad 
magisterium  suum  repra-scntes.  Quod  si  feceris, 
gratiam  nostram  deinceps  plus,  quam  hactenus  ex- 
perta  fueris,  seuties;  siu  autem,  eadem  tibi  ilerum 
fortius  mandabimns,  nec  cessabimiis  dum  pra'cepta 
nostra  in  hoc  facto  corapleas. 

RESPONSI  M  HILDEGARDIS. 

Exemplo  Nabuchodonosor  prscdicit  Henricum  diyni- 
tate  suaprivandum,  et  non  diu  admodum  victurum 
proat  revera  factum  est. 

Perspicuus  fons,  qiii  non  est  fallax,  sed  Ijustus,  di- 
cit  :  Ha'  caus;i'  qii;r  de  polestate  hujus  puell;p  simt 
allata',  apud  Deum  inuliles  suu*,  quoniam  ego  altus 
et  profundus  et  circuiens,  qui  sum  incidens  lux, 
eas  nec  coiislitui,  nec  elegi,  sed  faclir  siiHt  iii  con- 
viventi  aiidacia  ignorantium  cordium.  Omnes  tideles 
audiant  ha'C  in  capacibus  auribus  cordis  et  noii  in 
auribus  qu;»'  foris  audiunt,  ut  pecus  quod  sonum 
capit,  et  nou  verbum.  Spiritus  Dei  in  zelo  dicit  :  0 
pastores,  plangite  et  lugete  in  hoc  tempore,  quia 
nescitis  quid  facitis,  cum  oflicia  in  Deo  constituta 
dispergitis  in    facultates   pecuniie,    et  in   stiiltitiam 


I  f ,  Hic  nliquid  deesse  videlur. 


IS7 


EPJSTOL^.  -  EPIST.  VII. 


lo8 


pravorum  hominurn,  timorem  Dei  non  habentiura, 
ubi  maledicta  raalitiosa  et  minantia  verba  vestra 
non  sunt  audienda.  Virgae  veslrae  hoc  modo  superbe 
elatffi,  non  sunt  in  Deo  extentse,  sed  in  poenis  prse- 
sumptionis  llagitiosae  voluntatis  vestrse.  Sed  et  ille 
qui  est,  o  homo,  tibi  dicit :  Audi  quae  in  mullis 
servitiis  me  n^gligis.  Ccelum  de  ultione  Douiini 
apertum  est  (Exod.  n\),  et  nunc  in  iniraicis  lunes 
dimissi  sunt.  Tu  autem  surge,  quia  dies  tui  breves 
sunt  (Job  xiv),  et  reminiscere  quia  Nabucbodonosor 
cecidit,  et  quod  corona  ipsius  periit  (Z>a/t.  iv).  Et 
multi  alii  ceciderunt,  qui  se  temere  in  cuilum  ex- 
altaverunt  (Gen.  ui).  Ah!  tu  cinis,  quare  non  eru- 
bescis  in  altum  te  spargere,  cum  debeas  esse  in 
putredine?  Nunc  ergo  rabidi  erubescant.  Tu  vero 
surge,  et   maledictionem  relinque,  illam    fugiendo. 

EPISTOLA  VI. 

ARNOLDI   ARCHIEPISCOPl    MOGUNTINENSIS    AD   HILDEGARDEM. 

Treces  Sancise  Flagitat. 

Arnoldus,  Dei  gratia  Moguntin*  sedis  archiepi- 
scopus,  HiLDEGARDi  Deo  dicatae  virgini  et  magislrw 
in  monte  S.  Roberti|constitutae,  gratiam  suam  cum 
paterna  diiectione. 

Scimus  quia  Spiritus  ubi  vult,  et  quomodo  vult, 
inspirat  {Joan.  iii),  dividens  unicuique  dona  sua  prout 
vult  (I  Cor.  xxi).  Hoc  autem  dicimus,  nihii  haesi- 
tantes  de  te.  Nam  quid  mirum  est,  si  ille  inspira- 
tione  sua  te  docet,  qui  quondam  agricuitores  et 
sycomoros  vellicantes  {Amos  vii),  prophetas  consti- 
tuit,  et  asinam  humana  verba  proferre  fecit  {Num. 
xxii).  Dona  ergo  Dei  refutare  non  debemus,  nec 
vaiemus.  Rogamus  ergo  dilectionem  tuam  ut  preci- 
bus  tuum  ad  Dominum  nobis  succurras,  quatenus 
dies  nostri  in  timore  et  amore  Creatoris  nostri  sal- 
tem  sint,  ila  ut  in  bonis  consummati,  vitam  in 
longitudine  dierum  perpetuae  felicitatis  habere  me- 
reamur. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Arnoldum  fortiter  increpai  etilli  interitum  prxdicit. 

0  Pater,  vivens  lumen  haec  verba  mihi  ad  te  de- 
dit:  Quare  faciem  tuam  abscondis  a  Deo,  quasi  in 
perturbatione  iracundaj  menlis  tuae?  Nam  mystica 
verba  a  me  non  profero,  sed  secundum  ea  in  vi- 
venti  lumine  video,  ita  quod  sape  quae  mens  mea 
non  desiderat,  et  quae  etiam  voluntas  mea  non  quae- 
rit,  mihi  ostenduntur,  sed  ilia  multoties  coacta  vi- 
deo.  Posco  tamen  a  Deo,  ut  auxilium  suum  non  sit 
tibi  quasi  exsilium,  et  anima  tua  sit  devota  in  pura 
scientia,  respiciens  in  speculum  salvationis,  ut  in 
aeternum  vivas.  Splendidum  etiam  lumen  graliae 
Dei  a  te  nunquara  abscindatur.  Sed  raisericordia 
Dei  te  protegat  ita,  ne  antiquus  insidialor  te  deci- 
piat.  Nunc  autem  oculus  luus  in  Deo  vivat,  et  viri- 
ditas  aniraae  tuae  non  arescat.  Lux  vivens  tibi  dicit : 
Cur  non  es  fortis  in  tiraore  tuo?Quasi  zelum  ha- 
bes,  quasi  triticum  excribres,  ita  ut  superando  de- 
iicias  quod  tibi  contrarium  est.  Sed  hoc  nolo.  De 
oc  ilo  autem  cordis  tui  inquietam  mentera  ahsterge, 


A  et  de  teipso  et  de  populo  tuo  injustitiara  abscinde, 
quia  tempus  bellorum  in  moribus  hominum  nunc 
instat,  ita  quod  nec  in  discipiina,  nec  in  districtione 
timoris  Domini  sunt.  Tu  aulem  ne  formides  eos  ad 
bonum  coercere,  quoniam  si  propter  hoc  tribulatio- 
nem  et  angustiam  sustinueris,  ue  paveas,  quia 
Filius  Dei  eadem  passus  est.  Surge  ergo  ad  Domi- 
num,  quoniam  tempus  tuum  cito  veniot. 

EPISTOLA  VII. 

CHRISTIANI  ARCHIEPISCOPI  MOGUNTINENSIS  AD  HILDEGARDEM 

Ejus  oratiombus  se  commitiii. 

Christianus  Dei  gratia  Moguntinae  sedis  archi- 
episcopus,  HiLDEGARUi  dilectae  magislrae  sororum 
de  S.    Roberto  in  Pingis,    devotionem    gratiae   suse 

B  tam  cum  paterno  quam  cura  liliali  affectu. 

Plurimis  negotiis  ircpediti,  per  pauca  tibi  scribi- 
mus  cum  tam  dilatato  corde,  toto  mentis  adnisu  ad 
piam  dilectionem  tuam  anhelemus.  Et  quia  divino 
Spiritu  te  inspiratam  cognoscimus,  exhortatoria 
verba  tua  desideramus  ;  quoniam,  dum  terreno  re- 
gno  exterius  servire  conamur,  cojlestem  Regem 
multoties  interius  negligiraus.  Igitur  et  orationibus 
tuis  ac  sororum  quae  apud  te  sunt,  nos  committi- 
mus,  ita  ut  per  illas  adjuti,  turbinibus  et  procellis 
hujus  saeculi,  in  quibus  multum  fatigamur,  Deo 
succurrente,  clementer  ,'eripiamur.  Nos  autem  vobis 
in  omnibus  necessitatibus  vestris  adesse,  ac  in  om- 
nibus  prodesse,  prout  Deus  donaverit,  pro  certo 
sciatis. 

^  RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Egregie  illum  adhortatur  ad  curam  pasioralem. 

Mystica  visio  tibi  dicit:  0  tu,  persona  praelatio- 
nis,  in  vice  Christi  ab  ipso  constitutus  es,  quemad- 
modum  omnis  potesias  a  Deo  esi  {Rom.  xiii).  Deo 
dutem  nullus  similis  inventus  est.  Ipse  Pater  om- 
nium  est,  quoniam  ab  ipso  omnia  procedunt,  et  ob 
hoc  ea  regit,  et  sacerdos  in  sacerdotali  oflicio  est, 
quia  per  purum  sacriticium,  quod  homo  factus  est 
horainem  liberavit.  In  juramento  namque  ille  sacer- 
dos  est,  quod  scriptum  est :  Juravii  Dominus,  et 
non  poeniiebit  eum ;  iu  es  sacerdos  in  aeternum  se- 
cundum  ordinem  Melchisedech  {Psal.  cix).  Deus 
quippe  in  semetipso  praedestinaverat  horao  tieri 
sine  omni  maculositate  peccati,  et  sine  omni  in- 
digentia  emendantis  pffinitentiae,  et  sine  omni 
commislione  et  divisione,  quae  in  homine  cum  pec- 
catis  sunt,  quatenus  ita  malum  vinceret,  ut  in  Mel- 
chisedech  praeiiguratum  est.  Tu  autem,  o  homo, 
qui  nunc  in  die  es,  antequam  nox  adveniat,  cum 
plus  operari  non  possis,  stude  ut  in  vera  potestale 
populum  tuum  praecepta  Dei  doceas,  et  in  recta  ju- 
stitia  eum  regas,  sicul  Deus  eum  regit,  et  per  ma- 
gnum  studium  in  misericordia  eum  habeas,  quo- 
niam  Deus  per  semetipsura  eum  liberavit.  Tali  enira 
modo  magistratus,  dominatio  et  potestas  a  Deo  est, 
Sed  et  de  mammona  iniquitatis  amicos  per  miseri- 
cordiam  tibi/ac  quaienus  cum  defeceris,  in  xterna 
tabernacula  te  suscipiani   [Luc.    xvi).  Nunc,  o  Paler 


D 


lol» 


S.   Hll.UKllAHDIS 


llili 


et  mas^isifi,  |tu>l  Chri^Uiii)  |tHU|>frciil,uii  toriiuuu   de  A  ausH    iiui)    tiii)    [londcro    nravissiiuii'  iiilirinitalis  co- 


vero  lutiDue  tibi  hjec  scriberiteni.  audi,  ut  nobis  om- 
nibus  in  necessitate  positis,  qiii  ad  te  confugiunt, 
auxilium  porrigas,  quatenus  propler  gaudium  illud 
quod  eis  iinpendis,  in  gaudiuin  ceternorum  tab(»rna- 
culorum  suscipiari.'*,  el  in  a-tcriia  beatitudiue,  ad 
quam  Deus  te  creavit,  in  »eterniim  vivas. 
KPISTOLA  VIH. 

HILDEGARDIS     AH     rUBlSriANUM      MOGU.NTINENSEM      ARCHI> 
EPISlOPUM. 

Quod,  juvene  quodam  olim  excommunicato,  sed  du- 
dum  absoluto,  in  ccnmeteno  montis  S.  Rupirti  se- 
pulto,  mandahim  a  prselatis  Moiiuntinis  acceperit 
ut  corpus  juberet  edhumari,  vel  abstineret  a  divi- 
nis  in  ecclesia  sua  celebrandis  { I  o)  pontificis  opem 
implorat 

0  mitiss.  Pater  el  domine,  qui  in  vice  Jesu  Chri- 
sli  super  oves  Ecclesia;  pastor  constitutus  es,  summo 
Deo  et  paternae  pietati  tuaj  gralias  huinililer  agi- 
mus,  pro  eo  quod  litteras  paupertalis  nostrae  mise- 
ricordiler  suscepisti,  et  quod  pro  nobis  tribulatis 
et  angustiatis  in  misericordia  tua  lilteras  ad  praj- 
latos  nostros  Mo^^untiam  mittere  dignalus  es,  et 
etiam  pro  dulcibus  verbis  solita'  clementia;  tua;, 
quibus  per  domiiium  Hermanum  ecclesia»  Sancto- 
rum  Apostolorum  in  Colonia  decanum,  ita  consola- 
lae  et  la;titicatcP  sumu.s,  quod  in  omni  tribulatione 
el  angustia  nostra,  sicut  tilia;  ad  te  dilectum  Pa- 
Irem  securte  coufugimus.  Lnde,  bone  domine,  nos 
iamulee  tuae  qua*  sedemus  in  tristitia  Iribulationis 
ct  angustiae,  in  spiritu  humilitatis  pedibus  tuis  pro- 
voluta;,  causam  intoierabilis  doluris  nostri  in  pura 
veritate  lacryiiiabiliter  tibi  aperimus,  ea  liducia, 
quod  ignea  charitas,  qua-  Deus  est  (Joan.  iv),  tibi 
inspiret,  utcum  paterna  pietate  lamentabilem  vocem, 
quam  in  tribulatione  nostra  aftlictaj  ad  te  clamamus, 
misericordiler  exaudiri  digneris.  0  milis  Pater, 
cum  pra^lati  nostri  .Moguntini  mortuum  juvencm 
ante  mortem  suam  ab  anuo  diii  absolutum,  et  om- 
nibus  ChristiancC  lidei  sacramentis  munitum,  sicut 
eliam  ante  in  litteris  tibi  insinuavi,  apud  nos  se- 
pultum,  a  ccemelerio  nostro  ejicere  nos  jussissent, 
vel  a  divinis  nos  cessare,  ego  ad  verum  lumen,  ut 
soleo,  aspexi,  et  in  illo  Ueus  mihi  pra-cepit,  ne  un- 
quam 


B 


acta,   ad    prtelatos   uostros    in    Moguntiam   veni,  et 

verba  qua>  in  vero   lumine    videram,   ut   ipse    mihi 

praecepit,  scrijita     rcpraesentavi,    quatenus    in    illis 

cognoscerent  qua-  voluntas  Dei  in    hac    causa   esset. 

Veniam  quoque  coram  ipsis,  qni  tunc  aderant,  ama- 

ris    lacrymis  petens    ab  eis,    tlebiliter  et  suppliciler 

misericordiam  quaesivi.    Sed    cum   eorum    oculi  ita 

caligassent,    ut  nullo  respectu  misericordio'  me  re- 

spicere  potuissent,    plena   lacrymis  ab  eis    discessi. 

Sed  cum   plurimi  homines   stiper   nos   rni-^ericordia 

moverentur,  licet    pro    voluntate    sua    nos    adjuvare 

non  possent.  lidelis    amicus   meus,    scilicet    Coloni- 

eusis  arcliiepiscopus  ad  ipsos    in    Moguntiam  venit, 

el  quodam  inilite  libero  homiiie  assistente,    qui  suf- 

licientibus  teslibus  probare  voluit,   quod  ipse  et  pra*.- 

dictus  raortuus,  adluic  in  corpore   vivens,   cuni  pari- 

ler   iii   eodein    excessu    fuissent,     jiariter    etiam  ab 

anno,  eodem  loco,  eadem  hora,   ab   eodem    sacer- 

dote  soluti  essent,  eodem  sacerdote,  etiam  qui  eos 

absolvit,  pr;esente,  ab  eiscognita  hujus  rei  veritate, 

idem  pra-sul  de  te  praesumens,  licentiam  celehrandi 

divinn,  usque  ad  reditum   tiium  secure   et    in   pace 

ohtinuit.  Cum  autem,   dulcissime    domine,  tiduciani 

maximam  de  lua  misericordia  haberemus,    per  eos- 

deni    pra?latos     nostros    posl    reversionem    suam    e 

Homa,  e  syuodo  littcras   tuas    diviuorum  interdicto- 

rias  accepimus :    quas    ut  paterna'    pietati    tujT"  con- 

lido,    nunquarn      misisses,    si     verilatem    hujus    rei 

(^  agnovisses.  Sicque,    mitissime    Pater,   in    priori  li- 

galura  multo  rnajori  dolore   et  tristitia   tuiinetipsius 

jussione  constituta;  sumus.   Unde  in    visione  anima' 

mea?,  in    qua   nunquam    me  aliquo    verbo  turbasti, 

jussa  sum  corde  et    ore    dicere  :  Melius  esl    mihi  in- 

cidere  in  manus  hominum,   quam  derclinquere  pra'- 

ceptum  Dei   niei  (Dan.    xiii).  Ergo,   mitissime  Pater, 

obsecro  te  in  amore  Spiritus  sancti,    ut  propter  pie- 

tatem    aiterni     Patris,    qui    pio  salute    hominis   in 

suavi   viriditato    misit     Verbuin     suum    iii    Virginis 

uterum,  dolentium  et  ploranlium    tiliarum    tuarum 

lacrymas  despicere  non  velis,  quse  ob  tiinorem  Dei, 

tribulationes    et    angustias    hujus    injusta;    ligatura' 

sustinemus.    Spiritus  sanctus    infundat   libi,   nl   ita 

.      ,     •  .        ,  suner  nos    misericordia  movearis,    ut  eliani  tii  posl 

voluntario    consensu    ineo  ejiceretur,  quem  n                                                        •       .• 

. ,    ,     .      .         ,     •  I     i       •  j  linera  vitae  tuae  pro    hoc  misericordiam  consequaris. 

ipse  a    sinu    Lcclcsiae  in    gloriam  salvationis  depu-  ""'^'"                  i                                                    i 


taudum  susceperit,  qunniam  nigredo  magni  peri- 
culi  nobis  inde  proveniret,  eo  quod  contra  volunta- 
tem  ejus  veritatis  essd.  Si  enim  iste  liinur  ornni- 
potenlis  Dei  mihi  iiun  obstitisset,  eis  humiliter 
obedissem,  ct  quemcunque  in  noraine  luo,  qui  Do- 
minus  et  advocatus  noster  es,  eumdem  mortuum 
jussissent  elferre,  si  cxcommunicatus  non  esset, 
servandum  jus  Kcclesise,  grata  voluntate  conces- 
sissem. 

Cum  auttiiii  per  aliquod  tempus  non  sine  magno 
dolore  et  tnstitia  ce.ssa3semu5,  iii  vera  visione  ani- 
mae  meae  a  summo  judice  fcujus  praecepto  resistere 


EPISTOLA  IX. 

ClllUSnA.Nl       AUCI1IEI'ISC0['1       MOIiU.NTI.NIJNSlS        AI)      HILDE- 

GARUEM. 

Ejus  af/liclioni  compatitur ;  mandal  se  Ecclesise  Mo- 
yuntinx  sif/nificasse  «  ut  si  honorum  virorum  veraci 
asscrtione  de  absolutione  prxfati  defuncli  ei  os- 
tensum  fuerit,  divina  sororihus  montis  S.  Ru- 
jjerti  officia  celebrentur.  » 

CuRTSTiANUs  D.  g.  Moguntinaj  sedis  archiepisco- 
pus,  reverendae  et  in  Christo  dileciai  douiina'  Hil- 
DEGAKDi,  et  universis  sponsis  Christi,  cuni  ipsa  Deo 
famulantibus,  de  virlute  in  virtutem  ascendere,  et 
Deum  deorum  in  Sion  videre  (Psal.  lxxxui). 


ifo)   Vide   Commentarium  supra  laudatum,  §  XI,  num.  11)7. 


Itjl 


EPISTOI./i:. 


EPIST    \. 


\C,i 


Ktsi  111  adiiiiranda  ac  laudanda  polenlia  Uei  et 
Sahatoris  noslri  clementia,  minirae  suflicientes, 
itno  prorsus  indigni  simus,  tuo  tamen  ut  digni 
eHiciamur,  charissima  in  Ciirislo  domina,  seduio 
conlisi  suilVagio,  illum  gratiarum  actione  prosequi- 
mur,  a  quo  omne  datum  optimum,  et  •omne  do- 
num  perfecium  descendens,  utpote  a  Patre  lumi- 
num  [Jac.  i),  cni  in  anima  tua  digne  complacuit, 
et  eam  vero  et  inifslimabili  lumine  suo  illustravit, 
cujus  gratia  prteveniente  et  subsequente  colla- 
tum  est  sauctu-  devotioni  tute,  cum  Maria  ad  pedes 
Domini  sedere  {Luc.  .x),  et  superna'  Jerusalem  visio- 
nibus  vacare.  Hirc  manifesta  saiicla^  conversationis 
tua'  indicia  et  stupenda  veritatis  testimonia,  ita 
animam  nostram,  cliarissima  in  Cliristo  domiua,  tuis 
Jussionibus,  ne  dicam  precibus  obligatam  tenent,  ut 
quidquid  unquam  sanctis  votis  tuis  accedere  nove- 
rimus,  ad  hoc  cordis  nostri  intentionem  merito  in- 
clinare  debeamus;  sperantes,  et  summam,  post 
Deum,  in  tua  sanctitate  liducidm  habentes,  nos 
sanctissimo  odoraniento  oralionum  luaruni,  gra- 
tiam  Dei  pnevenientem  et  subsequentem  percipere, 
et  hanc  peccatricem  animam  nostram,  tua'  sancti- 
tatis  interventu,  clementiam  Creatoris  sui,  sibi 
tandem  placitam  invenire.  Inde  est  quod  super  tri- 
bulatione  et  aftliclione,  quam  ex  suspensione  divi- 
uorum  una  tecum  sacer  conventus  sustinet,  tanto 
arctius  vobis  condolemus,  quanto  evidentius  inno- 
centiam  vestram  in  hac  parte  perpendere  valemus, 
Verum  quia  constabat  ecclesia'  sepullum  apud  ec- 
clesiam  vestram  defunctum.  in  vita  sua  excommu- 
iiicationis  sententiam  incurrisse,  dum  adhiic  eidem 
ecclesia-  de  absolutione  ipsius  incertum  exstitit, 
vobis  interim  propter  statuta  sanctorura  Patrum 
inou  evitanda)  claraorera  cleri  declinare,  et  scan- 
dalum  Ecclesiy  dissimulare,  periculosum  nirais 
tuit,  donec  idoneo  testimonio  bonorum  virorum,  in 
facie  Ecclesia*  illura  absolutum  fuisse  comprobetur. 
Proinde  vestra-,  ut  dignum  est,  aftlictioni  ex  inlimo 
corde  compatientes,  Ecclesia'  Moguntina-  rescripsi- 
mus  in  hunc  modum,  ut  si  bonorum  viroriim  veraci 
asserlione,  de  absolutione  pra^fati  defuncti  ei  osten- 
sum  fuerit,  divina  vobis  ofticia  celebrari  pra-cipi- 
raus,  rogautes  et  obnixe  sanctitati  vestra'  suppli- 
cantes,  quatenus  si  ex  culpa  nostra  vei  ignorantia 
vos  in  hac  parte  molestavimus,  petenti  veniara  non 
subtrahalis  misericordiara ;  et  Patrera  misericordia- 
rum  exorare  dignemini,  ut  sanos  incoluraes  nos 
vestro  sancto  conspectui  et  Ecclesia'  Moguntina'  re- 
pra'sentet,  ad  honorem  Dei  et  Ecclesia'  vestra",  et 
salutem  anima'  nostra'.  Conservet  nobis  Dominus 
sanitatem  et  sanctitatem. 

EPISTOLA  X. 

HERTUVIGI      BREME.XSIS     ARCHlEPISr.OPl     AD     UILDEGARDEM. 

Obitum  sororis  suae,  Richardis  abbatissse,  nuntiat. 
HiLDEGARDi  magistra*  S.  Roberti  in  Chrislo  Her- 
TUViGUs  Bremensis  archiep.  et  Richardis  abbatissa> 
frater,  id  quod  est  luco  sororis,  et  plus  quara  soro- 
ris,  obpdientiara. 


B 


\  Notilico  tibi  sororem  uostram,  illain  ineam,  inio 
tuam,  meam  corpore,  tuam  anima  universte  carnis 
viam  intrasse,  et  honorem  qiiem  ei  contulerara 
parvipendisse,  dum  ad  regera  terrenum,  regi  coeio- 
rum  Domino  sno  obedisse,  et  sancte  et  pie  con- 
fessam  fuisse,  et  inunctam  oleo  sancto  post  con- 
fessionem,  habita  plena  Christianitate,  et  claustrum 
tuum  ex  toto  corde  lacrymabiliter  desiderasse,  se- 
que  Doinino  per  raatrera  et  Joannem  coramittens, 
et  signo  crucis  tertio  signato,  Trinitatem  et  uni- 
tatem  confitens  in  perfecla  iide  Dei,  et  spe, 
et  charitate,  certi  sumus,  iv  Kalend.  Novemb. 
obiit.  Rogo  ergo  te,  si  dignus  sura,  quantura 
possum,  quantum  te  dilexil,  eam  diligai  :  et 
si  in  aliquo  deliquisse  videtur,  cum  ex  ea  non 
fuerit,  sed  ex  me,  saltem  lacryraas  ejus,  qiias  pro 
recessu  claustri  istius  eiTudit,  quarum  mulli  testes 
sunt,  attendas ;  et  nisi  mors  impedivisset,  vix  ha- 
bita  licentia  ad  te  venisset;  et  quia  morte  deteuta 
est  rae  pro  ea  venturum,  si  Deo  placet,  scias.  Sed 
Deus,  qui  remunerator  orauium  bonorum  e»t  de 
bonis  qua^  sibi  exhibuisli  sola  inter  omces,  et  super 
omnes  tam  cognatos  quara  amicos,  de  quibus  Deo 
et  mihi  gratulabatur,  hic  et  iu  futuro  ad  omnem 
voluntatem  tuam  le  remuneret.  Sororibus  tuis  de 
omnibus  benefactis  suis  gratias  referas. 

RESPONSUM   HILDRGARDIS. 

Herluvigum  et  Richardem  laudat.  Prseclara  monita 

suggerit. 

C      Qui  in  primo  die  te  vidit,  et  oculos  tibi  ad  viden- 

dura  cum  volautibus  pennis   omnis  creatune   dedit, 

et  qui   homiuem  speculura  in  plenitudine  omnium 

miraculoruiu    suorum   fecit,  ut  scientia   Dei   in  illo 

clareat,   sicut   scriptum   est  :   Quoniam  dii  esiis,  et 

filii  Excelsl  omnes  {Psal.  lxxxi)  ;  ille  ad  te  aspiciat, 

et    te  ad    ipsius  voluntatem    dirigat.    Homo    tangit 

Deum,  qui  uec  initium  nec   tinein   habet,  ubi  ratio- 

nalitas  in  honiine  Dcum  imitatur,  et  scienlia  boni 

et  mali  Deum  ostendit.  Sic  est  rota  a^ternitatis.  Ipse 

etiara  Deus  faciat   ut  malum  illud  fugias,   quod   in 

primo  die  incoRpit,  et  bona  voluntate  caret,   et  quod 

Deo   semper    contradicit.    Faciat  etiara  in   te    fene- 

stras,   qua'    in  coelesti  Jerusalem  luceat,   quai  sunt 

pulchra  a'diticia  in  virtutibus.  et  faciat  te   volare  in 

amplexibus    charitalis    Dei,  sicut   ille     dixit,   quem 

Deus  perfuderat  :  Qui  sunt  hi  qui  ui  nubes  volant, 

et   quasi   columbse   ad  fenestras  suas?  {Isa  lx.)  Et 

iterura  :  Ego  paupercula  forraa  vidi  in  te  lumen  sal- 

vationis.    Nunc    pra'cepta    Dei    imple,    qua'    gratia 

ipsius  tibi   dat,   et  qua?  Spiritus   sanctus   te   docet. 

Sed  et  in   Spiritu   mystici   doni    tibi    dico   :   Tu  es 

laudabilis  persona,  qmo   necessaria   est   homini,   ha- 

bens  in  altissimo  Deo   successionem,   quod  est  pon- 

titicale   oflicium  :    ideo    oculus    tuus  Deura    videat, 

sensus  tuus  juslitiam  ejus  intelligat,   et    cor  tuum 

in  amore  Dei  valde  ardeat,  ut  aniraa  tua  non  defi- 

ciat,  sed  sit  in  suramo  studio   ujdificare   turrim  coe- 

lestis  Jerusalem,  et  Deus  det    tibi  adjutricem,  vide- 

licet     dulci.ssimain     matrem     raisericordiam.     Esto 


iti;'. 


S    lUI.DKC.AHniS 


ir.! 


etiam  liicida  stella,  lucens  iu  tenebris  noclMun  A 
pravoriim  ho.ninum;  et  velox  cervus  currens  ad 
fontem  ai|u;i'  viva».  Respice,  qnia  hoc  tempore 
multi  paslores  sunt  ca-ci,  claudi  ct  raptores  pecn- 
nia>  mortis.  suffocantes  justitiam  Dei.  Sed  Deii^ 
sciens  oninia,  scit  ubi  pastoralis  cura  utilis  est. 
Ideo  tidelis  homo  non  circumeat  qua-rens  pra^latio- 
nem.  Quod  si  qu.psierit,  in  inquieta  mente  sua  po- 
testatem  magis  voluptate  appelens,  quam  vohinta- 
tem  Dei  iuspiciens,  lupus  rapax  in  persona  sua  est, 
et  anima  ipsius  nunquam  qua^rit  spiritalia,  sed  ibi 
Simonia  est.  Unde  et  in  spirilu  libi  dico  :  0  quam 
magnum  miracuhim  «sl  in  salvatione  animarum 
hominum  illorum,  qui  in  pr.i-latione  absque  Simonia 
sunt,  quos  Deus  ita  inspicit,  quod  gioria  ejus  in 
ipsis  non  obumbratur;  sed  facit  in  ipsis  velut  fortis 
bellator,  qui  hoc  studet,  ne  ab  ullo  superetur,  sed 
ut  victoria  ip^ius  stabilis  sit.  Nunc  audi  :  Sic  fa- 
ctum  est  in  lilia  mea  Richardi,  quam  liliam  nieam 
nomino,  quia  plena  charitas  in  anima  mea  fuit  ad 
ipsam,  quoniam  vivens  lux  in  fortissima  visione 
docuit  meipsam  amare.  Audi :  Deus  eam  in  hoc  zeio 
habuit,  quod  volupta?  ?.i'culi  iliam  amplecti  non 
potuit;  sed  contra  eam  pugnavit,  quamvis  ipsa 
velut  flos  in  pulcliritudine  et  decore  in  syniphonia 
hujus  sa^ruli  appareret.  Scd  dum  ipsa  adhuc  in 
corpore  viveret,  audivi  de  ipsa  in  vera  visione  dici  : 
0  virginitas,  in  regali  thalamo  stas.  psa  enim  in 
virginea  virga  in  sanctissimo  ordine  socielatem  ha- 
bet.  unde  filiae  Sion  gaudent.  Sed  tamen  antiquus  p 
serpen?  voliiit  eam  a  beato  lionore  retrahore  per 
altam  generositatem  liumanitalis .  Sed  summus 
jndex  traxit  hanc  liliam  meam  ad  se,  abscindens  de 
illa  omncm  humanam  gloriam.  Unde  anima  mea 
magnam  liduciam  habet  in  en,  quamvis  mundiis 
pulchram  formam  et  prudentiam  ipsius,  dum  in 
corpore  viveret,  diligeret.  Sed  Deus  illam  plus  dile- 
xit.  Idcirco  noluit  Deus  amicam  suam  dare  inimico 
amatori,  id  est  mundo.  Nunc  lu,  o  chare,  sedens  in 
vice  Christi,  perflce  volunlatem  anim.'e  sororis  tua% 
quoniam  postulat  necessitas  obedientise.  Et  ut  ipsa 
semper  sollicita  fuit  pro  te,  ita  et  nunc  esto  pro 
anima  ipsius,  el  fac  bona  opera  secundum  studiuni 
ipsius.  Unde  et  ego  abjicio  dolorem  illum  de  corde 
meo  quem  n>ilii  fecisti  in  hac  fllia  mea.  Deus  con-  D 
cedat  tibi  per  sufi"ragia  sanclorum  rorem  grati.^p 
sua-  et  beatam  remunerationem  in  futuro  sa-culo. 
EPISTOLA  XI. 

ARNOUjI     r.OLOMENSIS     ARCIIIEPISCOPI     AO      HILDEGARDEM. 

Librum  ipsius  ■petil. 

Ar.noldus  D.  g.  Coloniensis  archiepiscopus,  Hil- 
DEGARDi  lucerna"  ardenti  in  domo  Domini,  de 
monte  S.  Roberti,  in  protectione  Dei  cceli  com- 
morari. 

Si  bene  valetis,  et  omnia  qua-  circa  vos  sunt,  di- 
riguntur  a  Domino,  congaudemus.  Sed  et  nos  me- 
ritis  vestris  valeamus.  Quia  enim  uti  jamdiu  dispo- 
suimiis,  ad  vos  minime  venire  valeamus,  in  quan- 
tum  inpra-sentiarum  possumiis,   nos   vobis  commit- 


timus,  manus  nostras  in  vestras  damus,  iidem  flde 
conjuiigimus,  totum  nos  vobis  commendainiis.  Pr.p- 
terea  lihrum  quem  ipsa  divino  Spiritu  inspirata 
scripsistis,  remota  oniiii  occasione,  qiiia  iiec  volu- 
iiiiis  nec  possumus  eo  carere,  sive  imparatus  sive 
non,  per  pva'sentium  portitorem  nobis  transmiltcie 
non  dubitetis;  ubi  Deum  tentare  uolumus.  sed  ubi 
mirabilia  ejus  videre  desideramus. 

RESPONSUM  HILDECiARDIS. 
Mystice  et  utcunque  obscure  loquitur ;  clariora  tamen 
de  libro  suo  subjungit. 
In  vera  visione  ha'c  vidi,  audi  ergo  :  Quemdam 
hominem  in  valle  cujusdam  magni  montis  video 
stantem,  qui  optioncm  in  gustu  anima'  sua'  liahot. 
Et  idem  homo  inillil  opinionem  quam  habet,  in 
altitudinem  ejusdem  montis,  aer  ipsius  montis  illam 
suscipit,  ita  quod  inde  igneum  colorem  accijiit, 
sicut  oleum  quod  ab  igne  accendilur.  Sed  munda' 
aves  qua'  ab  imniundis  separata'  sunt,  veniiint,  et 
aerem  illum  in  alas  suas  suscipiunt,  et  iude  cele- 
res  in  volatu  suo  iiunt.  Qiiod  nobilissimus  Pater  vi- 
dens,  dicit  :  Unde  venitis?  Qua'  respondent  :  Qui- 
dam  alienus  homo  in  valle  monlis  stans,  suavissi- 
mum  ventum  in  altitudinem  ipsius  ad  nos  misit,  et 
inde  veloces  facLi^  sumus  ad  volandum  ad  le.  El 
idem  paterfamilias  ad  eas  dicit  :  Iste  homo  quam- 
vis  a  longe  stet  a  me  tanien  proptcr  cursum  quo  vos 
ad  me  misit,  volo  illum  amare.  Qui  aulem  bcne 
vult  vigilare,  hunc  intellectum  percipiat.  Deus  mul- 
loties  propler  orationes  sanctorum,  do  lupis  agnos 
facit,  sicut  eliam  de  peccatoribus  justos.  Unde  et 
qui  omnia  novit,dicil:  Vide  ne  Deum  in  speluncis 
latronum  ames  et  ne  ipsum  in  vanitatihus  nomi- 
nes,  ita  quod  Deum  tantum  in  verbis  invoces,  et 
non  in  operibus.  Qui  in  verbo  loquitur,  illi  respon- 
debo  :  qui  autem  in  verbo  loquitur,  illi  alienus  sum. 
Nam  contumaciam  deleo,  et  contradictionem  illo- 
rum  qui  me  contemnunt,  per  menietipsam  con- 
lcro.  V.r,  va'  malo  iniquorum  spernentium  me.  Hoc 
audi,  0  homo,  si  vivere  vis;  alioquia  giadius  meus 
percutiet  te.  Nunc  autem,  o  pastor  populi  tui,  ego 
paupercula  scripta  veracium  visionum  istarum  tibi 
misi,  sicut  petisti,  nihil  humani  ingenii  et  pro- 
pritf"  volunlatis  mea'  continentia,  sed  qua'  indeli- 
ciens  lumen  composilione  sua,  et  eisdem  verbis 
manifestare  voluit,  quomodo  sibi  placuit,  cum  ncc 
ipsum  quod  nunc  tibi  scribo,  ingenio  meo,  nec  uUo 
humano  arbitrio,  sed  superna  osteusione  composi- 
tum  sit. 

EPISTOLA   .XII. 

EBEHHAnDl    ARCHIEPISr.OPI    JCVAVENSIS    AD     HILDEGARDEM. 

Sanctx  precibus  se  commendat  ei  ejus  litteras  petit. 
Juvavensis  Ecclesire  Dei  gratia  minister  et  ar- 
chiepiscopus,  licet  indignus,  HiLnEOARDis  sorori  et 
magislra'  de  S.  Roberto  in  Pingis,  quidquid  valet 
peccatoris  oratio,  et  post  hujus  carnis  tropaium, 
ad  amplexus  coelestis  .sponsi  cum  prudentibus  vir- 
ginibus  introire  (Matth.  xxv).  Ego  peccator  in 
valle  laciymarum  positus,  multis  sa>culi  turbinibus 


Ifif) 


F.PISTOI./i:.  —  EPIST.  .\III. 


j  fit; 


et  procellis  allritus,  intus  timores,  /oris  pugnas 
{II  Cor.  vii)  passu?,  obnixe  tuam  postuio  dilectio- 
nem,  ut  pro  me  preces  fundere  digneris  quatenus 
divina  misericordia  su£E  pietatis  viscera  super  me 
aperiat,  et  ab  omuibus  tribulationibus  clemeuter 
eripiat,  quia  et  imperator  pro  schismate,  quod  nunc 
in  Ecclesia  est,  nobis  vim  inferre  conatur.  Memi- 
nisse  etenim  debet  charitas  tua,  virgo  Deo  digna, 
quia,  cum  essem  apud  Moguntiam  in  curru  ejusdem 
imperatoris,  sanctis  orationibus  tuis  attentius  me 
commendavi,  pro  eo  ut  per  tuam  intercessionem 
status  vita?  raea?  profectum  haberet  in  Doraino  et 
felicem  consummationera.  Unde  eliani  poUicita  es 
parvitati  meee,  ut  acceptis  litteris  meis,  secundum 
quod  Dominus  dignaretur  libi  revelare,  non  gravare- 
ris  mihi  rescribere.  Hujus  pollicitationis  debitum 
requirit  parvitas  mea  a  tua  sanctilate.  Vale,  virgo 
Dei,  et  memento  mei.  Quidquid  tamen  illud  est  quod 
rescribis,  pone  sub  sigilio. 

RESPOiNSIO  IIILDEGARDIS. 
Eberhardum  passim  laudat.  Pulchre  docet  labores 
externos,  ex  charitate  et  obedientia  susceptos,  mi- 
nime  obesse  viro  Beum  amanti. 

0  tu  persona,  quee  in  vice  Eilii  Dei  viventis  es, 
statum  tuum  nunc  video,  velut  duos  parietes  quasi 
angulari  lapide  conjunctos,  quorum  alter  ul  candida 
nubes  apparet,  alter  aliquantulum  umbrosus;  sic 
tamen,  quod  nec  candor  ilie  huic  umbrositati,  nec 
eadem  umbrositas  huic  candori  se  intermiscet.  Pa- 
rietes  isti  labores  tui  sunt,  animo  tuo  conjuncti, 
ubi  ex  altera  parte  intentio  et  suspiria  tua  an- 
gustam  viam  ad  Deum  in  candore  anhelant,  et  ex 
aitera  circuitus  laboris  tui  aliquantulum  in  umbro- 
sitate  ad  populum  tibi  subjectum  pertinet  ;  ita  ta- 
raen,  quod  candorem  intentionis  tuae  velut  do- 
mesticum  habes,  et  umbrositatem  s«cularium  la- 
borum  velut  quoddam  tibi  alienum  insj.icis,  nec 
haec  tibi  intermisceri  permittis,  et  ideo  fatigatio- 
nem  in  animo  tuo  frequenter  habes.  Nam  intentio- 
nem  tuam  ad  Deum,  et  laborem  tuum  ad  populum 
non  habes  velut  unura  ;  sed  cum  bona  intentione 
ad  ccelestia  anhelas,  et  cum  populum  in  Deo  pro- 
curas,  in  una  mercede  conjungi  possunt ;  sicut  et 
Christus  coelestibus  inhsesit,  et  tamen  ad  populum 
se  inclinavit,  ut  scriptum  est :  Ego  dixi  :  Dii  estis, 
etfilii  Excelsi  omnes  [Psal.  lxxxi  ;  Joan.  x).  Dii  sci- 
licet  in  coelestibus,  et  filii  Excelsi  in  procuratione 
populi.  Tu  ergo,  o  Pater,  iabores  tuos  fonte  sa- 
pienticE  perfunde,  quem  duse  tiliaj  hauserunt,  quse 
regalibus  circumdatae  sunt  vestibus,  videlicet  cha- 
ritas  et  obedientia,  quoniara  Sapientia  cum  chari- 
tate  omnia  ordinavit,  pluriraos  rivulos  educendo, 
ut  dicit :  Girum  coili  circuivi  sola  [Eccli.  xxiv)  ;  et 
quia  Deus  homini  per  obedientiam  praeceptum  de- 
dit,  vestimentum  quidem  charitatis  est,  quod  vul- 
tum  Dei  in  angelico  ordine  aspicit,  sed  vestimen- 
tum  obedientiae,  circumamictio  huraanitatis  Domini 
est.  Istee  puellae  ad  januam  tuam  pulsant,  et  chari- 
tas  ad  te   dicit:  Tccura  manere    desidero.  et  volo  ut 


A  in  lectnm  strati  tui  me  ponas,  et  in  diligenti  arnici- 
tia  me  habeas.  Nam  quando  vulnera  cum  raiseri- 
cordia  tangis  et  tergis,  in  lecto  tuo  jaceo  ;  et 
quando  simplices  et  bene  viventes  cum  benevolen- 
tia  in  Deo  tenes,  in  diligenti  araicilia  tua  sum. 
Sed  et  obedientia  ad  te  dicit;  Tecum  maneo  pro- 
pter  ligaturam  legis  et  pra^ceptorum  Dei.  Ergo  stre- 
nue  et  in  forti  vi  me  tene,  non  ut  villicum,  sed  ut 
clarissiraara  amicam.  Nam  in  initio  baptismi  me 
suscepisti,  et  in  aliqua  progressione  tua  me  tenui- 
sti,  scilicet  in  disciplina  subjectionis,  et  in  prse- 
latione  ubi  prgeceptis  Dei  obedisti.  Charitas  enim 
raateria  mea  est,  et  ex  illa  orta  sum.  0  Pater,  sa- 
pientia  verum  tibi  dicit :  Esto  similis  patrisfamilias, 
qui  stultitiam  filiorum  suorum    invite   audit ;   et  ta- 

"  men  prudentiam  suam  non  deserit,  velut  etiam 
ego  cffiiestia  et  terrestria  in  utilitate  populi  in 
unum  conjungo.  Tange  ergo  et  tinge  vuinera  et 
simplices  et  bene  viventes,  atque  gaudium  in  utra- 
que  parte  habe,  Deo  adjuvante.  Nuuc,  o  Pater, 
ego,  paupercula  forma  video  quia  voluntas  tua 
januam  virtutura  optat  quce  tibi  veniet,  ita  quod  in 
istis  virtutibus  raolendinum  finis  corporis  tui  com- 
plebis.  Qui  est,  et  qui  omnia  perscrutatur,  animara 
et  corpus  tuum  in  salute  sua  teneat. 
EPISTOLA  XIII. 

HILLINl      TREVIRORUM       ARCHIEPISCOPI     AD      HILDEGAHDEM. 

Rogaf  ut  «  de  cella  regis  vinaria  guttas  aliquas  ad 
ipsum  stillare   scripto   dignetur. 

P  HiLLi.NiJS  Dei  gratia  Trevirorum  hurailis  minister 
et  servus,  ac  eorumdera  archiepiscopus,  licet  indi- 
gnus,  HiLDEGARDi  clarissira»  sorori  Agnura  et  Spon- 
sura  scqui  quocunque  ierit  {Apoc.  xiv). 

Quoniam  Dei  sapeintia  qua?  infirma  mundi  eligit, 
ut  fortia  confundat  (I  Cor.  i),  jucundum  tibi  ha- 
bitaculura  in  tua  virginitate  eligere  complacuit, 
lucis  suae  gratiam  in  spiritu  consilii  et  scientiae 
araplioris  in  te  largius  elfudit,  cujus,  ut  arbitror, 
lucis  etfusione  etiara  aliorura  raentes  ad  studia 
raeliora  et  saluti  viciniora  excitari  voluit  {Hebr. 
vi),  et  iliustrari,  te  mediante,  maler  veneranda,  et 
sincerissiraa  charitate  amplectenda.  Superest  igitur, 
virgo  Christi  dilectissima,  verae  vitis  (Joan.  xv), 
cujus  sub    umbra   quiescis,  cujus  fructus  gutturi  tuo 

C  dulcis  et  ampiexabilis  (Cant.  ii) ;  verae,  inquam, 
vitis  propagiues  in  hoc  mare  procellosum  latius 
extendere,  coelesiis  poculi,  quod  inebriaris  [Cant. 
v),  dulcissimum  saporem  ad  lucra  animarum  qua- 
quaversum  propensius  derivare,  quae,  gratis  accepisti 
gratis  dare  [Matth.  x),  ne  forte  arguaris  lucernam, 
ad  utilitatera  proxirairum  accensam,  sub  modio 
abscondere  voluisse  [Matth.  v  ;  Luc.  vni,  xi). 
Rogo  ergo,  mater  sancta,  cum  caeteris  ad  portum 
consolationis  tuae  confugientibus,  spe  desiderii 
raei  uberriraa  fretus,  rogo,  inquam,  et  contestor 
viscera  tua  raaterna,  per  sanctara  charitatem,  qua- 
tenus  de  cella  illa  regis  vinaria  [Cant.  ii),  (cujus 
voUiptatis  abundantia  etiam  in  hac  vita  mirabiliter 
inebriaris),  guttas    aliquas   ad  me   peccatorem,   per 


h. 


HILDKC.AHUIS 


l(i8 


prav-euUum    laloreiii,    >tillare  scrlpto  dii:ncris;  tuni  A  sorori  el  inagislra' de  S.  Roberto,   devot;i>  devotionii; 


propter  eum,  qui  tibi  ea  po^se  pra>5litit,  tum  ea- 
propter,  ut  verilatis  experientia  comprobet  quod 
quorumdam  auribus,  de  gratia  tibi  coelitus  infusa. 
rumor  dubitanter  infert.  llle  igitnr  qui  coepil  in  lc 
bonum    opus,  consummet    iu    vita   viveutium   <Pki- 

*^   '  "  RESPONSUM  HILDEf.ARDIS. 

Propheiice  et  hortatorie  scribit. 

Sapienlia  sonat,  dicens:  Nunc  squalidnm  tempus 
muliebris  formaR  est,  Oi,  Oi,  Adam  novum  testa- 
menttim  omnis  justitiae.  et  radix  omnis  seminis 
hominum  f'iit.  Pn=lea  in  genere  ip^iiis  virilis  ani- 
mus  surre.xit,  qui  inter  tiirmas  exiit.  vpjut  irbor 
quip  se  in  Ires  ramos    extendit.    Prima    turma  talis 


obseqiiiuin  et  a'lern;v  beatitiidini.s  lueritum. 

Superna  favente  gratia,  tu£E  sanctilatis  prreco- 
nium,  circumquaque  auribus  populorum  dulciter 
resonat,  ita  ul  vere  possimus  dicere  :  Qida  Cltristi 
boiius  odor  sumus  Deo  (II  Cor.  ii).  Sed  et  quoniam 
Dominus  de  ot/o  prospexit  super  filios  hominum, 
ut  videat  si  quis  vitelligat,  aut  forte  habitantem  in 
le  requirat  {Psal.  xiui,  hujus  bonop  opinionis  tua^ 
fragrantiam  odorati,  ad  Dominum  qui  in  te  vene- 
ratur  et  consuiitur,  ex  toto  corde  occurrimus.  Quod 
enim  raultis  prsestitisti,  uni  mihi  non  denegabis. 
Nam  ciim  de  curia  imperatoris  per  te  transiremus, 
quia  Spiritu  sancto  iinbuta  es,  tuae  charitati  expo- 
nendum  commisimus.   In  Patre   manet  aeternilas,  in- 


erat,  quod   filii   Adae  elegerunt  quidquid  possibiiitas  •*  Filio  a^qnalitas,  in  Spiritu  sancto  a;ternitatis  a>qua- 


eorum  hahuit.  Secunda.  quod  homines  in  temeri- 
tate  homicidii  surrexerunt  Tertia  vero,  quod  fece- 
runt  quidquid  in  idolis  et  similibus  erroribus  vo- 
lueruDt.  Nunc  arbor  ha>c  arida  est,  et  mundus  in 
mullis  periculis  eversus  'est.  Tempus  enim  istud, 
ad  tempus  islud  respicit,  quando  prima  mulier 
nutum  primo  viro  in  deceptione  fecit  (Gen.  nO. 
Sed  tamen  vir  plures  vires  habet,  quam  mulier 
periicere  possit.  Mulier  autem  e«t  fons  sapientia'  et 
fons  pleni  gaudii,  quas  partes  vir  ad  perfectum 
ducit.  He,  He,  tempus  hoc  nec  frigidum,  nec  cali- 
dum  est,  sed  squaiidnm.  Post  ha>c  lempus  veniet, 
quod  in  magnis  periculis,  in  timore,  in  justitia  et 
ferocitate  virorum  viriles  vires  proferet.  Deinde 
error  errantium  errorum  tlabit,  sicut  quatuor  venti, 
qui  in  mngnis  periculis  famam  suam  elfundiint. 
Nunc  aulem,  opastor,  audi,  quia  gratia  Dei  in  vanum 
te  non  constituit,  unde  juslitiam  ipsiu.s  contine. 
Cum  bona  opera  facis,  cito  fatigaris  ;  cum  vero  ad 
«vmphriniam  vocaris,  ita  quod  ad  orationem  con- 
sistis.  illico  arescis.  He,  He,  qui  in  vice  Christi  es, 
iterum  audi  :  Quidam  rex  quamdam  urbem  in  ma- 
gnis  honoribus  habuit,  quam  tribus  viris  de  suis 
hominibus  commendavit,  ita  ut  curam  iliius  in  cu- 
stodia  haberent.  Primo  autem  turrim,  secundo 
planitiem  urbis,  tertio  murum  ipsius  cum  propu- 
gnaculis  commisit.  Tu  in  turrim  positus  es  ;  popu- 
lus  tuus  in  planitie  urbis  ;  clerus  autem  tuus  super 
murum  ejus  cum  propugnaculis.  Qiiod  si  murus 
urbis  impugnabitur,  et  planities  ejus  deprsedabitur ; 
tu  autem  turrim  ejus  custodi,  et  talis  esto,  ne  tota 
urbs  destruatiir,  et  non  dissipabitur.  Species  co- 
lumba*  te  docet,  et  verbum  Dei  non  caret  in  te 
scientia.  Nunc  ergo  vigila  (Apoc.  ni),  et  in  virga 
ferrea  constringe  (Fsal.  ii),  doce,  et  vulnera  tibi 
commissoruaa  unge,  et  in  seternum  vives. 
EPISTOLA  XIV. 

EbERHARDI       BaMBERGE.NSIS      EPlsCOPl      AD      HILDEGARbE.M . 

(Jusstionem  subtilem  admodum  proponit :  «  In  Palre 
manet  xternilas,  in  Filio  aequalilas,  in  Spiritu 
sancto  xternitatisxqualitatisque  connexio.  » 

Eberhardcs    Dei     gratia     Bambergensis     Ecclesifn 
episcopus,     licet    indignus.     Hildegardi     veneral.iii 


litatisque  connexio :  quod  et  nunc  secundum  quod 
Deus  tibi  revelavit,  expositum  videre  desideramus. 
Dominus  tecum  sit.  et  ut  nos  orationibus  tuis  ad- 
juvpmur. 

RESPONSLM  IIILDECARDIS. 

Post  brevem  hortationem  qua  ad  gregem  suum  dili- 
genter  pascendum  excitat  Eberhardum,  ad  qusc- 
stionem  progreditur. 

Quiest  {Exod.  m),  et  quem  nihil  latet,  dicit :  0 
pastor.  non  arescas  in  dulci  fluento  odoris  balsami, 
quod  est  viredo,  qu»  pra-benda  est  stultis  menti- 
bus,  qua?  non  habent  ubera  materna'  misericordia» 
quae  sugant.  Quse  hoec  non  habent,  deliciunt.  Pra>be 

P  ergo  tuis  lampadem  regis,  ne  asperilate  uispergan- 
tur,  et  surge  vivens  in  lumine.  Nunc,  o  Pater,  ego 
paiipercuia  ad  veriim  liimen  prospexi,  et  secundum 
quod  ibi  in  vera  visione  vidi  ot  audivi,  quod  tibi 
exponi  petisti,  ita  expositum,  non  verbis  meis,  sed 
veri  luminis,  cui  nunquam  ullus  defeclus  est,  in 
hunc  modum  transmitto  :  In  Palre  manet  a;ternitas, 
hoc  est  seternitati  Patris  nec  abscindendiim  nec 
addendum  est  ;  quia  a^ternitas  manel  in  similitudine 
rota?,  quae  nec  incipit,  nec  flnem  habet.  Sic  in 
Patre  est  a?ternitas  ante  omnem  creaturam,  quia 
semper  et  semper  aeternita.s  fuit.  Et  qua;  est  seter- 
nitas?  Deus  est.  .Eternitas  autem  non  est  aeterni- 
tas,  nisi  in  perfecta  vita.  Ideo  Deus  nunc  in  ;rter- 
nitate.  Vita   autem  non  procedit  de  mortalitate.  Sed 

D  vita  est  in  vita.  Arbor  enim  non  tloret  nisi  de  viri- 
ditate,  nec  lapis  est  sine  huraore,  nec  ulla  creatura 
sine  vi  sua.  Ipsa  enira  vivens  selernitas,  non  est 
sine  floriditate.  Quomodo  Verbum  Patris  omnem 
creaturam  in  oflicio  suo  protulit,  et  sic  Pater  in 
fortissima  vi  sua  otiosus  non  est.  Unde  Deus  Pater 
nominatur,  quoniam  omnia  ab  eo  nascuntur.  Et 
ideo  etiam  in  Patre  manet  seternitas,  quia  ipse  ante 
principium  Pater  fuit,  et  Eeternus  ante  inceptio- 
nem  fulgentium  operum,  quse  omnia  in  praescieutia 
feternitatis  apparuerunt.  Quod  autem  in  Patre  ma- 
net,  hoc  ita  non  est,  sicut  causa  in  horaine  est, 
quy  aliquando  dubia  est,  nliquando  praeterita, 
aliquando  futura,  aliquando  nova,  aiiquando  vetus; 
sed  scinper    stabile.   quod    in  Patre   est.    Pater   cla- 


1(50 


EPISTOLyE.  -  EPIST.  XlV. 


170 


ritas  est,  et  illa  claritas  splendorem  habet,  et  sple n- 
dor  ille  ignem,  et  unum  »unt.  Quisquis  lioc  in  lide 
nou  habet,  Deum  non  videt,  quia  ab  eo  abscindere 
vnlt  quod  est,  quoniam  Deus  dividendus  non  est. 
Opera  etiam  quse  Deus  condidit,  integram  proprie- 
tatem  nominum  suorum  non  habent,  quando  liomo 
illa  dividit.  Claritas  est  paternitas,  ex  qua  omriia 
nascuntur,  et  qua^  omnia  circumdat,  quia  de  vi  ip- 
sius  sunt.  Mam  et  eadem  vis  hominem  fecit.  et  in 
ipsum  spiraculum  vitae  misit  (Ge?i.  ii).  Sed  et  homo 
in  eadem  vi  eflicacem  effectum  in  se  hnbet.  Quo- 
modo?  ("aro  de  carne,  et  bonum  de  eo  quod  bonum 
est,  in  bona  fama  emittitur,  et  id  bono  exemplo 
in  alio  honiine  augelur.  Ista  et  carnaliter  et  spiri- 
taliter  in  homine  sunt,  quia  aliud  de  alio  procedit. 
Homo  utilia  opera  sua  valde  diligit,  quia  de  sciea- 
tia  siia  in  actu  sunt.  Sic  et  Deus  vult,  ut  et  sua  vis 
per  omiiia  genera  sua  se  ostendat,  quia  opus  ejus 
sunt.  Et  splendor  oculos  dat,  et  splendor  ille  iilius 
est,  qui  oculos  dedit,  cum  dixit :  Fiat  [Gen.  i). 
Tunc  omnia  in  viventi  oculo  corporaliter  apparue- 
runt.  Et  ignis  hcec  duo  vocabula  peaetrat,  qui 
Deus  est,  quia  possibile  non  esset,  ut  claritas 
splendore  careret.  Et  si  iste  ignis  deesset,  claritas 
non  claresceret,  nec  splendor  fulgeret.  In  igne 
enim  flamma  et  lumen  latent  ;  alioquin  iguis  non 
esset.  In  Filio  aequalitas.  QuomodoV  Omnes  crea- 
turse  ante  sevum  in  Patre  fuerunt.  ipso  eas  in  se- 
metipso  ordinante,  quas  postea  Filius  perfecit  in 
opere.  Quomodo?  Scilicet,  sicut  homo  qui  in  seme- 
tipso  scientiara  magni  operis  habet,  quod  postea  in 
verbo  suo  proferl,  ita  ut  illud  in  bono  rumore 
procedat.  Pater  ordinat,  Filius  autem  operatur. 
Nam  Pater  omnia  in  semetipso,  omnia  ordinavit, 
et  Filius  ea  in  opere  complevit.  Et  iumen  est  de 
lumine  ante  ;evum  in  seternitate,  quod  erat  in 
principio,  et  hoc  est  Filius,  qui  ex  Patre  splendet, 
et  per  quem  omnes  creaturae  factae  sunt.  Et  etiam 
Filius  tunicam  induit  de  homine,  quem  de  limo 
formaverat,  qu;e  ante  corporaliter  non  apparuerat. 
Sic  Deus  omnia  opera  sua  coram  se,  ut  lumen  vi- 
dit,  et  quando  Fiat  dixit,  unumquodque  secun- 
dum  genus  suum  tunicam  induit.  Tunc  Deus  ad 
opus  suum  se  inclinavit,  et  sic  in  parte  ista  acqua- 
litaseliam  ad  hominem  in  Filio  Dei  manet,  quoniam 
ipse  humanitatem  induit,  sicut  et  opera  Dei  corpora 
sua  induerunt.  Deus  enim  omnia  opera  sua  prsesci- 
vit,  quai  patravit:  unde  in  humilitate  humanitati 
ad  hominem  se  inclinavit ;  quia  divinitas  tam  per- 
fecta  est,  quod  nihilo  in  homine  non  parceret,  quod 
contra  bonum  pugnat,  nisi  humanitatem  induisset, 
quoniam  omnia  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso 
factum  esi  nihil  [Joan.  i).  Omnes  enim  res  visi- 
biles  et  palpabiles  atque  gustabiles,  per  ipsum  fa- 
ctse  suut,  et  has  omnes  in  aliqua  necessitate  ho- 
minis  prsevidit,  quasdam  scilicet  ad  amplexionem 
charitatis,  quasdam  ad  timorem,  quasdam  ad  dis- 
ciplinam,  quasdam  ad  cautelam  cujusque  causse.  Et 
sine  ipsofactum   est  nihil :  hoc  nihil,  superbia  est. 

Patrol.  CXCVII. 


A  Illa  enim  opinio  est  quie  in  se  respicit,  et  quaj  in 
nullum  conlidit.  Nam  ipsa  vult,  quod  Deus  uon 
vult;et  semper  hoc  computat,  quod  ipsa  consti- 
tuit  ;  et  tenebrosa  est,  quia  lumen  veritatis  de- 
spexit,  et  incoepit  quod  perficere  non  potuit:unde 
nihil  est,  quia  a  Deo  nec  facta,  nec  creata  est. 
Ipsa  in  primo  angelo  incoepit,  cum  ille  fulgorem 
suum  inspexit,  et  opinionem  iniit,  et  non  vidit  de 
quo  eumdem  fulgorem  haberet;  sed  in  seipso  dixit: 
Dominus  esse  volo,  et  alium  nolo.  Sic  gloria  ejus 
ab  ipso  evanuit,  et  eam  perdidit,  et  princeps  gehen- 
nae  factus  est  {Isa.  xiv).  Tunc  Deus  alio  filio  suo 
gioriam  iliius  dedit,  qui  in  tam  robusta  vi  factus 
est,  quod  omnes  creaturae  ipsi  adsunt:  et  qui  etiam 
in  tam  forti  vi  constitutus  est,  ut  gloriam  illam  per 
omnia  non  perderet  lu  illa  enim  malediclione  qua 
diabolus  Deum  noluit,  stultitia  in  homine,  Deo  in 
honore  similis  esse  desideravit,  scilicet  ut  Deus  est. 
Sed  tamen  illum  amorem,  quod  Deum  esse  scivit, 
non  amisit.  Unde  materia  diaboli  omnino  tenebrosa 
est,  quia  claritatem  Dei  esse  noluit.  Adam  clarita- 
tem  Dei  esse  voluit,  sed  in  societate  ejus  esse  de- 
sideravit,  unde  perfectus  in  materia  sua  est,  quo- 
niam  aliquid  lucidi,  sed  tamcn  plenus  multis  mise- 
riis  est.  In  Spiritu  sancto,  aeternitatis  aequalitatisque 
connexio.  Spiritus  sanctus  igneus  est,  non  ex- 
stiuguibilis  ignis,  qui  interdum  per  llagrantiam 
apparet,  et  interdum  exstinguitur.  Ipse  enim  Spi- 
ritus   sanctus  aeternitatem  et  aequalitatem  perfundit 

r,  et  connectit,  ita  ut  unum  sint,  sicut  homo  manipu- 
lum  constringit ;  quia,  si  manipulus  non  constrin- 
geretur,  manipulus  non  esset,  sed  dispergeretur, 
et  sicut  faber  duas  vires  aeris  cum  igne  in  unum 
conjungit.  Unde  est  sicut  versatilis  ensis,  qui  un- 
dique  vibratur.  Spiritus  sanctus  wternitatem  osten- 
dit,  aequalitatem  accendit :  ita  quod  unum  sunt. 
Spiritus  sanctus  ignis  et  vita  in  aeternitate  et 
aequalilate  ista  est,  quia  Deus  vivit.  Sol  enim  can- 
didus  est,  et  lumen  ejus  Ilagrat,  atque  ignis  in  eo 
ardet;  qui  totum  mundum  illuminat,  et  una  tota 
apparet.  Sed  quajlibet  causa,  in  qua  nulla  vis  est, 
mortua  est,  sicut  abscissum  lignum  ab  arbore  ari- 
dum  est,  quia  viriditatem  non  habet.  Spiritus 
sanctus  enim   est  solidamentum    et  vivilicatio.  Nam 

D  aeternitas  non  esset  aeternitas  sine  Spiritu  sancto. 
yEqualitas  quoque  non  esset  ajqualitas  sine  Spiritu 
sancto,  Et  Spiritus  sanclus  in  ambobus  est  et  unum 
in  Divinitate  unus  Deus  est.  Rationalilas  otiam  Ircs 
vires  habet,  sciiicet  sonum,  verbnm,  sufllatum. 
In  Patre  Filius  est,  ut  verbum  in  sono,  Spiritus 
sanctus  in  utroque  ,  ut  sufllatus  in  sono  et  verbo 
Et  hae  tres  personae,  ut  praefalum  est,  unus  Deus 
sunt.  In  Patre  aeternitas,  quia  nullus  ante  illum,  et 
aeternitas  non  incoepit,  sicut  opera  Dei  principium 
habent.  lu  Filio  autem  sequalitas,  cum  Fiiius  de 
Patre  nunquam  abscessit,  nec  Pater  Filio  caruit. 
Sed  in  Spiritu  sanclo  connexio,  quia  Filius  in  Patre 
semper  mansit,  et  Pater  cum  Filio ;  quoniam  Spi- 
ritus   sanclus    in   eis    ignea   vita  cst,  ct  unum  sunt 


471 


S.  HILDEGAUDIS 


vn 


Et  scriptum    est :    ^pirilus    Domini   replcvil  orbem  A  vecluai    ejusdem  Ecclesia'    tuse  ellectui    mancipare 

terrariim    Sap.    0.    lioc   est,    omnes   creaturse    quaj 

videntur   el    nou  videulur,  spiritali  vita  nou  carent, 

et  quas    homo    non   coguoscii.    Nim    de    viriditale 

flores,    de    Horibus  fruclus   pomorum   suut.    Nubes 

etiam  cursum   habeut.   Luna  quoijue    et    slella   cum 

igue  tlagrant.   Ligiia  per  vindilalem  llotes  educunt, 

aqua    teuuitateni    et    ventum   muudando  et  rivulos 

educendo  habet.  Terlia  eliam  humiditatem  cum  su- 

dore  habet.  Nam  omues  creatunr  liabent    quod    vi- 

detur,  et  quod    non    videlur.    Quod  \idetur,  debile 

est ;  et  quod    uou    videlur,    torte    et  vitale   est.  Hoc 

intelleclus   homiuis    quoerit,   ul  cognoscal  quoniam 

illud   non    videt.    Ila'    sunt    vircs   operum    Spirilus 

sancti.  El  hoc  quod  coutinel  ouuiia.  Quid  hoc  est? 


poterimus,  libcnter  taciemus.  llogamus  aulem  iu- 
time  sanclitaleui  tuam,  quatenus  pro  dilectione 
uostra  Deum  pro  nobis  iuterpelles,  et  orationibus 
tuis  eum  nobis  placabilem  tacias,  et  scias  omui 
ambiguitate  reniota,  quod  si  Deus  vita  nobis  cou- 
cesserit,  non  carebis  honesta  remuueratione.  Naui 
juslum  est  ul  oralionum  tuarum  sulhagia  nobis 
impendas,  sicut  et  nos  de  necessitate  tua  solli- 
citamur.  Rescripla  quoque  tua  ad  uos  deside- 
ramus. 

RESPONSLM  HILDEGARDIS. 

Multis  ad  emendalionem  vitx  Gunterum  horfatur. 
Lu.\   sumui*    iuspirationis,    o    homo,    tibi    dicit 


Homo  confuje/  om7Jta  (ifetd.)  Quomodo?  Domiuando,  »  Admonitionem   Spiritus    sancLi,   qui  in    Le  ascendit, 


utendo,  jubendo.  IIoc  Deus  illi  sccundum  se  dona- 
vit.  Scientiam  habet  vocis.  Hoc  est  rationalitas  qua? 
cum  voce  souat.  Vo.x  est  corpus,  ralioualitas  aui- 
ma,  calor  aeris  ignis,  et  unum  sunt.  Ideo  quando 
rationalitas  dictando,  creando  per  vocem  auditur, 
omnia  opera  ipsius  perficiuutur,  et  per  lioc  adest 
ei  creare  ;  quia  ut  jubet,  sic  erit.  Ideo  omnia  opera 
Dei  inania  non  sunt.  Nam  si  quispiam  vas  plenuin 
pecunia  haberet,  magnum  gaudium  inde  teueret. 
Sed  si  in  vase  nihil  esset,  pro  minimo  illud  haberet. 
In  pravis  operibus  inanitas  est,  et  fugiiiiil  ignem 
Spiritus  sancti.  Tunc  adest  eis  delectatio  peccandi, 
de  suggestione  diaboli.  Cum  autem  homo  prava 
opera  sua  pro  nihilo  computat  et  cognoscit,  et  La- 
meu  ab  eis  reversionem  facil,  similis  esL  peregrino 
liiio,  qui  post  famcm  suam,  [•anis  patris  sui  recor- 
datus  est,  et  dixit :  Pater,  peccavi  in  coelum  et  co- 
ram  te  {Luc.  xv)  :  in  caelum,  quia  in  rationalitate 
coilestis  sum,  et  coram  te,  quia  te  Deum  scio.  Tunc 
diabolum  repudiat,  et  denuo  Dominum  suum  eligit. 
Inde  omnia  vitia  diabuli  confunduntur,  et  oinnes 
ccelestes  harmoniae  mirantur;  quia  quod  in  inutili- 
tate  lutum  prius  computabant,  in  principali  utilitate 
columnam  nubis  postea  vident;  quia  quae  vilia 
viderunt,  postea  pulchriora  eligunt,  quoniam  omnia 
vitia  diaboli  pro  nihiio  computant :  (in  ipsis  enim 
pravis  operibus  utiliias  non  est),  sed  utilitatem  iii 
bonis    operibus    faciunt.    Haec  sunt    opera    Spiritus 


ne  absciudas  a  Le  per  malam  cousuetudinem  operum 
tuorum,  quia  Deus  requiril  iu  Le,  quod  olim  atten- 
dit  perditam  ovem  reducere,  quaudo  criinina  homi- 
uum  abstersit.  Et  auLiquus  illusor  confusus  est, 
cum  eum  fortissimus  bellator  superavit.  Deus  per 
fenesLras  aspicit  ad  te,  quia  pius  eL  misericors  est. 
Iloc  nullus  houio  derideat  per  iillam  opinionem  vo- 
luuLatis  suie.  Audi :  Hanc  causam  admouilionis  noli 
abscindere  a  te,  ne  Deus  Le  percutiat  per  ilagella 
sua.  Quouiam  vult  iu  zelo  suo  hanc  inimicabilem 
causam  i^roslernere,  quod  sodales  ipsius  per  socios 
suos  ipsum  in  ostensione  sua  derident.  Unde  arcum 
admonitiouis  sua?  vibrat,  demousLrans  quia  nullus 
,,  ei  resisLere  possit.  Unde  Lu,  homo,  qui  mulLa  nigre- 
diue  iuvoluLus  es,  surge  citius  ad  ruiuam,  eL  a^dilica 
in  coelesLibus  uL  nigri  eL  sordidi  erubescaut  in  tua 
exsultatioue,  cuni  surgis  a  nigredine  tua,  quia  ani- 
nia  tua  vix  viviL  j^ropLer  opera  Lua.  Tua  autem 
aspicis  quasi  per  Uguram  ad  aliam  viLam,  quse  in- 
teuLio  fulgeL  in  te  sicut  aurora  lucis.  Mens  tua  cri- 
bral  et  e.\culit  se  in  magnis  tormentis,  ubi  pinguis 
natura  te  aflligit  in  tortuosis  desideriis.  Iluuc  ho- 
morem  evade.  Audi,  homo :  Vir  quidam  lerram  ha- 
biiit,  qua?  uiagnam  vim  in  se  ostendit,  qiiando 
aratrum  ipsam  evertit,  ita  quod  multo  germine 
protuliL  quemque  fructum,  qui  in  ipsa  seminabatur. 
Tunc  placuit  viro  huic,  ut  in  terra  illa  hortum  aro- 
niatum    faceret,    et    in    eo    crescerenL    aromaLa  ia 


sancli.    Nunc,  o  paslor    et  Paler    populorum,  Deus  D  suavissimo  odore  ad  inedicinam   vulnerum  et  cica- 


tibi  det  ut  ad  luuieu  pervenias,  ubi  scienLiam   ver« 
beaLiludinis  accipias. 

EPISTOLA  XV. 

EPISCOPI    SPIRE.NSIS    AD    UILOEGARDEM. 

GoNTEHLS  D.  g.  Spirensis  Ecclesiae  miuisler  et 
episcopus,  HiLDEGARDi  magistrse  de  inonte  S.  Ro- 
berti  in  Pingis,  salutem  aeternam  in  Christo. 

Quod  bonus  odor  es  tam  remotis  quam  viciuis, 
et  de  Spiritu  sancto  solamen  omnibu^  Le  quaerenli- 
bu;,  divinae  pictati  gratias  referimu.'?.  Unde  et  cer- 
tum  habere  dicitur  dileclio  tua,  quod  honorem  et 
ulilitalem  Ecclesia;  tusc  libenLi  animo  videmus,  el 
niodis  omnibus,  quibus  volunlatem  veslram  in  pro- 


triciim.  Et  terra  illa  melior  effecLa  est,  quam  prius 
fuisset.  Nunc  tu,  o  homo,  elige  quid  in  his  duabus 
parLibus  tibi  ulilius  sit.  EundamenLum  enim  coe- 
lesLis  Jerusalem  posilum  esL  primiim  de  istis  lapi- 
dibus,  qui  in  magnis  casibus  vulneraLi  eraiil,  et  in 
cicaLricibus  viliorum  pulluli,  qui  postraodum  cri- 
niina  sua  opprimunL  in  pceniLenLia.  Faber  mundi, 
fuiidaraentum  isLud  primum  de  rugosis,  eL  impoliLis 
lapidibus  posuiL,  eL  lapides  isLi  tolam  civilaLem  Dei 
suslenLauL.  Ideo  fuge  lasciviam  liujus  muudi  in  nau- 
fragio  immundiliae,  et  esto  similis  sardio  et  similis 
topazio,  et  velox  sicut  cervus  haurire  in  lingua 
purissimum  fontem,  et  vives  in  aeternum. 


\  li 


KPISTOUO.  -  EPIST.  XVllL 


m 


EPISTOLA  XVI. 

EPISCOPI    WOHMATIEXSIS    AD    iHLDKGARDEM. 

^anctam  encorniis  exornat  et  responsum  flagitat. 

Co.NUADUs  Dei  gratia  Wormatiensis  Ecclesiae  (in- 
dignus  licet)  episcopus,  IIildegaudi  dilecla'  sorori  de 
Aloute  S  Roberti,  cum  heu!  parva  oralionuin  exhi- 
bitione,  suavem  ia  omni  obsequio  devotionem. 

Deo  gratias  agimus,  qui  te  lucernam  clarissimam 
aureo  candelabro  imposuit,  et  lucis  suae  claritatem 
longe  lateque  per  te  in  domo  sua  clarescere  fecit. 
Quapropter,  soror  et  lilia  dilectissima,  ex  radiis  qui 
te  Solem  justiliai  indubitanter  iliuminare  credimus, 
nubila  mentis  nostra^,  quo-  nos  opprimuut,  ex  in- 
congruenti  tribulationum  turbine  et  diversaruni  co- 
gitationum  inundatione,  depelli  obnixe  exoramus. 
Plurima  quidem  sanctitati  tuae  necesse  haberemus 
insinuare,  si  prolixitas  verborum  tibi  ea  explicare 
non  obstitisset,  viva  autem  voce  per  priesentem  lato- 
rem  tibi  praesentialiter  loquimur,  et  responsum  ad- 
monilionis  tuae  toto  corde  eitlagitamus. 

RKSPONSUM  HILDEGARDIS. 

Illum  laudat  et  hortatur. 

Tu    persona  es  sedens    super    cathedram  Christi, 

et  virgam  ferream  iu  manu  tua  habes  ad  regendum 

oves  tuas.  Aspice  ad  solem  justitia^,   et  ad  plurimas 

stellas,  qute  sunt  genera  virtutum,   ut   non   delicias 

in  cibo  vila?;  quia  bonus  pastor   cst,  qui  semper   in 

bonis  operibus  tloret,  et  qui  iu  recta  viriditate  oves 

suas  pascit.  Hoc  tibi   det,  qui  in  prima  die    sonuit 

[Gen.  i),  et  in  cujus  verbo  omnis  creatura  processit, 

et  qui  iu  novissimo  die  tuba  canet,  ita  quod  omues 

iilios  hominum  suscitabit  (/  Cor.  xv).  Nam  quidam 

homines  juste  viventes  tabernaculum  Dei  sunt,  quia 

Deus  in  eis  habitat.  Homo  enim  aiditicium   Dei  est, 

in  quo  ipse  mansionem  habet  {Joan.  xiv),  quoniam 

igneam  animam   in  illum  misit,  quee  cnm  rationali- 

tate  in  dilatatione  volat,  queinadmodum  murus  la- 

titudinem  domus  comprehendit.  Sed  et  qui  per  prse- 

cepta  Dei  in  operibus  suis  justilicatus  est,  in  quibus 

legem  Dei  non  neglexit,  coilestem  Jerusalem  acdili- 

cat.  Qui    vero  secundum   carnem    operatur  et   non 

secundum   spiritum,   de    sancta  aedilicatione   cadet. 

Qui  vero  proprietatem  voluntatis  suae  de  se  abscidit, 

cceleste  aediticium,  cuin  margaritis  et  pretiosis  lapi- 

dibus  et  optimo  auro  ornat.  Tu  igilur  te  talem  fac  ut 

lapis    pretiosus    lias,  et   in    summa  Jerusalem  or- 

neris 

EPISTOLA  XVII. 

EPISCOPI    CO.XSTAMIENSIS    AD    HILDEGARDEM, 

Sanctse  preces  et  litteras  petit. 

Constantiensis  Ecclesiae  D.  g.  episcopus,  quamvis 
inutilis  et  indignus,  Hildegardi  sponsae  Christi  de 
coenobio  S.  Roberli  iu  Pingis,  intimae  charitatis  au- 
gmentum,   et  utriusque   vitse  felicissimum  cursum. 

Fama  sapientia!  tuae  longe  lateque  diffusa  a  non- 
nuUis  veridicis  mihi  relata,  ad  id  desiderium  me 
provocavit,  ut  de  remotis  partibus  solatium  atque 
sublevamen  tuum  quaererem,  et  me  precibus  tuis 
commendarem.  Durum  namque  est,  ut  qui  vitae  suse 


A  moderamina  nescit  tenere,  ji5dex  iiat  vita?  alienae. 
Quapropler  dilectionem  tuam  sincera  devotione  de- 
posco,  quatenus  apud  Dominum  orationibus  luis 
mihi  succurras,  et  rescripto  tuo  me  munias ;  quia 
tam  propria  voluutas  mea  quam  cura  terreua  fere 
omnibus  modis  a  servitio  Dei  me  abstrahit. 
RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Inanem  gloriam  in  ipso  redarguit. 
Justissima  Lux  dicit  :  0  hoino,  mentem  tuam  ar- 
gue  quae  perforat  consilium  antiquorum  prajlalorum, 
quos  non  tetigit  ventosa  mens  vanitatum.  Qualis 
est  aestimalio  tua,  qui  non  erubescis  ambulare  in 
tenebris  per  gustum  operis?  Nam  revelatio  illius 
cni  niliil  occullum  est,  ostendit  per  viventem  ocu- 
lum,  quod  arcus  zelus  Dei,  temeritati  hominum 
minatur.  Cur  non  vides,  ubi  sit  mammona  iniquita- 
tis  {Luc.  xvi),  in  quo  te  excuses?  Mulli  operarii  ve- 
niunt  in  causis  suis,  et  quaerunt  arctara  vitam  et  an- 
gustam,  tu  vero  labia  tua  moves  per  magniloquos 
suftlatus  morum  cordis  tui,  et  ad  indignationem 
illos  reducis.  Unde  dirige  te  a  tenebris  in  vias  rectas, 
et  illumina  sensum  |cordis  tui,  ne  tibi  dicat  Pater 
omnium  :  Quid  per  stultitiam  ascendis  columnam 
quam  non  fecisti?  Nam  dies  obscuratur  illi,  qui 
non  operatur  in  viis  recti  itineris  :  quod  tu  precave; 
surge  ergo  cilius,  et  ambula  recta  itinera,  autequam 
sol  libi  occidat,  et  antequam  dies  tui  deliciant. 
EPISTOLA  XVIIl. 

EPISGOPI     VIRDUNENSIS    AD    HILDEGARDEM. 

C  Sanctam  hortatur  ad  humilitatem,  ac  preces  ejusjla- 

gitat  ac  litteras. 

Adelbertcs   Dei   gratia    Virdunensis  Ecclesiae  mi- 

nister  et   episcopus,    quamvis  indignus,   Hildegardi 

matri  suse  clarissimae  de  Monte  S.  Roberti,   visioni- 

bus  Dei  delectari  praesentibus  et  aeternis. 

Benedicta  gloria  Domini  de  loco  sancto  suo  [Ezech. 
Iii),  quae  te  sibi  a  teneris  annis  niancipavit  fainu- 
lam.  Ego  autem,  tauquam  si  ca-cus  ter  videnli 
monstrare  vellet;  charitati  tuae  suggero,  ut  gratiam 
istam  cum  humilitate  coguoscas,  attendendo  pro- 
phetiam  illis  anliquam  Balaam  [Num.  xxiii),  qui 
licet  uovissima  sua  iu  coutrarium  direxerit,  meino- 
rabile  tamen  est  iu  visione  sua,  cum  dixit  :  Qui  ca- 
dit ,  et  sic  aperiunlur  oculi  ejus  [Num.  xxiv);  humi- 

D  litatein  profecto  in  visione  signiticans  .  Doctor  quo- 
que  gentium  dixit  :  Ne  magnitudo  revelatiunum  ex- 
tollatme  {II  Cor.  xii),  etc.  Haec  itaque  magis  fiducia 
mei  allectus  ad  vos  dicta  sint,  quam  praesumptione 
doctrinae.  Porro  noveritis  quod  ad  vos  in  praesenti 
venire  non  possum,  licet  prope  vos  sim,  tamen  in 
adversitatibus  meis  vos  lidam  patronam  iu  orationi- 
bas  veslris  expeto,  et  suffragiis  sororum  vestri 
collegii  ancillarum  Dei  adjuvaii  postulo.  Diu  est 
quod  scriptum  veslrum  habere  non  merui;  quod 
nunc  saltem  merear,  oro. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Illum  hortatur  ad  curam  pastoralem. 
Lux   vivens,  quae   miracula    ostendit,    dicit  :  Qui 
Pater  es  in  porsona  tua,  et  pastor  in  propositione 


173 


S.  HlLDEr.ARDIS 


\i(:> 


auimaruQi  extende  bYachiuin  luum,  nc  iuimicus 
hoino  superseminet  zizauia  iu  agro  tuo  {Mallh.  wuj. 
Provide  ergo  horluin  iilum,  i]uem  divinum  donum 
plantavit ;  et  cave  ne  aromata  illius  sint  arida,  sed 
ab  eis  putredinem  abscinde,  et  eam  foras  mitte,  quiP 
ulilitatem  illorum  sutlocat.  Et  sic  fac  ea  virescere. 
Namque  sol  ladios  suos  abscondit,  mundus  etiam 
gaudium  suum  subtrahit.  Et  dico  :  Non  obscura  hor- 
tum  tuum  in  tsedio  silentii,  sed  in  vero  lumine  cum 
discretione  corripe  ea  qua-  corripienda  sunt.  Illu- 
mina  quoque  templum  tuum  per  benevoientiam, 
atque  in  thuribulo  tuo  ignem  accende,  myrrham 
imponens,  ita  ut  fumus  ejus  ascendat  ad  palatium 
viventis  Dei,  et  in  aeternum  vives. 

EPISTOLA  .\l.\. 

EPISCOPI    LEODIE.NSIS  AD    H1LDEG.\R  DEM. 

Se  «  in  maxima  mentis  et  corporis  flicctuatione  con- 

stitutum,  »  ait,  quod,  ut  /atetur,  innumeris  malis 

Deum  olfenderat.  Petit  preces  et  rescripta  sanctx 
Hildefjardis. 

RiDOLPHCs  Dei  gratia  Leodiensium  episcopus, 
Hii.DKG.\nDi  famulaj  Christi  de  S.  Hoberti  in  Pingis, 
Hegi  regum  incessanter  servire ,  et  bravium  oelerna! 
beatitudinis  apprehendere. 

In  maxima  menlis  et  corporis  fluctuatione  consti- 
tutus,  tibi  scribere  disposui,  quia  clementia  Dei  ni- 
mis  indigeo,  quain  inntimeris  me  oUeudisse  et 
irrilasse  non  abnego.  Quia  igitur,  dilectissiina  so- 
ror,  veraciter  Deum  tecum  esse  novi,  admoneo  et 
rogo  per  misericordiam  ipsius  sanctitatem  tiiam,  ut 
omnino  mihi  iiucluanti  et  ad  te  confugium  facienti, 
manum  porrigas.  Cura  namque  tibi  sit  pro  negli- 
gentia  a  me  removenda,  devotis  precibus  invigilare  : 
el  quidquid  e.x  indelicienli  et  viventi  liimine  tibi 
ustensum  fucrit  ad  excitandam  somnolenliam  meam 
mihi  rescribas.  Concedat  clementissimus  Deus,  lit 
scriptis  tuis  cerUssimam  per  te  consolationem  per- 
cipiam,  et  ut  intercessionis  tuie  obtentu  vel  ullimam 
seternae  quietis  sortiar  mausionem. 

RESPONSLM  HILDEGARDIS. 

Illum  hortatur  ad  vitam  bonam  et  ad  cwam  ani- 

marum. 
01  vivens  Lu.x  dicit  :  Vilai  Scripturarum  direclae 
sunt  ad  excelsum  montem,  ubi  tlores  pretiosissiraa 
aromata  crescunt,  et  ubi  suavissiinus  ventus  volat, 
validum  odorem  eis  faciens,  et  ubi  rosa?  et  liiia 
splendidas  facies  oslenduut.  Idem  mons  dudum  non 
apparuerat  propter  umbras  caeci  viventis  aeris,  quia 
eliam  Kilius  Altissimi  miindum  nondum  illustraverat. 
Tunc  Sol  venit  de  aiirora,  mundum  hunc  illuminans, 
et  omnes  popuii  viderunt  aromata  illius.  Et  dies 
valde  ornalus  est,  et  dulcis  ruinor  ortus  est.  O  pa- 
stores,  nunc  plangendura  et  higendum  est  quod  in 
nostro  tempore  mons  istis  nigerrimis  nebulis  tectus 
est,  ita  ut  bonus  odor  e.x  eo  non  redoieat.  Tu  autem 
esto  paslor  bonus  et  nobilis  in  moribus.  Et  sicut 
aquila  in  solem  videt,  sic  recordare  et  respice  ubi 
possis  pigros  et  peregrinos  ad  patriam  revocare,  et 
aliquod  lumen  huicmundo  conferre,  quatenus  anima 


\^  tua  vivat,  et  ut  amanlissimam  vocett)  illam  audias 
de  sumnio  judice  :  Euge,  serve,  bone  et  fidelis  {Matth. 
XXV),  et  ut  anima  tua  in  liac  parte  fulminet,  sicul 
miles  in  pr<elio  fulget,  ciim  socii  ejus  ipsi  congaii- 
dent,  quia  victor  exstitit.  Unde  tu,  o  pra;cessor 
populi,  pugna  in  bona  victoria,  ac  sic  errautes  cor- 
rige,  et  pulchras  margaritas  de  putredine  ablue, 
pra>parans  illas  summo  Regi  :  et  sic  mens  tua  in 
bono  studio  auhelet  has  margaritas  ad  inontem  istum 
revocare,  sicut  eas  donum  Dei  instiluit.  Deus  te 
prolegat,  et  auiinam  tuam  de  a^terna  poena  liberet. 

EPISTOLA  X.X.  I 

EPISCOPl    TU.\JECTENSIUM    AD    H1LDEG.\RDEM . 

Suum  erija  Sanciam  affectum  declarat. 

r.oDKi-uiDus    divina  favente   gralia,    Trajectensium 

B  episcopus,  unica^   sua?,  speciali  sua»,  singulari  suoe 

HiLDEGARDi,  magistr»  sororum  de   S.  Roberto,  salu- 

lem  ah  eo  qui  mandat  salutem  in  Jacob  [Psal.  XLiii). 

Soror  charissima,  ex  quo  primo  te  ccepi  in  Chri- 
sti  charitate  diligere,  nunquam  raemoria  tua  super 
mel  et  favum  dulcis  (Psal.  xviii),  in  animo  meo  po- 
tuit  excidere.  Cogit  enim  me  in  tuam  dilectionem 
virlus  Dei,  quae  liabitat  in  te,  qua-  operalur  per  te, 
quf»'  familiarem  pra;  ca-teris  illi  sponso  reddit  te, 
qui  a^ternaliter  salvat  omnes  speranies  in  se  [Psal. 
xvi).  Et  quoniam  charifas  diffusa  est  in  corde  tvo 
[Rom.  v),  rogo  te  in  charitate,  qua  in  omnes  abun- 
das,  ut  in  omni  diligentia,  omni  conamine  studeas 
Deum  pro  me  exorare,  quateniis  in  hoc  sa-culo  one- 
ribus  peccatorum  nieorum  merear  alleviari.  Dominus 
le  illuc  perducal,  ubi  est  felix  a-ternitas,  et  «terna 
felicitas,  jiicunda  tranquillitas,  sine  (ine  jucunditas. 
Ut  sitiens  fontem,  sictua  scripta  desidero. 
RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
lllum  hortatur  ad  perseveraniiam  in  bono. 

0  tu  persoua  Deo  sumpta  et  vocala  es,  quatenus 
secundum  ipsum  opereris,  eum  imitando  quoniam 
Deus  omnia  a^diticat,  regit  et  ungit.  Omuipolens 
enim  Deus  per  verbum  suuminundum  creavit,  quem 
etiam  regit,  et  omnia  in  aqua  sanctiUcat,  peccata 
hominum  abluendo.  Deus  namque  omnes  creaturas 
creavit,  et  eas  gubernavit,  et  hominem  cum  illis 
perfudit,  quemadmodum  faber  vasa  sua  per  ignem 
elegantia  facit.  Sed  deinde  prsealtus  dies  in  obscu- 
D  ram  noctem  per  inobedientiam  in  casu  Ada'  se  de- 
clinavit,  et  ob  hoc  homines  in  peccatis  et  in  obli- 
vione,  quasi  Deus  non  esset,  vixerunt.  Tunc  Deiis 
omnem  terrarn  per  aquas  diluvii  de  criminalibus 
peccatis  hominum  inundavit  [Gen.  vii),  el  sic  sancli 
et  lex  et  prophetai  surrexerunt.  Novissime  autem 
Filius  Dei  venit,  quem  non  decebat,  ut  in  vacuo 
tempore  adesset,  in  quo  nullam  justitiam  inveniret, 
sicut  etiam  homo  creatus  non  est,  antequam  omnis 
creatura  eum  ostendebal.  Sed  et  Kilius  Dei  venit,  ut 
totum  mundum  per  obedientiam,  per  chrisma  ba- 
ptismatis,  et  per  poenitentiam  redimeret.  Nunc  tu, 
0  pastor  provide,  ne  puerili  lempore,  quodDominum 
iiescit,  sis;  sed  esto  in  tempore  justorum  et  sancto- 
rum,  et  in  ostensione  prophetarum,  in  operibus  tuis 


177 


EPISTOLvE.  —  EPIST.  XXII. 


178 


justitiatn  apprebendens,  sicut  et  Deus  oinnia  prsevi- 
dit,  anteqiiam  illa  operaretur,  et  secundum  ipsum 
populum  tuum  rege.  Tu  etiam  popuio  adjutorium 
in  vice  Christi  proebe,  ue  sis  sicut  tuba  quee  sonat, 
et  non  operatur.  Sed  esto  bonus  odor  virtutum,  ut 
in  aeternum  vivas.  Et  dic  :  Exaltabo  te ,  Deus,  meus 
rex^  et  benedicani  nomini  tuo  insaeculum,  et  in  sxcu- 
lum  sxculi  {Psal.cxuv).  Nam  quando  intelligis, 
quia  in  opiscopali  cathedra  es,  in  omnibus  viis  tuis 
Deum  lauda,  in  bonis  operibus  eum  exalta,  et  prae- 
cepta  ejus  sine  taedio  iterando  rumina,  per  tidem 
eum  osculare,  et  in  bonis  operibus  eum  amplectere; 
in  bona  conversatione  Deum  tuuni  ipsum  ostende, 
et  injudiciis  suis  eum  ut  justum  regem  magnilica, 
ita  ut  populum  tuum  recte  regas,  etcum  misericor- 
dia  ungas,  et  noxiale  crimen  post  te  non  trahas,  sci- 
licet  ut  munus  pro  justitia  accipias  ;  et  sic  invoca 
nomen  ipsius,  ut  in  omnibus  his  timorem  ad  ipsum 
habeas,  quoniam  rex  est,  et  hoc  omnibus  diebus 
vitae  tuae  facias,  quousque  in  hoc  saeculo  vivis,  qua- 
tenus  postea  in  infmito  saeculo  in  aeternum  vivas. 

EPISTOLA  XXI. 

EPISCOPl    PRAGENSIUM    AD    HILDEGARDEM. 

Postulat  ut  orationibus  suis  subveniat  et  bona  consi- 
lia  porrigat. 

H.,  Dei  gratia  Pragensium  minister  inulilis  et 
episcopus,  licet  indignus,  hildegardi  sponsae  Christi, 
et  magistrae  de  S.  Roberto  in  Pingis,  qualecumque 
munusculum  oralionum  suarum  cum  omni  devo- 
tione. 

Dominum  Deum  nostrum  magnificando  gloritica- 
mus,  ciijus  spiritu  illuminata,  pluriinorum  tribula- 
tionibus,  consolando  et  sublevando,  subvenis,  et 
fructum  boni  operis,  eodem  Spiritu  cooperante,  in 
multorum  mentibus  multiplicas,  sicut  etiam  per 
plurima  terrarum  spatia  de  te  referri  audivimus. 
Unde  sanctitas  tua  noverit  quia  magnum  deside- 
rium  inest  nobis  te  videre  atque  colloquio  tuo  per- 
frui  in  Christo,  sed  magna  difticultas  locorum  hoc 
lieri  impedit,  et  quoniam  charitatem  tuam  pluri- 
morum  necessitatibus  subvenisse  percepimus,  hac 
liducia  animati,  dilectionem  tuam  imploramus,  qua- 
tenus  nobis  in  tribulationis  mundanis  quassatis, 
orationibus  tuis  subvenias,  et  bona  consilia  porri- 
gas.  Quia  ex  quo  nomen  tuum  et  gratiam  tibi  a  Deo 
collatam  audivimus,  memoriam  tuam  in  cordibus 
nostris  semper  habuimus  et  ut  eadem  gratia  quse 
de  vero  lumine  est,  apud  te  semper  maneat,  exo- 
ptamus. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Itlum  ad  majorem  in  virtute  conslantiam  fiortafur, 
tum  in  "pros-peris,  tum  in  adversis. 

Vox  vitae  et  salutis  dicit:  Quid  est  hoc,  quod 
homo  manducat,  et  non  vult  scire  quae  sit  uva,  qiiae 
de  terra  alio  modo  sudavit  post  peremptionem  po- 
puli,  cum  Deus  terram  extersit  et  excribravit  in 
alium  modum,  quam  primus  homo  illam  derideret. 
Hoc  est  quud  homo  ievis  est  per  vicissitudinem 
morum  suorum,  et  per  tempora  lucis  et  tenebrarum. 


A  Nam  homo  interdum  se  aliquantulum  in  prosperi- 
tatem  erigit,  interdum  in  pcricula  cadit.  In  his 
utrisque  homo  non  inspicit  amplexus  liliae  regis, 
scilicet  justitia?  et  veritatis  ;  sed  amputat  coronam 
de  capite  illius,  cum  pastor  fugit,  non  defendens 
Ecclesiam  Christi  ;  quia  arma  sua  in  fortitudine 
non  tenet,  sed  in  moribus  suis  sicut  lascivus  puer, 
qui  nullam  sollicitudinem  habet,  ludit.  Homo  qui 
islud  facit,  desiderat  sic  manducare  et  vivere  per 
voluntatem  suam,  sicut  natura  hominis  postulat  ci- 
bum,  et  non  videt  acutis  oculis  suis,  ubi  discretio 
sit,  quae  de  sapientia  sudavit,  quae  in  hac  uva  in- 
telligitur.  Cnm  emin  Adam  in  ortu  mundi  obedien- 
tiam  derisit,   tempora    temporum    perierunt  usque 

P  ad  elfusionem  aqiiarum.  Ubi  Deus  terram  de  horri- 
bili  iniquitate  tersit,  et  aliam  vim  dedit.  Ubi  Noe 
nobilissimum  germen  obedientiae  in  vineis  protulit 
(Geii.  ix),  quod  Adam  fugit,  per  simplicitatem  mo- 
rum  suorum,  sicut  lascivus  puer,  sed  in  Noe  terra 
vim  uvse  protulit,  ubi  etiam  post  eum  sapientia 
surrexit  in  salvatione.  Nunc,  o  tu  homo,  qui  circuis 
in  moribus  tuis  per  plateas  vicissitudinum  tuarum, 
et  non  ardenter  intueris,  aspiciens  in  medicinam 
tuam  et  alterius,  surge,  respiciens  in  solem,  in  re- 
cta  moderatione,  et  lumen  non  fuge,  illud  abjiciens 
per  austeritatem  iniquitatis,  quatenus  non  erube- 
scas,  quando  summusRex  inquirit  opera  taa  in  sac- 
culo  tuo,  et  in  seternum  vives. 

EPISTOLA  XXII. 

EPISCOPI    HIEROSOLYMITANORUM    AD    HILDEGARDEM. 

Ipsius  ac  sororum  ejus  precibus  se  commendat.  In 
laudes  Sanctx  excurrit. 

L,  Dei  gratia  et  ordinatione  Hierosolymitanorum 
servus  et  episcopus,  IIildegardi  dilectae  filiae  et  ma- 
gistrae  de  Monte  S.  Roberti  in  Pingis,  scilicet  in 
Moguntino  episcopatu,  humillimam  orationem  et  sa- 
lutem  in  Christo. 

A  multis  per  longa  terrarum  spatia  partes  nostras 
adeiintibus,  et  genua  sua  ad  sepulcrum  Domini 
llectentibus,  multoties  percepimus,  quod  divina 
virtus  in  te  et  per  te  operetur,  unde  ipsi  gratias 
indefessas,  prout  possumus,  humiliter  otferimus.  Ad 
te  igitur  liliam  dilectissiinam  sermo  nobis  jamdiu 
fuit,  sed  quia  internuntius  hactenus  abfuit,  deside- 
D  rium  nostrum  penitus  frustra  processit.  Nunc  vero 
quoniam  quidem  post  longa  temporum  curricula 
opportunitas  se  obtulit,  per  praesentia  scripta,  te 
cunctasque  sorores  tuas,  libi,  ut  audio,  in  Christo 
subjectas,  alloqui  congruum  duximus.  Inde  est, 
quod  si  qua  dulcia  verba  prae  nimiis  angustiis,  qui- 
bus  assidue  premimur,  nobis  adessent,  quoniam  ex 
altero,  gladio  paganonim,  ex  altero  latere  insidiis 
malignorum  spirituuni  impugnamur,  te  ut  Christi 
sponsam,  ut  Christi  arcanis  semper  intentam,  ex- 
tollere  dignum  existimaremus.  Sed  non  opus  est 
laudibus  humanis  extolli,  quam  divina  gratia  lau- 
dibus  conccssit  angelicis  admisceri;et  illas  felices 
dicimus,  quai  de  die  in  diem  dulcissimis  alloquiis 
tuis  interesse  ac  satiari  merentur.    Felices   etenim 


179 


S.  IIII.DECARDIS. 


180 


illas  haad  inconprue  dixerimus.  qufp  speculo  diviniv  A  bit,  ut  eam  sustinere    possis,   unde    Jiduciam    luam 


caudidatiouis  iunixa\  bravium  cursus  sui  merilorum 
suorum  a  Domino  quotidie  percipere  allectant.  Fe- 
lices,  inquit.  ac  nimium  felices,  quibus  ob  remune- 
rationem  ccelestium,  torrena  cuncta  viluerunt,  et  a 
([uibus  despicitur,  calcatur,  vilipenditur,  quidquid 
in  hac  vita  caeteris  mortalibus  dulce,  delectabile 
atque  praestabiie  videtur.  Ecce  verse  iilia;  Jerusa- 
lem,  in  quibus  nou  est  inventa  macula  iCayit.  iv), 
in  quibus  mundus  nibil  quod  diligat  habet :  qua* 
etiam  sequuntur  Agnum  quocunque  ierit  {Apoc.  xvi). 
Nuuc  autem,  o  tilia,  ad  te  referentes  consolationem 
tuam  cceiitus  tibi  ostensam,  humiliter  req\iirimus, 
ac  nos  orationibus  tuis  cunctarumque  sororum  tua- 
rum  commendamus,  quatenus  nobis  in  procellis 
mundanarum  ciirarum  tluctuantibus,  pie  apud  illum 
interveniatis,  cujus  thalamum  post  hujiis  vitae  ter- 
ininum  intrare  desideralis.  Faciat  Dominus,  o  di- 
lecta,  ut  videas  bona  Jerusalem  omnibus  diebus  vitx 
tux  {Psal.  cxxvii). 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Patriarcham  consolatur. 

Vivens  Lux  hsec  in  miraculis  suis  dicit :  Prima  ra- 
dix  in  die  apparuit,  et  in  omuibus  ramis  iloruit, 
atque  duas  vias  constituit.  Altera  via  plena  a?di- 
ticioruin  erat,  in  quibus  aquila»  et  alia  volatilia  ha- 
bitabant.  Altera  autem  magn.e  ojtlionis  plena  fuit, 
in  qua  gigantes  concurrerunt,  qui  contra  aquilas 
islas  et  Ctfitera  volatilia  pugnabant,  sed  eis  pra-va- 
lere  non  poterant.  Tunc  sol  processit,  et  iu  extremo 
brachio  suo  aureos  clypeos  habuit,  et  contra  gigan- 
les  illos  pugnavit.  Nam  casus  primi  angeli  a  vita 
ceciderat,  et  postea  casus  Adae  luce  paradisi  care- 
bat,  et  idem  Adam  in  suggestione  diaboli  cura  om- 
nibus  iiliis  suis  ambulavit  {Gen.  iii).  Sed  sol  in  to- 
pazio  et  sapphiro  emicuit,  quod  est  iu  misericordia 
et  charitate  qua>,  Verbum  Dei  incarnatum  protulit. 
Sol  autem  aequaliter  fulsit,  sicut  in  initio  processe- 
rat,  et  ita  permansit,  ut  omnino  nulla  umbra  vicis- 
situdinis  super  illum  ceciderit,  veluti  in  primo 
angelo,  in  Adam  et  in  suggestione  diaboli  factum 
fuerat.  Et  ideo  dictum  est :  Tu  es  sacerdos  in  seter- 
num  secundum  ordinem    Melchisedech  (Psal.  cix). 


in  ipsum   pone,  nec    de  misericordia  ejus    despera. 
Et  hoc  facicns  in  gratia  Dei,  ad  vitam  vives. 

E1'IST0LA  X.XIII. 

EPISCOPI    DE    111  Vi:z    AI)    HILDEGARDEM. 

Ejus  preces  et  litteras  exsiwsiulal. 

Henricus,  Dei  gralia  de  Bevez  solo  noiuine  voca- 
tus  episcopus,  HiLDEGAnDi  dilecta;  iiiagistra^.  sororum 
in  Monte  S.  Hoberli  de  Pingis,  si  quid  iu  spirilu 
conlrito  et  biimilitate  valet  peccatorum  oralio. 

Benedictus  Deus  qui  benedixit  in  omni  benedi- 
ctione  spiriluali  [Ephes.  i),  ita,  quod  iii  odore  un- 

15  guenti,  quo  un.xit  te  Deus  unctione  misericordiai 
sua;,  trahatur  etiam  per  te  in  longinquis  parlibus 
mundi  muitorum  devotio.  Nam  manifesta  Dei  circa 
te  dignatio  mihi  peccalori  ac  turbinibus  saeculi 
gravato,  magna  est  consolatio,  quamvis  a  te  cor- 
pore  sed  non  mente  plurimum  remoto.  Conlidimus 
euim  sine  dubio  meritis  et  precibus  tuis  Christi  mi- 
sericordiam  patere  cunctis,  auxilium  orationum 
tuarum  fideliter  qua^rentibus.  Nos  igitur  propriiE 
conscieutiae  diftidenlia  nuUam  in  actibus  nostris 
adipiscendfe  salutis  babentes  conlidentiam  per  cha- 
ritatem  Spiritus  sancti  te  obsecramus  in  remotis 
regionibus,  ut  orationibus  tuis  iudulgentiam  pecca- 
tis  nostris  implores  a  Domino.  Prseterea  quantulam- 
cunque     consolationem     seu     admonitionem    saluti 

C  nostrae  necessariam,  nobis  rescribere  non  pigeat 
tuam  dilectionem.  Ipse  autem  qui  omnia  potest,  et 
quem  nulla  latet  cogitatio,  secundum  beneplacitum 
suum  precibus  satisfacere  dignetur  cordis  nostri  de- 
siderio. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Pulchra  utitur  parabola  qua  ipsum  ad  veram  sapien- 
tiam  et  charitatem  hortatur. 

Vivens  Lux  ostendit  mihi  ha;c,  et  dixit  :  Dic  ad 
hominem  illum:  Vidi  quasi  pulchram  formam  vir- 
tutis  qua>  fuil  pura  scientia.  Facies  ejus  vaide  clara 
erat,  oculi  ejus  veliit  hyacinthus,  et  indumenta 
ipsius  quasi  pallium  sericum.  Habebat  qiioque  super 


Nam  in  topazio  misericordia,  et  in  sapphiro  charitas  D  hiimeros   suos  episcopale   pallium  simile  sardio.  Et 


iutelligenda  est,  qiias  virtiites  sacerdos  iste  velut 
testimonium  sacerdotale  propter  hominera  induit. 
Nunc  tu,  0  Pater,  qui  es  in  vice  sacerdotis  hujus, 
aniraa  tua  fluat  sicul  aqua  qiise  de  pelra  in  virga 
Moysis  eflluxit,  ila  quod  verba  tua  incredulis  cordi- 
biis  potum  salvationis  dent,  atque  dies,  quai  in 
anima  tua  lucet,  crescat  in  multitudine  virtutum. 
Vides  autem  le  in  anima  tua  sollicitum  in  via,  quai 
ad  Deum  teudit.  Sed  cum  mens  tua  in  turbinem 
ierit  propter  vicissitudinem  laborum  tuorum  et 
aliorum,  columba  te  perfundet,  et  simplicem  turrim 
ante  consjiectum  Dei  te  faciet.  Pugnam  vero  quam 
intus  et  exterius  in  iitroque  scilicet  hominc  pateris, 
Deu3  in  temporibus  tuis  circa  te  hoc  modo  allevia- 


hiec  advocavit  pulcherrimam  amicam  regis,  vide- 
licet  charitatem,  dicens  :  Veni  mecum.  Et  venientes 
pulsabat  ambfB  ad  januam  cordis  tui,  dicentes ; 
Tecum  habitarc  volumus.  Cave  ergo,  ne  resistas 
nobis  ;  sed  esto  forlis  ad  resistendura  vitiis  et  siP- 
cularibus  causis  et  vicissitudinis  illorum  venlo 
rum,  qui  in  turbinibus  sicut  malus  fumiis  ascen- 
dunt,  et  ut  aqua'.  quiP  in  tempestate  volant.  Haec 
sunt  inqiiietudiues  raeutium  hominum  in  iracundia 
et  in  aliis  sirailibus.  Silentium  non  habe  in  taedio, 
sed  vox  tua  sicut  luba  resonaus  in  caeremoniis 
Ecclesiae,  et  oculi  tui  sint  puri  in  scieutia,  ita  quod 
non  sis  piger  tergere  te  ab  indigno  pulvere  oneris 
tui.  Nam   plenus    es   gultis    noclium    {Cant.  v).  Et 


181 


EPISTOL^:  —  EPIST.  XXIV. 


182 


persuasio  snperbise  sic  locuta  ost  tibi  :  Ne  abluas 
le.  Sed  nos  lioc  noiumus;  volumusautem  ut  quaeque 
tenebrosa  de  te  abstergas,  et  non  sis  tiraidus  de 
multis  torroribus  inimicorum  tuorum,  qui  nec  recte 
nec  bene  loquuntur  de  te.  0  miles,  da  nobis  habi- 
taculum  in  corde  tuo,  et  perducemus  te  ad  palatium 
regis  nobiscum. 

EPISTOLA  XXIV. 

EPISCOPI    TREVIRORUM    AD    HILDEGARDEM. 

Suutn  erga  sanclam  Hildegardem  affectum  graliose 
declaraf,  iestaturque  ad  episcopaturn  se  promotum 
esse  conlra  voluntatem  suam.  Sanctam  itaque  con- 
sulit  ita  scribens  :  «  Sed  quia  nescimus  cujus  vo- 
catione  promoti  simas ,  hoc  vnaxime  anxietafem  nobis 
iri/ligit.  » 

Arnoldis,  Dej  gratia  Trevirorum  Ecclesiae  hu- 
milis  electus,  dilectaj  in  Christo  cognatse  suff,  Hil- 
DEGARDi  de  S.  Robert.,  salutera  et  dilectionera  ab 
80  qui  est  salus  et  dilectio. 

Amicitia  cognatione  coelestis  est,  quia  senium  ei 
non  obest,  sed  confert;  et  vera  est,  stare  nescit, 
sed  in  aliquo  crescit  et  prolicit  quotidie.  Cum  autem 
ab  ineunte  setate  ulnis  veri  amoris  nos  amplexi  su- 
mus,  miramur  cur  vos  adulatorem  plus  vero  amico 
diligatis,  cum  dicat  {)ropheta  :  Oleum  autem  pecca- 
ioris  non  impinguet  caput  meum  [Psal.  ciii).  Fratrem 
nostrum  praepositnm  S.  Andreae,  hic  adulatorem 
vestrum  reputamus  ;  nos  autem  verum  amicum  in- 
telligi  volumus.  Quia  vero  proventum  nostrum,  gladii 
vestri  materiam  esse  scimus,  ideo  per  Dei  gratiam 
prospere  nos  rediisse,  vestrse  dilectioni  significan- 
dum  duximus.  Sed  quia  nihil  est  beatum  alicui  quod 
ipse  pro  poena  reputat,  coram  Deo  et  vobis  dicimus, 
quod  dignitas,  ad  quam  vocali  sumus,  contra  no- 
stram,  teste  Deo,  voluntatem  nunquara  (nt  lieri 
solet)  nos  dilexit,  nunquam  permulsit  :  et  ideo  hoc, 
quia  nostra  inscitia,  nostra  fragilitas  suara  deflet 
insuflicientiam,  suam  deplangit  indignitatem.  Sed 
quia  nescimus  cujus  vocatione  [promotij  siraus  ad 
tale  ministerium,  hoc  maxime  anxietatem  nobis  in- 
Uigit.  Si  ex  Deo  esse  scireraus,  credereraus  quod 
qui  coepisset  in  nobis  opus  bonum,  et  perliceret 
{Philip.  i),  cum  necessitate  magis  quam  virtute,  ad 
sacerdotium  promoveri  proponamus.  Et  scimus 
quod  Deus  in  loco  sancto  suo  {Psal.  lxvu)  apud  vos 
salufem  operatus  {Psal.  lxxiii\  obessam  raisericor- 
diter  liberando,  visitaverit  plebem  suam  (Luc.  vii). 
Unde  ut  modura  liberationis  obsessee  nobis  rescri- 
batis,  et  saepius  in  verum  lumen  aspiciendo,  saepius 
nobis  aliquid  salutaris  gratiae  per  litteras  tuas  ira- 
])artiamini,  el  ut  manus  vestras  ad  petram  refugii 
pro  nobis  interpellando,  exemplo  Moysis  levetis 
{Exod.  xvii).  dum  nos  contra  Amalech  in  valle 
nuindanse  miseriae  pugnaraus,  attentissirae  rogamus. 
Cum  autem  ha>c  corfim  abbate  S.  Eucharii  tideli  et 
dilecto  nostro  conscriberentur,  ipse  opitulaudo 
dulcedine  sua  verba  nostra  condivil.  Volumus  ergo 
ut  per  ipsum  rcscriptum  vestrura  nobis  transmit- 
tatis. 


A  RESPONSUM  HILDEGABDIS. 

Post  salufaria  documenta,  serio  illum  monet  uf  caveat 
a  superbia,  a  cupiditate  divitiarum,  ab  injustitia,  a 
vanitate,  ac  ut  virtufes  amplectatur  statuisuocon- 
gruas. 

Tu  arbor  es  a  Deo  constitutus,  quemadmodum 
Paulus  dicit  Omnis  potestas  a  Deo  est  {Rom.  xiii), 
quia  secundum  suraraum  Magistrum  per  invocatio- 
nem  nnminis  sui,  omnis  potcstas  nominata  est, 
unde  in  illa,  arbor  viriditatem  honoris  norainis  sui 
habet.  Quod  absque  Deo  est,  et  quod  sinistra  ope- 
ratur,  tibi  non  adsit,  ne  iu  cadente  morbo  superbiae, 
cum  primo  angelo  {Isa.  xiv),  scilicet  Satana,  qui 
contra  Deum  honorera  furtim  rapere  voluit,  cadas, 
quem   raulti    secundura    voluntatem   suam   rapiunt, 

"  non  curantes,  quoquo  modo  eis  iile  conferatur. 
Istud  coram  Deo  niliil  est,  quoniam  sine  ipso  factum 
esl  nihil  {Joan.  i),  et  sic  Deus  occidit  quidquid 
ipsum  non  tangit.  Ob  hoc  ergo  sollicitus  esto,  ut 
per  prsecepta  Dei,  quae  sicut  folia  arboris  multipli- 
cata  sunt,  populo  testimonium,  quantam  per  gra- 
tiam  ipsius  potueris,  perhibeas.  Multae  enim  tribu- 
lationes  oneris  tui,  velut  paupertas,  te  constrin- 
gunt,  quia  divitiae  et  multae  pecuniae  coelestia  non 
amant  :  ideo  propriam  voluntatem  homini  Dei  ab- 
strahit,  quatenus  ad  coelestem  patriam  suspiret. 
Unde  decet,  ut  pauper  pauperem  diligat,  et  divesdivi- 
tem  agnoscat,  quia  sapientia  pauperi  annulum  dat, 
et  diviti  iuaurem  negat    Propter  sacerdotale  enim 

n  officiura  tuum  tibi  istud  adest.  Justitiam  tuam  non 
abscondi  in  corde  meo,  veritatem  tuam  et  salutare 
tuum  dilexi  [Psal  xi).  Quid  dicitur?  Justitia  Dei  se 
non  abscondit,  sed  itinera  sua  dilatat,  nec  ea  currere 
erubescit.  Vulnera  quoqiie  non  abscondit,  malum 
bono  praeponendo,  velut  in  justitia  vitara  et  gehen- 
nam  esse,  et  in  utraque  parte  currendum  esse 
dicit.  In  hac  fallacia  justitia  se  non  macerat,  nec 
multiplicibus  verbis  injustitiam  osculatur,  sed  ipsam 
totam  conculcat.  Veritas  quoque  opera,  quae  sine 
Deo  operantur,  non  laudat;  se  iii  pugnam,  con- 
tradicere  illa  ut  probus  miles  se  praeparat.  Justitia 
Dei  scutum  tibi  sit,  et  veritate  ipsius  quasi  lorica 
induere,  ita  ut  corara  Deo  bene  armatus  et  non 
fugitivus    per    societatem     vanitatis    appareas,      et 

D  disce  ut  ubera  justitiae  sugas.  Disce  quoque  vnlnera 
peccatorum  cum  pcenitentia  in  misericordia  curare, 
quemadmodum  summus  medicns  salutare  exem- 
plum  vobis  ad  salvandum  populum  reliquit.  Tu 
namque  qui  in  viriditate  beati  viri  per  instructio- 
nem  nominis  sui  positus  es,  qui  impium  diabolum 
non  altendit,  qui  ideo  irapius  nominatns  est,  quia 
nullum  bonum  amavit,  vide  ne  in  thesauris  pecu- 
nia»  glorieris  [Eccli.  xxxi),  qua;  in  fine  malitiosa 
est,  quia  post  tricesimum  annum,  velut  j^ost  annum 
unum  deficit.  Sed  exsulta  in  monte  Sion,  ubi  adju- 
torium  Altissimi  eeternale  in  aiternitate  est,  et  omnis 
spiritus  laudat  Dominum  (Fsal.  cl).  Tu  aiitem  ebur- 
neus  mons  esto,  de  quo  fenestralia  jacula  in  recto 
judicio  justitia?   Dei,   contra  adversarios   tuos  vo)i' 


)83 


S.  IUI.DEGARDIS. 


184 


tant.  Curre  (juoqiie   iii  altitndinem   let^is  et  justitia;  A  iv)  tibi  dicit  :  Stella  qua»   sub  sole  hicel,   quod  no- 


Dei,  sicut  capricornus,  ne  per  iustabiiitatem  iner- 
mis  cadas,  et  lliii  lui  de  latere  Ecclesise  surgant,  el 
postulent  a  te  cibum  justitise  :  et  ideo  bonam  doctri- 
nam  disce,  quatenus  per  te  salurentur.  Kgo  autem, 
ul  jussisti,  ad  verum  lumen  aspexi,  et  vix  incoeptio- 
nem  bonorum  operura  aspicere  potui.  Tu  quidem 
bona  opera  studiosius  operare,  ut  postea  per  gra- 
tiam  Dei  plura  scribam  ;  et  lidelis  amicus  animai 
tuiP  esto,  ita  ut  in  leteruitate  vivas.  In  ilia  autem 
quse  obsessa  fuit,  de  qua  quteritis,  multa  mirabilia 
vidimus,  quie  modu  per  scripta  proferre  non  possu- 
mus,  sed  cognovimus  (juod  diabolicus  sufllatus  de 
die  in  diem  usque  ad  recessum  suum  defecit,  et  ea- 
dem  mulier  a  faligatione  diaboli  liberala  est,  et 
etiam  intirmitate,  quam  ante  in  se  nou  cognovit, 
tunc  occupata  est.  Sed  nunc  vires  tam  corporis 
quam  aniraa?  plena  sanitale  recepit. 

EPISTOLA  .\.\V. 

EPISCOPl   COLOME.NSIS   AD    HILDEG.\RDEM. 

Sanctam  laudat ;  petil  ui  •  exocculto  Dei  »  inquirat, 
sibique  «  commonitoria  verba,  prout  Deus  donave- 
rit  »  transmittat. 

Philippls,  Dei  gratia  Coloniensium  archiepisco- 
pus,  HiLDEGARDi  sorori  dilecta^,  divino  spiramine 
mirabililer  infusie,  illum  in  ccelestibus  gloriose  vi- 
dere,  cujus  amplexibus  exoptat  jugiter  inha?rere. 

Quamvis  locorum  diversitas  mutui  aspectus  et 
desiderabilem  collocutionis  subtrahat  graliam,  quos 


men  in  parte  sua  habere  potest,  lucida  scilicet  no- 
miuatur,  quoniam  per  solem  aliis  stellis  amplius 
irradiatur.  Sed  quomodo  deceret  quod  eadera  slella 
lumen  suura  ita  ahsciinderet,  quod  aliis  miiioiibus 
stellis  rainus  lucerei.'  >i  oniin  hoc  faceret,  glorio- 
sum  nomen  suura  noii  haheiel,  sed  ceeco  noraine 
noniinaretur,  quia,  quanivis  lucida  dicerelur,  lu- 
men  tamen  ejus  non  viderotur.  Miies  eliarn  qui  ad 
prailium  sine  arinatura  venerit,  ab  iuimicis  certis- 
sime  conculcabitur,  quia  corpus  suum  lorica  non 
circumdederat;  nec  capiti  suo  galeam  imposuerat, 
nec  clypeo  se  texerat,  unde  et  in  magna  confusione 
caperetur.  Tu  autem  (jui  lucida  stella  per  episco- 
pale  oflicium  appellaris,  et  qui  de  nomine  summi 
sacerdotis  radias,  lumen  tuura,  quod  verba  justitiae 
sunt,  subditis  tuis  non  abscondas,  quoniam  in  corde 
tuo  sa>pe  dicis  :  Si  ego  mihi  subjectos  verbis  terre- 
rem,  molestum  me  haberent,  quia  eos  superare  noa 
valeo,  utinam  amicitiam  eorum,  tacens  retinere 
possem.  Itaque  sic  dicere  et  facere  tibi  non  expedit. 
Sed  quid?  Terribilibus  verbis  propter  episcopale 
nomen  et  corporis  tui  nobilitatem,  eos  ut  rapiens 
accipiter  non  terreas,  nec  periculosis  vcrbis,  velut 
clava  eos  percutias;  sed  verba  justitiae  cum  mise- 
ricordia  ejus  raisce,  et  ipsos  cum  timore  Dei  inunge, 
proponens  eis  quam  periculosa  animabus  et  felici- 
tati  eorum  injustilia  sit.  Certissime,  certissime, 
certissime,  hoc  modo   audient  te.  Per  squalidos  au- 


Christi    charitas    conjunxit,    semper   tamen  tenebit  C  tem  et  instabiles  mores  te  ilhs  non   admisceas,  nec 


animorura  vicinitas.  Unde  est  mihi  desideratissi- 
mum,  quod  in  hoc  anno,  dum  transitus  vi;i'  et  gra- 
tia  te  videndi,  diu  desiderata,  occurrit.  Sed  segri- 
tudo  et  tenuitas  tui  corporis,  cor  meum,  multorura 
ia  terra  nostra  a  te  in  Christo  amplectentiura  tur- 
Lavit  et  perculit,  seraper  exoptantiura  vitae  tu« 
sospitatem,  verceque  salulis  a-ternitatem.  Complacuit 
ergo  et  dignum  duximus,  perquiri  certosque  reddi 
de  statu  tuo,  et  maxime  indicare  et  notilicare  tibi 
quod  turbinibus  et  procellis  sKcuIarium  quotidie  ita 
perturbamur,  quod  etiam  aliquando  mentis  oculos 
ad  C(Klestia  levare  conamur.  Sed  quia  plurimorum 
novit  industria,  te  perfusara  divini  charismatis 
munere,  de  quo  gaudet  concio  lidelis  Ecclesia>,  et 
nos  pro  modulo  nostrse  discretionis  congratulamur ; 
scientes  hominem  carnis  tegmine  degentem,  et  juxta 
•Vpostoli  vocem  in  co^Io  conversantem  (Philip.  ni). 
Tali  igitur  dole  ditata,  quasi  bona;  raargaritse.  in- 
ventrix  [Matth.  xiii),  ex  occulto  Dei  quod  petimus, 
inquiras,  nobisqiie  coraraonitoria  verba,  prout  Deus 
tihi  donaverit,  transmittas  ;  quoniam  in  sapienlia 
et  thesauro  abscondito,  juxta  veridicum,  non  est 
utilitas  {Eccli.  xx).  Valete. 

RESPO.NSLM  HILDEGAHDIS. 

Qux  in  visione  audierit  et  viderit  notificat.    Prx- 
claram  adhortationem  subjungit. 

In    raystico   spiramine    vera*  visionis,  hsec  verba 
vid^  et  audivi  :  Ignea  charitas,  quae  Deus  est  (/  Joan. 


quid  cuique  placeat  seu  displiceat,  inspicias  ;  quo- 
niam  si  hoc  feceris,  minor  caeteris  coram  Deo  et 
homluibus  apparebis.  Nam  talia  personam  tuam 
non  decent.  Vide  etiam  qiiod  munda  animalia  qua? 
ruminant,  raacerarentur,  si  pabulo  eorum,  cibus 
porcorura  per  quem  ipsi  pinguescunt,  admisceren- 
tur.  Sed  et  tu,  si  squalidis  moribus  et  societati 
peccatorum  te  adjungeres,  polluereris,  pcr  quod 
nefarii  gauderent,  perfecti  viri  turbarentur,  dicen- 
tes  :  Ah,  ah;  vae,  vae,  qualis  episcopus  noster  est? 
per  recta  ilinera  justilia;  nobis  lucet.  Populum  au- 
tem  tuum  ab  inimica  inlidelitate  corripe,  et  averte 
ita,  non  lorica  iidei  nudus  sis,  et  de  Scripturis  san- 
clis  viam  justitiae  illi  ostende,  et  galeam  spei  capiti 
D  tuo,  et  scutum  verae  defensionis  collo  tuo  impone 
[Ephes.  vi\  quatenus  in  omnibus  aerumnis  et  peri- 
culis  Ecclesiae  defensor,  quantum  praevales,  existas. 
Lumen  quoque  veritatis  sic  tene,  ut  probus  miles 
in  militia  mea,  quae  vera  charitas  sum,  appareas, 
et  in  naufrago  mundo,  et  in  duris  bellis  iniquitatis, 
strenuus  et  fortis  sis,  quatenus  Iiicida  stella  in 
aeterna  felicitate  fulgeas.  Nunc,  o  tu  Pater,  qui  in 
pastorali  nomine  es,  paupertatem  hominis  haec 
scrihentis  non  dedigneris,  quoniam  ista  non  secun- 
dura  me,  nec  secundum  alium  horainem  dictavi  nec 
proluli;  sed  ea  hoc  modo,  scripsi,  quemadraodum 
ipsa  in  vera  visione,  vigilans  mente  et  corpore, 
vidi  et  audivi;  quia,  ut  aliqua  ad  te  scriberem,  jus- 
sisti. 


185 


EPISTOL^.  -  EPIST.  XXVil. 


186 


EPISTOLA  XXVI. 

CONRADI    IMPERATORIS    (16)    AD    HILDEGARDEM. 

Favores  suos  addicit  et  filium  suum  Sanctx  precibus 
commendat. 

CoNRADUs,  divina  favente  gratia,  rex  Romanorum, 
HiLDEGARDi  Deo  dicatae  virgini,  et  magistrae  soro- 
rum  de  sancto  Roberto  ia  Pingis,  salutem  et  gratiam 
suam. 

Quia  regali  culmine  impediti,  ac  diversis  turbini- 
bus  et  procellis  quassati,  te  invisere  pro  velle  nostro 
non  possumus,  litteris  tamen  nostris  te  adire  nou 
omittimus.  Nam,  ut  audivimus,  rcvera  snperabiindat 
in  te  confessio  summae  laudis  per  sanctimoniam 
vitae  innocentis,  et  per  magniticentiam  Spiritus  de- 
super  miritice  in  te  venientis.  Uude  quamvis  seecu- 
larem  vitam  agamus,  ad  te  properamus,  ad  te  con- 
fugimus,  ac  orationum  et  exhortationum  tuarum 
sutlragia  humiliter  quierimus,  quoniam  longe  aliter 
vivimus  quam  debeamus.  Pro  certo  autem  scias 
quod  tibi  et  sororibus  tuis,  in  omni  causa  et  in 
omni  necessitate  veslra  prodesse  et  fadesse ,  ubi 
possumus,  properabimus.  Unde  et  tilium  meum, 
quem  superstitem  desidero  esse,  orationibus  tuis, 
sicut  et  meipsum,  attentius  commendo. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Non  obscure  praedicit  schismata  aliaque  Ecclesix 
mala  qu3e  nata  sunt  sub  Friderico  I,  Conradi  suc- 
cessore.  Addit  multa  eodem  spiritu  prophetico  de 
variis  Ecclesise  temporibus  et  vicissitudinibus . 

Qui  vitam  dat  omnibus  ,  dicit  :  Beati  sunt,  qui 
candelabro  summi  Regis  digne  subjacent,  et  quos 
Deus  in  magna  providentia  procuravit,  ita  ut  eos 
de  sinu  suo  non  abscindat.  In  illo,  o  tu  Rex,  per- 
mane,  et  squalorem  de  mente  tua  abjice;  quoniam 
Deus  omnem,  qui  eum  devote,  et  pure  quserit,  con- 
servat.  Sed  et  regnum  tuum  ita  tene,  et  tuis  unam- 
quamque  justitiam  provide,  ut  a  superno  regno 
alienus  non  fias.  Audi,  in  quadam  parte  a  Deo  te 
avertis ;  et  tempora,  in  quibus  es,  velut  in  mnliebri 
persona,  levia  sunt,  et  etiam  in  contrariara  injusti- 
tiam,  quse  justitiam  in  vinea  Domini  destruere  ten- 
tat,  se  inclinant.  Postea  vero  pejoratempora  venient, 
in  quibus  verBe  Israelitae  llagellabuntur,  et  in  quibus 
calhoJicus  thronus  in  errore  movebitur  :  et  ideo 
novissima  eorum,  velut  cadaver  in  morte,  blasphe- 
miae  erunt.  Unde  et  hic  dolor  in  vinea  Domini  fu- 
raigat.  Et  post  haec  fortiora  prioribus  tempora  sur- 
gent,  in  quibus  justitia  Dei  aliquantulum  erigetur, 
et  in  quibus  injustitia  spiritalis  populi  ad  ejicien- 
dum  notabitur.  Sed  tamen  provocari  et  exacerbari 
ad  contritionem  acriter  nondum  audebitur.  Sed 
deinde  alia  tempora  instabunt,  in  qcibus  divitiae 
Ecclesiee  dispergentur,  ita  quod  etiam  spiritalis  po- 
pulus  velut  a  lupis  lacerabitur,  et  a  locis  suis  et  de 
patria  sua  expelletur.  Unde  primi  eorum  ad  soli- 
tudinem  transibunt,  pauperem  vitam  in  raulta  con- 
tritione  cordis  deinceps  habentes,  et  sic  Deo  humi- 


B 


A  liter  servientes.  Prima  etenim  h«c  tempora  ad 
justitiam  Dei  sunt  squalida,  sequentia  vero  taediosa. 
Quee  autem  deinde  supervenient,  ad  justitiam  se  ad 
modicum  erigent;  sed  quae  postea  insurgent,  quasi 
ursus  cuncta  divident,  et  divilias  sibi  per  malum 
congerent;  sed  quaj  illa  sequentur,  signum  virilis 
fortitudinis  ostendent,  ita  ut  omnes  pigmentarii  ad 
primam  auroram  justitiae  cum  timore,  verecundia 
et  sapientia  currant;  et  principes  concordiam  una- 
nimiter  habeant,  eam  quasi  vir  praeliator  sicut 
vexillum  contra  errantia  tempora  maximorum  erro- 
rum  elevantes,  quos  Deus  destruet  et  exterminabit 
secundum  quod  ipse  novit,  et  ut  ?ibi  placet.  Et 
ilerum  ille,  qui  omnia  novit,  tibi,  o  rex,  dicit  :  Haec 
tu  homo  audiens,  teipsum  a  voluntate  tua  compesce, 
et  te  corrige,  quatenus  ad  tempora  illa  purilicatus 
venias,  in  quibus  de  factis  tuis  amplius  non  erube- 
scas. 

EPISTOLA  XXVII. 

FBEDERICl    IMPERATORIS   AD    HILDEGARDEM. 

Qtisedam  a  Sancta  in  colloquio  apud  Ingelheim  prae- 
dicta  impleta  esse  nuntiat.  Preces  ejus  petit.  So- 
lius  sequitatis  respectu  in  controversia  quse  quos- 
dam  inter  et  S.  Hildegardem  in  ipsius  curia 
dirimenda  erat,  se  judicaturum  promittit. 

Fredericus,  Dei  gratia  Romanorum  imperator  et 
semper  Augustus,  dominae  Hildegarui  de  *  Pingis, 
gratiam  suam  et  omne  bonum. 

Notum  facimus  sanctitati  tuse,  quoniam  ea  quae 
P  px"aedixisti  nobis,  cum  Ingelheira  manentes,  ad 
praesentiam  nostram  venire  rogavimus,  jam  in  ma- 
nibus  tenemus.  Sed  nos  tamen  in  omni  conatu  pro 
honore  regni  laborare  non  cessabimus.  Quapropter 
dilectionem  tuam  quam  intime  admonemus,  ut  cum 
sororibus  tibi  commissis,  ad  omnipolentem  Deum 
preces  pro  nobis  fundas,  quatenus  in  terrenis  ne- 
gotiis  laborantes,  ita  se  convertat,  ut  gratiam  ip- 
sius  obtinere  valeamus.  Certum  autem  debes  ha- 
bere,  quod  super  omni  negotio  tuo,  ad  nos  per  te 
directo,  neque  amicitiam,  neque  odium  alicujus 
personae  attendemus,  sed  solius  justitiae  respectu, 
aequitatem  judicare  proponiraus. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Frederici  molitiones  varias  improhat.    Ejus  regnum 
D      satis  longum,  sed  iurbulentum  fore  prsedicit. 

A  summo  judice  haec  verba  diriguntur  ad  te. 
Valde  amirabile  est,  quod  hanc  personam  homo 
habet  neccessariam  scilicet  quae  tu  rex  es.  Audi  : 
Quidam  rex  stabat  in  excelso  monte,  et  in  omnes 
valles  respiciebat,  quid  quisque  faceret  in  eis,  vi- 
dens.  Et  virgam  manu  tenens,  quaeque  recte  divi- 
debat,  videlicet  quod  erat  aridum,  ut  viride  esset, 
et  quod  dormiebat,  ut  vigilaret.  Sed  et  virga  haic 
istis  poenam  stuporis  abstulit,  qui  in  magno  studio 
erant.  Cumque  idem  vir  oculum  suum  non  aperiret, 
venit  nigra  nebula,  quae  valles  istas  tetigit.  Sed  et 
corvi  et  aliae  volucres,   quaeque   circumposita  dissi- 


16)  Hujus  nominis  tertii. 


«87 


S.  lULDEGARPlS 


m 


Hogo 


pabant.   Niinc.  o  rex,  sollinte  provide,  quia  omnes  A  j)liciter  e.xoro,  iil  pro  me  miserrimo  et  indignissimo 

reijiones  sunt  obumbrat.p  cum  tallaci  tuiba   illorum 

qui  in    nigredine  peccatorum  juslitiam  deleut.  Ra- 

ptores  et    errantes    viam   Domini    destruunt.   0    tu 

rex,  cum   sceptro  misericordi»T  pigros  et  peregrinos 

et  sa^vissimos  mores   rege.  Tu   enira  habes  nomen 

gloriosum,  quod   re.x  es  in   Israel.   Valde  gloriosum 

esl  nomen  tuum!  Vide  ergo,  quando  summus   Re.x 

te    con^iderat,   ne    arcuseris,   quod    officium  tuum 

recte  non  dijudicaveris,  et  ne  tunc  erubesca.'.  Quod 

absit!  .Manifeslum  est,  qiiod  justum  est,  ut  praccep- 

tor  priedecessores  suos   in  bono   imilelur,   quia  ni- 

gerrimi    sunt  mores  |illorum    pni-laloruni,    qui    in 

lascivia  et   in   putredine   currunt.   Hoc   fuge,  o   re.\. 

Sed  esto  armatus  miles,  diabolo  fortiter  repugnans, 

ne  te   Deus    dissipet,  et   ne  tcrrenum   regiium  pro 

hoc  erubescat.  Deus  liberet  te  de  iBterna   perdilione 

et  tempora  tun  non  sint  arida,  et  Deus  te  protegat, 

ut  vivas  in  spternum  !  Avaritiam  abjice,  abslinentiam 

elige,  quod    summus    Hex  valde  amat.   Nam  valde 

necesse  est    ut    in    causis    tuis    providus    sis.    Video 

enim  te  in   mystica  visionc,  in  plurimis  turbinibus 

et  contrarietatibus  vivcntem  anle  oculos  vivos  :   sed 

tamen  ad  terapus  regnamli  habes   in  terrenis   mate- 

riis.  (^ave  ergo  ne  summus  We.x   prosternat  te  pro- 

pter  cffcitatem  oculorum  tuorum,  qui   non   recte  vi- 

dent,  quomodo  virgam   rccle  regendi   in  manu  lua 

habeas.  Vide  etiam  ut  talis  sis,  ne  gratia   Dei   in  te 

deficiat. 

EPISTOI.A  X.XVIII. 

eHrUPPI    COMITIS    FLANDRI;€    AD    HILDEGARDEM. 

Preces  S.  HildPfjnrdis  postula/  consiliumque  utrum 
manere  polius  debeat  in  Tcrra  Sancta,  an  post 
expeditionem  susceptam  revcrti  ad  suos. 

Philippus  Flandrire  et  Viromensis  [Veroman- 
densis]  comes,  domicillai  IIildegardi,  ancillac 
Christi,  salutem  et  pluri.Tiam  dilectionem. 

Vestra  noverit  sanctitas  me  paratum  esse  ad  fa- 
ciendiim  quidquid  scirem  vobis  placere,  quia  san- 
cta  conversatio  vestra  el  vita  honeslissima  sa?pis- 
sime  meis  insonuit  auribus,  omni  fama  suavior. 
Quamvis  enim  peccator  sim  et  indignus,  tamen 
Christi  servos  et  amicos  toto  corde  diligo,  et  om- 
nimoda  veneratione  libenter  honoro,  illius  Scriptu 


peccatore,  ad  Doniinum  intercedere  velitis 
etiam  humiliter,  ut  inquantum  vobis  concesserit 
divina  misericordia,  inquiraris  a  Deo  quid  mihi 
e.xpediat,  et  litleris  vestris  per  latorem  praesentium 
mihi  renunlietis  consilium  vestrum,  quid  et  quo- 
modo  faciam,  ut  nomen  Christianitatis  temporibus 
meis  exaltetur,  et  dira  Saracenorum  feritas  depri- 
mattir;  et  si  utile  raihi  eril  in  terra  illa  morari  vel 
reverti,  ju.\ta  id  videlicet,  quod  de  slatu  nieo  forsi- 
tan  audistis,  ct  divina  revelalionc  cognovistis,  aut 
cognitura  eslis.  Valete  in  Christo,  soror  dilecta,  et 
scitote,  quod  miillum  desidcro  audire  consiliiim  ve- 
strura,  et  (juod  inaximara  in  veslris  oralioiiibus  lia- 
beo  liduciam. 

^  HESPO.NSUM  HILDECARDIS. 

Inslruclioncm  mittit  (jua  ip.funi  maxime  horlatur  ad 
justitiam. 
0  lili  Dei,  qui  ipse  in  primo  homine  te  pla- 
smavit,  audi  verba,  qu<T.  vigili  menle  et  corpore  in 
anima  mea  vidi  et  audivi,  cum  propter  sollicilam 
inquisilionera  tuani,  ad  veruni  lunieu  aspexi.  Deus 
prjecepluni  Ada?  in  paradi.so  dedit,  et  post  prisvari- 
cationem  ejusdem  prfficepti  eura  (qui  cousilio  ser- 
penlis  consenserat)  justo  judicio  dn  paradiso  expu- 
lil  Jicn.  iii).  Cum  jiislo  quoque  jiidicio,  homines 
qui  eum  omnino  oblivioni  tradiderant,  ila  quod  eum 
nec  desiderabant,  nec  qua?rebant,  ])er  diluvium  de- 
mersit  (Gen.  vi),  ubi  illos  qui  eura  amabant  et  quae- 

(•  rebant,  a  diluvio  per  arcam  salvavil  (Gen.  vii).  Sed 
raitissimus  Agnus,  scilicet  Filius  Dei,  in  sanguine 
suo,  quem  in  cruce  pendens  etrudit,  omiiia  crimina 
el  peccata,  quaj  horao  pcr  veram  piBnitcntiam  co- 
gnoscit,  salvat.  Nunc  aiitem  atlende,  o  Fili  Dei,  ut 
puro  oculo  justitiae  in  Deum,  velut  aquila  in  solem, 
aspicias,  ita  ut  absque  proprietate  voluntatis  tuae 
judicia  tua  justa  sint,  ne  a  siimmo  judice,  qiii  pr«- 
ceptum  honiini  dedit,  qucni  eliam  in  misericordia 
per  poenitentiam  ad  se,  vocat,  tibi  dicatur  :  Quare 
proximum  luum  siue  justitiaraea  inleremisti?  Homi- 
nes  quoque  <iui  judicio  rei  sunl,  illos  secundum 
Scripluras  sancloruui  (qui  columnai  Ecclesia;  erant), 
cum  lege  et  cum  timoie  mortis  coustringe,  in  om- 
nibus  tamen  attendens  malediclionem  hominis  illius, 
rse  memor  ;  Multum   valet  assidua  justi  deprecatio  ^  qui  homicidium   in   ira    sua   perpelravit.  Tu   etiam 


{Jac.  o).  Lnde  esl  (piod  ad  pietatis  vcstrse  gratiam 
mitto  pra-sentium  latorem,  lidelissimum  servientem 
ir.eiim,  qui  pro  me  misero  peccalore  vobiscum  lo- 
quatur,  cum  ego  tamen  multo  libpntius  ad  vos  ve- 
nissem,  et  vobis  lociitiis  fuisr-Hm,  quod  desideravi. 
Sed  tot  et  tanta  sunt  negotia  mea,  quse  singulis 
diebus  emergunt,  quod  ad  baec  vacare  non  pote- 
ram.  Instat  eliam  jam  tempus,  qiio  aggredi  debeam 
iter  Hierosolyraitanum,  ad  quod  opus  est  mihi  ma- 
gno  operatu,  super  quo  consilium  vestrum  mihi  in- 
limare  dignemini  per  litleras  vestras.  Credo  cnim 
qiiod  ad  vos  sa-pius  pervenit  fama  nominis  mei  et 
act'iiim  uiporum.  et  multi^  de  Dei  miseratione  in- 
digeo.  Lnde  et  vos  maxima  precum  instantia  sup- 


pro  oinnibus  negligenliis  et  peccalis  ac  pro  oinnibns 
injustis  judiciis  tuis  cum  signaculo  crucis,  ad  Deum 
vivum  confuge,  qui  via  et  veritas  est  {Joan.  xiv), 
el  qiii  etiam  dicit  :  Nolo  mortem  peccatoris,  sed 
magis  ut  convertatur  et  vivat  {Ezech.  xviii).  Et  si 
temjius  venerit,  quod  intideles  fontein  tidei  de- 
struere  laborant,  tunc  eis  (quantum  per  adjutoriiim 
gratia!  Dei  polueris)  resiste.  Ego  enira  in  auima 
mea  video,  quod  sollicitudo,  quam  de  angustiis  ani- 
mae  tuae  habes,  aurora'  quse  niane  oritur,  simiiis 
est.  Lnde  Spirilus  sanctus  te  in  pura  et  vera  poeui- 
tentia  ardentem  .solem  efticiat,  ut  eum  quaeras,  et 
ipsi  soli  servias,  ita  ul  in  surania  bealitudine  in 
.'eternum  vivas. 


189 


EPISTOL.E.  —  EPIST.  XXX. 


190 


EPISTOLA  XXIX. 

BER.XARDI  CLAR.EVALLIS    ABBATIS   AD    HILDEGARDEM. 

Meriia  ejvs  et  sanctitatem  extollit. 

Dilectse  ia  Christo  tilise  Hildegardi,  frater  Ber- 
NARDUS  Claraevallensis  vocatus  abbas,  si  quid  potest 
oratio  peccatoris. 

Quod  de   nostra  exiguitate  longe  aliter,  quam  no- 

stra    sese   couscieutia     habeat,    quidam    sentirc  vi- 

dentur,  non   noslris  meritis,  sed  stultitise  hominum 

imputandum    est.  Ad  dulcedinem  autem  pia;  chari- 

tatis    tuaj    scribere    properavi,   quamvis   id   brevius 

omuino  quam  vellem,   negotiorum    multitudo  com- 

pellat.   Congratulamur  gratise  Dei,  quse  in  te  est,  et 

ut  eam  tanquam  gratiam  habeas,  et  toto  ei  humili- 

tatis  et  devotionis    affectu    studeas  respondere,  ad- 

monemus  ;  sciens  quod  Deus  superbis  resistii,  humi- 

libus  autem  dat  gratiam  [Jac.    tv).   Quod  in  nobis 

est,  hortamur  et  obsecramus  (/   Petr.  v).   Cseterum 

ubi  interior   eruditio  est,  et  unctio  docens  de  omni- 

bus,    quid    nos  aut  docere    possumus  aut  monere? 

Diceris  enim    coelestia    secreta     rimari,    et  ea  quae 

supra    homines   sunt,   Spiritu  sancto   illustrante  di- 

gnoscere.  Unde  rogamus  magis  et  suppliciter  postu- 

lamus,  ut  nostri  memoriara  habeas  apud   Deum,  et 

eorum  pariter  qui  nobis  in   spiritali  societate  juncti 

sunt.   Nam   cum  Spiritus   Deo    conjungitur,  coufidi- 

mus  qiu)d   uobis  multum   prodesse   vakas  et  subve- 

nire.  Multum   enim    valet  deprecatio  jvsti  assidua 

[Jac.    v).   Nos  etiam  pro  te  assidue  oramus,  ut  con- 

forteris  ad  bona,    instruaris  ad  interiora,    dirigaris 

ad  permansura,  ita  ut  ne  hi  qui  spem  suam  in  Ueum 

posuerunt,   desperando  pro  te  claudicent ;  sed  ut  in 

profectu  benedictionis,   quam    a    Deo   accepisse  co- 

gnosceris,   bene   confortati,  in  melius  et  nielius  pro- 

liciant. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Eum  magnis  laudibus  exornat.  i 

In  spiritu  mysteriorum  tibi  dico,  o  venerabilis 
Pater,  qui  mirabiliter  in  magnis  honoribus  virtutis 
Dei,  valde  metuendiis  es,  illicitse  stultitise  hujus 
mundi,  vexillo  sanctse  crucis  cum  excelso  studio  in 
ardenti  amore  Filii  Dei,  capieus  homines,  ad  bella 
pugnanda  in  Cliristiana  militia,  contra  tyrannorum 
saevitiam,  quod  sum  vaide  constricta  in  visione, 
quae  apparet  mihi  in  Spiritu  mysterii,  quam  non 
\ideo  exterioribus  oculis  carnis.  Ego  misera  et 
plus  qum  misera  in  nomine  femineo,  ab  infantia 
mea  vidi  mirabilia  magna,  qua?  lingua  mea  non  po- 
test  proferre,  nisi  quod  me  docet  Spiritus  Dei,  qua- 
liler  ea  dicam.  Certissime  et  mitissime  Pater,  audi 
me,  in  tua  bonitate  indignam  famulam  tuam,  qua; 
nunquam  ab  infantia  mea  secure  vixi,  et  de  tua 
pietate  et  sapientia  intellige  in  anima  tua,  secun- 
dum  quod  doctus  fueris  in  Spiritu  sancto,  quoniam 
ea  quae  tibi  de  me  dicta  sunt,  secundum  hunc  mo- 
dum  sunt.  Scio  enim  in  textu  interiorem  intelli- 
gentiam  expositionis  Psalterii,  Evangelii  et  aliorum 
voluminum,  quae  monstrantur  mihi  in  hac  visione, 
quae  pectus    meum    tangit,    et  animam  meara  sicut 


B 


A  llammam  comburens,  docens  me  haec  profunda  ex- 
positionis,  sed  tamen  noa  docet  me  litteras  in  Ten- 
tonica  lingua,  quas  r.escio.  Sed  tantum  scio  in  sim- 
plicitate  legere,  non  in  abscissione  textus,  quia 
homo  sum  indoctus,  de  ulla  magistratione  cum  exte- 
riori  materia ,-  sed  intus  iu  anima  mea  sum  docta, 
unde  loquor  tibi,  de  te  non  dubitans,  sed  de  sa- 
pientia  et  pietate  tua  consolabor  pro  eo,  quia  multa 
schismata  sunt  in  hominibus  sicut  audio  homines 
dicere.  Nam  cuidam  monacho,  quem  scrutata  sum 
in  conversatione  probatioris  vita;',  haec  primum  dixi, 
et  illi  omnia  secreta  mea  monstravi,  et  consolatus 
est  me,  ita  quod  haec  magna  et  timenda  sunt.  Volo, 
pater,  ut  propter  amorem  Dei  in  orationibus  tuis 
mei  recorderis.  Ego  ante  duos  annos  te  in  hac  vi- 
sione  vidi,  sicut  hominera  in  sole  aspicere,  et  non 
tiraere,  sed  valde  audacera,-  et  ploravi  quod  ego 
tantum  erubesco,  et  inaudax  sum.  Bone  Pater  et 
mitissime,  pono  me  in  animam  tuam,  ora  pro  me, 
quia  magnos  labores  in  hac  visione  habeo,  quate- 
nus,  quod  video  et  audio,  dicam.  Et  interdum  in 
magnis  inlirmitatibus  de  hac  visione,  in  lectwra 
prosternor,  quia  taceo,  ita  quod  non  possum  me 
erigere.  Ergo  cum  ma'.rore  coram  te  plango,  quia 
mobilis  sum,  cum  molu  iu  torculari  arbore  iu  na- 
tura  mea,  orta  de  radice  surgente  in  Adara,  qui 
factus  est  exsul  in  peregriuum  muudum  de  sugge- 
slione  diaboli.  Nunc  autem  surgens,  curro  ad  te. 
Ego  dico    tibi :    Tu  es   mobilis,  sed  semper  erigens 

C  arborera,  et  victor  in  aniraa  tua  es,  non  tantum 
teipsum  solum,  sed  etiara  alios  homines  in  salvatio- 
nera  erigens.  Tu  autem  aquila  es  aspiciens  in  so- 
lem.  Oro  te  per  serenitatem  Patris,  et  per  ejus 
Verbum  admirabile,  et  per  suavem  humorem  com- 
punctionis,  sciiicet  Spiritum  veritatis,  et  per  san- 
ctura  sonitum,  per  quera  sonat  omnis  creatura,  et 
per  ipsum  Verbum,  de  quo  ortus  est  mundus,  et  per 
altitudinem  Patris,  qui  Verbum  suavi  viriditate  in 
uterum  Virginis  raisit,  unde  illud  carmen,  sicut 
circuin  aediticatur  mel  favo,  suxit,  ut  non  otiose  in 
verbis  meis  torpeas.  Sed  ea  in  cor  tuum  pone,  ita 
ut  non  cesses,  tum  transeas  per  formam  animae 
tuae,  ad  Deum  pro  rae  aspiciens,  quia  ipse  te  vult. 
Vale,  vale  in    anima  tua,  et  esto  robustus  in  certa- 

D  mine  in  Deo.  Araen. 

EPISTOLA  XXX. 

ADAMI    ABBATIS    DE    EBRA   AD    HILDEGARDEM. 

Precibus  Sanctx  se  commendat  et  ejus  rescripta  petit 
ad  dubitaiionem  suam  qux  videtur  fuisse  de  reti- 
nendo  aut  deponendo  abbatis  munere,  ut  colligiiur 
ex  responso  S.  Hildegajdis. 

Domii^ae  et  matri  suae  dilectissimaj  Hildegardi, 
magistrae  sororum  de  Sancto  Roberto  in  Pingis, 
frater  Adam  abbas,  licet  indignus,  de  Ebra,  modi- 
cum  id  quod  est. 

Cum  primum  notitiam  nomiuis  vestri  suscepi,  ga- 
visus  sum  gaudio  magno  [Maiih.  ii).  Adauxit  Deus 
gaudiura  meum,  cuin  nutu  benigno  et  mirabili  di- 
rexit,  ut  videretur  facies,  et  audiretur   voi  vestra  in 


191 


s.  iin,i)K(;AUi)is 


192 


terra  noslra,   mihi(|iie  quod    vix    sperare    poteram,  A  di  ert,'o  :  (iratia  Dei  velul  sol    mical,    et  dona  sua  sic 


Diuluam  coaces^it  coilocutiuneiii.  l)e  (juilius  aulem 
me  vobis  dixi  aDxium,  confido  vos  non  immemorem 
esse,  et  quia  diversi  diversa  scntiunt,  alii  istud, 
alii  illud,  si  bonura  ost  el  salus  apud  Dominum, 
benedictus  Deus:  si  periculuni,  orate  Dcum,  bonum 
mibi  et  salutem  animae  tribuat,  et  omne  periculum 
eicludat.  Nunc  vero  litteras  millo,  et  nunlium  no- 
strum  dornino  impcralori  pro  causa  vestra,  et  spe- 
ro  per  gratiam  Dci  nos  exaudiri,  et  ubicunque  ser- 
vitii  noslri  indiguerilis,  parati  eriraus  servire  vo- 
bis.  Exoramus  quoque,  ut  pro  nobis  orare  digne- 
mini,  quia  vere  in  turbiuc  suraus  pro  sollicitudino. 
fratruni  noslrorum,    ut  Spirilus  sancti  gratia,   qua; 


iiilerdum  euiittit.  uno  videlicet  modo  in  sapientia, 
altero  in  viriditate,  terlio  in  humiditate.  Sapientia 
autem  in  pinguem  naturam  cadit,  viriditas  vero 
magnos  laborcs  subintrat,  et  humiditas  in  duram 
amariludinem  vadil.  Sed  tu  vir  amicus  gratiae  Dei 
hortum  populi  habes  in  quo  per  vicem  Christi  multa 
bona  desideria  et  bona  opera  b.tudiose  plantare  de- 
bes.  Et  gratia  Dei  in  virtule  donorum  suorum  ef- 
iicaciam  bontP  voluntatis  super  desideria  ct  super 
opera  illa  emiltit,  cl  rore  ac  pluvia  fontis  aqua-,  vi- 
vse  virescere  facit.  Sed  a  diabolo  vitia  iii  inquielu- 
dine  vana',  gloriic.  et  in  strcpitu  propter  n)c  jnslo 
magi.'?torio  re.^^istenlis,    e.xeuiit  :    a    Dco    aulem     vir- 


multa  mirabilia  Spiritu    prophetico  in  vobis  opera-  r.  tutes  in  contemptu    ssecularium,  cum    plena    bene 


tur.  inspiciat  etiam  et  nos,  et  muniat.  Kogamus 
eliam  ut  et  nos  scriptis  vestris  consoiari  et  pree- 
munire  digneinini. 

RESPONSr.M  HILDEGAHDIS. 

De  officio  non  deponendo  ipmm  monentes  inducit 
vnrias  virtutes,  et  nominatim  charitatem  et  humi- 
litatem. 

In  vera  visione  Spiritus  vigilans  corpore,  htpc 
verba  audivi :  Qui  est  {Exod.  iii),  dicit :  Sol  mi- 
cat,  et  radios  emittit.  Quidam  aiitem  vir  amicus 
solis,  hortum  habuit,  in  quo  multa  aromata  et  mul- 
tos  tlores  in  magno  studio  plantare  desiderabat,  et 
sol  in  igne  radiorum  suorurn  calorem  super  aro- 
mata  et  tlores  misit,  et  ros   et  pluvia  illis  humorem 


volentia  sulijectionis  iii  charitate  procedunt,  ad 
populiim  istum  veiiientes:  at  vitia  a  virtutibus  quiP,- 
runt,  ad  quid  venerint.  Sed  illud  rcspoudent,  quod 
a  Deo  ad  populum  amici  Dci  veneriiit,  quia  ma- 
gnum  desiderium  aiditicandi  in  co  jiostiam  laudis 
habeaut.  Et  vitia  dicunt,  ut  vorba  hioc  audiant: 
Huina  magna,  et  ira,  et  sciscitatio  cum  multa  in- 
quietudine,  super  popuium  istum  irruent,  ita  quod 
in  ministerio  Dei  ♦'atigabilur.  Et  virtules  respon- 
dent :  Non  sic  eveniet,  quoniatn  in  bonis  non  ces- 
sabimus ;  sed  vivus  fons  emanabit,  ct  populum  hunc 
misericordia  sua  defendet.  At  vitia  dicunt  ca- 
chinnantia,  quod  hoc  possible  sit,  velut  si  fragilitas 
in  carnem   fi.xa,   diirare    veleat  siue    ruga.  Tunc  vi- 


viridilatis  Hederunt.  Tunc  ab  aquilone  tortuosa  ima-  C  tia  in  dolis  suis  frigidam  nebulam  ignorantiai  jiopu- 


go  nigris  crinibus  et  horribili  facie  exivit,  et  ab 
oriente  pulcherrimus  juvenis,  candidis  crinibus,  ple- 
no  et  amicabili  facie,  processit  :  et  ad  ipsum  hor- 
tum  vonerimt.  Et  tortuosa  imago  ad  juvenem  illum 
di.xit :  Inde  venis  ?  Qui  respondit :  Ab  oriente  ad  hor- 
tum  hujus  sapientis  viri  venio,  quia  magnum  de- 
siderium  veriiendi  ad  illum  habui.  Tortuosa  imago 
dixit :  Aiidi  me :  Periculosus  ventus,  grando,  ignis 
et  pestilontia  siiper  hortum  illum  venient,  et  eum 
arefacient.  Sed  juvenis  ille  respondit :  Non  sic,  non 
sic  erit,  tiuia  hoc  nolo,  sod  purissimum  fontem 
educam,  et  hortum  illum  irrigabo.  Et  tortuosa  ima- 
go  re-pondit :  Vali,  vah,  hoc  ita  possibile  est,  veliit 
si  locusta  durum  lapidom  transfodiat.  Et  sic  imago 


lo  huic  inducunt,  ita  quod  bona  desideria  et  bona 
opera  illius  jam  in  defectu  sunt,  cum  iu  seipsum 
conlidit.  Sed  virtutes  famulalum  in  laudibus  siiis 
Deo  exhibentes,  hoc  justo  Dei  judicio  iieri  permit- 
tunt,  ita  ut  homines  inlelligant  quid  sint.  Qui  cum 
ad  seipsos  in  humilitate  virtutum  redeunt,  ca;dem 
virtiites  magno  studio  circiimspectionis  gratiam  Dei 
teuent,  ut  mentibus  iliorum  passionem  C.hristi  im- 
ponant,  quatenus  hoc  modo  ad  primam  laudem  Dei 
eumdom  populum  adducant.  Et  sic  divinitateni  et 
humanitatem  Filii  Doi  attendontes,  vitia  illa  ad 
contritionem  prostornunt.  Sed  et  ad  illum,  sub  quo 
populiis  iste  est,  diciint :  Per  hoc  admonitus,  pro- 
priis  viribus   non  conlidas  ;   sod   pra^vide  ut  ad  gra- 


illa  in  dolo  suo  hiemem  super  horlum  illiim  induxit,  D  tiam  Dei  fugias,  ut  tnos  in   omiiibiis   modis  ita  mu- 


ef  aromata  et  llores  illius  arefacere  voluit.  Sed 
prEPfatus  juvenis  officium  suum  in  cilharis  suis  co- 
lens,  iilod  non  videbat.  Et  cum  deinde  hoc  vidis- 
set,  in  magno  sono  solem  advocavit,  ut  in  signo 
tauri  venirt-t,  ot  donuo  \iridilatem  .ostatis  supor 
liortum  illum  adduceret.  Ac  ita  cornu  eburneum 
ct  cornii  de  cervo  sumplum  tollens,  tortuosam  ima- 
ginem  illam  ad  terram  pcr  ea  jtrostravit.  Et  tunc 
ad  virurn  illum,  cujns  prfpdictiis  hortus  erat,  dixit: 
Amodo  in  te  ita  negligenter  non  confidas,  quin  hor- 
tum  tuum  tanta  munitione  circumdes,  ut  nigerri- 
m^e  aves  in  tempestatibus  eum  non  arefaciant. 
.\iinc,  0  tii  P.iter,  qui  per  siimmam  vocationem  in 
vice  Christi  es,  haec  verba    ad  te  dicta  intellige.  Au- 


nias  et  moneas,  ne  diaboiica;  insidise  diversis  vitiis 
eos  per  negligentiam  evertant.  Vidi  etiam  quasi 
pulcherrimam  puellain  in  taiito  lulgore  sjilendidae 
faciei  fiilgontom,  iit  eam  perfocle  inlueri  non  jios- 
sem.  Kt  pallium  caiididiiis  nivo  et  clarius  stellis  ha- 
bebat.  Calceamenlis  quoque  velut  de  purissimo  au- 
ro  induebatur.  Solem  autera  et  lunam  in  manu  dex- 
tera  tenebat,  et  eos  suaviter  amplexabatur.  In  pe- 
ctore  etiam  ejus  tabula  eburnea  erat,  in  qua  spe- 
cies  hominis  sappbirini  coloris  apparebat,  et  omnis 
creatura  puellam  hanc  dominam  nominabat.  Sed 
et  ipsa  ad  speciem,  quae  in  pectore  suo  apparuit,  di- 
cebal :  Tecum  principium  in  die  virtulis  tuae  in  splen- 
doribus  sanctorum,    ex  utero  ante  Luciferum  genui 


m 


EPISTOL/I^.  —  EPIST.  XXXl. 


m 


te  (Psal.  (ix).  Et  audivi  vocem  milii  diceutem  : 
Ptiella  lui'C  quam  vides,  chahtas  est,  qusR  iu  teter- 
iiitate  taberuaculum  habet.  Cum  Deus  muadum 
creare  voluit,  declinavit  se  iu  suavissimo  amore,  et 
omnia  uecessaria  praevidit,  quemadmodum  Pater 
Filio  suo  haereditatem  prspparat,  et  sic  in  maguo 
ardore  omnia  opera  sua  deposuit.  Tunc  creatura 
in  his  speciehus,  et  iu  formis  suis  Creatorem  suum 
agnovit,  quouiam  charitas  in  principio  materia  ejus- 
dem  creaturae  sic  fuit,  ubi  Deus  dixit  :  Fiat,  et  fa- 
cta  esi  {Gen.  i),  quia  omnia  creatura  quasi  in  ictu 
oculi  per  illam  formata  est.  Quae  iu  taulo  fulgore 
splendidse  faciei  fulget,  ut  eam  perfecte  intueri  non 
possis,  quia  ipsa  timorem  Domiui  in  tam  pura  scieu- 
lia  ostendit,  quod  mortalis  homo  eam  ad  finem 
perducere  nou  poterit.  Et  pailium  caudidius  nive,  et 
clarius  stelHs  habet,  quoniam  siue  simulatione  in 
candida  inuocentia  cuncta  compreheudit,  cum  splen- 
didissimis  operibus  sanctis.  Calceamentis  quoque 
velut  de  purissimo  auro  induitur,  quia  lisec  itinera 
habet,  quse  in  optima  parte  electionis  Dei  sunt.  So- 
lem  autem  et  lunam  in  manu  dextera  tenet,  et  eos 
suaviter  amplectitur,  quoniam  dextera  Dei  omnes 
creaturas  complectitur,  et  quia  etiam  dilatata  est 
in  gentibus,  iu  regnis,  et  in  omnibus  bonis.  Unde 
etiam  scriptum  est  :  Dixit  Dominus  Domino  meo  : 
Scde  a  dextris  meis  {Psal.  cix).  In  pectore  quoque 
ejus  tabula  eburnea  est,  quouiam  iu  scientia  Dei 
iutegritas  sciiicet  iu  virgine  Maria  semper  lloruit, 
ita  quod  in  ea  species  hominis  sapphirini  coloris 
apparet,  quia  Filius  Dei  in  charitate  ex  Antiquo 
dierum  effulsit.  Et  omnis  creatura  f  uellam  hanc 
dominam  nomiuat,  quoniam  ab  ipsa  processit,  et 
illa  primiliva  fuit  omnia  creaus,  quemadmodum 
species  iu  pectore  ejus  ostendit,  quia  Deus  huma- 
uitatem  propter  hominem  induit.  Nam  omnis  crea- 
tura  in  jussioue  Dei  impleta  fuit,  sicut  ipse  dixit  : 
Crescite  eimultiplicamini,  et  repleie  ierram  [Gen.  i). 
Calor  veri  solis  sicut  ros  in  uterum  virgiuis  de- 
scendit,  et  de  ejus  carne  hominem  fecit,  ut  etiam 
ipsum  Adam  de  limo  terrse  carnem  et  sanguiaem 
formavit.  Et  virgo  illum  in  integritate  genuit.  Sed 
non  decuit  ut  charitas  pennis  careret.  Nam  quaudo 
crealura  in  primo  circuivit,  ita  quod  iu  pressura 
volare  voluit,  et  cecidit,  pennaj  cliaritatis  illam 
elevabant.  Hoc  sancta  humilitas  fuit.  Cum  enira 
horribilis  sensus  Adam  prostravit,  divinitas  acute 
inspexitj  ne  ille  in  casu  omnino  periret,  sed  ut 
eum  in  sancta  humauitate  redimeret.  Ner  alse  ma- 
gnae  potentise  fuerunt,  quod  hominem,  qui  perditus 
fuit,  humilitas  iu  humanitate  Salvatoris  elevavit, 
quoniam  charitas  hominem  creavit,  humilitas  an- 
tem  eum  redemit.  Spes  vero  est  quasi  oculus  cha- 
ritatis,  amor  autem  ccelestis  velut  cor  illius,  et  ab- 
stinentia  compago  ipsius.  Fides  est  velut  oculus 
humilitatis,  obedientia  vero  quasi  cor  ejus,  et  con- 
temptus  mali  quasi  compago  illius.  Charitas  iu  aeter- 


A  nitate  fuit,  et  iu  initio  omnis  sauclitas  omnes  crea- 
turas  sine  commistione  mali  produxit,  et  Adam  et 
Evam  de  munda  creatura  terrae  procreavit.  Et  sic- 
ut  hi  duo  omnes  tilios  hominum  generaverunt,  ita 
et  hae  duae  virtutes,  omnes  reliquas  virtutes  produ- 
cunt.  Istae  virtutes,  ad  jauuam  tuam,  o  homo,  cui 
haec  ioquor,  pulsant,  et  dicunt  :  0  tabernaculura 
viri  hujus,  qui  in  mane  nobiscum  manet,  jam  in 
fatigatione  est.  Et  charilas  ad  te  dicit  :  0  lide  ami- 
ce,  uolumus  ut  te  abstrahas  de  ofiiciali  ligatura  tua. 
Nam  cum  Deus  in  gyro  coeli  omues  creaturas  disse- 
miuare  voluit,  omnia  opera  ejus  in  amplexioue  ha- 
buimus,  et  cum  eo  laboravimus.  Sed  homo  cecidit, 
et  cum  illo  flevimus,  nec  eum  reliquimus,  quamvis 
iu  maxillam  nostram  nos  ctederet.   Et  liumilitas  ad 

"  te  specialiter  dicit :  Hei,  hei,  quam  magnis  doloribus 
homiuem  sustimii!  Tu  aulem  dicis  :  Fugere  volo. 
Sed  sarcinam  ad  portandum  in  vineam  habes,  et 
stas  ;  nec  amhulare  vis,  sed  iu  ta?dio  iuvolveris,  et 
iu  aliam  viam  aspicis.  Certe  comes  noster  sic  non 
faciet.  Cum  autem  populus  te  amat,  cum  illo  labora. 
Sed  cum  rugitum  venti  cum  inquietudine  belli  vi- 
cissitudinis  morum  efHuat,  vide  ad  me,  et  in  tota 
potentia  alarum  mearum  te  adjuvabo.  Samson  for- 
tissimus,  per  stultitiam  mulieris  vim  suam  perdi- 
dit  [Judic.  xvi).  Cave  ergo,  ne  tibi  sic  contingat,  si 
taedio  per  cousensum  deleris  responsum.  Gloria 
quoque  Salomonis,  per  stultitiam  mulieiiim  eva- 
cuata  est  (//  Reg.  xi).  Vide  etiam  cum  sollicitudine 

p  ne  per  vicissitudinem  harum  cognitiouum  tuarum, 
viriditas,  quam  a  Deo  habes,  accrescat :  sed  orna- 
raeuta  auri  et  pretiosi  lapidis;  quae  charilas  et  hu- 
militas  in  te  habeut,  observa.  Tu  etiam  propter  ar- 
millas,  quas  sapientia  tibi  dedit,  et  proiiter  quod 
populus  tibi  accurrit,  da  gloriam  Deo,  et  cum  po- 
pulo  lahora ;  et  ita  cum  sole  permanebis.  Et  tu,  Pa- 
ter,  audi  :  Sicut  stella  malutiua  auroram  in  lumiue 
suo  praecurrit  sic  omnibus  praebe  auxilium  ab  oscu- 
lo  dilectionis,  quara  tibi  Deiis  dedit;  et  vitam  tibi 
dabit,  quam  in  prima  die  inspexit. 

EPISTOLA  XXXI. 

ABBATIS  DE  EBERBACH  AD  HILDEGARDEM. 

Preces  Sanctxjlagitat  et  sua  eidem  servitia  offert. 

D  Dilectae  Deo  et  homiuibus  veneraudae  dominae  et 
magistrae  Hildegardi  iu  Binga,  frater  E.  (17)  abbas, 
licet  iudignus,  de  Eberbach.,  modicum  id  quod  est. 
Magniticamus  et  gloriiicamus  pro  vobis  Christum 
Salvatorem  nostrum,  qui  respicit  se  tremeutes,  po- 
tens  exaltat  humiles,  qui  et  magna  vobis  fecit,  quia 
potens  est  {Luc.  i).  Elegit,  sicut  ipsi  audiviraus  et 
vidimus,  sacrarium  pectoris  vestri  in  habitaculum 
sibi,  scientiamque  divinam,  incerta  et  occulta  sa- 
pientite,  suae  vohis  manifestavit  [Psal.  l),  introdu- 
cens  iu  cubiculum  suum  ad  flores  rosarum  et  lilia 
convallium,  ad  florida  rura  montium  aeternorum. 
Laeva  ejus  sub  capite  veslro,  et  dextra  ejus    ample- 


(17)  Vide  commenlarium  Bollandianum,  num.  4' 


19S 


S.  Hll.nlR(^VlH)lS 


w& 


xatur  vos  (Cant.  ii),  ila  ul  vcraciler  dicore  valeatis  :  A 
Dileclus  ineus  rnihi,  el  ego  illi.  In  omnibus  his  oleum 
ellusum  nomeu  veslrum,  et  ideo  adolescenluUe  di- 
lexeruut  vos,  et  nos  currimns  iu  odorem  uugufii- 
torum  vestrorum  {Canl.  i)  Hugamus  cl  Uomiuuui, 
ut  et  dona  natura?  et  munera  gratiae  suje  vobis  con- 
servare  dignetur,  sibi  ad  gloriam,  vobis  ad  coro- 
nam,  nobis  ad  gaudium,  multis  ad  exemplum.  Ora- 
mus  quoque  et  humili  prece  deposcimus,  ut  noslri 
etiam  memor  esse  diguemini,  alque  in  ad\  entu  Spon- 
si  vestri  nostram  sibi  parvitatem  commendare,  ut 
sicut  de  opinione  sanclilalis  vestra?  Ia'tamur  et  gau- 
demus,  sic  intercessione  vestra  mereamur  gaudium 
et  exullalionem  percij^ere.  Si  quid  de  servitio  no- 
stro  percipere  dignamiui,  laUauler  amplectimur, 
faciemus  quoque,  >icut  et  modo  facimus,  et  ad  om- 
nem  sanctam  voluntatem  vestraia  subservire  parali 
sumus. 

HESPONSUM  HILDKGARDIS. 

Eyregia    monita  reponit    et  in    fine   optima  abbati 

prxdicit. 

Qui  est  (Exod.  iii),  dicit  :  Serena  lux  videt  sta- 
bulum  et  statutum  prandium  cujusque  congregatio- 
nis,  qufe  oflicium  in  ministerio  suo  habet,  cibum 
refcctionis  in  recta  moderatione  distribuens,  ne  ii- 
delibus  sibi  adha-rentibus  la^litia  animai  desit,  pa- 
storalis    villicus    debet    fortissimis    moribus  sagittas 


EPISTOLA  XX.XII. 

Altll.MIS    S.    .NNASTASH    AO  HILDEGARDKM. 

.4n  munus  abbatis  relinere  vel  deponere  debeat,  ut 
contemplationi  vacet. 

Dilecta;  in  Domino,  el  devolissimai  sorori  Hilde- 
GARDi,  Dei  gralia  magistra?  in  ccenobio  S.  Roberli, 
frater  E,  sancti  Auastasii  vocalus  abbas,  salulem 
et  orationem. 

Gloria  Deo,  qui  bonus  odor  Christi  es  (//  Cor.  ii), 
et  apud  tuos  et  apud  nostros.  Bonum  noinen  Chrisli, 
et  benedicitur,  et  iaudatur  per  te,  el  qui  sauclili- 
calur  iu  te.  Clorilicas  eiiim  et  {ortas  iu  corpore  luo 
Christum(/  Cor.  vi),  digne  digna  vocationequa  vocata 
es  (/  Cor.  vii),  teipsam  faciens  el  cooperando  gra- 
tia;,  qua;  data  est  libi,  in  domo  Domini  omnibus  le 
exhibens  vas  in  honorem.  Et  quoniam  fainiliare 
Christi  organum  et  receptaculum  Spiritus  ejns  es, 
hiimiii  ))rece  te  poscimus,  ut  in  s|»iritu  el  veritate 
ores  pro  me  et  his,  qiii  cura?  nostra;  commissi  sunl, 
ut  quod  coepit  in  nobis,  perliciat  et  velle  et  perli- 
cere  pro  bona  voluntate  sua  {Philip.  i),  ut  et  nos 
cursum  boni  certaminis  in  Christo  consummeinus 
(//  Tim.  iv),  et  gloriemur  simul  in  laude  ejus  (Psal. 
cv).  De  ca'tero  rogo,  ut  Spiritus  qui  revelat  arcana 
ct  occulta  sapientia;  suae,  indicet  tibi,  quid  mihi 
expediat  in  portando  obedieutise  Christi  onere  sci- 
licet  perseverare,  an  quiescere,  ut  vacem  ipsius 
conlemplationi.  Quidquid  super  hoc  revelatum  fuerit 
tibi,   ne  abscondas  mihi;  quia  paratum  cor  meum, 


in  pharelra  ostendere,  et  capaci  benevolenlia;,  aro-  q  Deus,  paratum  cor  meum  (Psal.  cvii),  uifaciam  vo- 


mata  medicinaruin  tribuere.  Nigri  autcni  tyranni 
llagella  occisionis  portant ;  probus  miles  sine  ta;- 
dio  derisionis  pugnat,  et  suavis  sensus  sufilcien- 
liam  in  communi  bouo  labore  captat,  et  epuiaules 
mores  in  rectitudine,  praecincti  sunt  in  omnibus 
virtutibus,  ita  ut  famem  habcant  justitiam  perlicere. 
Sed  saevissimi  el  a  nobili  matre  misericordia;  pe- 
regrini,  simplices  oves  quaj  in  atriis  domus  regis 
sunt,  jugulant.  Ileu,  heu,  qui  sic  in  occisione  insa- 
niunt,  a  domo  regis,  nisi  pceniteant,  peregrini  sunt, 
quia  oves  Domini  dispergunt.  Tu  autem,  o  pastor, 
la>tam  faciem  in  miseria  pauperum,  qui  pusillani- 
mes  sunt,  habe,  non  valentes  aratrum  disciplinae 
apprehendere.  Boui   vero  et  benevolenliam   haben- 


luntatcm  tuam  {Hebr.  x).  Lihrum  quem  scripsistis, 
ut  scribatur  nobis,  et  consiiio  et  adjutorio  vestro 
opus  habemus,  et  bona  vestra  voluntate.  Deside- 
ramus  enim  quam  maxime  hahere  iilum,  et  inspi- 
cere  mirabilia  Dei  in  iilo.  Praiterea  obnixe  rogo,  ut 
rescripto  lilterarum  vestrarnm  visitemur,  et  conso- 
lemur  in  iabore  et  patientia  pro  Christo  ab  uberibus 
consolalionum  per  vos.  Valete,  salutate  sorores 
vestras,  et  orate  pro  nobis. 

RESPONSU.Vl  niLDEGARDIS. 

Ut  of/icio  adhxreat. 

Qui  est  (Exod.  iii),  dicit  tibi,  o  homo  :  Mens  tua 

desideranler  surgit  per  opinionem  bonorum  operum, 

et  te  erigis  in  altum,  plura  desiderans   qiiam  ope- 


tes,    sint  tibi   in    symphoniam  Spiritus  sancti.  Cave  D  reris.  Sed  aliquando  ipsa  mens   tua  decipit  te,  cri- 


etiam  ne  torpescas  in  lumine.  Sed  intelleclus  tuus 
vigilet,  et  non  sit  duplex  in  sono,  ita  ne  aliud  di- 
ctes  interius  quam  sonas  exterius.  Qui  hoc  faciunt, 
in  tenebris  faciem  suam  obnubilant.  Sed  si  postea 
in  tremore  timent  quoniam  in  corde  suo  hoc  non 
capiunt,  quod  in  facie  .sua  ostenduntj  eripiuntur  ab 
infidelitate,  conclusi  in  pcenitudine.  Tibi  autem,  o 
homo,  refectio  fiet  in  cinctura  femorum  tuorum, 
ubi  verum  desiderium  in  manibus  tuis  habes,  cum 
thesaurum  vera;  pecuniae  non  negiigis.  Terra  tibi 
dormit,  quoniam  naufragium  mundi  te  uon  Isedit. 
In  fine  temporis  tui  Deus  suscitabit  te.  Ipse  in  ma- 
gno  honore  te  constituet.  0  serve  bone,  illum  lau- 
dabis,  et  ipse  in  teternum  salvabit  te. 


brando  causas  tuas,  sic  dicendo  :  Iluic  oplima  sunt, 
qua;  tamen  non  operaris  ad  pr*sens.  Unde  et  ipsam 
causam,  quam  in  pro])ositione  tua  habes,  si  a  le 
excutis.  Perfice  ergo  sustentationem  ovilis  tui,  et 
da  ei  pr£Ecepta,  sciiicet  virgam  magistri  pra^bendo, 
et  postea  unguentum  medici  exhibendo,  quia  utilius 
libi  est  ut  in  lioc  labore  vigiles,  aliis  per  doclrinam 
tuam  in  subjectione  minislrantibus,  quam  teipsum 
in  voluntate  tua  exerceas.  Nam  si  te  supponeres, 
ta;dium  te  vallaret,  ita  ut  mens  tua  aresceret.  Ideo 
vigila  super  gregem  tuum,  prsebendo  ei  bona  exem- 
pla,  quai  desiderat  anima  tua,  ne  mens  tua  in  irri- 
sionem  reducatur.  Nam  ilie  qui  in  alto  stat,  et  in 
vallem   clamat,   interdum    in    utroque    nescit,   quo 


m 


EPIST0L/1=:. 


EPiST.  .xxxni. 


198 


vadet.  Proplci-ea  sla  in  humilitate,  ita  iit,  Deo  ad- 
juvaute,  bona  opera  exerceas,  quae  ccepisti,  et  per- 
mane  in  vestigiis  Christi,  nec  teipsura  decipias,  et 
in  aeternum  vives, 

EPISTOLA  XXXIII. 

ABBATIS  DE  KEISHEYM  AD  HILDEGARDEM. 

Similern  dubitationem  Sanctse  proponif. 

CoNRADUs  ds  Keisheym  abbas,  iicet  indignus, 
sanctissimai  domina?  Hildegardi,  in  claustro  S.  Ro- 
berti  in  Binga  pra?latse,  devotas  orationes  cum  hu- 
mili  obsequio. 

Ex  quo  primum  insignia  virtulum  tuarum,  mater 
sanctissima  et  speciale  munus  a  Deo  tibi  collatum, 
audire  potui,  quamvis  corporali  prsesenlia  tibi  inco- 
gnitus,  tameu  te  tota  mentis  alfectione  dilexi.  Con- 
gaudeo  ergo  gloriae  tuse,  quia  dilectum  quera  quff;- 
sivit  anima  mea,  invenire  meruisti,  et  nou  necesse 
habes  vagari  post  gregem  sodalium,  quoniam  qui  in 
liliis  pascitur,  requievit  in  tabernaculo  tuo,  implens 
hortum  tuum  copia  diversarum  deliciarum  (Cant.  i). 
Miror  tamen,  domina  charissima,  quia  cum  sis 
quidam  rivulus,  ab  ipso  fonte  bonitalis  emanans, 
diffundeus  benevolentiam  tuam  in  omnes,  qui  desi- 
derant  sdire  et  audire  magnalia  Dei  per  te,  cur 
mihi  tantillo  in  magna  cordis  anxietale  iaboranti, 
viscera  pietalis  claudis,  et  munusculuni  quod  ex 
charitate  magis  quam  ex  praesuuiptione  desidero, 
tam  morose  transmittis.  Obsecro  igitur  cum  omni 
devolione,  ut  ad  ipsiim  Spousum,  qui  requiescit  in 
cubiculo  cordis  tui,  qui  tuis  petitionibus  aurem 
clementise  sua'  libenler  inclinat,  pro  me  intercedas, 
et  ab  ipso  petas,  quatenus  tibi  inanifesletur,  utrum 
mihi  ulilius  sit  onus  pastoralis  cura?  deponere,  an 
diutius  ferre,  quia  in  eo  valde  premor,  et  memet- 
ipsum  oblivioni  trado.  Sed  in  hocsciam  te  exauditam, 
si  responsum  tuum  inde  habuero.  Vale,  Deo  chara. 
RESPONSLM  HILDEGARDIS. 

Crimina  subditorum  ejus  non  dissimulat ,  sed  nec 
ipsum  videiur  Conradum  excusare,  sed  ad  poeni- 
tentiam  Itortatur.  Addit  tamen  restrictionem  verbis 
obscuris,  quibus  insinuat  ipsirelinquendumofficium 
ubi  niliil  boni  prsestare  apud  suos  posset. 

Lux  acuta  videt,  et  dicit :  0  homo,  pallidus  es  per 
dubietatem  menlis  tuae,  quasi  non  possis  stare.  Et 
quare  hoc  ?  Video  opera  tua.  Ipsa  enim  tangunt  me. 
Sed  tu  nosli  agnilionem  rebellium.  Quare  ergo 
erubescis  ante  altare  meum  despicere  ad  sanctua- 
rium  meum,  ut  ornes  iilud  velut  templum  quod  vi- 
ventes  oculos  habet?  0  onus,  uhi  pastur  bonus 
agnos  suos  levavit  super  humeros  suos.  Ubi  enim 
oves  per  vias  rectas  non  ambulant,  debet  eas  mitis 
pastor  levare  per  soUicitudinem  animi  sui,  et  cor- 
rigere  et  ungere,  ac  docere  in  bonis  operibus.  Et 
sicut  manus  operatur  in  brachio,  sicut  etiam  bra- 
chium  movetur  in  scapula ;  sic  pastor  ovibus  suis 
exempla  in  manu  bonorum  operum  porrigat,  et  me- 
dicinam  in  brachio  adjutorii,  et  solutionem  diver- 
sorum  vitiorum  per  ligaturam  crucis  velut  in 
humero     polestatis.    Nam    vere   poenitentibus  vitia 


A  sua  remitteuda  sunt.  Diabolus  enim  vim  cordis  sui, 
et  gustum  gutturis  sui,  et  tlagrantem  tlammam 
viperei  orissui  evomit.  0  homo,  audi  planctum  do- 
loris  in  effusione  criminis,  quod  est  in  contagione 
carnis  in  pulchra  forma  horainis.  Plange,  o  virgi- 
uitas,  integritatem  primi  ortus  tui.  Nam  manus 
summi  artiticis  formavit  te,  et  posuit  te  in  hortum 
voluptatis.  Sed  llagrans  mens  hominis  decepit  eum 
in  vana  optione  voluntatis  suae,  per  superbiam  con- 
silii  criminosi  deceptoris.  Unde  ipse  expulsus  est 
pergustum  inobedientiae.  Et  sic  venter  ejus  praeva- 
ricatus  est,  cum  prius  latus  ejus  per  sanctissimum 
donum  perforatum  esset.  At  nunc  femur  ejus  pol- 
lutum  est  veneno  sudante.  Sic  tetigit   homo  gustam 

P  gutturis  serpentis,  quando  «stuavit  iu  venenosis 
venis  suis.  Uude  et  postea  fornicatus  est  in  vipereo 
desiderio,  quod  est  tlagrans  tlamma  ab  ore  diaboli. 
Nunc  iu  obedientia  cibum  operata  est.  Et  quia  Deus 
femiuam  de  costa  fecit  (Ge?i.  ii),  ideo  diabolus 
deinde  homicidium  suggessit,  ita  ut  omnia  opera 
sua  per  aliani  viam  duceret  in  revelationem  pecca- 
torum  ebuUientium  per  vira  cordis  sui.  0  homo, 
quam  magna  crimina  facis  in  siinilitudine  antiqui 
proditoris !  Quoraodo?  Pessiraus  enim  accusator 
retro  dejectus  est,  et  abscissus  ab  omni  beatitudine. 
Et  quia  letro  projectus  est,  ideo  cogitavit  in  raali- 
guitate  cordis  sui,  ut  hominem  duceret  retrorsum 
in  coulrariura  peccaluin.  Sic  homo  reliquit  forraam 
costae,  uiide  et  formatio  hominis  ibi  perit   in  hujus- 

Q  modi  effuso  semine.  Lugeat  ergo  terra,  et  tremiscant 
coelestia  propter  haec  crimina.  Nam  cum  horao 
peccat  per  gustum  operis  sui,  non  reiicta  forraa 
tione  coslae,  seutit  aliquantulum  quod  factura  Dei 
est.  Sed  crimiua  ista  retro  incidentia,  non  sunt  in 
ulla  creatione ;  quia  homo,  qui  ea  facit,  se  horainera 
esse  non  videt.  0  liorao,  cur  abjicis  quod  factura 
es?  Ah,  ah,  o  homo,  in  magno  studio  Deus  te  for- 
raavit,  sed  tu  in  multa  criraina  te  involvis ;  sed  Deus 
iterum  per  Filium  suum  te  ad  se  reducet.  Uude  per 
poenitentiam  surge,  et  cito  curre  ad  me.  Nunc  tu, 
o  miles,  esto  robustus  et  arraalus  per  vias  planas, 
et  ibi  viriditatem  fac,  ubi  viriditas  est ;  et  cura  cin- 
cturam  renum,  illorum  qui  tecum  sunt,  et  coerce 
teipsum  in  bonis  operibus,  ut  cor  tuum  illuminetur 

"  in  sole,  et  non  fatigeris  in  recto  ilinere,  contra 
teipsum  bellans.  Ergo  pastoralem  curam  uon  re- 
linque,  quia  pigmentarium  qui  irriguura  et  bene 
olentem  hortum  habet,  videat,  ut  horlus  ipsius  uti- 
litatem  fructuum  aiferat,  ut  non  deiiciat.  Nam  cum 
oculus  tuus  videat,  et  cum  scienlia  tua  vigilet,  quare 
dormis  sicut  lassus  in  cinctione  rectae  providentiae 
oculi  tui?  Circui  ergo  sollicite  in  bona  providentia, 
ne  talentum  tuum  infeliciter  abscondas  {.'Hatth.*xxv), 
quoniam  tibi  nou  prodest,  ut  abjicias  alligationem 
iliam  qua  ligatus  es,  dum  duos  oculos  vel  unum,  aut 
aliquam  partem  vivendi  sub  tua  custodia  habes. 
Si  autem  nullum  oculum  vivendi  in  tuis  vives,  sed 
semper  claudicationem,  tunc  fuge,  et  abstine  a  vil- 
licatione  tua. 


m 


S.  mi^DEGARDlS 


200 


KPISTOLA  XXXIV. 

ABUATIS    DK    UIRS.Ari;i.\     .\D     IIILDKr.AUDEU. 

Saiiclam  maijnis  laudibus  exomat. 

Sanctissimn»  doiniiue  ac  matii  sute  Hildeg.xrdi, 
M.  abbas  iiidignus  de  ihrsaugia,  uratioiiein  ciiiii 
obsequio. 

Audivi  quidem  et  apud  Cyrenem,  quamdam 
aquarum  veiiam  vino  efUuere,  et  te,  bona  mater, 
apud  Alemannos  ingredienlium  et  egredientium 
aquarum  venam  atque  specierum  suaviuin  tumum 
sicut  myrrlue  et  Ihuris  visum  esse.  Hauris  enim, 
mea  domina,  et  etrundis,  et  in  forinas  specificas 
et  practicis  in  theoriam  vis  et  motus  existis,  Ea- 
propter  milii  impetus  fuit  diu  et  est,  diligere  te, 
honorare  te,  mirari  te,  servire  tibi  tuisque,  et  in 
omnibus  verbo  vel  opere,  tuis  et  tuarum  esse  ora- 
lionibus,  inquantum  niihi  fas  est  et  obsequiis.  Hogo 
te,  mea  mater  et  domina,  memento  mei  in  tuis 
sanclissimis  orationibiis,  dilige  humillime  te  dili- 
gentem  ;  recognosce  in  Christo  te  reverentem,  et 
litteras  mihi  rescribe  in  Deo  rogata. 

HESPONSU.M  HILDECARDIS. 
Varia  prsedicit. 

0  dulcissirac  Paler,  et  in  amore  Christi  frater : 
OHam  video  circumdatani  tam  magna  cliaritate,  ut 
vix  videro  possim  si  olla  sit.  Sed  et  ibi  video  aU- 
quantiiliiin  amari  gustus,  contrariam  tamen  magna 
contentione,  et  postea  turbinem,  qui  tamen  ad  prse- 
inium  Dei  pra>destinalur.  Vigila  ergo  strenue,  qiiia 
causa  populi  in  moribus  in  hoc  tempore  talia  postu-  C  esse  ;  sed  tantum  illa  in  scientia  sua  ita  percipiunt, 
lat.  0  milissime  Pater,  ego  paupercula  forma  in  sicut  auditus  hominis  turpissima  verba  capit,  qua? 
vera  luce  non  video,  ut  omnino  de  officio  tiio  ino-  tamen  mala  esse  cognoscit.  Poenae  istiP  sa>pe  mar- 
vearis.  Mfinorare  autem  quia  homo  es  in  terra,  et  tyres  faciunt,  ubi  lioino  vilia  eornm  non  pcrficil  in 
ne  valde  timeas,  quoniam  Deus  in  te  diversa  non  operibus.  Nunc,  o  tu  homo,  qui  in  ovibus  tuis  ad 
requirit.  Tii  enim  in  praesentia  Dei  es,  sicut  fuinus  speculalionem  posilus  es,  inspice  in  oculo  scientiae  ' 
myrrhii'  et   Ihuris,    unde    mons   Sion  quserit,  ut  sis      tu«  ubi  ista3  nebulai  in  ovili  tuo  sunt,  et  cum   mise- 


A  pietati  et  compassioni  lua;  eum  commonendo,  sup- 
plicilcr  rogans,  ut  pro  amore  Dei  oinnipoleulis, 
pro  salvalioue  ejus  totis  viribus  cum  oamibus  tibi 
obedientibus  labores.  Insuper,  o  Deo  dilecta,  alini- 
tati  tiia;  supplico,  ut  me  ct  omnes  mihi  commissos 
assiduis  orationibus  tuis  digneris  commendare  C.liri- 
sto,  qui  est  retributor  et  retributio  laboruin  sauclo- 
rum  suorum.  Amen.  Vale. 

RESPONSrM  HILDEC.ARDIS. 
Abbatem  gravibus  verbis  hortatur  ad  curam  gregis 

sui. 
Qui  est  {Exod.  iii),  dicit :  0  homo,  ubique  circuin- 
spicere  debes,  ut  abigas  insidiatores  ovium  tiiarum. 
Vide  etiam  ut  inspicias  cicatrices  vulnerum  illoruin, 
quia  inulta>  nebula^  circumeunt  in  spiritali  populo. 
Et  hai  Debulse  vitiis  plcna>,  sunt.  Quas  cum  diabolus 
viderit,  ad  illum  feslinanter  persuasionem  suain 
in  irrisione  miltit,  et  cum  diversis  modis  eum  vo- 
lantibus  jaculis  ubique  movet.  Nebula?  ist»  siint 
molestite  et  incredulitates  in  variis  quai  poenas 
habent,  et  non  epulas;  quia  ubi  ha^c  sunt,  ibi  tristi- 
tia  est,  el  rara  victoria,  et  aridu'  vena;  in  eisdem 
hominibus  cum  requirunt  peccata  sua  in  inquietu- 
tudine  mentis  suae,  semper  aspicientes  ad  infelici- 
tatem,  velut  salvari  non  possint,  contradicentes 
etiam  gloriae  Dei,  non  tamen  sic,  quasi  Deus  non 
sit.  Sed  quaedam  nebula  scientiam  ipsoriim  coin- 
prehendit,  hajc  illis  suggerens  cum  fallacibus  ver- 
bis.  Sed  ipsi  tainen  repugnanles,    sciunt  ca  sic  non 


esca  in  domo  Jacob.  Sed  si  quis  coliimnam  qu.i-  to- 
tam  domum  sustentat,  absciderit,  domum  dejicit. 
Quapropter  per  septem  fenestras  prospice,  conside- 
rans  ubi  accipiter  veniat,  et  cave  ne  ille  te  decipiat. 
Pasce  ergo  oves  tuas  in  mansuetudine  correptionis, 
quia  dies  salutis  non  fiigit,  et  nondum  cinis  eris. 
Esto  quoque  speciilum  vitae  in  oculis  vitae. 
EPISTOLA  XXXV. 

PROVISORIS   SANCTI    EMMERAM.NI  AD    HILDEdARDEM. 

Pro  quodam  de  salute  sua  desperanti. 

Religiosissiriia'  Christi  ancilla'  Hii.DEdARDi,  A. 
indignus  provisor  coenobii  S.  Emmeramni  Rati- 
spona;,  perseverantiam  in  omnibus  bonis,  a  Patre 
luminum  collatis. 

Cratias  agimiis  Deo  nostro,  qui  Ecclesiam  suam 
mirifice  ornavit,  te  ei  donando.  Per  te  enim  omnes 
justi*magnifice  gloriantur,  et  hactenus  dcsperati 
beatitice  kf.'tificantur,  quia  sperant  se  per  te  po=se 
reconciliari  Christo.  Cnde  et  pra;sentium  litterarum 
Utor,  ut  asserit,  de  salute  sua  desperans,  nuper 
mihi  miserias  suas  conquestus  est,  obsecrans,  ut 
eum,  ad  prajsentiam  tiuf  beatitudinis  cum  litteris 
commendatitiis  dirigerem.  Ideirco,  o  famulo  Cliristi, 


ricordia  et  consolatione  unge  liomines,  in  liis  pcenis 
laborantes.  Sed  epulantia  ;rimina  corrige  in  virga 
disciplinae,  ne  in  lacum  vadant.  Nam  in  conscientia 
tua  fulget  lumen  gladii,  sed  tamen  in  moribus  tuis 
turbines  sunt.  Tu  autem  ad  verum  lumen  aspice,  et 
vives. 

EPISTOLA  XXXVI. 

ABBATIS    NfE.NBCROENSIUM  AD  IIILDECARDEM. 

D  Belli  timore  impeditum  sefuisse  quominus  ad  ipsam. 
accederet.  Preces  ipsius  studiosejlagilat. 
HiLDEGARDi  beatissimac    sanctimoniali    feminae,    E. 
solo   nomine    Nuenburgensiiim  fratrum  abbas,  quid- 
quid  utriusque  hominis  valet  optare  alfcctus. 

Quia  fama  sanctitatis  vestrae  cunctorum  aures 
dulci  rumore  respersit,  ad  videndam  faciem  vestram, 
animum  ardentissime  provocavit.  Unde  in  aestate 
prajterila,  sumptus  ad  viaticuni  iter  arrepturus,  ad 
vos  properavi.  Sed  bellorum  tempestatibus  territus 
sum.  Nuntiura  tamen  cum  litteris  ad  vos  direxi,  per 
quem  nihil  aliud  responsionis  accepi.  Et  ne  hoc 
ex  nuntii  incuria  evenerit,  in  eis  conlinentia  iterum 
replicabo.  Primum  de  consortio  fraternitatis  a  nobis 
siisccplaR  ex  iutimo  gratias  ago,   deinde  vestris  pre- 


201 


EPISTOL45.  —  EPIST.  XXXVIII. 


202 


cibus  el  in  instantibus  et  pericnlis  apud  Deum  juvari  A  sciibere,    si    aul    tempus    nobis    vacaret,    aut    viai 


deposco.  Quia  enim  in  regimine  positus,  sa^cularium 
turbinibus  impellor,  ad  portura  sanctitalis  et  ora- 
tionis  vestiai  confugio,  ut  in  his  per  omnia  et  super 

omnia   non peccato.    Et   licet   bsec  studiose  de- 

poscam,  prsecipue  tamen,  expleto  vita;  cursu,  ut  a 
Domino  salvari  merear  et  corpore  et  spiritu,  ves- 
tris  })recibus  exoro.  Inter  quas  pressuras  una  pra'- 
stantior  ca>teris  imminet,  pro  qua  et  vos  instantius 
Dominum  exorare  peto.  Aliquod  pignus  salutis  ])er 
quod  properare  valeam,  et  vestri  memoriam  lia- 
beam,  per  prsesentium  latorem  transmitte.  Veniendi 
ad  vos  mihi  non  deerit  atlectus,  douec  (si  vita  co- 
mes  fuerit)  opere  compleam.  Vajete. 

KESPONSUM  HILDEGARDIS. 
IKum  hortatur  ad  fortiiudinem  in  cura  paslorali; 

non  abjicicnda  belli  (empore  militi  arma  ob  diffi- 

cultates  exortas. 

Mens  tua  in  similitudine  est,  quss  tixuram  lumi- 
narium  habet,  et  illa  hac  et  illac  distribuit  :  sed  de 
turbine  et  nigredino  ignium  et  aquarum  nubes  saepe 
turbatur,  usqueduui  sol  per  jigneam  sphaeram  suam 
omnia  perforet.  Tu  taedium  dubitaudo  habes,  et 
propter  varia  liella  morum  hominum  iaborare  non 
vis.  Nam  novus  miles  gaudet  cum  arma  portat, 
quia  in  fortis.sima  vi  niiles  nomiuatur,  cum  ini- 
mici  ejus  contra  eum  prajliantur.  Sed  si  di.xerit, 
inimicos  meos  superare  non  possum,  et  arma  ab- 
jecerit,  [stultus   nominatur,    propter  irrisionem  ho- 


B 


longinquitas,  nostrae  non  obsisteret  voluntati.  Si- 
quidem  vestra?  sanctitatis  alloquium,  licet  brevis- 
simum  aliquaudo  nacti  sumus,  et  idcirco  crebro 
vos  audire  vellemus;  quia  tunc  placet  quidquid 
audivimus.  Hac  vero  occasione  nunc  scribendi  vobis 
fiduciam  concepimus,  quod  utrisque  uobis  in  Chri- 
sto  dilectus  lator  pra^sentium,  sicut  in  plerisque 
ccenobiis  fecit,  sic  etiam  pauperculis  nostris  ora- 
tionibus,  cum  apud  nos  moraretur,  vestram  beati- 
tudinem  commendavit,  et  se  internuntio  id  nos 
llagitare  asseruit.  Memoriam  igitur  vestri,  quamvis 
nihil  simus  et  facimus,  et  faciemus,  nosque  cum 
nostris  omnibus  vestras  intercessiones  mereri,  hu- 
miliato  corde  et  corpore  supplicamus.  Per  ipsura 
autera  cui  devote  vivitis,  a  quo  et  arrham  Spiritus 
accepistis,  hoc  singulare  ac  secretum  munus  a  vobis 
expetimus,  quatenus  familiaritatem  impetrandi  ob- 
tiuere  studeatis  a  Domino,  ut  inter  cretera  revela- 
tionum  charismata,  no.-.tr8e  conditionem  humilitatis 
vobis  insinuare  dignelur,  videlicet  utrum  in  hoc 
ofilcio  honoris  et  oneris,  prselationis  et  periculi, 
animse  salutem  mereri  me  providerit,  vel  ad  hoc 
absolvi,  utile  mihi  fore  prospexerit;  et  si  quid  re- 
velationis  super  hac  re  acceperitis,  per  eumdem 
prsesentium  lalorem  scripto  id  continente,  nioesti- 
tiam  nostram  consolari,  vestram  non  pigeat  cha- 
ritatem.  i\am  et  nos  vestram  salutem  sitimus,  ut 
diximus,  atque  ut  in  revelationum  magnitudine  ne- 


minum,  quoniam  arma  illius  in  probitate   belii  non  ^.  cossariae.    humilitatis    augmentum     vobis     Dominus 


fulmiuant.  {Tu  enim  raagister  nudum  te  nominans, 
sicut  coluber  in  foraminibus  jaces,  cum  per  arma- 
luram  non  contendis  superare  varietatem  tempesta- 
tum  hominum.  Sed  non  sic  erit.  Nara  in  prima 
setate  Dorainus  villicos  et  procuratores  in  orani 
possessione  constituit,  qui  rationem  sibi  darent. 
Cum  enim  villicus  dona  accepit  arma  et  sagittas 
ad  se  colligat,  iu  armis  scilicet  rabidos  scrij)turis, 
et  in  sagittis  impios  et  dolosos  et  furtivos  imbuen- 
do  cum  parabolis  caiterarum  scripturarura.  Sed 
cum  interim  tempestas  magua  cum  nigredine  ignis 
et  aquse,  et  ii^a,  et  oblivione,  et  transgressione  prae- 
ceptorum  Dei  occurrerint,  cedat  usquedum  tem- 
pestas    illa   attenuatur;    adhibeat    medicinam    cum 


submiuistret,  exoptamus  :  quatenus  lampadem 
quam  accensam  accepistis  ccelitus,  tali  ad  homines 
custodiatis  lumine,  ut  indeticienti  oleo,  Chrislo  quem 
expectatis,  cum  venerit  {Matth.  xxv) ,  in  gloria 
possitis  occurrere. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Illum  nimis  anxium ;  ei  potius  cogitandum  de  se  et 
subditis   corrigendis  quam  of/icio  dimittendo. 

In  speculo  verae  visionis  vidi  te  valde  turbidura, 
sicut  mistam  nubem,  cum  periculosus  aer  in  im- 
plexo  vento  infusionis  magnte  pluviae  niovetur  sic 
sunt  cogitationes  tuse  per  inquielam  raentem  tuam 
in  hac  re,  quam  amplexus  es  in  niedio  cordis  tui. 


sole  Scripturarum,  ul  scriptum  lOst,  quia  misericor-  D  Et  audivi  voccm  de  tc  dicentem  :  Vir  qui   iu  'aratro 


diam  volo,  et  7ion  sacrificium  {Ose.  vi;  Matth.  ix). 
Misericordia  orationem  postulat  quam  Deus  dili- 
gat,  et  quam  Spiritus  sanctus  inter  nos  et  vos 
igneam  faciat,  quatenus  nos  in  coelestem  Jerusalem 
perducat.  Amen. 

EPISTOLA  XXXVII. 

ABBATIS  S.   MARLE  AD  HILDEGARDEM. 

Post  multa  in  laudem  Sanctse  prolata,  an  officium 
retinere  vel  dimittere  debeat  petit. 

Dominae  sua^  Hildegardi,  sanctse  religionis  hono- 
re  prsefulgenti,  H.,  S.  Mariae  inutiliter  dictus  abbas, 
qualecunque  orationum  et  precum  ofticium,  et  S. 
debitse  servitutis  alTectum. 

Mallemus  prsesentiae  vestrae  loqui,  quara  absentiae 

Patrol.  CXGYII. 


el  bobus  in  arida  terra  laborat,  dicens  ad  seipsum  : 
Hunc  raagnum  laborem  sustinere  non  possum,  quia 
durus  mihi  est.  Et  ita  vadit  ad  inaquosa  loca,  ubi 
tamen  sunt  molles  llores,  sine  labore  hominum  cre- 
scentes,  qui  etiam  per  inutiles  herbas  suffocantur, 
et  dicit  :  Aratrum  dimittara,  et  has  inutiles  herbas 
auferara,  quoe  utilitas  in  hoc  est?  Nunc  tu,  homo, 
vide  utruni  iilc  probior  sit,  laborans  cura  utilitate 
aratri  in  terra,  an  cura  eradicalione  inutilium  her- 
barum  in  llorii)us.  Scd  ego  hanc  causam,  quam 
requiris,  inutilem  tibi  esse  vidi.  Unde  teipsum  cum 
ofticio  tuo  coerce,  apprehenso  aratro.  Deus  autem 
succurrat  tibi  in  oranibus  necessitatibus  tuis,  et 
non  sinat  to  inutiliter  laborare. 

7 


203 


S.  HILDRCAHDI!; 


504 


EPISTOLA  XXWIII. 

vBBATis  s.  nisiiioni  ao  uildeoardeu. 

Pelit  ut  si  qua  de  S.  Disibodo  Deus  Sancfae  revelave- 
rit,  ipsi  aperiat.  Vrecibus  ejus  enixe  se  com- 
mendat. 

CiNO  abbas  de  niontt^  S.  Disibodi,  licet  indijniis, 
HiLDEG.ARDi  domina^  et  uialri  suse  diiectissinne  de 
Monte  S.  Roberti,  gratia  Dei  tantillum  ijuod  est. 

Quia  variis  hinc  inde  pr.Tpeditus  occupalionibus, 
per  aliquod  tempus  supersedi  invisere,  salutare  vos 
et  alloqui,  accepta  tunc  opportuuitate  temporis, 
eo  me  attenliue  orationibus  vestris  committo,  qiio 
me,  proh  dolor!  invelerari  potius  in  augmento  de- 
licti.  quam  in  aliqua  profectu  justitio»  recognosco. 
Sed  quia  siuctitas  vestra  in  eo  qui  nec  fallit  nec 
fellitur,  plurinia  secreta  spirilu  videt,  peto,  'ut  si 
qua  de*  patrono  nostro  beato  Disibodo  Deus  vobis 
revelaverit.  mihi  aperialis,  quatenus  cum  fratribus 
meis  illi  ex  hoc  devotissimas  laudes  referre  non 
differam.  Sed  quia  negligentiam,  quaa  in  me  est, 
nulla  mea^  possibilitatis  manu  de  me  excutere  pos- 
sum,  suftV.igiiim  tam  vestruin  quain  ca-teraium  fi- 
liarum  Dei  vobiscum  convL'r>antiiiui,  devoto  corde 
requiro  :  et  non  solum  parvitatis  mecB  personam, 
verum  etiam  commissos  mihi  fratres  et  locum  no- 
strum  orationibus  omniiim  vestrum  coniniendo, 
sicut  etiam  cum  apud  vos  sum,  viva  voce  saepius 
facere  soleo. 

RESPONSUM  IIILDEGARDIS. 


-V  qua  Deiis  constiluit  plantalionem  ,  (jna»  in  excelso 
resplendelur,  ut  .statuta  columna  lu' gloriosa  es  in 
pra^paratione  Dei,  Lt,  o  altitudo  montis,  quiB  nuri- 
quam  dissipaberis  in  discretione  Dei.  Tu  tamou 
stas  a  longe  ut  exsiil ;  sed  non  est  in  potestale  ar- 
mati  qui  te  rapiat.  Sed  et,  o  pra>siil  vera»  civitatis, 
qui  in  templo  augularis  lapidis  ascendens  in  coelum, 
in  terra  prostratus  fuisti  propter  Deum,  ut  pere- 
grinus  a  semine  mundi,  desiderasti  exsul  lieri 
propter  amorem  (Ihrisli.  0  mons  clausa>  raentis,  tu 
assidue  pulchram  faciem  aperuisti  in  speculo  co- 
lumb».  Tu  in  abscouso  laluisti  inebriatus  odore 
florum  per  cancellos  sanctorum  emicaus  Deo.  Ocu- 
lum  iii  clavibus  cceli,  quod  itropler  perspiciiam 
vitam  mundum  vendidisti,  hoc  certamen,  alme  con- 
fessor,  semper  habens  in  Domino.  In  tua  enim 
mente,  fons  vivus  clarissima  luce  purissimos  rivos 
ediixit  per  viam  saliitis.  Tu  magna  turris  ante  al- 
tare  summi  Dei,  et  hujiis  turris  cultum  obumbrasti 
per  fumum  aromalum.  0  Disibode,  in  tuo  lumiiie 
per  exempla  jtiiri  Foni  membra  mirincae  laudis 
a'dificasti  in  duabiis  partibus  pnr  filiiim  horninis.  In 
alto  stas,  iion  eruliescous  ante  Deum  vivuni,  et  pro- 
tegis  vii-idi  rore  laudantes  Deum  ista  voce  :  0  dul- 
cis  vita,  o  beata  perseverantia,  quae  in  hoc  bealo 
Disibodo  gloriosum  lurncn  semjier  a^dificasli  iri  cw- 
lesti  Jerusalom.  Nunc  sil  laus  Deo  in  forma  pulchrae 
tonsurse  viriliter  operante,  el  superni  cives  gau- 
deant  de  his,  qui  eos  hoc  modo  imitantur.  Tu  au- 
Vost  qusedam  generatim  de  S.    Disibodo,   Cunonevi  (',  t*^™'   "   ?ti\.e\\  qui    ha^c    a    me     paiii^eiTula    pelisti. 


B 


libere  reprehendit  de  nimia  in  subditos  severilate, 
eique  instanlem  mortem  prsedicit. 

0  quam  magna  stultitia  in  homine  illo  est,  qui 
seipsiim  non  corrigit,  sed  qua^rit  quid  in  alierio  $nu 
sit,  et  crimina  illa  qua;  in  eo  inveiiit,  non  colat  se- 
cundum  modum  in  impetii  decurrentium  aquarum. 
Qui  hoc  facit,  audiat  respousum  istud  a  Deo  :  0 
homo,  quare  dormis  in  sonitu  gustus,  qu;e  coram 
Deo  quasi  symphonia  sonanl?  Et  cur  petulantiam 
lasciviffi  non  abnegas,  per  scrutinium  domus  cordis 
tui?  Sed  in  maxillis  meis  me  perculis,  quando 
membra  moa  repudias  in  vulneribus  suis,  ubi  ad 
me  non  aspicis,  errantem  ad  gregem  reportantem 
(Luc.  xv).  Et  ideo  de  domo  cordis  tui  mihi   respon- 


talem  te  in  conspectu  Dei  fac,  ut  cum  temjtus  in  hoc 
saiculo  tibi  dofeccrit,  tempus  tuum  in  irlernitate 
feliciter  prolongotur,  ila  ut  in  salvatione  justorum 
appareas. 

EPISTOLA  XXXIX. 

IIELENGERI    ADn.\TIS    S.    DISIBODI    AD    HILDEGARDEM. 

Seipsum  accusat  et  conquerilur  de  male  observata 
in  suo  monasterio  disciplina  regulari. 

HiLDEGAUDi  dilectae  matri  sua>,  snpra  omnem  pre- 
tiositatem  amplectenda»,  H.  filius  ejus  et  provisor 
ovilis  \\.  Disibodi,  heu!  non  opere,  sed  nomine  te- 
nus,  qiiid([uid  bouu  lempoi'ali  est  nieliiis. 

Cum  tolus  mundus  veraci  pra-'Conio  clamet  vos 
saneti  Siiiritus  ditatam  esse  jubilo,  ego  qui   primus 


debis,  et  de    civitate,  quam  feci,  et  quam    in  san-  D  debueram  esse,   et    alios    ad  beatitudinem   vestram 


giiine  agni  abliii.  Et  qiiare  non  times  frangere  ho- 
minem,  quem  non  creasti?  Tu  cnim  non  tingis  eum 
ita,  ut  nec  eum  regas,  nec  colas.  Sed  in  nimietate 
illum  corrigis.  Niinc  tempus  deficiendi  tibi  adest. 
Sed  Deus  qui  te  creavit,  le  perdere  non  vull.  Hiec 
ergo  inteilige.  Quod  autem,  o  Pater,  petiisti,  ut  tibi 
scriberem,  si  aliqua  de  beato  Disibodo,  sub  cujus 
patrocinio  es,  viderem  et  iiitelligerem.  Ha?c  de  ipso 
in  visione  Spiritus  audivi  et  intelloxi  seciindum 
modum  hunc  :  0  mirum  admirandiim  quod  absconsa 
forma  pra^cellit  ardiia  in  honesta  statiira,  ubi  vivens 
altitudo  pruftert  myslica.  Unde,  o  Disibode,  surges 
in  fine,  succurente  flore  omnium  ramorum  miindi 
ut  primum   surrexisti.  Ef,  o  viriditas   digiti   Dei,    in 


invitare  hucusque  inerti  ta^dio  delitui  :  sed  nunc 
tauderu  timore  et  pudore  correptus,  iu  verliis  vos 
salutare  necessarium  du.xi.  Nam  quibus  prodesse 
deberem,  praeesse  magis  studeo,  quaerens  quae  mea 
siint,  non  quai  aliorum.  Sed  tamen  pondus  diei  et 
a-stus  in  vinea  Domini  hucusque,  qiiamvis  tepide, 
portavi,  et  Deo  adjiivante,  donec  quandoque  dena- 
rium  percipiam  [Matth.  xx),  perseverare  decrevi. 
Vonirn  iiiirn',  rnater  mea,  in  Dominicis  nuptiis  spiri- 
tale  viniira  oinnino  defecit,  quia  forvor  raonasticee 
religionis  pene  deperiit,  quoniam  mattr  .lesu  ibi  non 
est,  nec  ipse  Jesus,  nec  discipuli  ejiis  advocantur; 
et  ideo  omnia  adversa  contra  nos  grassantur.  Ita- 
qie  non  est  opus  longa  vos   protrahi    verbositate, 


I 


20o 


pwsertim  cum  impentus  sim  sermone  et  scieiitia. 
Scio,  mater  mi,  scio  quod  a  planta  pedis  usque  ad 
verticem,  non  est  in  me  bonitas.  Consolalionis  ergo 
vestrae  scripta  liumilitati  meae  dirigite,  ut  nomen 
vestrum  habeat  in  Sion    liber   seternse  vitae.    Valete. 

RESPONSUiM  HILDEGARDIS. 

lllum  hortaiur  ad  emendationem  vilse. 

In  spiritali  visione,  quse    a    Deo  est,   lifjec   verba 

audivi  :  Valde   necessarium  est  homini,  qui  animam 

suam  in    desideriis   ipsius    invenire    vult,    ut   mala 

opera  perdat,  et  beatam  scientiam   habeat,  quo  nio- 

do  vivat,  ita  etiam,  ut   anima  ejus  doniina,  et  caro 

ancilla  sit,  seciindum  quod  Psaimista  dicit :   Beatus 

homo,  quem  tu   erudieris,   Domine,    et  de   lege    tua 

docueris  eum  [Psal.   xcui).    Et  quis  est    homo  iste  ? 

Scilicet     ille,    qui  corpus    suum    sicut    ancillam,   et 

animam   suam  sicut  dilectissimam  dominam  habet 

Nam  qui  etiam  ferox  est  in  impietate  tanquam  ur- 

sus  et  ferocitatem  illam  recusans,  ad  Solem  justitise, 

qui   pius    et  clemens  est,  anhelat.    Hic    Deo   placet, 

ita  ut  illum    super  prajcepta    sua    constituat,    dans 

virgam  ferreani  in  manu  ipsius  ad  erudiendum  oves 

suas    ad  montem   myrrlife  {Psal     u).  Nunc  audi   et 

disce,  ut    in  gustu  animse  tuaj  super  his  erubescas, 

quia  aliquando    raores    ursi    (qui    iu    seip,-o   occulie 

murmurat)  habes,    interdum  etiam  mores  asini,  quia 

non  es  providus    in  causis    tuis,    sed    tffidiosus,   et 

etiam  in  aliis  quibusdam   rebus  inutilis  :   ideo  maii- 

tiam   ursi  aliquando  in    impietate    non  perficis.  In- 

terduni  etiam  mores  aliquorum  volatilium,  quaj  nec 

de  superioribus,  nec  de  infimis  sunt,    ita  ut  ea  su- 

periora  vincant,   et  infima  illa  Isedere  uon  possunt. 

Ad  hujusmodi   mores   nobilis  Pater  respondet :  Hei, 

hei !  hanc    vicissitudinem  rnorum  tuorum  nolui,   ut 

mens   tua  de  justitia  mea  murmuret.  Sic    quod  re- 

ctum  responsum  de    ea   nou  qua^ris.  Sed  quamdam 

murmurationem  in  te   abscondis  secundum  murmu- 

rationem  ursi.  Cum  aulem  bonum  intellectum  in  te 

habes,  modicum  curas,    et  iterum  ta?dium  incurris, 

et  orationem   tuam   non    perlicis.     Sed    viam  quam 

corpus  tuum  sapit,  libentcr    facis,  et  eam  a   te  to- 

tam  non  abscindis.  Sed  et  desideria  tua  ad  me,  ali- 

quando  ascendunt   in  aliqua   parte,  quse   uon  est  cx 

toto  sancta   in    opere,    sed  tantum   jacens   velut    in 

opiuione  fidei.  Tales  tamen  aliquando    elegi  de  vi- 

cissitudine  morum    suorum,    ut    sonum    iutellectus 

ipsorum  audirem,  quid  in  scmetipsis  reputarent,  ubi 

tamen  inutiles  inventi  sunt,  et  ceciderunt.  Nunc  au- 

tem  mens  tua   non  derideat  opus,  quod  Deus  fecit, 

quia  nescis  quando  gladio  suo   te  percutiat.  Ego  au- 

tem  paupercula  video  in   te  nigerrimum  ignem  con- 

tra  nos  accensum  ;   sed  ejus  in    bona    scientia  obli- 

viscere,  ue  gratia  Dei  et   benedictio    ipsius  a  te  re- 

cedat  tempore  officii  tui.  Dilige  ergo  justitiam  Dei, 

at  a    Deo  diligaris  ;   et    fideliter   crede    mirabilibus 

ipsius,  ut  seterna  pra?mia  percipias. 


EPISTOL.E.  —  KPIST.  XL 
A 


206 


EPISTOE^A  .\L. 

ABBATIS    CAMPIUO.XENSIS    AD  HILDEGARDEM. 

Ejus  precibus  se  commendat. 
HiLDEGARDi    spoupse    ChHsti,    sed    ancillae    Deo    et 
hominibus  acceptse,  H.   solo  nomine   abbas    Campi- 
donensis   Ecclesia^,  devotum   cum    assidua  oratione 
servitium. 

Benedietus  Deus,  cujus  Spiritus  ubi  vull  spirat 
(Joan  iii),  et  cordis  vestri  penetralia  dulcedine  coe- 
lestis  harmoniae  sic  implere  et  pinguescere  consuevit, 
ut  admodum  mirabilem  ac  venerabilem  viris  a?que  et 
feminis  vos  eifecerit.  Jam  enim,  jam,  inquam,  vestra> 
opiuio  sanctitatis,  loiige  lateque  difiusa,  quia  magna 
vobis  fecerit,  qui  polens  est  {Luc.  i)  facile  adverti- 
tur :  quodque  vos  ancillam  humilem  respexerit, 
dum  inaudita  cunctis  nobis  instillare  curat,  non 
ambigitur.  Jam  vos  sibi  sponsam,  imo  et  filiam  Rex 
ille  ccelestis  manu  teuens  assumpsit,  et  in  voluntate 
deducens,  in  cubiculum  introduxit,  ubi  innixa  di- 
lecto  vestro  (Cant.  iii),  secreta  ipsius  audire  me- 
ruistis,  eaquc  mortalibus  diligenter  eniintiare.  Hsec 
vestrse  conveniunt  sanctitaii,  qua;  ul  relatu  cogno- 
vimus,  ab  ipsis  infantise  cunabulis  audistis :  Audi 
filia,  et  vide  [Psal.  xliv),  etc.  Et  nos  :  Quanta  au- 
divimus  et  cognovimus  ea  iPsal.  •lw\i\].  Et  lifec  : 
Sicut  audivimus  et  vidimus  [Psal.  xlvu).  Ut  ergo  in 
liis  suiP  virtutis  efticaciam  ipse  qui  ccepit,  in  vobis 
perficiat,  votis  omnibus  expetimus :  utique  et  vos 
pro  nostris  supplicare   curetis  peccatis,   et  aliqua  de 

P  statu  nostro  et  Ecclesia?    nostrae,  vobis  divinitus  re- 

velata,  intimare  humillime  deposcimus. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Prasclaram  exhortationein  mittil. 

0  homo,  declina  a  malo,  et  fac  bonum  {Psal.  xvi)  ; 

quia  homo  in  se  habet,  quod  semper  in  mentc  errat, 

et  millenarium    numerum  ibi    proponit,    quem  ne- 

quaquam    perfioit,     sicut  etiam  Adam    non  aspexit 

qiiod  faceret,   desiderans    se    similem    Deo   esse.  Sed 

tamen  illud   malura   uon  habuit,    ut  Deura  honorem 

et  potestatem  habere  invideret.    0  Fiii   Dei,   unatn- 

quamque  potestalem  per  fideni  abscinde.  Adam  enim 

cum  Deo  in  potestate    et    lionore   se   simul  gaudere 

ffistimabat,  quod    magua   vanitas  fuit :   et    eum  ta- 

men  Deum  esse  scivit.  Sic  etiam  omni  homini  adest, 

D  ut  sc  Deum  liabere  sciat,  quem  Crcatorem  et  libe- 
ralorem  suum  credit  :  et  ob  hoc  etiam  tu  ad  Deum 
confuge,  quoniam  cum  in  fide  Dcum  esse  scis,  quem- 
admodum  scriptum  est :  Omnes  gentes  quascunque 
fecisii  venient  el  adorabuni  corain  ie,  Domine,  et 
glorificabunt  nomen  tuum  {Psal.  lxxxv). 

Hoc  est :  Homo  qui  cum  creaturis  factus  est  se 
Deum  habere  scit :  et  ob  hoc  in  boua  lide  sit,  et 
studiose  eum  qua?rat  et  adoret,  atque  nomen  ejus 
glorificet.  Unicuique  enim  homini  adsit,  ut  ab  illo 
malo  decliuet,  quod  Deum  esse  dubitct,  qui  ipsum 
creavit ;  sed  ipsum,  qiii  eura  creavit  et  libei'avit, 
amet ;  et  iu  iilo  proximum  suum  diligal,  qui  ei 
benefacit ;  et  non  imitetur  diabolum,  qui  Creatorera 
suum,  qui  muUa  bona  illi  concesscrat,   odio   habuit. 


Wi 


S.  HILDEGARDIS 


•208 


Diabolus  Deum  amando  non  cognovit,  et  ideo  libe-  A  et  benedicta,  omnia  quip  per  vos  virtus  operalur 
ratioiiem  ab  ipso  uou  i|(ia'ril,  sed  illiim  super  se  divina,  vera  prolecto  esse  novi  et  sancta.  Nec  etiam 
scit.    lu   bac  autem    odiali    parte  Adam    Deum   nou      fallor,  quin   quu^cunque    a    Deo  petieris,    impetrare 


recusavit,  sed  in  multa  vanitate  similitudinem  ejus 
qusesivit.  Et  diabolus  odium,  quo  Deum  odit,  in 
Adam  non  iuvenit ;  sed  per  consiiium  suum  eum 
decepit :  uude  et  millenis  arlibus  suis  circuit,  quae- 
rendo  illum,  qui  in  line  dubitet.  Cum  millenis  enim 
arlibus  bomini  bouum  probibet ;  quia  cuni  bomo 
bona  lacere  anbelat.  tela  sua  ad  ipsum  mittit;  et 
cum  toto  corde  Deuiu  iu  charitate  amplecti  desi- 
derat,  uoxiali  molestia  eum  pervolat,  ne  hoc  coram 
Deo  rectumsit;  et  cura  viriditates  virtutum  qua?- 
rit,  ille    in    suggestione    sua  dicit  ad    ipsum,  quod 


possitis  (Joan.  xiv)  ;  uti  fideles  homines  astruunt, 
qui  hoc  in  veritate  probaverunt.  Unde  et  ego  cer- 
tus,  quantuin  audeo,  sanctitatem  vestram  rogo, 
Deo  pro  rae  peccatore  clementiam  implorare,  qua- 
tenus  mihi  nimium  lluctuanti,  et  in  miseriis  labo- 
rauti,  quodlibet  solatium,  consolationis  impendere 
dignetur.  Siquidem  mixiatus  est  in  me  inopinabili- 
ter  spiritvs  meus,  et  in  me  turbatum  est  cor  meum 
{Psal.  cxLii),  pro  his  quae,  iieu  !  peccatis  meis  exi- 
gentibus,  multis  aunis  et  nunc  maxime  patior,  et 
nemo  jira^ter  Deum  nosse  poterit,  cujus  oculis  omnia 


uesciat   quid    iaciat ;    eumque    docet,  ut   secundum       72?<c/a  .y/f?!/e/ape/7a(//e6r.  iv).  Et  quia  tantumin  solius 


proprietalem  suam  banc  legem  sibi  constituat,  quani 
ipse  bene  cognoscat.  Contra  baec  pr%lium  est,  ut 
scriptum  est ;  Mille  clypei  pendent  ex  ea,  omnis  ar- 
mutura/urtium  [Cant.  iv),  hoc  est ;  Primiis  enim 
clypeus  confessio  peccatorum  est,  quam  vetus  lex 
nou  babuit,  unde  etiam  caeca  fuit ;  et  poenitentia 
post  confessionem  peccatorum,  ut  bonus  pastor 
jubet,  pallium  nuditatis  veteris  legis  est :  et  ideo 
turris  David,  collum  ejus  exaltatum  est  [ibid.)  in 
humanitate  Salvatoris,  de  qua  pendet  omnis  arma- 
tura  forlium,  quod  sunt  bene  viventes  in  conjun- 
ctione  secundum  praecejitum  legis,  et  conlinenles 
et  virgines,  qui  ex  turre  ista  pendenl :  qua;  omnia 
vetus  iex  prffsignivit,  et    Christus   in   Incarnatione 


Doi  cognitione  sunt,  qua?  erga  me  seutio,  nec  certe 
cuilibet  mortalium  (si  referrentur,  essent  credenda) 
quippe  qui  inexperla  audiret,  ac  exlra  iidem  con- 
slituta;  idcirco  per  gratiam  coopcraforis  et  pro- 
tectoris  nostri  Spiritus  sancti  obsecro,  ut  quidquid, 
eo  revelante,  vobis  innotuerit,  vel  spei  de  me 
ostendere  dign  itus  fiierit,  per  omnia,  sicut  se  res 
habetj  scriptis  tradita,  per  hunc  reverendissimum 
D.  ?bbatem  renuntientur,  uti  ipse  idem  repromisit. 
Domina  in  Cliristo  venerabilis,  utinam  ad  praesen- 
tiam  sanctitatis  vestra",  quod  optatissimum  habe- 
rem,  venire  potuissem,  et  agere  vobiscum  facie 
ad  faciem  ;  jirocul  dubio  quse  hactenus  a  scientia 
omnium    abscondi,     per    siugula   vobis    explananda 


sua   per    seipsiim     ostendit,    et    post    ascensionem  (;  crederem.  Qiiid    ergo  ?    Novi,    docenle    Scriptura  et 


suam  per  discipulos  suos,  et  per  cteteros,  qiii  eos 
.sequuntur  usque  in  novissimum  diem,  complebit 
quod  sunt  mille  clypei  qui  pendent  ex  ea,  cum 
quibus  bellum  contra  antiquum  serpentem  (qui  in 
primo  homine  caeteros  seduxit  [Gen.  m\)  lit,  ut 
cum  bomo  in  medio  iuimicorum  suorum  stat,  his 
defendat,  et  ubique  pugnet,  ne  ab  inimicis  suis  oc- 
cidatur,  qoemadmodum  sponsus  ad  sponsam  in 
Canticis  loquitur  ;  Capul  meum  plenum  est  rore,  et 
cincinni  mei  guttis  noctium  iCant.  v).  Quid  dicitur? 
Christo  Jesu,  qui  caput  omniiim  est,  homines  velut 
crines  ad.juncti  sunt,  qui  delictis  per  dulcedinem 
carnis,  et  criminosis  peccatis  pleni  sunt,  quos  illi 
Ecciesia  denuo    regenerat,   et  ab    immundo   fetore 


iide  Christiana  tenente.  ueiuini  in  carne  cousti- 
tuto  de  Dei  misericordia  desperandum  esse.  Qua 
spe  ductus,  et  praesertim  Deura  manifeste  vobiscum 
esse  sciens,  his  scriptis  causas  miseriarum  mea- 
rum  vobis  suggerere  praesumpsi,  non  incertum 
habens  per  vos  quodammodo  cousolari,  quod  et 
summopere  precor,  si  possibile  est.  Sponsus  ve-  i 
ster  Christus,  in  suis  vos  perseveranter  teneat 
amplexibus. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Pulchram  insfructionem  et  m.agnam  cum  adhorta- 
tione  perpeiua  consolationem   suggerit. 

De  vivente  Lumiue  baec   verba    audivi ;    Tu    fabro 

similis  es,    qui  multa  vasa  fundit,    et    ea   fulgentia 


pulveris    peccatorum,    per    poenitentiam   et  confes-  D  per  iguem  non  facit.  Hinc   disce  quod  opera  tua  ful- 


sionem  purificat,  velut  etiam  crines  de  rore  et  de 
guttis  concutiuntur  et  solvunlur  ;  qiiemadmodum 
etiam  lana  de  pulvere  excutitur  et  mundatur ;  sic 
tu,  chare  fili  Dei,  fac,  quia  in  aeternum  vives,  et 
quoniam  lapis  in  ca-lesti  Jerusalem  eris ;  ideo  etiam 
acriter  lucrari  debes. 

EPISTOLA  .\LI. 

ABBATIS    SANCTI     MARTI.M     I.V     COLOMA    AD    HILDEGARDEJl. 

Ejus  se  precibus  commendal. 

Deo  amabili  dominae  IIildegardi,  A.  qualiscunque 
minister  S.  Martini  in  Colonia,  post  cursum  vitae 
praesentis,  paradi^um  possidere  aeternae  amaeni- 
tatis. 

Domina.  domina,  ut  vere    creditur,    a   Deo  diiecta 


gore  charitatis  non  careant.  Sed  discretione  ea 
circumfode,  quatenus  unumquodque  opus  tuum 
rationabile  sit.  Et  haec  quoque  in  abstinentia  et  ora- 
tione,  ac  in  bona  consueludine  sanctorum  fiant, 
qui  de  vivo  fonte  velut  rivuii  emanabant,  et  qui 
cibum  hominibus  dederunt,  quem  in  gaudio  deglu- 
tire  potuerunt.  Si  enim  tribuli  pro  pane  dantur, 
comedi  non  possunt ;  ita  eliani  si  stridentia  verba 
per  magistros  discipulis  dicuntur,  ipsos  non  oedifi- 
cant,  sed  in  errorem  eos  diicunt.  Magister  namque 
verba  doctrinae  suae  in  malerna  dulcedine  cribrare 
debet,  ita  ut  discipuli  gaudentes  os  suum  aperiant, 
et  illa  deglutiant.  Molendinum  quippe  granum  mo- 
lit,  et  hoc   in    multas   varietates   dividit.   Sic   etiam 


I 


209 


EPISTOL^.  —  EPIST.  -XLII. 


210 


plantatores  Ecclesise  ex  veteri  et   nova  lege   legalia 
praecepta    sumpserunt.    Vetus    enim    lex    Christum 
Domiflum    nasciturum    prophetando    ostendit.   Sed 
ipse  Christus  verbnm  suum  in  omuem    terram  prae- 
dicando  emisit.   Molendinum  namque   vetus   iex   est 
quae  in  Cliristo  omne  granum  veritatis   protulit;  et 
pura  farina,   quse   de    omni     strage  cribratur,    vir- 
ginitas  est^quae    materies  omnis  spiritalis   vitse  in 
Ecclesia  existit,  et    ha?c   [)rolem   obedientiae  giguit. 
Unde   eliam   obedientes    filii,   osculum    oris  Christi 
sunt.    Magister    quoque     obedienles     discipulos    in 
amplexione  charitatis,   non    in    offeusione    irae  ha- 
beat;  quia  osculum  Dei   sunt,  et  pane  purge  farinee 
pascendi  sunt.  Inobedientibus  autem  liliis  dura  fa- 
rina,  id  est  aspera  correctio  danda  est.  Sed  his  qui 
obedientiam    omnino    relinquunt,    furfures    propo- 
nendi    sunt,  quos  animalia  illa  comedunt,  quie  in- 
tellectu  carent.  Tu  autem  providus  esto,  et  memo- 
riam  sanctitatis  illoruni,  qui  manna  manducaverunl 
{Joan.  vi),   tene,  et  de  rivulis   aquae  vivse  bibe,    et 
paciticus,    et    timoratus  esto   in    Deo,   quatenus  in 
horto  ipsius  de  viriditate  aliorum  bonorum  pigmen- 
torum  floreas;  et  stultitiam  illorum  fuge,  qui  solem 
quem  vident,  reliuquunt,  et  alium  quem  nec  vident, 
nec  invenire  possunt,  qu«runt.  Sed    novos  pigmen- 
tarios  fuge,   qui    in  proprietate  sua    legem   ponere 
vulunt,  et  non  praevalent.    Nunc  ergo  incipe  in  eo 
qui  est,  ut  in  illo  finiaris  qui   erat,  et  qui   venturus 
est.  lu  duabus  viis  a  Deo  constitutus  es,  ita  quod  ipse 
in  bona  scientia  te  vocat,  et  a  mala  scientia  te  prote- 
git.  In  his  enim  viis  fulgenlia  opera  et  multae  pas- 
siones   tribulationum  et  aerumnarum   sunt,  quando 
lemetipsum  per  duas  alas  scientiae  boni  et  mali  ele- 
vas.    Unde    etiam    tres    vires    addendae,   quas    Deus 
homini  posuit,  scilicet  intellectum,  et  sensualitatem, 
Bt  corporis  motionem  :  quae   omnia  ipsi  secundum 
possibilitatem  suam  nota  sunt.  In  istis  tribus  viri- 
bus,  et  in  istis  praedictis   duabus  viis,    Deus    te  ha- 
bet.  Nam  per  spiritum,  Deum  cum  intellectu  vides  : 
et  pcr  corpus,  mala    cum    sensualitate   sentis.  Bo- 
num  enim  et  malum  scis,   et  spirituaUs,   et  corpo- 
ralis   es.    Gratia  Dei    in    admonitione   te    vocat,   et 
bpiritus  sanctus    igne   suo    te    accendit,    ut    Deum 
iiligas  et  cum  bonis    operibus  ad    Deum  ascendas. 
>ed  suggestio  diabuii  interdum  ab   admonitione    Dei 
ibstrahit,    et    prohibet   ne    Deum    diligas,    et    per 
incendium  suum  te  hominem  esse  ostendit,  et  pro- 
pter  hoc  etiam   declarat,  impossibile  tibi  esse,  quod 
invisibilia  interdum  facias.   Quamdam  enim   uigram 
3t  malam  vicissitudinem  suggestio   diaboli    ad  ho- 
minem  flat,  cum   Deum  negat:  cum  enim   diabolus 
Deum  esse  negat;  se  fallacem  scit,  quia  cum  se  esse 
3cit,  Deum  esse  novit.   Ipse  autera  in  peccato    na- 
scentium    hominum    aliquam    partem    hahet ,    per 
quam     multos     in     carne     lacerat.     Qui     enim     iu 
^orde  suo    Deum    non    esse    dicit    [Psal,    lii),  coi- 
luin  et  terram,  et   omuia   viventia,  quae   iu    Deo   et 
:um  Deo  sunt,    et  seipsum  esse  negat.  Magna   au- 
lem    insipientia  est,  quod  homo,  qui    se    videt,   et 


A  se  scit,  in  dubietate  dicit,  non  sum;  quia  etiam 
parvus  pulvis  absque  Deo  non  est.  Sed  cum  homo 
in  hac  dubietate  coriuis  suuin  superat,  in  spiritua- 
libus  efiam  nequitiis  diabolum  occidit  :  unde  prae- 
mium  et  coronam  coram  Deo  et  angelis  ejus,  et 
coram  omni  coelesli  exercitu  accipiet.  Sufflatus 
quoque  diaboli  multa  illicita  homini  infert,  quae 
bona  scientia  dicere  erubescit.  (^onsilium  autem 
ejus  est,  quod  vaua  gloria  hominem  adeat,  sicut 
ibi  fecit,  ubi  magnam  ruinam  aediticavit,  qua 
rotam  nativitatis  hominis  torrenter  circuire  fecit 
[Jac.  ni).  Incendium  quoque  suum  est,  quod  homi- 
nem,  quem  ad  imuginem  Dei  factum  esse  scit,  ad 
plurima  illicita  provocat :  uude  etiam  in  creaturis 
multa  impossibilia  ei  ostendit.  Sed  ipse  nullam  pos- 

"  sibilitatem  in  eis  habet.  tJnde  persuasiones  suas 
homini  immittit,  ut  ipse  malitiam  suam  in  opi- 
nione  perficiat,  et  sic  iter  legis  Dei  in  irrisionem 
ducit,  quatenus  unusquisque  homo  legem,  quasi 
Deus,  per  proprietatem  voluntatis  suae  sibi  ponat. 
Et  lioc  illi  valde  placet;  quoniam  nec  se,  nec  alium 
Deo  subditum  esse  vult.  Tu  autem,  o  fili  Dei,  Deus 
qui  te  creavit,  per  victoriam  militise  suae  te  vult,  ut 
in  oculo  scieniiae  suae  appareas  ;  quoniam  te  non 
derelinquet.  Solem  ergo  per  fidem  aspice,  ut  fidelis 
servus  sis,  et  in  nocte  lunam  attende,  quando  vitia 
te  opprimere  volunt;itaut  timor  Domini  omnia  inie 
pertranseat,  et  non  laederis;  sed    in   aeternum   vives. 

EPISTOLA  XLII. 

C  ABBATISS.E    S.    GLODESINDIS    AD    HILDEGARDEM. 

Anxietates  et  dubitationes  suas  exponit,  «  dum  mul- 
torum  aniinas  regere  cogitur.  » 

Charissimffi  sibi  in  Christo  sorori  dominae  Hilde- 
GARDi,  A.  abbatissa,  quamvis  iudigna,  S.  Glode- 
sindis  in  Meti.  salutem  in  vero  Salutari. 

Quia  de  gratia  vestra  et  beuevolentia  multum 
praesumimus,  nolumus  vos  latere  quod  in  periculo 
magno  positae  sumus,  dum  multorum  regere  ani- 
mas  cogimur,  quae  nobis  non  |sufticimus.  Inde  est 
quod  sanctitatem  vestram  rogamus  attentius,  et 
obsecramus  in  Domiuo  Jesu,  quatenus  inscitiam 
nostram  litteris  vestris  confirmare  et  exhortari 
curetis,  quid  facere  debeamus,  vel  stare  in  obe- 
dientia  nobis  injuncta,  vel  cedere,  ut  alia  succedat, 
D  et  melius  agat,  si  quid  Dominus  Jesus  inde  vobis 
revelare  dignabitur.  Valete,  et  pro  Deo  Deum  pro  me 
orare,  et  beneplacitum  vestrum  mihi  cito  rescribite. 

RESPONSUM  IIILDEGARDIS. 

Varia  dat  monita  ad  recte  regendujn,  et  prsefecturam 

non  deponendam  satis  clare  insinual. 

Mons  Sion  altus  est,  et  umbra  ipsius  in  valles 
extenditur,  altitudinem  ij^sius  sic  ostendens.  Alii 
etiam  montes  in  hac  peregriua  terra  sunt,  per  quos 
ipsa  firmatur,  et  qui  etiam  populis  ad  iutuendum 
pulchri  sunt.  In  altitudiue  Sion  el  aliorum  montium 
praelati  et  magistri  qui  firinamentum  Ecclesiae  sunt 
designantur,  et  discipulae  tiliae  Sion  nomiuantur. 
Sed  si  mons  iste  cadeicl,  vel  si  eum  alii  destrue- 
rent,   magua  injuria  esset.    Ilinc  enim  quisque  qui 


211 


S.  11IL1)EGAU[)IS 


•212 


ia    magisterio  esl,  recle   provideat  quomodo  seip-  A  circo  Ueus  lioc  prseceptnm  ei    constituit,  ne  diaholo 


suin  deponat  ,  et  quomodo  per  alios  dejiciatur. 
Nain,  sicut  muutes  plurirais  ad  defensionem  mino- 
rum  suorum  sunt,  sic  etiam  qui  iu  magisterio 
stant,  per  doctrinam  el  obedientiam,  qua^  eis  in 
Deo  exbilietur,  defeusio  multorum  ah  iusidiis  iiii- 
micorum  suorum  est.  Unde  unusquisque  magister, 
quandiu  verba  doctrin;e  proferre  potest,  virgain 
correctionis,  quam  de  manu  Dei  accepit,  non  abji- 
ciat;  quia  stepe  lulum  luto  abjicilur,  sicut  magi- 
ster  per  discipulos,  el  discipuli  per  magistrum 
abluuntur.  Propter  metum  enim  discipulorum  se 
aflliget,  et  a  tortoribus  inquietorum  discipulorum 
punitur,  ut  summuin  rnagistrum,  qui  eum  sic  pra'- 
cessit,  imitetur.  Et  dicet  :  Frxcepta  tua  eis  ostendi 
[Exod.  xviii),  etc.  Et  etiam  dicet  :  Qui  habcl  aures 
audiendi,  audiaf  [Matth.  xiii).  In  his  enim  disce,  ne 
propter  nebulam  vicissitudinis  discipulorum  tuo- 
rum  :  nec  etiam  propter  tiudium  laboris  fugias. 
Nam  multi  pius  propter  tsedium  laboris,  quam 
propter  necessitatem  illam,  quod  discipulos  suos 
vincere  non  possunt,  fugiuut.  Clara  autem  dies, 
quam  tempestas  non  obnubilat,  gaudium  pleniter 
habet.  Illam  Adam  ante  casum  habuit.  Sed  primus 
fallax  deceptor  ipsam  diem,  et  per  suggestiouem 
suam  obnubilavit,  in  qua  septem  plagae  sunt,  quse 
animam  vulnerant, 

Prima    plaga,   vana   gloria    est,    quai   hoc    dd    se 
colligif,  quod  nec  messuit,   nec  seminavit;   el  quod 


H 


quid  simile  iaceret,  scilicet  quod  sine  prcpceplo  non 
esset,  sicut  ille  esse  voluit;  unde  nullus  homo 
propter  primain  suggestionem  diaboli,  qtiam  Adain 
suscepit,  iu  liac  vita  «ecurus  esse  polest.  Tnde,  o 
tu,  lilia  Dei  lortis^uii.i  innalura  soptem  donorum 
Spiritus  sancti  te  circumcinge,  cum  quibiis  hsec 
septom  vitia  tibi  subjicias,  iie  do  ipsis  plangens 
vulnereris,  et  ut  prol)Us  milcs  per  fortissima  bella 
ea  superando  surge,  quateuus  in  a>ternum  vivas. 
Deus  in  speculo  salvationis  te,  o  lilia,  videat. 
EPISTOLA  XLIII. 

SACERDOTIS    CU.Ii:SDAM    AD    IllLDEOARDEM. 

J)e  corpore  et  samjuine  Chrisii  edoceri  petit. 

HiLDEGARDi  castse  columbae  in  foraminibus  petrae 
latitanti  {Cant.  n),  C.  ex  famulis  Christi  minimus 
sacerdos,  inlima^  oralionis  devotionem,  et  quidquid 
spectat  ad  a^ternam  .-alutem. 

Quia  Dei  gratia  lux  vestra  coram  hominibus 
salubriter  lucet  {Matih.  v),  Patrem  vestrum  qui 
vos  ardentem  lucernam  ad  illuminationem  Kccle- 
siffi  sup[)osuit,  glorilico  :  et  quamvis  fragilis  et 
peccator,  sanctitati  tamen  veslrae  qua  coelestis 
sponsi  amplexibus  singulari  privilegio  inhaeretis, 
cordialiter  congaudeo.  Charilalem  eliam  vestram 
ignorare  nolo,  quod  die  noctuque  facie  teniis  vi- 
dere  desidero,  et  assidue  vestri  raemoria  in  ora- 
tione  mea  faciens,  vos  absentera  corpor«  quasi 
praisentem   interdiim   ampleclor  mente.    Ergo    por- 


ei    donalura    a    Deo    non    est,   sibi    constituit.    Hoc  c  fectionem   vestram  huinilliine   deprecor,    ut    sponso 


primus  deceptor  docuit;  quia  ipse  idem  fecerat, 
et  ideo  vana  gloria  Deum  non  quaerit.  Secunda, 
quod  homi)  sentit,  quia  peccare  potest;  et  inde 
delectationem  carnis  sibi  tbesaurizat,  et  de  gustu 
ipsam  delectationem  ami^lectendo  osculatur.  Tertia 
ruinara  cum  magnis  doloribus  in  squalidis  moribus 
sediticat,  ita  qiiod  homo  vivit  quasi  Deo  mortuus 
sit,  et  quod  vix  etiam  sperat  quod  Deus  eum  sciat, 
Sed  quarta  fallacia  est,  per  quam  homo  de  pra^di- 
clis  peccatis  se  excusat  et  defendit;  ita  scilicet 
quod  periculosa  non  sunt  ut  ei  ostendantur,  atque 
ideo  ita  odiosus  ad  homines  tit,  quod  neraini  conti- 
dit.  Quinta,  superbia  est,  quse  dicit;  quia  homo 
propter  carnem  humanitatis  suse,  de  peccatis  se 
abstinere  non  possit,  et  ideo  inconveniens  esset,  D 
quod  a  carnalibus  desidcriis  secederet.  Hauc  legem 
siiperbia  in  temeritate  sibi  ponit,  unde  et  nuUum 
respectum  ad  Deum  habet.  Et  sexta  plaga  est,  quod 
homo  salutem  suam  a  rreatura  quajrit,  et  ab  ea 
postnlat,  iit  ipsi  unamquamque  rem  ostendat,  et 
ita  Creatorem  suum  in  irrisione  habet,  et  nihil  ab 
60  quserit  velut  ipsum  adjuvare  non  possit.  Septiraa 
vero  plaga,  est  idololatriae  servitus  quae  diabolum 
adorat  et  Deura  contemnit.  Et  ista  seplem  vitia, 
quasi  militiam  sibi  subditam  in  negotiis  suis  super 
numerum  ramorum  arboriim  habent;  quia  omnia 
haec  in  transgressione  comestionis,  quod  Adam  com- 
edit,  latuerunt;  i  leoque  Deus  ad  ipsum  dixit  : 
In  qua  horacomederis,  morle  morieris  {Gen  iii).  Id- 


vestro,  sub  cujus  nmbra  requiescitis,  me  juxta 
viam  mendicantis  (^arc,  x)  commendetis,  ne  pra-ter- 
iens  turba  clamorem  meum  composcal;  sed  ora- 
tionibiis  veslris  ad  Dominura  adductus,  merear 
illuminari,  et  a  caecitate  cordis  sanari.  De  corpore 
et  sanguine  Christi,  iii  quibus  tota  spes  fldelium 
est,  etiam  docote  rao,  et  qualilcr  in  spiritii  tam 
incorreclum  quam  correctum,  ad  idem  sacraraen- 
tiiin  sacerdotein  accedentera  videatis,  mihi  in 
Domino  manifestare  curetis.  Dorainus  qui  in  om- 
nibus,  ct  super  omnia  est,  vobis  infundat  ea,  quae 
Ecclesiae  sanclae  suae  ad  gloriam  conveniunt. 
Valete. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

De  corpore  et  sangvine  Chrisfi. 
[AcGUST.]  In  vera  visione  vigilantibus  oculis,  do 
sacramento  Dominici  corporis  haec  verba  audivi  et 
vidi  :  Deus  id  quod  fuit,  perraansit;  et  quod  non 
eral,  assiimpsit.  Quod  est  :  Divinitas  ut  anle  aovuin 
fuit,  ita  in  a-ternum  jiermansit,  velut  tota  divisa 
non  est.  Sed  incarnatio  Filii  nondum  caro  et 
sanguis  apparuit,  quae  ante  a-vum  in  corde  Patris 
prjedestinata  latuit.  Tempore  auto  illo,  quo  prae- 
destiualum  fuit,  Filius  carnem  induit,  et  vi  for- 
titudinis  sua;  se  praecinxit,  qucraadmodum  scri- 
ptum  cst  ;  Indufus  est  Dominus  fortitudinem,  et 
prfBcinxit  se  (Paal.  xcii).  Et  ipsa  indumenta  san- 
ctae  lucarnationis  angolus  simplicitdti  Virginis 
nuntiavit  (Luc.  i),  iu   ijua  fundamentum   humilitatis 


213 


EPISTOL^.  —  EPIST.  XLV. 


244 


inveDit,  sicut  Deiis  illud  posuit,  qiiia  ancillam  A 
Domini  se  nominavit,  ubi  idem  angelus  ad  eam 
dixit  :  Spiritus  sanclus  superveniet  in  ie,  et  virtus 
Al/issimi  obumbrabit  tibi  (ibid.)  Nam  Spiritus 
sanctus  omni  liumanBe  scientiae  superexcellentius 
eam  visitavit,  alio  scilicet  modo  se  illi  infundens, 
quam  nunquam  ulli  feminaj  in  pariendo  infundi'- 
retur,  et  virtus  Altissimi  illam  obumbravit,  quo- 
niam  in  calore  siio  ipsam  ila  deiiiiivit,  ut  ei  omnem 
fervorem  peccati  in  dulcissima  obumbratiune  sua 
ex  toto  abstergeret,  velut  homo  propter  ajstum 
solis  umbram  quaerit.  Itaque  eadem  virtus  Altis- 
simi,  qiia?  in  utero  Virginis  carnem  operata  est,  su- 
per  altare  ad  verba  sacerdotis  oblationem   panis    et 


B 


vini  in  sacramentum   carnis    et  sanguiuis    convertit, 
virtute   sua  illud  fovens.    Unde  et  nativitas,  passio, 
sepultura,    resurrectio,     ascensioque    Filii     superni 
Patris,    in    eodem    sacramento  apparent,  velut  cir- 
culus  nummi  dominum  suum   ostendit  :  et  hoc  ideo 
tit,  quia    vulnera   hominum,  qui    in    praevaricatione 
Adae  invoiuti  in  peccatis    semper  peccantes  sunt,  in 
vulneribus     et    sanguine    Christi    sanentur,    abster- 
gantur  et  ungantur  ;  et  sic  membra    ipsius  efiician- 
tur,   et    hoc    usque    ad    novissimum  diem   erit.    Et 
iterum  vidi:   Quod  si    etiara  sacerdos  propter  mul- 
tas  putredines   cicatricum  peccatorum    suorum    di- 
griitate    sanctitatis    caret ;    si    tamen  per    ligaturam 
superioris  magistri  ligatus   non  est,   virtus  .Altissimi 
miracula    sua    in    eadem     oblatione     operatur  :     et 
omnes    qui  idem   sacramentum  de  manu    ejiis  lide-  ^ 
liter    accipiunt,  qiiasi   radio    solis    illuminantur.    Si 
autem   ille   tide   et    opere   justus    est,  anima  ipsius 
super  radiantem    fulgorem     solis     illustratur.    Sed 
omues  qui    per  consilium     anliqui   serpentis,    iliu- 
siones    et    schismata    in  hac  sacratissima  oblatione 
faciunt,  similes   perditis   angelis  sunt,   qui  Deuni  in 
honore  suo  unum  esse    negaverunt,  cum   similes  illi 
esse  voluerunt  ;    et    ita    homines    isti   proprietatem 
voluntatis  suse,    per  sacramenta    haec   perlicere  vo- 
iunt :  quapropter    etiam  una  cum   illis  pereunt,  nisi 
per   confessionem   peccalorum,  et  per  poenitentiam 
eorum,  ac  per  lacrvmabiiem   vocem   ad  Deum    cur- 
rant,  dicentes  :  Ah  !  ah !  quia peccavimus {Thren.  in). 
Tunc  Deus  Pater  suscipit  eos,  qui  Filium  suum  igno- 
rantes    vulncraverunt.     Hoc     sacramentum     resur-  D 
rectionemque    vitee    Sadduca^i,    qui    per  omnia  er- 
rant,    hoc    modo   proter/e    errando    negant :    velut 
homo    ille    erraret,    qui    carnem     sine     spiritu,    et 
spiritum  sine   carne  hominem    esse    diceret:    quod 
nullo  modo  esse  potest.  Ideo  isti  oranibus  errantibus 
pejores,  quoniam  cum  rainima  creatura,  quae  a  Deo 
facta  est,  solummodo   uno   vocabulo  non  perliciatur, 
quomodo  homo,  qui  omnem  creaturam  comprehen- 
dit,    uno  vocabulo    diftiniri    posset?     Hiems     euim 
arescit,  aestas   vero  floret ;    sed  tamen   hiems  sestati 
viriditatem  suam  retinet,  donec  ipsa  grossos  suos  in 
plenitudine     proferat.     Sic    sunt    corpus    et    anima, 
Corpus  delicil,    anima    autem   indeficienti    vita   per- 
manet,  in  quacunque  parte  sit. 


EPISTOLA  .XLIV. 

ABBATISS^E     IN    ELOSTAT    AD  HILDEiJARDEM. 

Quod  in  regimine  abbatiali  miillum  anxietur. 

HiLDEGARDi  domiuse  suae,  0.  famularum  Christi 
in  Eiostat  gubernatrix  indigna,  per  hoc  quod  intime 
gustavit  cceleste  domum  consequi,  perfecturaque 
illud  bonum. 

Benedictus  Jesus  Chrij^tus,  cujus  odor  bonus  estis 
Deo  in  omni  joco  (//  Cor.  iij,  quoniam  non  jam 
odor  balsami,  sed  ipsa  substantia  sacri  in  vos  de- 
fluxit  unguenti,  cujus  odor  suavissimus,  nomen 
vestrum  cunctorum  ita  indulcavit  cordibus  et  auri- 
bus,  ut  insimul  omnes  vestrse  huniilitatis  et  alfa- 
bilitati  insignia  commendent,  et  Patrem  vesfrum 
qui  in  coslis  est,  in  vobis  glorificent  [Matth.  v). 
Igitur  mater  benedicta  da  veniam,  et  sustine  non 
modicum  quid  insipientiae  mese  ;  sed  magnam  insi- 
pientiam  meam  sine  ut  paululum  coram  te  cordis 
mei  dolorem  aperiam,  et  cum  audieris,  consolare, 
obsecro,  ancillam  tuam.  Porro  enim  pondus  im- 
portabile,  quoniam  jubeor  tortitudines  sororum 
mearum  corrigere,  cura  nec  aliqua  pericula,  quae 
me  ubiqiie  impugnant  (//  Cor.  xi),  quamvis  modice 
valeam  devitare.  Cum  ergo  egressa  fueris  ad 
videndum  regem  Salomonem  in  decore  suo,  me- 
mor  esto  horum  qua?  a  te  petiyi  toto  ex  anirao. 
Valete. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Abbatissam  amice  hortalur  ad  laborem  pro  suis 
continuandum.  Prudentia  tamem  opus  esse  in  Dei 
servitio. 

0  tiiia  Dei,  quandiu  possibilitatem  habueris  inter 
tilias  ipsius,  labora,  et  in  pusillauimilate  ad  Deum 
suspirando,  legem  tuani  ob>erva  ;  quia  labor  tuiis 
ad  Deum  clamat  et  orat.  Homo  enim  qui  in  ca- 
verna  justitiae  Dei  et  in  arcta  via  laborat  (/7/a/</i.  vii); 
sed  tamen  casui  Adae  annuit,  et  de  hoc  tlagella 
poenitentiae  quaerit :  et  nullus  io  hoc  dubitet  quin  post 
flagella  poenitentiae  coeiestis  janua  eum  suscipiat. 
Nam  quicunque  agrum  corporis  sui  per  discretionem 
lacerat,  subitanea  praeveutio  tinis  illi  non  nocebii, 
quia  symphonia  Spiritus  sancti  et  laeta  vita  eum 
suscipiet.  Sed  cavendum  est  ne  homo  per  nimie- 
tatem  laborum,  corpus  suum  occidat,  sed  in  ra- 
tionalitate  peccata  prohibeat.  Filia,  memor  esto 
quod  possibilitatem,  hominem  creare,  non  habes, 
unde  Deum  leniter  ora,  ut  raeiiorem  vitara  tibi 
det,  et  hoc  Deo  acceptius  est,  quam  quod  in  ni- 
mietate  tristitiae  ipsum  depreceris.  Deus  te  teraplum 
vilae  faciat. 

EPISTOLA  XLV. 

ELISABETH     MAGISTR.K     IN     SCHO.NAUGIA  AU     IIILDEGARDKM. 

Precesjlagitat  et  comolatoria  verba. 

Dominae  Hildegardi  venerabili  magistrae  sponsa- 
rum  Christi,  quae  sunt  iu  Pingia,  E.  humilis  rao- 
nacha  et  magistra  sororum  quae  in  Schonaugia  sun4, 
devotas  ciim  omni  dilectione  orationes. 

Gratia  et  consolatio  Altissimi  repleat  nos  gaudio  ;  si- 
cut  quiameaeperturbationibenigaecompassa  egtis,  ex 


515 


S.  IIILDEGAKDIS 


216 


verbis  consolatoris    rnei    intellexi  ;    (|uem   de     mei  A  vellet,  an  non.  Cumque  per  aliquod  tempus  pro  hac 


consolalioue  diligenter  commonuistis.  Sicut  enim 
vobis  de  me  revelatum  fuisse  dixistis,  lateor  vere 
quamdam  perturbationis  nubem  me  nuper  in  animo 
concepisse,  propter  ineptos  sermones  populi  multa 
loquenlis  de  me,  quae  vera  non  sunt.  Sed  vulgi  ser- 
mones  facile  su.-liuerem,  si  nou  et  bi  qui  in  habitu 
religionis  arabulant,  spiritum  meum  acerbius  con- 
tristarent.  .Nam  et  hi  nescio  (juibus  stimulis  agitati, 
graliaui  Dei  in  me  derident,  et  de  his  quae  igno- 
rant,  temere  judicare  non  formidant.  Audio  et 
quosdam,  litteras  de  sno  spiritu  scriptas  siib  nu- 
raine  meo  circumferre  :  de  die  judicii  rae  prophe- 
tasse  dilfamaverunt  [Matth.  xxiv),  qood  certe  nun- 
quam  facere  pr?esumpsi,  cum  omnium  mortaiiura 
cognitionem  fugiat  ejus  adventus.  Sed  ejus  faraae 
occasionem  vobis  aperiara,  ut  indicetis  ulniu)  pra^- 
sumptuose  quidquam  in  hac  re  fecerim,  aut  di.xe- 
rim.  Sicut  per  alios  audislis,  Magnificavit  Dominus 
misericordiam  suam  (Luc.  i)  mecum  siipra  quam 
meruerim,  aiit  mereri  ullatonus  possim,  in  tan- 
tum  ut  coelestia  quredam  mihi  sacramenta  fre- 
quenter  revelare  dignatus  sit.  Signilicavit  etiam 
mihi  per  angelum  suura  frequenter,  qualia  ven- 
tura  erant  siiper  populum  in  his  diebus  nisi  age- 
rent  pcenitentiara  de  iniquitatibus,  atqne  ut  palara 
heec  annuntiarera,  praecepit.  Ego  autem  ui  arru- 
gantiam  evitarem,  et  ne  auctrix  novitatum  vide- 
rer,  in  quantum  potui,  omnia  hajc  studui  occul- 
tare. 

Cum  ergo  solito  more  quadam  Dominica  die 
essem  in  menlis  excessu,  astitit  mihi  angelus 
Domini,  dicens:  Quare  abscondis  aurum  inluto? 
hoc  est,  verbum  Dei,  quod  per  os  tuum  raissum 
est  in  terram,  non  ut  abscondatur,  sed  ut  ma- 
nifestetur  ad  laudem  et  gloriam  Domini  nostri,  et 
.salvationera  animarum  populi  sui?  Et  hoc  dicto 
elevavit  super  me  flagellum,  quod  quasi  in  ira  ma- 
gna  quinquies  mihi  amarissimc  iullixit;  ita  ut 
per  triduum  in  toto  corpore  meo  cx  illa  percus- 
sione  languerem.  Post  hoec  apposuit  digitum  ori 
meo,  dicens:  Eris  tacens  usque  ad  horam  nonam, 
quando  manifestabis  ea  qua;  operalus  esl  Duminus 
tecum.  Ego  vero  usque  ad  horara  nonam  muta  per- 


B 


re  orationi    insistendo   me   afllixissem,    in    adventu 
Doniini    in    festivitate   S.  Barbara?,  in  prima  vigilia 
noctis  corrui   in   exstasim,  et    astitit   mihi   angelus 
Domini,    dicens :   Cliina    fortiter,   et    dic:    Heu!   ad 
oinnes   gentes    quia    loius    mundus  in  tenebras    est 
conversus.    Et    dices :  E.vite;     ille    vos    vocavit    qui 
de  lerra  vos  formavit,  et   dicit :  Pcenitentiam  agife, 
quia  p?ope  est  regnuin    Dei    (.IJatlh.    iii).  IIoc  ergo 
sermoue  inductus   doraiuus    abbas,   ca^pit  divulgare 
verbum   coram   magistralibus  Ecclesiai  et    viris  reli- 
giosis.    Quorum    quidam    cutn     reverentia    verbura 
excepcrunt,    quidam  vero    non    sic,  sed  sinistre  lo- 
cufi  sunl.    Faclum    ost  ergo  ut  multi  apud  quos  scr- 
mo  iste  diflaniatus    est,  per  tolurn   tempus   quadra- 
gesimale  in  timore    magno    jier    po^nitentiam   sese 
aflligerent,  et  eleemosynis  et  oralionibus  insisterent. 
In  tempore  illo  quidam  uescio   quo    zelo  ductus,  ad 
iirbem    Coloniam    in    persona   domini  abbatis,  ipso 
(novil  Deus)  ignorante,    litteras    direxit,   in    quibus 
terribiles    qu«dam   comminationes,   aiidiente    omni 
populo,  lectaj  sunt.    Undc    quanquam  ab    insipienti- 
bus  illusum  nobis  sit,   prudentes  taraen,  ut  audivi- 
mus,  reverentersermonem  animaoverterunt,  et  poeni- 
tentirt'  fruclibus  Deum  honoiare  non  contempserunt. 
Factum  est  autem  in  quarta  feria  ante  diem  Pascha*, 
cum    post    magnos  laborcs  corporis  in  exstasim  ve- 
nissem,    apparuit  milii    angelus    Domini,  et  dixi  ad 
eum:    Dominc,  quid  fiet  de    verbo    quod   locutus  es 
Q  ad    me?    Qui     respondit:    Noli     contristari,     neque 
perturberis,   si    non    iu  die  quam  determinavi  tibi, 
evenerint  quse  pra?dixi ;  quoniam  multorum  satisfac- 
tione  placatus  est  Dominus.    Post  h«c   in  sexta  feria 
circa    horam    tertiam   cum    gravi  passione    veni   in 
mentis   escessum,    et   rursum    astitit  mihi,    dicens: 
Vidit  Dominus    afllictionem  populi  sui   (Exod.  iii)» 
ct  avcrtit    indignationis    suaj    iram    ab    eis    (Psal. 
i.xxxiv).    Cui    dixi  :    Quid    ergo,    Dominc  mi?  noune 
ero  iu  irrisionem  omuibus,  apud  quos    verbum    hoc 
divnlgatum  est?    Qiii  ait:  Omnia  qiiaj  occasione  hac 
evenerunt     tibi,     patienter    et    benevole    sustineto. 
Illum  diligenter  animadverte,   qui,  cum  esset  tolius 
orbis  Creator,   hominiim  irrisiones    sustinuit.   Nunc 
primiim    Dominiis   patientiam    tuam   probat.    Ecce, 


mansi.    Tunc  significavi    magistrse,    ut    aflerret    ad  D  domina    mea,   tolum    ordinem    rei    vobis   explicavi. 


me  libelliira  quemdam  quem  in  strato  meo  abscon- 
deram,  Contineritem  cx  parte  ea  qua;  fecerat  Do- 
minus  raecum.  Quem  cum  offerrem  in  manusdomini 
abbalis,  qoi  ad  visitandum  me  venerat,  soluta  est 
lingna  mea  in  ha-c  verba:  Non  nobis,  Domine, 
non  nobis:  sed  nomini  tuo  da  gloriam  iPsal.  (Xiii). 
Post  haec  cum  et  alia  quaedara  ipsi  reveiassera,  quae 
scripta  commifti  nolueram,  videlicet  de  vindicta 
Domini  magna,  quam  uuiver-o  rnundo  in  brevi  su- 
perventuram  ab  angelo  didiceram,  rogavi  illura  di- 
ligentissime  ut  verbum  illud  apud  se  haberet  abs- 
conditum.  Prsecipitur  autem  mihi  ut  operam  darem 
orationi,  atque  a  Domino  poslularcm,  ut  daret  mihi 
intelligere,    utrum    ea   quae   dixeram,    silentio   tegi 


quatenus  el  vos  innoccntiam  meam  et  abbatis  mci 
cognoscatis,  et  aliis  manifestare  possitis.  Obsecro 
aulcra  ut  et  orationuin  vestrarum  participem  me 
faciatis,  et  prout  Spiritus  Domini  vobis  suggesserit, 
aliqua  mihi  consolatoria  verba  rescribatis.  Cratia 
Christi  vobiscum. 

RESPONSUM  HILDEG.\HDIS. 
Nonse  loqui  de  suo  ingenio,  sed  de  «  SerenaLuce.  » 
])is.9erit   de    homine  et   de  inspiratione    Dei  qua 
homines  aliquos  prx   caeteris  illustrare  dignetur. 

Ego  paupercula  et  fictile  vas,  ha^c  non  a  me, 
sed  de  sercna  Iiicc  dico:  Homo  vas  est,  quod  Deus 
sibiraetipsi  a^dificavit,  et  quod  sua  inspiratione 
imbuit,   ut    opera  sua   in  illo  perticeret;  quia  Deus 


217 


EPISTOLA;.  —  EPIST.  XLVII. 


218 


non  operatur  ut  homo,  sed  in  jussione  prsecepti 
ejus  omnia  perfecta  sunt.  Herbse,  ligna  et  arbores 
apparuerunt;  sol  quoque,  luna  et  stellse  in  sua 
ministralione  processerunt,  et  aquae  pisces,  et  vo- 
latilia  prodiixerunt  :  precor  etiam,  et  bestiae  sur- 
rexerunt  quaj  omnia  ministrant  homini,  siciit  Deus 
ea  posuil  {Gen,  i).  Solus  autem  homo  illum  non  co- 
gnovit.  Nam  cum  Deus  magnam  scientiam  homini 
paret,  homo  in  animo  suo  se  erexit,  et  se  a  Deo 
avertit.  Deus  omuium,  ilium  sic  inspexerat,  quod 
cuncta  opera  sua  in  illo  perficeret.  Sed  antiquus 
deceptor  illum  fefellit,  etcrimine  inobedientiae  illum 
infecit  cum  delectatione  incong'"ui  venti,  dnm  plus 
qufereret  qnam  deberet.  Ah!  o  ViX>!  Tunc  omnia 
cleraenta  implicuerunt  se  in  vicissitudinem  luminis 
et  tenebrarum,  sicut  et  homo  fecit  in  trangres- 
sione  pra^ceptorum  Dei.  Deus  autem  quosdam  ho- 
mines  irrigavit,  ne  homo  ex  toto  derideretur.  Abel 
bonus  erat,  Cain  autem  horaicida  {Gen.  iv).  Et 
multi  myslica  Dei  in  iuce  viderunt,  sed  alii  plu- 
rima  peccata  fecerunt,  usque  dum  venit  tempus 
illlud,  in  quo  verbum  Dei  claruit,  ut  dictum  est  : 
Speciosus  forma  prx  filiis  hnminum  (Psal.  xliv).  Tunc 
Sol  justitiee  processit  et  homiues  cum  bonis  ope- 
ribus  illuminavit  in  fide  et  in  opere,  sicut  aurora 
primum  procedit,  et  csetera;  horae  diei  subsequun- 
tur,  usque  dum  nox  accedat;  sic,  o  filia  Elisabetli, 
mundus  mutatur.  Jam  enim  mundus  lassus  est  in 
omni  viredine  virtutum,  scilicet  in  aurora,  in  pri- 
ma,  in  tertia,  et  fortissime  in  sexta  hora  diei.  Et 
ideo  in  hoc  tempore  necesse  est,  quod  Deus  ali- 
quos  homines  irriget,  ne  instrumenta  ipsius  oliosa 
sint.  Audi,  o  sollicita  fiiia,  quia  homines  istos  quos 
inspiratio  Dei  ita  imbuit,  aliquantulum  fatigat  am- 
bitiosa  suggestio  antiqui  serpentis.  Cum  enim  idem 
serpens  elegantem  gemmam  viderit,  mox  rugit, 
dicens  :  Quid  est  hoc?  Et  fatigat  illam  multis  mi- 
seriis  flagrantis  mentis,  supra  nubes  volare  cu- 
pientis,  quasi  dii  sint,  sicut  et  ipse  facit.  Nunc 
iterum  audi  :  Qui  opera  Dei  perficere  desiderant, 
semper  attendanl'  quodfictilia  vasa  sunt  (11  Cor.  iv), 
quoniam  homines  existunt,  et  semper  aspiciant  quid 
sint,  et  quid  futuri  sint  et  ccelestia  relinquant 
illi  qui  coelestis  est,  quoniam  ipsi  exsules  sunt, 
coelestia  nescientes,  sed  tantum  mystica  Dei  ca- 
nentes;  sicut  tuba,  quse  soluramodo  sonos  dat,  nec 
operatur ;  sed  in  quam  alius  spirat,  ut  sonum  red- 
dat.  Sed  et  loricam  fidei  induaut  mites,  mansueti, 
pauperes  et  miseri  existentes,  sicut  etiani  agnus 
ille  fuit,  cujus  sonus  tubae  ipsi  sunt,  mores  etiam 
simplices  infantis  habentes  quia  Deus  illos  sem- 
per  tlagellat,  qui  in  tuba  ipsius  canunt,  prsevidens 
ne  fictile  vas  illorum  pereat,  sed  ut  sibi  placeat. 
0  filia,  Deus  faciat  te  speculum  vitae.  Sed  et  ego 
quse  jaceo  in  pusillanimitate  timoris,  interdum  so- 
nans  aliquantulum  velut  parvus   sonus  tubse    a  vi- 


A  vente  lumine;  unde  Deus  juvet  me,  ut   permaneam 
in  suo  ministerio. 

EPISTOLA  XLVI. 

PR^POSITI    IN    FRANCKENFORT    AD    HILDEGARDEM. 

Precibus  ejus  se  commendai. 

HiLDEGARDi  iu  Christo  dileclse  dominae,  suae,  G. 
solo  nomine  pra-positus  in  Franckenfort,  post  Mar- 
thae  laborem,  Mariae  consolalionem. 

Desiderio  desideravi  vestram  conspicere  perso- 
nara.  Sed  diversis  negotiis  nos  impedientibus,  nunc 
saltem  facultatem  nobis  dedit  Deus  per  litteras  vos 
amplecti  atque  salutare.  Nolumus  etiam  vos  ignorare 
nomen  nostrum,  personam  nostram,  simulque  cum 
salute  super  omni  diligentia  nos  amplecti  atque  ho- 
norare,  Deumque  pro  vobis  pro  posse  nostro  die  no- 
"  ctuque  interpellare.  Rogamus  ergo  clementiam  ve- 
stram,  ut  mei  peccatoris  corara  divinae  majestatis 
cleraentia  mentionem  facere  velitis.  Valete  quandiu 
in  supernis  dicitur  hodie. 

ReSPONSUM    HlLDEGARDIS. 

Illum  hortatur  ad  mores  corrigendos . 

Iq  vera  visione  haec  verba  vidi  et  audivi   :    Prima 

lux  diei  rutilat,   postea   aurora  denudatur,   et  etiam 

interdum  cum  magna  vicissitudine  nubium  implica- 

tur,   et   sic   aquilo    surgit,   et  raagna   suspiria  facit; 

quia  priora  terapora  diei  absque  vicissitudine   tur- 

binis  pulchra  erant.  Unde,  o  vir,  qui  scientiam  boni 

et  mali  habes,  provide  qui  mores  tui,  et  qua?  opera 

coram  Deo  sint  apueritia  tua,  ne  zelus  Domini  per- 

P  cutiat  te,  et  ne  anima  tua,  cum  de  corpore   tuo  exie- 

^  rit,  dicat  :  0  v«  mihi!  quo  ambulo?  et  quo   ibo?  vel 

quales    dies  mihi   sunt?    et  qualia    opera  tangunt? 

Illa  scilicet,   quae  mihi  molendinura  corporis  mei  ex- 

hibuit.  Cave  etiam  ne  treraiscas,   cura  superni  cives 

tibi  dixerint  :   Vide   qualis   sit  Deus.    Nunc  in   aeter- 

num  vives. 

EPISTOLA  XLVII. 

'ad  pr^latos  moguntinenses. 
Propter  divina  per  illos  interdicta  (18). 
In  visione,  quae  animae  nieae  antequara  nata  pro- 
cederem,  a  Deo  opifice  infixa  est,  coacta  sum  ad  scri- 
bendum  ista,  pro  ligatura,  qua  a  magistris  nostris 
alligatae  sumus  propter  quemdam  mortuura,  condu- 
ctu  sacerdotis  sui  apud  nos  sine  calurania  sepultum. 
D  Quera  post  paucos  sepelitionis  suae  diss,  cum  eum- 
dem  raagistri  nostri  nos  a  coeraeterio  nostro  ejicere 
jussissent,  ex  hoc  non  minimo  terrore  correpta,  ad 
verum  lumen  ut  solita  aspexi,  et  vigilantibus  oculis 
iu  anima  mea  vidi  :  quod  si  juxta  praeceplura  ipso- 
rum  corpus  ejusdem  mortui  etTerrelur,  ejectio  illa  in 
modum  magnae  nigredinis  ingens  periculum  loco  no- 
stro  minaretur,  et  in  similitudine  atrae  nubis,  quae 
ante  terapestates  et  tonitrua  apparere  solet,  nos  cir- 
cumvallaret.  Unde  corpus  ejusdem  defuncti,  utpote 
confessi,  inuncti  et  communicati,  et  sine  contradic- 
ctione  sepulti,  nec  efferre  prajsumimus,  nec  consilio 


(18)  Vide  Commentarium     de   vita     et  rebus  gestis    S,    Hildegardis ,    huic    volumini    pr*fixura,    §   XL 
num.  163  et  seq.,  col.  63. 


2ir> 


S.   IIII.DKCAIJDIS. 


'220 


seu   pnece|tlo   istud  suad»'ulium  vel  jiil)eiitiuin  ac-  A  ad  Creatoris  m  ixime  laudes  convcrlero  et  informare 
quievimus  non  consilium   prol)orum   hominum,  aut      debeamus.  Quihus   cum   diligenter   intendimus,   re- 


j)r£platorum  noslrorum  omuiuo  parvipendeutes;  sed 
ne  sacramentis  Christi,  quibus  ille  vivens  adhuc, 
mimilus  fuerat,  injuriam  sif^ilale  fominea  tacere  vi- 
deremur.  Sed  ne  e.x  toto  inobedienies  existeremus 
a  divinirum  laudum  cauticis  hactenus  secundum 
eorum  inlerdiclum  cessaviraus,  et  a  participatione 
nomini  corporis  ;  quoriiam  per  singulos  fere  menses 
e.x  consuetudine  frequeiitavimus,  abslinuimus.  Su- 
per  qiio  dum  magna  amaritudine  tam  ego  quam  om- 
nes  sorores  me»  affligeremur,  el  ingt-nti  tristilia  de- 


colimus  qualitcr  honu)  vocem  viventis  Spirilus  re- 
(jui-iivit,  qiiam  Adam  per  inobedientiam  pcrdidit, 
qui  ante  Irausgressionem  adiiuc  innocens.  non  mi- 
nimam  socictatem  cum  angeliiarum  laudum  voci- 
bus  Iiabebat,  (juam  ijisi  ex  spiritaii  natura  sua 
possident,  qni  a  spiritu  qui  Deus  est,  semper  vocan- 
tur.  Similitudinem  crgo  vocis  angelictE,  quam  in 
paradiso  habebat,  Adam  jterdidit,  cl  in  scienlia  qua 
anle  peccatum  privdilus  erat,  ita  obdormivit,  sicut 
a  somno   evigilans  de  his,   qua>,  iii   somnis  viderat, 


tineremur,  magno  tand(^m  jiondere  compressa.  verba      inscius    et    incerlus    rt^ddilur,    quatido  suggcstione 


ista  in  visione  audivi  :  Proj^ter  vcrb  i  Iiumana,  sa- 
cramcnta  iodumenti  verbi  mei,  quod  salus  vestra 
est,  et  quod  in  virginea  natura  ex  .Maria  virgine  na- 
tum  est,  dimittere  vobis  non  exj)edit.  Sed  inde  vobis 
a  praelatis  veslris,  qui  vos  ligaverunt,  licentia  quae- 
renda  est.  Ex  quo  enim  Adam  de  lucida  regioue 
paradisi  in  huju>  mundi  exilium  depiilsus  est 
{Gen.  III),  omnium  Iiomihum  conceptio  nierito  priina; 
trausgressionis  corrupta  ost,  et  ideo  necesse  est  ul  ex 
impenelrabili  consilio  Dei,  ex  humana  nalura  homo 
sine  contagione  totius  laesionis  nasceretur,  per  quam 


B 


diaboli  deceptus,  et  vdluiitali  (Ircaloris  sui  repii- 
guans,  tenebris  i  tcrioris  ignorantia'  ex  mcrito  ini- 
quitatis  sua>  involutus  est.  Deus  veio  qui  animas 
electorura  luce  verilalis,  ad  prislinam  beatiliidiuem 
reservat,  ex  siio  hoc  adinveuit  consilio,  ul  (juaiido- 
que  corda  quamj>Iurium,  iiifusione  propholici  sjii- 
rilus  innovaret,  cujiis  interiori  iliuminatione  aliqua 
deficientia  in  illa  recuperarenl,  quaiu  Adam  ante 
praevaricationis  sua;  vindictam  habuerat. 

Ul  auteiu    etiain    diviuaj   illius  dulccdinis   (-'t  lau- 
dationis,  qua  iu  Deo,  priusquam  caderet,  idem  Adam 


omnes    ad    vitam   prcedestinali,   a   sordibus  cuuctis  jucutidabatur,  et  non  ejus  in  hoc  exsiiio  recordareu- 

mundarentur,  el  ut  ipse  in  eis,  et  illi  in  ipso  ad  mu-  tur,   et   ad    hiec   quotjue    ipsi    provocarenlur,  iidem 

nimontiim  suum  seraper    manerent,  corpore   ipsius  S.  Proj)heta'.  eodeui  spiritu  qiiem  acceperaul,  edocti, 

communicando,   sanctificarentur.   Qiii    autem,   sicut  non  solum  psalmos  et  cantica,  qua.'  ad  accendendam 

Adam,  prjEcepfis  Dei  inobediens  exislit,  et  eum  om-  audiontium  devotionem   cantaroiitur,   sed  et  instru- 

nino  in  obliviouem  Iiabet,  Iiic  a  corjiore  ejus  sepa-  ..  menta  inusica;  artis  diversa,    quibus  cum  mullijili- 

rari  debel,  quemadinodiim  per  inobedientiam  ab  eo  cibus  sonis    j^roferrenlur,  hoc    resjiectu  composue- 


aversus  est,  donec  per  jxjenitentiam  purgatus,  a 
magistris  iterum  corporis  ejiidem  Domini  commu- 
nicarc  concedaliir.  Qui  vero  in  tali  ligatura  se  esse 
nec  conscientia,  nec  voluntate  cogiioverit,  securiis 
ad  perceptionem   viviflci  sacramenti  accodat,    mun- 


runt,  ut  tam  ox  formis  qua  n  ox  qualilaliljiis  eoruiu- 
dem  inslrumentorum,  qiiam  ex  sensii  vorboium, 
quae  in  ois  reoitareutur  aiidicnles,  ut  pra^diclum 
est,  jier  exteriora  admouiti  ct  exercilati,  de  itito- 
rioribus    erudirentur.    Quos,    videlicet  sauctos  pro- 


dandus  sanguine  Agni  immaculati,  qui  seipsum  obe-  phetas,  studiosi  et  sapionles  imitati,  liumana  el  ipsi 

diens    Patri    ad    salutem    omnibus    restitiiendam    in  aite  nonnulla  organorum   genera  inveuorunt,  ut  se- 

ara  crucis  immolari  permisit.    In  eadem  quoque  vi-  cundum  delectalionem    anima'.   cantare   posseiit,    et 

sione  audivi,  (jiioniam  in  hoc  culpabilis  esseni,  quod  quse  cantabant,  in  juncturis  digitorum,   quse    llexio- 

cuni  omui  humililate    et  devotione  ad  praesentiam  nibus  inclinantur,  adaptarunt,  ut  et  recoleiites  Adam 

magislrorum  meorum  non  venissem,  ut  ab  eis  licen-  digito    Dei,   qui  Spiriliis   sanctus   est,   formatum,  iu 

tiam    communicandi    qua-reiem,   maxime    ciim   sus-  cujus  voce  sonus  otnnis  liarmoniio,  et  totius  musicfie 

ceptione  illius  mortiii  culpa  non  teneremiir,  (juion.ni  arlis  antequam   delinqueret,   suavitas  erat,   et  si  in 

Christiaua  rectitiidine  munitus  a  sacerdote  siio,  cura  D  statu    quo    forniatus    fuit,    permansisset,  inlirmitas 

tota  Pingensi  processione  sine  coiitradiction(!   ciijus'  mortalis  hominis  virlutem    et  soiioritatem   vocis  il- 


qiiam  sepultiis  esset.  Et  ita  Iurc  vobis  dominis  et 
praelatis  nuntianda,  mihi  divinitus  imposita  sunt. 
Aspexi  etiam  aliquid  siiper  hoc,  qiiod  vobis  obe- 
diendo  hacteuus  a  cantu  divini  officii  cessantes,  il- 
lud  tantiimmodo  legentos  remisse  celebraraus,  et 
aadivi  vocera  a  vivente  luce  procedentem  de  diversis 
generibus  laudum,  de  quibus  David  in  Psalmis  dicit : 
Laudale  funi  i/i  sono  tuhse,  laudate  eum  in  psallerio 
et  cilhara  ipsal.  cl),  elc,  usqne  ad  id  :  Omnis  sjii- 
ritus  laudet  Dominum  {ibid.).  In  quibus  verbis  per 
exteriora  de  interioribus  instruimur,  quomodo  se- 
ciindum  materialiuin  ( omjjositionem,  vel  (jiialilatera 
inslriimenlorum,   inlenons    hominis    uoslri  ofticia. 


lius  niillatenus  forro  possut.  Cum  autom  deceptor 
ejus  diabolus  audisset,  quod  liomo  ex  inspiratione 
Dei  cantare  coepisset,  et  per  hoc  ad  recolendam  sua- 
vitatem  canticorura  co^lestis  ji  itria;  invitaretur,  raa- 
chinamenta  calliditatis  suto  iu  irrilum  ire  videns, 
ita  exterritus  est,  ut  non  minimum  inde  torquere- 
tur,  et  multifaiiis  nequiliae  suaj  commentis  semper 
deinceps  oxcogitare  et  exquirere  salagit,  ut  non  so- 
lum  de  corde  hominis  por  raalas  suggesliones  ct 
imraundas  cogitaliones  seu  divorsas  occupationes, 
sed  eliatn  de  corde  Ecclesiae,  ubiciinque  potest,  per 
dissensioncs  et  scandala,  vel  iujustas  dejiressionos, 
cuufessionem  et  pulchritudinem   divinae  laudatioiiis 


221 


EPISTOL.E.  —  EI'1ST.  XLVII. 


222 


et  spiritualium  hymnorura,  perturbare  vel  auferre 
non  desislit.  Quapropter  summa  vigiiantia  vobis  et 
omnibus  praelatis  satagendum  est,  et  antequam  os 
aliciijus  Ecclesise,  laudes  Deo  canentium,  per  sen- 
tent-am  claudatis,  vel  eam  a  tractandis,  vel  perci- 
piondis  sacramentis  siispendatis,  causas  pro  quibus 
hoc  faciendum  sit,  diligentissime  prius  discutiendo 
ventiletis. 

Est  stiidendum  vobis,  ut  ad  hoc  idem  zelo  justilia? 
Dei,  non   indignatione  vel  injusto  motu  animi,  seu 
desiderio  ultionis  trahamini,  et  cavendum  semper, 
ne  in  judiciis  vestris  circuraveniamini  a  Satana,  qui 
homiuem  a  coelesti  harmonia,  et  a  deliciis  paradisi 
extraxit.  Pensate  itaque,  quoniam   sicut  corpiis  Jesu 
Christi  de  Spiritu  sancto  ex  integritate   virginis   Ma- 
rise.  natum  est,  sic  etiam   ca*nticura  laudura,  secuu- 
dura  coelestem   harmoniara  per  Spiritum  sanctum  in 
Ecclesia    radicatura;   corpus    vero  induraentum   est 
aniraaj,  quae  vivam  vocem  habet,  ideoque   docet  ut 
corpus  cura  aniraa  per  vocem  Deo  laudes   decantet. 
Unde   et    propheticus    Spiritus    per   signiiicationem 
jubet  ut  in  cymbalis  jubilationis,  et  caeteris  instru- 
raentis  musicis  Deus   laudetur  {Psal.   cl),  quse    sa- 
pientes  et    studiosi    adinvenerunt,  quoniam  omnes 
artes   quae  ad    utilitalem  et  necessitatem   hominum 
pertinent,   a  spiraculo,   quod   Deus  misit  in    corpus 
hominis  {Gen.  ii),  repertse  sunt  :  et  ideo  justura    est 
ut  in  omnibus  laudetur  Deus.  Et  quoniam  in  auditii 
alicujus  cantionis  interdura   horao   saepe   suspirat   et 
gerait,  naturam  animae  coilestis  harraoniae  recolens, 
propheta    spiritiis    naturara   "considerans  et    sciens 
(quia  symphonialis  est  anima)   horlatur   in  psalmo, 
ut  contiteamur    Domino  in  cithara,   et  in  psalterio 
decem  chordarum  psallamus  ei  {Psal.   xxxii,   xci)  : 
citharam  quaj  inferius  sonat,  ad  di^ciplinam  corpo- 
ris;  psalterium,  quod  de  siiperioribus  sonum  reddit, 
ad  intentionem  spiritus ;  decem  chordas,  ad  contem- 
plationem  legis  referre  cupiens.   Qui   ergo   Ecclesioe 
in  canticis  laudura  Dei,  sine  pondere  certae  rationis, 
silentium  imponunt,  consortio  angelicarum  laudum 
in  coelo   carebunt,  qui  Deum  in  terris  decore    suce 
laudis    injuste  spoliaverunt,    nisi  per  veram   pceni- 
tentiam    et    humilem    satisfactionem   emendaverint 
(Sap.  xi).  Qui  ergo   coeli  claves  tenent,  districte  ca- 
veant,  ne  eis    et  claudenda  aperiant,   et  aperienda 
claudant  ;  quia  judicium  durissimum  in  his  qui  prae- 
sunt,  liet,  nisi.  ut  ait  Apostolus,  praesint  in  sollici- 
tudine  {Rom.   xii).   Et  audivi  vocem  sic  dicentem  : 
Quis  creavit  ccelum?  Deus.  Quis  aperit  fldelibus  suis 
coelum?  Deus.  Quis  ejus  similis?  nullus.    Et  ideo, 
0  fldeles,   nemo   vestrum   resistat,   vel  se    opponat, 
ne  fortitudine  sua  super  vos  cadat,  et  nullum  adju- 
torera,  qui  vos  in  judicio   ejus  tueatur,  possitis  ha- 
kere.  Istud  tempus   muliebre  est,   quia  justitia   Dei 
debilis  est.  Sed  fortitudo  justitiae    Dei  exsudat,    et 
bellatrix  contra  injustitiam  existit,  quatenus  devicta 
cadat. 

0  vera  sapientia,  quae  absque  omni  initio  et  con- 
slitutioue  aBlernus   Deiis   exislis,   quauta  mysterifi  iu 


B 


A  creaturis  operi  tuo,  scilicet  horaini,  subditis,  fecisti- 
quando  vires  potentiai  tuae  creando  emisisli?  Tu 
enim  pulchrum  tectum  cum  pulcherrimis  fenestris 
suis,'scilicet  iirmameutum  cumjuminariis  illis  creasti, 
in  quod  solem,  qui  lumine  suo  omnia  super  terram 
et  sub  terra  regit  et  illumiuat,  constituisti,  cui  etiam 
caetera  luminaria  adhaerent,  per  quera  lucent,  sic- 
ut  omnes  creaturse  tibi  obsecundant,  et  in  te  in  ge- 
nere  suo  vita  existunt.  Tu  autem  sumraus  inflmam 
creaturam  tetigisti,  et  humanitatem  ex  illa  induisti, 
per  quam  iniraicum  tuum  ex  toto  superasti,  qui  in- 
vidia  sua  hominem  quem  plasmaveras,  in  paradiso 
seduxit.  Tu  enim  vera  charitas,  aeterne  Deus,  om- 
uibus  creaturis  tiiis  sapieuter  creatis,  et  ordinatis, 
et  praeparatis,  tandem  hominem,  quasi  ad  prandiura 
praeparatum  vocandum,  formasti  in  tam  brcvi  raora. 
Sic  vocalur  initium  diei  esse,  quando  scilicet  aurora 
consurgit  ante  solem  :  etjstatim  inspirasti  in  ipsura 
spiraculum  vilae  (&'e?i.  ii) ;  sicut  etiam  sol  post  au- 
roram  statim  radios  suos  fulgendo  emittit,  spira- 
culum  autem  vitae,  anima  est,  quae.  ignis  existit, 
cujus  flamina  rationaiitas  est,  per  quara  vires  ani- 
raae  in  scientia  boni  etmali  coguoscuntur,  sicut  etiani 
sol  per  splendorem  suum  cognoscitur.  Mora  autem, 
in  qua  Dominus  Adam  in  paradisum  posuit,  et  glo- 
riosara  jucunditatem  ejusdem  paradisi  ei  ostendit, 
omnem  fructum  illius,  excepto  ligno  scientiae  boni 
et  raali,  ei  concedens,  fuit  quasi  priraa  usque  ad 
tertiam.   Mora   vero,   qua    vocavit  Adam  nominibus 

C  eorum  cuncta  animantia  et  volatilia  coeli,  qute  in 
visione  scientiae.  suae  vidit  et  cognovit,  et  in  qua 
Dominum  in  claritate  divinitaiis  suae  sibi  loquentem 
audivit,  spatium  habebat  sicut  horae  tertiae  usque 
ad  sextara  :  qua  scilicet  Deus  ei  tunc  in  orienlali 
parte  apparuit,  nec  ejus  vultum,  sed  claritatem 
quamdam  vultus  ejus  vidit.  Qua  cognitione  laetili- 
catum,  Deus  in  ipsura  soporem  misit;  et  ita  laeto 
anirao  in  desiderio  soporis,  vclut  fllius  coram  patre 
suo  obdorraivit.  In  sopore  autem  illo  Deus  spiritum 
ipsius  in  eara  altitudinera  sustulit,  de  qua  iu  corpus 
ejus  raiserat  cura  scientia  boni  et  mali,  et  ea,  quae 
ventura  erant,  scilicet  de  progenie  illius  ad  coele- 
stem  Jerusalem  implendam,  praeostendit.  Et  in  eo- 
dem  sopore  costam  de  ipso  tulit,  et  in  mulierem  cedi- 

U  flcavit,  qua  adductaet  visa,  Adam  gavisus  est  valde. 
Ipse  autem  et  uxor  ejus  considerantes  quid  coraedere 
vel  operari  priraum  deberent,  ipsa  propius  lignum 
scienliae  boni  et  mali  stans,  virum  suum  exspecta- 
bat.  Antiquus  vero  serpens  cognoscens,  quia  in 
alium  respiceret,  sicut  angeli  in  Dorainum  respiciunt 
eam  ad  decipiendum  aggressus  est.  Mora  aulem  in 
qua  haec  facta  sunt,  fuit  quasi  spatium  sextae  usque 
ad  nonara.  Mulier  quam  Don)inus  in  paradiso  de  vi- 
viflcati  hominis  costa  aedificaverat  {ibid.) ;  tunc  in 
pra^scientia  sua  habens  et  praevidens  vitam  per  quam 
omnis  vita  subsistit,  quandoque  in  raulierem  descen- 
surara,  per  quara  horao  in  gloriara  paradisi  coolestis 
inlraturus  esset,  a  serpente  seducta,  cibura  morlis 
viro  suo  porrexit.  Ipsis  ergo  claritate  sua  ita   denu- 


•2-23 


HH.nFCAHniS 


224 


datis,  claritas  Dei,  qiue  prius  Ada*.  appHnierat,  qiiasi  A  aurora  rutiiabat,  aDgelicam   mullitudinera  declarat. 


in  llainma  eis  apparuit  in  austmli  parle,  ct  dixil  : 
Adam  ubi  es  (Gen.  iii  .  Fer  hoc  pr;i'signa\it  quid 
in  beneplacilo  suo  haberet,  quia  ipsum  per  tunicam 
humanilatis  suse  e.\  teminea  forma  assumendam, 
qiiaerere  el  retrahere  vellet.  Kt  liic  dies  eorum  sa- 
iulis  se  declinaverat.  .Mora  vero  ista,  quasi  spalium 
uonee  horse  diei  fuit  usque  in  vesperum.  Postea  aii- 
tem  expulsi  de  paradiso,  in  luundum  venerunt,  et 
noctem  jam  supra  terram  invcncrunt.  Tiinc  etiam 
secundum  naturam  humanam,  omnia  sibi,  et  aliis 
animalibus  necessaria  repercrunt,  et  ea  usui  suo 
assumpseriint. 

IIa'c  dicit,  qui  spiraiis  vila  et  mente  siia,  iiniis 
Deus  esl,  mens  omnipotontis  Dei  Filius  suus  est, 
cui  adest    opus,    scilicet  omnis    creatura,  quoniam       licet  oviiim  pro  vcsle   tfibuens,  signiticaliones  ovi^ 


qu;p  sacramento  corporis  et  sangninis  Jesu  Christi 
ministrat,  quod  in  virlute  Allissimi  lit,  quae  Ma- 
riam,  eumdem  Filium  Dei  de  Spiritu  sancto  conci- 
pientera,  ab  omni  calore  hnmanae  voluntatis  obum- 
bravit,  quem  aries  in  spinis  pendens,  ut  pra>dictum 
est,  signiticat.  Spinai  autem  clavos,  quibus  corpus 
ejus  cruci  est  afii.xum,  ac  lanceam,  qua  lalus  ipsiiis 
perforalum  est  (Joan.  xix),  alqiic  lolius  passiouis 
ejus  asperitatem,  qiiam  patientissimc  ut  mitissimiis 
agniis  pro  pcccalis  nostris  sustiniiil,  designant. 
Ovis  enim  pra>  aiiis  animaiibus  patiens,  liumiiis, 
mansueta  et  munda  existit.  Fnde  etiam  Deus  pel- 
liceas  tunicas  primis  iiominibus,  per  inobedienliam 
clarilate,  qiia  vestiti   «rant,    denndatis,    peiles  sci- 


per  Verbum  Dei,  qiiod  Filius  suus  est,  omnia  facla 
sunt  Joan.  i),  qiia'  spiranti  vita  viviticata  sunt  in 
altitudiue  cceli,  et  in  iulimo,  qiiod  lcrra  est,  quaj 
obstaculum  est  superioribus  lucentibiis.  Deus  vero 
operi  suo  possibilitalem  laudandi  et  operandi  tri- 
biiit  :  et  quia  ipse  signifer  pra?liator  contra  inimicos 
suos  teuebrarum  habilatores  existit,  tencbris  de- 
jiulal  omnes,    qui   sibimetipsis    attribuunt  ea,  quai 


cailiditati  antiqui  serpentis  opposuil,  et  taii  veste 
eos  oblcxit,  iie  niuii  paradisiiin  exirent  [Gen.  iu). 
Ipse  enim  aeternus  Dcus,  qiii  in  scienlia  sua  feler- 
naliter  habuit  lunicam,  id  est  humanitatem  Filii 
sui,  ad  cujus  imaginem  hominem  fecit,  quemad- 
modiim  Moyses  ipsum  ad  iinaginem  et  similittidi- 
nem  Dei  creatum  esse  testatur  {Gen.  i],  ^honiinem 
deceptum  vocavit,   et  tali  veste   induit,  in   iioc  os- 


gratia  Spiritus  sancti  in  eis  operata  fiierit,  et  ipsi  tendens,    verbum    sciiicet    unicum   Fiiium    sibi  co- 

apostatai    nominantur;    quoniam  in   se,    et   non   in  ifiternum  ad    requirendum    et    liberandum    ex   vir- 

suscitatorem   vitae  aspiciiint ;  et  pateruum  ministe-  ginea  nalura    humanildte    induendnm    jussione    in 

rium,  quod   ei    cxhibere  debent,    cum  obccccatione  significatione  ovis,  patiens,  humilis,   mansuetus,   et 

scientiffi  sua;  retrorsum  abjiciunt,  et  iiii    cura   om-  absque    omni    macuia  uiiius  contagii   mundus  exi- 
nibiis  operibus,    quse   sibi    thesaiirizaverunt   in  te-  o  steret.  Joannes  enim    Baptista  et  cjcleri   proplietjc, 

nebris,  qua^  sine  ipso  facta"  sunl,  torquebuntur  cum  idem    in   Spiritu   sancto   inteiiigontes,  eum  nomine 

iiio,   qui    similis    Altissimo    esse    voluit   {Isa.  xiv).  agni  et  ovis,  ssepissirae    appellant    {Joan.    i).    Ipse 

Tales  enim  viscera  diaboli  suiit,  quoniam   ex  con-  namque  est  immacuiatus  agnus,  et  speciosus  fornia 

siiio    iilius    operantur,   ct  a    claritate  divinte   iucis  prx  filiis  hominum  (Psal.  xnv),  qui  non   de    viriii 

deuudanlur,   et  instigatione  ejusdem   tyranni,  Scri-  semine,  sed  de  Spirilu  sancto  concej)lus  virtute  al- 


Iituram  et  doctrinara,  quam  Spiritus  sanctus  dicfa- 
vit,  destruiint.  Sicut  ccelum  ante  lempus  scindi  non 
potest,  sic  etiam  verba  Spiritus  sancti  mutari  non 
possunt. 

De  sacerdotali  ofticio,  '  qiiod  in  primo  sacerdote 
Melchisedech  in  umbra  miraculorum  Dei  ostensum 
esl    iGen..   xiv),    et    ante  eum   homines   latebat,    eo 


tissimi  Dei,  de  carne  Mariae  virginis,  Deus  et  homo 
natus  processit.  In  eadem  vero  virlute  aitissimi  Dei, 
obiatio  panis  cum  vino  et  aqua,  in  carncm  et  san- 
guinem  Saivatoris,  (junm  de  Maria  Virgine  assum- 
psit,  ad  verba  sacerdolis  Iransubstantiaiiter,  qiiem- 
admodum  lignum  in  ardentem  cariioncm  per  ar- 
dorem   ignis   mutatur.    Per  hoc  enim  sacramenliim 


quod    pra;   moilitie   sua    iiiiid    capere   non  possent,  corporis  et  sanguinis  Jesu  Clnisti,  qui  panis  vivus 

Deus    mihi    hspc    ostendit  :    Vidi    quamdam    niibem  est  {Joan.  vi),  ut  ipse  testalur,   anima"  saivandorum 
veiut   auroram   rulilanlem,    et   in    illa    arietem    in  D  reiiciuntur.    Unde,   o    sacerdotes,    qui    ad   mensam 

sfiinis    pendentem,    qiiemadmodum    aries    qui    pro  Domini  ordinati  estis,    praijiarate    vos  ad  sacriiican- 

liiio  Abrah.x- oblatiis  est  (6'efl.    xxii',  jiendebat,  ciijus  dum  saginatum  viluium  (L«c.    xv),  qui   omni   macie 

cornoa  velut  sapphirina  existentia,   fuigorem  jtopazii  peccalorura  caret,  et  induite   vos  lorica  vera^  tidei, 

ex    se   reddebant,   ct   corpus  totum  colori  candiJjB  et  .scuto    spei   aiterna',    vitae  {Ephes.  vi),  et  collnra 

nubis  apparcbat.  Aries  iste,  Jesiim  Cliri-tum   Fiiiiim  veslrum   slola  observalionis  pra!ceptorum    Dei    cir- 


Dei  vivi,  qui,  absqiie  admistione  uliius  contagii, 
caodidissimus  ex  virginea  nalura  natus  est,  signi- 
licat.  Cujus  sapphirina  cornua  dulcissimam  et  co- 
geternam  ipsi  claritatem  ejiis,  j)er  qiiam  in  vera 
humiiitate  humanitalem  ad  liber.indum  jierditum 
hornineiii  assumpsit,  designant  :  qui  de  Spirilu 
sancto  ex  .Maria  virgioe  Deus  et  homo  natus  pro- 
cessit  :  qiiod  fulgor  lopa/ii,  qiii  cx  sapphirinis  cor- 
nibus  resplendebat,   expnmit.   Nubes   vero,  quie   ut 


cumdate,  iil  competenter  ei  servire  possilis.  Vos 
enim  angeli  Domini  exercituurn  estis  {Malac.  ii); 
quia,  sicut  ad  verba  angeli  Gabrielis  Dcus  iucar- 
natus  est  ex  Maria  virgine  {Luc.  i),  per  ejus  na- 
tivitatem,  passionem  el  ascensionem  homo  perditus 
liberari  et  salvari  posset  :  sic  ad  verba  vestra  idem 
corpus  et  sanguis  ejusdem  Filii  Dei,  cura  reprae- 
senlalione  nalivilatis,  passionis,  resnrrectionis  et 
ascSnsionis  ejus,  pro    salute   uostra  et  omnium    fi- 


225 


EPISTOL^.  -  EPIST.  XLVII. 


226 


delium,  tam  vivorum  quam  mortuorum  tit.    Currite  A  coUigis,  et  lamen   in   lioc    reprelionsibilis  e?,    quod 


ergo  desiderantcr  iu  gaudio  la^tai  mentis  ad  niini- 
sterium  Agni  immaculati,  qua  multa  salus  voi)is  et 
aliis  iidelibus  inde  proveuit,  cum  propter  ceiebra- 
tionem  illius  peccata  remittuntur,  et  animai  libe- 
rantur,  et  multa  pericula  animae  et  corporis  efTu- 
gantur.  Sanctitas  autem  ejusdem  sacramenti  nobis 
invisibilis  est,  ut  etiam  Deum,  et  quamiibet  incor- 
poream  crealuram  videro  non  possumus;  sed  per 
illam  anima  nostra  et  corpus  per  remissionem  pec- 
catorum  sanctiticalur,  et  invisibiliter  refociilatur. 
Si  autem  circa  corpus  Domini  aliqua  indigne  acci- 
dunt,  ut  vel  putrescere,  vel  ab  aliquo  animali  cor- 
rodi  seu  consumi  videatur,  ita  tanlum  in  sacra- 
mento  visibili,  vel  sola  specie  exteriori  sunt,  virtute 
et  gr.itia  ipsius  sacramenti,  illibata  et  incorrupta 
divinitus  conservata.  Quando  s.icerdos  verba  Dei 
ruminat,  corpus  incarnati  Verbi  Dei  iterato  conti- 
citur,  per  quod  omnes  creatuni'  processerunt,  qua^ 
prius  non  apparueruut,  et  quod  etiam  ex  Maria 
virgine  quasi  in  momento  ictus  oculi  incarnatum, 
cum  ipsa  cum  humilitate  dixil  :  Eccc  ancilla  Do- 
mini  (Luc.  i)  Et  caro  ejusdem  Verbi  Dei  in  verbis 
sacerdotis  lloret,  et  immutata  caro  permanet  :  Do- 
minus  Jesus  Christus  nondum  passus  fuit,  quando 
verba  ista  dixit,  et  discipulis  suis  pra;nunliavit  se 
passurum,  el  sanguinem  suum  in  ablutionem  pec- 
catorum  etfundendum,  id  est  ablutio,  quse  per  nul- 
lam   carnem   ante   eum    lieri  poluit;   sed    in   carne 


bonam  lerram  in  agro  Domiui  tui  diligeuter  non 
evertis,  audi  :  Negotium  illud,  tiuod  mihi  commi- 
sisti,  in  eo  tibi  lucidum  video,  quod  per  te  aver- 
titur,  ne  bona  illius  Ecclesiai  per  inulilem  preepo- 
situm  dissipentur.  Sed  in  claritate  ista  nuUo  modo 
videre  possum,  ut  per  te  religio  spiritalis  vitae  in 
ipsis  restituatur.  Sicut  enim  lutulentus  puteus  pu- 
tredine  immundorum  vermium  squalidus  et  inve- 
teratus,  facile  mundari  non  potest ;  sic  etiam  mala 
consuetudo  peccatorum,  difticile  in  eis  prohihenda 
erit.  Quicunque  enim  lupum  fugat  et  persequitur, 
ne  oves  ab  illo  rapiantur,  et  sic  eas  postea  in  re- 
ctam  pascuam  ducit,  benefacit.  Nunc  autem  ex  con- 
silio  bonorum,  et  sanctorum  hominum,  elige  quod 
"  tibi  melius  est,  secundum  statum  Ecclesise  qui  modo 
est,  scilicel  ut  minus  malum  eligatur. 

Cainantibus  aulem  eis,  accepit  Jesus  panein,  et 
benedtxit  ac  fregit,  deditque  discipulis  suis,  et  ait  : 
Accipite  et  comedite  :  Hoc  est  corpus  meum  {Matth. 
xxvi).  Renedicil  scilicet  panem  ea  benedictione,  qua 
de  corde  Patris,  quemadmodum  et  ipse  exivit.  Per 
hoc  autem  quod  dicit,  frpgit,  corpus  suum  per  in- 
iixionem  clavorum  terebrandum,  et  tormento  crucis 
vexandum,  et  postea  mutandum  esse,  ostendit.  Sic 
enim  granum  per  molendinum  conlritum  cum  aqua 
et  igne  panis  efticitur,  sic  etiam  corpus  ejus  multa 
aftlictione  poenarum,  et  passione  crucis  conlritum 
et  per   resurrectionem    ad   immortalitatem  robora- 


ipsius,   quee  absque    livore    peccati    ex    igne  Palris  ^  tum,  panis  vitse  fidelibus  faclum  est.  Quia  vero   non 


divina  existit.  In  verbis  vero  sacerdotis,  qui  sigii- 
latim  super  utrumque  sacriticium  dicuntur,  et  sin- 
guiatim  virtute  Altissimi  quasi  in  momento  ictus 
oculi  sacrameutum  corporis  et  ^anguiuis  Jesu 
Christi  lit.  Et  ofticio  altaris  rationabiliter  peracto, 
multa  remissio  peccatorum  vivis  et  defunclis  pro- 
venit.  Si  autem  per  negligentiam  vinum  et  aqua 
defuerint,  vel  sola  aqua  ibi  fuerit,  in  verbis  prse- 
dictis  corpus  Doniini  tit,  in  se  habens  sanguinem. 
In  calice  autem  sanguis,  qui  in  passione  sua  etfiisus 
est,  non  fit,  quia  vinum  et  aqua  defiierunt,  vel  sola 
aqua  ibi  fuit,  unde  denuo  eadem  verba  et  signa 
repetenda  sunt,  quia  sacrificium  vini  et  aquai  ne- 
gleclum  fuit,  et  statim  ex  aqua  et  vino  sauguis  non 


de  carnali  patre  in  terra,  sed  de  Spiritu  sancto  in 
Virgine  conceptum  est,  non  potuit  aut  debuit 
corpus  idem  in  cineres  redigi  vel  spargi,  per  quod 
anima  et  corpus  cujusque  homini  ad  salvalionem 
reficiuntur,  sicut  etiam  panis  cor  hominis  confirmat 
{Psal.  ciu).  Maria  autem  terra  erat,  in  qiia  sancta 
divinitas  granum  sevit,  scilicet  filium  siium,  de 
cujus  corpore  omnis  fidelis  vivere  debet,  quemad- 
modum  etiam  dc  pane,  qui  ex  grauis  fit  homines 
vivunt,  id  est  in  ccena  sua.  Corpus  tamen  dedit  eis 
impassibile  divina  potentia  sua  in  salvationem,  eo 
quod  gaudia  aeternse.  salvationis,  passione  omnium 
dolorum  careant,  et  hoc  ei  possibile  fiiit;  quia  in 
aliena  natura  homo  est;  et  ideo  eumdem   panem   in 


aridus,  sed  integer  et  fiuens,   fit,  corpore  tamen  ita  U  divinitate  sua  benedixit.  Item  per  hoc  quod  panem 


permanente,  ut  in  verbis  antedictis  factum  esl; 
sed  sanguine,  qui  prius  defuit,  et  gaudio  redem- 
ptoris,  qua  homo  liberatus  est,  adornatur.  Haec,  iili 
Dei,  in  vero  lumine  milii  ostensa,  tibi  scripsi,  ut 
sacerdos  Dei  laeto  animo  fias,  Spiritusque  sanctus 
efficiat,  quatenus  vera  humilitate,  et  patientia,  et 
mansuetudine  Agnum  Dei  imiteris,  et  a  quotidianis 
peccatis,  qua'  vitari  non  possuut,  vera  poenilentia 
iaveris,  et  a  sarcina  criminalium,  quse  quasi  con- 
vivio  perpetrantur ;  Deus  omnipotens  te  custodiat, 
ut  in  munditia  ei,  dum  vivis,  ita  servias,  ut  post 
finem  hujus  vitse,  in  summa  beatitudine  in  aiternum 
cum  ipso  gaudeas.  0  serve  Dei,  qui  in  bona  vo- 
luntate  ad   utilitatem  tui    et  aliorum   multa  ad    te 


fregit,  eis  innotescil,  se  desiderare  idem  corpus 
suum  pro  redemptione  humani  generis  passibile  in 
mortem  tradi,  nec  ab  alio  (si  ipse  nolleli  sibi  raor- 
tem  inferri  posse.  El  accipiens  calicem,  gratias  egit 
{Mattli.  xxvi),  qui  per  effusionem  sanguinis  sui  ho- 
minem  de  livore  peccatorum  redempturus  erat.  Et 
dedit  illis  sanguinem  novi  testamenti,  scilicet  sal- 
vationem  perficiendo,  qua>.  utique  in  veteri  testa- 
mento  inveniri  non  potuit.  Quod  autem  dixit,  non 
se  de  genimine  vitis  hujus  bibiturum,  donec  illud 
novum  biberet  in  regno  Patris  sui,  hoc  ita  intelii- 
geudum  est,  ac  si  diceret  :  Donec  eas  et  alias  ani- 
mas  sanctas  in  regnum  Patris  sui  in  gaudio  susci- 
peret  per  efTusionem  sanguinis  sui.  Dominus  Jesus 


•19: 


s.  nii.DRr.Aunis 


^n 


ante    passionem    suam    corpus    pas>ibile     ia   c*ua  A  per  ellusionem  sanguinis  sui,  cum  omui   ornanienlo 


discipulis  suis  dedit,  ut  eis  osset  cibus  vitae.  quo  et 
animfP  et  corpora  sHuctiticarentur.  Per  etrusionera 
autem  sanguinis  sui,  qui  iu  cruce  eirusus  est,  ra- 
tionalis  anima  a  casu  animae  renovatur  et  la'tatiir, 
sicut  eliam  vinura  l;t«titicat  cor  hominis  (Psal.  riii). 
Ctjristus  ilaque,  qui  in  cana  divina  potentia  sua 
impassibilis  fuit.  divina  etiam  misericordia  super 
hominem  motus,  et  postea  se  passibilem  voluit; 
quia,  nisi  ut  pissibilis  inori  potuisset,  hoino  !ibe- 
ratus  non  esset;  et  ita  sine  fructu  redemptionis, 
solus  Deus  et  homo  mansisset,  sicnt  ipse  dicit  :  Nisi 
granum  frumenti  cadens  in  tcrra,  mortuum  fuerit, 
ipsuiii  solum  manet :  si  autem  mortuum  fuerit,  mul- 
tum  fructum  affert  {Joan.  xii).  Honio  eigo  non  po- 
tentia,  sed  justitia  liberari  debuit,  qui  recto  judicio 
ad  mortem  deputatus  est.  Et  ideo  Filius  Dei  in  mor- 
tem  Iraditiis  est,  ut  per  satisfactionem  innocentis 
justitia  {teccitori  redderetur. 

Ouicumiue  ex  infirmitate  corporis  sui  vomllura 
palilur,  et  corpus  Christi  tota  devotione  desiderat, 
hiiic  presbyler  idem  Facramentum  dare  non  pra^- 
sumat,  propter  honon-m  ejusdom  corporis  Christi 
quod  in  specie  panis  latet.  Sed  corpus  Domini  supcr 
caput  ejusdem  homiiiis  ponat,  ^c  Deum  qui  ani- 
mam  in  corpus  misit,  invocet,  ut  corpore  et  san- 
guine  animam  illius  sanctificare  dignetur.  Ponat 
quoque  siiper  cor  ipsius,  dicens  :  Deus  omnipotens, 
cujus  Filium  Maria  in  fidc  suscepit,   da,   qiiapsiimus. 


nova  cffocta  est.  Ipsa  enim,  cum  elementa  tenebris 
involuta  essont,  victorioso  ve.\illo  ad  crucem,  iu 
qua  Filius  Dei  pendebat,  descendit,  et  dotem  istam 
ab  eo  qui  in  virginitate  conceplus  et  natus  est, 
suscepit  :  quod  etiam  ipsa  spiritali  genitura  tilios 
virgo  procretiret,  qiiia  per  rubicundum  sanguinem 
Filii  Dei,  cttli  illiiminali  sunt,  et  jauua  paradisi, 
qua>  in  expulsione  Ada«  homini  clausa  est,  aperie- 
balur.  Deus  namque  Jerusaiem,  quoe  de  sanclis 
ojieribus  liomiuum  a^dificata  est,  et  qiue  ut  spouso 
viro  suo  ornata  apparet,  ad  laiidem  humanilatis 
sme  fieri  voluit;  sicut  etiam  ad  laudem  et  honorem 
divinilatis  siioe  augeios  creavit.  Et  audivit  vocom 
quasi  dicentem  :  Fgo  qui  per  verbum  meum,  quando, 
''  fiat  di.\i,  super  omnes  creaturas  intonui,  dico,  ut 
ha^c  qiiae  libi  de  calesti  Jerusalem  ostenduntur,  ad 
tutelam  et  salutem  hominum  cognoscas  et  mani- 
festes,  qui  ad  similitudiriem  nostram  factus  est, 
vox  scilicet  iu  anima,  et  labernaculuiu  iii  corpore, 
ut  eliam  vox  ego  in  luba,  quai  per  vocem  sonat. 
Deus  enirn  dilecto  suo  Joanni  sanctam  civitatem 
vivis  ex  lajiidibiis,  qui  homines  sunt,  et  eliam  ex 
operibus  eorum  constructam  osteudebat  (Apoc.  xxi), 
in  qua  Jesus  Christus  lapis  angularis  consislens, 
utrumque  parietem  in  templo  co-iestis  Jtrusalem 
conjungit.  Ipse  quoque  per  indumentum  liumani- 
tatis  siifp  cuin  hominibus  habitat,  et  ipsi  populus 
siius  siint,   quem    dote   sanguinis  sui  cruit,  ac  ipse 


ut  in  vera  fide  anima  et  corpus  hiijiis  hominis  san-  (;  Keus  ejus  est,  quoniam  magna  potestate  eum  libe- 


clificetur  per  corporis  et  sanguinis  ejiis  sanctifi- 
calionem.  Divinum  enim  sacramentum  iu  specie 
panis  lalet,  quemadmodum  anima  hominis  invisi- 
bilis  existif.  L'nde  invisibilis  anima,  iuvisibilem 
sanclitatem  slatim  in  se  trahit;  quia  spiritus  ho- 
minis  illum  qui  eiim  raisit,  mox  sentit,  et  uunqiiam 
ab  eo  recedet,  qui  in  flde  eum  suscipit.  Ab  indigno 
aiitem  sanclitas,  illa,  sicut  a  Juda,  aufertur.  Itaqiie 
vomitum  patienti,  propter  cautelam  et  reverentiara, 
corpus  Domini  est  vilandum.  Fides  tamen  ejusdem 
sacramenti,  firmissima  habenda  est,  quod  in  specie 
panis  solemniter  sanctificatum  est. 
Joannes    qui    spcculum   sanctitalis   et    virginitatis 


rando,  antiquum  serpentem  despoliavit,  sicquo  Deus 
potentiBe,  Deus  misericordiae  et  pietatis,  ac  plenum 
bonum  super  omnes  ci-ealuras  consistit,  quem 
nunquam  ulla;  tenebra;  tangebant,  sed  qui  super 
eas  fortissimus  judex  est.  Deus  namque  per  huma- 
nitatem  suam,  et  etiam  per  ornamenta  ccelestis  Je- 
rusalem,  populo  suo  omnem  lacrymam  ignorantise 
et  inlidelitatis,  in  qua  ca>cus  vera>  fidei  erat,  abs- 
torgit,  et  in  pura  pcenitentia,  confessa  peccata  re- 
mittendo,  ei  a  potestale  et  habilalione  gehennalis 
mortis  salvat.  In  dulcissimo  quoque  et  amarissimo 
ruraore  humanitatis  Filii  Doi  qui,  esurie  exspccta 
tioiiis  su.T  cessante,  in  magna  saluritate   gaudiorum 


est,   quia  propterea  terrenam    desponsationem    re-      in  ornnem  terram  exivit,  luctus  Adae,  et  posteritatis 
pudiabat,    et  quem  Filius  Dei,    qui  a   Palre  suo  in  j)  sua-,    qui   introitum    coelestis  regni   non   potuerunt 


virginalem  materiam  humanitatis  sua>  descendit, 
quam  omni  ornamento  virtutum  ornavit,  pra;  cx- 
leris  sanctis  specialiler  diligeiido,  occullorum  rai- 
raculorum  suorum  signaculum  posuit,  in  my- 
stica  visione  dicit :    Vidi  civitalem  sanctajn  [Apoc. 

xxi),  etc, 

Quod  sic  intelligendum  est  :  Ccelestis  Jerusalem, 
quae  per  summum  artificem,  scilicet  omnipotentem 
Deum,  ornanda  erat  corara  ipso,  queraadmodiim 
materia  omnium  rerum,  ante  creationem  mundi 
apparuit  :  et  sicut  hominem  quem  de  limo  forma- 
verat,  spiraculo  vitae  suscitavit  (Gen.  ii) ;  sic  etiam 
sancta  civilas  Jorusalem,  qua^  virum  suum ,  sci- 
licet  Filium  Dei,  cui  desponsanda  eraf,   exspectabat 


habere,  et  claraor  piopiietarum,  qui  in  magnis 
suspiriis  Deiim  ad  redemptioncra  populi  vocabaut, 
amplius  non  erunt.  Dolor  quoqiie  et  asperitas  legis, 
in  qua  nullis  peccati  reatum  per  veniam  miseri- 
cordiaj  aliquis  redimere  potuit,  etiam  amplius  non 
erunt,  quomodo  nobilis  filius  hominis,  qui  justus 
et  misericors  est,  omnia  peccata  hominis  in  vera 
pomiteutia  misericorditer  abluit.  Sicque  per  plenam 
bonitatem  humanitatis  sua^,  omnes  pra^dicti  dolo- 
res,  qui  in  primis  erant,  abierunt.  H»c  quae 
Joannes  in  sancta  revelatione  vidit  ct  audivit,  vera 
sunt;  quoniam  F^ilius  Dei  opera  sua,  ut  Pater  suus 
voluit,  in  magna  claritate  finivit  :  |unde  etiam  in 
magna  potentia   in    throno     suo,    omnes    inimicos 


229 


KPISTOL^:.  —  EPTST.  XI.Vll. 


230 


suos  conciilcaodo,  scdet.  Ipsc  eliatn  uiniiia  nova 
facit ;  qiiia  ut  ex  prima  materia  omnes  cieaturse 
per  verbum  Dei  (scilicet  Fiai)  procedendo  iliumi- 
natae  sunt;  et  sicut  primus  liomo  de  limo  formatus, 
spiraculo  vitge  in  carnem  et  sanguinem  mutalus 
est,  sic  etiam  liomo  peccalor,  per  misericordiara 
P'ilii  Dei,  qui  in  tlirono  suo  sedet,  cuin  i>cenilentia 
peccatorum  suorum  renovatus,  novus  efticitur.  Bea- 
tus  enim  iiomo,  quem  Deus  tabernaculuin  Sapienti;e 
cum  sensualitate  quinque  sensuum  fecit,  usque  in 
finem  vitae  sua;  cum  sanctis  desideriis  bonorum 
operum,  et  cum  esurie  justitise,  ac  dulcissimarum 
virtiitum,  quibus  nunquam  satnrari  potest,  de  no- 
vitate  in  novitatem  per  gratiam  Dei  semper  ascen- 
dit;  et  sic  ad  gloriam  incommulabilis  vitse,  qusp 
sine  ti-edio,  et  sine  iine  semper  manet,  feliciter  per- 
veniet.  Sic  enim  Deus  usque  ad  novissimum  dieni 
orania  nova  facit,  quse  autem  post  novissimum 
diem  cum  potentia  et  possibilitate  sna  facere  velit, 
in  sola  ipsius  scientia  sunt,  cum  beati  homines, 
qui  in  pra-dicla  novilate  vivebant,  in  cilbaris  et 
sympboniis,  ae  in  sono  omnium  laudum,  in  con- 
spectu  Dei  gaudium  omnium  gaudiorum  sine  fine 
iiabebunt.  0  serve  et  fili  Dei,  quia  ipse  in  primo 
bomine  te  formavit,  stude  ut  per  abstinentiam  car- 
nalium  desideriorum  in  sanctis  desideriis  et  bonis 
operibus  in  ccelesti  Jerusalem  tabernacuium  tibi 
faeias,  et  ut  pulcherrimis  fenestris  per  esuriem  ju- 
stitia?  et  charitatis  Dei  exornes;  quia,  ut  doinus  per 
fenestras  illustratur,  sic  eliam  per  ciiarilatera  om- 
nes  virtutes  illuminantur  et  cognoscuntur.  Vidc 
etiam  ut  tribulatioues  quas  jiatienter  sulferas,  quo- 
niaiu  per  eas  quceque  virtules  in  te  eiegantiores 
efticiuntur;  et  vide  ut  etiam  in  corde  tuo  pulchram 
formam,  de  qua  tibi  dixi,  caute  custodias,  quate- 
nus  ipsa  in  coeiesti  Jerusaiem  luceat. 

In  vera  visione,  quam  in  anima  mea  vigilantibus 
oculis  semper  video,  cum  modo  septuaginta  et 
trium  annorum  sim,  a  vivenle  lumine  ad  scriben- 
dum  hsec  verba  coactasum:  Deus  vivus  fons  est, 
qui  aquas  emisit,  quando  per  verbum  Fial,  dixit: 
Fiayit  luminaria  [Gen.  i),  etc.  Quse  luminaria  tir- 
inamentum,  solem  scilicet,  lunain  et  stellas  por- 
tanl,  et  quai  speculum  eorumdem  luminarium  sunt, 
quoniam  radios  suos  in  eas  mittunt.  Ipse  etiam 
splendens  ignis  ac  seternitas  ante  sevum  est;  in  quo 
imago  sua,  scilicet  forma  hominis,  semper  et  sem- 
ppr  sine  tempore  radiavit. 

Homo  enim,  quem  ad  imaginem  e'  similitudinem 
suam  formavit,  opus  suum  et  indumentum  Deitatis 
suse  est,  qui  secundum  Creatorem  suum  uperando, 
ad  utilitatem  suam,  quomodocunque  voluerit,  utitur 
creatura.  De  limosa  nainque  et  aquosa  terra  homo 
creatus  esl  (ibid.),  quse  per  humorom  aquarum,  quas 
ipsa  obtegit,  ac  pondere  suo  aggravat,  infunditur. 
Aquse  vero  cum  calore  solis,  qui  infra  circulum 
rotsB  suse  quamdam  imaginem  habet,  et  qui  per 
aquosum  aerem  humidus  est,  lotam  terram  perfun- 
dunt;  et  ita  se  invicem  admiscendo,  orania  germina 
pcoferunt;  et    aquse,  quce    speculum    ejusdeni    solis 


A  sun',  ipsum  coercent,  ne  lerra  nimio  ardure  suo 
comburat,  ipseque  aquas  constringit,  ne  illse  per 
iramoderationem  pluviarum  terram  submergant. 
Deus  quoque  igneam  rationalitatem  anima',  quse 
spiraculum  vitse  est,  homini  quem  formaverat,  im- 
misit,  per  quod  in  carne  et  sanguine,  veiut  cibus 
per  ignem,  confortatur  et  solidatur.  Anima  etiam 
per  corpus,  et  corpus  per  animam  operatur;  et  ani- 
ina  viriditas  corporis  est,  et  sic  plenus  homo  exi- 
stit,  in  quo  ignis,  aqua  et  aquosus  aer  sunt,  per 
quse  ipse  humidum  spiraraentum  attrahit  et  emitlit. 
Sicut  enim  sol  de  constituto  loco  rotse  circuli  sui, 
cum  mobili  vento  per  calorem  radiorum  snorum, 
omnes  \ires  et  virtutes  suas  perficit;  sic  eliam 
ralionalis    anima  in   corpore    cum  bumido  spirami- 

"  ne,  quaecunque  vult,  dictat;  et  ea  in  creatura,  quam 
per  rationaiitatem  cognoscit,  operatur.  Anima  vero 
et  corpns  cum  singulis  viribus  et  nomiuibus,  quern- 
admodiim  caro  et  sanguis  uuum  suut,  ac  per  tria, 
scilicet  per  corpus  et  animam,  rationalitatein 
liomo  perticitur  et  operatur.  Ipsa  namque  aiiima 
toti  corpoii  se  infuudit,  et  cum  rationalitate  in  illq 
operando,  gustum  ot  nutrimeutum  ipsi  ministrat: 
ac  ita  bomo,  omuis  crealura  est,  quani  ipse  per 
ralionalitalem  scit  et  coguoscit,  et  quse  ex  prsece- 
pto  Dei  per  omnia  ei  subdita  est.  Deus  eiiim  ignis 
occultus  est,  quem  nemo  raortalium  inspicere  valet. 
Sed  angeli  qui  ignei  sunt,  etiam  igneain  faciem 
semper  inspiciunt,    et    sjdendor    Patris,  Filius  ejus, 

(^  de  cujus  iudumento,  quod  tempus  habet,  prophetae 
propbetabaut;  et  qui  semper  sine  tempore  ante 
a'vum  cum  Patre  fuit,  ut  Joannes  Evangelista  lesta- 
tur,  dicens  :  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum 
erat  apud  Deum  [Joan.  \).  Sed  Verbum  quod  in 
principio  apud  Deum  erat,  de  Maria  virgine  incar- 
natum,  fons  vivus  prucessit,  qui  omnes  in  se  cre- 
dentes  aqua  vilaj  reticit,  quemadmodum  ipse  dicit: 
Quiin  me  c?edit,Jlumina  de  ventre  ejus  fluent  aquse 
vivs;  [Joan.  vii).  Ipse  ctiam  per  inexstinguibilem 
ignem  ileitatis,  omnem  ignem  spurcilia?  exslinguit, 
quia  ante  sevum  in  Palre  genitus  erat,  cujus  volun- 
tas  indumentum  ejusdem  Filii  sui  seternaliter  ha- 
buit.  Idem  quoque  Filius  Dei  in  aquis  se  baptizari 
voluit,  ubi   eum    paterna  vox  dilectuin  Filium  suuni 

D  [Matth.  III,  xvii),  qui  ante  sevum  in  fcternitate  cum 
ipso  erat,  testatur;  et  qui  per  speciosam  formam 
humanitatis  suae,  omnes  inimicos  suos,  qui  contra 
eum  pugnare  volunt,  conculcabit.  In  aquis  enim 
memor  erat,  quomodo  illas  per  verbum  suum  crea- 
vit,  super  quas  spiritus  Domini  (qui  vivus  fons  est) 
ferebatur  [Gen.  i),  qui  eas  movit  et  fluere  fecit,  ita 
quod  omnera  immundiliam  mundant,  et  nullam  pu- 
tredinem  in  se  continere  poterunt.  Deus  namque 
huraanitatem  suam  diaboium  ceJavit,  quem  cum 
magna  multitudine  diabolicorum  spirituum  de  coelo 
dejecit  {Isa  xiv),  ipsorumque  nuraerura,  diabolo 
ignorante,  cum  beatis  hominibus  complevit.  Et 
sic  Deus  per  casum  Adse,  ruinam  diaboli  (  qui  ex 
tolo  perditus   est)  reparabit.  Filius    etiam  bominis. 


J3I 


S.  HILDEGARDIS 


53-2 


comedit    ol  bibit,    iit  liomini    rcn.'t're    coiicessil,    iier  A  Allissiini,   qua^  supervenit  in   Mariam,  o\    ipsa  car- 


quod  caro  et  sanguis  crescunl  el  nutriuulur,  ne  in 
ofliciaii  opere  suo  arescendo  deliciant.  Cibum  vero 
istuin  serpens  coulaminavil,  (juando  primi  homines 
ipsi  conseutientes  de  paradiso  expulsi  suiil  {Gen.  iii  ; 
unde  et  per  suggestionem  diaboli,  tilios  suos  in  pec- 
catis  concipiendo,  in  dolore  generabant.  Sed  istain 
mortiferam  couceplionem  hominis,  Filius  Dei  abs- 
lersit,  cum  de  Spiritu  sancto  ex  Maria  virgine 
sine  omui  peccato  viriiis  natura,'  conceplus  et  iiatus 
est  [Luc.  I,  ii).  Filius  etiam  Dei,  corpus  et  sangui- 
nem  suum  in  pane  et  vino  discipulis  suis  dedil 
{.lladh.  x\xij,  quia  h*c  duo  maxime  ei  con\euiunl 
et  comparaulur;  quoniam  sicut  granum  in  terra 
abscuuditum,    ex    nulla   alia  coagulalione,    nisi  per 


nem  et  sanguinem  Filii  Dei  eilicieus,  super  oblatio  - 
nem  panis  et  viui,  aperlis  vulneribus  Jesu  Christi, 
descendil,  ita  ut  eadem  oblatio  paiiis  et  viui  occulte 
in  conspectu  Dei  el  sanctorum  augelorum,  in  car- 
uem  el  sanguinem  transtorraetur ;  sicut  etiam  gra- 
uuui  et  vinum  per  occuilam  viridilalem,  quam  ho- 
mo  videre  non  potest,  crescunt.  Sed  quia  homo 
post  ablutionem  baplismi  in  peccatis  ssepissime 
labitur,  vuhiera  ejusdem  Filii  Dei  tandiu  aperla 
sunt,  quousque  rationalis  homo  peccaverit,  quate- 
nus  ipse  per  pueniteiiliam  et  confessionem  in  eisdem 
vulueribus  mundelur  et  recipialnr.  Sed  liomiues, 
qui  lueretici  et  Sadducaei  dicunlur,  sanctissimaiu 
humauitatem  Filii    Dei,   et  sanclitatem   corporis  et 


calorem  solis,    et  humorem  aquBe,   per  gratiam  Dei  "  sanguinis  sui,   quai  iu  ol)lationem   panis  et  vini  est, 


in  viriditate  sua  occulte  nascendo  surgit  (Joan.  xii), 
et  sicut  bolrus  viui,  non  per  putalionem,  sed  per 
mysticam  gratiam  Dci  viret  et  crescit;  sic  etiam 
ipse  Filius  Dei  sine  oiuni  coagulatione,  et  viriditale 
peccati  carnalis  natura»  ex  occujta  divinitate  verus 
homo  processit.  Ignis  enim  qui  in  altum  siccum 
puteum  absconsus  est,  ubi  postea  crassa  aqua  in- 
veniebalur,  cum  qua  sacriiicia  aspergebantur,  qua; 
per  magnum  ignem,  qui  accensus  esl,  consumpta 
sunt  (//  Machab.  i),  Deum  inexslinguibilem  iguein, 
et  vivum  fonlem  esse  designant.  iNani  ipse  Deus, 
queiu  idcm  ignis  et  aqua  sigiiiflcant,  in  alta  profun- 
ditate  sua    tam  occultus  est,    qiiod  oinnem  inteilec- 


negaut;  ideoque  diabolus,  qui  inilium  est  ab  ilK), 
qui  nec  initiuiu  nec  tincm  habet,  et  qui  in  principio 
honoris  sui,  unitali  aeternse  divinitalis  coutradixit, 
per  liomines  istos,  lotam  terram  pulvere  mortis 
aspergit.  Ipse  cnim  mendax  est  {.Joan.  viii),  quo- 
niam  obcwcalionem  inlidelitatis,  oculis  liominum 
istoruui  iufundit,  eos  ita  obca>cando,  ul  iu  Deum 
verum  nec  sperare,  nec  credere  possint;  et  ita  vi- 
pereo  more  omnem  sanctitalem  el  houorem  Dei 
per  homines  istos  mordel,  qui  eum  per  suggeslio- 
nem  suam  sequuntur,  et  qui  per  omnia  Deum  vivum 
per  inlidelitalem  despiciuut.  Deum  namque  veruiu, 
qui  iiivisibilis    est,     et  etiam    animam,  ac   spiritum 


tum  humani   ingenii  excedit:  nnde  etiam  «mne  car-  ^  homiuis  in  recta  tide    uou  habcnt;    quoniaui  omnis 


nale  desiderium  in  Maria  virgine  ita  consumpsit, 
quod  filius  suus  absque  omui  incendio  peccati  ex 
ipsa  humaiiilatem  suam  induit:  Spiritus  sanctus 
enim,  qui  vivus  fons  est,  suavissimo  humore  suo 
eam  perfudit,  sicut  ros  super  granum  descendit; 
ita  at  per  virtutem  Altissimi  ab  onini  ardore,  qui 
per  suggeslionem  diaboli  nasceutibus  hominibus 
fit,  et  ab  omui  dolore  humanaj  naturae  et  geniliira' 
obiimbrata  sit,  quemadmodum  angelus  ad  ipsam 
dixit:  El  virlms  Allissimi  obumbrabit  libi  {Luc.  i). 
Primus  aiilem  oitus  immunda^  coagulalionis,  qu« 
sine  Spiritii  sancto  exoritur,  in  aquis  baptismi  per 
Spiritum  sanctum,  velut  aurum  in  igne  mundatur 
et   purilicatur;   quoiam  Spirilus  sanctus  super  aquas 


eorum  iutentio  ad  illa  quse  carnalia  sunt,  teudit: 
ideoque  omnia  qu«  Dei  suiit,  quemadmodum  ille 
qui  eos  seducit,  conculcant ;  quia  vcrba  veritatis 
contemnentes  in  mcudacio  ct  in  falsa  doctrina  sua 
gloriantur.  Perditus  vero  angelus,  per  rationalila- 
tem  suam  scil,  quod  homo  ralionalis  possibilitatem 
operandi  qua'  vult,  habet:  et  hoc  in  primo  homine, 
qui  praxepluin  a  Deo  acceperat,  recognovit;  ac  ila 
iu  eadem  qua  mulierem  deceperat,  illud  quod  praj- 
cepit,  sciiicet  ut  crescerent  et  mulliplicarentur,  in 
hominibus  istis  deslruere  conalur,  eis  suggerendo, 
ne  secundum  prfficeptum  legis,  sed  secundum  hoc, 
quod  ipsi  per  suggeslionem  diaboli  sibimeti[)sis  eli- 
gunt,  vivant  (10).  Ipse  quoque  eis  suggerit,  nt  corpus 


ferebalur     Gen.    \),  ac    eas  moveii,    et   fluere  fecit.  D  suura   per    je)iinium     raacerando    constringant,    et 


Ipsseque  etiam  s()iritale  elemenlum  pra;  caeteris 
sunt,  et  in  eis  etiam  animalia  in  natura  ab  aliis 
animalibus  aliena,  nascuntur  et  pascuntur.  Ilomo 
namque  charismate  et  oleo  per  gratiam  Dei  inun- 
ctus,  et  igne  Spiritus  sancti  acccnsus,  in  baplisraale 
sanctificatur,  ac  denuo  in  confusionem  antiqui  ser- 
pentis,  qui  primum  ortum  suum  tetigit,  renascitur 
[ioan.  \\\)\  et  ita  per  gratiam  Dei  ab  ipso  hoc  rao- 
do  potenter  eripitur,  ac  in  fonte  baptisraatis  per 
fontem  vivum,  scilicet  Spiritum  sanctura,  ad  aeter- 
nam    salvationem    regeneratur.  Fadem  etiam  virtus 


postea  omuem  voluntatera  incesti  desiderii  eorura 
pcrliciaut;  et  ita,  ipso  suadente,  ab  orani  sanctitate 
legaliura  prajceptorum  oinnipolentis  Dei  deiiciunt; 
quoniam  in  omnibus  praiceptis  qua;  Deus  per  Moy- 
sen,  ac  per  alios  prophetas  siios  protulil;  et  qua>. 
poslea  per  Filium  suum  revelavit,  raortui  sunt; 
ideoque  per  eos  tota  lerra  polluta  est.  Unde  vos,  o 
reges,  duces  et  principes,  ac  caeteri  Christiani  horai- 
nes,  qui  Dominura  timetis,  verba  ista  audite,  et 
populum  istura  ab  Ecclesia,  facultatibus  suis  priva- 
tum,    expellendo,    et  non  occidendo,   etTugate,  quo- 


(19)  Notandum  '\\\\\^,ne  secundumprxceplum  le- 
gis.    Anabaptista^    et  concubinarii    hic  nolantur,  qui 


nullum  praeceptum    legis   observanl,  non  vere  con- 
tinentes. 


233 


EPISTOI.^:.  —  EPIST.  XLVII. 


234 


niam  forma  Dei  sunt.  Igiicus  aiitem  Spiritiis  Dei, 
qui  vivus  fons  est,  per  gratiam  suam  vobis  infun- 
dat,  ut  haec  ante  diem  ultionis  Dei,  faciatis,  quate- 
nus  de  omni  lionore  et  beatitudine  corporis  et  ani- 
niffi  non  deticiatis. 

Deus  homini  praeceptum,  in  quo  omnis  lex  late- 
bat,  dabat;  sed  honio  iiiud  praevaricatus  est,  et  ideo 
per  casum  expulsionis  judicatus  esl,  in  duobus 
modis  mortalis  existens,  corpore  scilicet  moriendo, 
et  verse  lucis  visione  carendo.  Unde  etiam  in  man- 
sione  illa  perdurare  uon  poluit,  ac  preedictam  vi- 
sionem  perdidit.  Ipse  enim  Deum  veraciter  scivit, 
et  quod  prseceptum  illius  custodire  deberet,  aguo- 
vit;  sed  quia  servum  audivit,  et  quoniam  mulieri 
sibi  subditae  consensit,  justum  judicium  justi  Judi- 
cis  super  eum  venit.  Et  judicium  istud  Deus  homini 
super  ilios  dedit,  qui  magistrum  in  obedientia 
aguoscere  nolunt,  et  qui  omuia  mandata  legis  prae- 
varicantur;  unde  et  corpora  ipsorum  morti  daban- 
tur,  quoniam  in  luce  legis  mortui  sunt.  Sed  tamen 
magistri,  qui  iii  vice  Christi  sunt,  prsevidere  de- 
bent,  si  aliquam  emendatiouem  in  se  habeant,  an- 
tequam  illos  niorti  tradaut.  Et  cor  eorumdem 
magistrorum  in  hoc  purissimum  esse  debet,  ne  ul- 
lam  injuriam,  aut  blasphemiam  ipsis  ab  iilis  illa- 
tam,  in  judicio  attendant,  et  ita  morti  sanguinem 
damnatorum  cum  judicio  tradant.  Quod  si  cor  eo- 
rum  purum  non  fuerit,  a  prsesentia  liujus  judicii 
fugiant,  ne  verba  ipsorum  proximos  suos  interli- 
ciant,  diligentissime  Evangelium  Domini  attenden- 
tes,  ubi  dicitur  :  NolUe  judicare  ut  non  judicemiiLV 
In  quo  enim  judicio  judicaveris,  judicabimini 
{Malth.  vii).  Sed  nec  judicabunt  secundum  quod 
ipsi  constituunt,  nec  secundura  placitum  voluntatis 
suse,  sed  secundum  judicium  omnipotentis  Dei,  ita 
ut  quicunque  intoierabililer  omnibus  praaceptis  legis 
adversarius  exstiterit,  et  qui  a  criminalibus  pec- 
catis  se  abstinere  noluerit,  hic  secundum  judicium 
Dei,  et  non  secundum  voluntatem  hominis  judice- 
tur.  Quod  si  ille  propter  timorem  mortis,  culpam 
suam  se  emendare  promiserit,  semel  et  secundo 
judicium  Dei  difFeratur  :  et  cum  sic  probatus  non 
emendaverit,  secundum  verbum  Fiiii  Dei,  poenai 
judicii  reus  erit.  Hoc  modo  de  omni  judicio  quisque 
liomo  provideat,  ut  non  secundum  voluntatem  lio- 
minis  fiat.  Attendendum  quoque  est,  quid  Jacobus 
de  divite  et  de  paupere  loquatur,  de  divite  scilicet 
bene  aurato  et  vestito  [Jac.  u).  Dives  enim  propler 
magnam  pecuniam  suam  honorari  vult,  recipilur 
et  honoratur,  videlicet  propter  auxilium  adversi- 
tatis,  et  propter  timorem  potentise,  qua  ssepe  ho- 
raines  Isedit.  Pauper  autem  propter  amorem  Christi 
suscipiendus  est,  et  quoniam  frater  hominis  existit. 
Nec  isti  pares  habendi  sunt,  quia  hoc  sine  discre- 
lione  essel ;  quoniam  qui  divitem  et  pauperem  in 
una  sede  sedere  faceret,  dives  hoc  facere  dedigna- 
retur,  et  pauper  iude  terreretur.  Pauper  namque 
propter  amorem  Dei  recipiendus  et  habendus  est, 
quia  frater  hominis  est,  et  quamvis  Deus  divitem 
Patrol.  CXCVIT. 


A  permittat  divilias  habere,  et  eas  pauperi  sub- 
trahat,  formam  pauperis,  quse  sua  imago  est,  ta- 
men  diligit.  Dives  enim  per  superbiam  diviliarum 
suarum  hominibus,  quibus  nocere  potest,  imperat, 
et  eos  traclat  sicul  non  sint  homines  in  forma 
sua  :  et  hoc  modo  bonum  uomen  hominis,  scilicet 
quod  ipse  imago  et  similitudo  Dei  est,  blasphe- 
matur. 

Deus  itaque  prsecepit  :  Diliges  proximum  tuum 
sicut  teipsum  (Levi(.  xix ;  Matlk.  v),  formam  tuam 
scilicet  in  ipso  attendendo,  eique  omnibus  condo- 
lendo,  et  omnia  quse  male  egerit,  moleste  ferendo, 
quia  forma  tua  in  malis  ejus  per  ipsum  blasphema- 
tur.  Cumque  homo  hsec  fecerit,  bonum  opus  secun- 
dum   Filium   Dei    operatur,    qui   carnem  induit    ut 

B  homini  condolere  possit.  Sed  qui  spernit  pauperem, 
non  solum  in  illum,  sed  eliam  in  omnipotentem 
Deum  peccat,  qui  formam  hominis  apprehendit 
per  quam  legem  dedit,  et  ex  qua  redarguetur,  quo- 
niam  transgressioues  legis  sunt.  Quicunque  autem 
totam  legem  servaverit,  ojfendat  autem  in  uno,  factus 
est  omnium  reus  [Jac,  ii) ;  quoniam  quicunque  cse- 
tera  legis  mandata  tenuerit,  et  uno  mandato  in 
lege  caruerit,  illud  propter  odium  non  diligendo, 
sed  velut  picturam  pictoris  illud  habendo,  hic  alia 
pra?cepta  perfecte  non  implet.  Sic  etiam  fit,  cuin 
homo  debilitatur  in  uno  membro  sive  per  nativita- 
tem,  sive  per  aliquod  infortunium,  ca^tera  membra 
sua  ei  condolebunt,  nec  in  illo  debilitato  perfectum 
solatium  aut  auxilium  habebunt.  Cibus  quoque  non 
bene  coctus,  et  insulsus,  homini  nec  vim,  nec  gustum 
confert;  sed  vix  homo  per  illum  vivit.  Sic  etiam 
qui  igneam  charitatem  non  habet,  omnia  mandata 
legls  non  rectecoquit;  sed  ea  ut  debile  membrum 
suum  habet  :  et  qui  de  sapientia  opera  sua  non  col- 
ligit  nec  fdiscit,  sed  ilia  a  seipso  connectit  et  opera- 
tur,  hic  comparatur  homini,  qui  imaginem  secun- 
dum  formam  hominis  ex  ligno  facit,  quse  vivere  non 
potest;  sicut  etiam  ipse,  et  opera  sua  mortua  sunt, 
et  etiam  velut  niutus  est,  qui  voce  rationalitatis  ca- 
ret;  unde  et  sicut  reus  iii  omnibus -mandatis  Dei 
existit,  et  de  ipsis  in  judicio  Domino  respondebit, 
quoniam  ea  secundum  voluntatem  suam  operatus 
est.  Prsevaricatio  itaque  mandatorum    lcgis,  in  eth- 

D  nicis,  et  in  infidclibus,  et  in  eorum  sequacibus  est, 
quia  fide  carent.  Qui  autem  per  baptismum  et  lidem 
tideles  existunt,  et  quantum  potuerunt,  in  maudatis 
Dei  operantur,  atque  toto  corde  gemunt,  et  ad 
Deum  anhelant,  auxilium  illius  postulaiido,  et  poe- 
nitentiam  de  illis  quaj  prsevaricantur  faciendo;  quo- 
niam  alii  ab  infantia,  alii  a  juventute,  alii  in  sene- 
ctute  Deum  quserunt,  et  ab  ipso  omnia  poslulant, 
hi  licet  peccaverint,  tamen  pcr  judicium  non  abji- 
ciuntur.  Nam  in  omnibus  istis,  oJerusalem,  mul- 
titudo  sanctorum,  justorum  et  [electorum,  poeni- 
tentium  et  publicanorum  ad  te  veniet  {Isa.  lx). 

Divina  ciaritas,  claritatis,  quaj  inter  opus  tuum 
clarescit,  tu  radix  illa  es,  quse  plurimos  ramos  emi- 
sisti,  ot  sol  c'^   cum   innumcrabilibus    spha^ris,  scili- 

8 


c 


23- 


S.   llll.nKC.AHDIS 


23li 


cel  sanclis  et  electis  tui*.  quoiiiin  numcnim  ucmo 
caperc  polest.  Tu  enini  iu  principio  railicem  unam 
plajmasti,  quam  spiraculo  vittp  vitrilare  fecisli  {Gen. 
n),  et  ad  Jeremiam  dixisli  :  Quid  vides,  Jeremia  ? 
Qui  tibi  respoudit  :  Virjam  vigilantem  ego  video 
(Jer.  II  . 

Quajdam  radix  cum  ramis  suis  processil,  et  noxiali 
pomo  obnuLilata  esl,  quod  nox  super  eam  evomuit; 
unde  et  ipsa  in  tenebris  ramos  suos  muitiplicans, 
justitiam  coeli  conculcare  voluit.  Sed  tu,  clara  divi- 
nitas,  in  aquas  ciaruisti,  et  eas  quasi  iu  utrem  con- 
gregasti  (Psal.  .\xxii),  in  quibus  omnes  homines, 
excepto  Noe  el  ramis  ejus,  submersi  sunt  {Ge?!.  vii). 
Isturn  vero,  scilicet  Noe,  ad  operandum  iniracula 
tua  imbuisti:  et  ideo  opus  suum  quasi  in  scientia 
infantis  cum  gaudio  operatus  est ;  quia  nondum  sci- 
vit  nec  sapuit,  qua*  ei  locuta  es.  Aereiim  quoque 
fumum  ei  objecisti,  qui  venas  et  meduilas  hominis 
concutit,  ut  iiumanis  sensibus  non  iinpeditus,  sediti- 
cium  quod  eum  docuisti,  velut  in  Isetitia  infantis 
aediiicaretur.  Sic  etiam  facis  in  hominibus,  in  qui- 
bus  miracula  tua  operatiuus  es,  cum  per  tuam  in- 
spirationem  aliena  humanis  sensibus  loquuntur. 
Postquam  autem  Noe  in  altitudine,  in  quam  levave- 
ras,  cediiicium  suum  fecerat,  primum  aediiicium 
Abel,  quod  in  eHusione  sui  transierat,  de  ipso  exci- 
tasti,  eumque  ita  inspirasti,  ut  altare  aedilicaret, 
super  quod  tibi  altissimo  Deo  sacrificium  ob- 
tulit. 

Ciara  divinilas,  quie  iunumerabiles  sphseras  vitse 
habuisti,  primum  hominem  plasmasti  de  limo  terrae, 
et  illum  in  loco  paradisi  constituisti  (Gen.  vij,  ut 
in  angelica  laude  societalem  haberet.  Serpens  au- 
tem  in  dolo  oculum  suum  movit,  et  illum  fallucibus 
verbis  decepit,  te  apud  eum  accusans,  qui  eliam 
primum  se  tibi  opposuit.  Quod  diabolus  fecit,  qua- 
tenus  iiomo  de  paradiso  expelleretiir,  et  ne  in  lo- 
cum,  de  quo  ipse  expulsus  est  rediret,  quem  novum 
opus  creatum,  prffterquara  se  cognovit.  Clara  et 
ignea  divinitas,  in  igneis  sphaeris,  quas  in  te  habui- 
sti,  per  sancttim  imagiiiem  humanitatis  tuae  caput 
serpentis  conliivisti,  ut  se,  priusquam  opus  tuum 
perfecisses,  nunquam  erigeret.  Ipse  enim  ignem, 
qui  tu  es,  nequaquam  langebat.  Sed  in  quadam  luce 
claritalis,  in  qua  mendax  factus  fuit,  et  ideo  huma- 
nitas  tua  ei  ab=consa  est,  et  ideo  etiam  angeli,  qui 
ignem  tuum  tangunf,  ab  eo  recesserunt.  Poslea  vero 
opus  tuum,  scilicet  hominem,  cum  igne  et  claritate 
fecisti,  ita  ut  ilii  perdito  nunquam  ex  toto  similis 
efficeretar,  qua;  in  tanto  numero  ad  imaginem  tuam 
colliges,  ut  nec  angeli,  nec  animae  eum  dinumerare 
possint.  Quidam  enim  hominum  ignei  sunt,  et  ad 
ignem  se  convertunt,  et  qiiidam  in  luce  claritatis 
sunt,  el  de  luce  ruunt;  el  ilerurn  postea  ad  igucm 
resurgunt,  ac  columna!  ccKli  efliciuntur.  Tu,  clara 
divinitas,  ignis  et  claritas  es,  quibus  etiam  iictile 
vas  fecisti,  de  quo  indumentum  tiium  induisti;  et 
sic  in  tribus  viribus  existens,  opus  tuum  etiam  in 
tribus  viribus   constituisti.    In  claritate   Adam    con- 


A  sliluisli,  et  iii  igne  Noe  conseivasti,  ul  de  ipso  novus 
luuudus  cum  igiie  sanctitalis  procederel,  qiia  iuglu- 
vies  serpentis  clausa,  et  vis  ejus  ita  comhusta  et 
superata  esl,  ut  illi  qui  per  ignem  et  aquam  regene- 
rantur,  in  vera  tide  persistentes,  nullo  modo  per- 
dantur.  Tu  enim  in  igne  tuo  aquain  exsiccasti,  ne 
in  utrem  Noe  tlueret,  in  quo  pra>signasli  mortera 
perditionis  hominum  liniendam,  sicut  etiain  homines 
in  aqua  morte  iinili  sunt.  0  sanctitas  aqua*,  in  qua 
Filius  tuus  mortem  contrivit,  quem  Virgo  de  tuo 
igne  concepit,  qui  in  ea  omnem  livorem  aquosi  pec- 
cati  exsiccavit,  ut  ex  illo  non  lo^deretur,  quemad- 
modum  etiam  Noe  non  la^debatur.  In  liis  euim  signis 
praividisti  quod  iu   Maria  [)erfecisti,  qua>   caput  ser- 

n  peutis  contrivit  (Gen.  lu),  per  quem  prima  mulier 
decepta  est.  Noe,  qui  salutiferum  signum  es,  quia 
Deus  occulte  te  docuit,  qualiter  per  aquam  salvari 
posses  (Gen.  ix),  et  cordi  tuo  inspiravit,  ut  ad  sa- 
crilicandum  ei,  mensam  aditicares,  tu  velut  aurora 
existis;  qua^  scintilla  solis  es.  Deus  in  te  prsesigna- 
vit  novam  et  veterem  sanctilatem  jirophelarum,  et 
sapienlium,  et  observationem  inlegritatis,  qua'  non 
in  latere  viri,  sed  iii  forma  mulieris  plantala  esf, 
quse  in  potestate  viri  non  fuit;  sicut  etiam  potestas 
aqua"  tibi  nocere  non  potuit.  Deus  etiain  novum 
raundum  ex  te  procedere  fecit,  et  rigatam  terram 
per  aquas  tibi  dedit,  in  qua  vineas  plantasti,  vim 
vini  tamen  ignorans,  per  quod  sensus  hominis  de- 
nudantur.  Sicut  enim  filius,  qui  nuditalem    tuam,  te 

C  ut  patrem  honorans,  texit,  gloriose  libertatem  suam 
delinuit,  alio  in  servum  illius  redaclo;  sic  hon» 
scientia;  maia  scientia  servitus  constat.  Tu  etiam 
tam  tortuosus  in  peccatis,  ut  iilii  tui,  non  fuisti, 
sicut  etiam  iilii  Ad;e  criminosiores  ipso  fuerunt.  In 
benedictionibus  enim  libertatis,  sancti  et  electi  sunt, 
et  etiam  illi  qui  per  pcenitentiam  de  servitio  pecca- 
torum  in  libertatem  redierunt.  lllis  quoque  omnibus 
datur  luba  canere,  cujus  sonus  ante  thronum  Dei 
sonet  (Apoc.  v).  Angeli  quoque  vocibus  suis  Deo 
laudes  symphonizant,  de  operibus  bonorum  liomi- 
num  adl.uc  in  corpore  vivenlium,  quaj  semper 
raulliplicanlur,  et  ante  Deum,  ascendunt  super  au- 
reuni  altare,  quod  in  conspectu  ejus  est,  et  de  ipsis 
semper  novum  canlicum  Deo  concinunt.  Aureum 
enim  altare,  opera  sanctorum  intelligenda  sunt. 
qua?  ipsi,  in  corpore  manentes,  operati  sunt,  et  quac 
in  conspectu  Dei,  quasi  aureura  altare  fulminant 
el  quibus  Agnum,  scilicet  Filium  Dei  imitati 
sunt. 

Ipsi  quoque  sancti  opera  sua,  et  etiam  opert 
ipsorum  bealorum,  qui  feliciter  operantur,  dinume- 
rant  cum  canente  tuba,  cujus  sonus  est  ut  vo3 
aquarum  multarum  (Apoc.  i),  qua;  dulcissimo  son( 
circumientis  lirmamenti  intermisla  esset,  et  ha 
voce  laudis  auxilium  illi  a  Deo  quaerunt,  quae  san 
ctis  operibus,  qua;  sursum  super  altare  ante  Deun 
ascendunt,  opera  et  merita  ipsorum  tangunt.  Si 
namque  Deum  pro  ipsis  orant,  quatenus  ipsi  ; 
bonis  operibus,    Leviathan   deceptione,  non    impe 


I 


;!37 


EPISTOL/E.  —  EPIST.  XLVII. 


238 


I  , 

lianlur,  qu£e   exemplis  eorum  cum    elemealis  ope-  A  sti.  Tu  praecepisti  Abrahse,  ut    in    carne   sua  se  vul- 


1'abunlur,  quod  canons  tuba  eorum  signilicat,  quia 
)eus  ab  eis,  sicut  ab  angelis,  quos  claritate  sua 
lerfudit,  laudatur  et  glorilicatur.  Vox  enim  sanclo- 
um,  qua  Deum  de  suis  et  de  aliorum  bonorum  ho- 
ninum  operibus  laudant,  quasi  canens  tuba  est: 
mde  et  ipsi  c.inlicum  novum  ante  throuum  et 
^gnum  cantant  (Apoc.  xiv),  et  terra,  scilicet  terre- 
li  populi  in  voces  eorum  resuUant,  in  meritis  eorum 
)eum  laudantes,  et  diceutes:  Gloria  tibi,  Domine. 
0  sancta  Divinitas,  tu  in  coelo  ab  occultis  angelis 
^lorificaris,  qui  de  tua  claritate  scinlillai  exislunt, 
!t  de  homine  (quem  de  limo  formasti  ad  indumen- 
,um  tuum)  laudaris  in  terra.  Quod  Joannes  evange- 
ista  claritate  Dei  inclaruit,  et  in  llanmia  Spiritus 
;ancti  exarsit;  et  ideo  in  corpore  suo  ccelestis  fuit, 
it  homo  ante  ruinam  exstilit,  unde  pondus  et  gra- 
/edo  corpoiis  sui  in  terra  remansit,  ipso  in  ccele- 
>tia  sublevalo,  quasi  in  ictu  oculi,  sicut  post  no- 
issimiim  diem  omnis  corporalis  gravedo  combure- 
,ur,  sanctis  animabus  ad  coelestia  volantibus.  Joan- 
les  Baplista  fortitudine  Divinitatis  perfusus  in 
Mrne  sua  [Ma/lh.  iii),  oinnino  a  spuma  serpentis 
nortuus  fuit;  et  ideo  amaris  verbis  peccantes  cor- 
lipuit.  Istum  Deus  ante  humanitatem  suam  prtemi- 
iit,  antequam  pleniludo  temporis  veniret,  in  quo 
Oeus  homo  factus  est  {Gal.  iv).  Nuuc  autem  invoco 
;t  adoro  te,  ut  me  pusiilanimem,  quse  verba  ista 
vidi  et  audivi,    quod    tu   sohis   scis,  iu  canticis  bea- 


B 


neraret,  quae  de    deceplione,  de   sanctitate  castitatis 
iu  incesta  desideria  mutata  est,    quae  tu  per   aquam 
et  baptismum  abluisti,    iu    occultis    mysteriis,   qui- 
bus  etiam    ipso    nescienter    deceptus   est.    Abraham 
ad  praeceptum    meum,  carnem  suam   vulnerante,  et 
diabolum  confudit,   qui  mysterium  illud  non  cogno- 
vit,  et  in  ea  parte    hominis  confusus    est,  qua  etiam 
hominem   decepit.  Tu  etiam  prspcepisti,  ut  dilectum 
suum  iilium  tibi  sacrilicaret  [Gen.  xxu),  in  quo  prae- 
signasli  tuum  Filium  pro  populo  sacrificandum.  Sed 
vibrantem  gladium  super  ipso  ligato  exlensum,  an- 
gelus  tuus  prohibuit,  et  arietem  ex   aliis  ovibus  non 
procreatum,  sed   ostensionem  tui  miraculi  illi  osten- 
disti.  Ilomo  enim,  quem  tu  plasmasti,  per  diabolum 
deceptus  est.    Unde    omnis  humana  natura  ita  con- 
taminata  est,    quod    omnis  homo   totus    in  peccatis 
carnalis  desiderii  concipitur.  Natura    etiam    hominis 
ita  distorta  et    tortuosa  facta    est,    ut  nulliis  socium 
suum  liberare  posset  de  caj)livitate   diaboli;   unde  iu 
teipso  ordinasti  tunicam    Filii   tui  extentam  de   sim- 
plici  terra,  qua;  de    nuilo   germinaverat,  cujus    san- 
guinis    calorem     calor    Spiritus     sancti    accenderat. 
quae  sicut    ovum  a  carne  nata    est,    quod    per  galli- 
nam   fotum,  pullum    emittit,-  sic  ipsa    Virgo   calore 
Spiritus    sancti  fota,  filium  genuit :    et  sicut  pullus 
absque  calore  gallinae  ex    ovo  nunquam  procederet, 
sic    Virgo    absque    calore  Spiritus   sancti  nunquam 
Filium  procrearet. 


Lariini  animarum    conservare   velis,    et    omnes    qui  q      Mysterium    istud    lotum   in    ariete    praetiguratum 


propter  puram   lidem  nominis  tui    stiidiose    mecum 

aborant,   in    sinum  grati»  ita  coUige,  ut    a  te  nun- 

piain  peregrinemur.    Tu    enim    solus    ignorantiam 

iieam  scis,  qua;  doctrina   Scriplurarum  slellata  non 

>um,  quai  miracula    tua  narrant,    ut  etiam  in  stellis 

.  Lempora  discernuntur.    Unde    rogo    te,   ut  ab  omni 

;  ^aigredine  malignorum    spirituum    me  liberes,   et  ab 

j  jomni   dubio  ignorantiae    meae  in    corpore    et  anima 

( jconserves.  Iterum  rogo,    te,    mitis  Pater,  ut  mecum 

jaborantes,   igne    charitatis    tuae    ames,  et    in  libro 

j  |Vita»,  qui  scientia  tua  est,  scribas,  ut  a  te  nunquam 

i.  Iseparentur,  0  iNoe  qui    principium  es  sanctitatis  et 

i;  ramorum,    qui   a   te   processerunt,    rogamus   te,  ne 

j  nostri  in   canticis  laudum  tuarum   obliviscaris  pro- 


fuit,  qui  in  spiuis  pendebat,  ut  Dominus  ad  Adara 
dixit:  Cum  operaius  fueris  ierram,  spinns  ei  Iribulos 
germinabit  tibi  {Gen.  iii).  In  laboribus  operis  sui 
malitiosa  vindicta  ei  ostensa  est,  quia  contempsit 
prseceptum  Dei,  quod  incoepit,  et  non  perfecit,  et 
non  gloriam  suam  contrivit:  et  ideo  lucida  vestis, 
qua;  absque  omni  obnubilatione  fuit,  ab  eo  ablata  et 
scissa  est,  ut  etiam  spince  et  tribuli  hominem  scin- 
dunt.  Filius,  qui  absque  omni  viriii  sanguine  natus 
est,  in  claritate  Dei  calore  Spiritus  sancti,  ille  so- 
lus  in  liguum  suspensus  est  pro  crimine  Adae;  quia 
nullum  similem  habuit,  auimas  liberavit,  infernum 
despoliando:  et  quis  est  iste  qui  hoc  fecit?  Deus 
scilicet,  qui  absque  omni  incoeptione,  defectu  et  mu- 


pter  negligentias  nostras,  sed  propter  amorem  i)  tatioue,  dies  illa  est,  cujus  claritas  uunquam  aliqua 
ij  (illius,  qui  te  in  miraculis  suis  elegit,  in  laudibus  et  luce  illustrata  est.  Sed  ipse  lux  omiiis  facturae  et 
I  jOrationibus    tuis    ante    Deum  nostri  memor  esse  di-      creaturae  suae  est,    de  quo  David  dicit:    Quis  est  iste 

rexglorix?  Dominusforiisetpoiens,  Dominus potens 
in  prselio  (Psal.  xxiii).  Hoc  est,  Deus  inexistingui- 
bile  lumen  est,  quod  nunquam  inveterascet,  nec 
evanescet,  nec  in  tacdium  ducetur,  et  ipse  est  Rex 
gloriae,  cujus  gloria  absque  omni  noxiaii  obscuritato 
persistit,  et  non  deticit,  sicut  tempora  hominis  de- 
ticiunt,  quae  incipiunt  et  arescunt,  et  semper  mu- 
tantur.  Sed  ipsa  in  viriditate  sua  stabilis  et  immu- 
tabilis  permanebit,  sicut  lignum  quod  plantaium  est 
secus  decursus aquarum  {Psal.  \).  Gloriam  enim,  quce 
ipse  Deus  est,  nec  angelus,  nec  homo  iillo  numero 
finirc  nec  ilinuuierare  valet.  Quouiani   ipse  integra 


,  (gaeris  semper.  Ainen.  Sancta  Divinitas,  quae  absque 

omni  divisione  integra  existis,  tu  per  verbum  tuum 

||in  omni    creatura   puro    nomine    generas.   Formte, 

Iquae  per  verbum  tuum  forinatae  sunt  in  genere  suo, 

,u  vita  non   evanuerunt.    Quaedam    creatura  ex  viri- 

jditate,    quaedam  curnibus  induta  ex  sensibili   natura 

|Sua,  quaedam  ex  ventoso  flatu   suo,  quaedam  ex  aere 

lluentis   aquae  vivit.  Tu  enim  inlegram  et    indivisam 

.obedientiam  indumeuti  verbi  tui,  in   Abraham  prae- 

jjsignando    scripsisti,  et  eam  puram  et  integram  pro- 

I  pter  liberationem    eorum  qui  pcenitentiam  (de  in- 

lObedientia,   quae   in   Adam   exorta)   agunt,  cuslodi- 


235» 


S.  HILDEC.ARDIS 


2'.0 


plenitudo  est :  et  ideo  aiitreli  nunquam  saturabunlur  A  processit,  qua>  noliile  germen  Filium  Dei  genuil, 
euin  intueri;  quoniara  semper  ignota  el  nova  in  eo  quod  totum  muudum  illuminavit,  per  quod  eliam 
vident   cum  gloriosa  jucundilate.   Ipse  vero /o///i' f<      capiit  serpenlis   conlrivil.    0   milis    sapientia,   cujus 


polens;  quuniam  oranes  creaturas  in  lorlitudine  sua 
potenter  perduxit,  el  unauiquaraque  in  genere  suo 
mobilem  constituit;  et  ita  absque  csecitate  omnia 
creata  sunt  et  absque  d.fectu.  Dominus  potens  in 
prxlio,  qui  contra  draconem  puguavit,  et  eum  in 
ccelo  superavit  ac  iu  inferno  ad  poeuas  malitiie  suai 
prostravit,  et  portas  interni  confregit,  et  animas 
iilorum  <jui  eum  agnoverant,  sccum  duxii,  nec  istud 
alius  facere  posset,  nisi  potens  sit.  0  pura,  vera  et 
ignea  Divinitas,  in  tua  potenti  vi  plantasti  primum 
immortalera  ct  imraulabilem  terram,  in  qua  primi 
bomines     se  conturainabant,    contra   priKceptum   el 


ordinatio  in  omnibus  crealuris  tuis  justa  ot  vera 
est,  salva  huminem  iUum,  qui  istam  Scripturam  vi- 
dit  et  audivit,  et  fac  eara  priiicipem  redemplionis 
Filii  tui,  ut  a  numero  istorum  nunquam  sejiarelur, 
qui  ia  regno  tuo  gaudent.  Libera  me  ab  omni  falla- 
cia  malignorum  spirituum,  qui  me  cum  omni  huma- 
no  genere  odio  habeut,  ne  rae,  ipsis  cousentiendo, 
contaminem:  hoc  mihi  concedere  velis  per  san- 
ctam  Mariam,  maris  stellam,  et  per  Filiura  tuum. 
Araen. 

Divina  Deilas,  qua',  cum  aliis  potenliie  luu'  super 
penaas  venlorum  volas  [Psal.  xvii),  quorum  elevalio 


voluntatem   tuam  delimjuentes,    quos  de  eadem  lu-  B  et  volatus   per  vim  tuara   existit,    per    forlitudinem 


cida  regione  expellebas  furti  potentia  tua.  iluinam 
tamen  isturura  reiediljcavit,  pust  etfusionem  aqua- 
rum  nubium  per  novam  prugeniem  quoe  ex  Nue  pre. 
cessit,  postquam  serpentino  generi  ostendebas  quid 
in  forti  putentia  tua  facere  posses  contra  furorem 
draconis,  qui  in  ifistimatione  sua  omui;  liumaaum 
genus  deglutire  deberot,  quod  diabolus  tamen  non 
cognovit;  quia  tibi  nunquam  servire  incaipit.  In 
omnibus  quse  cum  diluvio  faciebas,  quando  humi- 
nes  demersisti,  ruinam  errantis  turbaj  ostendebas. 
Tu  enim,  sancta  Divinitas  in  Noe  novara  sobolem 
planlasli,  sicut  etiam  terra  in  alium  modum  eversa, 
uovum  succum  vini  protulit.  Abraliam  prima  radix 
fu 

Aaron  de  radice  abscissa  fronduit  {Num.  xvii),  in 
qua  praesignasti  Nati  tui  incarnationem,  qui  in  pu- 
dica  alvo  Virginis,  de  vi  tua,  sancta  Divinitas,  absque 
omni  carnali  conceptione  lloruit.  0  pura  Divinitas, 
tu  attendisti  malitiosum  auditum  [jrirase  mulieris 
per  serpentem  deceptse,  et  nobilissimam  virgam 
Mariara,  de  vi  tua  florere  fecisti,  qua»  nuntiuin  ar- 
changeli  cum  auditu  verse  liumilitatis  suscepit,  et 
in  vera  iide  tibi  obedivit  {Luc.  i).  Hanc  tu  super 
sidera  in  coelum  unicam  matrem  tuam  alienae  na- 
tura"  levasti,  qiio  non  venerat  Eva :  qu;e  nubis  per- 
didit  Eva,  ea  per  inatrera  salvationis  cum  omnibus 
ornamentis  paradisi,  nobis  reddita  et  reservata  sunt. 
Nunc,  0  laudabilis   Divinitas,    laus  tibi  sit,  quoniam 


tuam  rationalitas  in  angelis  et  hominibus,  qui  upus 
tuum  sunt,  vulat;  et  tu  sapientia  es,  quai  islorum 
ratiunahilitali  scientiam  dat,  ut  qualia  opera  eorum 
sint,  agnoscant ;  et  ea,  velut  sapiens  vir,  domum 
suam  supra  poliam,  scilicet  Christum  a^diticent. 
Ratiunalilas  huminis,  cum  sapienlia  terram  pro- 
funde  fodit,  quatenus  supra  petram  domum  suam 
aediticet  {Matth.  vii).  (Inde  qui  cum  sapientia  ad 
ccelestem  araorein  aHerni  Dei  volal,  viara  vanam  iu 
peccatis  vivendu  despicit.  'IVdiusus  autem  et  slul- 
tus  homo,  quem  taedel  terram  in  altura  fudere,  et 
domum  suam  supra  petram  fundare,  hic  desideria 
carnis  sua;  colit  et  dendebitur.  Tu,  pura  Divinitas, 
it,  quae  in    ramis    generis  sui  lluruit,    sicut  virga       Moysen  de  aquis  sumptum  servasti,  quem   lilia  Pha- 

raonis  tanquam  lilium  suum  nutrivit,  ne  morte  suf- 
focaretur  (Exod.  ii).  Aqua  Spiritui  sancto  adest, 
quoniam  per  eam  omnis  fornicatio  et  forma  exina- 
nitur,  cui  huniiditas  adest,  quia  omnia  temperantur, 
ut  etiara  ignis  mauisterio  suo  omnia  temperal.  Sa- 
pientia  rationalitati  adjuncta  est,  et  corpus  ejusdem 
ratiunalitatis  indumentum  existit.  0  sancta  Divini- 
tas,  his  tribus  viribus  omne  opus  tuum  perfecisti, 
in  illa  unitate  in  qua  nulla  divisio  est,  nec  ullum 
eorum  aliud  injuste  excellil.  Sed  tu  es  omne  in  om- 
nibus  (/  Cor.  xv).  In  possibililate  potentiai  tuae  J 
creaturam  tuam  raultiplica-ti,  quie  in  una  forma'* 
raultus  sensus  habet.  Tu  etiam  praevidisli  in  visione 
antiquorum    sanctorum,    et   in    sanctis    novi   testa- 


omnia   malitiosa    hominis  reparabas,   el  in   scientia  D  raenti    incarnationem    tuam,    cui   ipsi  adsunt,    sicut 


tui  scripsisti  qualiter  inimicum  tuum  superares, 
Ad  pronunliandam  hanc  Scripturam  viros  elegisti, 
de  quibus  isti  prsecipui  fuerunt,  in  quibus  osteudi- 
sli  omnia  malitiusa  casus  Ada',  per  Filium  tuum 
reparanda  in  meliu«,  sicut  post  diluvium  terra  et 
humincs  quadam  novitate  in  meliiis  reparala  sunt, 
et  in  Abraham  inobedieutia  per  ubedientiam  deleta 
est.  Abraham  fuit  radix  incipi  mtis  sanctitatis,  qui 
per  obedientiara  praeceptum  Dei  sorvavit,  et  omni- 
polenti  Deo  hostiain  bonae  vuluntatis  obtulit,  unde 
et  meritu  paler  multarum  gentium  dicitur  {Geri. 
ivii)  ;  quia  hi«,  scilicet  obedientia,  ubservatione 
praeceptorum  Dei,  te,  sancta  Divinitas,  tetigit  et 
sigoavit.    Unde  etiam  nobilis  Maria  de    stirpe  ipsius 


fecisti  per  nubem  in  Noe,  et  per  arietera  in  Abra- 
hara,  et  in  Moyse,  quem  de  aquis  sumpsisli,  in  quo  i 
legale  fundamentum  tuum  scripsisti,  et  occulta  my- 
steria  et  miracula  quae  hurninibiis  ignota  sunt,  in 
mirabilibus  tiiis  focisti.  Tu  cuiin  por  clavem  nu- 
bium  aquas  eifudisti,  ct  per  circumcisionera  bapti- 
snium  Abraha;  ostendisti,  cujus  vinctionem  per 
Moysen  sanctilicasti,  quem  filia  Pliaraonis  de  aquis 
sumptum  servavit.  Filia  Phaiaonis  Ecclesiam  si- 
gnilicat,  qua;  ex  gentilibus  idula  culentibus  ad  Deum 
per  ablutionein  baptismi,  et  unctionem  Spiritus 
sancli  (cui  maxime  aqiia  pertinet)  ad  Deum  con- 
versa  est.  Futura  miracula  in  Moyse  praevidisti,  qui 
per  igneam  columnam  in  nocte  Israeliticum  popu- 


«241 


EPISTOL/E.  —  EPIST.  XLVII. 


242 


Inm  duxit,  el  mare  Rubrum  divisit  [Exod.    xiv),  per 
cujus   signiticafionem    diabolus  cum  omnibus  sequa- 
cibus  suis  submersus    est.  Virga  vero  qua  aquas  di- 
visas     confluere    focit,     legalem    correctionem,    qua 
plenum  numerum  primum   constituit,  supplebit   per 
Filium  suum.    Ecclesia   namque   per    incendium  vi- 
tiorum    multas    persecntiones   patitur,    sicut   eliam 
Israel  in  eremo  multas  perturbationes,  contra  Deum 
murmurans,  pcrtulit.  Moysi,  qiii  rubum  non  arden- 
tem   ardere  vidit  {Exod.    iii),   Israeliticum  populum 
saivandura    nuntiasti,    qui    ignis   signavit  Virginem 
per    Spiritum    sanctum    absque    omni    commistione 
viri    P^ilium   tuum    genituram,    per  quem   populum 
Israeliticum   in    aquis   sanctilicasti,   quem   in  Abra- 
ham  plantasti.  Tu  etiam  Moysi   diligentissimo  amico 
tuo  dorsum  tuum  ostendisti:  faciem  tuam  videre  de- 
sideranli  (Exod.    xxiv),  per   quod   ostenditur,   a  vi- 
vente  homine  cfternitatem  tuam  in  hac  terra    videri 
non  posse,   nisi  quantum  in  lide   cognoscitur.   Ipse 
enim   secreta    miracula  tua  amplius  humano  sensu 
suscepit,    quam    caeteri    homines,  unde  etiam  exter- 
ritus  et  excussus  est,  et  homines  latet  quid  de  cor- 
pore  ipsius  feceris.   0  sancta  Divinitas,  laus  tibi    in 
omnibus  operibus,  qutT  in    his   tribus  columnis  ope- 
ratus    es,   et  de  omnibus  miraculis   qua^   ad  novissi- 
mum  hominem   operaberis,  quia  per   Spiritum  san- 
ctum    in   iiis    tribus    viris    omnes  cseleri   propheta' 
pennati   sunt,  et  cum    ipsis    volant.    Nunc    observa 
magnos  et  parvos,  qui  de  Spiritu  tuo  scripscrunt,  et 
me    pusillam   quie   de    spiramine   Spiritus  tui,  cum 
ista  scriptura  laboravi.  Josue  volantes  pennas    Moy- 
5is  fecit,  quia  ab  ipso  pennatus  fuit.  Abraham  eliam 
post  Noe    Spiritu   sancto    inspiratus,    novam  legem 
Gen.    2vii),    scilicet     circumcisionem,    protulit,    et 
amnis  philosophia  prophetarum   ab  ipso  solo  exorta 
est  et  generata.    Deus   etiam  cum   coelum  et  terram 
creavit,  ctelum    cum    coelestibus   signis    ornavit,    et 
terram  cum    herbis    et  bestiis,    et  tandem  hominem 
creavit   (Gen.   i),  insignitum  omni    creatura,    et   in- 
telligibilem  omni  scientia. 

Omnia  miracula  quae  ante  Jesum  fuerunt,  scilicet 
per  signum  circumcisionis,  et  ornnis  prophetia  pro- 
l»hetarum,  m  ipso  omnia  completa  sunt  et  consti- 
lerunt,  qnia  in  aliena  natura  novus  homo  in  mun- 
dum  venit.  Deus  enim  misit  eum  in  terram  inara- 
tam,  et  in  terram  aratro  non  eversam,  in  c{ua  ipse 
nobilissimus  flos  crevit,  et  dulcissimum  odorem 
pra^buit  universo  mundo,  sicut  et  nobiles  flores  in 
inarata  terra  crescunt.  In  lloriditate  namque  sua 
novus  mundus  processit  in  similitudine ,  sicut  Deus 
Ada;  dixit :  Crescite  et  mulliplicamini,  et  replete  ter- 
ram  (Gen.  i).  Sed  quia  gcrmen  illud  periit  per  de- 
ceptionem  antiqui  serpentis,  ita  quod  in  primo  ortu 
non  processit,  postea  Filius  Dei  mortein  primi  ho- 
minis  suffocavit,  et  magnos  botros  in  nova  vinea 
planlavit,  qui  optimnm  vinum  dederunt,  ex  quo 
omnes  cum  magno  gaudio  inebrioti  sunt.  Vinea 
vi'ro  ista  tidem,  qufi'  ex  verbo,  scilicet  Filio  Dei, 
emanavit,  designat,    cujus  processioneni   lotns  mun- 


A  dus  enarrare  non  posset.  Botrorum  autem  optimum 
vinum  suam  dulcissimam  doctrinam  signiticaf,  qua 
homines  in  parabolis  docebat;  qnia  divina  myste- 
i'ia,  generi  per  consilium  serpentis  obnubilato,  vi- 
denda  non  sunt,  nisi  ut  facies  hominis  in  speculo, 
in  quo  tamen  non  est,  resplendet.  Quomodo  enim 
posset  vita  a  mortali  homiue  videri?  Ipse  enim  ob- 
scura  verba  hominibus  locutus  est,  scilicet  parabo- 
las,  quia  in  pecratis  coiicepti  verba  vittp.  aliter  ca- 
pere  non  possent.  P^ilius  enim  Dei,  qui  diviua  vita 
est,  in  mundum  venit,  qui  tabernaculum  est  homi- 
nis,  noxiali  pomo  decepti,  quatenus  eum  ad  vitam 
revocaret  verbis  doctiin;r  su;e,  quem  in  humana 
specie,  qii;i'  deitatem  siiam  texerat,  videbat.  Fons 
vivus,  ciijus  divinitatem  nullus  intueri  potest,  Deus 
omnipotens  est,  qui  in  pnescientia  sua  prcedestina- 
verat  incarnandum  Filium  suum  ex  homine,  quem 
ad  imaginem  et  similitudinem  suam  creaverat, 
quatenus  per  ipsius  sanctam  humanitatem,  homo 
perditus,  liberaretur,  ab  feterna  morte,  qui  nullo 
modo  aliter  liberari  potuit.  Filius  namque  Dei, 
unica  vita  absque  principio  et  fine  existens,  morta- 
lem  hominem  ad  vitam  suscitavit,  a  morte  geterna 
resuscitavit,  quern  in  duabus  naturis  creavit  de 
materia  terree,  unde  peccata  sentit ;  et  ex  anima, 
per  quam  Deum  omnipotentem  et  invisibilem  intel- 
ligit,  qui  altissimus  inons  est,  ad  quem  nulla  crea- 
tura  ascendere  valet:  unde  decebat  eum,  a  quo  om- 
nis    creatura   descendit  et   movetur,   ut   per   Filium 

C  suum,  Deum  scilicet  et  hominem,  liberaret,  qua- 
tenus  vacuus  angelicus  chorus  per  eum  suppleretiir. 
Deus  enim  coelum  et  terram  constituit,  quemadmo- 
dum  Moyses  inspiratus  Spiritu  sancto,  scripsit, 
quam  in  tictili  vase,  scilicet  homine,  designavit, 
quem  diabolus  ad  pleuum,  ut  iu  miraculis  Dei  con- 
stitutus  est,  non  cognovit,  sicut  etiam  divinitas  in 
humanitate  latens  et  occultata  est ;  quia,  si  perfecte 
eum  cognovisset,  nunquam  ad  decipiendum  eum 
aggressus  fuisset.  Diabolus  vero  etiam  ante  ruinam 
suam  eum  nunquani  vidit,  quoniam  a  charitate  cffi- 
cus  fuit,  quae  in  omnibus  rebus  velut  anima  el  ocu- 
lus  existit,  Jesum  Christum  sine  peccato  esse  sensit, 
et  in  eo  opera,  quibus  homo  ad  vitam  resurgit : 
ideo  recolens  primum  hominem  a  se  deceptum, 
eum  etiam  tentatum,  decipere  volens,  et  ut  memo- 
ria  ipsius  deleretur,  omni  modo  quamvis  incassum, 
laborat.  Sed  cum  superatum  se  vidisset,  omnino 
perterritus  erubescebat,  et  in  malitia  sua  conlidit, 
nt  per  Antichristum,  Deum  in  opere  suo  confundere 
debeat,  quia  ex  furti  vena  prim;f'  deceplionis  sufp 
confidit  in  terreno  homine  perficere,  quod  in  inex- 
stinguibili  lumiiie  non  valuit,  quod  Job,  qui  in  do- 
lore  suo  perfusus  est,  in  proplielia  sua  intellexit, 
quando:  Diabolus  fidudam  habet,  quod  Jordanis 
in  os  suum  fluat  (Job.  xl).  Ipse  enim  maxime 
odit  ignem  et  aquam,  quoniam  omnes  creaturte 
per  ipsa  tirmatir  et  animat;i'  sunt.  Ignis  vero  in  quo 
secundum  impietatem  suam  ardet,  omni  lumine  ca- 
ret,    ipsc    ctiam   oranis  viriditatis  exper-s  est,  ct  ideo 


■243 


s.  irLnEGARnis. 


H4 


cum  Ince  ct  humiditale  parlem  non  habel.  Nobilis-  A  curetis.  llogamus  eliam,  ut  ea  qua<  viva   voce  nobis  | 


simus   flos   virgt-e    Aarou.    pcr  ifj;nem     florem,  et  in 

aqua   mortem    sntloravit,    di-  .luo  tloriditas  sanclita- 

tis  pt   raMfstinm   vu-tntum  exorta  est,  quoniam    ipso 

uobile  germen  ab  aito    monte  descendit,  unde  etiam 

novum   genus  plautavit.  Prophetica   namque    verba, 

qufP  in  umbra  famii'  sonuorunt,    tunc  formata  ajtpa- 

r\ierunt,  quando    Filius    Dei    de  allo  monte,  scilicct 

de  corde  Palris  sui,  descendit   ad  induendam  huma- 

nitatem,    qui  oninem   vocavit  creaturam,   et  eam  in 

cavernam  naturiP    suje    constitnit,    q\u)niam    ipsum 

deccbat     ut    nova     sanctitate    ccblestium    virtutum 

humines     indueret,    nova    humanilate    indutus.    llli 

enim,  secundum  Joanuem,  non  ex  sanguinibus,  neque 

ex  voluntate  carnis,  neque  ex  volunlate  viri,  sed  ex 

heo  nati   sunt   (Joan.    \];    quia,    sicut    Maria   virgo 

contra  naturam    Deum   et    liominem  genuit,  ita  isti 

contra  naturam  carnalis  concupiscentise,    ipsum  imi- 

tando,  in    novam   sanctitatem    nati    sunt,    quam  ex 

ipso  suxerunt.    Filius   namque  Uei,   sicut  bonus    et 

sapiens  hortulanus,    bonas  et  ad  cujusque  utilitatem 

perfectas   colligit   herbas,  bonos  et  perfectos  homi- 

nes,  qui   quasi  bona  herba  in  bona   terra   fuernnl, 

quoniam  eum  audierunt,  et  sermones  ipsius  audien- 

tes,  priPceptis    ipsius  libenter  obtemperabant  in  tide 

el  charitate.    Ipse  quoque  duodecim  apostolos  elegit 

[Matth.    x),  ad    numerum    duodecim    prophetarum, 

qui   umbra    fuerunt    Christi,     sicut    umbra    corpus 

ostendit. 

EPISTOLA  .XLVIII. 

PHILIPPI   DECAM  ET   (  LEIUCORUM    COLONIENSIU  M   AD 
HILDEGARDEM. 

Ejus  precesjlagitant.    Rogant  ut  quse  viva  voceillis 
prius  dixerat ,  Utleris  commendet  et  ipsis  transmittat. 

Philippcs  decanus,  iicet  indignissimus,  majoris 
ecclesia?,  totusque  clerus  Colonien.,  IIildeg.vriu  de 
S.  Roberto  in  Pinguia  veneranda^  sectatrici  Pa- 
tris  illius,  quam  elegit  Maria  {Luc.  x),  et  nunc  per 
munditiam  cordis,  et  in  futuro  tacie  ad  faciem 
Deum  intueri. 

Quia  maternam  pietatem  vestram  diligimus, 
vobis  notum  facimus,  quia  postquam  a  nobis  re- 
cessistis,  cum  per  divinam  jussionem  ad  nos 
venissetis,  ubi  verba  vit*,  prout  Deus  vobis 
inspiravit,  nobis  aperuistis,  in  maximam  admiratio- 
nem  ducti  sumus  pro  eo  quod  Deus  in  tam  fragili 
vase,  in  tam  fragili  sexu  hominis,  tanta  mira  secre- 
torum  suorum  operatur.  Sed  Spiritus  ubi  vull  spi- 
rat  (Joan.  iii).  iNam  ex  multis  rerum  indiciis  mani- 
festum  lit,  quod  in  priecordiis  vestris  placitam  sibi 
sedem  elegerit:  merito  et  nos  in  admiralionibus 
nostris  ad  vos  quasi  ad  vivum  Dei  templum,  preces 
oblaturi,  accedimus,  et  de  corde  vestro,  siculi  re- 
vera  de  Dei  oraculo,  veritatis  responsa  llagitamus. 
Beatitudinem  enim  vestram  quam  intime  exoramus, 
ut  desideria  nostra,  quoniam  ad  curam  animarum 
respiciunt,  intentius  Deo  commendetis :  et  si  quid 
adh.f  rens  Deo,  animus  vester  in  vera  visione,  ut 
assolet,  de   nobis    perviderit,   litteris  nobis  intimare 


B  : 


prius  dixistis,  litteris  quoque  commendetis,  et  nobis 
transmittatis;  qui»,  dum  carnalibus  concupiscen- 
tiis  dediti  sunuis,  spiritalia  qua^  ncc  videmus,  nor 
audimus  facile  jmm-  negligentiam  oblivioni  trudi- 
mus.  Valeat  dilecL.i.  vcstr.i,  et  ille  vobiscuni  sit 
quem  toto  corde  diligilis. 

HESPONSLM  HILDECARDIS. 

Gravissiynis  verbis  et  Dei  nominv.  negligenliam  cleri 
corum  in  cura  animaruni  aliaquevitia  repreiihen 
dit;  monila  dat  plurima  multasque  tliam  prxdi 
cliones  miscet. 

Qui  erat,  et  qui  est,  et  qui  venturus  est  [Apoc.  i) 
pastoribus    Ecclesia-     dicit:     Qui     erat,     creaturan 
facturus  eral,    ita  quod  testimoniuin  testimonioruu 
in  semetipso  habuit,    omnia    opera    sua  faciendo  s 
cut    voluit.    Qui    enim    omnem  creaturam    fecit,  t 
testimonium    testimonioriim    in    omnibns    operibii 
suis  ostendebat,    ita,    quod   (juodque   foriuarum  aj 
paruit.  Qui    venturus  est,   omnia  purgabit,  et  ea  di 
nuo  in  alia    vicissitudine,    iterabit,    et  omnes  rugj 
temporum  et   temporum   absterget,   et  omnia  simi 
nova  esse    faciet,  et  post  purgationem  ignota  ostei 
det.    De   ipso  ventus   tlavit,  sic  dicens:    Firmamec 
tum  cum   omnibus  ornamentis    suis    posui,  nuila 
carens.  Oculos    enim  quasi   ad    videndum,  aures  8 
audiendum,  nares  ad  odorandum,    os  ad  gustandui 
habet.    Nam  sol,   quasi    lumen    oculorum    ejus  es 
ventus  autem  auditus    aurium  ejus;   aer,  odorame 
r.  tum  ejus;  ros,    gustus  ejus,  viriditatem  sudando,  i 
oris    spiramen.    Luna    quoquc    tempora   temporu 
dat,  et  sic  scientiam  hominibus    ostendit.  Stella-  a 
tem,  velut   rationales  sint,  sic    sunt,    quia   circulu 
habent;    sic  etiam  rationalitas   multa  comprehend 
Quatuor  etiam  angulos   orbis,    igne,   nube   et    aqi 
tirmavi,   et  sic   omnes   lerminos  terrae,  quasi   ven 
conjunxi.  Lapides  de  igne  et  aqua  sicut  ossa  fudi, 
terram  de    humiditate   et  viriditate  quasi   medulla 
conslitui.    Abyssos  velut    qui    corpus    sustinent, 
lixura    extendi   circa  quas   sudantes    aquBB    sunt 
firmamentum  eorum.  Sic  omnia  sunt    constiluta, 
dehciant.    Si   nubes  ignem   et  aquam  non  haberei 
velut  cinis    essent.    Sed   si  ca-tera  luminaria  lum 
do  igne  solis  non  haberent,   per  aquas   non  fulmin 
D  rent,  sed  cjcca  esseut.    Ha-c  sunt  etiam  instrumer 
a-diticalionis    hominis,  qua?    tangendo,  osculando 
ampleclendo  comprehendit,  cum  ei  ministrant,  ta 
gendo    sciiicet    quia   uobilem    potestatem    cum    ' 
exercet.  Sed  et  homo  nuUam  liceutiam  possibilita 
haberet,  si    ista  cum    eo    non    essent.    Sic    ista  ct 
homine,  et    homo    cum   illis.    0    lilioli,  qui  gre§ 
meos    pascitis,   de   instanti    instructione    Domini : 
vocis,  quare  non  erubescitis,  cum  csetera'    creatu 
pr;pcepta,   quai    de    magistro  suo  habent,  non  de; 
rnnt,  sed  psrficiunt?    Vos   constilui    sicut   solem  : 
caHera  luminaria,  ut  luceretis  hominibus  per  igni. 
doctrin;p   in    bono   rumore  fulgurantes,   et  ardem 
corda    parantes.    Hoc    in    prima  a;tate    mundi  fe. 
Abel   enim  elegi,    Noe  dilexi,    Abrahai    me   osten 


545 


EPlSTOL.i:.  -  EPIST.  XLVU. 


246 


[Gen.  IV.  VI,  ,\u),  Mosen  ad  institutionem  legis  im- 
biii,    prophetas    etiam    aiiiantissimos    amicos    meos 
,  constitui  (Exod.   iii,  iv,  v).  Unde  etiam  Abel  sacer- 
dotium  praeiigurabat,    Noe  principale  magisterium, 
Abraham  renovationem  sobolis,  Moyses  regale  nun- 
tium  et  prophetae  plurima  magisteria.  Sed  et   Abel, 
ut  luna,  splendorem  suum  elTudit,  quia  tempns  obe- 
dientise.  in  munere   suo   ostendit,   et   Noe  velut   sol, 
quoniam    aidiiicium   obedientia?    perfecit:   ac  Abra- 
ham,   ut  fortes  planetse,    cum    circumcisionem    at- 
tulit  :  et  Moyses,  ut  cseterse   stellu',   cum  per  obe- 
dienliam   legem   collegit;    et  prophetse,  ut  quatuor 
anguli,  qui  terminos  terrae  sustinent,  in  fortitudiue 
perstiterunt,    cum   orbem   terrae.   propter    instantcm 
iniquitatem    corripuerunt,    per     quod    etiam   Deum 
ostenderunt.    Lingua?    autem  vestrae   nutae    sunt    in 
clamante  voce  canentis   tubse   Domini,   sauctam   ra- 
tionalitatem  non  amantes,  quaj  sicut  stelUe  circulum 
circuitionis  habent.  Tuba   Domini,  justitia  Dei  est, 
quam  magno   studio  ruminare  deberetis,  eam  quo- 
quc  in  ofticiali  lege  el  obedienlia  cum  sancta  discre- 
tione    per    convenientia   tempora  iterando    populis, 
et  non   in  nimietate   eam  illis  incutiendo   Sed    hoc 
propter  pertinaciam    proprise  voluntatis  vestrse  non 
facitis.   Unde  lirmamento  justitia'    Dei,  luminaria  in 
linguis  vestris  desunt,  velut  cum  stell»  non  lucent, 
Vos  enim  nox  spirans  tenebras  estis,  et  quasi  popu- 
lus  non  laborans,  nec  propter  tsedium   in  luce   am- 
bulans;  sed  velut  nudus  coluber  in  caverna  se  ab- 
scondit,  sic  vos  foeditatem  in  vilitate  pecorum  intra- 
tis.  He,  he,  vos  esse  deberelis,  ut  dictum   est  :  Mons 
Sion  in  quo  habitastiin  eo  (Psal.  l.xxiii).  Nam  bene- 
dicti  et  signati  iu  ccelestibus   personis   habitaculum 
esse   debuistis,   myrrham  et  tlius   redolens,  in    quo 
etiam  Deus   habitaret.   Sed  hoc  non  estis,    sed  velo- 
ces  estis  ad  lasciviam  puerilis  a^tatis,  illorum  scilicet, 
qui  de  salute  sua   loqui   nesciunt.  Sed   et  quidquid 
caro  vestra    postulat    facitis  :     quapropter  de  vobis 
dicitur  :  Leva  manus  tuas  in  superbias  eorum  in  fi- 
nem,  quanta  malignatus  est  inimicus  in  sancto'1  [ibid. ) 
Nam  potestas  Dei,  colla  vestra  iniquitate  erecta  de- 
primet,  et  ad  nihilum  deducet  quse  velut  in  sufflatu 
venti  'intlata   sunt,   cum  Deum  non  coguoscitis,  nec 
hominem  timetis,  nec    iniquitatem    contemnitis,  ut 
eam  in  vobis  tiniri    desideretis.  Deum   non    videtis, 
nec  videre  desideratis.    Sed  opera  vestra  inspicitis, 
et  ca  in  vobismetipsis  judicatis,  scilicet   faciendo   et 
relinquendo  secundum  placitum  vestrum  qua?  vultis. 
0  quanta  malignitas  et  inimicitia   ha'c   est,    quod 
homo  nec  propter  Deum,  nec  propter  hominem,   in 
boua    conversatione  esse    vull ;  sed   quod   honorem 
appetit  sine  labore  et  praemia  seterna  sine  abstinen- 
tia,  et  quo  tantum  vehit  in  sanctitate  iuaniter  cupit 
personare,    secundum  quod  diabolus  dicit   :    Bonus 
et  sanctus  sum.   Sed   non  hoc.  Quid  nunc  dicitis  ? 
Oculos  non  habetis,  cum  opera  vestra  in  igne   Spiri- 
tus  sancti  hominibus  non  lucent,  et  cum  bona  exem- 
pia  eis   non    ruminatis.   Unde   tirniamentum  justiti-i' 
Dfi  iii  vobis  luce  solis  caret,  et  aer  aidilicio  virtutum 


k  in  odore  suavitatis.  Undedictum  est  :  Oculos  habent 

et  non    videbunt ;   nares    habent   et  non  odorabunt 

(Psal.  cxiii).  Nam  sicut  venti  tlant,  et  omneni  orbem 

perfundunt ;  sic  vos,  veloces  venti  cum  doctrina  ve- 

stra  omni  populo  esse  deberetis,   sicut  dictum  est  : 

/n  omnem  terram  exivit  sonus  eorum  {Psal.  xviii). 

Vos    autem    in    unaquaque     volante    saeculari  fama 

jam  lassati  estis,  ita    quod  interdum   milites,   inter- 

dum  servi,   interdum  luditicantes  cantores    existitis, 

sed  per  fabulosa  ofticia  vestra  muscas  in   aestate   ali- 

quando   abigitis.   Per   docrinam    quoque    Scriptura- 

rum,  qu;i'    de  igne  Spiritus  sancti  composilii'   sunt, 

anguli  fortitudinis  Ecclesiae  esse  deberelis   eam  su- 

slentantes,    sicut    anguli    qui    terminos  terra-  jsusti- 

nent ;    sed    prostrati    estis,    nec    Ecclesiam   tenetis ; 

'^  sed  in  cavernaji  voluptatis  vestrae  fugitis,  et  propter 

taediiim     divitiarum    et    avaritiae    cfTterarum     vani- 

tatum  subditos  vestros  non  imbuitis,  nec  eos  doctri- 

nam  a  vobis   qua^rere  permittitis,   dicentes  :  !Omnia 

elaborare     non    possumus.    Nam    eos    per  pra^cepta 

legis    perfundere   et  constringere  debetis,   ne    ullus 

eorum  per  fragilitatem,   quasi  per  medullam  faceret 

quod  sibi  eligit,  velut  terra  liumiditate  et  viriditate 

perfusa  et    constricta  est  ne  cinis  sit.   Propter  vos 

autem    spargiintiir,     et  in    unaquaque    causa,    qua* 

volunt  faciunt.  Vos  enim  ignea  columna  esse  debere- 

tis,  illos  perducendo,  et  eis  clamando,  ac  bona  opera 

coram  illis  exercendo,  ac  dicendo  :  Apprehendite  di- 

sciplinam,  ne  quando  irascatur  Dominus  et  pereads 

C  de  via   iusta  (Psat.   ii).  Nam  lex   Domini    per  amo- 

rem  et  timorem   plena  discipUna;  est,  et  ideo  qu.-i'- 

que  natura,  et  spiritualis  et  carnalis,  in  recto  itinere 

exercenda  est,    ne  Creator  minetur  eis  quos  creavit, 

quod  vias  suas  non  ambulant.  Sed  vosmetipsos  se- 

ducitis,   dicentes  :  Nec  lios,   nec    illos  superare  pos- 

sumus.  Quod  si  per  rationalitatem,  quam  Deus  vobis 

dedit,  subditos    vestros  veraciter  corriperetis,  veri- 

tati    resistere    non   auderent;  sed  quantum  possint, 

verba  vestra  vera  esse  dicerent.  Sed  quia  hoc   non 

facitis,  de  vobis  dicitur  :  Turbati  sunt,  et  moti  sunt 

sicut  ebrius,  et  omnis  sapienda  eorum  devorata  est 

[Psal.  cvi).    Hoc    tale  est.     Nam  turbati  estis,    cuin 

nuUum  respectum  boni  in  vobis  habetis,  ita  ut  bene 

ambuletis.   Moti  qiio  jue  in  magna  dubitatione  esti;*, 

cum   opera    vestra     rectum    respousum    vobis  non 

dant,    velut    nesciatis    quid    faciatis,    siciit    ebrius, 

quando  illa  qu;e  optio  mentis  ac    propri;i'  voluntatis 

vestra?     desiderat,     facitis.     Unde    omnis    sapientia, 

quam  de  Scripturis  et  de   doctrina   ubique   qusesivi- 

stis,   in   puteo   propri;i'    voluntatis    vestrge    devorata 

est,  cum  hoc  quod  tangendo,  et  sapiendo  sciebatis, 

in  plenis   desideriis    vestris  et  in  pinguedine  carnis 

vestr;p    faciebatis,   velut    infans   qui  in  infantia   sua 

nescit  quid  faciat. 

Quapropter  ad  vos  dicitur  :  Mores  moralitatis  ad 
populum  in  recta  stabilitate  non  habetis,  sicut  pedes 
reliquum  corpus  sustinent,  quatenus  Scripturis  eos 
circumdetis,  velut  abyssus  aquis  siidantibus  undiqiie 
circumdata  est.  Sed  dicitis  :  Tempus  loquendi  modo 


D 


i*7 


s.  iiii.1)Ki;aiu)1s 


'iiS 


noa  hahemus,  nec  etiam   nunc  tempus  est  ut  iuuiia-  A  Diabolus  aulem  in    quihusdam    in  genere  Abralnv, 


mur,  sicut  iu  prioribus  temporibus  erat.  Sed  dico  : 
Abel  autem  propter  odium  fratris  sui,  munus  suum 
non  deseruit,  sed  illud  Domino  si.o  obtulit,  quamvis 
ob  boc  occisus  sit  iGen  iv).  Noe  in  tremendo  ju- 
dicio  sulFocationis  creaturarum  angustiatus,  multum 
sudorem  emisit,  cum  mortem  valde  timuit,  ubi  jussa 
Dei  complevit  {Gen.  vi).  Quod  quidam  alii  homines 
di.xerunt  :  Quid  facil  stullus  isle  ?  Venti  enim  de- 
struent  eum,  sed  tamen  ipse  implevit  quod  Dominus 
ei  pra^ceperat.  Abrabam  vero  nec  propter  dolorem 
cordis  sui,  nec  propter  amorem  lilii  sui  cessavit 
quin  eumdem  filinm  suum  in  holocaustum  ligaret 
Gen.  xxu).  Moyses  quoqiie  legislator  dura  et  aspera 
a  fratribus  et  vicinis  suis    in  multo   dolore    passus 


cuni  maledictione  irrisionem  per  homicidium  et  per 
alia  prava  opera  fecit,  unde  de  benediclione  Dei 
cecideniut.  Sed  digitus  Dei  legem  Moysi  scripsit,  ubi 
turres  pra>dicti  fiiri.lnmonti  iu  altum  produxit.  Qua- 
propter  idem  diabohi.s  i'ii  pessimum  et  summum 
nialum,  quod  prius  consiliatus,  hic  manifeste  ostendit, 
cum  in  Baal  se  esse  Deum  dixit.  Unde  Dcus  lilioslsrael 
niultis  plagis  pcrcussit  (///  Reg.  xviii).  Tunc  uiii- 
cornis  venit,  el  in  sinu  Virginis  dormivit,  quaudo 
Verbum  Dei  caro  factum  est  [Joan.  i),  et  croleste 
fundamentum  totum  complevit.  Ipse  enim  in  virgi- 
nea  natura,  sacriticium  Abel  per  sanguincm  mar- 
tyrii  pleniter  factus  est.  Anliquus  quippe  serpens  ei 
insidiabatur,  quia  nescivit    quis  esset,   et   quoniam 


est ;  sed    tamen  legera  non  dereliquit,  sed  prifcepta  "  mysteria  illa  qua-  in   mente  Dei  erant,  non  cogaovit, 

et  Judaicum  popuium  hortahatur,  ne  illum  ui  mi- 
rabilibus  suis  audirent,  sed  quod  euin  a  discipulo 
sno  venditum  caperent.  Quapropter  ipsi  in  diversas 
regiones  venditi  sunt,  et  regionem  suam  perdiderunt. 
Filius  autem  Dei  Ecclesiam  quasi  arcam  Noe  super 
alios  altos  montes  posuit,  quandoper  discipulos  suos, 
principes,  duces  et  reges  tidem  docuit,  ubi  eam 
quoque  omnibus  generibus,  scilicet  justorum,  publi- 
canorum,  peccatorum  implevit.  Ipsequoque  in  Abra- 
h:im  obedientiam  inca^pit,  cum  incarnatus,  Patri 
suo  usque  ad  rnortem  obedivit  [Philipp.  ii),  et  in 
circumcisione  baptismum  in  nomine  sancta^  Trini- 
talis  dedit,  cum  discipulos  suos  baptizare  credentes 
pra-cepit  {Matth.  xxviii).  In  eodem  aulem  baptismo 
serpens  in  confusione  suffocatus  est  et  mors  devicta 
ac  vulnerata  est,  unde  Ecclesia  novam  generatio- 
nem  per  alienam  viam  genuit,  quia  Eva  sterilis  vita' 
fuit,  Maria  autem  majorem  gratiam  conlulit,  quam 
Eva  nocuisset. 

Sed  antiquus  serpens  Judfp.is  ac  infidelibus  homi- 
nibus  persuasit  ut  sanctos  Dei  persequerentur  et 
occiderent.  Filius  autem  Dei  vexillum  victoria'  in 
omnibus  operibus  suis  obtinuit,  et  discipulis  suis 
sicut  Moysi  legem  dedit,  ut  omnes  populos  docerent, 
et  uiagistros  constituerent,  et  Ecclesiam  in  omnibus 
ordinibus  suis  ornarent,  et  hoc  perfecerunt  per  in- 
spirationem  spiritus  Dei,  qui  in  cordibus  eorum  ve- 
ram  doctrinam  scripsit.   Et  quia  Verbum  Dei  incar- 


Dei  adimplevit.  Prophela'  etiam  de  infidelibus  ho- 
minibus,  velut  de  rapidis  lupis  occisi  sunt,  cuin  Deo 
obediant.  Vos  autem  in  modico  et  congruenfe  tem- 
pore  injurias  a  populis  sufferre  non  vultis  ;  et  ideo 
innumerabilia  et  infinita  tormenta  in  sinum  vestrum 
colligitis.  Dies  csse  deberetis,  sed  nox  estis.  Nam 
aut  nox  aut  dies  eritis.  Eligite  vobis  in  qua  parte 
stare  velitis.  Vos  autem  in  firmamento  justitiae  et 
legis  Dei,  sol  el  luna,  et  stelioe  non  estis,  sed  tene- 
bra-,  in  quibus  velut  mortui  jacetis.  Unde  ilerum 
dico  :  Deus  opera  qua^  per  semetipsum  fecit,  illis 
qui  ab  eo  declinant,  proponit,  quoniam  manipulos 
bonorum  fructuum  recte  non  ferunt.  Qiiemadmodum 
pater  opera  probitatis  sua'  filiis  suis,  cum  ab  eo  re- 
cedunt,  ostendit,  ubi  in  honestate  non  bene  ambu- 
lant.  Adam  in  benevolentia  praeceptum  Dei  suscepit, 
sed  consilio  diaboli  defecit  :  unde  claritatem  quam 
velut  lucidum  vestimeutum  habuit,  et  patrimonium 
paradisi  perdidit,  ac  iamentabile  vestimentum  in- 
duit,  et  in  tenebrosa  terra  ivit.  Tunc  diahoius  gau- 
debat,  quia  hominem  deriserat,  et  hoc  fecit  usque 
ad  Abel,  qui  bona  voluntate  Deura  dilexit,  et  volun- 
tatem  illam  bono  opere  ostendit.  Ibi  autem  diabo- 
lus  Cain  invasit,  ita  quod  fratrem  suum  occidit 
{Gen.  IV).  H.Tc  Deus  in  mente  sua  velut  in  libro 
scripta  inspexit,  qu^e  mysteria  diabolus  nescivit, 
quoniam  in  sancta  divinitate  tantum  apparuerunt. 
Quia  virginitas    in   Abel  sacerdotali    officio  et   san- 


C 


guine    martyrii    ornata    est,    qiiod  postea  totum  in  D  natum  erat,  Deo  placuit,  quod  omnes  ordines  ange- 


Kilio  Dei  completum  est.  Deinde  Deus  per  .Noe  in 
fedificatione  arac  coeleste  fundaraentum  j)ra'figura- 
vit,  ubi  novura  raundum  produxit.  Tunc  namque 
terra  novum  succum,  scilicet  vinum  dedit,  in  quo 
mors  et  vita  est,  ubi  etiam  diabolus  tilio  .Noe  per- 
suasit,  quod  propler  nuditatem  patrem  suum  inho- 
noraret  {Gen.  ix)  ;  unde  etiam  idem  filius  ejus,  de 
benedictione  libertatis  denudatus,  etiam  servus  fa- 
ctus  est  {Gen.  xvu).  Poslea  Divinitas  per  circumci- 
sionem  et  veram  ostensionem  muros  ejusdera  funda- 
meDti  in  Abrahara  deraonstrabat,  et  etiara  in  sterili 
rauliere.  Circumcisio  enim  confusio  scrpentis  et 
vulnus  mortis  erat.  Prima  quoque  mulier  slerilis 
vita;  fait ;   Ecclesia   autem  feta  vitis  per  tiJem  erat. 


lorum,  qui  per  nomina  sua  hominibus  nota  sunt,  in 
spiritali  populo  spiritaliter  designarentur,  velut  in 
presbyteris  et  episcopis,  ac  in  ca^teris  hujusmodi 
spirilualibus  ordinibus.  Tunc  Ecclesia  in  spirituali- 
bus  hominibus  sicut  aurora  apparuit,  et  ita  in  vir- 
tutibus  fulgebat,  quoniam  in  tribulationibus  eoruiu 
defensionem  quasi  scutura  et  protectionem  quasi 
loricam  habebat.  Et  ita  spiritalis  populus  in  magno 
honore  coram  Deo  et  hominibus  stabat,  usque  ad 
tyrannum  quemdam  qui  Baaliticus  cum  servitute 
idoloium  esse  ccepit.  Quod  spiritalis  populus  videns, 
primo  suspiravit  et  contrernuit.  Sed  tamen  idem 
spiritalis  populus  deinde  singularitatem  ac  singula- 
rem   proprietatem  in   actibus  suis  iniit,   et  a  pacto 


249 


EPISTOL.€. 


EPIST.  XLVIII. 


250 


quod  Deo  per  Spiritum  sanctum  promiserat,  decli- 
navit,  ac  velut  Judsei  fecerant,  illud  post  illud,  et 
aliud  post  aliud  pra^ceptum  reiiquerunt,  et  unusquis- 
que  ordo  legem  secundum  voluntatem  proprietatis 
sna;  siiji  posuit,  et  de  bona  conversatione  et  de  bona 
doctrina  se  averterunt.  Tunc  etiam  veste  obedien- 
tiffisicutAdam  deuudabantur,  et  ita  secundum  vo- 
luntatem  carnis  vivere  cceperunt.  Et  illud  in  tene- 
brosa  terra  fecerunt,  sicut  etiam  Adam  post  inobe- 
dientiam  a  Deo  t<'nebrosus  nominatus  est,  et  Eccle- 
sia?  sicut  prius  fulserant,  non  lucebant,  sed  velut 
obnubilatio  turbinis  facti  sunt,  quemadmodum  etiam 
Adam  propter  inobedientiam  obnubilatus,  nec  sibi 
nec  aliis  lucebat,  sed  in  tenebris  incedebant.  Et  de 
vivente  luce  iterum  audivi  vocem  dicentem  :  0  lilia 
Sion,  corona  honoris  capitis  tiliorum  tuorum  incli- 
nabitur,  et  pallium  dilatationis  divitiarum  eorum 
imminuetur,  quia  tempus  illud  non  cognoverunt, 
quod  eis  ad  videndum  et  subditos  suos  ad  docen- 
dum  dedi.  Nam  et  ubera,  ad  nutriendum  parvulus 
meos,  eis  data  sunt,  qua-  ipsis  recto  et  cougruenti 
tempore  non  pnebent,  unde  sicut  peregrini  lilii  fame 
multi  defecerunt,  quoniam  recta  doctrina  non  reli- 
ciuntur.  Vocem  quoque  habent,  et  non  ciamant, 
opera  eliam  eis  data  sunt,  et  non  operantur.  Glo- 
riam  absque  merito  habere  volunt,  et  meritum  abs- 
que  opere.  Qui  gloriam  cutn  Deo  habere  vult,  pro- 
prietatem  suam  ahscindat,  et  qui  meritum  apud 
Deum  liabere  desiderat,  opus  ad  hoc  exhibeat.  Sed 
quia  hoc  non  facitis,  ad  servos  scrvorum  compula- 
bimini,  et  ipsi  judices  vestri  erunt,  ac  libertas  ve- 
stra  a  vobis  declinabit,  sicut  benedictio  a  Clianaan. 
Ista  tlagella  pra-current,  alia  autem  et  postea  alia 
et  pejora  venient.  Nam  et  diabolus  in  semetipso  de 
vobis  dicit  :  Escas  epulantium  et  convivia  omnis 
voluntatis  men^  in  istis  invenio.  Sed  et  oculi  et  au- 
res  et  venter  meus  ac  vena^  niea-  de  spumis  istorum 
plenfR  sunt,  et  ubera  mea  plena  sunt  de  vitiis  eo- 
rum.  Nam  ipsi  in  Deo  suo  laborare  nolunt,  sed  eum 
quasi  nihilum  computant.  Quapropter  incipiam  cum 
eis  militare,  et  jocando  cum  eis  ludere,  quoniani 
eos  in  agro  Doniini  suilaborantes  non  invenio,  quem- 
admodum  Dominus  eorum  ipsis  jubet. 

Sed,  o  vos  discipuli  et  subditi  mei,  mul'.o  plus  eis 
coram  populo  disciplinati  estis.  Et  quia  sic  eslis,  eri- 
gite  vos  super  illos,  et  omnes  divilias  et  omnem  ho- 
norem  eorum  abstrahite  ab  eis,  et  omnino  despo- 
liantes  sutfocate  eos.  Ha^c  diabolus  in  semetipso  di- 
cit,  qua-  etiam  in  multis  judicio  Dei  complebit.  Sed 
ego  qui  sum,  audientibus  me  dico  :  In  tempore  illo 
cum  istud  tiet  per  quemdam  errantem  populum  pe- 
jorem  erranti  populo,  qui  nunc  est,  super  vos  pra-- 
varicanles  pra^varicatores  ruina  cadet,  qui  ubique 
vos  persequetur,  et  qui  opera  vestra  non  celabit.  Sed 
ea  denudabit,  et  de  vobis  dicet  :  Isti  scorpiones  sunt 
in  moribus,  et  in  operibus  serpentinis.  Sed  et  quasi 
in  zelo  Domini  de  vobis  imprecabitur  :  Iter  impio- 
rum  peribit  (Psal.  i).Nam  vias  vestras  in  iniquitate 
vcslra  ad  internecionem  deridebuntet  subsannabunt. 


A  Sed  populus  iste  qui  hoc  faciet,  a  diabolo  seductus 
el  missus,  pallida  facie  veniet,  et  velut  in  omni  san- 
ctitate  se  componet,  et  majoribus  sa^cularibus  prin- 
cipibus  se  conjunget.  Quibus  et  de  vobis  sic  diccnt  : 
Quare  hos  vobiscum  tenetis,  et  quai  e  eos  vobiscum 
esse  patimini,  qui  totam  terram  in  maculosis  iui- 
quitatibus  suis  polluunt?  Isti  enira  ebrii  el  luxuriosi 
sunt,  et  nisi  eos  a  vobis  abjiciatis,  tota  Ecclesia  de- 
struelur.  Populus  autem  qui  hoc  de  vobis  dicet,  vili- 
bus  cappis  quff>  alieni  coloris  sunt,  induitur  :  et  recto 
modo  tonsus  incedet,  atque  omnibus  moribus  suis 
placidum  et  quietum  se  hominibus  ostendet.  Avari- 
tiam  quoque  non  amat,  pecuniam  non  habet,  el  in 
occullis  suis  tantam  abstinentiam  imitatur,  ut  vix 
ullus  ex  eis  reprehendi  possit.  Diabolus  enim  cum 
hominibus  istis  est,  latitanle  fulgore  eis  se  osten- 
dens,  velut  in  constitutione  mundi  ante  ruinam  fuit, 
el  prophetis  aliquantum  se  similem  facit,  et  dicit  : 
Populus  jocando  loquilur,  scilicet  quod  velut  rapida 
et  immunda  animalia  et  velut  muscas  ei  me  osten- 
dam.  Sed  nunc  in  pennas  ventorum  fulgurante  to- 
nilru  volare  volo,  et  eos  omnibus  modis  ita  infun- 
dere,  ut  omnem  voluntatem  meam  perficiant.  Et  sic 
in  hominibus  istis  signa  mea  omnipolenti  Dco  assi- 
milabo.  Nam  diabolus  per  aerios  spiritus  ha'C  ope- 
ratur,  qui  propter  prava  opera  hominum  in  sufflatu 
venti  el  aeris,  ita  innumerabiles  circa  quosdam  dis- 
currunt,  sicut  musca-  et  culices,  qui  in  ardore  calo- 
ris  homiues    multitudine  sua   infestant.    Ipse    enim 

Q  homines  istos  hoo  modo  infundit,  quod  castitatem 
e\i  non  aufert,  et  quod  eos  castos  esse  permittit, 
cum  castitatem  habere  voluerunt.  Et  iterum  intra 
se  dicit  :  Castitatem  et  continenliam  Deus  diligit, 
quod  et  ego  in  istis  imitabor.  Et  sic  idem  antiquus 
hostis  per  aerios  spiritus  eosdem  homiues  inllat,  ita 
quoJ  ab  incestis  peccatis  se  abstinent.  Unde  et  mu- 
lieres  non  amant,  sed  eas  fugiunt.  Et  ila  quasi  in 
omni  sauctitate  hominibus  se  ostendent,  et  iliuden- 
tibus  verbis  dicent  :  Ca-teri  homines  qui  ante  nos 
castitatem  habere  volebant,  ut  assum  piscem  se  tor- 
rebant.  NuUa  autem  pollutio  carnis  et  concupiscen- 
tite  uos  tangere  audet,  quia  sancli  sumus,  et  Spiritu 
sancto  infundimur.  Vah!  errantes  homines  qui  nunc 
sunt,  nesciunt  quid  facient,   sicut  et  illi  qui  nos  in 

D  prioribus  temporibus  pra^cesserunt.  Nam  alii  homi- 
nes  qui  eo  tempore  in  fide  catholica  errant,  istos 
hom'nes  timebunt,  et  servili  officio  eis  ministra- 
bunt,  et  quantum  poterunt,  eos  imitabuntur.  Tunc 
de  conversatione  istorum  populus  gaudebit,  quo- 
niam  ei  justi  videbuntur. 

Cumque  isti  cursum  erroris  sui  hoc  modo  confir- 
maverint,  doctores  et  sapientes,  qui  tunc  in  lide 
catholica  tideliter  persistunt,  undique  persequentes 
expellent.  Sed  tamen  non  omnes,  quoniam  aliqui 
eorum  fortissimi  milites  in  justitia  Dei  sunt.  Sed  et 
quasdam  congregatioues  sanctorum  quorum  con- 
versatio  sancta  esl,  movere  non  poterunt.  Quapro- 
pter  principibus  et  divitibus  consilium  dant,  ut 
eosdem    Ecclesia-    magistrus    et    reiiquos    spiritale.s 


11 


S    llll.DKCAHDIS 


•252 


homine?,  scilicet,   subdilos  eortim,  fustibiis  el  lignis  A  cidnnt,   sed    dicent  :     Vse   nobis,   quia   peccavimus ! 


coerceanf,  qnalenus  jusli  iianl.  Kt  in  aliquibus  hoc 
complfbilur,  iinde  alii  ternti  contremiscent.  Sed 
tamen  secundum  quod  Elia'  dictum  osf,  multi  justo- 
riim  servabuntur,  qui  in  erroribus  istis  non  con- 
fundenfur,  nec  a  fundamentis  suis  destruentur 
III  Re(j.  \i\).  Seductorcs  antem  isti,  in  incoeptione 
seductionis  erroris  sui  mulieribus  dicent  :  Non  li- 
cet  vos  nobiscum  esse.  Sed  quoniara  rectos  do- 
ctores  non  habetis,  nobis  obedife;  et  qurecunque 
vobis  dicimus  et  pra^cipimus,  facite,  et  salwv  eritis. 
Et  hoc  modo  feminas  sibi  contrahunf,  et  eas  in 
errorem  suum  ducunt.  Tnde  etiam  ipsi  in  superbia 
tumentis  animi  dicent  .  Omnes  superavimus.  Qui 
famen  postea  eisdem  feminis  spcreta  iu.\uria  com- 
miscebuntur,  et  ita  iniquitas  et  secta  eorum  denu- 
dabitur.  Sed  qui  sum,  dico  :  Sic  iniquitas,  quae 
iniquitatom  purgabit,  super  vos  ducefur,  sicut  scri- 
jilum  est :  Posuit  '.enebras  latibulum  suum,  in  circuitu 
ejus  (abernaculuin  ejus,  (enebrosa  aqua  in  nubibus 
aeris  {Psal.  xvu).  .Nam  Deus  prava  opera  vestra 
qucp  absque  luce  sunt,  constituet  ad  vindictam,  in 
qua  se  a  vobis  sine  adjulorio  abscondet,  quoniam 
.Tqtiitatem  super  vos  non  clamabit,  sed  vos  ini- 
quos  esse  dicet.  De  cop.Io  enim  lex  et  doctrina  est, 
in  quibus  apud  vos  liabitaro  debuit,  si  ornamen- 
tum  virtutum  et  rodolens  hortus  deliciarum  essetis. 
Sed  malum  exemplum  in  mentibus  hominum  estis, 
cum  rivulus  bonn-  tam.i-  de  vobis  non  fluit,  ita  quod 


B 


(Thren.  v.)  tpsi  namque  de  pnrtorifo  timore  ot  de 
prjoterifo  dolore  ad  jiistitiam  confortabuntur,  quem- 
admodum  angeli  in  casu  diaboli  in  amore  Dei 
confortafi  sunt.  Et  sic  posfea  in  humilitate  vivent, 
nec  pravis  operibus  Deo  rebellare  cupient.  Sed  a 
mullis  erroribus  purgafi,  dcinceps  in  fortissima  vi 
rectitudinis  persistent,  scd  et  multi  homines  mira- 
buntur.  quod  tam  valida  tp'mpestas  hanc  lenifatem 
pracucurrit.  Homiues  aufcm  qui  ante  tompora  ista 
fuerunt.  multas  et  validas  pugnas  conlra  volunfat<!s 
suas  in  pericuiis  corporis  sui  sustinuerunt,  ot  qui- 
bus  eripore  se  non  potuerunt.  Scd  in  tcmporibns 
vestris  muifa  iiiquiela  bolla  ])ro[>ter  proprias  vo- 
luntales  et  incorapositos  mores  veslros  habetis,  iu 
quibus  raultas  tribulationes  patiimini. 

Quicunque  ergo  pericula  ista  effugore  voluerif, 
caveat  ne  in  oculis  suis  ifa  contonobrolur,  quod  in 
retibus  a-rumnarura  istarum  occupetur.  Sed  unus- 
quisque,  quantuni  pr;ovale])it,  per  bona  opera  et 
respectura  bon.-c  voluntatis  illa  fugiaf,  et  Deus  au- 
.xiliMin  suiira  illi  providebil.  Diabolus  namque  in 
opere  Dei  errorera  fecit,  etiara  in  primo  horaine 
inco^pil,  undo  spuraas  vitiorum  suorum  super  spi- 
ritalem  populura  exspuit.  Sod  Deus  pojjulum  quem 
sibi  elegit,  in  roclitudine  sorvabif,  sicut  etiam 
quosdam  horaines  contra  novissimura  errorem  ser- 
vat,  iit  illura  dissipent.  Sic  diabolus  in  cauda  erro- 
ris    hujiis    confundetur,    et  siciit  coliiber  in    caver- 


nec    cibiim    ad    vescendura,    nec    vestimentum    ad  /-  nam  abscondefur,  velut   etiam   in   novissimo  orrore 


operiendum  in  recta  respectione  aiiiraa-  habetis,  sed 
injiista  opera  absqiie  bono  scientia>.  Unde  honor 
vester  peribit,  et  corona  de  capite  vestro  cadet.  Sic 
justitia  jusfitiam  provocat,  et  quserit  ac  perscruta- 
tur  omnia  scandala  [li^lattli.  .viii),  ut  scriptum  est  : 
Verumtamen  ra?  homird  per  quem  scandalum  venit 
{}falth.  xviii).  Nam  oportet  iit  per  tribulationes  et 
contritiones  prava  hominum  opera  purgontur.  Sed 
tamen  mullae  aerumna'  et  illis  accuraulantur,  qui 
aliis  in  impietate  sua  miserias  inferiint.  Intideles 
aiitem  homines  isti,  et  a  diabolo  seducti,  scopa 
vostra  eriinf  ad  castigandura  vos,  quia  Deum  pure 
non  colitis,  et  tandiu  vos  cniciahunf,  quousque  ju- 
stitia;  et    iniquifates    vestr.T    piirgentur.    Isfi   autem 


in  confusionem  ducetur.  Deiis  enim  opera  siia  in 
Adara  prjovidif,  quem  de  limo  carnem  et  ossa  fe- 
cit,  cura  ei  spiraciiluin  vitie  inspiravit  [Gen.  i,  ii). 
Sed  cura  Spiritiis  horainis  ab  eo  recesserit,  caro  et 
ossa  in  cinerem  vertuntiir,  sed  famen  in  novissimo 
die  renovabuntiir.  Quod  aiitem  Deus  hominem  de 
lirao  fecit,  veterem  legem  hoinini  dandara  praefigii- 
ravit.  Sed  qiiod  idem  homo  do  limo  in  rarnem  ot 
ossa  surre.vif,  spirifalom  legom  ostondit  quam  Fi- 
lius  Dei  per  semefipsuin  attiilit.  Qui  eliam  post  ci- 
nerem  renovabitur,  el  *lernus  erit,  in  quo  de- 
monstrabitur,  quod  cum  prtrmio  sanctitalis  et  cum 
prsemio  vera;  legis  faciom  (Ireatoris  videbit,  qiiia 
ibi     vere    renovatus     cst,  queraadraodura    scriptum 


deceptores  illi  non  sunf,  qiii  ante  novissimura  diem  D  est  :  Emitte  Spiritum  tunm,  e(  creabuntur,  et  reno- 


venturi  siint,  cum  diabolus  in  altum  volaverit,  ut 
ipse  in  initio  contra  Dominiira  piignare  coipit  {Isa. 
xiv),  sed  praecurrens  germen  illorum  sunt,  sed  ta- 
men  postqiiam  ipsi  in  perversitatibus  Haal  el  in  aliis 
pravis  operibus  sic  inventi  fiierint,  [)rincipes  et  alii 
majores  in  eos  irruenf,  et  veliit  rabidos  lupos  eos 
occident,  ubiciinque  eos  invenerint.  Tunc  aurora 
jiistitiae  et  novissima  vestra,  meliora  prioribus 
eriint,  ac  de  omnibus  pra-feritis  timorati  eritis,  et 
quasi  purissimum  aurura  fulgebitis,  et  sic  per  longa 
tempora  permanebitis.  Nam  priraa  aurora  justitia', 
in  spiritali  populo  tunc  surget,  ut  priraitus  ciim 
parvo  numero  inrf/>pit,  nec  ipsi  miiltas  facultafes, 
nec  multas  divilids  habere  volunt,   qua,;   auiraas  oc- 


vabii  faciem  terr^e  IFsal.  ciii).  Quod  dicitur  :  Tii, 
Deiis,  qui  orania  creasti,  omiftes  iii  novissiraa  tuba 
Spiritum  tiiiirn,  et  homines  in  imraorfalifafe  sur- 
gent ;  ita  qiiodamraodo  non  crescent,  nec  aroscent, 
nec  in  ullam  putrcdinera  convertentur.  Et  sic  re- 
novabis  facieni  terra»,  scilicot  quod  cor[)iis  et  aniraa 
in  una  scientia  ef  in  iina  perfectioiie  erunt.  Hoc 
Deus  faciet,  in  quo  nec  initium  nec  iinis  est.  Nam 
Deus  in  millum  respicit,  quia  ipse  totus  est.  ''^t 
ipse  hominem  creavit,  in  qiiem  opus  et  miracula 
sua  posuit,  et  cui  quodque  apditicium  virtutum  cora- 
raisit,  per  qiiod,  in  idipsum  tendat,  quod  idem 
Doiis  valde  aniat,  (jiiia  charitas  est  (/  Joan.  iv). 
Nam  Deus  facit  velut   aliqiiis   paterfamilias,    qui   fa- 


^:i3 


S 


'i 


miliari  amico  suo  bona  sua  committit,  quatenus 
pro  bono  opere  eorumdem  bononim  mercedem  ab 
ipso  recipiat.  Nunc,  o  filii  Dei,  audite  et  intelligite, 
quid  Spiritus  Dei  ad  vos  dicat,  ne  de  meliore  parte 
pereatis.  Et  Spiritus  Dei  vobis  dicit:  In  civitateni 
et  regionem  vestram  aspicite,  et  nefarios  homines 
a  vobis  abjicite,  qui  pejores  JudiTis  sunt,  et  similes 
Sadducaeis.  Nam  quandiu  vobiscum  manserint,  tuti 
esse  non  poteritis,  Ecclesia  enim  super  iniquitate 
istorum  plorat  et  plangit,  quoniam  lilii  ejus  in  ini- 
quitate  istorum  contaminantur.  Quapropter  ipsos  a 
vobis  projicite,  ne  congregatio  et  civitas  vestra  per- 
eat,  quoniam  in  Golonia  pridem  convivium  rega- 
lium  nuptiarum  praeparatum  est,  unde  platese  ejus 
adhuc  fulminant.  Ego  autem  timida  et  paupercula 
per  duos  annos  valde  fatigata  sum,  ut  coram  ma- 
gistris  et  doctoribus  ac  cseteris  sapientibus  in  qui- 
busdam  majoribus  locis  ubi  mansio  iilorum  est,  vi- 
vente  voce  ista  proferrem.  Sed  quia  Ecclesia  divisa 
erat,  vocem  hanc  interim  subtraxi. 

EPISTOLA   XLIX. 

PRjEPOSITI  sancti    petri   totiusque     cleri    trevirorum 
ad  hildegardem. 

Orant  uf  quse  ipsis  nuper  in  diebus  Pentecosfcs  prse- 
dixeraf,  scripfis  commendef  ef  transmitfaf . 

R.  peccator  et  prfcpositus  majoris  ecclesife  S. 
Petri,  ac  totus  Trevirorum  clerus  ,  Hildegardi  fa- 
mulaj  Dei,  ac  mysteriorum  ipsius  quamplurimorum 
conscise,  in  coenobio  B.  Roberti  devote  vivenli,  cum 
gratiarum  actione  manus  extensas  pro  ipsa. 

Cum  per  divinam  permissionem  revelenfur  ex multis 
cordibus  cogitafiones  [Luc.n)  nostree  ad  vos,  perdivi- 
nam  voluntatem,  cum  toto  adnisu  corporis,  tota 
devotione  mentis  vos  diligimus.  Scimus  enim  Spi- 
ritum  sanctum  vos  inhabitare  [Rom.  viii),  et  plu- 
rima  cseteris  hominibus  incognita,  per  ipsum  vobis 
manifestari.  Nam  ex  quo  a  nobis  recessistis,  cum  in 
diebus  Pentecostes  nuper  ad  nos  superna  disposi- 
tione  venissetis,  ubi  comminationem  Dei  nobis 
imminere  prsedixistis,  multa  dispendia  Ecclesiarum, 
et  multa  pericula  hominum  circa  nos  et  apiid  nos 
vidimus  et  experti  sumus,  quia  secundum  bonum 
consilium,  quod  nobis  dedistis,  iram  Dei  placare 
negleximus,  et  nisi  per  misericordiam  Dei  vindicta 
ipsius  retracta  fuisset,  forsitan  eisdem  periculis 
immiuentibus  in  desperatione  succubuissemus.  Et 
quia  Deus  in  vobis  est,  et  verba  ipsius  ab  ore  vestro 
sonant,  quam  intime  materualem  dilectionem  ve- 
stram  exoramus,  ut  ea  quse  viva  voce  nobis  tunc 
propalastis,  per  prwsentem  bajulum,  scripta  nobis 
transmittatis,  quatenus  succedens  posteritas  et  vin- 
diclam  Dei,  et  misericordiam  ejus  super  nos  dire- 
ctam  videat,  et  vos  consciam  secretorum  ipsius  ve- 
racem  et  dilectam  esse  cognoscat.  Protectio  Do- 
mini  super  vos  semper  maneat,  et  quod  in  vobis 
ccepit,  bono  line  in  vobis  perliciat. 


EPISTOL^.  —  EPIST.  XLIX. 

A  RESPONSUM  HILDEGARDIS. 


254 


Poslquam  negligentiam  pasforum  ef  praelaforum 
multis  redarguit,  pergit  ad  praedicliones  bonorum 
et  malorum  futurorum. 

Ego  paupercula  forma,  quse  in  me  nec  sanita- 
tem,  nec  vim,  nec  forlitudinem,  nec  doctrinam  ha- 
beo,  sed  quae  magistris  subdita  sum,  de  myslico  lu- 
mine  verse  visiunis,  ad  praelatos  et  clerum  Trevi- 
rensium  ha-c  verba  audivi :  Doctores  et  magistri 
tiiba  justitiffi  canere  nolunt,  ideo  oriens  bonorum 
operum  in  eis  exstinctus  est,  qui  totum  mundum 
illuminat,  et  qui  qiiasi  speculuni  luminis  est.  Oriens 
enim  iste  cum  doctrina  iu  eis  lucere  debcret,  qua' 
diversa  preecepta  regeret,  sicut  et  spha;ra  solis  di- 
versa  est.  Auster    etiam  virtutum  cum  calore  suo  in 

^  ipsis  frigidus  ut  hiems  est,  quia  bona  opera  et  de 
igneo  Spiritu  sancto  ignita,  in  se  non  habent,  et 
quoniam  absque  viriditale  aridi  sunt.  Occidens 
quoque  misericordiffi,  in  nigredinem  sacci  cilicini 
versus  est  {Apoc.  vi),  quia  bene  vivendo  passionem 
Christi  non  colunt,  qui  per  humilitatem  in  huma- 
uitatem  descendit,  et  divinitatem  siiam  obtexit,  si- 
cut  sol  inlerdum  absconditur.  Sed  septentrio  cum 
aquilone  iu  eis  operantur,  ubi  unusquisqne  eorum 
latitudinem  proprietatis  su;i'  in  poenas  animarum 
convertetur,  sicut  etiam  cilicium  corpus  hominis 
constringit.  Ipsi  namque  per  bona  opera  cum 
oriente  non  surgunt,  et  ardore  solis  non  ardent, 
nec    cum     occidente    a    malis    declinant,    sed    cum 

n  septentrionali  aquilone  in  proprietatem  cordis  sui 
se  abscondunt.  Ob  hoc  vere  diabolus  tres  nigros 
ventos  ex  aquilone  cum  ludibili  sibilo  emittit,  pri- 
mum  scilicet  cum  superbia  et  odio  conlra  orien- 
tem,  qui  exstinctus  est;  secundum,  cum  oblivione 
Dei  contra  austrum  ;  tertium,  cum  infidelitate  con- 
tra  occidentem.  Nam  cum  doctores  et,  magistri  recte 
ambulando  Deum  imitati  sunt,  oriens  aquilonem 
ita  constrinxit,  qiiod  suspirare  non  potuit,  et  auster 
in  bonis  operibus  eum  in  illis  cremabat,  et  occi- 
dens  vires  ejus  in  tenebras  dejecit,  quando  isti  mun- 
dum  et  seipsos,  Agnum  sequentes,  relinquebant. 
Nunc  autem  vis  virilis  fortitudinis  in  muliebrem 
debilitatem  inclinata  est,  quee  cum  virili  fortitudine 
pugnare  non    debet,    quia   vir    caput  est  (Ephes.  v). 

^  Muliebre  vero  tempus  istud,  cum  qiiodam  tyranno 
incoepit,  cum  omne  malum  exortum  est.  Ego  au- 
tem  in  vera  visione  didici,  quod  multoties  quilibet 
paterfamilias,  qui  potens  Dominus  est,  tiliis  et  fa- 
mulis  suis,  qui  propter  pnpvaricationem  preecepto- 
rum  suorum  ipsi  displicent,  probitatem  ac  poten- 
liam  et  possibilitatem  suam  proponit:  et  quod 
postea  manum  suam  extendendo  cum  virga  corre- 
ptionis  eos  inclinat,  et  dissipat  secundum  qualita- 
tem  ipsorum,  dicens:  Unde  venitis,  et  quid  absque 
me  estis?  Et  de  zelo  Doraini  audivi,  quod  Deus 
absque  ultione  pro-varicationem  praeceptorum  suo- 
rum  non  dimiltit.  Adam  enim  prtpcepta  Dei  praeva- 
ricatus,  visionern  coelestiuro  et  claram  vestem 
amisit,  et   in  locum    miseriai    missus   e^.  Per  zelum 


•255 


S.   llllJtK(,AIU>IS 


2f»R 


etiam  Domini    Cain    propter    otrusionem    sanguinis 
fralris  sni,    iiuem   occidit,    expulsus    cst    (Gen.  iv). 
Plurimi  etiam  popuii    fx    iiliis    Adara    surrexerunt, 
qui   oblivionem   Dei  habebant,  ita   quo  se    homines 
csse  scire  nolehant,   unde  turpitcr    pcccando    secun- 
dum    mores  pecoruni   vivehant,    exceptis   liliis   Dei, 
qui  ab  eisdem    honiinibus  et  amorihus  eorum  se  se- 
parabant,  de  quihuj   Noe  natus  cst.    Tunc  zeius   Do- 
miiii  elevatus   est.  et  Spirihts  Domiui    super  aquas 
ferebatur    (Gen.    i),    et   nubes   seidit,    a(|uas    in    di- 
luvio    eduxit,  et   sic    tcrra  de    criminalihus  peccatis 
munddta   esl,    et  de   sanguine  Ahel    quem   hiberat. 
Deus  enim    ista  fecit.    El    sic  collum  cuinditatis  an- 
liqui    serpentis   cxtritum  est.    Tunc    terra    (pue     in 
sanguine    Abel   prius  violata   fuerat,  novum  succum 
vini   protulit,     el    sapientia   iterum   operari    ccepit. 
Sed    diabolus    cuni  irrisiorie  scehis  in    iilio  Noe  per- 
pelravit:    unde    et   zelus    Domini  peccantem  in  ser- 
vitutem   dedit,    ac  benedictionem  ei  subtraxit,  et  in 
maledictionem    servitutis    peccantes  tradidit.    Et  ita 
sapieutia    nova    in   coelo    et    in    terra    operata    est. 
Demde    S.     Trinitas     in    Abr-ahani    magnu;n    opus 
ostendit,   praesignando   et  ostendendo  obedieiitiam, 
nbi    ille    patriam   reli^iuit,  et  ubi  se  circumcidit,  et 
in    obedientia   iHos  iir.csignHvit,  de    (piibus   diclum 
est:  (Jui   sunt    hi,  qui  ul  rtubes  volant?  (Isa.  lxJ  et 
in    circumcisione    viilnus    confusiouis    antiqui    ser- 
peutis    accepit.    Sed   mulier   per  cachinnum   stulti- 
tiam  primiP  mulieris   secuta    est,   in   fecunditate  au- 
tein  ejus,  tilius   Dei   iira-tiguratus   est.  Nam  in  obe- 
dientia  Abrahae  Deus    pra^varicationem   Adse   muta- 
vit,  et  in    circumcisione    ipsius   morti  intulit,  et  in 
fecunditate     sterilis     femina'     pra^vidit,    quod     alia 
femina,  alium    tilium  parituia  esset,  quoniam  Filius 
Dei  omnem  praesigniticationem    istam   in    nalivitate 
sua  complevit.    Moyses    autem  legifer  in  adjutorium 
circumcisionis    venit,    et  legem   dedit,  quod  etiam  a 
Deo   perpetratum    est.   Sed    populus    illius    propter 
miiltas    pra^varicatiopes   praeceploriim  Dei,  in   idolis 
et    in    aliis  peccatis    interiit.    Zelus    autem   Domini 
hujusmodi    piirgationes  usqiie  iii    iinem  iniindi  ope- 
rabilur.    Sed  tamen   Deus    vindictam    suam    emittit, 
miiltoties  eara    per    hominem  aut  per  aliam  aliquam 
creaturam    prsenuntiat    ne    homines    excusationem 
malonim    suoriim    haheant:      quapropter     sa!pe    et 
multi  inter  eos   surgunt,  el    pcfinitenliam   agunt,  si- 
cut  et  iri    Jona  factiim  est.    Et  sic  Deus    per  amicos 
suos    laiidatiir,    et   per    inimicos    suos    pra-dicatur. 
.Nam  Dciis   furmara   digiti   sui    cum   pra^fata   osten- 
sionc  in  viris  et  in  fi-minis  s.-epe   tetigit,  ut   scriptum 
est :    El    prophefabiint    filii   veslri    et  filix   vestrae 
(Joel.     ii;.     Postquam     aiitem      Deus     pra»liguravit 
quod    facerc   voluit,   recordatus    est,   quod    dixerat, 
quod  cintereret  capiit   scrpentis.   Kt   qiiamdam   mii- 
lierem,  scilicet   Virginem,  obedieniia  et  castitate  ac 
omni    hono   perfiidit,    et   onini   bono    iraplevit,    ita 
quod  superhia,    quae  in  Kva  fu:t,  in    hac   aruit.  Sed 
virgo  h?rc    Filiiim    Dei   de    S[iiritu  sanclo   concepit, 
sui   mirabiliter   processit,   et  in    mundum  miraculis 


A  venit.  Tiinc  Deus  ab  opere  illo  cessavit,  quod  sic 
carnaliter  patrarat.  Et  huic  Filio  suo  omnia  carna- 
lia  ad  spiritalia  revocare  dcdit,  quia  ille  caro  san- 
ctitatis  est,  quae  per  alienam  naturam  processit,  et 
qtiam  consilium  serpcritis  nunqiiam  violavit.  Unde 
idem  Filiiis  Dei  vcterem  legem  rigavit,  cum  in 
baptismo  per  lidem  et  obedientiam,  el  per  absti- 
nentiam  carnaliiim  desideriorum,  viam  sanctilalis 
demonstravit :  et  ciim  pcpnitentiam  hominibus  de- 
dit,  et  cnm  omnia  hacc  in  mortali  cor(tore  cum 
morte  sua  contirinavit,  et  cum  miracula  et  signa 
discipulis  suis  dedit,  siciit  Pater  ipsi  dedeiat, 
quando  Deus  liomo  apparuit,  ciirn  tonitru  diviiiitatis 
in    discipulos   suos    novum    igiiem    inisit   ([ui   autca 

j,  nunquam  apparuerat,  et  disci[»uli  novis  igneis  lin- 
guis  et  nova  scieritia  infusi  sunt  [Act.  ii),  quae  se- 
cundum  coilestem  hnrmoiiiam  Iiomines  vivere  do- 
cuit.  Tunc  oriens  virtiite  siia  re.^plenduit,  et  austcr 
in  calore  siio  arsit,  nec  occideiis  noxialis  erat,  nec 
septentrio  cum  a([uilone  bacchabatur,  quia  pas- 
sionem  Chrisli  temperati  fuerunt,  iisqiie  ad  tvraii- 
num  quemdam,  a  cujus  tem|iore  omne  malurn  et 
injristilia  ac  pra^varicatio  exorla  est. 

Sed  et  hacc  cum  fame  et  pestilentia  exanimata 
srint,  et  ciim  tiellis  et  pra^liis  inciirvata  sunt,  et  ciim 
p(enis  pcenileritiae  purgata  siinl.  Nunc  autem  lex 
in  spiritali  popiiLo  neglecla  est,  qui  hona  facere  et 
docere  contemnit.  Magistri  quoque  et  prcClati,  rcli- 
cta   juslitia    dormiunt.    Fndi!    voccm    haric   de   ca-Io 

C  dicentem  audivi :  0  filia  Siori,  corona  dc  capile  tiio 
inclinabilur,  et  palliiim  dilatationis  divitiarum  tua- 
rum  tihi  imminiietur,  et  in  [laivum  numerum  con- 
stringetiir,  ct  de  rcgione  iii  regionem  expeileris. 
Per  potentes  enim  homincs  plurimaj  civitates  et 
claustra  dissipanda  sunt.  Et  [irincipes  dicerit:  Ab- 
strahamus  ab  eis  iniquitatem,  qna'  totiim  mundum 
in  ipsis  subvertit.  Et  vidi  et  audivi,  qiiod  haec  peri- 
cula  et  contritiones  regionibus  et  claiislris  propter 
praevaricalionem  obedientiap.  alioriiin  [trirceptorum 
legalium  constitutioniim  occurrent,  et  vidi  (luod 
tum  in  hujusmodi  pra^varicaliunibus,  aliqiii  Deo 
adhaprehnnt,  et  ad  i[tsum  anhelahunt,  queraadmo- 
dum  in  tempore  Eliae  factiim  esl  (///  Reg.  xviii).  Hi 
vcro  cum  magno  honore  persistent,  et  veliit  holo- 
caiistum  Dei  habebuntiir,  qiiia  a  malis  recesserunt, 
ut  .Noe  et  Eot.  Et  ha-c  eadem  purgatio  in  hoc  raii- 
liehri  lempore  in  modico  incipict,  et  postea  raajor 
ti(!l,  et  deinde  virile  tem[ius  veniet,  in  qiio  bella  et 
pnelia  ex  ju->to  Dei  judicio  erunt.  Sed  hoc  iniiliehre 
teinpiis  tandiu  non  diiraliit,  (iuandiu  tiiiciisque  per- 
slilit.  Tiinc  jii.^-lilia'  et  judicia  Dei  surgent,  et  disci- 
plina  ac  timor  Dei  in  popiilo  eriint,  et  jusli  et  honi 
homines  in  spiritali  populo  iient,  qui  tarnen  in  parvo 
numero  propter  humilitatem  raaneliunt,  et  in  pri- 
mam  auroram  sicut  eremit;e  revertentiir:  et  hoc 
etiam  in  timorc  praeteritorum  temporura  faciunt, 
qiia'  sibi  adversa  fuisse  perspexeriint.  Et  homines 
stnltitiain  lascivorum  monirn  non  Inbebunl  rnore 
puerorum,    sed    Iristitiam     de    ignotis     temporibus 


25" 


EPISTO[./lv  —  EPIST.  L. 


258 


siistinebunt  qua^,  ventuia  suuL  El  tuuc  torles  viri 
surgent  et  prophctabunt,  et  omnia  vetera  et  nova 
Scripturarum,  et  omnes  sermoties  per  Spiritum 
sanctum  elTusos  colligent,  et  intellectum  eorum, 
sicut  monile  cum  preliosis  lapidibus  ornubunt.  Per 
hos  et  per  alios  sapientes  plurimi  sJBculares,  boni 
fient,  et  sancte  vivent.  Hoc  auteni  studium  .sancti- 
tatis  cito  non  arescet,  sed  diu  durabit,  quia  litec 
omnia  propter  errans  lempus  iient,  ubi  multi  mar- 
tjTes  in  iide  erunl.  Nam  vir  pr«liator  haec  faciet, 
qui  initium  et  finem  operum  suorum  in  his  aspicit, 
quatenus  errauti  populo  in  hoc  resistat.  Ipse  nam- 
que  prophetas  primuni  constiluil  velut  caput,  sa- 
pientes  veUit  oculos,  doctores  volut  os,  sicut  etiam 
per  verbum  Dei  omnia  facta  sunt.  Et  quia  deinde 
reliqua  membra,  scilicet  lideles,  bona  opera  ope- 
rabuntur,  Deus  in  sinum  eoruni  caput  ponit,  id  est 
intellectui  ipsorum  prophetiam  aperiet.  Tunc  et 
principes  cilharas  et  tympana  in  a?runinas  et  iu 
tristitiam  vertent,  quemadmodum  tilii  Israel  fece- 
ruut  cum  capti  fuerunt  [fsal.  cxxxvi).  Post  hajc 
oninia  spiritalia  sine  tse.dio  et  defeclu  confortabun- 
tur,  et  homines  pupillam  viveutis  Libi'i  inspicient. 
Et  tunc  vires  et  forlitudo  ac  sanitas  in  popnlo  tient, 
quia  vir  praeliator  aerem  sanitnte  replebit,  el  etiam 
viriditatem  virtutum  producet,  ne  fidelcs  corpore  et 
anima  in  errante  tempore  deficiaut.  Istud  autem 
usque  in  errans  tempus  ita  perdurabit,  iu  quo  fide- 
iis  populus,  ad  mortem  quasi  ad  epulas  festiuabit. 
Sed  et  tempus  hoc  errorem  hoc  modo  tenebit,  usque 
dum  illud  Deus  in  gratia  et  misericordia  ac  in  zelo 
suo  discutiat.  In  omuibus  his  hortulanus  inutilia  de 
horto  suo  projiciet,  et  ulilia  ad  se  colliget,  quem- 
admodum  scriptum  est:  Deus  ultionurn  Bominus, 
Deus  ultionum  libere  cgit  {Psal.  xcui).  Quod  tale 
est:  Deus  in  zelo  suo  caput  iniquitatis  coiiterit,  et 
illud  Dominus  in  casuprosternit,  quia  omnis  iniqui- 
tas  ex  diabolo  est,  qui  in  inferno  sepultiis  est.  Ipse 
namque  Deus  uitionum  est,  quia  in  nullum  aspexit 
vel  respexit,  a  quo  quidqiiam  sibi  addendum  assu- 
meret.  Sed  in  semetipso  unumquodque  distribuit, 
constituit  et  facit,  et  istud  libere  hoc  modo  egit, 
quia  ipse  solus,  et  justus,  et  bonus,  et  timendus  in 
omnibus  judiciis  suis  est.  Deus  enim  in  ultione  per- 
ditorum  est,  quia  bona  noluerunt,  et  ideo  cum  dia- 
bolo  eos  damnat,  multos  quoque  per  dolorem  libere 
inclinat,  quos  iterum  postea  elevat,  ut  propter  bona 
opera  velut  columnse  cceli  sint,  sicut  plurimos  ex 
publicanis  et  peccatoribus  sanctos  fecit.  Tnnc  dia- 
bolus  se  erigens,  in  perdito  filio  suo  super  i^ennas 
venlorum  volare  vult.  Deus  autem  in  semetipso 
disponit  oa  quse  vult,  quoniam  nemo  eum  superare 
potest,  et  omnem  vim  diaboli  dissipat,  velut  faber 
qui  omnia  inutilia  in  fabrica  sua  redigit  et  manum 
suam  in  zelo  suo  extendit,  sicut  ibi  fecit,  ubi  eum- 
dem  Satanam  in  prima  dilectione  in  abyssum  pro- 
jecit.  Unde  ille  sicut  coluber  foramen  suum  intrat, 
ita  in  abyssiim  se  abscondit;  nec  amodo  se  eriget, 
quia    nunc     totus     deceptus    est,     Postea    divinitas 


B 


A  iguota  omni  creatura',  operabitur,  (juia  onmi  homini 
ignotum  est,  quando  purgatio  mundi  per  ignem  fiat, 
Et  Treverim  novo  igne,  qui  discipulis  in  igneis  lin- 
guis  apparuit  {.4ct.  ii),  inter  tideles  primo  valde 
oi'natam  vidi,  ita  quod  omnes  plateffi  ipsius  in  aurea 
fide  cum  miraculis  tunc  ditfusee  fuerant.  Sed  nunc 
per  vagationem  squalidorum  morum,  cum  tsedio, 
quasi  Deum  nesciat,  circumdata,  et  aliis  plurimis 
maiis  coinquinata  est,  et  etiam  in  his  tsedio  et  de- 
fectione  jucunditatis  et  pulchritudinis  principaiium 
et  honestarum  institutionum  inveterata  est,  atque 
in  oblivionem  multorum  peccatorum  inclinata.  Qua- 
propter  ignesp.  ultiones  ab  inimicissuper  eos  venient, 
nisi  per  pcenilenliam,  sicut  in  Jona  factum  est,  de- 
leantur  {Jon.  ii,  iii). 

EPISTOLA  L. 

DF.CANl      SS.     APOSTOLORUM     IN    COLONIA,    PRIMI      MAGISTRl 
SCHOLARDM,   AD    HILDEGARDEM. 

De  muliere  da-moniaca  ab  Hildegarde  liberata. 

T.  Dei  gratia,  ecclesia^  SS.  Apostoloriim,  quae  ost 
in  Colonia,  dictus  deoanus,  primus  magister  sclio- 
larum,  cum  universis  ejusdem  ecclesise  fratribus, 
dominse  IIildegardi,  onmibusque  iu  monte  S.  Ro- 
berti  Christo  miiitantibus,  devotam  in  Domino  ora- 
tionem,  et  in  vero  salutari  salutem. 

Ex  die  qua  nobis  innotuit,  quod  sororem,  imo 
filiam  nostram  specialem  dominam  Sigewizen,  iu 
vestrse  beatitudiuis  consortium  collegistis,  non  so- 
lum  nos,  imo  universa  Coloniensium  civitas,  nutu 
Dei  ad  pielalis  amorem  succensa  est.  Inde  est  quod 
'  jam  manifeste  per  omnes  terminos  lerrse  nostrse  a 
cunclis  proclamatur  :  Ecce  odor  dominarum  de  S.  Ro- 
berto,  sicut  odor  agri  pleni,  cui  benedixit  Dominus 
{Gen.  xxvii).  Benedicta?.  itaque  sitis  a  Doraino,  quae 
in  modico  et  humili  vestro  monticulo  ea  opera  pie- 
tatis  celel)rastis,  qua?  cunctse  sublimitates  montium, 
universaeque  vallium  nostrarum  lalitudines  cele- 
brare  non  dicimus,  non  potuerunt,  sed  neglexerunt. 
Audivimussiquidem  nuperrime,  fama  prodente,  quod 
ille  hostis  antiquus  per  orationes  vestras  ejectus 
sit :  quod  si  ila  est,  obsecramus  ut  modum  et  ordi- 
nem  ejectionis  nobis  rescribendo  signihcetis,  qua- 
tenus  vobis  congaudeanius,  et  perpetua  vobiscum 
devotione  Deum  collaudemus.  Ipsam  quoque  domi- 
D  nam  Sigewizen  sicut  familiarius  cognoscimus,  ita 
specialius  salutamus,  devotas  in  Christo  orationes 
promissas  renovantes,  et  easdem  ab  ipsa  exspectan- 
tes.  Vale. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Humillime  respondet  multorum  simul  bonis  operibus 
ejectionem  dxmonis  attribuens.  Deum  varia  vario- 
rum  bona  opera  ad  unum  finem  dirigere. 

Deus  opus  suum  fecil,  sed  illud  uno  modo  non 
constituit.  Adam  enim  periit;  nam  cursum  circuli 
sui  non  complevit.  Sed  post  meridiem  requisitus 
est.  Deus  autem  spiramen  suum  in  prophetas  misit, 
ut  veritatem  nuntiarent,  et  sic  sapientia  in  ore  illo- 
rum,  quos  ipsa  constituit,  loquebatur,  quatenus 
miracula    proferrent,  aposloli   etiam    per   Spiritum 


•239 


S.  nil.DKCAUDlS 


•2G0 


sancUim  opus  Dei  iu  tide  peiferrenl.  inarlyiium  A 
eoruni  el  alioruin,  Deuni  oslendit:  spirilales  quoque 
populus  Spirilus  sanctus  intlavit,  qua  Siieculum  in 
semelipsis  liniuut,  et  angelicum  ordinem  colunt,  si 
opus  Dei  simile  di.n  est.  Omiies  enim  unum  dixi- 
runt,  sed  tamen  singuialim  ciamaveruiit.  hi  orlu 
namque  diei  aurora  solem  preecedit,  el  in  mane 
radius  solis  resplendet,  qui  in  tertia  in  calore  suo 
pleniter  ardel,  circa  uouam  calorem  suum  incli- 
nat,  circa  vesperam  autem  calorem  suum  quem  in 
die  babuit,  iinit  et  ante  noctem  se  abscondit,  et  sic 
dies  compietur,  et  ab  operibus  suis  requiescit.  Quae 
si  uno  modo  coraplerentur,  homiui  dis{)!icerent. 
Lnde  etiam  Deo  est  uomen  Sahaotli,  quia  unusquis- 
que  bujusmuudi  cursns  plenura  oflicium  habet.  Tali 
modo  Deus  in  omnibus  operibus  suis  operatur.  Sic  " 
etiam  iu  hac  muliere,  de  qiia  quaerilis,  gestum  est; 
pro  qua  alli  «'t  alliores,  parvi  et  minores,  cum  labo- 
ribus  el  orationibus  unum  di.xerunt,  et  singulatim 
cldmaverunt,  secundum  quod  Spiritus  sanctus  eos 
boc  officium  docuit.  Nam  quidam  pcr  suspiria  mise- 
ricordia^,  et  quidam  per  oraliones  et  vigilias  pro 
ipsa  laboraverunt,  quidam  etiam  jejunia  et  casliga- 
tionem  in  corpore  suo  suslinebant,  mulli  quoque  pro 
ipsa  cleemosynas  dederunt,  et  maxima  turba  cum 
adjutorio  cujusque  boni  quod  faceie  potuit,  se  ad 
ipsam  declinavit,  et  aliqui  in  magno  sludio  sine 
ta?dio  hoc  perfecerunt,  et  ita  omnes  ad  Deum  pro 
ipsa  simul  aspiciebant,  quemadmodum  eliam  dies 
circulum  suiim  complet.  .Nunc  autem  cum  laude  r. 
simul  dicamus:  GloHa  libi,  Domine.  Benedictio  Dei 
in  gratia  ipsius  snper  vos  sit,  et  super  omnes  qui 
super  illam  misericordia  moti  suut,  quoniam  ipse 
Duminus  dicit:  Misericordiam  volo,  et  non  sacrifi- 
cium  [Ose.  vi;  Mallh.  ix;  xii). 

EPISTOLA  LI. 

MEFFRIDI    PRIORIS    IN    EBERBACH    AD    HILDEGARDEM. 

Preces  sanctae  flnqilanl  cl  epislolam  quam  «  de  sx- 
cularibus  ad  spirilalcm  conversaiionem  conversis, 
quos  nos  conversos  dicimus,  illam  scripsisse  »  au- 
dieranl. 

Dei  dilectae,  Dei  electse  Hildegardi  dominse  vene- 
rab.,  M.  prior.  totaque  congregatio  fratrum  in  Eber- 
bach,  in  Ihalamo  summi  Regis  perfrui  deliciis  sem- 
piternis.  D 

Deo  dignissima  sanctitatis  vestrae  odorifera  el 
suavissima  opunione  saepe  audita,  nos  inertes  et  in- 
digni  inefTabili  spiritus  la^tilia  sumus  gavisi  pro  eo 
quod  Deus  omnipotens  gratia  et  misericordia  vobis 
tanta  sute  largitatis  contulit  dona  mirifica.  Patel 
enim  luce  clarius,  qood  vos  diligat  Dominus  in  ho- 
minibus  ipsum  diligentibus,  quoniam  tam  digna, 
tam  grata,  tam  amabilis,  tam  venerabilis  estis  eis 
omnibus,  in  quibus  habitat,  ut  eum  in  vobis  esse, 
vobiscum  manere  nullus  ambigat.  Cui  vero  virtutum 
tanta  collata  sunt  beneficia,  sancla;  quoque  pietatis 
vobis    inesse  non  dubitamus  munera,    et   piai  chari- 


tatis,  pia'que  compassionis  noii  deesse  visceia.  Unde 
pietatis  vest.rae  largilatem  suppliciter  exoramus,  ut 
quia  pro  peccatoribiis  redimendis  ac  salvandis  nalus 
est  Dominus  ex  carne  B.  Mariae  semper  virginis, 
amoro  ipsius  Domini  nostri  omnipotentis,  nostri 
Conditoris  ac  piissimi  Hedemploris,  nostri  miserea- 
mini,  participesque  orationum  vestrarnm  facere 
nos  digiiemini.  Insuper  etiam  obnixe  rogamus,  ut 
litteras  quas  de  saecularibus  et  idiotis  ad  spiritalem 
conversationem  conversis,  quos  nos  couversos  dici- 
mus,  Spiritu  sancto  vos  scripsisse  audivimus,  nobis 
benigne  transmitlere  non  dubitetis,  qualeuus  miri- 
fioa  opera  Dei  et  voluntatem  ejus  in  ipsis  videamus, 
et  quanlum  poterimus,  toto  atfeclu  bonorum  ope- 
rum  illa  sequamur  et  compleamus.  Vale. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

AD    GRISEOS    MONACHOS    (20}    UILDEGARDIS. 

Ordinem  Cislerciensem  laudal.  sed  arguit  itlos  >^quos 
i})si  conversos  vocanl,  quorum  plurimi  se  ad  bcum 
in  moribus  suis  nonconvertunt.  »  Alia  documenta 
addit. 

Ego  paupercula  in  lecto  aegritudinis  plusquam 
per  biennium  jacens,  ha^c  vidi,  el  vocem  de  coelo 
ad  me  sic  dicentem  audivi :  Ad  spiritalem  populum, 
qiiem  Deus  in  pracscientia  sua  cum  miraculis  pro- 
phetiae,  secundum  quod  ipsi  piacuit,  pr.nscivit,  quae 
vides  et  audis  scribe,  hoc  modo  incipiens:  Deus 
qua?dam  virtuosa  opera,  quae  in  sanctis  et  electis 
suis  operatus  est,  per  quatuor  secietorum  Dei  ani- 
malia  pnesignavit.  Ipse  enini  homini  per  eadem 
animalia  et  per  cactera  miracula  occulta  mysteria 
sua  manifestat,  quemadmodum  Ezecliieli  prophelse 
et  Joanni  dilecto  suo  per  ipsa  animalia  ostendebat 
(Ezech.  i),  quod  ex  communi  populo  spiritalem 
populum  segregari  et  congregari  vellet.  Joannes 
quippe  dicit:  In  medio  sedis,  et  circuitu  sedis  qua- 
tuor  animalia,  plena  oculis  ante  et  retro  [Apoc.  iv). 
Quid  dicitur?  In  fortiludine  potestatis  Dei,  qui  Deus 
et  homo  est,  et  in  omni  parte  qua  potestas  ipius 
extenditur,  quatuor  evangeiistis  imbuli  fideles, 
praecepta  Dei  ruminantes,  et  plenitudinem  circum- 
speclionis  virtutum  habentes  esse  debent,  ita  ut  vi- 
deant  unde  facti  processerint,  et  eliam  quid  futuri 
sint.  Deus  enim  ignis  est  {Deut.  iv),  et  angeli  mira- 
cula  ejus  liominibus  saepe  nuntiant  et  mirabilia 
thronisui,  urenles  spiritus  sunt  [Ilebr.  i),  qui  ante 
faciem  ejus  lucent,  et  qui  in  amore  suo  ita  ardent, 
ut  non  aliud  velint  quam  quod  ipse  vult.  De  quibus 
dictum  est:  Qui  facis  angelos  tuos  spiritus,  el  mi- 
nistros  tuos  ignem  urentem  [Fsal.  ciii).  QuiJ  dicilur? 
Omnipotens,  tu  ille  es  qui  facis  nuntios  tuos,  scili- 
cet  eos  qui  ad  salutem  hominum  a  te  dirignnlur, 
esse  spiritus  cum  emissioue,  cessantes  in  indeficienti 
vita  in  conspectu  tuo  sunt,  et  iterum  spirilus  esse 
nuntios  tuos,  cum  ad  praecepta  tua  adimplenda 
nuntii  fiunt.  Angeli  nainque  nunlii  sunt,  quoniam 
unamquamque    inspiralionem    spiraculi  illiiis,  quod 


(20)  Id  esl  Cistercienses. 


m 


EtMSTOL/f:.  —  EPIST.  Ll. 


'2r.i> 


Deiis  in  liotuiiieiu  inisil  [Gen.  ii),  Deo  rcnunliaul. 
Hoc  enim  modo  propter  homines  ofiiciales  suut, 
quia  propter  opera  eorum  colligunt  el  discirnunt, 
et  propter  opera  lioininum,  quie  per  Spiritum  ope- 
rantur,  ipsi  etiani  spiritus  vocantur  et  augeli,  quo- 
niam  a  superno  rectore  ad  judicia  sua  explenda 
raultoties  dirigunlur.  Sed  minislros  tuos,  qui  ubique 
voluutati  Uiie.  deserviunt  facis  ignem  urentem,  cum 
in  amore  tuo  ardent,  in  quo  etiam  ardore  cum  in- 
defessa  laude  tibi  iterum  ministrant.  Minislri  enim 
Dei,  qui  faciem  ejus  semj^er  inspiciunt,  velut  flamma 
coruscant,  et  in  eadem  coruscatione  miracula  ejus 
vident,  et  illa  mirando  et  laudando  agnoscunt,  ideo- 
que  et  ignis  urens  sunt  (Deut.  iv).  et  per  Deum  qui 
ignis  est,  ardent,  nec  per  alium  accendi  uec  exstin- 
gui  poterunt;  sed  in  amore  ipsius  inexstinguibiliter 
ardenles,  quia  ipse  pallio  humanitatis  circumdatus, 
ad  admiranda  miracula  eos  semper  inducit.  Nam 
pallio  fortitudinis  suae  Deus  se  pnrciuxit  {Psal.  xci), 
per  quod  hominenj  speculum  honoris  sui  et  mira- 
culorum  suorum  constituit,  quatmius  homo  contra 
diabolura  pugnarel  et  eum  superaret,  et  sic  in  di- 
viua  laude  semper  persistcret.  Eodein  quoque  modo 
Deus  facit  illos,  qui  nuntii  sui  sunt,  filiis  Ecclesi,'o 
veiba  salulis  pronuntiantes  spiritus,  cum  eos  carni 
suae  resistere  et  spiritui  servire  jubet,  quos  sic  toto 
corde  spiritales  effectos,  iterura  deinde  tanto  fidu- 
cialius  pra-cepta  sua  populo  propalare  instituit: 
facit  etiam  et  illos,  qui  sibi  ministrando  die  ac  no- 
cte  laboribus  sunt,  in  amore  suo  ardere,  et  ita 
ignem  urentem  esse,  et  sic  etiam  ignem  effectos, 
iterum  servitio  suo  sine  tsedio  insudare.  Deus  nam- 
que  in  praescientia  sua  praiordinaverat,  quod  mi- 
racula  et  occulta  sua,  quee  in  angelis  suut,  etiam 
in  hominibus  signanler  operaretur,  unde  et  angelas 
hominibus  loqui  fecit,  ut  in  Abraham  et  Jacob  fa- 
ctum  est,  quemadtnodum  eliam  Balaam  asina  lo- 
cuta  est  {Num.  xxii).  Angelicos  etenim  spirilus,  qui 
ei  rainistrant,  faciem  ipsius  laudantes  ct  honoran- 
tes,  occultis  suis  quasi  vestimento  operit,  et  ideo 
etiam  urens  ignis  dicuntur.  Et  per  hos  igneos  mi- 
nistros,  qui  secretis  Dei  vehit  vestimento  tecti  sunt, 
eremittB  designantur,  qui  seipsos  abnegantes,  quasi 
homines  non  sint,  vivunt,  et  consortium  hominum 
fugiunt.  Nam  Deus  per  opus  suum  quod  homo  est, 
magna  rairabilia  operatur,  quae  in  angelicis  spiriti- 
bus  praedestinavit,  et  quae  coram  ipso  cum  laude  et 
miriiico  honore  fulrainant.  Sed  et,  ut  praifatum  est, 
in  circuiiu  sedis,  qualuo?-  animalia  plena  oculi.s  anle 
et  retro  (Apoc.  iv)  ostenduntur :  quod  sunt  omnia 
opera  sancta,  quse  Deus  in  horainibus  istis  operatur, 
qui  ad  ipsum  at  ad  thronum  suum  respiciunt,  per 
fidem  oriens ,  per  spem  auster,  per  recordationem 
lapsus,  qui  in  primo  parente  factus  est,  occidens, 
quasi  retro  existentibus,  atque  per  providentiam 
oculos  in  ante,  ad  aquilonem  dirigentibus,  ne  bella- 
tor  aquilonis  cum  cadente  morbo  superbiae,  et  cum 
ardente  flamma  incestus  eos  corruere  faciat.  Cum 
oculis  itaque  istis,    quos  undique  habent,  ad  Deum 


H 


\  anhelare  debenl,  iie  a  lide  exstiuguanlur,  el  ne  a 
luce  separentur,  et  ne  sic  aquiloni  appropinquent, 
ut  morte  ajterna  sulfocentur.  Istud  quippe  est.  quasi 
in  circuitu  sedis;  quoniam  orieiis,  auster  et  occi- 
dens  Deum  ostendunt;  sed  aquilo  lotus  ab  ipso  su- 
peratus,  velut  scabellum  pedura  ei  subjectus  est.  Et 
deinde  scriptum  est:  Et  animal  primum  simile  leoni, 
et  secundum  animal  simile  vitulo,  et  tertium  animal 
habens  quasi  faciem  /lominis,  et  quarlum  animal  si- 
mile  aquilx  volanti  {Apoc.  iv).  Quid  dicitur? 

Animal  hoc  primum  cucullatos  homiues  signili- 
cat,  qui  primi  iu  fortiludine  leonis,  se  omnino  a 
sseculo  abstrahunt:  unde  etiam  et  illis  ignci^,  qui 
occultis  Dei  velut  vestimento  cooperti  sunt,  et  qui 
faciem  Dei  seniper  inspiciunt,  assimilantur.  Vestitus 
enim  istorum  non  a  skcuIo  est,  sed  rairabiliter  a 
Deo,  quemadmodura  Deus  in  illis  ordinavit,  qui 
hunc  priraitus  ostendendo  et  docendo  protulerunt. 
Nam  cuculla  ejus  ab  angelicis  spiiitibus  pra'signata 
est,  qui  in  faciem  Dei  et  non  in  alium  aspiciunt; 
et  latitudo  ejus  ad  similitudinem  nubis  tendit, 
quoniam  et  angeli  in  iiubibus  raultoties  visi  sunt: 
et  quia  etiani  vestis  innocentia;  Adse,  quasi  lucida 
nubes  erat.  Homines  itaque  isti  cucuUa  caput  suum 
tegunt,  ne  ad  sinistram  vel  ad  dextram  declinan- 
tes,  recte  coram  se  in  impetu  spiritus  gradiantur, 
Deum  semper  in^picientes,  ne  de  bonis  operibus 
revertantur.  Il;ec  omiiia  in  obedientia,  quam  Filius 
hominis  per  semetipsum  ostendit,    tieri  debent,  qua- 

Q  tenus  praecepta  magistrorum  cum  timore  Dei  obser- 
ventur,  ita  etiam  ut  sicut  horao  a  voce  tonitrui 
perire  formidat,  sic  etiam  i>eccata  timeat.  Nam,  si- 
cut  leo  caeteras  bestias  in  fortitudine  prtecellit,  sic 
isti  in  fortissima  vi  divinitatis  caiteros  homines 
pra^cellunt,  quoniam,  quamvis  homines  sint,  non 
siciit  homines  vivunt.  Cum  euira  homo  sa?culo  abre- 
nuntiando  seipsum  Deo  obtulerit,  mundum  accusat, 
ita  ut  ille  in  orauiLus  sibi  inutilis  sit,  et  sic  mentem 
suam  elevat,  quemadmodum  Daniel  dicit:  Aspicie- 
bam  in  visione  noctis,  et  ecce  cum  nubibus  cseli,  Filius 
hominis  veniebaf,  et  usque  ad  Antiquum  dierumper- 
venit  {Dan.  vii).  Quid  dicitur?  Cum  mentem  meam 
ad  coelestia  sursum  elevarem,  aspiciebam  in  consi- 
deratione  plurimarum  adversitatum,  quod  omnia 
superna  et  divina  miracula,  qua?  Deus  in  angelicis 
spiritibus  operatus  est,  per  Filiura  suum  in  homi- 
nibus  prsesignaret:  et  ita  idem  Filius  usque  ad  An- 
tiquum  dierum  pervenit,  quia  Filius  Dei,  Deus  et 
homo  est,  et  ita  Deus  et  homo,  unus  Deus  est.  Deus 
enim  homo  est,  et  homb  iste  Deus  est.  Sed  et  boua 
opera  hominum,  et  laudes  angeloruni  se  conjungunt, 
et  unum  in  Deo  sunt.  Ilis  quoque  cucullatis  homi- 
nibus  turba  virginum  associatur,  qua-  virum  cum 
amore  et  divitiis  et  totum  mundum  relinquunt. 
Sicut  enim  virgo  deliciis  mundi  ablata  esse  debet, 
ne  ubera  voluptatis  sugat ;  sic  etiam  turba  cucul- 
lata,  a  mundo  relicta  esse  debet,  ne  ulla  ofticia  sae- 
cularia  cum  illo  exerceat.  Et  virgo  a  viro  relicta  est, 
ita  ut  sub    cura    et    potestate    ipsius   non    sit,  sicut 


D 


•63 


S.   IIILDIXAHDIS 


264 


libera  ab  eo  esl;  sic  eliam  moriachiis  a  mmido  re- 
licHis,  illi  subjugatus  non  sit,  sed  liber  ab  illo 
nianeat.  Virginitas  quoque  soleui  signitirat,  qui 
totum  niundum  illuminat,  quia  Deus  virginilatem 
sibi  adjunxit,  qua»  viro  relicto  illum  geuuit,  qucm 
radius  divinilatis  perfudit,  qui  et  orania  regit.  Re.v 
namiiue  qui  cuncta  regit,  Deus  est;  et  iila  virginitas 
coDJunctJ  est,  quando  Deus  et  liomo  de  Virgine  na- 
tus  est.  Sic  aslitit  regina  a  dexlris  ejus  in  vesfilu 
deauralo,  circumdatavarielate  [Psal.  .\nv),  quoniam 
diabolu  rejmgnans  astitit  virginitas  virtuti  divini- 
lalis  in  opiTe  fulgeiate,  ubique  comprehensa  multi- 
tudine  diversarum  virtutum.  Divinitas  quippe  vir- 
ginitalem  sibi  desponsavit,  cum  primus  angelus 
ad  sinistram  partem  cecidit,  et  tunc  etiam  popu- 
lum  salvationis  in  Adam  sibi  elegit,  quem  dexte- 
ram  suam  nominavit,  de  quo  populo  virginitalem 
sibi  adjun.xil,  qusR  maximum  opus  protulit;  quia,  ut 
Deus  per  Verbum  suum  omnia  creavit,  ita  et  virgi- 
nitas  per  calorem  sanctte  divinitatis  Filium  Dei 
genuit.  Sic  virginitas  absque  fecunditate  non  est, 
quoniam  Viigo  Deum  et  hominem,  per  quem  omnia 
facta  sunt,  genuit.  Sed  et  hoc  modo  omnes  vir- 
tutes  veteris  et  novi  testamenti ,  quas  Deus  in 
s.inctis  suis  operatiis  est,  velut  vestimentum  auro 
decoratum,  deaurata'  sunt,  et  has  virgo  ad  se  ii- 
bere  colliget,  quoniam  iigatura  viri  eam  non  con- 
stringet.  Rotaquoque  quam  Ezechiei  vidit  [Ezech.  ij. 
virginitatem  pncsignavit,  quia  eadem  virginitas 
ante  Incarnalionem  Filii  Dei  in  lege  pr.iligurata 
est.  Post  Incarnationem  autem  ejus  illa  mirabiliter 
plurima  roiracuh  operatur,  quoniam  Deus  per 
ipsam  omnia  piacula  purgavit,  et  unamquatii([ue 
institutioncm  recte  ordiiiavit,  Virginitas  (piippe 
vetera  sulfert,  et  nova  sustinet,  et  ipsa  radix  et 
fundamenlum  est  omnium  bonorum,  quia  semper 
et  semper  cum  illo  fuit,  qui  sine  initio  el  siru; 
line  est.  .Nam  nalura  hominis  propter  pcccata 
perdita  fuit,  per  illam  in  salvatione  revixit,  cum 
per  alienam  naturam  peccata  hominibus  abs- 
traxit. 

Secundum  autem  animal  simile  vitulo,  in  cleri- 
cali  habitu  divino  sacrilicio  insistenles  ostendit, 
hos  videlicet,  qui  vineam  Domini  Sabaolh  circum- 
fodiunt,  et  agrum  pr.cceptorum  Dei  arando  ubiqiie 
evertunt,  et  hos  etiam  qui  angeli  Doruini  exerci- 
tuum  nominantur,  qui  ab  hoc  quoque  cingulo  ca- 
stitatis  se  cingere  debeut,  ne  in  vanitate  carnalium 
voluplatum  vadant,  sed  ut  agrum  cum  aratro 
strenuc  (jvertant.  Circumcisionem  quoque  sobrie- 
tatis  habeburit,  quoniam  per  ipsos  peccata  homi- 
num  abluuntur,  et  hoc  in  misericordia  liat,  quia 
in  semetipsis  peccata  sentiunt.  Haec  itaque  prae- 
clara  genera,  videlicet  hominum  illorum,  qui  per 
leonem  et  vitulum  designati  siint,  aliud  quoddam 
genus  hominum  ad  se  trahunt,  quos  ipsi  conver- 
303  vocant,  quorum  plurimi  se  ad  Deum  in  moribus 
suis  non  convt-rlunt,  qui^i  contrarietatem  potius 
quam  reclitudinem  diligunt,  et  opera  sua  cum  sono 


.V  temeiitatis  ngunt,  de  praMatis  siiis  sic  dicentes:  Qui 
sunt,  et  quid  sunt  isti?  Ft  quiJ  fuimus,  aut  quid  su- 
mus  nos?  Et  quoniam  sic  aguul,  pseudo-propjielis 
similes  sunt,  et  qiiia  non  recte  dijudicant,  quomodo 
Deus  populum  suum  constituit.  Vos  ergo  qui  Dt^'um 
timetis,  audite  Spiritum  Domini  ad  vosdicentem: 
Hsec  supradicta  mala  a  vobis  auferte,  et  vosmelipsos 
ante  dies  tribulationum  illarum  purgate,  *cum  ini- 
mici  Dei  et  nostri  vos  fugabunt,  et  in  rectum  locum 
humilitatis  et  paupertatis  vos  convcrtent,  ne  amodo 
in  tanta  latitudine  permaneatis,  quanta  hactenus 
fuistis,  quemadmodum  etiam  veterem  legem  Deus  a 
consuetudine  sua  iu  spiritalem  vilam  mutavit,  et 
ut  unamquamque  priorem  institutionem  ad  utiliora 
purgavit.    In  primo    enim    ortu   Deus  Adu'  coucessit 

"  terram  colere,  Abel  sacrilicare,  Noe  a'diticare,  et 
lioc  iisque  ad  surnmum  sacerdolum,  quod  in  Christi 
Incarnatione  exortiim  e.^t,  quod  prius  Abraham  per 
circumcisionem,  Moyses  por  legislationem  pra^ligii- 
rabat.  Sed  haec  orania  idera  Filius  Dei  postea  in 
humariitate  sua  perfecit,  unde  et  ad  homines  inte!- 
ligenda  sunt.  Post  ruinnm  autem  Ada»,  Deus  tam  in 
hominibus  quam  in  angolis  ordinationem  suam  recte 
prsesignavit.  Nequaquam  autem  deceret  ut  sacer- 
dos  oflicia  agiucolae,  discipulus  oflicia  magistri  coic- 
ret,  ciim  agricola  sacerdotcm,  discipulus  magistrum 
in  timore  et  humili  patientia  imitari  debeat.  Omni- 
putens  enira  Deus  in  operibus  suis  cognoscitur,  quera- 
admodum    in    Adam    operari    inco'pit,    cui    terram 

(^  colere  et  homines  procurare  dedil,  quia  et  ipse 
Deus  omnia  creavit,  et  ut  per  sacriiicium  Abel  Fi- 
liiim  suum  pio  rcdemplione  popuii  sacrificandum 
pra'signavit,  et  sicut  per  Noe,  qui  arcam  a'diticavit 
(Gen.  vi),  quod  in  spiritali  populo  magistri  consti- 
tuendi  essent,  prailiguravit.  Nunc  vos  niagistri  su- 
pradictos  homines,  scilicet  conversos,  in  ordine 
vestro  corripite  et  corrigite,  qiiia  plurima  pais 
eoriira  nec  in  die,  nec  in  nocte  operalur,  quoniam 
ne  Deo,  nec  saeculo  ad  perfectura  serviunt,  et  eos 
ab  ignorantia  ista  excitate,  velut  bonus  pigmenta- 
rius  horlum  suum  ab  inutilihus  herbis  purgat,  iu 
vobismelipsis  autem  secundum  ordinem  vestrum 
praividenles,  et  juste  iutelligentes  ne  injustejudi- 
cetis.    Inconveniens   itaque    esset,    ut    leo,     vitulus, 

'  liomo  et  aquila,  in  signiticationibus  suis  sibi  invi- 
cem  adversarentur;  sed  unumquodque  istorum  al- 
teri  justitiara  in  iigura  hominis,  ad  curationem  ho- 
minuin  signati  sunt,  sanare,  ungere,  et  baplismum 
sanctilicare  cum  hiimili  ohedientia  possiint.  Nam 
omnis  sacerdos  qui  a  Deo  unctus  et  sacerdos  no- 
minatus  est,  vulnera  peccatoriim  et  curare  cum 
judicante  justitia  poterit,  quoniam  officium  hoc  a 
Deo  habet;  et  ideo  illud  implere  non  negligat.  Et 
ego  paupercula  et  indocta  ferainea  forma,  quamdam 
bestiam  vidi,  cujus  facies  et  anterinres  pedes  ejus 
similes  urso  erant,  et  cujus  reliquum  corpus  simi- 
litudinem  bovis  ostendebat  ,  excepta  quod  poste- 
liores  pedes  ejus  similitudinem  pedum  asini  habe- 
bant,  ct  quod  cauda  carebat.  Tria  aiilem    cornua  iii 


•2C5 


EPISTOL^.  —  EPIST.  LI. 


266 


capite  liabuit,  quorum    duo  similiLudiuem  bovis  ha-  A  involvunt,  qui  magnis    oneribus  se    onerari    patitur, 


bentia,  juxta  aures  erant;  tertium  vero,  ia  medio 
frontis  e.xislens,  cornu  capricorni  assimilabatur; 
facies  vero  ejusdem  besliae  ad  orientem,  posterior 
autem  pars  ejus  ad  occidentem  versa  fuit.  Quod  sic 
iutelligendum  est:  Bestia  hajc,  cujus  facics  et  ante- 
riores  pedes  similes  urso  sunt,  bestiales  mores  la- 
tenter  habentes  quosdam  homines  ostendit,  qui 
quidem  mansuetudinem  verborura  proferunt,  sed 
in  exemplis  vestigiorum  suorum,  ubi  vi  ante  ad 
rectitudinem  incedere  deberent,  temeritatera  et 
duritiam  perversitalis  demonstrant.  Cujus  reliquum 
corpus  similitudinem  bovis  ostendit,  excepto  quod 
posteriores  pedes  ejus  similitudinem  pedum  asini 
habent,    et  quod    caudacaret;    quoniam   iidem  ho- 


quousque  sub  eodem  onere  succumbit,  quoniamju- 
gum  spiritalis  vitae  et  sollicitudinem  saeculi  habere 
vohmt;  sed  in  ipsis  stare  non  possunt,  et  idcirco 
ut  asinus  cadunt.  Unde  et  facies  ejusdem  bestiae 
ad  orientem,  posterior  autem  pars  ejus  ad  occi- 
dentem  versa  est;  quia,  cum  spiritalem  vitam  at- 
tendere  videntur,  sseculari  quoque  inhserent,  in  hoc 
perditos  angelos  imitantes,  qui  in  semetipsos  conti- 
dentes,  de  coelesti  gloria  corruerunt  [Isa.  xiv). 

Et  tertium  animal  habens  faciem  quasi  hominis, 
saeculares  homines  islos  significat,  qui  opera  sua 
cum  sollicitudine  corporis  et  animae  faciunt,  et  ta- 
men  bona  intentione  ad  Deum  ascendunt,  quasi  cum 
penais   voient,   quia  quaeque    bona    desideria,   sicut 


mines  jugum  Dei    ut  bos  se  ferre  simulant,  cura  ta-  ^  radius  solis,    ex  corde  justi  emittunlur,  unde  et  vel- 


men  in  subsequentibus  exempiis   mores  asini,    qui 
sub  pondere    cadit,  in  se    manifeslant,    nec  se  cau- 
dam  habere  demonstrant,  quia  in  ipsis  deiicit  quod 
Dominus   jubet,    hostiam  cum  cauda  offerri  (Levif. 
IV),  sciiicet   quomodo   bonum  quod  in  humiiitate  et 
paupertate    inceperunt,   ad    finem    beatitudinis  non 
perducunt.  Quod    autem    tria  cornua  in   capite  ha- 
bet,  quorum  duo   similitudinem  cornuum   bovis  ha- 
bentia,  juxta  aures  suut,  in  hoc  tres  vitas   hominum 
in    principali    commercio     stantes,     designant,    ita 
quod  duae    effigiem  iu  agro  Dominico  laborantium, 
et  verbo    Domini    auditam     pra-bentium    simulant; 
tprlium  vero  in  medio    frontis   existens,    cornui  ca- 
pricorni  assimilatur,    quoniam    hoc   in    fortitudine 
tiducise  suae  spiritales  homines  istos  manifestat,  qui 
in   squalore    capricorni   allitudinem    illam,    in    qua 
nullatenus  permanere  possunt,    ascendere    satagunt. 
In  hac  etenim  altitudine    caeteros    populos,   ut  Pha- 
risaei  publicanos    sperniint  et  velut    inutiies   despi- 
ciunt  (Luc.  xviii),  et  »e  etiam  oflicialibus  quibusdam 
causis  regionum  adjungunt,  quatenus  per   iilas  aliis 
duobus    cornibus   meliores     et     excellentiores     ha- 
beantur;    et  ut    etiam    ita    altitudinem    sanctitatis, 
ascendere  videantur,  Nam   et   saeculari    sollicitudini 
se  adjungunt,  et   multiplicera  locupletationem  com- 
'   prehendunt,     velut   totara    terram    laboribus     suis 
evertunt,   et    per  hoc    latitudinem   divitiarum  plus 
quam    deberent    capiunt,    in     similitudine    quoque 
juvenis  hujus    illud  facientes,    ciii    Filius  Dei  dixit, 
quod  quaecunque  haberet   venderet    et    daret    pau- 
peribus,  et   ille  abiit  raoerens,  quia    et   divitias  sae- 
culi   et    vitam    aeternara    habere    volebat     [Matth. 
xix),   quod  difficile    erat    ut   fieret.    Homines   enim 
isti  coelura  et   terrara   siraul    habere   volunt,    quod 
impossibile    est;    quoniara    in    coraprehensione     et 
possessione    divitiarum,    absque   superbia    elationis 
et  absque    proprietate    voluptatis  nequaquam    stare 
possunt,    siciit  etiam  impossibile  esset,    quod  homo 
in  cacumine  verticis    alicujus    montis  staret,  el  tem- 
pestate  validi  venti    quassatus    non    caderet.    Arao- 
rem    quoque    hunc    et  tiraorem  non    habent,    quos 
egenus    habet,    qui    manum    suam  ad   auxilium   et 
eleemosvuam  porrigit,    sed   in   stultitiam    asini   se 
Patrol.  CXCVII. 


c 


ut  penna  videntur.  Sed  et  ad   observanda   prsecepta 
legis  et   sacerdotis   currunt,  et  ad  dividendas   elee- 
mosynas  in  misericordia  raoventur,   atque  in  terram 
aspiciunt,  quoraodo  in  illa  crescant,  et  in    genitura 
prolis  se   pulveri   terrae    pares   aestiraant,    et  pecca- 
tores  se   nominant,    et   ita   in    sseculari  vita,    magis 
pcenam   quara  voluptatem  carnalis  gaudii  habent,  et, 
sic     ad    magistros    suos    scilicet  sacerdotes    perve- 
niunt,  faciem  suam,    qua   peccata  gustabant,  mutan- 
tes,  atque    per    gratiam    Spiritus  sancti  in  pceniten- 
tia    peccata    sua    confitentes,    et   sic    renovabantur, 
ut  scriptum  est:  Renovabis  faciein  terrse  (Psal.  cui). 
Quod  dicitur:  0   Deus,    in   novo    Spiritu  renovabis 
voluntatem  hominis,    qui  peccare  studebat;  ita  cura 
de    malo   studio   ad   bouum    desiderium    convertes. 
Nain  per  pcenitentes  faciem   terrse    renovabis,    cum 
homo  sentit,  et  scit  se    peccatis  ita  involutum,  ut  se 
continere  non  possit    quin  ])eccet;   et  tamen  ad  re- 
novationem  poenitendo    se    convertit:  si  enim  homo 
non    peccaret,    non  renovaretur.  Quidam  etiam    alio 
modo    renovantur,    videlicet    cum    peccata    propter 
poenam    poenitentiae   fugiunt,  ita    quod  peccare  non 
quaerunt;  et  quidam    alio  modo,   cum  peccata,  qua 
in  se  sentiunt,   et  qua?  facere  possent,  propter  amo- 
rem  virtutum    devitant:  unde  et    sic    renovationem 
per  Spiritum  sanctum    accipiunt.    Sicut   enim  terra 
in  tempore    viridilatis  non   omittit  quin  fructum  af- 
ferat,  et   sicut  in    tempore  sicco  pallescit  et  arescit, 
D  et   dcinde   iterum  ad    viriditatem    suam    redit ;    sic 
etiam  Deus  hominem  posuit,    ut  in  operibus    suis  in 
semetipso  renovetur.    Scriptura  namque  in  omnibus 
operibus  horainis    recte  dividenda  est,   velut    etiam 
ex  una  aqua  multse  aquae   dividuntiir,    quemadmo- 
dum  et  Deus  aqua  in  totum    orbem    terrarum  divi- 
sit.     Isti     quoque     sseculares    homines    semetipsos 
semper  iuspiciunt    et  considerant,  quid  siut  et  qua- 
liter   vivant,   et  quoraodo    sibi    peccata    abstrahant: 
et  sic  viventes    in  timore   Dei,    in    terrenis  sunt,  et 
coelestia  non  dimittunt.  Nam    Dco   in  seraetipsis  ira- 
molaut,  cum  eum   adorant;  ita  quod  ipsi  velut  luna 
fulminant,  cum  ad  ipsum  ex  intimo  corde  suspirant. 
Sed  cura  in  peccatis    ut  luna   defecerint,    illico  per 
pcp.nitenliam  resurgunt,    quemndmodum  etiam  luna 

9 


=?«: 


S.  HILDEGARDIS 


2G8 


post   dofeclum  suum  per  solem  resurgil.  Ipsi  eliaui  A  coin|)ulando,     nt    iri    arJonti    amoro    Oei    limoreni 


dormiunt  inter  incdios  cleros  pennx  columbx  dear- 
yentala.'  {Psal.  lxvm  ;  quoniam  ubi  dorniiuul,  ne 
peccent,  in  medio  niagistrorum  volanlium  in  sim- 
plicitate  purae  scientia^  sunt;  et  hoc  faciunt,  cum 
de  incceptis  peccatis  declinant,  et  cum  ah  eis 
quiescunt,  qnemadmodum  ales  caput  inter  medias 
alas  suas  ad  quiesccndum  declinat,  videlicet  coe- 
leslia  amantes,  et  in  terrenis  causis  peccala  sua  pcr 
poenitentiam  confitentes.  l,'nde  et  beati  mortui  qui 
in  Domino  moriuntnr  Apoc.  xiv),  suut  qui  sa^cula- 
riter  ^ecundum  legem  vivunt.  0  qnantum  miracu- 
lum  in  ipsis  est,  quod  sic  vivendo,  et  quod  per 
amaritudinem  popnilentia?  peccata  relinquendo, 
liomine-;  e.Tistunt !  Sed  et  animali,  quod  faciem  ho- 
minis  habct,  similes  erunt.  quoniam  cum  terrenis 
peccatis  per  po-nitentiam  se  opponunt,  et  eis  alieni 
fiunt,  qucmadmodum  et'am  natura  animalium,  na- 
tnrae  hominis  aliena  e.^t.  Itaque  in  scifntia  hono- 
rnm  operum  deargentati  apparent,  quia  simplices 
mores  infan'is,  qni  peccatum  nescit,  habent,  cum 
ipsi  pcccatum  nec  amplecti,  nec  pascere  vohint. 
C.umque  in  simplicitate  hac  fuigere  student,  tunc 
posteriora  dorsi  eorum  in  pallore  anri  apparehunt, 
quia  posteriora  eorum,  in  qnibus  in  peccatis  prius 
fortes  erant,  cum  peccare  consnovornnt,  nunc 
retro  projecta,  in  timore  Domini  s;ipieuliam  de- 
monstrant,  quoniam  in  bonis  aclihus  deaurata  re- 
«plendent. 


gehenna'"   sperncndo,    et    ul  in  iide  el   iii  spe  perse- 
verare  debeant,  contidendo. 

Hoc  ilaque  modo  faciuat,  ut  Isaias  dicit,  quoniam 
Seraphin  alis  duabus  vrlabant  faciem  ejus  {Isai.  vi), 
qu«  ai»  lidcm  et  spem  signiticant ;  qiiia  in  lide 
iideles  homines  Deum  vident,  et  per  spcm  prajmia 
ffiterna  desiderant,  et  duabus  velabant  pedes  ejus, 
qui  sensualitatem  el  intellectum  oirendunt,  quando- 
qnidem  iidem  homines  nuditatera  pcccalorum  suo- 
nim  tegunt,  ne  carnalia  desideria  propria»  volunta- 
tis  su.-n  perticiant.  Sed  et  alis  duahus  volabant, 
qua"  cliaritatem  Dei  ot  proximi  demonstrant;  quo- 
niam,  cun  Deum  super  omnia  diligunt  proximo 
P  suo  in  necessilalibus  suis  assistunt,  et  ita  in  forti- 
tudine  Dei  super  omnia  volant,  cum  cuncla  terrena 
transcendunt.  atquo  unamquamqiie  rem  in  peccatis 
diligenter  aspiciunt,  qualcnus  per  abslinentiam  pec- 
catorum  se  aftligant,  et  sic  eliani  in  pleno  desiderio 
cum  pretiosis  lapidibus  bonorum  operum  coeiestem 
Jerusalem  ornant.  In  laela  quoqiie  via  praiceptorum 
Dei  non  dormitant,  sed  semper  iu  novilale  desiderii 
anima»  velut  canens  luha  sonani,  quod  sunt  arden- 
tia  suspiria,  quro  in  nocturna  obscuritate  in  peccatis 
nati  ad  Peum  hahent,  quando  eiim  in  timore  et 
amore  cognoscuut,  dicentes,  quod  ipse  sanctus  sit 
qui  omnia  creaverit,  et  quod  sanclus  sit  qui  nun- 
qtiam  mortalis  fuerit,  et  quod  sanctus  sit  qui  infer- 
num  fregeril,  el  ab   illo  electos  suos  eduxorit.  Beati 


Qiiartum     vero     animal     simile    aquilcp    volanti,  C  namqiio  homines  hene  opcrando    et  Deum  laudando 


quosdam  homines  de  peccatis  se  conlinentes  os- 
tendit,  qui  ex  prsefatis  saecularibus  ad  continentiam 
surgent,  velut  iu  Maria  Magdalena  factum  est,  qua; 
omnia  peccata  sua  abjiciens,  ea  pro  luto  computa- 
vit,  et  ita  optimam  partem  elegit  [Luc.  x),  et  in 
aurora  sanctitatis  consedit,  sed  in  veteri  testamen- 
to  multi  propter  taedium  saeculi  hujus  peccata  re- 
linquebant,  et  multi  etiam  propter  amorem  justi- 
tiae,  de  peccatis  se  continehant;  hunc  autem  in 
novo  sole,  scilicet  in  Christo  Jesu,  continentes  no- 
minantiir,  quia  in  simplicitatem  infantis  qui  poc- 
cata  nescit,  vt  rtiintur,  cum  ipsi  peccata  repudiant, 
et  cum  ea  in  voluntate  nesciunt.  In  duabus  enim 
partibus  ad  ccelestia  ascendunt  quoniam  cum  bona 
intontione  et  cum  sancto  desiderio,  oa  quae  sursum  " 
sunl,  pra>  cff?teris  qui  saecuhim  prius  non  cognosce- 
bant,  diligunt;  et  quia,  sicut  aquila,  quae  prae 
alii?  volatilihus  altiora  petit,  sic  sursura  volant, 
quod  ita  in  candorem  a-terna?  vitie  convertuntur,  ut 
de  illa  salurari  non  possint;  et  quod  hoc  per  ar- 
dorem  veri  Solis  conculcant,  quod  prius,  peccatis 
involuti,  fecerunt.  In  fortissima  quoque  vi  sancti- 
tatis  considerant,  quanti  dolores  et  quam  gravia 
pondera  in  pcccatis  sunt,  quae  ipsi  palpando  prius 
tetigerant,  et  illa  nunc  ut  morliferum  cadaver  in 
semetipsis  occidunt,  et  corpus  suura  ut  occisam 
ovem  constringunt  et  persoqiiuntiir;  atque  sic  in 
ardentom  solera  aspiciunt,  omnia  saecularia  qiiae 
ante   cognovorant,    retro  abjiciendo,  et   pro  pulvere 


nunquam  cessabunt,  et  cum  operari  cessaverint, 
post  finem  tamen  vitae  suce  a  laude  Creatoris  sui 
non  desistent.  Ego  aiitem  paupercula,  ah  infantia 
mea  dehilis  et  infirma,  in  mystica  et  vera  visione 
ad  hanc  scripturam  coacta  sum,  eamque  in  gravi 
«gritudinein  lecto  jacens,  Deo  jubente  et  adjuvante, 
conscripsi,  quatenus  illam  praolatis  et  magislris, 
qui  ad  servitium  Dei  signati  sunt,  repraesentarem, 
ut  in  ipsa  quasi  in  speculo  considerarent,  qui  et 
quales  essent,  et  ut  eam  illis  demonstrarent  et  aper- 
irent,  qui  per  obedienliam  iilis  sulijecti  sunt.  Et 
audivi  vocem  de  ccelo  dicentem  :  Nemo  verba  hffic 
contemnat,  ne  si  ea  comtempserit,  vindicta  Dei  su- 
per  eum  cadat. 

EPISTOLA  LII. 

WeK.NERI    DE    KlRCHElM,    CIJM    CBTERIS    SOCIETATIS 
SU.E    FnATRIBUS    AI)    HlLDEGAHDEM. 

Hreces  Sanctse  Hildegardis  enixe  postulant ;  verba 
ipsius  scripto  com  msndata  habere  volunt. 

HiLDEGARDi  mente  et  corpore  virgini  immaculatae, 
etacunabulis  Deo  dicatae,  Wer.neros  de  Kircheim 
ciim  caeteris  societatis  suae  fratribus,  in  parochiis 
suis  Deo  quamvis  indignum  famulatum  exhibenti- 
bus,  exemplo  Dehborae  hostiles  turmas,  Deo  duce, 
proterere  [Judic.  v). 

Quia  virlutum  vestrarura  fragrantia  non  modica 
terrariim  spatia  dispersit,  eo  quod  non  solum  ope- 
rari  bona,  verum  etiara  prophetare  futura,  contem- 
plari     ccelestia    Spiritus    sancli    gratia    cor  vestrum 


2(i9 


EPISTOL^:.  —  EPIST.  Lll. 


270 


mundum  illuslraverit,  dignum  duximus,  licet  indi- 
gni,  veslrae  sanctitati  obtentu  fraternitatis  nos  com- 
mittere.  Et  certe  quia  nos  ullima  Christi  membra 
vobiscum  fore  credimus,  fideater  dicimus,  quod 
quidquid  in  ejus  nomiue  vos  poscimus,  cum  prav 
stare  potestis,  non  negetis  postulantibus.  Rogamus 
ergo  benignitatam  vestram,  mater  et  sponsa  Agni, 
quatenus  in  vestris  orationibus  nostri  meminerilis 
propensius,  certa  de  nostris,  si  quid  possunt  apud 
Deum,  quod  interorandum  semperveslri  memoriam 
faciemus  [Philip.  i).  Adhuc  unam  pelitionem  vos 
petere  prsesumimus,  scilicet  ut  verba  quae,  Spiritu 
sancto  vos  docente,  nobis  et  aliis  quamplurimis  iii 
Kyrcheim  prsesentibus,  de  negiigenlia  sacerdotum, 
quam  in  divino  sacrificio  babent,  aperuistis,  ma- 
terna  pietate  nobis  scribere  et  transmittere  non 
negligatis,  ne  a  memoria  nostia  elabantur,  sed  ut  ea 
attentius  prse  oculis  nostris  babeamus;  quoniam 
cum  lerrenis  et  seecularibus  causis  plus  quam  opus, 
inbiamus,  verbn  transiloria  in  ventum  multoties 
negligenter  emiltimus.  Valeat  raalerna  dilectio  in 
vobis, 

RESPONSIO    HILDEGARDIS. 

Ecclesise  irnaginem  inducil  querelas  gravissimas  con- 
ira  pecca/a  sacerdolum  fundejiiis.  Varia  prxdicii 
qux  sseculo  xvi  omnino  impleia  sunt. 

In  lecto  a^griludiuis  diu   jaceiis,    anno   Dominica> 

Incarnationis    raillesimo     centesimo    septuagesirao, 

vidi  vigilans  corpore  et  animo,  pulcberrimam  iraa- 

giuem,  muliebrem  formara  habentem,  quffi  electis- 

sima    in   suavitale,  et  charissima  in    deliciis  tantse 

pulchritudinis  erat,   ut   eam  humana  mens  nequa- 

quam    comprebendere    valeret,    et    cujus  statura  a 

terra  usque  ad    ccelum   pertingebat.   Facies  quoque 

ipsius   maxiraa  claritate  eflulsit,  et  oculus  ejus  in 

coehira   aspexit.    Candidissima   eliam  veste  ex  albo 

serico  iuduebatur,  et  pailio  pretiosissimis  lapidibus, 

scilicet  smaragdo,   sapphiro,   baccis  quoque  et  mar- 

garitis  ornato  circunidabatur,  calceamenta  ex  ony- 

chino  circa  pedes  habens.  Sed    facies  ejus  pulvere 

aspersa  erat,  et  vestis  in  dextero  latere  scissa  fue- 

rat,  atque   pailium  ejus   elegantera   pulcbriludinem 

suam    amiserat,    et    calceamenta    ipsius    denigrala 

erant.  Et  ipsa  voce  magna  et  lugubri  in  altitudinem 

cceli  clamabat,    dicens :    Audi,   coelum,    quod   facies 

mea  sordidala  est;  et,   terra,  luge,  quod  vestis  mea 

scissa  est ;  et,    abysse,    contreraisce;-    quod    calcea- 

menta  mea  denigrata  sunt.  Vuipes  foveas  habent,  et 

volucres  cali  nidos  {Maiih  viii),   ego  autera   adju- 

torem  et  consolatorem  non  habeo,  nec  baculum  su- 

per  quera  incumbam,  et  a  quo  sustenter.  Et  iterum 

,  dicebat  :  Ego  in  corde  patris  iatui,  quousque  Filius 

1  hominis,  qui  in  virginitate  conceptus    et  natus  est, 

jj  sanguinem  suum  fudit,   qui    etiam  cum  eodem    san- 

'  guine  rae  sibi   desponsavit  et   dotavit,   quatenus   in 

j  pura    et    simplici    regeneratione  spiritus    et  aquBe, 

i  contractos  et  contarainatos   a  spuma   serpenlis,    re- 

generarem.   Nutritii    autem    raei,  videlicet  sacerdo- 

tes,  qui  faciem  meam  facere  deberent  velut  aurorara 


A  rubere,  et  vesteiii  meum  ut  fulgur  coruscare,  ac 
pailium  meum  ut  pretiosos  lapides  radiare,  et  cal- 
ceamenla  mea  ut  candorem  fulgere,  faciem  meam 
pulvere  consperserunt,  et  vestera  meam  sciderunt, 
palliumque  meura  umbrosum  feceruut,  et  calcea- 
menta  deuigraverunt,  et  qui  me  ubique  ornare  de- 
buerant,  me  in  omnibiis  his  destituerunt.  Nam  fa- 
ciem  meam  per  hoc  sordidant,  quod  corpus  et  san- 
guinem  sponsi  mei  cum  magna  immunditia  lasci- 
viai  moriim  suorura,  et  magna  spurcitia  fornicatio- 
num  et  adulteriorum,  et  pessima  rapina  avaritise, 
vendendo  et  emendo  quaeque  inconvenientia  tractant 
et  accipiunt,  atque  tinta  sorde  circumvolvunt,  vei- 
ul  si  infans  in  lutuin  ante  porcos  poneretur.  Sicut 
enim  homo,  cura   Deus  ipsura  de  lirao  terrae  fecit,  et 

"  in  faciem  ejus  spiraculum  vitae  inspiravit  [Gen.  u), 
mox  caro  et  sanguis  factus  est,  ita  etiam  eadem 
virtus  Dci,  oblationem  panis  et  vini  et  aquae  super 
altare,  ad  verba  sacerdotis  divinitatera  invocantis, 
in  veram  carnera  et  verura  sanguinem  Cbristi,  vi- 
delicet  sponsi  mei  transfert,  quod  taraen  propter 
caecitatera  hanc,  qua  homo  in  casu  Adae  caecatus 
est,  homo  carnalibus  oculis  videre  uon  potest.  Fixura 
namque  vulnerum  sponsi  raei  recens  et  aperta  est, 
quandiu  vulnera  peccatorura  hominum  patebunt. 
Haec  eadem  vulnera  Christi  sacerdotes,  qui  me  can- 
didam  facere,  et  mihi  in  candore  servire  deberent, 
in  nimia  avaritia  sua  Je  Ecclesiis  ad  Ecclesias  dis- 
currentes  contaminant.    Vestem    quoque    meam  per 

P  hoc  scindunt  quoniam  praevaricatores  legis  et  Evan- 
gelii  ac  sacerdotii  sui  sunt,  et  pallium  meum  in  hoc 
obfuscant,  quia  praecepta  quae  in  eis  instituta  sunt, 
per  omuia  negligunt,  nec  ea  in  abstinentia  velut  in 
sraaragdo,  nec  in  largitione  eleemosynarum  velut 
in  sappliiro,  ncc  in  aliis  bonis  et  justis  operibus 
(quibus  Deus  velut  aliis  generibus  gemmarura  ho- 
noratur)  bona  voluntatc  et  perfecto  opere  complent. 
Sed  et  calceamenta  mea  superius  denigrantur, 
quoniam  ipsi  nec  recta  scilicet,  nec  dura  et  aspera 
justiti*  itinera  habent,  nec  bona  exempla  subditis 
suis  praebent,  cum  tamen  subtus  in  calceamentis 
meis  quasi  in  secrei.o  meo  candorem  veritatis  in 
aliquibus  habeam.  Falsi  quippc  sacerdotes  in  semet- 
ipsis  decepti    sunt,  quoniam    honorem    sacerdotalis 

D  ofticii  sine  opere  habere  volunt,  quod  esse  non  po- 
test,  quia  nulli  merces,  nisi  praeraisso  labore  operis, 
dabitur.  Ubi  autera  gratia  Dei  hominem  tangit,  ibi 
ipsum  openiri,  ut  mercedem  accipi;it,  facit.  Cum 
itaque  varios  dolores,  qui  hominibus  contrarii  sunt, 
in  ultione  Dei  pluat,  et  totam  terram  nebula  obte- 
gat,  ita  ut  viriditas  ojus  arescat,  et  ornamenta  ip- 
sius  fusca  fiant,  abyssus  quoqiio  contremiscat,  quo- 
iiiara  in  ullione  et  dolore  cuin  coelo  et  terra  in 
furorem  movebilur.  Principes  cnim  et  temerarius 
populus  super  vos,  o  sacerdotes  (qui  me  hactenus 
neglexistis),  irrucnt,  el  vos  abjicient  et  fugabunt, 
et  divitias  vestras  vobis  auferent,  pro  eo  quod  tem- 
pus  sacerdotalis  officii  vestri  nou  attendistis.  Et  de 
vobis  dicent  :  Adnlteros  istos  et  raptores  et  plenos 


0-1 


s.  nii.nEr.ARDis 


•>7-2 


oinni  malo,  ab  Eodesia  ejitiauius.  VA  iii  hoc  taclo 
obsequium  Deo  se  e.\hibui.--se  vulunl,  quia  Eccle- 
siani  per  vos  pollutam  esse  dicunt.  Unde  Scriplura 
dicit  :  Quare  /remueruul  gentes,  et  populi  meditati 
sunt  inania'?  Astitcrunt  reges  terrx  et  princij>es 
convenerunt  in  unum  (Psal.  n).  Nam  perniissioue 
Dei,  super  vos  iu  judiciis  suis  fremere  iucipieut  plu- 
rimae  gentes,  et  multi  populi  de  vobis  uiedilabum- 
tur  inauia,  cura  sacerdolale  offi:;ium  vestrum  et  con- 
secralionem  veslram  pro  nihilo  computabunt.  Ilis 
assislent  in  eversione  vestra  reges  lerra?  et  terre- 
nis  rebus  inhiabunt,  et  principes  qui  vobis  domiua- 
huutur.  convenient  in  hoc  uno  coiisilio,  quatenus 
vos  de  tcrminis  suis  e.xpellant,  quoiiiam  innocenlem 
Agnum  a  vobis  per  pessima  opera  fugastis.  Et  au- 
divi  vocem  de  coelo  dicentein  :  Imago  lia^c  Eccle- 
^iam  deiiioiislral.  O"'*!"''*^'^'"  ^">  ^  homo,  qui  islu 
\ides  el  audis  plangenlia  verba,  ha-c  sacerdotibus 
qui  ad  regendum  et  doceiidum  populmn  Dei  consti- 
tuli  el  ordinati  sunt  profer,  quibus  cum  apostolis 
dictiim  cst  :  Itp  in  orbem  univcrsum,  et  prxilicate 
Evangeliumomni  creaturse  [Marc.  xvi).  Cum  enim 
Deus  homiuem  creavit,  omnem  creaturam  in  ipso 
signavit,  quemadmodiim  iii  parvo  loco  membrana', 
lempus  et  numerus  totius  aiiiii  describitur;  el  idco 
Deus  hominem  nomiuavit  omnem  creaturam.  Et 
iterum  ego  paupercula  feminea  forma  gladium  evagi- 
natum  in  aere  pendentem  vidi,  ciijus  acies  una  ad 
coelum,  altera  ad  torram  versa  erat.  Et  gladius 
iste  super  spiritalem  populum  extendebatiir,  quem 
propheta  olim  praeviderat,  cum  adrairando  dicebat.  : 
Qui  sunt  hi  qui  ut  nubes  colant,  et  quasi  columbx 
ad  fenestras  suas  [Isai.  xvi.)  Isti  etenim,  qui  de 
lerra  elevati,  et  de  communi  populo  separali, 
saucte  vivere  et  in  columbina  siinplicitate  morum 
et  operum  esse  debuerunt,  nunc  pravi  in  moribus 
et  operibiis  suis  suut.  Elvidi  quod  gladius  i.^te  qua^- 
dam  loca  spiritalium  hominum  abscindcbat,  quern- 
admodum  Jerusalem  post  passionem  Domini  ab- 
scissa  est.  Sed  tamen  vidi  quod  plurimos  timoralos, 
puros  et  simplices  sacerdoles  in  adversitale  ista 
sibi  Deus  ob.-ervabit,  velut  Elia;  respondit,  ubi  di- 
cebat,  quod  dereliquisset  sibi  in  Israel  septem  mil- 
lia  virorum,  quorum  geuua  non  sunt  incurvata 
ante  Baal  (///  Reg.  xix).  .Nunc  autem  ine.xstingui- 
bilis  ignis  Spirilus  sancti,  ut  in  meliorem  partem 
couvertamini,  vobis  infundat. 

EF>ISTOE.\   LIII. 

Fratri;m   uaoeniie.nsium  ad  hii.degarde.m. 

Ut  discordiam  apud  ipsos  orlam  sedare  et  exsfirpare 
non  omittaf ,  precanlur. 

HiLDEOARDi,  caslae  columba'  in  foraminibiis  petra; 
latitanli  'Cant.  ii),  fralres,  heii !  conturljati  iu  Ha- 
genhe,  orationum  suarum  devotionem,  et  quod 
speclat  ad  a;ternam  saliitem. 

Quoniam  Dei  gratia,  lux  vestra  coram  hominibiis 
saliibriter  luoet  (iHntth.  v),  Patrem  vestriim  qiii  vos 
ardenlem  lucernam  ad  illumiuationfm  Ecclesise  su- 
perposuit,     giorilicaraus,     et    quamvis     pcccatores, 


B 


\  sanclitati  tamen  vestra\  qua  ccelestis  sponsi  am- 
plexibus  siugulari  privilogio  inhaM'etis,  cordialiter 
congaudemus.  Chaiitatem  etiain  vestram  ignorare 
nolumus,  quod  die  noctuque  vos  facietenus  videre 
desideramiis,  et  assidue  vestri  memoriam  in  ora- 
liouibus  uostris  facieutes  [Rom.  i'!,  vos  absentem 
corpore,  quasi  pra'sentem  interdum  amplectimur 
mente  Ergo  perfecliouem  vestrara  humiliter  de- 
precamur,  nt  sponso  vestro,  sub  cujus  umbra  se- 
cure  requiescitis  (Canf,  n),  nos  juxla  viam  mondi- 
cantes  commendetis  \Tmc.  xviiij,  ne  prffiteriens 
tiirba  clamores  nostros  compescat;  sed  orationibus 
vestris  ad  Doininiim  adjiiti,  mereamur  a  cwcitate 
cordium  nostrorum  illuminari.  Hoc  auteui  idcirco 
dicimus,  ut  dissensionem,  quam  iii  loco  nostro  or- 
tam  esse  scitis,  quemadmodurn  incepistis  (Spiritii 
sanclo  vos  docente),  sedare  el  oxstirpare  non  omit- 
tatis;  et  ut  per  hoc  quoque  littoras  commonitorias 
nobis  Iraiismitlatis,  quia  ni.si  ciliiis  exslinguatur, 
periculum  rnagnum  tam  aniraarum  quara  corporum 
faciio  incurreinus.  (Iralia  Spiritus  sancli  quff>  vos 
interiiis  docet  et  miilta  secrota  vobis  demon.^rat, 
haec  etiam  nobis,  secundum  quod  sibi  placueril, 
manifestare  dignelur. 

RESPONSrM  HILDEnARDIS. 

Prxctaram  miflit  de  muttis  xnliii  el  virtutibus  in- 
slructionem  admonilionemque  el  ad/iorlalionem  ad 
studium  virtulum . 

Ego  paupercula  forma,  muita  i-pgritudine  diu 
/-  gravala,  per  voratn  sapientiam  cogebar,  ut  ha;c 
verba  ipsius,  populo  ioci  hujus  proferrom.  Et  au- 
divi  quod  eadem  sapienlia  populo  hiiic  opiis  suum 
proponebat,  scilicet,  quomodo  ca;!uin  el  terram  in 
recta  mensura  constiluisset,  quatenus  fralres  ejns- 
dem  populi  cognoscerent,  qualiter  institutio  eorum 
primitus  constituta  esset,  et  qualiter  nunc  destitut.i 
esset.  Et  dixit  :  Gyram  cisli  circuivi  [Eccli.  xxiv),  al- 
tiludinem  et  profunditatem  ejus  ita  constituens,  ne 
reclum  modum  suum  superexcellerent  ;  et  latitudi- 
iiem  totius  orbis  sic  ordinavi,  ne  ipsa  mensuram 
suara  inordinate  excederet.  Solem  quoquo  feci,  ut 
in  die  luceret  et  lenobras  obtegeret  :  et  lunam,  ut 
iu  nocte  cura  stellis  claresceret.  In  verbo  quippe 
illo,  cum  Deus  dixit  :  Fiat,  omnia  hiP.c  facta  sunt,  i 
D  ut  etiara  nunc  persistuut  :  undo  in  his  velut  in  spe- 
culo  vos  populi  considerale,  quatenus  in  hoc  quod 
incepistis,  permaneatis.  Deus  enim  homini  spira- 
culum  vitse  inspiravit  [Gen.  i) ;  et  ita  vivilicatus, , 
caro  et  sanguis  factus  esl.  Doinde  aulem  consortium 
angelorum  cum  laude  et  miuistcrio  illi  dedit,  et  re- 
liquam  creaturam  illi  subjocit.  Nam  Deus  lumen 
«ternitalis  iili  concesserat.  Sed  ipse  in  omni  honore 
isto  vermem  audivit,  et  ila  prcecepta  Dei  praivaii- 
cando  obcfccatus  et  ex-.tinclus  est.  Unde  diabolus  in 
se  gavisus,  ait  :  Deum  quem  in  coelo  siiperare  ne- 
qiiivi.  iri  opori!  suo,  videlicet  in  homine,  qui  alius 
Dous  est,  superavi.  Diabolus  namqiie  hominom 
Deura  nominavit,  quemadmodum  etiara  seipsum 
esse  Doum   voluit.    Sed  Deus    in    antiquo   consilio, 


273 


EPISTOL.E.  —  EPIST.  LIH. 


qiiod  anle  sevum  in  se  habuit,  computabat  quomodo 

ordinationem  suam  ita  observaret,  ut  ei  in  illa  nul- 

lus  resistere  posset,  et  idem  antiquura   consilium    a 

scientia   omnium  creaturarum  in   seipso  abscondit, 

unde   et  diabolus  illud  nec    scivit,  nec    scit,  atque 

ejusdem  consilii  usque  in  novissimum  diem  inscius 

erit,   ubi  tunc  in  maxima  confusione  sua   ejusdem 

consiiii,  quffidam  sentiet  et  cognoscet,  per   quse  per 

omnia  confundetur.  Nam  diabolus  hominem  insepa- 

biiiter   perditum,  ut  ipse  voluit,   putabat.  Homines 

enim  in  magna  ssevitia  et  oblivione  Uei,  se  liomiues 

fore  obliti,  inhumane  vixerunt,   quousque  idem  an- 

tiquum  consilium  ([uemdam   saiicliticatum  populum 

sibi  elegit.   Et   Deus   sobrieiatem   et  virginitatem  in 

Abel  prsesignavit,  qui  propter  justitiam  martyr  ef- 

fectus  {Gen.    iv),   hoc  fecit  quod  pater   suus  facere 

neglexit.  Sanctificati  autem  populi  se  homines  esse 

cognoscebant,  et  humane  vivebant,  de  quibus  etiam 

Noe  surrexit,  quem  Deus  in  arca  observavit  {Gen.  vi). 

Sed  Deus  vuiens  iniquitateui  submergere,  os  abyssi 

aperuit,  et  plurimaui    creaturam  in   aqua   submer- 

sit  :  et  tunc  per   semctipsum  juravit,  quod   nequa- 

quam  ultra  omnein  carnem  aqua  perderet  (Gen.  ix), 

recordans  quia  liomo   per   aquam   regenerandus  et 

salvandus  esset.  Post  diluvium    vero  antiquum  cou- 

silium  niulla  miraculaad  confusionem  diaboli  osten- 

dfbat,  qui  de  occisione  Abl  intra   se  gaudebat,   di- 

cens  :    Ecce    opus    Uei  quod    de  paradi.so  ejeci,  in 

terra  divisum  jacet,  Sed  Noe   sanctiticatus,  in  Spi- 

ritu  sancto   operatus  est,   et    altare   Deo  aediticavit, 

in  quo  antiquum  consilium  altare  illud  prgesignavit, 

quod  Joannes  in  Apocalypsi  vidit  [Apoc.  viii),  super 

quod  orationes  sanctorum  asceiidebant.   Cum   enim 

homo  in  pcenitentia  peccatorum  orat,  et  cum   salu- 

tem  a  Deo    quserit,  sauctus  nominatur.   Antiquum 

quoque  consilium  plurioia  signa  in  Abraham  opera- 

balur,  qui  patriam  et  cognationem  suam   cum  pro- 

pria  voluntate  sua    reliquit,    et  duram   legem,  per 

quam   mors  confusa,   et  serpentis    nequitia  insana- 

bili     vulnere    vulnerata    est,     ia     sanctitate     iniit, 

■quando  praxepta  Dei  adimplevit,  quod  Adam  non 

fecit,  cum  prseceptum  Dei   pra-varicalus,  voluntatem 

suam   secutus    est.    Idem   eliam   consiliuin   purifica- 

tionem  legis  iu  Moyse  constituit,  et  per  sanguinem 

hircorum  et  vituloruni  prsesignavit,  quod  innocens 

agnus  pro   homine  imraolandus  esset.    Nam   Filius 

'  Dei  de  corde  Patris  exiens,  de  virgine  natus   est,  et 

■  omnia  haec  per    semelipsum  implevit.   Virginitas  in 

Filio  Dei  surrexit,   qu«  erecto  vexillo  cudos  pene- 

j  travit,  quoniam  idem   Filius  Virginis  totus   iuteger, 

f  totus  sanctus  fuit,  et  per  eum  magnus   ordo  virgi- 

'  num  surrexit,  quem  vetus  lex  non  cognoverat.  Sed 

i  et  ipse   sacerdos    fuit,   cum  seipsum   in    ara   crucis 

|pro  hominibus  immolavit;  cui  etiam   sacerdoles  in 

!:Sacerdotio  suo  adjuncti  suut,   quia  augelos  imitari 

debent,  qui    nuntii     Dci    existunt.     Angeli    quippe 

'  opera  hominum   ex  debito  oflicii  sui  velut  scriptu- 

'  ram    Deo    ostendunt,    quod    et    sacerdotos    faciuiit, 

j  cum  peccata  hominum  per  pcenitentiam    ^uscipiunt, 


A  et  ea  per  indultam  misericordiam  Deo  ostendunt. 
Sic  et  villicus  fecit  (Lwc.  xvi) ,  qui  ditfamatus  est 
apud  dominum  suum,  quasi  dissipasset  bona  ipsius 
cum  unumquemque  debitorem  domini  sui  minus 
scribere  jussit  quam  deberet.  Villicus  etiam  iste 
Synagoga  est,  quee  nullam  liberatiouem  per  sangui- 
nem  hircorum  et  vitulorum  habere  potuit ;  sed  im- 
molationem  innocentis  agni  praefiguravit,  per  quem 

•  oflicio  suo  privari  timuit,  et  intra  se  dicebat  quod 
suiferre  nou  posset  duritiara  legis  quai  jussit :  Si  quis 
hoc  vel  illud  fecerit,  morte  moriatur;  et  etiam  eru- 
bcscat  quod  foras  projiccretur,  ita  ut  in  nulla  peti- 
tione  misericoidice  reticerclur.  E.^f  qua  dum  muiti 
in  Filio  Dei  ad  indulgentiam  converlereutur,  ipsa 
pro  indulgentia  meritai  poense  laudabatur,  quia  dum 
servus  per  pcenitentiam  et  confessionem  douiino 
suo  retributionem  dederit,  ab  illo  multum  laudatur, 
quoniam  eum  multum  dilexit,  quemadmodum  Ma- 
ria  Magdalena  Christum  dilexit,  Scriptura  haec  sa- 
cerdotibus  adest,  unde  etiam  decet  illos,  ut  Chri- 
stum  imitentur,  et  castitatem  ament,  et  incestum 
fugiant.  Filius  namque  Dei,  ut  injuslos  justos  face- 
ret  in  cruce  passus  est;  et  etiam  ipsos  ad  se  trahit, 
ut  dfc  villico  dictum  est.  Sed  Abel  pro  justitia  mar- 
tyr  exstitit. 

Post  passionem  autem  Filii  Dei  multitudo  marty- 
rum  exorta  est,  qui  pro  tide  et  confessione  ipsius 
passi  sunt,  quos  etiam  alii  martyres  comitantur, 
scilicet  illi  qui  contra   peccata  et  vitia  pugnando   se 

C;  vincunt,  et  isti  prsedictorum  martyrum  penna:' 
sunt.  Qiii  auteni  hos  injuste  persequuntur,  vindicla 
Dei  super  illos  cadet.  Sed  et  illi  qui  virginitatem 
tribulando  persequuntur,  ita  quod  illam  duloribus 
perfunduut,  vindictam  Dei  non  elfugient;  et  ideo 
multoties  accidit  quod  nobiles  ex  judicio  Dei  igno- 
biles,  et  divites  egeni  efliciuntur,  et  quod  multis 
aliis  periculis  et  calaniitatibus  subjiciuntur.  Qui 
vero  sacerdotale  officium  injuste  premunt  et  blas- 
phemant,  hi  in  reatu  suo  similes  siint  Cain,  qui 
fratrem  suum  occidit  :  unde  pcena  illius  constrin- 
gendi  et  puniendi  sunt.  Sacerdolale  namque  ofti- 
cium  in  magisterio  suo  Domino  Deo  est.  itaque 
Sapientia  in  turba  loci  hujus  turrim  sedificavit 
""(P?-ou.    ix),    quam  baccis,   topazio   et  sapphiro   exor- 

'^  navit,  et  in  ipsam  speculatores  posuit,  et  juxta  eam 
torcular  construxit  :  quod  quibusdam  homini- 
bus  commisit,  qui  vinum  in  ipsa  exprimerenl  : 
atque  secus  illud  domuui  etiam  fecit,  in  qua  alios 
esse  jussit,  qui  oinnia  quir  ad  agros  pertinebant, 
procurarent.  Sed  tempeslas  valida  et  pestifera  in- 
saniae  exorta  est,  ita  quod  horaines  prsedictum  tor- 
cular  custodientes,  ad  eamdem  turrim  jacula  emit- 
tebant,  et  quod  alii  in  prsefata  domo  manentes, 
saxa  contra  ipsara  turrim  projiciebant;  uude  et  illi 
qui  in  ipsa  turri  erant,  lapides  adversus  istos  ja- 
ciebant.  Turris  haec  altitudinem  magisterii  designat, 
quai  baccis,  videiicet  illis  qui  a  pueritia  in  inno- 
centia  et  sanctitate  vixerunt,  decoratur,  et  quae 
topazio,   id  est  liis  qui,  optimam  partem  eligente-', 


275 


S.  lllLnKGARDIS 


27  G 


ssecclo  renuntiant,  elucidatur 
videlicel  ipsis  qui  propter  amorem  Dei  pompam 
Sipculi  et  seinetipsos  abnegaut,  exornat.  lu  ista 
speculalores  sunt,  videlicet  hi  qui  subjectis  suis  in 
magisterio  prtpsunt.  Torcular  autem  olTicium  ilio- 
rum  ostendii,  qui  per  consecrationem  jugati,  mini- 
sterio  passionis  Christi  ad  altare  insistunt,  et  vi- 
neam  Domiui  Sabaoth  colunt  el  conservant.  Sed 
domus  cuslodiam  et  constrictionem  istorum  dc- 
monstral,  qui  idiota*  e.xistentes,  et  in  sfeculo  viven- 
tes,  sieculnm  et  semetipsos  propter  Ueum  relin- 
quuut,  et  in  uecessariis  rebus  corporalibus  labo- 
rant;  et  tanien  spiritalem  vitam  conservaut  :  tem- 
pestas  vero  temeritatem  notat,  in  qua  in  torculari 
manentes  ad  prselatos  suos  acumina  superbiae 
mittunt,  et  per  quam  etiam  in  domo  stantcs,  du- 
ritiam  inobedienliai  contra  ipsos  dirigunt  :  qua- 
propter  iidem  pra^lati  ad  injuriam  provocati,  se  im- 
mites  per  verba  iracundia;  subjectis  suis  exhibent. 
At  omnibus  istis  sapientia  inducias  emendationis 
constituit,  quemadmodum  in  Evangelio  cultor  vinea^ 
ad  dominum  suum  de  ticu  dicebat  :  Domine,  dimitte 
illam  et  hoc  anno,  usque  dum  fodiam  circa  illam, 
et  stercora  mittam  {Luc.  .xiii).  Nam  fodere  circa 
illam,    est  ut    homo  voluntatem    proprietatis  suse 


et  quae  sapphiro,  Apremat;  aiioquin  nunquam  obedire  poterit  :  sed 
mitlere  stercora,  est  in  humilitale  et  subjectione 
pra*lato  subdi.  Cum  enim  homo  ad  obedienliam 
se  inclinat,  omnia  cdrnalia  desideria  et  .seinetipsum 
quasi  pro  luto  connin'  it. 

Nunc  itaque  ego  iMupercula  et  debilis  forma, 
vobis  loci  hujus  pra'1'alis  fratribus  dico  :  Inexslin- 
guibilis  vitse  ignis  in  vobis  ardeat,  et  vos  lumine 
suo  ita  perfundal,  ut  iii  ipso  j)ermanere  valeatis, 
ut  prius  incepistis.  .Nam  cum  friictuosum  lempus 
correclionis,  et  emendationis  in  vobis  surre.\eril, 
lapides  turris  vestrai  fulgorem  suum,  ut  prius  erat, 
recipient. 

EPISTOLA  LIV. 


[{  GUIBERTI   GEMBLACE.NSIS   MONACHI   AD    UILDEGARDEM. 

Triginta  octo  quxstionum  solulionem  petit. 

(Exstat  infra,  cum  sanctae   llildegardis  responsione, 
inter  opuscula  sancta»  virginis.) 

EPISTOLA  LV. 

SORORUM    PARTIIE.NO.NIS     HLN.NIENSIS    AD     S.     HILDEOAIIUEM. 

Regulam  Benedictinam  sibi  explanari  petunt. 

(Vide  infra  Expositionem  sanclai  Hildegardis  in 
Regulam  S.  Benedicti.) 


Epistolas  56-59  huc  adducimus  ex  amplissimo  Commentario  iii  Vitam  et  res  gestas 
sancta:'  Ilildegardis,  quod  ex  die  17  mensis  Octobris  liollaiidiaui,  pag.  729,  dedimus 
initio  voluminis;  epistolas  GO-61  habemus  ex  Vita  sanctae  Hildegardis  a  Godefrido  et 
Theodorico  monachis  scripta. 


EPISTOLA  LVI 

HILDEGARDIS    AD    PHILIPPLM    PARCE.NSEM   AHBATEM. 

Mittit  ad  ipsum  mulierem  quamdam  pcenitentem  qux 
non  fueraf  recte  confessa,  et  cui  peccatum  expo- 
nendum  indicaverat,  ut  ex  responso  Philippi  pa- 
iebit. 

Philippo  abbati,  IIildegardis. 

0  Pater,  qui  in  omni  negligentia  tua  Deura  times, 
et  qui  eum  diligis,  ita  quod  pro  quibusque  inutilibus 
ad  ipsum  suspiras,  tu  ad  fontem  aquae  vivai  curre, 
non  solum  te,  sed  etiam  alios  infirmos,  quos  vul- 
neratos  vides,  lavando;  ipsisque  vinum  pajnitenti» 
infunde,  et  eos  oleo  misericordiai  ungere  non  ces- 
ses.  In  hoc  enim  illura,  qui  vivus  fons  et  integra 
rota  est,  imitaris,  qui  peccatores  ad  auxilium  mi- 
sericordiae  ejus  confiigientes  comprehendit,  irn- 
piosque  ei  contradicentes  amaro  judicio  judicat, 
Circulum  vero  hujus  rotae  nullus  mons  tangere 
valet,  quoniam  umbra  ipsius  super  omnia  excelsa 
est  :  nec  ipse  etiam  ab  ullis  infimis  obnubilari  po- 
test,  cum  omnia  excellat.  Deus  namque  per  nullum, 
nisi  per  se  ipsum,  vivit  :  unde  nec  inifium  nec  11- 
nem  habet.  Ideo  quicunque  ad  auxilium  gratise  su% 
confugerit,  a  beatitudine  aiterna!  vita;  nunquam 
deficiet;  sed  denuo  per  Deum  vivum  sciniilla  sal- 
vationis  excitatur,  quia  ipse  peccatoris  mortem  non 


C  vulfj  sed  ut  per  eum  vivere  incipiat.  Nunc  autem, 
0  mitis  Pater,  qui  in  vice  Christi  es,  suscipe  hanc 
mulierem,  scilicet  Idam,  quae  occulta  vulnera  sua 
nondum  pertecte  manifestavit,  et  eani,  ac  caeteros 
ad  te  confugientes  diligentissirae  medicina  pceni- 
tenliae  percura,  quatenus  in  rota  verae  Trinitatis  in 
aeternum  vivas. 

EPILTOLA  LVII. 

PHILIPPI    PARCE.NSIS    AUUATIS    AD    UILDEGARDEM. 

Superiori  respondet. 

PuiLippus,  Dei  gratia  ecclesiae  Beatae  Mariae,  quae 
est  in  Parco  Lovaniensi,  djctus  abbas,  11.  de  Ririga 
ancillarum  Uei  venerabili,  raagistrae  bonum  salutis 
aeternae. 

Crede,  mater  venerabilis,  crede,  dilecta  Deo,  ex 
quo  virtutum  tuarum,  quibus  ancillam  suam  divina 
benignitas  mirilicavit,  fama  pra'dicante,  notitiam 
habui,  te  dilexi,  de  te  mihi  sermo  cum  laudibos 
frequenter  sine  fastigio  [forte,  fastidio],  tu  cordis 
mei  raeditatio  fuisti  saepissime.  Hujus  rei  testis  est 
labor  itineris,  quem  assumpsi,  ut  venerabilem  vul- 
tum  tuum,  speculum  videlicet  illurainatai  mentis 
tuae,  videre,  et  tecum  loqui  ore  ad  os  possem  : 
Deo  gratias  :  quam  quaesivi,  quam  diu  raultum 
optaveram  praesentiae  tuae  dulcedinem  promerui, 
et  coUocutionis  tuae  consortium  indigno  mihi  non 


D 


277 


EPISTOL/E.  —  EPIST.  LX. 


278 


denegasti.  Sed  doleo,  quod  acquievi  tratribus 
meis,  qui  mecum  venerant,  et  nuUam  moram  fa- 
cere  sinebant  tecum,  ut  volebam.  Sed  spero,  quod 
adhuc  te  fruar  in  Domino,  sive  in  praesenti  vita, 
sive  post  eam,  tuis  orationibus  amoena  paradisi  in- 
troductus.  Ora  igitur,  Mater  venerabilis,  ora  pro 
me  amanle,  et  venerante  gratiam  Dei  in  te,  et  pro 
^  congregatione  fratrum  et  sororum,  quam  habeo 
regere,  ut  pacem  et  concordiam  nobis  Doininus 
tribuat,  peccata  dimittat,  perseverantes  in  suo 
servilio  faciat.  Ue  poenitente  autem  muiiere,  Ida 
videlicet,  voluntati  tuaj,  quam  Dei  credo,  obedivi, 
poinitentiam  jungens  [/or/e,  injungens!  pro  peccato, 
quod,  Domino  revelaute,  ad  purum  ei  detexisti. 
Sed  quia  senio  confecta,  et  legibus  pcEnitenlite 
multo  jam  tempore  confracta  est,  peto  ut,  quo- 
modo  scis,  et  animse  sucB  utile  prospexeris,  unde 
relevetur,  ei  impendas. 

EPISTOLA  LVIII. 

HILDEGARDIS   AD    PHILIPPUM    PARCENSEM    ABBATEM. 

Prxclara  monita  sugyerit. 

Philippo  abbati,  Hildegardis. 

Fides,  quam  homo  per  inspirationem  Spiritus 
sancti  ardenti  corde  ad  Dominum  habet,  valde  glo- 
riosa  est,  cum  in  amplectione  dilectionis  invisibilia, 
tanquam  ea,  quse  visa  delectant  amplectitur.  Sic 
etiam  laudabile  est  in  1e,  quod  propter  amorem 
Dei  me  debilem  et  indoctam  femineam  formam  vi- 
dere  et  audire  dignatus  es.  Ventus  enim  de  excelso 
monte  tlavit,  coram  ornatis  civibus  et  turribus  par- 
vara  pennam  tlatu  suo  movens,  nullam  per  se 
possibilitatem  [i.  e.  potentiam]  voiandi,  nisi  per 
ventum,  habentem.  Quod  nimirum  Deus  omnipotens 
idcirco  facere  curavit,  ut  ostenderet,  qui  per  rem, 
quae  nec  minima  de  se  praesumeret,  operari  posset. 
Vos  autem,  qui  in  ofticio  proplietarum,  cui  adjun- 
cta  est  cura  apostolici  ordiuis,  viriliter  statis,  sulTra- 
gium  orationum  vestrarum  mihi,  quam  super  stra- 
tum  intirmitatis  meae  usque  adhuc  decumbentem 
coram  positam  vidistis,  porrigite,  ut  in  gratia  Dei 
valeam  permanere,  quoniam  niillam  in  me  securi- 
tatem  retinens,  omnem  spem  meam  et  liduciam  in 
Dei  solius  misericordiam  constitui. 

Nunc  autem,  o  Pater,  qui  in  vice  Christi  es, 
curam  super  oves  congregationis  tuae  curn  virga  prae- 
ceptorum  Dei  habe,  quibus  eas  corripias  et  regas, 
ne  in  superbiam  eleventur  :  quod  vitium  assimilatur 
urbi,  quaj  supra  petram  nequaquam  fundata  est 
ideoque  ruendo  destruitur,  quoniam  tirmum  fun- 
damentum  non  habuit.  Peccatores  quoque,  quali- 
cunque  crimine  vulneratos,  oleo  misericordise  fre- 
quenter  inunge  :  ne  in  mala  consuetiidine  peccato- 
rum,  velut  quatriduanus  Lazarus,  feteant  :  cor- 
nuque  salutis,  id  est  verse  humilitatis  in  omnibus 
tuis  erige  :  (quae  virtus  nubi  sapphirini  coloris, 
per   quam  sol  potenter  fulget   comparatur)  in  hoc 


A  verum  Solem,  scilicet  Eilium  Virginis,  imitando  : 
qui  in  summa  humilitate  ad  terras  descendit,  in 
qua  etiam  ad  dextram  Patris  sui  ascendit.  Ab  eis 
etiam  malam  consuetudinem  peccatorum  abscinde, 
eosque  hoc  modo,  velut  monile,  cura  pretiosis  la- 
pidibus  adornare  satage,  ut  tu  cum  eis,  et  ipsi 
tecum,  ad  aeternum  gaudium  pariter  veniatis. 
Nunc  autem  gratia  Spiritus  sancti  lucernam  versp 
oharitatis  oranipolenti  Deo  te  efticiat  :  (jui  etiani 
ju'o  adjutorio,  quod  aniraai  et  corpori  modo  exhibes 
ajternam  mercedem  tibi  donare  dignetur. 

EPISTOLA  LIX. 

EJUSDE.M    AD    ELMDF.M. 

Rescripia  est  ad  interrogationem  Philippi  itmentis  oh 


B 


signum  quod  ei  in  celebraiione  divinorum  accideraf 
et  de  quo  multum  sollicitus  erat.  Ejus  fimoreni 
solvit  Hildegardis. 

Philippo  abbati,  IIildegardis. 
0  bone  et  lidelis  serve  Dei,  qui  causam  vel  si- 
gnificationem  signi  Dei,  nuper  ostensi,  pertimescens 
scrutaris,  quod  in  scientia  solius  Spiritus  Dei  est, 
qui  initium  non  habet,  et  cui  nulla  creatura  assi- 
milari  valet,  audi,  quae  ad  interrogationem  tuam 
respondeo.  Istud,  quod  tibi  accidit,  velut  ramum, 
in  multis  ramusculis  divisum,  video.  Quare  iion 
propter  te  solum  factum  est ;  sed  etiam  propter 
subditos  tuos,  et  propter  alios  multos,  ut  corda 
eorum,  qui  hoc  audierint  paveant,  et  negligentias 
suas  corrignnt,  et  non  nisi  cum  timore  et  reveren- 
Q  tia  divina  celebrent,  ne  ut  \/o)-te  vel]  judicio  Dei, 
vel  irrisioni  deemonum  ex  permissione  ipsius  Dei 
subjaceant.  Nam  et  istud  ego  factiim  esse  vidi 
quadam  irrisione  aereorum  spirituum,  permittente 
tamen  Deo  propter  causas  supra  dictas.  Unde,  dul- 
cis  et  mitis  Pater,  non  conturberis  :  sed  age  Deo 
gratias,  si  causa  tui  aliqui  hoc  audientes  corrigan- 
tur.  Et  sacerdotate  ofticium  propter  hoc  ulterius 
agere  non  differas  :  sed  confessione  et  poenitentia 
purgatus,  in  celebratione  missarum  Deo  servire 
stude.  Nunc  ergo,  serve  Dei,  sine  trepidatioue 
gaude,  et  exsulta  in  Domino,  quia  ipse  Deus  te 
amat,  et  aniraam  tuam  suscipiet. 

EPISTOLA  LX. 

(J.  abbatis  et  fratrum  brunwillarensium   aii 
D  hildegardem. 

De  muliere  daemoniaca  (21). 

HiLDGARDi  dominae  et  matri  venerandae,  totisque 
visceribus  amplectendae  Christi  sponsae,  et  Regis 
altissimi  tilia',  G.  qualiscunque  Brunwillarensis  coe- 
nobii  provisor,  cum  suis  fratribus  in  valle  lacry- 
marum  sedentibus,  ut  possunt,  in  orationibus  omni- 
modae  dilectionis  devotum  famulatum. 

Quamvis,  amantissima  domina,  facie  nobis  sitis 
incognita,  virtutum  taraen  vestrarum  fama  nobis 
estis  celeberrima,  et  licet  absentes  simus  corpore, 
spiritu   tamen   vobis     praesentes    sumus  assidue,    et 


(21  Vide    lib.  iii,    cap.  2,   Vitae    sanctse  Hildegardis,  a  Godefrido  et  Theodorico  monachis  scriptte,    qua- 
exstat  initio  hujus  voluminis. 


270 


s.  iiiij)E(;ARr)is 


'280 


qiialis    sit    erga    vos    noslra!    dilectiouis    aiFectus,  A  quie  ad  servitium  Uei   pertinent,  aliquantum  negli- 


novit  scientiarum  Dominus.  Auditum  est  itaque  in 
terra  nostra,  et  celebri  sermone  vulgatum  verbuni 
hoc.  quod  factum  est  de  vobis  a  Domino,  qui  l/orte 
quia]  fecit  vobis  magna,  qui  potens  est,  et  sanctum 
nomen  ejus.  Sed  quibus  quantisque  miraculis  in 
vobis  clarescat  fons  vividae  lucis,  tani  nomen,  tam 
clerus,  quani  populus,  et  rerura  protestatur  eventus. 
Nam  in  vobis  fulget  opus  non  humanum,  sed  divi- 
num,  gratia  praecedens,  donum  pr*pollens,  quod 
non  dictat  humana  ratio,  sed  quod  procedit  ex 
fonte  hicidissimo.  Sed  quid  moranuir?  Flere  magis 
hbet,  quam  loqui.  Ergo  sanctitatis  vestr»  o  do- 
mina     piissima,     dulcedo    non    reputel   temerilati, 


git,  et  deridet,  nec  multum  pertimescit.  Ea  quidem 
non  diligit,  sed  fugere  dissimulat,  velut  aliquis 
stullus  et  negligens  homo  verba  et  rainas,  qua>  sibi 
a  sapientibus  infcriintur,  parvipendit  :  quapropter 
et  diflicilius,  quam  ..liud  doemoniura,  expellitur. 
Nam  nisi  jejuniis,  llagellis,  orationibus,  eleemosy- 
nis,  ac  ipso  jussu  Dei  [deesxe  videtur  non]  ejicietur. 
Audite  ergo,  et  non  responsum  hominis,  scd  ipsius 
qui  vivit.  Kligite  septem  boni  testimonii,  et  quos 
vita>  merilum  probat,  sacerdotes  in  nomine  et  or- 
dine  Abel,  Noe,  Abraham,  Melcliisedech,  Jacob,  ot 
Aaron,  qui  viventi  Deo  sacriiicium  obluleruut, 
septimum  in   nomine  Christi,   qui  seipsum    Deo  Pa- 


quod  in  simplicitate  cordium,  sed  nimia  necessitate  „  tri  in  cruce  obtulit  :  et  jejuniis,   fVigellis,   orationi- 


compellente,  aperire  vobis  causam  necessitatis  no- 
stree  pra-sumimus,  quoniam  a  vobis  bonum  con- 
silium  recipere  non  dubitamus.  Nam  qua^dara  no- 
bilis  femina  a  maliguo  spirilu  per  aliquot  annos 
obsessa,  per  amicorum  manus  ad  nos  deducta  per- 
venit,  quatenus  adjutorio  beati  Nicolai  (sub  cujus 
patrocinio  sumus)  ab  hoste  immenti  liberaretur. 
Sed  versutia  et  nequitia  cailidissimi  et  nrquisfimi 
hostis  tot  hominum  fere  millia  duxit  in  errorem 
et  dubiura,  quod  Kcclesia:  sanctaj  maximnin  time- 
mus  detrimentum.  Nam  omnes  nos  cum  multitudine 
populi  pro  liberalioue  feminai  istius  jam  por  tres 
menses  multis  modis  laboravimus,  et  quod  sine 
moirore     dicero     non     possumus,     peccatis     nostris 


bus,     eleemosynis,     et     raissarum     celeltratiouibus 
praemissis,    humili  inteutione  et  habilu  sacerdotali, 
cum  stolis  ad  patientem   accedant,    et    eam    circum- 
stantes,    unusquisque    eorum  virgam    in    manu  te- 
neat,  in  iigura  virga^,  qua    Moyses  /Kgyptum,  mare 
llubrum,  petramque    pra>cepto     Dei     percussit,     ut 
sicut    Deus   ibi    per   virgam    miracula  oslendil,    ila 
et  hic    pessimo    hoste    virgis  ejecto,   seipsum  glori- 
ticet.  In  ligura  septem    donorum    SpiriUis  sancti  se- 
ptem  sacerdotes  erunt,  ut  Spiritus  Dei,  qui    in  iaitio 
ferebatur  super    aquas,   et  qui  inspiravit  in    faciem 
hominis  spiraciilum  vitae,   spiritum  immundum    ab 
homine  fatigato  ex^ufibit.  Et  jinmus,  qui  iu  nomine 
Abel  erit,   virgam    in    manu  tenens,    dicat    :    Audi, 


exigentibus,    nihil   profecimus.   Omnis    itaque    spes  C  maligne    et   stulte    spiritus,    quicunque  in   homine 


nostra  post  Deum  in  vobis  est.  Dajuiou  enim  iste 
nunc  quadam  die  conjuratus,  tandem  manifeslavit 
nobis  mulierem  hauc  obsessara  liberandam  esse 
per  virtutem  vestrm  conleraplationis,  raagnitudi- 
nem  divinse  revelationis.  Nunquid  et  magna  in 
ejus  liberatione  intendit  Deus?  Utique.  Itaque  lar- 
gissima  benignitas  nostri  Kedemptoris  laborera 
nostri  negotii  et  mceroris,  sed  et  laelitiie  et  exsul- 
tationis,  per  vos  plenissime  consuraraare  digna- 
bitur,  ut  omnis  error  et  iniidelitas  hominum  ad- 
nihiletur,  et  obsessa  famula  Dei  liberetur,  ut  cum 
Propheta  dicamus  :  A  Domino  factum  est  isiud,  et 
est  mirafjile  in  oculis  nostris  {Psal.  cxvii,  23),  et  : 
Laqueus  contrilus  est,  et  nos  liberati  sumus  {Psal. 
cxxiii,  7j.  Quid  ergo  Deus  de  his  vobis  iusiuuaverit,  D  hactenus  per    nuntios    nostros   el    litleras    pro  ne- 


isto  habitas,  audi  verba  ha?c  non  per  hominem 
prtPineditata,  sed  per  ilhim,  qui  est,  et  qui  vivit, 
raanifestata,  etc. 

EPISTOLA  LXI. 

(;.      ABB.^k^TIS    ET      FRATRUM      BRU  N  WILLARENSIU  M      AD 
HILDEGARDEM. 

Mulierem  eamdem  iterum  a  dxmone  vexari. 

H.  venerabili  domina?,  omni  gratiarum  actione 
digna',  G.  Brunwillarensium  abbas  indignus,  cum 
suis  fratribus  vivere,  prolicere,  mundura  pede 
subter  habere,  et  quidquid  famula;  Christi  excel- 
lentius  optari  potest. 

Quod  Dominus  vos  respexit,  gratiamque  suam 
infudit,    jam    totus     mundus    novit     Sed    nos    qui 


seu  visione  revelaverit,  nobis  sanctitas  vestra  lit- 
teris  designare  studeat,  obnixe  et  humiliter  depre- 
camur.  Vale. 

RESPONSEM  HILDEGARDIS. 
De  muliere  liberanda  consilium  dat. 
G.  ecclesise  Brunwillarensis  abbati,  H.  Cum  ila- 
geliis  Dei  sim  longa  et  gravi  ajgritudine  constricta, 
vix  aliquantulum  petitioni  vestra;  respondere  valeo. 
H.fc  a  me  non  dico,  sed  ab  illo,  qui  est.  Diversa 
genera  malignornm  spirituura  sunt.  Hoc  vero  da;- 
monium,  de  quo  quairitis,  has  artes  habet,  qua-, 
moribus  hominum  in  vitiis  assimilantur  :  unde  el 
cum  hominibus  libenter  manet,  ac  ideo  etiam  cru- 
cem    Domini    et     reliquias    sanctorum,     ac    Cictera, 


cessitate  mulieris,  maligno  spiritu  obsessai,  san- 
ctitati  vestra?  locuti  sumus,  nunc  saltera  per 
personam  ipsius  cum  raagna  spe  ad  vos  directam, 
urbem  uecessitatis  repetimus,  et  preces  precibus 
devote  superaddimus,  ut,  quo  magis  est  vobis  vicina 
corporaliter,  eo  araplius  sitis  ei  propitiaspirilualiter. 
Nara  dajmon  litteris  vestris,  quas,  Spiritu  sancto 
dictante,  raisistis,  conjuratus,  vas  possessum  per 
brevem  horam  reliquerat  :  sed  heu!  nescimus  quo 
judicio  Dei,  rediit,  vasque  derelictum  denuo  inva- 
dens,  illud  nunc  acrius  quam  prius  faligat.  Nobis 
autem  eum  iterum  conjurantibus,  et  fortiter  ei  in- 
sistentibus,  tandem  respondit,  quod  vas  possessum 
non  nisi    in    prssentia  vestra  relinquet.   Eapropter 


281  EPISTOLyE.  —  EPIST.  XLIX.  '^82 

ipsam   ad    sanctitatem  vestram    mittimus,    ut  quod  A  qui  potens  super  omnes   est,   in  vobis  glorificetur. 
nos,  peccatis  exigentibus,   non  meruimus,    per  vos       Valeat  materna  dilectio  vestra. 
compleat    Dominus,     et   antiquo  hoste  ejecto,   ille, 


MONITUM  IN  EPISTOLAS  SEQUENTES. 

(D.  Marten,  Ampliss.  Collectio,  II,  1013.) 


Epistolas  circiter  quinquaginta  habes  typis  mandatas  in  Bibliothecis  Patrum  editionis  Coloniensis  et 
Lugdunensis,  prwter  unamad  abhatem  Brunvillariensem,  quse  exstat  in  Vila  S.  Hildegardis  a  Theoderico 
abbate  Trudoniensi  composita,  apud  Surium  17  Septembris.  Nos  longe  plures  mvenimus  in  optimse  notae 
codice  Bimerodensis  monasterii,  ordinis  Cisterciensis,  in  dia^cesi  Trevirensi.  Codex,  ab  ajinis  circiter 
quijigentis  exaralus  ,varia  Hildegardis  conti7ieiophscula,  scilicet  epistolas  diversarum  personarum  ad  eam 
directas  cum  rescriptionibus  ejus  de  diversis  inquisitionibus,-  Vitam  S.  Desiboldi,  Vitam  S.  Ruperti  ducis, 
et  S.  Berthx  ipsius  rnatris;  Expositionem  brevem  in  Regulam  S.  BenedicH,  ei  libros  sex  vitse  Meritorum, 
quos  illa  conscripsit  in  sexage,simo  primo  setatis  suee  anno,  qui  erat  millesimus  centesimus  quinquage- 
simus  octavus  anuus,  sub  pressura  apostoiicse  sedis  regnante  Frederico  Romanoriun  imperatore.  Primus 
liber  coniinet  capiia  124,  secundus  85,  tertius  8i,  quartus  H),  quintus  85,  sextus  45.  Hinc  colliges  Tri- 
ihemium,  qui  ires  duntaxai  vitae  Meritorum  libros  S.  Hildegardi  ascribit,  inlegrum  ipsius  opus  hoc  non. 
vidisse.  Sed  longe  plura  alia  opuscula  ejus  recenset,  qux  hic  referre  supervacaneum  cidelur.  Ut  autem  ad 
epistolas  redeam,  eas  omnes  continet  codex  Uimerodensis  quse  in  utraque  Patrum  Bibliotheca  editse  sunl,  et 
insuper  octoginta  quatuor,  quse  plane  publica  luce  indignse  non  videntur  nobis.  Na^n  prselerquam  quod 
omnia  sanctorum  srripia  eam  spirare  solent  pietatem  quse  legentibus  ad  animse  salutem  non  parum  conducit, 
inomnibus  quse  ad  Hildegardem  direcia  sunt  epistolis  non  meram  offendet  rerum  spirdualium  seu  moralium 
narrationem,  sed  omnes  fere  sunt  hisioricx.  Ex  his  aliquse  occasione  schismatis  quod  Alexandrum  111 
papam  inter  et  Victorem  IV  autipapam  suscitavit  Fridericus,  scriptse  sunt:  una  a  doctore  Universitaiis 
Parisiensis  consulitur  quid  de  opinione  Gitberti  Porrctani  episcopi  Piciavensis  in  concilio  Remensi 
proscripia,  sit  credendum ;  in  aliis  agitur  de  ratione  restaurandse  disciplinse  regularis  in  collapsis  mona- 
steriis.  Pluribusefiam  persecutiones  monasteriis  iliatse,  tcnialiones  ac  dispositiones  interiores  scribentium 
exponuntur.  Neque  pauci  tum  abbates  tum  abbatissse  utrum  dignitatem  retinere  aut  dimittere  debeant,  ab 
ea  inquirunt.  Hinc  paiet  omnes  illas  epistolas  ad  illustrandam  historiam  cum  ecclesiasticam  tum  mona- 
slicam  non  parum  conducere.  Cseierum  obiter  non  esr  prsetereundum  quod  ab  abbate  Reilinhasiii  ad  abba- 
tiam  Salemensem  postulato  consulta,  an  ulramque  dignitaiem  abjicere  deberet,  respondii  Hildegardis  : 
Quicunque  agrura  vei  ovilf;  propter  tidem  procurationis  susceperit,  ipsa  dimittere  non  debet ;  sed  sicut 
paterfamilias  ea  reget.  Qui  enim  ovile  suum  relinquit  et  aliud  recipit,  prseceptorum  Dei  prajvaricator 
nominatur.  Quodvelim  atlendant  ii  qui  de  sede  ad  sedem  contra  prsescripta  canonum  et  sanctorum  Pairum 
edita  adeofacile  transmigrant.  Porro  has  epistolas  debemus  humanitati  reverendissimi  ei  amplissimi  Ro- 
berii  abbatis  Himey^odensis,  qui  eas  non  modo  ex  suo  ms.  transcribere  permisit,  sed  codicem  etiam  ipsum 
nobis  sponte  Parisios  transmisit. 

EPISTOLA  LXII.  B  nos  conscientia  nostra,    terret    culpa,     peccata    re- 

A.  ABBATis  ELEVACENSis  AD  HiLDEGARDEM.  darguuut.     Turbamur     intus,     foris     periclitamur, 

Oratut  divinum  desuisinimicisconsulatoraculum,  i^nsquam    nobis      securitas,     undique     circumsonat 

et  rescribat  quid  sibi  de  Dei  misericordia  exspe-  hostis.    A   dextris    fraudulentus    amicus    insidiatur, 

ctandum  sit.  a  sinistris  truculentus   inimicus  oppugnat.    De    bis 

HiLDEGARDi,   dilect»  sponsae  Christi,    A.   solo   no-  et   aliis   super    quibus    maturitatem  veslram  nuntii 

mine  Elevacensis  dictus  abbas,    post  vallem  lacry-  nostri  consuluerint,  divinum  oraculum  consulite,  et 

marum  gaudia  supernorum  civium.  quidquid  nobis    de  misericordia   Dei,  exspectandum 

bibenter  beatitudini  vestraj    sahitationis  ofticium  sit,  mater  sanctissima,  rescribite. 
tanto    terrarum   spatio  interjecto    porrigimus,    am-  RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

plectentes    in  vobis   magnalia  Dei,    qui  vos  et  pu-  Afflictum  consolatur,   torpeniem  hortatur,  et  ad  pu- 
rioris   vit«   sanctitate   pollere  fecit,   ac  spiritu  pro-  gnandum  viriliter  exciiat. 

phetise   supra    humanam    opinionem    vobis    indidit  Qui  videt,    nec    vicissitudine    mutatur,    dicit  :  Tu 

prsesentia  tangere,  revolvere  praeterita;,    futura  prae-  homo,  nondum  habes   alas  volandi,  quae  tempestates 

videre,  ul  divini  muneris    novitate  dupliciter  hono-  tolerant,  et    quse    ad    rectam     moderationem    aeris 
rata,  vere  hominibus  hujus    temporis  stupenda  sitis    '  pertinent,  sed    tantum    quasi   columna  es   iu  platea 

et   veneranda.    Visitavit    enim   nos  Oriens,    et  jam  sine     instrumento    tediticii,    et    sine    ascensu   scalae 

ruente  sseculo  superposuit  manum   suam,  qui  taiem  stans,  ita  quod    luto   scalae    aspergeris.    >fam  lenis 

ac  tantam    inter    nebulas  sa-culi  nequam   nostra  fe-  es,  et  non  acutus   iu  oculo  correptionis    ad    arguen- 

liciter  aetate  dedit  clarescere,    cujus  interventu    et  dum  pravos  et  nigros  mores  hominum ;  sed  tamen 

veniam  pcccatorum,  et  remedium  laborum,  et  con-  gratia   Dci    inspicit  te,    non    habentem    ciausuram 

solationem  dolorum  obtinere,    atque  divinae    secre-  duritiae  cordis,  sed  tantum  dormientem  in  torpore 

lum    dispositionis    cognoscere    gaudemus.    Accusat  lasciviae,   ita  quod   Deum   non     attendis.    Ergo    Do- 


283 


S.  HILUEGAKDIS 


284 


miQum  lnura  iion    habe  sicut   villiciim  ;    sed  aspice  A  rcfeclio  in  labore  tuo,  et   frena  in  te  sapculares  cau- 


in  illum,  imjtrobilates,  ut  forlissimus  miles,  fortis- 
sime  puiinans,  armatus  lorica  et  galea.  Nunc  enim 
sunt  tempora  quasi  in  oblivione  Dei,  et  lassa  in 
certdniiue  Chrisli.  Sed  fama  volal  in  mendaciis  per 
vicissitudinem  vanitatum,  quasi  Ueum  videant,  sed 
lamen  nesciunt  eum.  Ubi  est  ergo  homo  qui  am- 
bulel  in  recto  itinere?  Pauci  sunt.  Sed  qui  est 
dicit  :  .Nullus  honiinum  valet  per  vomitum  garruli- 
tatis  su;i',  gladium  ultionis  meii!  de  vagina  sua  prsc- 
cipitanter  educere,  antequain  veniat  teinpus  volun- 
tatis  mejp  in  ultione.  Tu  ergo,  o  homo,  surge,  et 
claritica  animum  tuum  in  me,  ita  quod  vigilanter 
fjua-ras  ubi  me  inveuias,  et  vives. 

EPISTOLA  LXIII. 

H.    ABBATIS    MfLEBRl  .N.NE.NSIS   AD    HILDEGAKDEM. 

Anxius  de  regimine  animarum  ejus  exposcii  oratio- 
num  suffragia. 

HiLDEGARDi  matri  et  sorori  veneranda\  H.  abbas 
nomine  Mulebrunensis  (utinain  merilo  !),  perpetuam 
saiutem  a  Uomino. 

Audivimus  de  te  bona,  o  Christi  famula.  Audi- 
vimus,  et  bonorum  omuium  largitori  grates  e.\sol- 
vimus.  Ego  ergo  qualiscunque  non  siue  sj)e  exau- 
ditionis  ad  te  scripta  dirigo,  et  oratiomim  tuarum 
aliquod  singulare  suflragium  deposco.  Commissum 
enim  habens  arduum  et  anxium,  regimen  scilicet 
animarum,  peto,  qujrro,  pulso  per  te  a  Domino  ad- 
juvari  possibilitate  el  ellectu  felici.  Non  aiitem   tibi 


sas,  et  faciem  animi  tui  fac  decoram  coiumbap,  ita 
ut  fenestra'  ccelestis  Jerusalem  suscipiant  te.  Domi- 
nus  uon  derelinquel  te,  sed  dabit  tibi  refectionem 
salutis. 

EPISTOLA  LXIV. 

B     ABBATIS    S.    MICIIAELIS     BAMBERGENSIS 
AD    HILDEGAUDEM. 

Ut  divinam  imploret  misericordiam,  quatenus  flagel- 
lum  quod  afjfligitnr,  tempei-et,  et  ut  proxime  de  hoc 
saeculo  migraturam  animam  habeat  comrnenda- 
tam. 

Uominai   H.  summo    regi  desponsalae  et  sororum 
de  S.  Kuperto  magistra^,   B.  dc  S.    Michaele  iii  Ba- 
venbergh  abbas  immeritus,  quidciuid  valet  oratione 
B  et  devotione. 

In  amore  ipsius  (jui  sanguine  proprio  nos  redemit 
vos  fervere  audimus,  quem  eliam  juxla  modulum 
nostrum,  ut  munera  vobis  collocata  perpeluo 
custodiat  ohnixe  llagitamus.  Magno  autem  cor- 
dis  desiderio  i>rif'sentiam  vestram  desideramus. 
Verum  peccatorum  obstaculis  pra>pedientibus  huc 
usque  id  adipisci  nequivimus.  Per  ipsum  ergo 
quem  amatis,  dulcedinem  veslram  quam  intime 
exoramus,  ut  Uomini  misericordiam  pro  me 
imjilorctis,  quatenus  tldgelliim  misericordiaj  (juo  me 
tetigit,  et  quolid.ie  mc  tangit,  taiiter  temperare  di- 
gnetur,  ut  hic  salutem  et  in  fuluro  misericordiam 
et  gratiam  invenire   merear.    Quod  si  j^rjfidestinatio 


sit  onerosum  et  indignum  epistolai  tiw  scripta   mihi  c  divina  in  proximo,  ut  spero,  de  his  tenebris  me 


remittere,   quibus    instruatur,     conforletur,    conso- 
letur,  corpus  meum  et  anima.  Vale. 

RESPO.NSLM  HILUEGARUIS. 

Hortatur  ad  bona  opera  et  ad  frenandas  in  se  sxcu- 

larium  terum  curas. 

Prudens  vir  veracis  lucis.  0  homo,  haec  verba 
audienda  sunt :  Homo  qui  ad  vitam  transire  vult, 
debet  habere  speculativam  spectionem  animi  vi- 
ventium  oculorum,  quia  Ueus  in  talibus  factis 
vigilat.  Nam  cum  venerit  inguinaria  submersio  cine- 
rea-  causjc  diversa  crimina  evomens ;  tunc  homo 
frenel  gustum  mentis  suae,  et  tabescat  in  importa- 
bili  facto  diiriti»,  surgens  ad  auroram  lucis,  id  est 
ad    misericordiam   quae    mortem    stravit,     squalida 


vo- 

care   dignata     fuerit,   volo     animam    meam    vestris 

manibus  et  orationibus  commendari.  Scripla    autem 

consolationis  vestraj  per  pripsentem  nuntium  nobis 

dirigite. 

RESPONSUM  illLUEGARUIS. 

Vt  slrenue  vigilet  et  virgam  patris  honeste  ferat  sibi 

profuturam. 

In  ignea  admonitione  prfedestinatum  est ;  quod 
viva  voce  pojmlus  iste  auditurus  sit,  quod  de  tor- 
rente  lapide  haurietur  in  obscuritale  mysteriorum 
Uei.  Sed  te  video  in  intentione  tua  aliquando  ut 
aurora  rutilaulem,  sed  tdiuen  laborem  et  angustiam 
interdum  in  temetipso  et  in  aliis  liabeutem,  ita 
quod  inde  tam  fortiter  fatigaris,  quasi   ignores  quid 


viscera  gehenn»  contrivit.  Ubi   eadem  misericordia  D  facere  possis.   Nunc  antem  nobilissimum  Palremfa- 


abstersit  crimina  hi)minum.  Sic  habeat  homo  fene- 
stras  ad  restaurandum  semetipsum  in  bono.  Sed,  o 
tu  qui  generosDs  es  in  voluntate  tua,  attende  quod 
multa  numina  undarunt  in  te,  rixando  in  magno 
strepitu.  0  fortis  ligalura,  totque  mammas  volu- 
ptatum  pullulantium  vitiorum.  Sta  quoque  in  exem- 
plo  turturis,  llectens  genua  tua  quando  te  ipsum 
vincit.  0  vivens  Pigura,  aperi  clausuram  mentis  luae 
in  pulchra  facie,  quod  decel  te  in  conspeclu  summi 
Regis.  Cave  etiam  ne  sis  vehemens  plumbum  pro- 
pter  duritiam  oris  tui,  si  non  unxeris  vulnera  do- 
lentium  cicairicum.  Oscnlare  autem  Ueum  in  mente 
tiia,  et  desidi^ri.»  tua  non  erubescant  in  boiia  volun- 
tatc  sua  perlicere  recla  et  justa  opera.  Nunc  sit  tibi 


milias  te  admonentem  audi  :  Vigila  strenue  et  surge 
in  lumine,  ut  \irgam  ipsius  honeste  in  die  feras, 
nam  si  exterior  homo  in  tlagello  Uei  aliquando  fati- 
gatur,  interior  tanto  fortior  exsurgit,  de  fortissima 
vi.qiup  te  sustentare  vult  in  circumeunte  rota  gra- 
tise  suae. 

EPISTOLA  I>XV. 

BEHTflOLDI    AUBATIS    ZW.MELDENSIS    Al)    HILDEGARDEM. 

Persecutiones  patiens  quxrit   ab  ea  aliquod  consola- 
tionis  prsesidium. 

HiLDEGARDi,   ancillffi  Dei  de    Monte  S.   Ruperti   in 

Pinguis,     Bertiioldls  Zwnieldensis,     solo    nomine 

abbas,  pulvis  et  cinis,  si  quid  potest  oratio  pecca- 
toris. 


285 


EPISTOL/E.  —  EPiST.  L.XVII. 


286 


Colloquiurn  vestrum  jam  multo  tempore  deside- 
rans  volui  ore  ad  os  clamorem  vobis  facere  de  in- 
juriis  et  tribulationibus  quas  crudeies  persecutores 
mihi  inferunt,  dum  me  ad  nihilum  redigere  conlen- 
dunt.  Licet  enim  consolationibus  verborum  vestro- 
rum  factus  sum  ssepe  laetior,  obscuritatibus  tamen 
eorum,  eo  quod  non  pene  intellectui  meo  paterent, 
factus  sura  tristior.  Unde  nuntium  hunc  ad  vos 
mittens  lacrymosis  et  miserabilibus  petitionibus 
aures  vestras  pulso,  ut  pro  capacitate  ingenioli  mei 
siiper  angustiis  quae  nobis  incumbunt  voluntatem 
Dei  inquirentes,  aliquod  solatium  per  litteras  mihi 
remittatis,  Valde  enim  pertimesco,  ne  mens  mea 
lempestate  insolitae  tribulationis  dispergatur,  et  ne 
profundo  desperationis  immergatur. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Declarat  filium  hseredifatis  virga  vulneratum  propler 
inquietudinem  morum  mentis  suae. 

Lux  vivens  dicit  :  Quemdam  hominem  vidi,  quem 

quasi  debilem  ac  claudum  in  pra?cellentia  magiste- 

rii  dimisi.   Quomodo?    Qui    in    imbecillilate  carnis 

suae  velut    nudi  naufragi    rebelles  erant,   hos  ipse 

fugit  propter  timoreui   belli.    Sed  nunc  illum  video 

sicut  humilem  et  flebilem  peregrinum.    Unde  illum 

inspicio  velut  tilium  hsereditatis,  virga  verberatum 

propter   inquietudinem    morum    mentis  suse.    Volo 

autem    eum    in    primitivam    Ecclesiam    restituere, 

quasi  felicem  hominem,  cum  mons  in  Tauro  demer- 

gitur.  Nunc  in  seternum  vive. 

EPIST0L\  LXVl. 

G.    ABBATIS    SALEMENSIS    AD    HILDEGARDEM. 

Abbas  Rettinhasilis  electus  in  abbatem  Salemensem, 
cupiens  utrique  praefecturx  remmtiare,  quwrit  ab 
ea  Dei  investigari  voluntatem. 

Dilectissimse  in  Christo  dominse  et  matri  suui  H., 
G.  minister  fratrum  in  Salem,  si  quid  potest  pecca- 
toris  oratio. 

Omnisqui  amat  Christum,  hic  etiam  Spiritum  Chri- 
sti  habet,  et  nemo  potest  dicere  ;  Dominus  Jesus,  nisi 
in  Spiritu  sancto  {I  Cor.  xii),  Tu  vero,  mater  dulcis- 
sima,  speciali  a  cseteris  Christi  membris  dono  san- 
cti  Spiritus  finem  hujus  mundi  visitare  missa  es. 
Sanctus  enim  veraciter  Spiritus  per  te  atque  in  te 
sicut  in  organo  suo  loquens,  apertissime  agnitus 
revelatur.  Denique  vidi  et  legi  maxima  sacramenta 
mysteriorum  Dei,  qua;-  per  te  in  libro  a  te  scripto 
Dominus  scientiarum  indignis  hominibus  aperiens 
reseravit.  Credo  itaque  et  certissime  teneo  Spiritum 
veritatis  qui  a  Patre  Deo  Filioque  procedit,  contra 
mendacii  Spiritum,  qui  a  patre  diabolo  in  proximo 
venturus  est,  per  te  et  loquendo  coruscare,  et  coru- 
scando  fulgurare.  Tecum  igitur  sicut  cum  sponsa  et 
famula  Christi  et  conscia  secretorum  Dei  pro  anxie- 
tate  cordis  mei,  humiliter  ac  simpliciter  voluntatem 
opinionis  requiro,  si  tamen  hic  affectus  et  hoc  desi- 
derium  non  est  contra  ipsius  voiuntatem.  Communi 
fratrum  de  Salem  consilio,  abbate  ipsius  domus  de- 
functo,  in  patrem  electus  snm,  cum  et  ante  per 
multa  tempora    eamdem    curam    pastoralem,    licet 


A  inutiliter,  in  Rettinhasili  administrassem.  Deus,  qui 
occultorum  cognitor,  est,  ipse  novit  quoniam  et  istam 
et  illam  administrationem  semper  omnino  invitus 
habui  et  habeo.  Quapropter,  quteso,  sancti  Spiritus 
volunlatem  simpliciter  quserenti  niihi  simpliciter 
de  hac  re  insinues,  scilicet  ut  si  cautius  etsalubrius 
est  hoc  onus  abjicere,  digneris  mihi  dicere;  sin 
autem,  et  hoc  per  te  scire  merear.  Quidquid  tameu 
volueris,  sigillatae  litterae  mihi  a  te  per  latorem 
praesentium  transmissai  referant.  Vale,  mea  domi- 
na,  in  Domino. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Eum  qui  propter  fidem  susceperit  ovile  regendum, 
curam  pastoralem  dimittere  non  debere;  eum  vero 
esse  prasvaricatorem  qui  ovile  relinquit  ut  aliud 
B      suscipiat. 

Quicunque  agrum  vel  ovile  propter  tidem  procu- 
rationis  susceperit,  ipsa  dimitlere  non  debet,  sed 
sicut  paterfamilias  ea  reget.  Qui  enim  ovile  suum 
relinquit  et  aliud  recipit,  praeceptorum  Dei  prseva- 
ricator  nominatur.  Tu  autem  pastor  secundum  pie- 
tatem  Patris,  et  secundum  curam  pastoris  virgam 
correctionis  habe.  Pastor  etiam  furem  non  faciat 
se.  Quomodo?  Fur  enimquae  vultaufert,  et  qua- non 
vult  dimittit.  Sic  quoque  multi  pastore?  secundum 
propriam  voluntatem  quod  volunt  eligunt,  et  quod 
nolunt  reprobant.  S«pe  etiam  perfectos  discipulos 
contemnunt,  et  vagos  atque  vanos  requirunt.  Pius 
namque  pater  in  omni  dilectione  filium  suum  cor- 
C  ripit,  et  quod  bonum  est  ipsi  non  abstrahit.  In  con- 
gregatione  autem  tua  quosdam  per  bona  opera  et 
per  patientiam  rutilantes  sicut  auroram  video,  sed 
majorem  partem  per  vicissitudinem  morum  et  per 
vanitates  nebulosas,  et  proprietalem  suam  in  ver- 
bis  excusationis  cerno.  Hos  admone  et  corripe 
quantum  poteris,  Deus  enim  vetus  et  novum  testa- 
mentum  elegit,  et  ea  filiis  suis  reliquit,  ut  per  Spi- 
ritum  sanctum  recta  lege  vivere  docerentur,  Deus 
autem  te  vult.  Videergo  ne  ab  illo  discedas. 

EPISTOLA  LXVII. 

B.    ABBATIS   S.    EUCHARIl    AD    HILDEGABDEM. 

Dona  Dei  in  ipsa  laudat,  ejusque  precibus  se 
commendat. 

HiLDEGARDi,  margaritae  prselucida?,  B.  pauper  Chri- 
D  sti  servus  et  abbas  de  S.  Euchario  immeritus,  in 
virginitatis  proposito  placere  virginum  sponso. 

Audivimus  et  novimus  famam  vestrse  virtutis, 
imo  virtutem  quse  operatur  in  fictili  vase  vestro 
divinse  pietatis.  Audivimus  et  novimus,  statimque 
propheticum  illud  expletum  in  vobis  consideravi- 
mus  :  Bonum  est  viro,  cum  porlaverit  jugum,  etc, 
(Thren.  iii),  vere  multum  et  super  vos  extulistis  : 
quia  quod  nos  aggredi  formidamus,  in  virili  animo 
supergressa  sic  in  consuetudinem  duxistis,  ut  cum 
Apostolo  dicatis  :  Nostra  autem  conversatio  in  coilis 
est  [Philipp.  m).  Sed  nos,  licet,  tumultuantis  sa?culi 
lluctuationibus  impediti,  salutare  sanctitatem  ve- 
stram  per  nuntios  nostros  diu  supersedissemus,  in 
nuilo  tameu  refriguisse  credendus  est  ignis  ille  cha' 


•287 


s,  HiLnEr.ARms. 


288 


ritatis,  qui  semel  erga  vos  ardere  coepit  in  cordibus 
nostris;  unde  et  in  nullo  miiius  beatitudo  vestra 
memoriam  pusilianimitalis  nostrif  apud  eum,  cum 
quo  unus  spiritus  eslis,  habeat,  et  idem  pro  nobis  et 
pro  loco  nostro  agcre  commissas  vobis  sorores  in- 
cessanter  admoneat,  admoniloria  quoque  verba 
vestra  desideranius,  et  vos  semper  bene  vajere  ex 
omnibus  visceribus  nostris  exoptamus.  Vaiele. 

RKSPONSLM  HILDKCAHDIS. 

Pia  ei  dat  monita,  prai>rrtim  iit  in  subditos  man- 
suetudinein  exerceat. 

Qui  est  dicit  :  0  homo,  tu  indulus  es  lorica  fidei, 
et  circumauiictus  cinguio  sanctitatis.  Velut  homo 
fatieui  suam  in  speculo  videf,  nou  habens  iu  lioc 
plenum  gaudium,  quia  interdum  dubitat  utrum  fa- 
cies  ipsius  pulchra  sit,  an  non.  Nam  mens  tua  simi- 
iis  est  jeditioio  quod  a  longe  aspicitur,  et  quod  ne- 
bula  aiiquando  legil.  Sed  et  prteceps  es  sicul  sarci- 
na,  quam  porlator  in  venditione  portal.  Unde  viiie 
ulrum  utilior  sit  bos,  an  asinus;  an  viridis  lerra, 
an  arida  ;  an  nomen,  an  pronomen;  an  mons,  an 
vailis  inter  inimicos  hominis.  Sed  probus  magister 
luulto  utiiior  est  ctPtera  turba.  Quemadmodum  et 
aer  utilis  est,  diversos  fructus  in  alis  suis  producens. 
Opera  enim  liominis  parum  valent  sine  providentia 
magistri.  Nunc  cave  ne  tabescas  in  magistratione 
quamdiu  velut  ocuium  uiuim  habes  vitie;  sed  pnebe 
lumen  tuis  in  materna  dulcedine,  et  vuiiiera  eorum 
terge  sine  fama  tyrannidis,  quoniam  i)onus  medicus 
vuinera  horainum  cum  misericoidia  ungit,  nec  in 
hoc  tardat.  Nam  proprise  ovi  suaj  osculnm  dedit,  et 
in  sanguine  suo  eam  lavit.  Tu  aulem,  o  homo,  mi- 
sericordiam.  scilicet  pulclirHm  amicim  regis,  in 
thaiamo  mentis  tua;  pone,  et  suavissima  eharitate 
indue  sanctitatem  sicut  purpuram,  ac  sicut  diadema 
decoris  atque  duicissima  aromata  in  sinum  tuum 
coilige,  et  in  aelernum  vives,  sicut  mons  myrrhae 
et  thuris.  Vigila  ergo,  portans  onera  tua  cum  clave 
remunerationis,  ita  ut  cum  soi  super  omnia  sine 
furbine  diversarum  tempestatum  radiat,  ibi  utiiiter 
tibi  appareas. 

EPISTOLA  L.WIII. 

L.    .\BBAT1S    S.    Kl  r.H.^RII    AD    HILDEOARDEM. 

Suam  erga  eam  testatur  reverenliam,  oratque  ut  de 
sibi  commisso  negotio  rescribat. 

Sanctse  et  Deo  dicafae  virgini  IL,  matri  su.c  diie- 
cl8P,  L.  solo  nomine  abbas  de  S.  Euchario  saiutem, 
et  tantie  devotionis  affectionem,  quod  si  quis 
jiraeter  me  sciref,  vei  nihii,  vel  ea  quae  non  sunt  sci- 
bilia  scirel. 

Satis  ridiculosum  videretur  si  aquilas  papiliones, 
si  cervos  pulices,  si  leones  lumbrici  missis  litteris 
salutarent.  Sic,  irao  piusquam  sic  mirandum,  vci 
ut  verius  dicam  ridendo,  quod  peccator  in  divinis 
vel  humanis  arlibus  parum,  vei  nihil  vaiens,  illi 
scribere  praesumit  quam  Deus  cum  mirabili  casti- 
tatis  praerogativa,  tam  alta  et  tam  insigni  mirilica- 
vil  ingeuii  excellerilia,  ut  nun  soium  phiioso[)horum 
el  dialecticorum,  verum  etiam  anliquorum  prop'.ie- 


B 


A  tarum  cxsuperes  acumina.  Temeraria?  tamen  prae- 
sumptioni,  inater  piissima,  soiita  benignitate  non 
denegabis  veniam,  cum  rescribendi  causa  fuerit 
familiaritatis  audacia.  At  tibi  scribendum  et  ad  te 
saepe  veniendum  non  me  viae  absterrebit  difticultas, 
dum  sermonum  tuorum  me  invilet  utilitas,  tanto 
gralior,  quaiito  majori  fuerit  sludio  comparata. 
Gratius  enim  possidemus  quae  cuni  labore  acquiri- 
mus.  Unde,  domina,  nostra  te  non  nioveat  impro- 
bitas,  quoniam  vires  quas  tibi  corpoiis  denegat  in- 
tirmilas,  compatiens  administrabil  ciiaritas.  Litteras 
a  te  promissas  cum  magno  desiderio  exspecto,  quas 
per  praesenlium  latorem  mitlere  iion  diiferas.  Sed 
el  etiain  quod  tibi  visum  fiieril  dc  negotin  tibi  com- 
misso  rescribas. 

RESPONSUM  HILDEGAHDIS. 

Docct     quomodo  suos  erga    subdilos  se  gerere  de- 

beat. 

Iii  vera  visione  vidi  et  audivi   ha'c  :    Quidam   vir 

hortum  studiose  colebat,    sed   nebuia    supervenieus 

illurn  arefaciebat,  et    vir   iiie   eumdem  hortum  in-      M 

cullum    dimisit,    postea    eumdem    liortum   fodiendo      ' 

everlit,  et  rosas  et   iilia  ac    alia    bona    aromala    in 

illo  posuit;  sed  iterum  tlores  herbarum   istarum  de 

superveniente  turbine    commovebatitiir.   Tiinc  idem 

vir  intra  se  dicebat  :   Agrum  de  iiorto  isto  faciam, 

in    quo    trilicum    et   hordeuin  seminabo.    Nunc   tu, 

qui  Pater  nominaris,  audi.  Hortus  iste  initium  tuum 

erat,  quod   jiriinum  per  variara  vicissitudiuem  ali- 

C  quanlum    nebulosum   fuil,  sed  postca  per  adinoni- 

tionem   Spiritus  sancti,   illud    ad  meiiorem    partem 

convertisti,  et  in  Spiritu  sancto  velut  in  bonis  her- 

buiis  delectabaris.  Taedium  tainen  le   interdum  fati- 

gavit,   queniadmodum    turbo    tiores    inclinat.    Nunc 

Deo  placuit   quod  agricoiani    te  constiluit,  ut  cuin 

magna   soliicitudine  undique  circumspicias,  et  ara- 

Irum  recte   in  terra  ponas;    quoniam  tibi   non  pro- 

derit    quod    per    taedium    torpeas.    Ilaec    secundum 

e.xempla  sanctoruui   facios,    el    in    corum    inoribus 

mores  pii  Patris   disces.  Bonos  et  rectos  ama,    va- 

nos  autem  et   delinqueiiles  corripe,   ac  eos  qui  ut 

lapides  duri  sunt  patienter  toiera,  ne  cum  durilia, 

ne  cum  irnpetu    irae   sicut  aquiia  super   eos   cadas, 

sed   ut   omnia  cum  moderatione   facias.   Sic  fac  ne 

gregem   Christi   dispergas.  Te   ipsum  quo(jue   coer- 

ce,  et  sccundum  Reguiam  doclissimi   magistri   vive, 

el  de  Corlissimo  viro  instruere,  qui   aquas   produxit 

et  eas  in  rivuios  divisit,  et  qui  terram  facil  germi- 

nare  et  pomiferam  florere;  et  qui  montes  cxaitavil, 

et  eos  super  valics  posuit;  et  qui  lirmarnentum  cum 

omnibus  ornamentis   suis    constiluit,  et   qiii   ventos 

eduxit  tlare,  ac  aerem  curn  ignf,  volare.  Idem  etiam 

vir  beatus  est,  quia  omnis  bealitudo  ab    ijiso  proce- 

dit,  et  vir   nominatur,    quoniam    omnia   creavit,   et 

omnia  qu;e  virtiiosa  et  fortia  sunt  viriliter  pertuiit. 

Ergo  sensum  luutn    rivulis  aquarum  Scripturarum 

et    conversatione  sanctorum  et    qiiomodo  vivebant 

imbiie,  et  corpus  tuum  jiroliibe,  ne   divitias   diaboli, 

sed  virlutes  per  bonam  doctrinara  faciat  germinarc, 


D 


289 


EPIST0L.4-:.  —  EPIST.  I.XX. 


?90 


atque  monlem  virlulum  altende  :  et  hoc  per  hurai- 
lilateni  faiito  el  in  fratrihus  tuis  flores  veiut  de 
arburibus  producilu.  Sol  quoque  esto  per  ductri- 
nam,  iuna  per  dilferentiam,  venlus  per  strenuuni 
magisterium,  aer  per  mansuetudinem,  ignis  per 
pulchrum  doctrina>  sermonem.  Hoec  in  pulchra 
aurora  incipe,  et  in  rutilante  lumine  ea  perflce,  in 
quibus  etiam  strenue  persiste,  ut  in  a^teruum  vivas. 

EPISTOLA  LXLX. 

W.    ABBATIS    BOSONIS-VILL^    AD     HILDEGARDEM. 

Persecutiones  el  calumnias  passus,  ab  ipsa  oraliones 
et  consolatorias  litteraspetit. 

W.  Dei  gratia,  licet  indignus,  Bosonis-villa' 
abbas,  H.  dilectissimtp  sua?  ac  Deo  dicatae  vir- 
gini,  illud    quod    felicissimum   in  vita    tpterna  est. 

Quoniam  in  tribulationum  procellis  portum  salu- 
tarem  oinnibus  ad  te  confugienlibus  gratia  Dei  te 
donavit,  idcirco  et  nos  periclitantes,  manus  ad  te 
supplices  extendere  non  dubitamus.  Pra^senti  igi- 
tur  litterarijm  cautione  tibi  insinuamus,  quod  eccle- 
siam  nostram,  quse  per  Dei  misericordiam  annis 
multis  in  magno  honore  habita  est,  jam  peccatis  no- 
stris  exigentibus,  detestandus  infamia'  rumor  asper- 
«eral.  Nam  quidam  ex  nostris  incentores  malorum, 
suggerente  eis,  qui  bonis  semper  infestus  est,  dia- 
bolo,  domum  nostram,  nos  et  totum  conventum  qua 
possunt  perturbatione  gravare  non  desinunt  ;  et  ut 
totum  concludamus  egerat  hoc  elfrenata  eorum 
superhia,  ut  universi  peccata  nostra  latentia  jam 
patuisse  dicant.  Hujusmodi  ergo  oppressiouis  sarci- 
nam  sublevationis  causa  deferentes  ad  te,  petimus 
humiliter  ut  siiper  hoc  aliquod  consolationis  verbum 
nobis  rescribas ;  ante  omnia  et  ut  orationibus  tuis 
Deo  et  hominibusnos  reconcilies,  instanter  rogamus. 
Vale. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Monasterium    ipsius    Dei    auxilio   sustentari    docet, 
monetque  ul  quaedam  vitanda  fugiat. 

In  visione  qua  anima  mea  'frequenter  videt,  vigi- 
lans  aspicio  in  loco  tuo  turbinem,  quasi  in  aliqua 
vicissitudine  nuhis  rutilantis  et  nigroe  ac  turbidae, 
et  ipsum  locum  valde  commotum.  Sed  in  anima  tua 
tres  colores  video.  Primum  in  nigredine  malitise  et 
iracundise,  secundum  in  fumo  gustus  inutilitatis, 
tertium  in  similitudine  rutilantis  aurora:^  henevolen- 
tia'  et  suspirii  ad  Deum  anhelantis.  Gloriosum  au- 
tem  lumen  in  aliquibus  turbse.  tua?  video  ad  Deum 
ascendere,  unde  Deus  ipsum  locum  in  auxilio  suo 
sustentat.  Tu  autem,  prohe  pastor,  agrum  illum 
aspice,  qui  in  plenitudine  fructuum  a  Dto  benedi- 
ctus  est,  et  super  quem  nigranehula  venit,  qua-  eum 
valde  laulit,  ac  fructum  suum  pejorem  priore  facit, 
Hoc  est  ta^dium  et  maiignitas  quse  in  corde  iilius 
sunt  qui  honum  scit  et  perficere  potest,  sed  in 
utraque  parte,  scilicet,  ta?dii  el  malignitatis,  men- 
tem  suam  occupat,  et  sic  a  bono  opere  impeditur. 
Fili  Dei,  ista  fuge,  et  in  fructuoso  agro  igne  Spiri- 
tus  sancti  operare  antequam  dies  illa  veniat,  quod 
plus  operari  non  valueris. 


A  EPISTOLA    LXX. 

R.     ABBATIS    ZWETELLENSIS    AD    UILUEGARDEM. 

Consilium  petit  an  curam  pastoralem  dirnittere 
debeat. 

Sanclse  ac  venerand*  matri  H.,  R.,  servus  ser- 
vorum  Deide  ZweteI,Regem  regum  in  decore  suo  vi- 
dere  in  terra  viventium. 

Gratiam  Dei  in  labiis  vestris  esse  difTusam  pro- 
bat  manifestatio  Spiritus  data  vobis  ad  multorum 
utilitatem.  Nam  illum  qui  ex  Deo  est  spiritum  sa- 
pientiae  et  intellectus  accepisse  vos  credimus,  qui 
ubi  vult  spirat  {Joan.  iii),  et  cui  vult  miseretur,  el 
quem  vult  indurat  [Rom  ix).  Ha^c  mihi  scienti  pla- 
ciiit  his  litteris  prudentiam  vestrara  cousulere,  imo 
prudentifie  vestra».  actorem  Spiritura  sanctum  ad 
B  discutiendam  caliginem  mentis  mea;  per  vos  invo- 
care.  Nam  porto  onus  grave,  pastoralis  scilicet  curse 
offlcium,  quod  usque  in  flnem  portare  mihi  tantae 
rei  nec  vitae  merito,  nec  sapientiee  doctrina  con- 
gruenti  difflcile  est  ac  lahoriosum,  deponere  vero 
ff-que  periculosum.  Ohsecro  igitur  vestram  sancti- 
tatem  ut  in  hajc  fluctuatione  pusillanimitatem  meam 
consolemini,  et  quidquid  placuerit  Spiritui  sancto 
mihi  rescribere  diguemini. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Pia  et  salutaria  ad  suorum  regimen  ei  dat  monita. 

In  mente  tua  cogitando  exaggeras   quod  de  uno- 

quoque  lahore    quiescere  vel  desistere   velis,  ac   sic 

manum  ad  operandum  opus   magistri  tui  non   levas 

r  sed  frenientibus  denlibus  intra  te  dicis  :  Omnia  quae 
mihi  contradicendo  adversantur  sustinere  non 
possum.  Tempus  enim  istud  tempori  flliorum  Israel 
simile  est,  quo  iilorum  prsepositi  prsecepta  Dei  eos 
instruendo  vaide  laborabant;  sed  ipsi  in  lacum 
proprietatis  eorura  Deum  contemnendo  aspexerunt. 
Hoc  etiam  nunc  in  filiis  Israel,  scilicet  in  spiritali 
populo,  qui  in  contemplatione  Dei  est,  conlingit. 
Sed  filii  Israel  quomodocunque  peccaverunt,  Deus 
nunquam  eos  sine  magistro  esse  dereliquit.  Novis- 
sime  quoque  immaculatus  Magister  venit,  qui  in 
humanitate  sua  omnera  iniquitatem  vulneravit,  et 
qui  super  omnes  potentissimus  fuit,  quia  nullus 
ei  simul  apparuit.  Sed  quo  iile  ab  injustis  passus 
sit,  et  quale  exemplum  magistris  reliquerit,  attende. 

D  Sed  tu  intra  te  dicis  :  NuIIum  bonum  in  ipsis  per- 
ficere  possum.  Nunc  autem  in  teipsum  respice,  et 
quomodo  eos  portes  et  sustineas  vide,  ita  quod 
nec  ipsi  tecum  culpentur,  nec  tu  cum  illis  culpabilis 
sis.  Qui  vero  justiliam  diligit  et  injuslitiam  affligit, 
nec  ei  in  ullo  communicat,  etiamsi  a  discipulis  non 
audiatur,  justus  est.  Christus  enim  dilectos  et  ele- 
ctos  suos  collegit,  quamvis  a  cunctis  hominibus 
receptus  non  sit.  In  teipsum  etiam  respice  cum 
circumcinctioae  justitiee  Dei,  ut  scriptum  est  :  At 
intus  infimbriis  aureis  circumamicta  varielate  {Psal. 
XLiv),  hoc  est  in  animo  ac  in  corde  tuo  mansuetus 
et  mitis  esto.  Et  hoc  quoque  in  fimhriis  aureis,  ita 
ut  hsec  dilatando  sapienter  facias,  ac  cum  circum- 
cinctione  justitise  subditos  tuos  corripias,    charita- 


291 


llll.DKGAHblS 


595 


tem   cum   varielale  illa   habiMis,    qiiod   eam  iihique  A  exercilum   suum    eduxit,  si    vexillum    suiim  aliquis 

vilis  homo  cadere  permiltit,  alius  vir  forlissimiis 
illud  elevat  ac  strenue  porlat,  propter  quod  do- 
minus  suus  ipsum  valde  araat,  et  magnum  prae- 
tnium  ei  dat.  Sic  et  tibi  fiet,  si  ia  vice  Christi  stre- 
nue  cum  eo  laboras.  Mens  autem  tua  in  quadam 
bona  intentione  ad  Deum  rulilat,  sed  quidam 
ventus  turbinis  cujusdam  inutilitatis  te  fatigat, 
quem  tamen  Spirilus  sanclus  a  te  abjiciet.  Et  plateae 
quarumdam  civitatum  lutulenta;  sunt,  et  calcea- 
menla  quorumdam  homiuum  putredine  plena  sunt, 
ac  justitia  cum  iniquitate  obnubiiata  est,  et  pra?ce- 
pla  legis  cum  pm-varicatione  pra'ceptorum  Dei 
violata  sunt.  Quapropter  paslores  ululent,  el  cinere 
se    aspergant,   quia  constituti    gradus  Ecclesia>  jam 


spargas,  quemadmodum  venti  in  viribus  suis  divisi 
sunt.  Aquilo  namque  percutit,  et  nullo  modo  parcit; 
sed  alius  ventus  isti  in  aliquo  similis  est  qui  eum 
sustinet.  AIio:s  vero  ventus  his  in  blandimento  d';.- 
vius  est ;  sed  alius  omnes  eos  lemperat.  Aquilo 
enim  lirma  correplio  est,  in  qua  qua?dam  ira  latet. 
Sed  quidam  alius  ventus  eum  cum  severitate  et 
discretione  sustentat,  ut  homo  juste  corripiat. 
Ventus  autem  qui  ipsis  declivior  est  hominem  mi- 
sericordiae  ct  pium  esse  docet,  ita  quod  in  seipso 
etiam  unumquemque  alium  hominem  esse  recorde- 
lur;  et  ita  ventus  isle  ociihis  eorumdem  ventorum 
est.  Sed  ardens  ventus  omnes  ventos  i.stos  cum 
charitale  temperat   et  dividit,   ac   discernit,    scilicet 


ne   aquilo  cum  cadente    morbo    cadat,    sicut   Satan  B  scire  nolunt  quid  sint.    Nam  caput    oculis  caret,  ac 

cecidit ;  sed  ut  in  rectitudine  perseveret,   et  ut   ille 

ventus,  qiii  severus  es(,   in  constautia  justae    vindi- 

ctae    consistat,    quomodo    scriplum  est  :   Irascimini 

et  nolite  peccare  (Ephes.   iv).  Hoc  est,  ira  talis  esse 

debet,   ne  ipsa  iniquilali  socletur    consentiendo,   et 

ne  hominem  odibili  crimine  totum  conciiiet.   Unde 

et  leuior   ventus  ille   pra^dicto  ardente  vento    tem- 

peratus,  cum   discreta    correptione    persistat,  ut  ille 

facit   qui   lilium   suum    cum     virga    percutit,    quem 

tameii  diligit.  Tali  modo  teipsum    tempera,    divide, 

ac  discerne,  et  in  lide  ac   in  timore  Dei  te  corripc, 

et  tunc  joculatrix  vitiorum    et  obnubilaiio  inquieto- 

rum    morum    a    te    fugabuntur,   ac    ignis    Spiritus 

sancti  iu  te  aidebit. 

EPISTOLA  L.XXI. 

NICOLAI    ABBATIS   HALESBRU.NE.NSIS    AD    HILDEGARDEM. 

Consolatorias  ab  ea  petU  litleras. 

Venerabili  in  Christo  multum  diloctae  malri  do- 
mina:  H.  de  S.  Ruperto,  frater  Nicolacs  dictus  ab- 
bas  in  Halesbrunnun,  quidquid  optari  potest  felicius 
vel  sperari  sublimius. 

Cerlus  de  vubis,  quod  universis  utiliora  providere 
JQCundum  semper  habueritis,  precor  attentius  ut 
et  mihi  solito  aifectu  consulatis,  Cur  autem  tandiu 
sanctitatem  vestram  non  visitaverim,  credo  vos 
non  latere,  cum  medullitus  id  desideraverim.  Ve- 
rum  quod  nequeo  opere,  mente  perago.  Utrumne 
hoc  ita  sit,  non   opus  est  pr.-eter  vos  alio  teste.  Niinc 


pedes  itinera  non  habent,  quoniam  llagitia  siipcrfluae 
iniquitatis  hominum  de  manu  Dei  uondum  ad  ple- 
num  purgata  sunt;  sed  tamen  eadem  mala  non 
post  longum  tempus  jlinientur,  et  mclior  lux  priore 
lucebit.  Nuuc  autem  qnidam  homines  in  duas  par- 
tes  cordis  sui  divisi  sunt,  scilicet  in  alteram  par- 
tem,  quod  cum  elalione  piopriu'  mcntis  omnia  scire 
volunt,  in  alteram  vcro  quod  odio  habent  profe- 
ctum  illorum  qui  in  via  recta  ambulant.  Hos  pes- 
sima  diaholica  turba,  quae  cor  mali  nominatur, 
acerrime  et  noxie  fatigat.  Et  lioc  genus  maligno- 
rum  spirituum  contradicere  non  audet  illud  quod 
Deus  construxit,  sed  unamquamque  causam  aliene 
p  distrahit,  ita  ut  quod  ipsi  in  perditione  volunt  et 
'  eligunt,  hoc  in  a-stimatione  sua  bonum  et  sanctum 
in  Deo  esse  dicunt,  et  sic  in  magna  irrisione  po- 
pulum  duciint.  Sed  quomodo  hoc  genus  elTugien- 
duin  >;sl,  in  humilitate  et  stabilitate  lidclium  ho- 
minum  destruitur. 

EPISTOLA  LXXIL 

ABBATOM     BELL/EVALLIS,    G.    CARI-LOCI.    A.    CLARIFONTIS, 
R.    CARITATIS,    ET   G.    BETHANIyE,    AD    HILDEGARDEM. 

Divinain  ea  dona  laudant,  mifluntque  ipsi  slerilem 
nobilemfeminam,  ut,  svffraganlibus  ad  Deum  illius 
merilis  el  precibus  parere  possif. 

Bellaivallis,    G.    Cari-Ioci,    A.    Clarifontis,    R.   Ca- 
ritatis,    G.    Bethania-,    dicti    abbates,   H.    praielectaR 


vero  supplex   peto,  quaero,   pulso,    ut    mihi  per  vos  D  Christi,  sponsa;  tlorere  in  gratiam  et  collaudare  can- 
divina   detur    consolatio,    scilicet    ut   litteris   vestris      ticum. 


praemonear,  et  sauctis  orationibus  a  malo  eripiar. 
Nam  Deo  nihil  est  impossibile,  nec  vobis  hoc  dene- 
gari  scimus.  Valete. 

RESPONSUM  HILDE(;ARf)IS. 

Bonatn  ipsius    ad  Deum  inlenlionem  laudal,  horla- 

turque  ad  laborem. 

Lux  vera  in  lumine  dicit  per  os  Sapicntirn  :  Vetus 
lex  officialia  signa  reliquit,  et  in  auditione  verhi 
ta-dium  habuit,  nec  laborare  voluit,  ac  sic  finita 
est.  Tunc  Ecclesia  in  vexillo  Regis  surrexit,  et 
eamdem  legem  in  purissimo  oculo  observavit,  nec 
tsedium  habuit,  sed  libenter  laboravit.  Sic  tu,  o 
probe  miles,   fac.    Et'  iterum  :    Cum    vir   praeliator 


Cunctorum  spirilualium  Deo  largitori  chrismatum 
toto  cordis  jubilo  gratiarum  cxsolvimus  actiones, 
qui  dignationis  sua'  antiqua  miracula  nostro  non 
dedignatur  renovarc  in  tempore.  Ex  quo  facile  ad- 
vertimus  ejus  nos  minime  fraudari  promissis,  qui- 
bus  suos  olim  consolatus  est  dicens  :  Ecce  egovo- 
biscum  sum  usquead  consummalionem  sxculi  [Malth. 
xxviii).  His  licet  nos  indigni  inveniamur  promissis, 
eis  tamen  sic  vestri  cordis,  cooperante  Spiritu 
sancto,  recognoscimus  infiata  prtecordia,  ut  quam- 
vis  idiota  coudiendi  libros,  aliaque  mira  perplura 
faciendi,  hisque  qui  inpra^sentiarum  sunt  stupendi, 
ccelestis  mirabiliter  aspiret  harmonia,    et  ante   in- 


293 


EPISTOLi^.  —  EPIST.  I.XXII. 


234 


cognita  mortalibus  per  vos  fiant  manifesta.  Et  quid 
mirum?jatii  enim,  jam,  inquam,  ut  vcra  Christi 
sponsa  et  immaculata  innixa  super  dilecto  suo, 
cujus  Iffiva  sub  capite  vestro,  et  ejus  dextra  am- 
plexatur  vos  {Caniic.  i),  qui  vos  in  suum  cubiculum 
duxit,  suaque  vobis  secreta  excellenter  reseravit. 
Ut  in  his  vos  confortet  Dominus  sedulo  vohis 
optantes,  quatenus  aliqua  nobis  de  nostro  statu 
divinitus  vobis  revelari,  nobisque  insinuare  curetis, 
humillime  deposcimus.  Sed  ha-c  mulier,  praesen- 
tium  latrix,  femina  nobilis  est  etcujusdam  amantis- 
simi  viri  uxor  est.  Ha^c  devotione  muita  venit  ad 
te  humilis  et  pedestris,  cum  in  equis  et  multo  comi- 
tatu  possit  venire.  Causa  autem  huec  est  adventus 
ejus.  Jam  multo  tempore  sterilis  permansit,  cum 
tamen  primum  pueros  generavit  :  sed  illis  mortuis, 
et  alios  non  gignens,  dolore  vebementi  afiiciuntur 
ipsa  et  maritus  ejus.  Hinc  est  quod  ad  te  ancillam 
et  familiarem  Christi  confugit,  habens  fiduciam 
quod  meritis  et  orationibus  tuis  obtineas  apud 
Deum,  ut  possit  adhuc  fecundari,  et  benedictum 
fructum  ventris  in  prolis  procreatione  exhibere 
Christo.  Inde,  est,  quod  nos  ab  ipsa  et  a  marito 
ejus  rogali,  rogamus  te,  ut  in  hac  petitione  pro  ipsis 
stes  apud  Deum,  et  quod  desiderant  mereantur 
obtinere. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Post  varia  eis  data  pia  monita  ait  in  Dei  voluntate 
esse  fecundare  vel  non  fecundare  matronam,  in- 
terim  oratiiram  se  pro  ea  pollicetur. 

0  personfe  quee  per  gratiam  Dei  in  Dominica  vo- 
cations  pastoralis  curse  estis,  discite  primam  vo- 
calionem  Adse,  cum  Deus  illi  dixit  :  Ubi  es"?  {Gen. 
III,)  quando  per  inobedientiam  praivaricator  exsti- 
tit.  Tunc  etiam  illi  nomen  quasi  tenebrosa  terra 
erat,  et  Deum  ipsi  vestitum  dedit,  sciens  quod  pro- 
pter  eum  tunicam  humanitatis  sumpturus  esset.  In 
qua  etiam  clara  voce  misericordia?  illum  revocabat, 
quando  peregrinus  filius  in  semelipso  ad  memoriam 
sui  rediit,  cum  dixit  :  Quanti  mercenarii  in  domo 
patris  mei  abundant  panibus,  ego  autem  hic  fame 
pereo  (Luc.  xv),  et  pater  ejus  ipsum  in  gaudio  su- 
scepit.  Nunc  decet  vos  raagistros,  ut  in  primo  oculo 
clarilatis  videatis,  quod  Deus  per  alienam  viam 
Adam  revocavit,  scilicet  per  osculum  humanitatis 
in  saginato  vitulo,  sic  dicens  :  Homo  per  inobedien- 
tiam  perierat,  sed  eum  per  poenitentiam  reducam. 
Sed  et  in  excelsum  montem  ascendite,  ac  in  valle 
tabernacula  facite,  et  in  eis  diu  manete.  Cum  enira 
sursura  aspicitis,  Deum  sequendo  raontem  ascen- 
ditis.  Tunc  etiam  in  profundam  humilitatem  re- 
spicite  ;  quoniara  Filius  Dei  in  huraanitate  sua  totura 
hominem  portavit,  ac  in  omnibus  operibus  vestris, 
scilicet  in  vobisraetipsis  ac  in  aliis  humilitatem  at- 
tendite,  et  in  ea  diu  perseverate.  Cavete  ergo  ne 
mens  vestra  similis  sit  nigro  monti,  ubi  in  ignitis 
carbonibus  aera  fiunt  per  artes  fabrorum.  Hoc  squa- 
lidi  mores  in  mala  consuetudine  sunt,  interdum   co- 


B 


A  gitando,  interdum  desiderando,  interdum  operan- 
do  qua-  inutilia  sunt,  quse  sanctitatera  non  parant, 
sed  quaj  iaesionera  lasciviae  faciunt.  Ista,  milites  Dei, 
fugite  et  lucem  illam  inspicite  quam  aliquantulura 
gustastis,  et  ad  sanctitatera  citius  surgite,  quia  ne- 
scitis  quando  finera  accipiatis.  Deus  enira  rationa- 
litatem  homini  dedit.  Nam  per  verbum  Dei  homo 
rationalis  est.  Irrationalis  autem  creatura  velut  so- 
nus  est.  Sic  Deus  omnera  creaturam  in  horaine 
constituit ;  sed  rationalitati  duas  alas  dedit,  quarum 
dextra  ala  bonara  scientiara,  sinistra  autera  malam 
scientiam  signiucat.  In  his  homo  est  quasi  volatilis 
sit.  Homo  etiam  velut  dies,  et  velut  nox  est.  Cum 
aiitem  dies  noctem  in  homine  oppiimit,  homo  bo- 
nus  miles  nominatur,  quoniara  in  militari  virlute 
malura  superat.  Unde  vos,  o  fiiii  Dei,  Christo  per 
diera  militemini,  et  in  quiete  raentis  nebulam  fugite, 
quge  diem  obnubilat,  ac  etiani  nocturnas  insidias 
qua^  per  propriara  vJuntatem  in  dilatatione  cordis 
nimietatem  loquuntur  declinale,  et  estote  dies  quse  a 
cadente  rore  in  raane  tangitur,  et  qujo  postea  in  pla- 
cida  temperie  temperatur,  ita  quod  orania  in  discre- 
tione  probetis,  et  quod  vobis  et  aliis  bona  recte  pro- 
videatis.  In  cavernis  ergo  coluraba'  cum  pura  sim- 
plicitate  habitate,  ut  vocem  exsultationis  et  saluUs 
in  tabernaculis  justoruin  habeatis.  Nam  Deus  vita- 
lera  vocera  spiraculi  vita-  in  rationalitatera  posuit 
vocera  scilicet  exsuitationis,  quae  cum  bona  scientia 
Deum  in  fide  videt  et  cognoscit,  et  eadem  vox  in  bene 

C  sonante  tuba  cum  operibus  benevolentiae  sonat.  Vox 
enim  amplexionem  chaiitatis  habet,  ita  quod  etiam 
hurailitate  mansuetos  colligit,  et  misericordia  vul- 
nera  ungit.  Charitas  etiam  cum  torrente  aqua  Spi- 
ritus  sancti  fluit,  videiicet  cum  pace  bonitatis  Dei. 
Humilitas  quoque  hcrtum  cum  omnibus  pomiferis 
gratise  Dei  parat,  quae  circulum  omnis  viriditatis 
donorum  Dei  habet.  Misericordia  autem  balsamum 
sudat  ad  omnes  necessitates  qua^  horaini  adsunt.  Haec 
etiam  vox  charitatis  in  symphfmia  oranium  laudum 
salutis  sonat.  Ipsa  quoque  per  hurailitatem  in  ex- 
celsum  sonat,  ubi  Deum  videt,  et  ubi  cum  victoria 
contra  superbiara  pugnat.  Ista  euira  vox  per  mise- 
ricordiam  lacryraabili  et  jucunda  voce  claraat,  quia 
pauperes  et  claudos  ad  se  colligit,  et  quia  sic  auxi- 
liura  de  Spintu  petit,  ut  haec  omnia  bonis  operibus 
irapleat.  Ipsa  enira  in  tabernaculis  sonat,  ubi  san- 
cti  per  a^dificia  illa  fulminant  quae  sibi  in  hoc  sae- 
culo  praeparaverunt.  Vos  autem,  o  filii  Dei,  voci 
bonorura  vos  adjungite  ubi  jussi  sunt,  et  Deus  su- 
scipiet  vos,  quoniam  vos  vult,  et  in  aeternum  vivetis. 
Quod  vero  matronam  Dei  adjutorio  fecundari  petitis, 
hoc  in  Dei  voluntate  et  potestate  est,  quia  ipse  no- 
vit  ubi  prolem  concedat,  ubi  prolem  auferat,  quo- 
niam  non  secundum  visum  hominum,  sed  secundum 
interius  judicium  judicat.  Ego  enim,  quoniara  ro- 
gastis,  pro  ipsa  Deum  orabo,  sed,  ipse  faciat  quod 
inde  pie  et  misericorditer  fieri  disposuit. 


W5 


S     IIU.DKI.AIUHS 


'>9f> 


EPISTOLA  LXXIIl. 

N.    .\BBAT15    KfltUBlRU.K    AU    UILDEGAUDEM. 

Gratias  immensas  agit   Deo  pro  collatis  Hildegardi 
donis.  petilque  ab  ea  orationis  suffragium. 

Floribus  virtutum  sanctorum  redimit;i'  H.  ^!..- 
riosissima'  3110111«  Christi  de  Biiiga,  N.  humilis  ot 
indignus  provisor  fratrum  in  Eberburde,  pro  stu- 
dio  boni  propositi,  denario  diurno  evangelico  re- 
munerari. 

(jratias  immensas   referre    non  cessabo    Deo,   qui 

vestrse  persony  celsitudinem  tanquam   lucernam  ar- 

dentem  non  modio  subtectam,    sed    super   candela- 

brum    posuit,    qui    anpeiica    visitationi'  ot    Sjtiritus 

sui    gratia    vestram   reverendam     sanclilalem    tueri 

ac  cousolari  non   desistit  ;  qui  etiam    bonam  famam 

opinionis  vestrae  non    solum  in    rcgione    Germanio^ 

sed  etiam  in  nostris  atque  aliis  mundi  j^artibus  ion- 

ge  lateque  velut  bonum    suum  odorem   respersit,  ut 

merilo  cum  Apostolo  dicere    possitis  :    Chrisli  bonus 

odor   sumus    I)eo  in  omni   loco   {II  Cor.  11).  Et  nos 

congratuiantes  tanlo  pietatis  vestrn^  culmini,    dicere 

compellimur  :  Quam  pulchra  facta  es  in  deliciis ,  filia 

principis,  exsuliabimus  el  Isetabimur  in   te,  memores 

uberum  iuoriim  super   vinum  {Cant.  m),  in   quibus 

nos  infirmi  invenimus  quod  fugamus,  et  fortcs    qui- 

que  ac    robusti    secundum    a  Dco    datam   vobis    sa- 

pientiam    solidum    cibum  sumentes    dicero    irrepre- 

hensibiliter  possint  :    Labia  tua,  0  sponsa,  Deo    di- 

lecta.  Civitas  enim  in  monte  virtutum  collocita  abs- 

condi  non   pote^tis,   quia    columnam  immobilem  et 

inconcus»ara    in    medio  Ecclesiai    suse    Dominus  vos 

constituit,  ut    inter  ar  imnosa    hujus   mundi  discri- 

mina  plebs  sua  suo  [sanguine   redempta    per  vos  di- 

scat  quid    appetere,    quid  cavere  debeat,  et    e.\cm- 

plis  bonarum  virtutum  vestrarum  inducta  de   dic  in 

diem  proticiat,  et  de  virtute  in  virtutem    non   segni- 

ter  ascondens  videre  possit    Dcum  deorum    inSion. 

Obtentu    igitur  precum  vestrarum  contisus,  ac  si  di- 

gnus  non    sim    coronam    iaborum  percipere,  saltem 

sit  mihi  primum   fugisse  supplicium.   Vestris    igitur 

orationibus    studiose   me   commendo,    quia    magnis 

peccalis  sa?pius  pietatem    Doi  otfondi.  Vale,    doniina 

dilectissima,  et   pro  me  indigno    Deum    exora,  ver- 

bisque  tibi  a  Deo  datis  saluta. 

RESPONSLM  HILDECARDIS. 

Hortatur  ui  gregem   slrenue  doceat,  ei   in  seipsum 
oculos  defleciai. 

Jacula  quae  in  incredulitate  et   in  ,contumelia   ma- 

litiosorum    verborum    veniunt,    similia     periculoso 

vento  sunt,    q\u  repenle  ad    cor  hominis  venit.    Et 

h.ip.c  est  tempestas  primi    angcli,  in  quo  ipse    Deum 

despexit.    Sa^pe  autem   video    in  felicitate    hominis, 

qucm  Deus  valde  amat,  quod  hae  pcena?  se    illi  obji- 

ciunt,  quia  inimicus  felicitatem    illius  cognoscit,   ac 

eum  in  hac  tempestate    opprimere    vult  ut    cum  eo 

cadat.  Sed  ipsuro  de  sinu  Dei  rapere  non  valct.    At- 

tamcn  angustia  et  tribulatio  illi  ab  elemcntis    occur- 

ront,  in  illa  tamen  temperantia  quod  Deus  eum  ob- 

servat.  Sicut  aalem  Ecclesia    novam  genituram   no- 


.V  va'  prolis  in  «anguine  Christi  suscepit,  ila  oportc- 
bat  et  decuit  dotom  Spiritus  saacli,  scilicet  aquain 
sanguini  Christi  conjungi,  quia  etiam  tabos  in  sun- 
guine  cujusque  hominis  est.  Sed  admonco  te,  o  pa-  ^ 
terfamiiias  in  monte  Sion,  ut  facias  quod  sis  tuba 
canens  strenue  in  spiritaii  populo  tui  gregis,  ut  non 
deliciat  in  charitate  et  in  obodientia,  et  in  aiter- 
num  vivens.  Et  iterum  ia  temetipso  undique  habe 
oculos  ad  aspiciendum  justitiam  et  veritatom,  ita  ut 
anima  tua  semper  vigilet,  nc  in  strepitu  hujus  sa^- 
culi  impediaris. 

EPISTOLA  LXXIV.  J 

RICHAUni      ABBATIS      S1'R1NCHKRSBAT      AD      HILDEGARDEM. 

Pasloralis    curx    periscsus   consuliat    Hilde</ardcm , 
eam  an  reiinere  aui  abjiccre  debeai. 

RiCHARDUs  servorum  Dci  in  Sprinchersbat  mini- 
stcr  indignus,  H.  congregationis  S.  Ruporti  sanctis- 
sima>  ct  Deo  digna;  dispensatrici  post  hujus  muudi 
terminum  snperna;  civitatis  rocipere  cousortium. 

Quod  litteris  vel  ipsi  sane  praiscntium  latori  pro 
me  nunc  vcstroe  sanctitudini  inlcrim  prsecepi  assi- 
stere  el  loqui,  haec  causa  est,  quia  ego  ipse  por  me 
atque  pro  mt;  venire  quidem  volens,  sed  non  valens, 
dies  fateor  et  annos  non  paucos  hactenus  in  vanum 
ha^c  cogitando  consumpsit.  Nam  quantum  certc  ct 
ex  quanto  magnitica;  sanctitatis  vcstra>.  praisentiam 
et  collocutionem  ab  initio  semper  desidcraverim, 
ipsum  nunc  cui  nuda  et  aperta  sunt  omnia,  non 
fallaciter.    sed  vere  et  vcraciter  Deum  tcstilicor.  In- 

r-  felix  igitur  ego  in  dispensanda  vel  adniinistranda 
cura  pastorali  constitutus,  viribusque  nimirum  tam 
mentis  quam  corporis  prorsus  pene  destitutus,  quia 
ha?c  dispcnsanda  vel  administranda  me  satis  inuli- 
lem,  debilem  et  imparern  conspicio,  dulerc  tanlum 
et  llere,  et  de  corpore  morlis  hujus  liberari  magis 
ac  magis  desidero  {Rom.  viii,  2i).  Nunc  itaque, 
sanctissima  el  intcr  feminas  benedicta,  per  vos  Do- 
minum  qiia^rerc  de  causa  mea,  ox  more  Dominum 
cupio  consulere,  et  an  mihi  jam  ab  hac  ipsa  occu- 
patione  et  dispensationo  potius  cessandum  et  desi- 
stcndiim  sit.  Si  id  liceret,  per  vos  maxime  velleui 
cognoscerc  et  investigare.  Litteris  ergo  sigillatis  • 
more  et  clausis,  hujus  rei  tenorem  me,  quaiso,  cau- 
sa  Dei  quantocius  rescire  facito,  etmoercns  cor  meuni 

D  consilio  etauxilio  vestro  in  Domino  la'tificare. 
RESPONSUM  HILDEGAHDIS. 
Horiaiur  ad  portandum  sirenue  onus  sibi  a  Deo  im- 
posiium. 

Audi  mystica  Dei.  Dominus  qui  posssidet  farailiam 
sibi  subjcclam,  cum  aliquem  de  eadem  familia  ele- 
git,  dans  illi  locum  sanctiticalionis,  ut  onus  suum 
secum  portet,  ita  tamen  quod  ilie  se  excusat  quod 
non  sit  dignus  onus  iliud  sufTcrre ;  tunc  si  dominus 
suus  eum  in  hoc  non  audit,  quia  sibi  placet  ut 
onus  illud  ferat,  dominum  suum  non  commoveat, 
sed  quantum  prajvalet,  iUi  humiliter  obediat.  Quod 
si  postca  in  eadem  causa  ullus  defectus  alicujus 
utilitatis  propter  imbecillitatem  sensus  et  scicntiai 
illius   subripuerit,   ipsi   non    oberit,  quia   Dominus 


^97 


EPISTOL.E.  —  EPIST.  LXXVII. 


298 


suus  illud  providebit.  Nunc,  Pater  et  amice,  in  vice 
Chrisli  respice  ad  sermonem  istum  et  audi  :  os 
enim  tuum  coeleste  est,  et  mens  lua  cum  nube  ilo- 
ret  :  uiide  riidix  tua  ascendat,  ac  Dominum  Deum 
tuuni  adora,  et  indue  loricam,  atque  militare  con- 
tra  bacchantia  vitia,  lasciviam  fugiendo  et  avari- 
liam  nou  amplectendo.  Deus  autem  quem  occulte 
invocas,  in  amore  tuo  suscipiet  te. 
EPISTOLA  LXXV. 

CUJUSDAM    ABliATIS    AD    HILDEGARDEM. 

De  collatis  Hildegardi  donis,  quorumipse  testisfuit, 
Deo  gratias  agit,  ac  fluctuanti  petit  consolatoria 
verba  dari. 

Pauperis  praelati  habens  oflicium,  domina'  et  ma- 
tri  sua;,  H.  de  S.  Ruperto  in  Pinguis,  intima;  dile- 
ctionis  et  orationis  affeclum. 

Sicut  mullitudo  tidelium  proclamat,  uon  est  mi- 
rum  quod  l)eus  requisilus  a  vobis  invenitur  et 
appareat  vobis,  quia  tidem  non  fictam  habetis  in 
illum,  et  quod  majus  est,  ejus  favore  et  gratia  inte- 
gritatem  pueritia'  ipsi  consecrastis,  et  extunc  in 
sanctitate  et  justitia,  utpote  vas  electionis  hactenus 
coram  eo  vixistis.  Et  procul  dubio  qui  vos  tales  con- 
versari  consliluit,  et  quod  piaicipuum  est,  qui  ar- 
cana  mysteriorum  suorum  per  vos  innotescit,  di- 
guam  quoque  exauditione  judicat  pro  quibuscunque 
in  nomine  ejus  petieritis.  Et  certe  quae  erga  vos 
sunt,  quse  et  audivi  et  ex  parte  vidi,  absque  ulla 
ambiguitate  divina  et  sancta  esse  credo,  et  nulla 
ralione  de  his  possum  dubitare,  cum  sciam  nihil 
Deo  esse  impossibile.  Deus  namque  sicut  per  viros 
prophetantes,  sic  et  per  sanctas  feminas  secreta 
divinitatis  sua?  pandere  aliquaudo  voluit  et  poluit, 
testante  Joele  :  Effundam,  inquit,  Spiritum  meum 
super  omnem  carnem,  ei  prophetabunt  filii  vestri  et 
filix  vestrse,  ct  super  servos  et  ancillas  meas  effun- 
dam  de  Spiritumeo.  Porro  legitur  Deboram,  Oldam, 
Annam  matrem  Samuel,  Elisabeth  malrem  S.  Joan- 
nis  Baptistae,  aliasque  mulieres  Deo  devotas  spiri- 
tum  proplietia'  liabuisse,  et  tamen  conjugatas  fuis- 
se;  quanto  magis  vos  omnino  carnis  fragilitate  ex- 
pertem,  a  puerilibus  annis  pudicitiam  Deo  servan- 
tem?Immensas  gratias ,  domina,  oinnipotenti  mi- 
sericordiiT'  refero,  quod  tantumdem  ad  beatitudinis 
vestnr  notitiam  perliugere  promerui  :  unde  et  ma- 
terna  viscera  humiliter  pulso,  quatenus  verba  con- 
solalionis  per  scripta  vestra  ad  me  dirigatis,  et 
multum  iu  procellis  fluctuanlem,  sicut  et  ssepius 
viva  voce  fecistis  ita  etiam  nunc  ex  scripto  ad  con- 
firmationem  memoriae  erigatis. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Sub  quibusdam  figuris  eum  ad  bene  operandum  hor- 

tatur. 
Mens  tua  nivete  nubi  similis  est,  qufc  aeriam 
nubem  in  qua  sol  fulminans  transcendit,  et  etiani 
interdum  similis  cst  turbidse  nubi,  qua?  tempestatem 
portat.  Nivea  enim  nubes  tsedium  vagantis  mentis 
est  :  aeria  autem  nubes  puram  scientiam  per  patien- 
tiam  qme  fidem  habet  intendit  ;  sed  turbida  turbu- 

Patrol.  CXCVII. 


B 


A  lentiam  raull;e  tristiti;e  in  inquietis  mentibus  por- 
tat.  Nunc  disce  quod  nivea  nubes  aerem  aquilonis 
habet,  qui  omnem  viriditatem  arescere  facit,  et  de 
quo  flores  cadunt.  Nnnc  tu  ista  fuge,  et  in  puro 
aere  sta  et  permane,  ac  in  vita  quam  nescis  Creato- 
ris  tui  memento,  nec  illum  fugias,  cum  eum  videndo 
non  cognoscis.  De  vita  etiam  illa  spiritus  tuus  redo- 
lebat,  qui  auima  nominatus  est,  quando  anima  de 
ipsa  processit.  Anima  namque  opera  pouit  et  probat, 
et  sive  bona  sive  mala  sint,  et  eisdem  operibus  Spi- 
ritus  fortissima  vi  molendinum  est.  Tu  autem  aedifi- 
cium  bonorum  operum  cedifica  ,  ut  cum  circulus 
animae  tu;i'  fuerit  oliosus,  sediticium  istud  inveniat; 
quod  si  non  inveuerit,  in  ruinam  vadit.  Unde  quo- 
que  strenue  vigila,  antequam  umbra  obitus  tui  ap- 
propinquet.  Igneus  Spiritus  sanctus  iu  hoc  te  adju- 
vabit. 

EPiSTOLA  LXXVI. 

H.    PRyEPOSITl    DE   FLANHEIM  AD    HILDEGARDEM. 

Precibus  ipsius  se  commendat. 

Sanclse  et  venerandaj  in  Christo  matri  domi- 
na>  H.  de  Pinguia,  H.  de  Flanheim,  prajpositus 
licet  indignus,  multam  orationis  et  obsequii  devo- 
tionem. 

Cordium  inspector  Deus  novit  quam  libenter  san- 
ctitatem  vestram  obsequiis  honorarem,  si  ordina- 
tione  divina  locum  et  facultatem  acciperem.  lulerim 
igitur,  accepta  sit  vobis,  quseso,  devotio  mea;  et  sic- 
Q  ut  dudum  verbo  rogavi,  orate  pro  me  ad  Dominum, 
ut  vobis  revelet  qu*.  circa  me  sunt,  quatenus  de 
bonis  reddere  gratias;  de  malis  vero  dignis  poeni- 
tentise  fructibus  Deo  satisfacere  merear  antequam 
moriar.  Quidquid  vero  Dominus  ostenderit  de  me, 
scripto  mihi  signiflcare  dignemini,  et  oratiouibus 
vestris  me  habere  commendatum.  Familiarius  et 
amplius  vobis  scripsissem,  si  corporis  infirmitas  non 
obstitisset. 

RESPONSUM   HILDEGARDIS. 

Ut  ovile  suum  corripiat,  et  Deum  in  purissimo  fonte 
inspiciat. 

Lux  vivens  tibi  dicit,   ut    strenue    vigiles,    et  ne 

t;i'dium  in  cophino  meutis  tuse   colligas  quasi   alie- 

,   nus  sit,  ita  scilicet  velut  possibilitatem  loquendi  non 

habeas.  Deus  autem  in  te  requirit  hoc,   quod  possi- 

bilitatem  habes,  corripe  ovile  tuum.  Unde  te  ipsum 

accusa  quod   Doum  in  purissimo  fonte    iu  hoc   non 

inspicis,  sed  tantum  dicis  :  Deus,  Deus  meus,  adjuva 

me;  et  tamen  sic  operando  eum  non  tangis.  0  bone 

miles,  nunc  surge,  quia  gratia   Dei  ad    te   currit,  et 

in  seteruum  yives,  ita  quod  vivcus  lapis  sis  in  coile- 

sti  Jerusaleni. 

EPISTOLA  LXXVII. 

W.    ABBATIS    HEGENNEHE    AD    HILDEGARDKM. 

Animx  sux  defectus  illi  aperit,  et  corporis  infir- 
milatem,  petitque  utrisque  suis  precibus  nie- 
deatur. 

H.   Deo    dilectcc    et    sororu:u   de    S.    Ruperto    ia 

10 


•299 


S.  HILDEGARDIS 


;iOo 


Finpuis     niagistra^     veiKTunda' ,     W.     tVatruni     iii  .V 
llegennelie     praelutus      quamvi.s     indignus,    donum 
scientiffi  et  sapieutise  et  perpetuae   integritatis  prsp.- 
mium. 

L't  prinium  vestra-  sanctitatis  famam  audivi,  ad 
salutandam  eam  uiissis  vobis  lilteris  nieis  maturavi; 
sed  quia  utrum  piaesontise  vestrae  allat*  sint  an 
non,  incerlum  habeo,  et  ideo  novas  prioribus  adji- 
ciens,  multolies  nnttere  non  cesso,  quousque  eas 
prapsentiae  vestrae  exbibitas  esse  cognoveriui.  Ll 
nunc  in  his  vobis  transmissis  iitteris  meis,  ad  openi 
orationum  vestrarum  pauper  valde  et  egenus  cou- 
tugio,  quia  pra'ler  liguram  hoininis  uescio  quid  de 
donis  Altissimi  acceperim.  Caligat  visus,  surdescit 
auditus,  inopia  loquelai  lingua  constringitur,  dofe- 
ctu  vocis  et  devotione  mentis  in  divinis  laudibus 
mutesco,  larditate  intelleclus  pra'peditur,  memoria 
labilitate  exinanitur,  superbia  auimus  intlatur,  ira 
accenditur,  tristitia  conslringitur ,  acidia  dejici- 
tur,  pusillaniniitate  el  verecundia  contiuue  coufun- 
ditur. 

Sed  bis  malis  omnibus  accessit  mibi  gravis  et  mo- 
lesta  inlirmitas,  quam  uisi  misericordia  Dei  per  te 
evadam,  necesse  est  mibi  per  eam,  post  moilicuui, 
periculum  vitae  imminere.  Sed  quia  pius  et  miseri- 
cors  est  Deus,  et  voiuntatem  timentium  se  laciet, 
pelo  ut  per  orationes  vestras  haec  omnia  mala  tam 
in  corpore  quam  in  anima  evadain,  sublimatoque  a 
me  jugo   dominationis  inimicorum    meorum,    vaide 


EIMSTOLA  L.XXVUI. 

ABBATIS  DE  VESCEnx  AD  HILDEOARnEM. 

Dubius  an  deheal  prxlationem  retinere,  auxilium 
et  consilium  quscrit  an  cu7am  animarum  sit  dimis- 
surus. 


Venerabili  et  dilectissima»  in  Christo  sorori,  do- 
minae  H.  F.  fratrum  de  Vescera,  videre  Dominuin 
Deum  in  Sion. 

Quantum  desiderium  habeam,  quamvis  peccator, 
videndi  beatitudinem  vestram,  hinc  a'stiinari  polest 
quod,  longe  jiosilus,  prsesentiam  vestram  spiritu 
intueor.  Quis  enim  eam  videre,  el  oolloqni  non  ap- 
petat,  qu8p,  ut  caetera  sileam,  S|)iritu  Dei  infusa, 
.,  crebro  cffilestia  arcana  eructat?  Hujus  gratia  ad  vos 
prffsentia  scripta  direxi,  recepturus,  ut  spero,  so- 
latium  simul  et  consilium  super  curis  quibus  vehe- 
menter  coarclor.  Ecce  enim  ego,  qui  pro  me  ratio- 
nem  reddere  non  suflicio,  aliorum  multoruui  curam 
tremens  ago.  Dei  timore  et  amore  fratrum  id  extor- 
qiienle.  (^um  aulem  perpenderem  me  locum  pra^lati 
tenere,  quem  factis  implere  non  possem,  subito  ap- 
prehenderunt  me  dolores  «t  parturientis,  quippe 
cum  longe  faligatio  pene  omnem  scientiae  intelie- 
ctum  mihi  subduxit.  Ne  igitur  Domini  gregem  pro- 
pter  meam  ncgligentiara  coutingat  periclitari,  cogi- 
tavi  curam  susceptam  dereiiuquere  et  ad  alterum 
locum  me  transferre.  Quapropter  suppliciler  precor 
ut  (Jubiam    mentem  consilio  vestro  contirmetis,    et 


enim  aggravatum  esl  super  me  jugum  eorum,  mihi  (;  ^^,.,.  ^il  volunlas  Domini  super  hac  re   mihi  scriptis 


aliquam  partem  de  multitudine  misericordiarum 
suarum  impendat.  Num  et  mihi  servavit  benedictio- 
nem?  Mihi  obsecro  eliam  benedicat.  Peto  etiam 
veslram  sanctitatem,  si  tamen  petere  audeo,  ut  de 
futuro  statu  vita'  meae  me  doceatis.  Haec  autem 
omnia  a  vobis  quaerere  ea  praesumptio  fecit,  quia 
haec  omnia  vobis  possibilia  esse  per  eum  qui  in 
vobis  habitat  Christum  celebris  fama  divulgavit. 
Vale,  domina,  et  dignun»  me  Deus  faciat  tam  re- 
sponsione  quam  adjutorio  orationum  vestrarum. 
Nam  vivum  et  defunctum  sanctis  orationibus  vestris 
me  committo. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Ul  praelationem  fufjiat  si  suis  sit  inutilis. 

Lux  vivens  dicit  :  Prima  causa  quam  corde  tuo 
sustinuisti  flumen  dedit,  secunda  claritatem  osten- 
dit,  tertia  vero  qua-  e=t  in  pastorali  cura  optima 
est  :  ita  si  oves  tua-  vocem  tuam  audiunt  ;  quod 
si  te  non  audiunt,  praelationem  fuge,  sic  ta- 
men  quod  rationem  reddas  de  talento  ituo.  Nam 
si  non  potes  operari  per  magistrationem  luain 
in  fratribus  tuis,  esto  similis  eis  in  subjectione. 
Sed  dico  tibi  :  Tu  fatigatus  es  aedio  diversitatis 
vicissitudiuum  conversationis  tua»  mentis;  unde 
magis  tibi  expedit  ut  angustiam  habeas  pro  aliis 
fratribus  tuis,  quam  te  solum  in  subjectione  coer- 
ceas.  Vive  ergo  in  igneo  datore,  et  ne  tardes  in 
vigili  sensu. 


D 


vestris  remandate.  Novi  humililatem  vestram,  quod 
colloquiura  nostrum  non  abhorretis,  Domino  lo- 
quenle  cum  publicanis.  Ecce  vestrum  super  hoc 
causa  exspectamus  judicium,  quoniam  quidquid, 
Dornino  inspirante,  mihi  suggesseritis,  id  me  sub- 
ire  proposui.  Vos  autem  angustiis  meis  compassa 
tanto  alfectuosius  Dominum  exorate.  Abyssus  re- 
versa  sollicitudinum  continuarum  circumdat  me,  et 
pelagus  curarum  vigentium  pene  absorbet  me.  Mi- 
serere  ergo,  mater,  miserere  iilii  ad  te  de  longe 
clamantis,  atque  jam  prolabentem  consilio,  oratione, 
quanlocius  sublevare  curato.  Semper  valeatis  in  Do- 
mino. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Fluctuantem  erigit,  certumque  facit  de  gra- 
tia  Dei. 

Secreta  Lux  dicit :  Tu  exterritus  es  quasi  de  ven- 
to,  et  dormitas  in  ligno  viriditatis  mentis  tua^.  Sed 
homo  qui  viriditatem  interioris  cordis  sui  habet,  in 
excelso  parietis  a'dilicat.  Pastor  aiitem  qui  ovile  pa- 
scit,  non  habens  iutrinsecus  adjutorium  iu  necessi- 
tatibus  ovilis  sui,  sed  faligalus  fugit,  illi  pasloralis 
cura  uon  proderil :  uude  idein  faciat  se  siinilem  ovi 
et  non  pastori  :  Tu,  homo,  es  sicut  undans  in  aquis, 
qui  vix  liberatur  ne  dimergatur  :  ita  quod  ubique 
prudenliam  inspicis,  sed  tamen  deticis  in  viribus, 
nou  autem  in  voluntate;  unde  et  gratia  Dei  ad  te 
resplendet. 


301 


EPlSTOLyK.  — EPIST.  LXXXI. 


302 


EPISTOLA  LXXIX. 

N.    ABnATIS    IN     ELVESTAT   AD    HILDEGARDEM. 

Causatur  quod   ssepius   scribenti   non    rescripseril, 

oratque   ut    angustiis   circumdatum   relevare   di- 

gnetur. 

Dominse  suae  et  magislrseH.,  frater  N.  ia  Elvestat, 
inops  et  pauper,  una  cum  grege  sibi  commisso 
perenni  virginum  admilti  collegio. 

Multis  vos  saepe  pulsavi  litteris,  multa  vos  prse- 
senliaiiter  petitione  conveni,  nunqunm  a  vobis,  uti 
promisistis,  littfcras  extorquere  potui.  Nunquid,  quod 
credi  nefas,  hoc  generis  mei  non  admittit  vilis  natio 
aut  persunse  abjectio,  aut  forsitan,  quod  inagis  credi 
potest,  nuUa  nieritorum  iiitercessio  ?  Sapientibus, 
ait  Apostolus,  et  insipientibus  debitor  sum  [Rom.  i), 
et  ipsa  Veritas :  Sinite parvulosvenire  ad  me  [Marc.  x). 
Nunquid  apud  te,  mater,  est  pcrsonarum  acceptio? 
Absit!  Nunc  autem  sa-pius  ad  te  clamantem  vel  se- 
mel  me  pauperem  exaudi,  et  Dominum  nostrum  pro 
misero  exora,  quatenus  servulum  in  te  confidentem 
multis  et  variis  tribulationibus  et  angustiis  circum- 
datum  relevare  dignetur. 

RESPONSLM  HILDEGARDIS. 
Videtur  illum  hortari  ad  celebrandum  saepius. 

Serena  Lux  dicit  :  Qui  dat  verba  ruminandi  dicit  : 

0  homo,  tu  hahes  fiduciam  cogitando  in  Filium  Dei; 

sed  tamen  dubitas  cibum  ilium  frangere,  queiu  ipse 

comedere    vis    indictante    mente   tua.    Quomodo  et 

I  quare    circuis    diversa    cribrando  et  undique    aspi- 


A  ria  te  sociam  faciat.  Sed  quoniam  praesentiam  tuam, 
cujus  magno  teneor  desiderio,  corporaliter  adire 
nequeo,  per  prsesentes  litteras,  in  quantum  valeo, 
supplex  et  humilis  adeo,  et  almitatis  tuse  pedibus 
siepius  sffipiusque  miserandus  advolvor,  quatenus 
pro  calamilatibus  meis  et  miseriis  Deum  omnipo- 
tentem  attentius  exorare  non  dedigneris.  Neque 
enim  dubito  quin  omnia  quae  volueris,  apud  habita- 
torem  tui  sancti  pectoris  Spiritum  sanctum  obtinere 
possis.  Scd  nec  de  hoc  ambigo  quin  omnem  statum 
meum,  et  omnia  quae  circa  me  aguntur,  prseterita, 
prsesentia  et  futura,  per  pra^sentes  litteras  ipso  re- 
velante  cognoscas.  Unde  si  ullo  modo  vilitas,  parvi- 
tatis  mese  id  petere  prsesumit,  pedibus  sanctitatis 
tuae  toto  animo  et  corpore  submissus  deprecor,  ut 
pro  eodem  statu  ineo  sive  admonendo  de  prseteritis 
atque  prsesentibus,  sive  praemonendo  et  cautum  fa- 
ciendo  de  futuris  et  vitse  mese  fine.  Si  id  contrarium 
tibi  non  sit,  per  scripta  tua  animam  meain  laetitlcare 
ne  dedigneris. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Fluctuantem  hortatur  ad  humilitatem. 
Gratia  Dei  induxit  te  ad  aquas  potationis,  et  mens 
tua  non  aediticata  est  in  hac  aedificatione  in  qua  es. 
Unde  provide  castellum  mentis  tuse,  discernens  quae 
et  qualia  sunt  opera  tua,  quoniam  iuterdiu  in  bona 
iutentione  ad  Deum  aspicis,  quasi  sanus  sis  in  ani- 
ma  tua  ;  sed  in  mista  nube  es,  quando  scissuram 
nientis  tuae  habes  in  tribulatione  suspiriorum  et  mo- 


B 


ciendo,  ubi  invenialur  res  illa  quse  in  cerimonia  sit.  ^  lestiarum   propter  constitutionem    laboris    tui.    Ali- 


Quare  facis  hoc  ?  Deus  aedilicat  in  quacunque  bene 
et  juste  operante  causa.  Surge  ergo  ad  Lumen  et  in 
seternum  vives.  Nam  Deus  habet  sibi  holocaustum  in 
iQslrumento  suo.  Beatus  est  ille  qui  Deum  seniper 
tenet  in  omnibus  causis  suis,  quia  diabolus  illum 
nunquam  decipiet.  Vive  ergo  tu,  o  homo,  et  esto 
victoriosus  in  umbroso  mundo. 

EPISTOLA  LXXX. 

H.    ABBATIS    IN    SELBOLTH    AD    HILDEGARDEM. 

j  XJt  pro  calamitatibus  et  miseriis  suis  Deum  orare  non 
I  dedignetur. 

HiLDEGARDi  vcnerabili   omnipotentis   Dei    famulae, 

11.  humilis   et    modicus  provisor  in    Selbolth  omni 

gratia  divinae  largitatis  aftluere,  et  post  haecomnium 


quando  etiam  mens  tua  in  altum  vadit.velut  utilis 
sis.  Proba  ergo  te  ipsum  et  habe  /iventes  oculos  in 
opere,  et  prosterne  te  in  terram  quasi  te  nescias,  et 
vives  :  quia  Deus  non  habitat  in  illo  habitaculo  quod 
in  se  ipso  stare  vult,  sed  amat  domum  illam  quse 
se  nescit,  et  dat  illi  unguentum  optimum,  unde  sit 
tibi  bona  et  salutaris  vita. 

EPISTOLA  LXXXI. 

H.    PR^POSITI    IN    HERDE    AD    UILDEGAUDEM. 

Gratias  agii  quod  etiam  injirma  monasterium  suum 

visitaverit,  et  precibus  ipsius  se  commendat. 

H.   dominae  suae   beatissimae,  et,   si  audet  dicere, 

matri  charissimae,  H.    in  Herde  prsepositus  licet  in- 

dignus  ,    et   sanctitatis   ejus   devotissimus  famulus  , 


regum  Domino  Jesu   Christo  in  coelesti  thalamo  co-  D  cum  suis  omnibus  subjectionem,  orationem  et  devo- 


pulari. 

Benedicta  omnipotentis  Dei  raisericordia,  quae  in 

his  temporibus   iniquitatis    tanquam  lampadem  ful- 

gentem  iu  tenebris  te  suis  donavit  lidelibus  conso- 

landis.  Famam  igitur  tuse  beatitudinis  per  multum 
'  temporis  audiens,  et  jamdudum  vera  esse  qiuc  dice- 

bantur  cognoscens,  in  tantuni  tuae  beatitudini  cou- 
:  gaudeo  et  condelector,  ut  licet  nulla  sit  in  conspectu 
I  Dei  petitio  mea,  tamen,  quod  stultitia  et  fatuitas  vi- 

deri  potest,    memoriam   tui    semper  habens  in  ora- 

I  tionibus  meis,  id  petens,   id   optans,  ut  collata  tibi 

' ;  misericordise  suae   beneticia   Dominus  in  te  semper 

.  custodiat,  et  cuslodienda  in  te  semper  magis  et  ma- 

gis   adaugeat,  sanclorumque  suorum  in  seterna  glo- 


tissimam  servitutem. 

Quas  gratiarum  actiones,  domina  et  mater  san- 
ctissima,  vestrae.  condigne  referre  poterimus  pietati, 
quse  ad  visitationem  nostri  monaslerii  nec  imbecil- 
litatem  nimiam  corporis  vestri  attendere  voluistis, 
nec  diflicultatem  itineris  praMiimia  cordis  vestri  dul- 
cedine  abhorruistis,  et  rursum  iterata  visitatione 
nos  Isetilicare  studuistis.  Nescit  enim  tarda  molimina 
Spiritus  sancti  gratia.  Proinde  vos,  summi  Regis 
sponsa  dilecta  et  praeelecta,  quae  ab  ipsius  Sponsi 
clementia  digna  estis  audire  specialis  laudis  prseco- 
nia  :  Ecce,  inquit,  tu  pulchra,  amica  mea,  ecce  tu 
pulchra,  oculi  tui  columbarum  [Cant.  i) ;  vos,  iuquam, 
quoi  multigcnis  virtutum  coronala  serlis,  inter  lilias 


non 


S.   mi.DKGAKDIS 


;}(•■, 


Jeriisal»>m,  sicut  lilinm  intor  spinas,  bonus  ot  sunvis 
odor  Chrisli  redoletis,  sicut  lununarc  cceli  inter  te- 
nehras  liujus  sseculi  vil.T  et  sanctitatis  compositio- 
nem  refulgetis,  nobis  peccatoribus  spei  consolatio- 
nem  ingeritis,  dum  vestnr  maternce  visitationis  gra- 
tiam  toties  nobis  praetenditis.  Licot  enim  nos  con- 
sortes  Publicani  illius  cvangelici  oculos  nostros  ad 
ccelum  levare  non  simus  digni,  tamen  dum  per  or- 
ganum  oris  vestri  vocem  illius  qni  in  vobis  habitat 
audire  meremur,  Domini  Cbristi,  facli  sumus  sicut 
consolati.  Proinde  Chrislo  Domino,  qui  nos  indignos 
per  vos  consolari  dignatur,  humiliter  gratias  refe- 
rentes  geuua  tlectimiis,  vos  quoque  dominam  cl  ma- 
trem  nostram  humili  prece  deposcimus :  quatenus 
ei  qiii  vos  in  cubiciilum  mystoriorum  suorum  inlro- 
duxit,  preces  pro  nobis  peccatoribus  diguemini  fun- 
dere,  quo  vestrorum  merilnrum  intercessione,  nos 
et  a  peccatis  et  ab  hostibus  clementer  dignelur  eii- 
pcre,  et  do  lerumnoso  hujus  sa;culi  naufragio  ad 
aeterna;  beatitudinis  et  securitalis  portum  una  vo- 
biscum  perducere.  Pnoveniat  vos  Dominus  in  bene- 
dictionibus  dulcedinis,  et  orantem  pro  nobis  exau- 
diat  Pater  totius  consolationis.  Sanclarum  quio  vo- 
biscum  et  sub  vestro  magisterio  fideliter  serviont 
Domino  nostro  Jesu  Christo  convontum  humilitor 
per  vos  salutamus  et  earum  orationibus  sup|ilicitor 
nos  commendamus,  et  rescripta  vestra  omui  devo- 
tione  desideramns. 

RKSPONSIM  HILDE(;.\HDIS. 
Horlatur  ul  in  loco  suo  itet  et  vagatioaem  fugiat . 

Ha-c  dicit  ille  qui  bonum  et  suavem  intellectum 
infundit  hominibus  :  Suavissimus  odor  donorum 
Spiritos  sancti  adest  lidelibus  hominibus  ;  ideo  in 
quocunque  loco  sanctimonia  est,  ibi  potest  homo 
restaurari  ad  vitam  in  naufrago  mundo  :  undo,  o 
probe  miles  Christi,  salvationem  anima;  tuae  require, 
dum  fons  vivus  animum  tuum  infundit  suavi  .infu- 
sione.  quia  dubietates  quas  statuisti  in  animo  tuo 
non  operantur  iu  te  socuritalem.  Ergo  in  loco  tuo 
sla,  ibi  amans  primum  datum,  quod  tibi  desuper 
datum  est,  cum  anima  tua  in  rectitudine  iterala 
est.  •juoniam  utililati  anim.f  tua^  non  convenit  ut 
aliam  vicissitudinetn  qua-ras,  sed  fuge  vagationem 
hanc,  ne  mens  tiia  in  tremore  confundatur.  iNunc 
talis  esto  ut  amicus  Dei  fias,  et  non  fugo  cerimo- 
nias  Dei,  et  Deus  salvabit  te. 

EP1ST0L.\    LXX.ML 

H.      H.WIELENE.NSIS      MONASTERU      PROVISORIS     AD      UILDE- 

GARDEM. 

Gravi  pressus  infirmitate  optot  rescire  an  laborum 
finis  sit  proximus. 

HiLDEGABDi  Pingucnsium  gemma-,  Chrisli  very 
spons.i",  regulari  quoque  disciplin.o  informaty,  H. 
in  Augustini  Regula  Hamelen  indignus  provisor, 
devotff  prccis  non  abstinentiam. 

Longsevi  temporis  iDtervallo  spiritalis  charitatis, 
demum  corporis  mei  aegritudine  crebra,  prfosen- 
liam  tuam  s.opius  adoptavi.  Novisti  cnim,  lilia 
Chrisli,  durn  tibi  pr.osentiam   meam  quondam  exhi- 


15 


.V  bueram,  eximium  corpori  ineo  inha^rere  languo- 
rem,  quo  nondum  cessante,  die  noctuqup  non  mo- 
dice  torqupor,  veluliqno  humana  fragilitcTs  divina^ 
ultionis  esl  c.oca,  si  ob  benefactorum  iucresccn- 
tiam  in  morbum  sen  tentationem  incidcrim  nou 
novi,  et  gratia  Dei  sum  id  quod  sum,  quia  pondus 
parvi  laboris  tam  in  vigiliis  quam  iu  orationibus 
pro  diversis  rebus  omnipotenti  Deo  exhibere  nou 
cesso.  Finem  laborum,  si  licet,  sanctissima,  ut  re- 
mandes  imploro.  Kt  te  matrom  iiliarum  tuariim 
pietatis  auxilio  lisus,  in  Domini  ojiis  poslulationom 
internuntiam  esse  deprecor,  pietatis  tu;o  auxiliuni 
pelo,  precibus  tuis  nieum  erui  languorem  rogo. 
Multum  enim  valet  deprecatiojitsti  assidua  [Juc.  v). 
Ego  vero  peccator  non  modicus  in  inlirmitate  cor- 
poris  anima-que  periculose  obrutus,  explicare  multa 
nequeo.  Scripta  mihi  visenda  qua-so  mitti,  si  qua 
sunt  in  diviuis  agenda  mysteriis  delegari.  Vale,  mi 
domina,  et  pro  me  Sponsiim  tiium  oxora. 
RESPONSUM  HILDEGAUDIS. 
Hortatur  ut  ad  Deum  recurrat. 
Qui  est,  dicit  ;  Rex  videt  scalam  quae  obtene- 
brata  est  in  vicissitudine  pestiientiu'.  Et  sol  elfulsit, 
et  obtenebrationem  illam  scidit.  Et  hoc  regi  placuit, 
et  dixit  :  Ha'c  tigitiva  scala  in  fatigatione  est , 
qiiia  inferdum  ad  ardua  scandit,  et  iiiterduin  obte- 
nebratur.  Talis  est  meiis  lua,  o  homo,  in  die  sci- 
scitationis  animi  liii,  ascendis  in  lato  gaudio  ad  me, 
et  iterum  in  nociva  postilentia  colis  cadentem  mor- 

(;  bum,  quasi  non  exquirenda  sit  causa  salnlis.  Im- 
possibile  est  qnod  cinis  immobilis  sit.  Aspice  ad 
me,  et  seinper  require  unguentum  medicin.T  in  die 
et  in  lurbino,  et  in  ieternum  vives.  Puram  legom 
cole,  et  dubietatem  fuge,  el  Deus  salvabit  te. 

EPISTOLA  LXXXIII. 

H.    ABBATIS    IN    WADEGO    AD    HILDEGARDEM. 

Orat   ut   si  corpore  non  possit,  sallem  litteris  se  vi- 

sitet. 

DomintE  H.  sponsarum  Christi  qua*.  sunt  in  Pin- 
guia  venerabili  magistr.-o,  H.  in  Wadego,  pradatus 
quamvis  indignus,  orationem  cum  aHectuosae  di- 
lectionis  obscquio. 

Charitas  sine  atlectu  frigido  igni  simillima  vide- ' 
tur.  Nam  sicut  ignis  sine  fervore  ferrum  ferro  coa- 
1*  glutinare  non  valet,  ita  et  cliaritas  sine  aflectu 
nunquam  ofticere  polest  ut  credontium  sit  cor  unum 
et  aniraa  una  in  Domino.  Charitas  vera  ipsa  est 
affectuosa.  H.'oc  animam  adh.irere  Deo  facil,  ut 
unus  cum  eo  Spiritus  efliciatur.  Ilac  velut  nnifi- 
cum  gluten  mentes  iidelium  connectit,  ut  sit  unius 
voluntatis  in  Deo,  facitque  gaudere  cum  gauden- 
tibus,  et  llere  cum  ilentibus.  Hjpc  certe,  Domino 
largiente,  recordationem  sanctilatis  veslrfo  in  sua- 
vitate  sancti  amoris  jucundam  mihi  facit.  Ipsa  in 
celebratione  divini  oliicii  memoriam  vestri  cordi 
meo  semper  insusurrat.  Ipsa  eliam  crebris  suspi- 
riis,  affectum  meum  mihi  exoptat.  El  multo  utique 
tempore  desideravi  facie  ad  faciem  vos  videre,  et 
ore  ad  os  loqui,  et  ad  familiaritaLem  vestram  per- 


30a 


EPISTOLtE.  —  EPIST.  LXXXV. 


306 


tingere,  ut  fedilicationem  aliquam  et  consolationem 
a  vobis  aliqiiando  habere  possem.  Nimis  enim  in- 
lirmus  sum  intus  in  aninia  niea  et  curatione  multa 
opus  babeo.  Igitur  quia  et  in  vobis  et  in  dilectione 
qua  vos  diligo  liduciam  maguam  habeo,  rogo  ut 
quandoque  me  visitare  non  negligatis.  Quod  si  fieri 
nequit  pr.Tsentia  corporali,  cum  placuerit  vobis, 
liat  hoc  scripto,  semper  autem  orationum  vestra- 
rum  subsidio. 

RESCRIPTUM  HILDEGARDIS. 
Ut  caveat  ab  inimicis  et  poenitentiam  agat. 

Qui  nou  silet,  sed  acute  omnia  aspicit,  dicit  : 
Cum  sapiens  vir  per  desideria  sua  'n  excelso  monte 
civitatem  ffidilicat,  decet  ul  in  magno  studio  prrp- 
caveat  ne  inimici  ipsius  iTditicium  ejus  in  multis 
terroribus  destruant.  Audi  ergo,  o  lili,  serva  solli- 
cite  templum  tuum,  ne  inimici  tui  possint  destruere 
civitatem  Dei  in  te.  Qui  rutilat  in  pectore  suo 
propter  timorem  Dei,  quatenus  peccata  sua  plan- 
gat  in  vultu  mentis  su;e,  hic  probus  miles  est,  et 
a  Deo  accipit  respousum  hoc  :  0  lili  chare,  bonura 
gustum  in  te  habeo  et  in  te  delector.  Qui  vero  pal- 
lidam  faciem  in  sua  menle  babuerit,  sic  dicens : 
Nescio  quid  sim,  vel  quid  sint  alii  sodales  mei,  hic 
probus  miles  est,  sed  in  tffidio  deducit  animuni 
suum,  et  huic  tale  responsum  do :  0  homo,  tu  ne- 
scis  quid  dicis,  sed  primum  peccata  tua  plange,  et 
postea  fratres  tuos  quantum  possis  terge,  atque 
patientiam  habe,  quoniam  Deus  peccatores  vos 
omnes  videt,  sed  tamen  pcenitentiam  facientes  non 
spernit.  Idcirco  in  Deo  vive  ac  materna  felicitate 
arabula. 

EPISTOLA  LXXXIV. 

N.    PR^POSm    IN    U.NDEUESTLORF    AD    HILDEGARDEM. 

Ut  consolationis  auxilium  sibi  iiupendai. 

N.  Dei  favente  gratia  dilectus  pra^positus  in 
Mnderestlorf,  sorori  Hildegardi  et  magistra'  in 
Monte  S.  Ruperti ,  in  spiritu  fortitudinis  abun- 
dare. 

Vestrse  piae  opinionis  devotio  raultorura  raaxinie 
religiosorum  mentes  alfecit,  et  quadara  sanctge  di- 
lectionis  suavitate  indulcoi^avit.  Uude  pro  gratia 
vobis  divinitus  collata  grates  surnmo  referimus 
bonorura  oranium  largitori  ,  qui  femineo  pectori 
robur  immisit  virile,  non  solum  ad  devitanda  Ila- 
gitia  vel  facinora,  sed  etiara  impendenda  indigen- 
tibus  necessaria  consilia,  simul  et  auxilia.  Sed  quia 
occupatis  auribus  vestris  loquimur,  in  longum 
protrahere  serraonem  non  audemus.  Rogamus  ergo 
clementiam  vestram  ut  auxiliura  consolationis 
vestrai  nobis  benigne  impendatis. 

RESPONSLIM  HILDEGARDIS. 

Sub  ftgura  hortaiur  ad  timorem  et  fortitudinem. 

Qui  est  ostendit  raihi  ha'c,  dicens  :  Dic  horaini 
isti  :  0  homo  video  te  quasi  ligneum  tabernaculum 
de  manibus  artilicura  factura,  ad  cujus  januam  duse 
imagines  pulsant,  altera  pleua  oculis  nigros  capillos 
habet,  et  nomen  ejus  Timor   Doraiui,  et  tibi  dicit : 


A  Volo  in  te  sanctificationem  cum  hostiis  facere. 
Cede  ergo  mihi  et  cubiculura  tuum  intrabo,  atque 
bonum  gustura  rausco  et  aroraatibus  tibi  faciam. 
0  miles,  cave  ne  sis  tardus  cum  ovili  tuo  currere, 
et  vivente  oculo  id  ad  rectitudinem  ducere.  Sed 
altera  imago  quasi  tuba  canens  in  candida  nube 
velut  circulum  nubis  habet,  et  uomen  ejus  Forti- 
tudo,  et  ad  te  sic  dicit:  He,  he,  he,  quare  dormis 
in  scientia  tua,  quasi  rusticus  in  moribus  suis, 
qui  libenter  tacet ,  nec  militare  vult  in  lorica, 
galea,  gladio  et  basta?  Resona  ergo  quasi  tuba  per 
multas  aquas ,  et  non  sile,  et  adjuvabo  te  cura 
sodalibus  meis,  atque  sta  in  pariete  templi,  nec  sis 
formidolosus  propler  inqnietudinem  ventoriim ; 
sed  disce  ut  sis  colurana  in  palatio  regis.  Fuge 
quoque  duas  linguas,  quse  sunt  vulnera  aniraa'; 
sed  loquere  ubique  in  veritate  secundum  similitu- 
dinem  solis,  et  habitacula  nostra  libenter  in  te 
parabimus. 

EPISTOLA  LXXXV. 

FREDERICI    PR.EPOSITI    VALLIS-DEI    AD    HILDEGARDEM. 

Ipsius  orationibus  se  commendat. 

Fredeuicus  gratia  Dei  in  Valle-Dei  prsepositus, 
licet  indignus,  H.  Christo  devotse  famulae,  beucdi- 
ctionem  accipere  a  Domino  et  niisericordiam  a  Deo 
salutari  suo. 

Gratias  Deo  quam  intimas  persolvimus,  quod  in 
ipso  valetis,  quod  virtutum  decore  Iloretis,  quod 
dilecto  ex  dilecto  una  cum  commissis  vobis  soro- 
(^  ribus  toto  cordis  affectu  innixtee  estis,  quia  conli- 
dimus  in  Domino  quod  apud  ipsum  nostri  memo- 
ria  lI  habeatis.  Multis  autem  negotiis  prTpeditus 
sum,  quod  juxta  placitum,  nuntium  non  raisi  : 
unde  rogo  ne  gravetur  dilectio  vestra,  nunc  per 
praesentera  latorera  solvere  quod  proraisistis,  ut  ex 
hoc  mercedem  a  Deo  acquiratis.  Vos  una  cum 
sororibus  imploro  universis  ut  apud  Christura  mei 
meraores  sitis. 

RESPONSLIM  HILDEGARDIS. 

Sub  figura  dehortatur  eum  ne  suos  deserat,  sed  eos 
potius  adjuvet  et  poB7iitentiam  agat. 
Nunc  tibi  dico  :  Homo  qui  vineara  aut  saxosum 
habet  agrum,  et  intra  se  dicit :  Laboriosura  est  hic 
laborai'e,  ac  sic  eos  reliquit,  ttediosus  laborator 
I^  est.  Sed  cura  terapus  fructuura  advenerit,  dominus 
ejus  ad  ipsura  dicet  :  Vade  ad  campos,  et  qusere 
fructura  in  floribus,  qui  interdura  Ilorent,  ac  inter- 
dum  arescunt;  sed  ibi  nihil  invenit.  Audi :  Vinea 
sacerdotale  oflicium  est.  Qui  autem  virgam  cor- 
leptionis  in  populo  gravi  habet,  hic  saxosum  agrum 
possidet.  Quem  ista  fatigant,  intra  se  dicit  :  llla 
vita  est  aliena  vita,  ac  ista  vita  mihi  melior  est. 
Et  sic  quod  Iioc  tempore  excogitat,  hoc  tempore 
derelinquit,  sicut  IIos  qui  arescit.  Sed  si  tii  ista 
faceres,  tibi  dicendum  esset  sicut  villico  qui  de 
villicatione  sua  corara  Doraiuo  suo  diffaraatus  est, 
et  qui  de  abjectione  sua  intra  se  cogitahat,  ac 
unicuique  rainus  scribebat  quara  deberet,  unde  do- 
rainus  suus  ipsi  dixit :  Filii  hujus  mundi  sapieniiores 


307 


S.  IIII.DEr.ARDIS 


308 


Jiliis  lucis  in  generatione  sua  sunt  {Luc.   xvi).  Pri-  A  roodo :   Veritas    de    terra    orfa   est,   et  justitia   de 


mus  angelus  cadens  in  poenitentia  suspirare  noluit, 
nec  nt  alii  suspirent  perniitlit.  Sacerdos  auteni  erigat 
se,  et  alios  festinel  adjuvare:  iiunc  hoec  provide, 
et  in  sapientiore  parte  cum  tiliis  hujus  mundi 
mane,  quia  si  secundum  cogitationcs  tiias  quaj  in  te 
volant  faceres,  in  utraque  parte  deticeres,  et  in 
pcenitentia  recordareris  quid  deliquisses.  Tu  autem 
cum  populo  isto  mane,  et  eum  non  relinque,  ut  in 
seternum  vivas. 

EPISTOLA  LX.\XVI. 

.N.    AHB.\TIS    I.N    R.\f'PENI)ERU    AD    UILDEC.ARDEM. 

Ab  ea  consilium  pelit  de  praesenti  statu  Ecclesise. 

Dominae  suae  reverendae  virgini  et  sponsai  Chrisli 
H.  iN.  pra'Iatus  servorum  Dei  in  Happenberh, 
sanctae  virginitatis  et  piae  conversatiouis  praemium 
et  coronam  perpetuam. 

Fama  religionis  et  Deo  acceptae  conversationis 
vestra;  ubique  in  Ecclesia  respersa,  multos  super 
odorem  balsami  caeterorumque  odoramentorum 
delectat,  quem  et  nos  in  cellulis  quasi  in  subter- 
raneis  caveis  extremi  tandem  odorari  coepimus. 
Unde  et  ego  minimus  omnium  odorem  tantum  se- 
qui  cupiens,  ad  vos  venire  disposui;  sed  in  lanto 
turbine  tempestatum  et  procellarum,  quo  tota  Ec- 
clesia  nunc  qualitur  et  turbatur,  impedilus,  rebus 
et  corpori  timens,  retardalus  venire  non  potui. 
Rogo  autem  per  eum  qui  in  vobis  habitat  Christum 
ut  praesentem  litterarum  portitorem,  fratrem  no- 
strum  dilectum,  tanquam  meipsum  pra^sentem  au-  ^- 
diatis.  Ad  consulendum  enim  Spiritum  Dei  qui  in 
vobis  habitat,  de  prtesenti  statu  (22)  Ecclesiae  nostra' 
eum  ad  vos  direxi.  Vos  quidem  quod  Dei  est,  quod 
cbaritatis  est,  quod  pietatis  est  nobis  communicare 
non  dndignemini,  ut  nos  per  eum  qui  in  vobis 
multos  consolatur  consolati  respiremus.  Uitra 
dulcedinem  vestram  inculto  serraone  amaricare 
non  prsesumimus.  Obnixius  autem  supplicantes 
vobis,  ut  non  pigeat  vos  aliqua  fratri  prfpsenti 
indicare  et  tandem  perp.iuca  in  extrema  ungula 
schedulae  rescribere.  Cum  omnibns  vobis  a  Christo 
commissis  in  Christo  valete,  el  mei  propter  ipsum 
ad  ipsum  mementote. 

RESPO.NSU.M  HILDECAHDIS 


coelo  prospexit  [Psal.  Lxxxiv),  hoc  est,  omnem  veri- 
tatem  Deus  per  hominem  probat,  qtiem  de  limo 
terraj  formavil.  Terra  qua?  dura  et  lapidea  est  vix 
aratro  scinditur,  sed  bona  et  mollis  terra  in  gau- 
dio  colitur,  et  in  uii  njue  parte  Deus  verax  esl; 
durum  et  asperum  hoiniiiem  ciim  labore  frangit, 
sed  suavem  et  benevohim  amplecliiur  osculo  cliari- 
tatis,  qui  omnia  bona  opera  libenler  adimplet,  ct 
gratia  Dei  quae  omnia  dura  et  benevola  pro  sole 
justitiae  perfundit,  omnes  qui  ad  ipsum  per  sus- 
piria  cordis  clamant  eum  sciendo  audil :  qiiia  siciit 
Deus  solem  constituit  ut  omnem  lerram  illuminet, 
nec  tenebras  sustineat,  ita  possibilitas  Dei  per 
gratiam  suam  hanc  recusat  duritiam,  ne  illi  re- 
spondeat  qui  ipsum  vocat.  Ideo  tormenta  tua  ne 
timeas,  quia  locum  tuum  in  dispersione  non  vi- 
deo,  sed  ligaturam  oneris  tui  Deus  sic  vult,  et 
oves  qui  ad  te  currere  volunt,  coUige.  Qiiae  autem 
te  nolunt,  in  miseratione  tolera,  donec  te  vocent. 
et  in  aeternum  vive. 

EPISTOLA  LXXXVIl. 

G.    PR.EPOSITI    S.    VICTORIS    AD    HILDEGARDEM. 

Multis  obvolutus  peccatis  quserit  utrum  sibi  supersii 
spes  salutis. 

H.  divinae  contemplalionis  speculo,  fi.  abjectic 
plebis  et  prffpositiis  de  S.  Victore  in  Moguntia,  si 
quid    valent    contrili   et    hiimiliati    cordis    suspiria, 

Super  bono  vestrae  opinionis  odore  illectiis,  ei 
in  spem  salutis  ex  prufunda  iniquitate  animatus 
miserias  meas  in  conspectu  almilatis  vestrae  expo- 
nere  et  deplorare,  hinc  auxihum  et  consilium  quae' 
rere  piap  pra:sumptionis  spiritu  aggrediar.  Quantun 
enim  miseriarutn  inciderim,  qiiantum  ruboris  e 
confusionis  exceperim,  quantum  lacrymarum  effu 
derim,  vix  sermone  elfari  potero.  Sed  uon  mirom 
Ciim  enim  tot  flagitiis  et  immundiliis  animus  cor 
piisiiue  polluerentur ,  justissiiiio  et  benignissimt 
Dei  jiidicio,  si  tamen  fas  est  fateri,  dignum  cor 
rectione  divina,  licet  non  condignae  passiones  se 
quebantiir.  Nam  saepius  abominabili  iniquitate  tan 
factis  quam  cogitationibus  lapsus  sum  ,  quae  vos 
domina,     Spiritu    sancto    revelante,    mf;lius    scitis 


Jloriatur  ne  tormenta   timeat,  sed  confugientes  ad  '^  Quapropter  non  omnia  recte  aguntur  circa  animuD 


se  oves  recipiat. 
In  aliqua  parte  in  te  tenebras  video.  Quomodo? 
Quia  cor  tuiim  illa  tristitia  implicatum  est  qua;  du- 
bio  circumfertur  sicut  molendinum,  ita  dicendo: 
Quae  vel  qualis  est  causa  mea?  Nunc  adest  tibi  ut 
aspicias  diem  qui  primo  mane  in  purissima  aurora 
surgit,  sed  postea  vicissitudine  tempeslatum  cir- 
cumdatur.  Sic  est  vita  tua.  Nam  si  semper  prospe- 
ritatem  haberes,  cancro  similis  esses,  qui  recte 
non  ambulat ;  unde  permittit  te  Deus  fatigari,  quia 
filium    quem   pater    amat    ctim  virga    percutit  hoc 

(22)   Hic  inntiere  videtur  schisma  quod  in  Ecclesia 
suscitavit     Fredericus      imperator,     cum,     abjecto 


meum,  qute  non  est  necesse  scribere.  Spiritus  enin 
docet  vos  omnia.  Ego  vestrae  sanctitatis  pedibu 
advoliitiis,  cum  sim  pulvis  et  cinis,  humillima  dc- 
votione  posco  ut  super  me  consolatorem  et  libera 
torem  animarum  nostrarum  invocetis,  meque  scin 
faciatis  an  mihi  sit  spes  salutis,  an  praedestinatus  ac 
vitam  an  prajscitus  ad  mortem.  Sed  qu.eso  ne  re 
putetur  mihi  in  stultitiam  haec  praesumptio.  CTterua 
Spiritus  sanctus,  qui  habet  in  vobis  mansionem,  tri 
buat  vobis  secundum  lidem  et  humilitatem  mean 
respondere  ad  omnia  votis  meis.  Valete. 

Alexandro  III,  legitimo  pontifice,  Victorem  IV  anti- 
papam  in  sede  Petri  poni  procuravit. 


309 


EPISTOL^.  —  EPIST.   LXXXIX. 


310 


RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Ad  surgendum  animat    hortaturque    ut   declinet   a 
malo  et  faciat  bonum. 

Lux  in  serenitate  dicit  :  Quidam  ascendit  et  in 
turbine  vadit ;  unde  memor  esto,  tili,  ut  recta  iti- 
nera  facias  in  gustu  boni  intellectus,  sicut  Psalmista 
dicit  :  Declina  a  malo  et  fac'bonum  (Psal.  x.xxvi), 
inquire  pacem  et  persequere  eam  {Psal.  xxxiii).  Sed 
etiam  collige  ad  te  bona,  quatenus  aniraa  tua  non 
deiiciat,  quia  Deus  non  derelinquit  justos,  sed  in  sua 
pietate  suscipit  peccatores.  Unde  elige  tibi  rectas 
vias  et  in  a^ternum  vives,  purosque  oculos  habe  in 
mente,  iit  illusio  non  decipiat  te.  Nam  inter  spinas 
sedes,  et  undique  circumspicis,  et  ad  te  diversas  res 
colligis,  ac  benevolentia  in  te  manet;  sed  tamen  in 
operibus  tuis  quidam  defectus  est  :  unde  nunc 
surge,  et  ne  taedium  habeas,  ut  de  spinis  surgas 
ne  te  sutfocent,  quia  Deus  non  delectatur  in  opere 
illo  quod  inter  spinas  sedificatur.  Ergo,  o  fili  Dei, 
cito  surge,  antequam  tibi  sol  occidat. 

EPISTOLA  LXXXVIII. 

S.    PR;EP0SITI    IN    CONFLUENTIA    AD    HILDEGARDEM. 

Cum  omnia  qux  de  seipso  prxdixerat  S.  Hilde- 
gardis  sint  impleta,  qudsrit  consolalionem  super 
his  quae  foris  et  intus  eum  premebant. 

H.  in  Christo  dilectae,  S.  fratrum  in  Contluentia 
praepositus,  quamvis  immeritus,  salutem  in  Do- 
mino. 

Quia  in  omnibus  tribulationibus  meis  seraper 
tuis  consolationibus  me  mercasti  [f.  levasti],  et 
cuncta  jam  sunt  impleta  quae  mihi  prsedixisti,  quaeso 
ut  et  nunc  misericordise  Dominum  in  cunctis  quse 
me  foris  et  intus  premunt  consolari  deposcas ;  et  si 
quid  de  rae  vides,  et  maxime  si  a  benigno  Jesu  ali- 
quam  spem  in  futura  vita  audeam  sperare,  o  dile- 
ctissima  et  araantissima,  transcribas.  De  reliquo 
autem  scias  Dominum  quam  intimis  precibus  me 
orare,  ut  ante  mortem  rneam  a  peccatis  meis  digna 
pcenitentia  me  convertam.  Vale. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Occulta    esse  Dei  judicia,  qui  parentum   etiam  pec- 
cata  in  quarta  generatione  punit ;    cseterum  speret 
in  Domino. 

0  tu,  qui  facturadigiti  Dei  es,  corrige  vicissitu- 
dinem  morum  tuorum,  et  non  extende  te  in  venti- 
lationem  mentis  tuae,  de  qua  te  non  potes  excusare, 
quia  Deus  omnia  prae.vidit.  Sed  Deus  non  jubet 
ut  judicia  sua  super  te  edisseram,  sed  ut  pro  te 
orera,  quoniam  quaedam  ante  peracta  opera  pa- 
rentum  tuorum  nunc  habent  oculos  ad  vindictam, 
quia  Deus  etiam  tlagella  sua  aliquando  extendit  ad 
tertiam  et  quartara  generationem.  Conlide  tamen 
in  Domino,  quod  te  liberet  de  nianu  gladii  inimi- 
corura  tuorum.  De  salute  autera  animarum  raagis 
luquor  quam  de  casibus  horainum,  et  ideo  mulloties 
de  his  sileo,  quia  Spiritus  sanctus  non  elFudit 
manifestationem  inconfusione  criminum  populorum, 
sed  justum  judicium.  Nunc  Deus  ponat  te  iu  prae- 
Iium    vitae,    ut    in  aeternum  vivas.   Et    dico  nullum 


A  pondus  in  ponderibus  adaequandum  est  diebus, 
mensibus,  annis  vel  aliis  temporibus  quae  a  Deo 
ordinata  sunt.  Sed  tantum  vivus  Deus,  qui  Rex 
regum  est,  et  cujus  judicia  justa  sunt  intime  ex- 
orandus  est,  ut  peccata  peccatorum  absolvat  per 
orationes  illas  quae  in  Spiritu  sancto  exquisitae 
sunt,  quia  multae  occasiones  seipsas  in  slultitia 
decerpserunt,  sicut  idola  per  strepitum  increduli- 
tatis  voluerunt,  quod  in  irrisionem  populos  edu- 
xerunt. 

EPISTOLA  LXXXIX. 

A.      S.     ANDREiE    IN    COLONIA    PRjEPOSITI     AD    HILDE- 
GARDEM. 

Tentatus  interius  et  exterius  ad  ipsam  recurrit  sci- 
turus  quid  sibi  faciendum  incumbat. 

H.  Domina^  et  raatri  charissimae,  A.  Sancti  An- 
dreae  iu  Colonia  praepositus  immeritus,  semper  in 
Domino  valere. 

Quantis  tentationum  tribulationibus  intus  et  exte- 
rius  angustietur  anima  mea,  tam  ex  verbis  meae 
preesentiae  quam  ex  revelatione  divina,  charissima 
domina,  nosti.  Nunc  igitur  quia  deticio,  et  nullum 
profectum,  quantum  ad  Deum,  in  me  video,  scripsi 
ad  te  dominam  meam,  paratus  facere  quidquid  mihi 
sive  revelatione  divina,  sive  consilii  tui  sapienlia 
praeceperis.  Ne  paveas,  nec  celes,  nec  iniquitatem 
meara  abscondas,  obsecro,  pauperis  animae  meae, 
quantulumque  timeo,  et  me  totum  in  profundum 
dimergi  pavesco.  Quapropter  intercede  et  ora  pro 
P  paupere  anima  mea,  valens  in  Christo,  mater  cha- 
rissima,  Dominus  tecura  et  cura  omnibus  tuis. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Hortatur  ad  bona  opera  facienda. 
Lux  quae  tota  vivit  dicit  :  0  tu  horao,  audi  : 
Quaedam  vallis  erat  quae  interdum  aruit  et  interdum 
floruit,  nec  stabilis  fuit  in  herbis  quae  utilitatem 
proferunt ;  sed  pulchra  erat  hominibus  ad  videndum, 
et  non  multum  iitilis  ad  refectiouem.  Sic  est  mens 
tua.  Nam  cum  temetipsum  inspicis,  ita  quod  cogi- 
tas  quod  non  sis  fortis  in  bona  conscientia  tiia, 
mox  arescis,  quasi  spem  non  habeas ;  et  cura  post- 
ea  surgit  mens  tua  quasi  mons  myrrhse  et  thuris 
ad  timorera  ascendens,  velut  mortuus  sis  in  temet- 
ipso  rixando  cum  tremore  vii'es  et  tunc  ita  oras 
"  dicens  :  Nimia  sunt  crimina  mea  in  vulnerihus  pec- 
catorum  meorura.  Sed  deinde  tabescis  in  plateis, 
id  est  in  propria  volunlate  tua,  et  properas  ad  sae- 
cularia,  et  non  periicis  bona  opera,  teraetipsum  in 
eis  exercendo.  Sed  in  tali  opinione  est  aestimatio 
tua  dicens  :  Volo  bona  opera  facere ;  sed  bona 
opera  sic  non  accipiunt  formam  claritatis  in  te,  ita 
quod  in  peccatis  tabescas.  Clama  ergo  per  bona 
opera,  et  Deus  suscipiet  te.  Audi.  Vide  ut  arescas 
in  malis,  et  ut  virescas  in  bonis.  Glama  insipiendo 
Deum  videre  in  bona  voluntate,  et  opera  bona  fac 
in  perfeclione.  Qui  bonum  operatur  Deum  videt, 
sed  qui  opinionem  boni  habet,  est  quasi  speculum, 
in  quo  forma  aliqua  fulget,  sed  forraa  illa  in  ea 
non  est.  Ideo  surge,   et  incipe  bona  opera,  et  fac  ea 


31! 


S.  IIILDEGAUDIS 


312 


in  perfectione,  et  Detis  siiscipiet  te.  Sod   tu  rospoti-  A  qiiiiiqiiid   servns  ct   filins     diiectissimaJ    dominae   et 


des  :  Curam  siecuUren»  liabeo.  (Juk  e?l  liaic  conver- 
sio?  Sed  ego  ostendo  tibi  ut  habeas  misericordiam, 
el  benignitatem,  ac  virtutem  quai  conculcat  siipcr- 
biani,  et  ut  manus  porrij^as  delicientibus,  et  in  ple- 
nii  doloribus  jacenlibus,  et  ut  parcas  deiinquenti- 
bus  in  te.  Ita  ne  pascas  culturam  idolorum,  qua> 
est  avaritia,  et  ne  verberes  faciem  Dei,  scilicet  feli- 
citatem  quam  Deus  alii  dedit,  ne  per  invidiam  occi- 
das,  et  vives. 

EPISTOLA  .\C. 

.\.    ERPIIORDI.E    PR.EPOSITl    AD    UILDEG.\RDEM. 

Commendat  illi    prsesentium    latorem. 
Dominae  II.  sponsa;  Gbrisli  dilectaj,  A.    Lrphordi» 


matri  sua^. 

Animus  meus  o-stuat  et  veretur ;  aestnat  ut  lo- 
quatur,  sed  sapienli.v  et  eloquentia^  tuin  magnitudi- 
nem  veretur.  Tibi  enim  cunuilata  felicilato  cunccg- 
suni  est  et  senliro  s  ii>iontor  et  proferre  uliiiler. 
Stillanlium  auctoritas  Si  ripturarum  sedem  invenit 
in  te,  manet  apiid  te,  de  le  facit  armarium.  Acce- 
dit  ad  ba'c  quod  discipiina^  dolibus  approbata,  de- 
cus  Ecclesiio,  populorum  e.xemplum  eUecta.  Ulinam 
mihi  desuper  datum  esset  assidue  tibi  adh«rere, 
semper  audire  te,  tuo  consortio  sine  intermissione 
refovori !  Tum  denique  non  essem  fraudatus  a  de- 
siderio    meo,    quia  semper    desideravi    audire    te. 


C 


prsepositus,  licet  indignus,   devotae   orationis  et  ob-  j^  Unde  quidquid  tibi  displicet  in  me,   et  quomodo  de- 
sequii  affectum. 

Gratiarum  actiones  sanctitati  vestrae  longe  late- 
que  respersa"  assurgere  non  cessamus,  qua;  tam 
dulci  litterarum  salutatione  quamplurimos  salutat. 
Desiderio  namque  desideramus  videre  vos,  et  be- 
nignissimis  consolationis  vestra^  verbis  quandoque 
jucundari,  et  vultus  vestri  prsesentia  tlagrantes  per 
vos  laetiticari,  intimo  corde  oramus.  Divina  ergo 
clementia,  quae  tam  sanctum  tamque  magnificum 
opus  in  vobis  incepit,  divinitus  periiciat,  et  ejusdem 
bonitatis  vestrae  per  assiduam  orationem  vestram 
nos  participes  efficiat.  Nunc  igitur  litterarum  lato- 
rem,  scilicet  familiarem  nostrum,  amore  Dei  et  pie- 
tatis  vestrae  iter  ad  vos  facientem  dilectioni  vestrse 
fidelissime  commendamus,  quatenus  a  vobis  clemen- 
ter  susceptus,  Spiritus  sancti  per  os  vestrum  lo- 
quentis  verba  per  vos  audire  mereatur. 

RESPONSU.M  HIF,DEGARDIS. 

Ut  purum  habeat  cordis  oculum  el  declinet  a 
peccatis. 
Deus  pra'videt  te  quBerens  sacriticium  de  corde 
tuo  in  simplicitate,  quoniara  ipse  verax  est,  nolens 
duplicitatem  in  via  una  qua;  iides  esl  inter  proxi- 
mus,  sicut  et  oculus  Dei  in  simplicitate  inspicit  fe- 
licitatem  hominum.  Hoc  tibi  Deus  concedat,  et  libe- 
ret  te  ab  omni  tempestate  flagrantium  vitiorum. 
Fac  ergo  oculum  cordis  tui  pururn.  .\am  quasi  las- 
sus  et  quasi  derelictus  es  de  domo  illius  qui  te 
creavit;  sed  revocaberis  inter  alienos,  et  ideo  cessa 
a  peccatis  tuis,  quoniam  Deus  non  vendidit  te  in 
perditione ;  sed  requirit  te  in  perdita  ove,  quai  revo- 
cata  est  ad  vitam.  Cur  dubitas  quasi  non  sis  in  sal- 
vatione  ?  Qusere  ergo  Deum  in  angustia  et  in  dolore 
animi  tui  et  vives. 

EPISTOLA  XCI. 

H.    DE    DOMO    {'l'-])    I.N    MOGU.NTIA    FR.tPOSITI    AD 
HILDEGARDKU. 

Cupit  ab  ipsa  rescire  quid  in  se  displiceat  Deo  et 
quid  emendandum. 

H.  omni  honore  digni.ssimaj   dominte    H.  de  Domo 

in     .Moguntia    prseposilus,     et     peccator    sordidus, 


D 


pellere  valeam  a  me,  ipso  Deo  ac  Domino  nostro 
donanle,  tuis  litteris  insigillatis  denunliare  mihi 
digneris  obsecro.  Valeat  iii  ffitcrnuin  sanclitas  tua, 
valeant  ac  fideles  permaneanl  omnes  filiae  tuae  prae- 
cordialissimae  sorores  meae. 

RESPONSUM  IIILDEGARDIS 
Ut  bonis  operibus  dignum  se  reddat  Dei  prolecHone. 
Mystica  Dei  hasc  verba  profoi'unt  :  0  homo  Dei 
per  ligaturam  legis  Deus  scit  tc  in  nigra  vicissilu- 
dine  aliquorum  operum.  Sed  tamen  a  longe  aspicis, 
velut  in  opinione,  quasi  egredientom  lucem  rulilan- 
tis  lucis.  Nunc  curre  ut  bona  opera  *'acias  sine  con- 
tumelia  duplicitatis  duarum  viarum,  scilicet  ubi  so- 
nus  unus  est  oris,  alius  mentis.  Provide  autem  ut 
Deus  te  amet  in  bonis  operibus,  quia  ipse  porrigit 
ad  te  manus  protectionis  suce ;  sed  tu  infirinus  es  et 
fugis.  Cave  ergo  ne  abscondas  te  a  proleclione  illa, 
no  Deus  virga  sua  te  porciitiat,  quoniam  ipse  te  re- 
quirit.  Nam  itinora  illa  quae  quaerere  voluisti  non 
recta  prsevidisti,  quando  in  ccelum  ascendisti.  Nunc 
autem  iii  duabus  partibus  concuteris,  scilicet  pro- 
missione  Dei  et  diabolicis  artibus.  Deus  enim  funem 
tibi  solutiim  dimittit,  ut  cugnoscas  quid  sis.  Sed 
tamen  omnino  non  cades  in  foveam  tristitiae. 
Nunc  autem  ora  et  confide  quod  Deus  non  '  dere- 
linquat  te,  et  aurora  cito  ad  te  procedet  in  libera- 
tione. 

EPISTOLA  XCII. 

HELDERICI        PR^POSITI      S.       SIMEONIS        TREVIRENSIS      AD 
HILDF.GARDEM. 

Laudat  mira  Dei  in  ipsa  dona,   el  precibus  ipsius  se 
commmdat. 

Heldericus  frater  de  S.  Simeone  in  Trevirorum 
ecclesia  solo  nomine  praepositus,  et  ex  numero 
super  flumina  IJabylonis  sedenlium  et  flentium. 
H.  filiae  Sion  in  ipsa  Deum  deorum  quandoque  vi- 
dere. 

.Multorum  relatu  propriique  corporis  mei  auditu 
suavissimum  tua;  beatitudinis  odorem  hauriens, 
laetatus  et  admiratus  sum  in  his  quaj  dicta  sunt 
mihi.  Lailatus,  inquam,  quia  hoc    tempore   nequis- 


(2.3)    Id   est   ecclesia     cathedrali ,    qua>,    domus    appellatur,    Gallice   dome ,    unde    et    canonici    Gallice 
dicli  domheres. 


3i3 


EPISTOL^.  -  EPIST.  Xr.lII. 


314 


B 


simi  sseculi  vere  in  maligno  positi,  talem  sibi  spon- 

sam  Sponsus  ille  speciosus  prae  liliis  hominum  ele- 

giese  cognoscitur.  Admiratus  vero,   quia   insolite  et 

inaudito  charismate  ipsam  et  in  hoc  exsilio  dotare 

videtur.  Quis  enim  unquara  legit  vel  audivit  mulie- 

rem  indoctam  vel  penitus  illiteratam  de  profundis- 

sima   abysso  divinorum  arcanorum  tantas  eructua- 

tiones  exhalare,  de   lluminibus   aqua;   vivae   tantam 

abundantiam  sitientibus  propinare?  Vere  mirabilis 

Deus,  vere  benedictus  Dominus  Deus,   qui  facit  mi- 

rabilia  magua  solus.   Sed  quid   mirum,  si  rationa- 

lem  et  rationabilem  hominem  organum  suum  quo- 

niodo  vult  facit,  qui   etiam  brutum   aniraal   magi- 

strum    magistri    fecit.     Facit    euim    quomodo    vult 

Deus,   de   quo  scribitur   :    Omnia  qusecunque  voluit 

fecit  {Psal.   cxni).    Precor  autem  tuam  dileclionem, 

quatenus  ipsa  dilecto  tuo  propensius  et  frequentius 

humilitatem    meam    commendare   studeat,    eamdem 

vicissitudinem  a  me  lideliter  et  indesineuter  sciens 

sibi  rependi. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Ut  bonis  operibus  mortem  prseveniat. 

Tu,  serve  Dei,  attende,  ut  brevi  tempore  tuo  ab 
injustitia  iniquge  mammonee  te  divertas;  et  in  ma- 
gno  studio  provide,  ut  rubiginem  peccatorum  a  te 
excutias,  antequam  umbra  mortis  superveniat,  cum 
plus  operari  non  potes,  ne  tunc  plangendo  dicas  : 
0  vaj  mihi  quia  in  negligentia  inventus  sum !  Tu 
etiam  patremfamilias  attende,  qui  a  prima  usque  ^' 
ad  vesperam  operarios  in  vineam  vocavit,  et  alios 
cur  otiosi  starent  interrogavit,  cui  respondebant, 
quod  nemo  eos  conduceret.  A  prima  enim  usque  ad 
vesperam  Dominus  operarios  vocat,  et  alios  cur 
otiosi  starent  interrogat,  qui  se  excusant,  quia 
nemo  eos  conducat.  Seepe  homini  conlingit,  quod 
a  prima  setate  sua  usque  ad  vesperam,  scilicet  ad 
senectutem  in  oblivione  Dei  vivat,  et  hoc  intra  se 
emendare  tandiu  cogitat,  quousque  per  gratiara 
Dei  rixando  intra  se  dicit  :  Quare  bona  opera  non 
operabar?  quia  Deus  a  malo  me  absLrahere  non 
prohibuit,  et  ita  in  senectute  sua  propter  taedium 
peccatorum  pcenitere  incipit.  Iste  in  itineribus  Do- 
mini  velut  non  ignitum  lictile  vas  apparet,  quoniam  p> 
operari  non  potest,  et  sic  primus  ex  merito  suo 
per  gratiam  Dei  mercedem  accipiet,  quam  per  {Eta- 
tes  postea  mutare  non  potest.  In  pueritia  enim  et 
in  juventute,  ac  in  matura  setate,  homo  seepe  ma- 
lum  et  postea  bonum  operatur.  Hoc  in  decrepita 
setate  esse  non  potest.  Nunc  oculos  tuos  ad  vigilan- 
dura  aperi,  et  omnes  negligentias  eetatum  istarum 
considera,  et  emenda  operando,  ut  in  a'ternum  vi- 
vas. 

EPISTOLA  XCIII. 

H.    PR^POSITI    IN    KNETHSTEHTDE    AD    HILDEGARDEM. 

Quaerit  quomodo  Deum  pro  peccatis  suis  placare 
possit. 

H.   qualiscunque   Dei  gratia  prsepositus  in  Kneth- 


A  stehtde ,  venerabili  ancillai  Cliristi ,  II.  Spiritus 
sancti  gratia  confortari,  bonoque  tine  consura- 
mari. 

Si  liei'i  posset  ut  praasens  essem,  et  alternatim 
sermonem  vobiscuni  agere  possem,  modis  omnibus 
optarem.  Ea  enim  qua?  circa  me  sunt,  quae  Dominus 
solus  novit,  profusiori  vobis  relatione  expositurus 
essem,  quse  singula  breviandi  causa  prsesenti  loco 
coramittere  nolui.  Gratiam,  dilectissima,  quam  Pa- 
ter  luminum,  a  quo  est  omne  datum  optimum  et 
orane  donuni  perfectura  desursura  {Jac,  i),  vobis 
prajrogavit  audivimus  :  qua  scilicet  multum  conti- 
dens,  charitatis  vestrae  dulcedinera  opus  duxi  prae- 
sentibus  convenire,  suppiicans  attenlius  quod  pro 
meis  miseriis  divinam  clementiam  devotis  precibus 
implorare  non  desistatis.  lu  multis  naraque  eam 
rae  olTendisse  scio,  quod  me  impune  non  fecisse 
sentio. 

Quia  igitur  in  gratia  quam  in  vobis  cognovi,  spem 
poliorem  habui,  utile  existimavi  auxilium  exaudi- 
bilium  orationum  vestrarum  implorare,  sperans  me 
recepturum  a  vobis  quodlibet  remedium  consolatio- 
nis,  quod  pro  Chrislo  precor  facere  non  omittatis 
scriptis  vestris ,  innectentes  eisdem  quo  ordine 
magis  placem  oifensam  divinae  majestatis.  Valete  in 
Christo  semper. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Ut  ad  Deum  suspiret,  ac  cum  fiducia  ad  eum 
recurrai. 

In  mystica  visione  ad  petitionem  verborum  tuo- 
rum  aspiciebam,  et  audivi  vocem  ad  te  sic  dicen- 
tem  :  Arbori  te  assirailo,  quae  in  aestate  grossos 
suos  producit,  et  cujus  fructus  a  turbinibus  et  ne- 
bulis  aliquantulum  laeditur,  et  iterum  ex  rore  coeli 
et  puro  sethere  renovatur.  Isto  enim  modo  mens 
tua  est,  quia  cum  iiduciam  in  aliqua  prosperitate 
habes,  velut  grossos  producens ,  ex  vicissitudine 
morum  tuorum  quasi  ex  turbine  fatigaris,  et  etiam 
ab  illis,  qui  sub  onere  tuo  sunt,  sicut  ex  nebulis 
hederis.  Sed  tu  ad  Deura  tunc  suspira,  et  dic  :  Ad 
ie,  Domine,  levavi  animam  meam;  Deus  meus,  in  te 
confido,  non  erubescam  {Psal.  xxiv).  In  te  enim  spi- 
raculura  est,  quod  Deus  iniinite  viviticavit,  et  cui 
pennas  rationalitatis  dedit.  Ideo  eum  illis  per  tidem 
et  per  bonum  desiderium  ad  Deum  vola,  ad  eum  le- 
vando  animam  tuam,  et  ipsum  Deura  tuum  co- 
gnosce,  in  cujus  scienlia  fuisti,  et  a  quo  principiura 
surapsisti;  unde  eum  roga,  quod  spiramine  Spiri- 
tus  sui  bona  sua  te  doceat,  et  de  adversis  te  libe- 
ret.  Tu  etiam  in  ipsura  conlide,  ita  quod  orania 
opera  tua  ante  eura  ponere  non  erubescas,  et  dic 
sicut  fllius  patri  suo  dicit,  cum  delinquens  corripi- 
tur,  quod  prolis  sufc  in  ipso  non  obliviscatur.  Ego 
autem  Deum  libenter  rogabo,  quod  ab  omni  nimie- 
tate  inquietorum  morura  et  aliorum  criminum  ac 
periculorum  vobis  occurrentium  per  gratiam  suam 
clementer  vos  defendut  et  liberet. 


315  S.  HILDEGARDIS 

EPISTOLA  XCIV. 

H.    PR.KPOSITI    I.N    BLN.NA    AD    HILDEf.ARDEM. 

Cum  indesinenter  pro  ea  oret,  ipsius  vicissim  oratio 


,116 


nes  postulat. 

HiLDEGARDi  spotK.v  Cliristi  et  magistrsp.  probalis- 
sira^  sororuni  de  S.  Huperto  in  Pinguia,  H.  prae- 
positus  in  Bunna  indignus,  servitiura  cum  omni  de- 
votione. 

Si  Dominus  solus  potens,  solus  boniis,  solus  pius, 
solus  raisericors,  voci  cujus[)iam  peccaloris,  quod 
tide  teneo,  aurem  susp  inajestalis  acclinare  digna- 
tur,  indefesso  corde  et  oris  mei  clamore  pro  vobis 
pulsatur.  Testor  nempe  secrelorum  onniium  cogni- 
torem  Deum,  e.\  quo  primum  de  bonitate  vestra, 
fama  prodente,  audivi,  quoniam   postmodum   in  vo- 


A  exaudi  me,  quoniam  inops  et  pauper  sum  ego 
[Psal.  Lxxxv).  Cum  enim  per  osculum  amoris  Dei 
bona  opera  Deum  langendo  facis,  statira  ipse  aurem 
suam  in  desideriura  et  orationem  tuam  inclinat,  et 
complel.  Sicut  etiam  per  auditum  verbura  sonat, 
quoniam  in  magna  inopia  es;  quia  adjutono  indi- 
ges,  et  etiara  in  magoa  paupertate,  quoniam  bo- 
nura  perlicere  libi  deest;  sed  Deus  hoc  in  te  perti- 
ciat. 

EPISTOLA  .\CV. 

H.    ABn.\TIS    AD    HILDEGARDEM. 

Ecclesia  schismate  laborante,  quxril  quid  sibi  sit 
faciendum. 

Doraine  H.  versR  Dci  famul.n  de  coenobio  S.  Ru- 
perti,  H.  praelati  ofliciiira  habens,  quidquid  pauperis 


bismet  ipsa  probavi,    lotus   in   vestram  dilectionem      quamvis  peccatoris  valet  oratio. 


pronus  fui.  Vos  quoque  omnium  eorum  quae  ab  inde 
hactenus  vel  bene  dixi,  vel  bene  gessi,  si  dignamini, 
participera  conslitui.  Idipsum  igitur  a  vobis  et 
spero  et  quasi  quodam  debito,  magis  autem  pro  Dei 
amore  et  vestra  bonitate  exigo.  Postremo  nec  ignis, 
nec  ferrum,  nec  aqua,  nec  alterius  cujuslibet  tirao- 
ris,  aut  periculi  instantia,  sed  nec  ipsa  mors  vestrse 
integritatem  dilectionis  animse  meje  aut  imminere 
in  quoquam,  aut  submovere  ullo  modo  poterit.  Va- 
lete. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Arguit  eum  quod  sxculum  niligat,  hortaturque  ut 
aesideria  sua  cum  timore  Dei  in  bono  opere  puri- 
ficet. 

0  homo,  qui  saeculum  diligis,  et  qui  illud  in  vo- 
luntate  tua  habes,  in  comprehensione  morum  tuo- 
rura  tempestati  similis  es,  quae  raro  pura  est,  et 
quae  etiam  non  multum  periculosa  est.  Hoc  lale 
est  :  Tu  sa?pe  in  rebus  tiiis  a  consolatione  alienus 
es,  et  interdum  per  ta^dium  et  per  tristitiara,  et  in- 
terdum  per  dubium,  in  omnibus  causis  tuis  opprime- 
ris.  IJnde  surge,  et  Deum  Israel  invoca,  dicendo  : 
Proba  me,  Domine,  et  tenta  me;  ure  renes,  ef  cor 
meum  {Psal.  xxv).  Hoc  est  proba  me,  Doraine,  per 
Jidera  et  spem,  ut  tides  mihi  sit  oculus  ad  viden- 
diim,  et  spes  speculum  vitae ;  et  tenta  me  in  bona 
obedientia  ut  Abraham,  quatenus  contra  voluntatera 
meam  operer  :  ita  ut  voluntatem  meam  derelinquam 


Quoniam  omnis  qui  pestifero  sauciatur  veneno, 
cervi  raore  ad  verum  fontera,  id  est  Chrislum,  pro- 
perans,  veneni  a  se  rejicit  nociva,  ejus  hujusmodi 
incommodis  oneratus  ad  fontera  quem  Deus  per 
Spiritum  suum  nobis  dignatus  est  revelare  recurro, 
remediura  qua^rens.  Scire  enim  vos  non  ambigo, 
quoniam  cursim  jam  interierit  pene  omnis  ante  ha- 
bita  religio,  quoniam  impudenter  locura  ejus  occu- 
paverit  odiosa  praesumptio.  Igitur  quoniara  Eccle- 
sia  in  apostolica  dignitate  et  nomine  claudicat,  et 
ad  quod  caput  suum  rcspiciat  veraciter  ignorat, 
quia  quisque  vagns  inde  exemjtlum  sumens  religio- 
nera  bonae  conversationis  abliorret,  hi  qui  Spiritu 
(-  Dei  aguntur,  non  rainime  sollicitantur  quis  linis  eo- 
rnra  in  voluntate  Dei  esse  debeat  Quapropler  inito 
bono  consilio  ad  vos  confugio,  simulque  eftlagito  ut 
quidquid  Spiritu  sancto  edocta  de  hoc  vei  de  meipso 
sentiatis,  mihi  rescribere  velitis.  Vestris  enim  con- 
siliis  in  omnibus  obedire  paratus  sum. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Obediendum  magistris  quandia  catholicx  fidei  non 
resisfunf,  afque  ad  Deum  confugiendum,  qui  Ec- 
clesiam  suam  Jion  derelinquet. 

In  visione    qua    ab  infantia   mea    vigilanti   oculo 
in  spiritu  meo  vidi;    per  aliara   viam    quam  in  hoc 
saeculo  nata    sini   in    altum    aspexi,  et  hac  verba  ad  " 
te  dicere  vidi  et  aiidivi  :  Mens  tua  aratro  similis  est, 
quod  dura,  aspera  ac  mollia  evertit  el   dividit.  Tu 


propter  te,  ut  intrem  in  prspcepta  lua,  qiialenus  dili-  I)  euim   cognoscere,  evertere  ac  dividere  illa  attendis. 


gens  amiciis  tuus  liam;  et  per  hcec  ure  renes  meos, 
qiii  ex  pcfcatis  quibus  conceptns  sum  inundant, 
faciens  ne  me  seducant;  quia  contra  me  operor,  sed 
ut  semper  in  igne  Spiritus  sancti  ardeam,  et  de  die 
in  diem  desiderera  justitiam  tuam;  et  ut  ascendam 
de  virfiite  in  virtutem.  Sed  et,  o  homo,  mtns  tua 
similis  nubi  est,  quae  grandinem  et  pluviam  non 
portat,  sed  quae  per  solera  dividitur.  Tu  enim  pro- 
pler  securiratem  lcvium  verborum  et  morum,  nubem 
cum  grandine  sicut  iram,  el  litem  sicut  pluviam  non 
habes;  sed  per  bona  opera  in  desiderio  siiperno- 
rum  claudicas,  et  ob  hoc  desiderium  tuum  cum  ti- 
more  Dei  in  bono  opere  piirifica,  et  hoc  modo  Deiim 
osculare  dicens  :  Inclina,  Domine,  aurem  luam,   el 


qua^  in  tanta  duritia  sunt,  quod  ea  perfringere  non 
potes,  et  quff!  in  tanla  asperitate  sunt,  quod  te  vul- 
nerarent  si  ea  tangeres,  et  quae  in  tarita  mollitie 
sunt,  quod  ea  contereres,  si  illa  dire  et  aspere  tan- 
gere  velles.  Duritia  namque  quae  a  sole  justiliae 
claudicavit,  Ecclesiam  nunc  circuradedil,  quam  tu 
perforaie  non  praevales  :  iinde  in  corde  tuo  ad  Deum 
dic  :  Domine  qui  omnia  nosli,  in  magistris  raeis 
tibi  obedire  volo,  quandiu  catholicae  tidei  rae  resi- 
stere  non  cogunl.  Apostolica  etenini  potestas,  quae 
nunc  in  duas  partes  divisa  est,  proprietatem  suam 
ligare  recusat,  et  principes  saeculi  iu  tanta  asperi- 
tate  sunt,  quod  te  non  audirent,  si  eis  diceres  quod 
in  scientia  tiia  justum  habes,   ac  discipuli  magistra- 


317 


EPISTOLyE.  -  EPIST,  XCVII. 


318 


tionum  taotam  mollitiem  nunc  sectantur,  quod  du- 
bitares,  velut  ignorares  quid  cum  ipsis  facere  de- 
bes.  Magister  namque  sancta  et  justa  docere  et 
bona  exempla  ostendere  debet,  quemadmodum 
etiam  Christus  fecit,  ad  quem  multi  cu.-rebant,  et 
a  quo  multi  fiigiebant.  Ipse  tamen  dilectos  et  ele- 
ctos  suos  ad  se  colligit.  Unde  qui  te  per  obedien- 
tiam  osculantur,  et  per  charitatem  amplexantur, 
in  summo  studio  tene,  nec  eos  relinque,  alios  au- 
tem  Deo  dimitte,  quatenus  cum  Propheta  dicas  : 
Veritaiem  tuam  et  salutare  tuum  dixi  {Psal.  xxxix). 
Tu  ergo  spe  tua  ad  unum  Deum  tende,  quia  ipse 
Ecclesiam  suam  non  dereiinquet.  Haic  namque 
spes  Ecclesiae  est,  quod  ipsa  oculata  fiat,  et  spes 
ista  secura  est,  quatenus  dolor  diu  maneat,  in  quo 
pluriniae  congregationes  spiritualium  commovebim- 
tur,  plurimai  quoque  destruentur.  Ego  vero  atiro- 
ram  sicut  splendorem  in  te  video,  quod  studium  in 
bona  voluntate  bonorum  operum  in  te  est.  Turbinem 
quoque  propter  bas  et  alias  vicissitudines  in  te 
discurrentem,  qui  aliquando  splendorem  in  te  ob- 
nubilat.  Hoc  minue,  et  fiduciam  habe,  quod  in  Deo 
finiaris  et  in  aeternum  vives. 

EPISTOLA  XGVI. 

HADELHEIDIS      ABBATISS>E       GANDERHEIMNENSIS       AD      HIL- 
DEGARDEM. 

Ab  Hildegarde  educata  petit  ipsius  et  sororum  suf- 
fragia  et  mutuam  inter  utriusque  parthenonis  so- 
rores  societatem. 

Hadelheidis  Ganderheimnensis  ecclesise  abbatissa, 
quamvis  indigna,  H.  dilectae  matri  de  S.  Ruperto 
liberse  sponsae  Jerusalem,  oscula  Sponsi. 

Arbor  bona,  bono  ex  fructu  cognita,  nequaquam 
duci  debet  in  oblivionem,  quia  fructilicaudo  dulce- 
dinem,  dulcem  bonorum  commeruit  amorem.  Bruto 
ergo  animali  jure  inferior  liabebitur,  qui  bene 
dulcia  minus  bene  amplectitur.  Tu  itaque  Christi 
columba,  non  seducta,  sed  corde  magna  et  munda, 
sicut  bonum  malum,  lux  tenebras,  dulce  amarum 
non  facit,  ita  mihi  a  corde  non  excidis;  unde  debes 
et  tu  frequeater  mei  recordari,  quoniam  constat  et 
amoris  et  intima?  devotionis  propinquitate  tibi  con- 
jungi.  JNolo  ergo  ut  antiqui  nutrimenti  tlos  in  corde 
tuo  aruerit,  qui  quondam  inter  me  et  te  floruit, 
cum  me  dulciter  educasti  :  cujus  amore  et  dilecti 
Sponsi  tui  charitate  te  obtestor,  precorque  ut  pro 
me  et  meo  grege,  locoque  mihi  tua  permissione 
commisso  orationes  et  obsecrationes  tuae  fiant  ad 
Deum,  atque  nos  committas  orationibus  omnium 
sororum  tuarum ;  oro  etiam  ut  societatem  frater- 
nitatis  tuae  sororibus  meis  apud  easdem  sorores 
tuas,  imo  meas  obtineas,  et  dum  aliquis  per  vos 
ad  nos  transierit,  litteris  transmissis,  id  et  si  quid 
aliud  volueris  in  Christo  innotescas.  Ego  autem 
expedito  tempore,  si  Deo  placuerit,  ad  vos  non 
dilferam  venire,  ut  ore  ad  os  loquamur,  manu  ad 
manum  quod  bonum  est  operemur,  sicque  antiqua 
stabilietur  societas,  quam  in  nobis  confirmet  Deus 
charitas.  Quse  habitas  in  hortis  ausculta,  omnesque 


B 


A  cohabitatrices  tuas,  scilicet  sorores  meas,  ex  me 
quam  intime  saluta,  et  litteris  comraendatitiis  me 
laitifica. 

RESPONSUM  HILDEGARDTS. 

Ut  pura  fide  bona  opera  in  die  prosperitatis  suas 

exerceat,  et  det  Deo  quod  suum  est. 

0  filia  Dei,  in  magna  sollicitudine  per  duas  vias 
mens  tua  occupata  est.  Nam  per  quamdam  sollici- 
tudinem  tabescis,  quasi  de  vita  tua  desperes;  unde 
et  interdum  cum  super  montem  conscenderis  fidei, 
ad  Deum  ascendis ;  eum  interrogas,  quasi  nescias 
quid  in  ista  dubitatione  facias.  Sed  tu  cum  pura 
fide  bona  opera  operando  in  die  prosperitatis  tuai 
ambula,  et  Deo  quod  suum  est  da.  Nam  solem  vides, 
quod  est  honor  ille  qiiem  nondum  Deiis  abstrahet 
a  te,  et  saeculum  in  suspirio  et  in  timore  legis  Dei 
habes,  sicut  luna  in  nocte.  In  utrnque  ergo  parte 
serviens  esto  Deo,  quia  sacrificium  tuum  vult,  et 
quia  bona  opera  a  te  in  vita  tua  postulat  antequam 
moriaris.  Lux  gratiae  Dei  operiat  te,  et  unclione 
miserieordiae  suae  te  ungat,  qua  David  ungebat, 
cum  peccata  sua  confitendo  Deum  vidit.  Ipse  un- 
ctione  viridilatis  Spiritus  sancti  te  ungat,  et  bona 
et  sancta  opera  in  te  faciat,  per  devotionem  illam 
qua  veri  adoratores  Deum  adorant.  Nunc  praecepla 
Dei  conserva,  el  in  deternum  vives. 
EPISTOLA  XCVH. 

N.    ABBATISS.E   AD    HILDEGABDEM.    ' 

Ipsius  preces  pro  se   suaque    congregatione  depre- 
Q  catur. 

Amantissimae  dominae  et  in  Christo  matri  dile- 
ctissimae,  N.  abbatissa,  licet  indigna,  sororum  ec- 
clesiae....,  Regem  gloriffi  in  suo  decore  videre  et 
cura  eo  gaudere  perenniler. 

Benedictus  Deus,  qui  mysteria  secretorum  suo- 
rum,  mundo  antea  nunquam  audita,  temporibus 
nostris  mirifice  per  te  declarare  dignatur,  fidera- 
que  nostram  per  te,  o  mater  sanctissiraa,  confir- 
mat,  et  sanctam  Ecclesiara  suam  solito  fulgentio- 
ribus  signorum  suoriim  virtutibus,  velut  quibusdam 
novi  solis  radiis  ineffabiliter  illuminat.  0  quis  ista 
unqiiam  audivit?  quis  vidit  talia?  Ergo  dicamus 
singuli,  dicamus  oranes  :  Benedictus  Deus.  Vultum 
sanctitatis  vestrae  videre,  et  verba  ex  ore  vestro 
D  divino  audire  cupio  ardentissime;  sed  quia  hoc  pro 
tempore  et  locorum  i:istantia  per  praesentiam  cor- 
poris  implere  non  valeo,  corde  et  animo  te  semper 
videbo,  te  semper  amabo.  Precor  etiam  sanctita- 
tem  tuam,  o  mater  piissima,  ut  pro  me  peccatrice 
et  pro  congregatione  nostra  tibi  mecum  suppli- 
caute,  ad  Deum,  qui  te  procul  diibio  exaudit,  in- 
tercedere  digneris.  Scias  quoqiie  quia  meraoria  tua 
apud  nos  semper  in  benedictione  erit,  et  nomen 
Domini  per  te  magnificabitur.  Ora  pro  nobis,  piis- 
sima  mater  et  domina.  Super  ha^c  omnia  rogamus 
tura  pro  Deo,  tum  pro  materno  atfectu,  ut  nobis 
consolationis  tuae  litteras  mittere  in  proximo  non 
differas.  Christus  Dominus  noster  in  regno  suo  no^ 
tecum  congregare  dignetur, 


319 


S.  IIILDKr.AlU)lS 


320 


RESPONSIM  iiii.nE(;ARnis. 

ye  sit  instabilis,  neve  rana  scrutetur. 
Provido  ne  tibi  sit  circuiens  raens  inslabilitatis, 
in  qua  uubes  sapphirinei  coloiis  apparere  non  po- 
test,  et  quiP  eliara  fifquoiiler  lucem  solis  obtegit. 
Maguuni  auteni  studiuni  habe,  ut  iu  stabilitate  stes, 
nec  unaraquanique  vanam  ac  slultam  inquisitio- 
nem  scruleris,  quoniam  qui  hoc  faciunt,  sa^pe  a 
charitate  Christi  decepti  cadunt.  Sicut  otiam  sap- 
phiriuea  nubes  per  circumeunlem  mentcm  instabi- 
litatis  obtegitur,  amploxionera  Christi  attende,  et 
omnia  bona  ab  eo  quiere,  et  illi  opera  tua  mani- 
fesla,  et  ipse  tibi  boaliludinom  dabit,  quia  absque 
eo  vana  est  salus  homiuis;  quia  gratia  ot  salus  non 
per  homiuem,  sed  per  Deum  habetur,  ubi  et  sanctai 


A  fructum  non  dabit,  quia  justum  modum  involutionis 
suio  non  habet.  Et  sicca  terra  qua-.  saxosa  est  ger- 
miuat  spinas  atque  alias  inutiles  herbas ;  sic  iu- 
congrua  abstinentia,  quae  non  habet  justum  modum 
el  reclum  stalum,  proslernil  carupm  homiuis,  quia 
non  dalur  ei  viriditas  jusliv  refeclionis.  Cude  otiam 
homo  arescit.  Ubi  hoc  est,  cerle  ibi  peribuut  vo- 
latiles  virtutes,  sciiicet  hurailitas  et  charitas  pul- 
cherrimorum  tlorum,  quoniam  uimia  abstineutia 
caret  viridilalc  virlulum,  s(  d  il)i  croscit  vonlosa 
fama  iuutilitatis,  ibique  iusurguul  mulli  terrores 
quasi  sancti  sint,  ot  saiicli  iiou  suut.  Qui  iu  hac 
vauitate  suut,  iracuudiain  liabeut  ol  uou  paceui, 
atque  in  mullis  moribus  suis  iuiitilos  sunt.  Houio 
qui  vult  regalem  vilain  iii  spiritali  habitu  habere, 


Scripturse,  quae  de  divino  fonte  fluuut,  mammas  ad       tabescat  in    deliciosis    epulis    iucougruorum    cibo- 


sngendas  hominibus  praebent.  Disce  ergo  ut  hanc 
vanitatem  fugias,  quio  lucem  solis  obtegit,  scilicet 
qu£E  hominem  a  Christo  separat,  et  in  ioternum  vi- 
ves,  et  a  Christo  coronaberis. 

EPISTOLA  .XCVIII. 

M.    ABB.\TISS.E    IN    WETHntRSWI.NKELE    .\D    HILDEGARDEM. 

Ut  se  suasque  in  filiarum  numero  admittere  velit,  ac 
precibus  adjuvare. 

HiLDEGARDi     domiuce     et     matri     reverendissimaj, 

omni  laude   dignissima?,   M.   Dei  gratia  dicta  abba- 

tissa     in     Wethderswiukele,    cum     omnibus     soro- 

ribus   suis,  lilialem  diloctionem    et    omnem    subje- 

ctiouem. 


rum,  de  quibus  hiscivia  surgit,  tabescalque  in  for- 
tissirao  viuo,  iu  quo  luxuria  palpitat,  et  alia  rao- 
ventia  mala  nullain  sanitalem  habentia.  Haec  casli 
homines  aniraara  suam  diligeutes  fugiant;  sed  ta- 
meu  recto  frumenlo  utantur,  et  vi  potu»  qui  non 
tlagrat  in  igue  coloris  sui.  Quod  homiui  ad  vescen- 
dum  dedi,  non  aufero  ei;  scd  horribiles  cibos  ne- 
scio,  quia  vanitas  in  eis  est.  Scd  lamen  per  incon- 
gruam  abstiuoutiam  uulla  auiina  fiigiat  ad  me,  scd 
in  rocta  meusura  raihi  adharoat  lioino,  el  illum  re- 
cipiiim,  nec  uilus  homo  certei  in  fremitu  dentiura 
suorura  pro  non  emerito  prseraio  in  operibus,  quia 
do    unicuique   juxta    raercedem,    secundura    merita 


Quoniam  odorom  sanctitatis  vestrae  longe  lateque  ^  sua,  ut  me  arnat. 


per  orbem  terra*  dilfusum  Doi  gratia  in  tantum  cre- 
visse  cognovimus,  ut  jam  in  toto  mundo  virtutum 
vestrarura  insiguia  ob  uuiversis  Ecclesiae  liliis  digna 
veneratione  coramendaroutur,  nos  quoque,  licet 
indigna?  specialis  dilectionis  privilegio,  maternitati 
vestrae  ascribi  optantes,  quautum  licet  pro  nostri 
parvitate,  tantae  dignilati  vestrse  congaudemus. 
Qiiapropter,  dulcissiraa  mater,  ianctitatora  vostrain 
toto  cordis  affectu  imploramus,  ut  nos  liliarum  loco 
recipere,  et  sanctarum  precum  vestrarum  tutamine 
confovere  dignemini,  quatenus,  vestris  sanctissimis 
opitulanlibus  meritis,  arreptse  viaj  sladium  tandom 
contingere  meroamur.  Ego  autom  quae  caeteris  nou 
meritis,  sod  sola  nominis  dignitate  praestare  videor, 


EPISTOLA  XC1.\. 

U.    ABBATISSvE   DE   ALTHENA    AD    HILDEGARDEM. 

Conc/raiulatur  de  Dei  donis,  oplatque  eam  videre. 

Domiu;o  et  raatri  11.  diloctai  eL  vonerabili  in  Chri- 
sto  suajqiie  dileclionis  intiraae,  H.  abbatissa,  licet 
iramerita,  do  Althona,  ot  peccatrix  poeuitens  ad 
pedes  Jesu  cum  Maria  sedens,  Dilectum  suum  vide- 
re  sicuti  est. 

Cougralulator  vestrae.  beatitudiui,  oranium  femi- 
narum  dilectissima,  quae,  sicut  in  doliclis  evideu- 
lissimis  probari  potest,  quom  diligit  auima  vestra, 
quantum  mortalibus  po.ssibile  ost,  iuveuistis,  otjaia 
jam  cum  ipso  in  secrelo  cordis  periculo  feliciter 
vacans   gustalis  et  vidctis,  quoniam   suavis   cst  Do- 


obuixis    procibus   sanclitati    vestrae    singulari    devo-  '^  miuus,    qiiodque     ita    esse     porpondo,   oiiortot    me 


tione  me  commilto,  orans  ut  pio  oratiouum  inler- 
ventu,  ita  omniiira  mihi  commissarum  curam  agerc 
possim,  quod  pariler  cum  illis  in  aetorna  vita  vestri 
consors  efficiar.  Semper  optasse  me  scilote  aliquid 
de  vobis  accipere,  per  quod  vestri  meraoriara  ha- 
bere  possim,  videlicet  liltoras  commonilorias,  quas 
pro  Dei  amore  libenti  animo  scraper  observabo. 
Quydam  etiam  ex  sororibus  nostris  speciali  dile- 
ctione  vos  coraploctentos,  vestris  purissimis  se  por 
orania  commeudant  orationibus. 

RESPONSLM  HILDECAHDIS. 
/n  abstinentia  servandam  esse  discretionem . 
Vivcns  Lux  dioit    :  Aridum  sabulum   inutile  est, 
el   lerra  quae  per  aratrura  uimis  fraugilur  rectum 


ajqiiaiiiraiter  ferro,  quod  m-ilto  jara  tompore  por 
litt.oras  vestras  visitare  me  vobis  tara  devotam  ne. 
glexistis.  Credo  euim  quod  si  vel  ad  momentum 
aciem  raeutis  ab  inluitu  Dilocti  vostri  relleclero,  al- 
que  j)edem  extra  habitaculum  quietis  niovere  pos- 
setis,  miuime  omiUeretis,  quiu  sa;pius  me  per  iiun- 
tium  vestrum  consolari  faceretis,  qui  et  me  de  sta- 
tus  vcstri  qualitale  Uptilicaret,  et  de  meo  vobis  re- 
ferret.  .Nam  et  si  non  dabitur  mihi  dileclam  faciom 
veslram  ullra  in  hac  vita  vidore,  quod  siue  lacry- 
mis  flon  possura  dicere,  laeta  taraen  semper  de  vobis 
ero,  quippe  quam  ut  propriam  aiiimam  statui  dili- 
gere.  Quapropter  oculo  orationis  videbo  vos,  quo- 
usqiie  perveniaraus  illuc  quo  et  nos  invicem  selorna- 


321 


EPISTOL^.  —  EPIST.  Cl. 


322 


liler  viderc,   et.   Dilectum    nostrurn  facie   ad  faciem 
in  decore  suo  mereamur  coutemplari. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Sub  figuris  horiaiur  ad  milil  .ndum  Deo. 
0  tu  quse  magistra  es  iu  fulgore  salientis  fontis, 
quod  est  in  vice  Cliristi,  audi  :  Ecce  vicit  Leo  de 
iribu  Juda,  radix  David  {Apoc.  v).  Hoc  tale  est. 
Filius  enim  spleudor  sancta;  divinitatis  velut  radix 
est.  Ipse  namqiie  rugit  velut  leo,  cum  primum  ange- 
lum  in  casu  ipsius  imitantes  in  infernum  projicit, 
ita  quod  et  ibi  omnem  injustitiam  frendentibus 
dentibus  a  se  depellit,  et  ita  radix  fortitudinis  est. 
Omnes  autem  qui  cum  fide  coniitentur,  el  bono 
opere  tangunt,  ad  se  trabit,  et  ob  boc  omnia  quasi 
leo  vincit.  Nunc  audi  me  admonentem  te.  Omnibus 
viam  unam  Deus  instituit,  ut  omnes  in  ea  ambula- 
rent.  Sed  duo  viri  in  latere  ejusdem  vise  stabant,  et 
alter  ad  alterum  dixit  :  «  In  plateis  tara  libenter 
quam  in  via  ambulo  ;  »  et  alter  dixit  :  «  Ita  et  ego.  » 
Et  postea  respexerunt  ad  spinas  et  ad  tribulos,  et 
illa  desiderabant.  Et  Dominus  dixit  eis  :  «  Isti  me 
nolunt,  neque  in  vexillo  meo  pugnare  volunt,  ideo 
de  me  abscissi  sunt.  >-  Tunc  de  oriente  milites  in 
armis  valde  ornati  venerunt  dicentes  :  Ista  via  am- 
bulare  volumas,  et  Dominus  iliis  pennas  cujusdam 
arcbitecti  dedit,  et  cberubim  oculis  suis  ad  illos 
vidit.  Ac  isti  de  Lumine  tam  fortes  facti  sunt,  quod 
certamine  boni  pra?lii  satiari  non  potuerunt.  Alii 
autem  viri  in  brevi  tempore  fatigati  sunt,  et  ita 
perierunt,  quia  cibo  vitse  pasti  non  sunt.  Nunc,  o 
chara  filia  Dei,  ad  illos  militantes  milites  respice, 
quateaus  in  aliqua  parte  cum  eis  sis,  et  in  a?ternum 
vives. 

EPISTOLA  C. 

S.    ABBAT1SS.E    IN    ALTUVICU    AD     HILDEGARDEM. 

Cupienti  curse  regiminis  renuntiare,  et  cella  smgulari 
includi,  orai  l)ei  beneplacitum  per  Hildegardem 
significari, 

Beatse  memoriee  H.  de  S.  Ruperto,  S.  solo  no- 
mine  abbatissa  in  Altuvich  Trnjectensis  Eccle- 
sise,  introire  chorum  Lumine  luminum  illumina- 
tum. 

Quia  nullus  hominum  valet  mundanis  concupis- 
centiis  renuntiare,  et  ad  supernam  patriam  omni 
intentione  anlieiare,  nisi  ei  desursum  datum  fuerit 
Christi  juvamine,  ideo  religioni  vestrse  intimare 
cupio  quid,  Deo  instigante,  et  Spiritus  sui  gratia 
cooperante,  conceperim  in  auimo  meo.  Dominus 
noster,  qui  non  vult  aliquam  de  ovibus  suis  esse 
erroneam,  sed  sicut  bonus  pastor  cupit  omnes  revo- 
care  ad  salutis  eeternse  viam,  inspiravit  cordi  meo, 
nt  puto,  quatenus  onus  regiminis,  quod  graviter 
porto,  derelinquam,  et  me  solitudini  alicujus  celluke 
includam.  Hujusitaque  propositi  velle  adjacet  mihi, 
sed  posse  et  consummare  in  Domini  nostri  est  pote- 
state.  Ergo  quoniam  scio   vos  apud  Deum   esse   tanti 


A  meriti,  quod  ex  Spiritus  sancti  revelatione  cogno- 
scere  valeatis  quid  expediat  homini  facere,  propter- 
ea  humilibus  precibus  exoro  pietatem  vestram, 
quatenus  pro  me  Dominum  velitis  consulere,  si  sibi 
placita  sit  conversatio  raea,  ne  me  post  hac  senten- 
tia  illa  Gregoriana  denotet,  quse  dixit  :  «  Melius 
fuerat  eis  viam  veritatis  non  cognovisse,  quam  post 
cognitionem  ab  ea  in  deterius  decidisse.  »  De  ceetero 
valeatis  in  Domino,  et  ea  quse  postulavi  pietas  vestra 
non  renuat  mihi  per  prsesentem  portitorem  scriptis 
designare,  et  quidquid  gratise  Dei  per  Spiritum 
suum  sanctum  vobis  de  his  placuerit  revelare. 

RESPONSLIAI  HILDEGARDIS. 
Ipsi  non  esse  utile  onus  regiminis  abjicere. 

n  In  vera  visione  mysteriorura  Dei  hsec  verba  audi  : 
0  liiia  de  latere  viri  orta,  et  figura  in  sedificalione 
Dei  formata,  quare  tabescis,  ita  quod  mens  tua  in 
vicissitudine  nubium  volat,  quas  tempestas  circura- 
ducit,  sic  quod  interdum  ut  lux  lucet,  et  interdum 
obscuratur.  Sic  est  mens  tua  per  strepitum  morum 
illorum,  qui  non  fulgent  ante  Deum,  Sed  tu  dicis  : 
Volo  requiescere,  et  locum  requirere  ubi  cor  raeum 
nidum  habeat,  ita  ut  et  anima  niea  ibi  requiescat. 
0  filia,  non  est  utile  apud  Deum  ut  ouus  tuura  ab- 
jicias  et  ovile  Dei  relinquas,  cuni  illud  lumen  habes 
per  quod  illi  luceas,  ita  ut  ad  pascua  illud  educas. 
Nunc  autem  te  ipsa  coerce,  ne  mens  tua  llagrct 
per  lianc  dulcedinem  quse  valde  tibi  nocet  in  vicis- 
situdiue  singularis  vitse.  Tu   vero    vive,   quia  gratia 

C  Dei  te  vult.  Cave  igitur  ne  te  ab  ipsa  abstrahas  in 
vagatione  mentis  lute.  Deus  adjuvet  te,  ut  in  pura 
scientia  vigiles. 

EPISTOLA  CI. 

SOPnivE    ABBATISS^     IN    KISINGDN     AD     UILDEGARDEM     ('24). 

Quaerii  an  onus  quod  portat  deserere  debeal. 

HiLDEGARDi  singulatis  meriti  magistrse,  spiritua- 
lium  virtutum  sapphiris  distincta?,  Sopiiia,  in  Ki- 
zingun  dicta  abbatissa,  sed  paruin  proficiens,  ora- 
tionis  obsequium  indeficiens. 

Audita  pra^rogativa  tuse  sanctitatis,  pennis  prse- 
petibus  ad  sinum  convolo  tuce  charitatis,  pro  luce 
cupiens  apud  te  coramendari,  quse  perveram  lucem 
ad  illuminationem  gentium  meruisti  revelari.  Quis 
enini  non  delectetur  in  laribus  matris  Sophise  ?  Quis 
D  non  sponte  apponat  aurem  coelesti  harraonise?  Aut 
quis  non  optet  audire  sancti  Spiritus  organura  tot 
virlutum  tremulis  prsefinitum,  tot  miraculorum  ana- 
gl3'phis  mystice  insignitum  ?  Bene  quidem  sonus 
iste  iii  omnein  terram  e.xivit,  cujus  euplioniam  Spi- 
ritus,  qui  a  Patre  procedit,  condivit.  Ergo  clama  in 
fortitudine  qui  annuntias  pacem  in  latitudine ;  ve- 
nient  ad  te  omnes  gentes  ultra  flumina  .^^thiopise, 
munera  laudis  oiferentes.  Nam  et  ego,  licet  non  se- 
cundum  bravium,  secundura  spera  tamen,  ut  csete- 
ri,  curro  ad  stadiura,  quia  juxta  illud  Apostoli  : 
Neque  voleniis,  neque  curreniis,  sed  Dei  est  miseren- 


(2'(-)  Hanc  epistolam   cum  S.   Hildegardis  respon-       nobis    transmisit     D.    de    Reuss,    Wirzeburgensis  ; 
sione,  ex  archivio  monasterii  Kitzingensis   eruit  et      exstat  apud  Martenium,  sed  rainus  integra.  Edit. 


323 


S.  HILDEGARDIS 


3-24 


tis  \Rom.  IX',  qiiisquis  comprehoiiilil  juirtem  sanc- 
tissima*  lua^  oratioiiis,  quam  gratis  pra^stas  omiiibus 
ilebitu  proximitatis  et  Dei  dileclionis.  Adduco  me- 
cum  nobile  par,  monialem  scilicet  laudabilem,  per- 
feclissimamque  sororem  accoptabilem,  quam  spiniii 
mihi  gfnfrasit  ccelestis  Pater  non  minus  illi  quam 
raihi,  cupiens  tui  notitiam,  veneranda  et  omni 
laude  dignissima  mater.  Sonet  vox  tna  in  auribus 
meis,  et  quid  salubrius  sit,  utrum  onus  quod  porto 
deseram,  an  diulius  feram,  mihi  peleuti  divinitus 
enarra. 

HKSPONSIM  lllLnEG.XHDIS. 
Onus  quod  porlat,  cutn  l)eo  iit  acceptum,  non  esse 
deserendum. 
0  Sophia,  in  mystica  visione  tibi  dico  :  Anima 
tua  confortetur  a  Deo,  in  recta  suspiratione  tan- 
gens  Deiim.  Bonum  est  tibi  onus  laboris  tui  quod 
in  Deo  suscopisti  portare :  ita  si  oves  voluut  audire 
admouitionem  Dei  per  magistrationem  tiiam.  Et  si 
nulla  scintilla  in  eis  coruscat,  non  relinque  iilas,  ne 
raptor  eas  rapiat.  Anima  tua  claroscat  in  Deo,  et 
dies  tui  ardeant  in  igneo  datore,  et  coulide  in  Do- 
mino,  et  esto  sollicita  pro  te  et  pro  liliabus  tuis 
secundum  pr.t^ceptum  Dei  atque  devotionem,  quam 
Deus  tibi  dedit  et  dat  in  amplexione  charitatis  suoe  ; 
ne  deseras,  quia  lu  mundum  listum  quasi  peregri- 
num  in  corde  tuo  habere  debes.  Deus  adjuvet  te,  ut 
vivus  lapis  iias  in  coelesti  Jerusalem. 

EPISTOLA  CII. 

B.     ABB.\TISS.E    S.    MARI.E    RATISPONE.NSIS    AD 
HILDEGARDEM. 

Ipsius  se  precibus  commendat,  quibus  a  mortis  fauci- 
bus  se  ereplam  declarat. 

Per  Dei  gratiara  humilis  dispensatrix  minislran- 
tiam  S.  Mariae  inferioris  monasterii  Ratisponse, 
speciali  amicae  suae  Hildegardi,  quidquid  conti- 
nua  oratio  et  condignae  servitutis  operatur  de- 
votio. 

Si  modus  et  locus  vobis  serviendi  mihi  adimitur, 
eo  tandem  remedio  affectus  meus  utitur,  ut  utrius- 
que  hominis  veslri  incolumitatem  per  transmissas 
quantocius  litteras  e.xperiar.  Sciatis,  charissima, 
quamvis  praerupta  raontium,  voragines  fontium,  me 
de  vestri  avellant  pra-sentia,  perfectae  lamen  lidei 
et  dilectionis  cor  meum  vobis  adjungitur  benevo- 
lenlia.  Optandam  vestri  notitiam,  etinsalulem  op- 
tantis  feliciter  exoptatam,  non  meis  meritis  ascri- 
bo,  sed  gratuitai  pietati  Dei,  qui  pius  pie  cum  suis 
operatur  fidelibus.  Altamen  credatis  me  vestra  non 
abuti  amicitia,  quia  ea  plenissime  fruor,  cum  per 
gratiara  Dei  ad  internae  dulcediuis  suavitalem  vo- 
cata,  cum  eo  aliqua  familiarius  audeo  et  valeo  con- 
ferre.  Sub  ejusdem  charitatis  solatio  quaeso  ut  cer- 
tis  litterarum  signis  me  faciatis  experiri,  si  juxta 
petitionem  meam  et  condictum  memoria  mei  quid- 
quam  apud  vos  postea  valuerit.  In  gratia  et  licenlia 
vestri  quam  fideliter,  quam  amabiliter  saluto  soro- 
res  nostras  debiti  famulatus  obsequio,  quae  in  spi- 
ritu  fortitudinis  Dei  robur  virtutis  resumente.",  viri- 


B 


A  liter  pro  me  steterunt,  et  ut  ita  dicam,  bouis  actibus 
vestris  pr;vcedentibus,  iii  articulum  morlis  ruon- 
tem  me  salvam  reddiderunt.  Valete. 

HESPONSUM  niLDEGARDIS. 

Ut  a  quibusdam  pravis  consuetudinibus  se  emendel 

et  ad  Beuin  aspiciat. 

0  iilia  Dei,  in  formatione  primi  hominis  ad  Pa- 
trem  tuum  accede,  et  in  ipsum  ita  aspice,  ut  voluu- 
tatem  ejus  facias,  quia  ipse  te  creavit.  In  proximo 
enim  tempore  ipse  castigando  te  admonuit,  et  ob 
aliquam  causam,  quam  in  te  video,  adhuc  monebit 
de  mala  consuetudine,  quam  tibi  bonum  est  vitare. 
Tu  quoque  in  ipsum  aspice,  et  illi  omnes  vias  tuas 
manifosta,  et  columbani  pietalis  imitar^.  Ipsa  enim 
unumquodque  bonum  opus  testiticatur  et  exsulem 
trislitiam  laborum  habet.  Tu  enim  in  hoc  disce,  ut 
puram  mentem  habeas,  et  cum  mens  tua  in  inquie- 
tudine  circuit  multa  comprehendendo  qua»  perticore 
non  potes,  tunc  in  stabilitate  sta  ct  moderationem 
disce,  quia  columba  etiam  moderala  et  stabilis  est. 
Qiiando  uamque  vehemens  ira  te  fatigat  in  purum 
fontem  patientiae  aspice,  et  ira  mox  tinitur,  et  tom- 
pestas  cessabit,  et  unda  fluctuos»  aquae,  quia  co- 
lumba  patiens  est.  Sed  cum  in  taedio  es,  ita  quod 
naturalis  motio  te  concutit,  exsilium  hujus  vitae 
attende,  ot  quod  etiam  ad  aliam  vitam  exspeclando 
anhelas,  ac  istud  secundum  Iristitiam  columbae  faci- 
to,  et  unaquaeque  utilia  aliorum  bonorum  hominum 
oollige,  et  secundum  e.\emplum  columhae  vive  el  in 
Q  ajlernum  vives. 

EPISTOLA   CIII. 

N.    ABBATISS^     IN    KOUFUNGIM    AD     HILDEGAUDEM. 

Hortatur  ut  principes  Ecclesix  excitet. 

Domiuap-  et  sorori  Hildegardi,  peccalrix  N.  et 
solo  nomine  abbatissa  in  Koufungim,  lumen  scien- 
tiae  sub  modio  silentii  non  occultare. 

Nuntii  hujus  inopina  festinatione  praevenla,  ut 
dominae  et  matri  nihil  polite  vobis  s(  ribere  potui, 
quin  potius  vulgata  enuntio  verba,  ut  dilectae  soro- 
ri ;  igilur  sic  accipite.  Celebre  factum  eist  in  ore  om- 
nium  voiumen  illud  volans,  quod  prophetae  datuin 
est  in  escam,  in  tuo  quoque  ore,  utpote  sapiens, 
requiescere.  0  quam  pretiosus  thesaurus  istelCave 
ergo  ne  cum  stulto  glutias  eum.  Discurre  autem, 
^  festina,  excita  Ecclesiam,  imo  princi]ies  Ecclesiae, 
quibiis  in  Petro  dicitur  :  Simon,  non  potuisti  una 
hora  vigilare  mecum  [Matth.  xxvi).  Viigam  enim  ab 
Aquilone  super  iniquitatem  vigilantem  te  vidisse  et 
gaudemus  et  conlremiscimus,  unde  et  litteras  tuas 
consolatorias  recipere  desideramus.  Vale  in  Christo, 
ad  ipsius  invocalionem  semper  mei  memor,  ut 
gratiae  quae  in  te  est  particeps  fieri  meroar. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Bies  sibi  paucos  superesse,  et  ut  mortem  bonis  ope- 
ribus  prseveniat 
In  spiritu  veraciter  tibi  dico  :  Aniiuam  tuam  cu- 
stodi,  ne  cum  iniquitate  coinquinetur.  Tu  etiam  cor- 
pus  tuum  cum  justitia  Dei  circumcinge.  Hoc  anle 
diem  mortis  facito,  quia  postea   nuilum  remedium 


325 


EPlSTOLiE.  —  EPIST.  CV. 


32G 


invenire  poterilis,  uisi  quautuin  per  gratiain  Dei 
et  per  ornamenlum  operum  tuorum  inveneris.  Ac- 
cipiter  enim  inimicus  tuus  circuit,  tentans  quomodo 
aniniam  tuam  vulnerare  possit.  Ab  illo  te  custodi 
per  studium  bonorum  operum  et  per  abstinentiam 
peccatorum,  quia  dies  tui  longa  tempora  non  ha- 
bent.  Unde  Spiritus  sanctus  in  te  ignem  suum  accen- 
dat,  ut  verborum  istorum  recorderis.  Unde  et  ite- 
rum  hanc  parabolam  tibi  dico  :  Arbores  in  hieme 
arescunt,  et  in  aestate  tlorent,  et  grossos  suos  pro- 
ducnnt.  Nunc  animo  tuo  hoc  intende,  quam  diu  per 
prfEvaricationem  spirilalis  vitae  in  hieme  sis,  et  per 
mulationem  morum  tuorum  in  viriditate  Spiritus 
sancti,  quae  sestas  est,  festinanter  curre,  et  hoc  mo- 
do  flores  virlutum  producito,  ac  collige  manipulos 
tuos  quanto  citius  possis;  et  tamen  interim  a  pec- 
catis  te  custodi,  quia  in  verilate  tibi  dico  :  si  gra- 
liam  Dei  qusesieris,  ipsa  a  te  non  fugiet. 

EPISTOLA  CIV. 

N.    ABBATISS.E      IN     GERBESTETHDE    AD     HILDEGARDEM. 

Ejus  petii  orationibus  adjuvari,  suasque  vicissim  illi 
promiltit. 

Venerabili  dominse  H.,  lucernse  ardenti  et  lucenti, 
N.  gratia  Dei  in  Gerbestethde  abbatissa,  licet  in- 
digua,  sic  certare  in  studio  ut  aeternum  comprehen- 
dalis  bravium. 

Quoniam,  testante  Apostolo  [Rom.  xii),  unusquis- 
que  membrum  est  alterius,  singulis  Ecclesise  liliis 
plurimum  est  gaudendum,  quod  scilicet  fama  san- 
ctitalis  vestrse  ubique  pervolans,  odorem  virtutum 
vestrarum  per  totam  innotuit  Ecclesiam  ;  qui  etiam 
in  parlibus  nostris  respirans,  ad  graliarum  actiones 
referendas  auctori  totius  boni  nostra  uon  modice 
excitavit  corda.  Unde  ego,  ultima  fidelium,  parti- 
cipari  cupiens  meritis  vestris,  precor  quam  intime 
ut  assiduitati  precum  vestrarum  interesse  merear  : 
quam  petitionem  si  exaudieritis,  oationem  meam, 
licet  vilissimam,  promptissimam  vobis  tamen  pro- 
mitto.  Praeterea  rogo  almitatem  vestram,  domina 
amanda,  ut  aliquid  mihi  de  libris  vestris  trausmit- 
tatis,  omni  devotione  semper  deserviendum.  Insu- 
per  quatenus  memoria  vestra  tanto  apud  nos  abun- 
dantius  vigeat,  quanto  his  bonitas  vestra  nos  laetiti- 
cat.  Valete. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

he  casu  pj-imorum  parentum  et  eorum  per  Chrisfum 

suscitatione. 

Tu,  filia  Dei,  in  noctibus  per  quatuor  elementa 
ascende,  quse  in  die  omnia  opera  complont.  iNox 
enim  per  tenebras  tristitiam,  et  dies  per  lucem  gau- 
dium  profert.  Scriplum  est  enim  :  Bies  diei  eructat 
verbum  et  nox  nocti  indicat  scientiam  [Fsal.  xviii). 
Hoc  tale  est;  Deus  dies  illa  est  quse  non  obscuratur, 
et  quae  per  tempora  temporum  nunquam  mutatur, 
et  sibimetipsi  diem  scilicet  claram,  lucem  de  luce 
elegit  :  quia  ipse  facturam  suam,  scilicet  hominem, 
cum  omnibus  quae  sibi  adsunt  integram  fecit.  Sed 
serpens  veniens  raulierem  per  eloquiura  afflavit,  et 
ipsa  illud  suscepit,   ac  se   ad  serpentem  reclinavit. 


A  Et  sicut  a  serpente  hoc  gustaverat,  sic  viro  suo 
idem  dedit,  et  illud  in  viro  permansit,  quia  vir  om- 
nia  opera  pleniter  perpetrat.  Hoc  autem  Deus  Ueri 
non  jussit;  sed  serpens  per  blanda  et  lusoria  verba 
raulierem  decepit.  Tali  enim  modo  gustus  carnis  a 
serpente  susceptus  est,  et  ipse  ideo  lubricus,  et  le- 
vis  ac  fallax,  ut  consilium  serpenti»  est.  Serpens 
namque  in  fallacia  sua  hoinini  nialedictionem  abs- 
condit,  quoniara  si  ei  perditionera  ostendisset,  con- 
silio  ejus  non  consensisset.  Et  ut  homo  scientiam 
boni  et  mali  habet,  sic  et  serpens  dolum  et  maledi- 
ctionem  liabet.  Sed  deinde  velox  cervus  et  fortis 
leo  in  cubiculo  suo  habuit  quomodo  hoc  divideret. 
Deus  enim  virginalem  maceriam  sibi  elegit,  in  qua 
Verbo  suo  humanitatem  praeparavit,  quia  Virgff 
commistionem  gustus  carnis  non  cognoscit,  et  ita 
Verbum  Dei  aliene  homo  factum  est.  Sic  quoque  ho- 
mo  Christus  de  die  in  diem  processit,  et  ita  serpen- 
tem  decepit,  qui  hominem  blaspheinaverat.  Dies 
enim  Christus  omnia  noxialia  noctis  superavit,  qiiia 
gustum  carnis,  quem  serpens  blande  in  honiinem 
misil,  per  emendatam  ptjenitentiam  abluit,  ac  homi- 
nem  alienum  in  hoc  modo  facit,  cum  illum  mem- 
brum  suum  ad  se  colligit.  Serpens  etiam  cum  falla- 
cia  sua,  in  qua  malitiara  abscondit,  multos  saepe 
Isedit,  ac  eos  dubios  esse  facit,  sic  ut  Deum  ne- 
sciant,  ila  quod  et  ipsos  sine  fide  et  sine  spe  discer- 
pit.  Multi  tamen  contra  hoc  pugnant  dicentes  :  Crea- 
tor  meus  me  non  perdet,  nisi  pro  peccatis  meis  per- 

P  eam.  Pugna  haec  tortoribus  martyrum  et  dolori  vul- 
nerum  Christi  assimilatur.  Prima  autem  mulier  nox 
siipradicta  fuit,  et  ipsa  nocti,  scilicet  viro  suo, 
scientiam  indicavit.  Tu  vero,  filia  Dei,  per  marly- 
rium  boni  operis  te  decoram  fac,  ita  quod  anima  tua 
in  Deo  clarescat. 

lEPISTOLA  CV. 

N.    ABBATISS^     MONTIS    S.    CYKIACI  AD    IIII.DEGARDEM. 

Se  sibique   commissas  ipsius   commendai  precibus. 

HiLDEGARDi  sanctitatis  speculo  N.  indigna  abba- 
tissa  ancillarum  Christi  in  Monte  S.  Cyriaci  Er- 
phordiae  comraorantium,  aeternae  claritatis  perfrui 
gaudiis. 

Gloriosa  dicuntur  de  te,  famula  Dei ;  proinde  te 
rogo  utmihi,  onere  peccatorum  praegiavatae,  precis 
D  tuae  porrigas  rnanum,  Dilectum  tuum  imitando,  qui 
manus  extendit  leproso.  Cognovi  enim  te  unctam 
esse  oleo  laetitiae  prae  consortibus  tuis.  Unde  te  fle- 
xis  genibus  precando  adjuro  ut  cura  illa  ccelestia  et 
aeterna  comprehenderis,  sanctaque  sanctorum  inte- 
rius,  meis  condoleas  miseriis,  Sponsum  tuum  et 
raeum  pro  me  exorando,  et  in  graliam  ejus  raeos 
excessus  reconciliando.  Quomodo  tu,  dilecta  Chri- 
sti,  charitatem  haberes,  si  compati  infirmitatibus 
aliorura  detrectares  ?  Sira  ergo  tuae  sanctitati  com- 
raendata,  et  sorores  qua^  mihi  coramissae  sunt,  et 
ora  ut  pes  noster  stet  in  via  recta,  ut  gradientes 
perfecte,  diem  attingamus  laelitiae.  Interpella  eum 
qui  nos  abscondit  in  abscondito  faciei  suae  a  cou- 
turbatione   hominum,  ut  nos  protegere  dignetur  in 


327 


S.  lUl.DEC.AKDlS 


328 


tabernaculo  suo  a  conlradictione  linguarum,    detque  .\  tuam  consolari  afllictionem  meam   disposuerit.  Mul- 


velle  el  posse  quse  pra-cipit,  qui  veritatem  in  s;i'- 
culum  cuslodit.  Fraternitatis  igilur  nostra*  ple- 
nitudinem  sanctitati  vestra?  designa  modo,  et  ut 
vestra"  precis  certitudinem  liabeamus  intime  e.\- 
oramus.     Sanctitatis    veslraj    gloria  vigeat,    tloreat, 

valeat. 

HESPONSUM  HILDKCIARUIS. 

Horiatur  ne  mente  sit  inquieta,  et  ne  in  abstinentia 

excedat. 
0  filia  Dei,  cum  cliaritate  Christi  circumdata  es, 
sed  lamen  cum  amaritudine  tui  corporis  constrita 
es  bellis,  et  rebellas  contradicendo  diabolum.  Quod 
constructionem  populi,  cuin  qno  es,  Deo  placidam 
video,  et  etiam  in  meliorem  partem  strcnue  ascen- 
denlem,  et  in  bona  conversatione  plus  aidiiicari 
quam  institutus  sit.  Anima  autom  tua  in  Deo  exsul- 
tet,  et  in  illo  devote  permaneat.  Sed  tamen  nescis 
nec  cogitare  potes  vincula  ligatorum  disrumpere, 
eorum  scilicet  qui  in  semitis  irrisionis  ambulant. 
Quomodo?  Quidam  homo  ad  magnam  turrim  aspexit 
ne  se  moveret,  sed  tamen  hoc  prohibere  non  potuit, 
et  in  inquietis  clamoribus  clamavit  :  «  Vae,  vse,  » 
et  sic  in  irrisionem  populi  ductus  est  dicentis  : 
•  Quid  proderit  tibi  semper  contra  eos  i)ellare,  qui 
te  nolunt.  <>  Sed  in  montem  e.xcelsum  aspice ;  et  ad 
illum  qui  diligenti  charitate  tibi  respondeat.  Filia 
mi,  filia  mi,  quid  vis  ?  Omnia  quae  pro  anima  tua 
poscis   implebo.    Nunc  cessa  de  inquieta  meute,    et 


tiple.x  si(iuidem  est  cordis  mei  contrilio,  quam 
per  te  alleviari  totis  visceribus  meis  exopto. 
IIESPONSFM  HILDEGARDIS. 
A  Deo  eam  valde  diligi. 
Dies  lucem  clanticat,  et  nox  tenebras  obnubilat. 
Si  autem  nox  coulra  diem  pngnare  vult,  eum  ex- 
stinguere  non  potest.  Si  vero  dies  noctem  superare 
vult,  possibilitatem  eam  vincere  habet.  Verum  au- 
teui  lumen  tibi  adsit,  quod  in  primo  die  Deus  homi- 
ni  providit.  Nam  PalerFilium  diligit,  quamvis  etim 
foras  exire  videat ;  cum  tamen  ille  tempus  tempesti- 
vum  peccandi  non  quaerat,  quasi  Deus  non  sit.  Deus 
animam  tuaiu  in  vagatione  mentis  tua;  videt,  sed 
15  tamen  niens  tua  illicita  peccandi  deridet  qua^  ani- 
mam  decerpunt.  Unde  video  te  sicut  rutilantem  ful- 
gorem  solis  per  iuspirationem  Spirilus  saucti ;  nec 
omuino  exsiiium  perditionis,  sed  aspicienlem  ad 
solem  sicut  aquilam  per  po^nitenliam,  qua'  dulcissi- 
ma  mater  est,  et  ideo  Deus  valde  amat  te.  Nunc  in 
seternum  vive. 

EPISTOLA  CVn. 

N.      ABB.ATISS.E      AD     HILDEGARDEM. 

Tentationibus  impugnata  ipsius  consilium  auxilium- 
que  precum  postulat. 
HiLDECARDi  venerabili  et  in  Christo  dilecta^,  N. 
peccatrix  et  solo  nomine  abbalissa  sororum,  ora- 
tionem  et  omniura  opcruni  in  laude  Dei  transacto- 
rum  seu  fulurorum  communionem. 


quietemtibiassume.  Nam  video  in  vero  Lumine  quod  C      Scimus,    dilectissima,    in    omnibus  vos   providam 


hoc  utile  anima;  tuae  sit.  Sed  provide  ut  terram 
tuam  in  solitudine  habeas,  et  eam  non  confringas, 
ita  ut  viridas  herbarum  et  aromatum  virtutum  por 
aratrum  laboris  attrita  germinare  non  possit.  Sa?pe  vi- 
deo  quando  homo  per  nimietatem  abstinentia' corpus 
siium  affligit.  quod  taedium  in  ilio  surgit.  et  ta^dio 
vitia  se  implicant,  plus  quam  si  illud  juste  pasce- 
ret.  Sed  quia  benevolens  anima  charitatis  in  te  con- 
stituta  est,  custodi  ut  non  frequenter  videas  hoc 
quod  carnem  imperat  vulnerare.  Sed  adhibe  tuis 
recte  constituta  tempora  unguentorum  salutis,  ut  in 
seternum  vivas.  Video  animam  tuam  valdc  rulilan- 
tem  in  puro  homine. 

EPISTOLA  CVL 

N.    ABBATrSS.E     IN     LCBBOLDESBERGE     AD    niLDEOARDEM. 

Consolaforias  ab  ea  exposcit  litteras. 
HiLDEr.Af.Dl  spon  a:   Christi   in   Monte  S.    Ruperti, 


semper  exstitisse,  et  in  hoc  nondum   defecisse  :  un- 

de  rogamus    ut  litteras  nostras    benigne  recipiatis, 

et    quid   in    eis   contine.itnr   audiatis.    Conquerimur 

enim  vestra;  sanctitati  quod  tentationibus    malorum 

spirituum  multoties   impugnamur,   et  in  partes  va- 

rias  inclinamur,    et   nisi,    Deo   adjuvante,    conforte- 

inur,  a  proceliis  eorumdem    opprimimur.  Eapropter 

vestram  sanctitatcm  iterum  et  iterum   et   etiara  ter- 

tio  imploramus  ut  pro  ^lerna  remuneratione  consi- 

lio  vestrae  bonitatis    nobis  subveniatis.   Et  quidquid 

super  liac  re  deliberaverilis,  non  viva  voce,  sed  iil- 

teris  per  prffisentium  latorem  renuntiate. 

RESPONSUM   IIILDECARDIS. 

rv  Propriam  dimittendam  esse  voluniatem  ac  carnalia 

desideria,  ut  Deo  obediatur. 

0  iilia  Ada>,  in  vera  visione  sic  docta  sum  :  Qui- 

cuuque  hoc  facit  quod    voluntates  corporis  sui  re- 


N.  humilis  gubernatrix  sororum  in   Lubboldesberge,       linquit,   hic   Abrah»,    qui    patriam    suam    reliquit, 
piam  in  Christo  orationem. 

Quanto  desiderio  faciera  tiiam  videre,  tuoque  col- 
loquio  gaudere  diu  desideravi  et  desidero,  novit 
scrutaior  cordis  et  renum  Deus,  nunquam  tamen, 
peccatis  meis  impedientibus,  ad  desiderii  mei  eife- 
ctum  potui  pervenire.  Verumtamen,  quoniam  sa^pe 
cognovi  multos  per  tuas  litleras  consolationem 
accepisse,  quibus  tamen  faciem  tuam  videre  non 
contingit,  propterea  et  ego  peccatrix  idem  sperans, 
consilium  tuum  per  pra^sentem  chartulam  quyrere 
ausa  sum,  si  forte  divina  clementia  per   honitatem 


et  viro  sapienti  qui  domum  suam  supra  petram 
a^dificat  assimilatur.  Ilomo  enim  qui  in  liac  terrena 
vita  aliam  vitam  colit,  hujus  vita  angelica  esse  pro- 
batur,  quia  tempestas  hujus  saeculi  eum  non  movet, 
nec  terroribus  diabolica?  deceptionis  prosternitur. 
Sed  sicut  Abraham  patriam  suam  reliqnit,  et  prav 
ceplis  Dei  obedivit,  sic  iste  carnalia  desideria  sua 
derelinquit,  et  praeceplis  Dei  per  eleemosynas  et 
orationes  ac  per  alia  boua  opera  obedit.  Sed  provi- 
dendum  e.st  ul  in  his  bonis  homo  slabiiis  sit,  ne  per 
diabolum  seducatur,  qui  primum  hominem  dccepit, 


3-29 


EPISTOL,^^.  —  EPIST.  ("A. 


330 


et  qui  eum  gloria  sua  despoliavit.  lu  ooinibus  quo- 
que  bonis  suis  doctrinse  supernorum  judicum  obe- 
dire  debet,  quorum  linguae  claves  coeli  sunt.  Deus 
victoriam  hujus  praelii  in  te  perticiat,  ila  quod  ab 
aiigelis  lauderis,  et  quod  sancti  in  te  gaudeant,  el 
quod  etiara  in  a^terna  gaudia  recipiaris. 
EPISTOLA  CVIII. 

N.     ABB.^^TISS.E      APLD      WIDERGOLDESDORF     AD      S.      HILDE- 

GAUDEil. 

Oplans  dignitati  renuntiare,  petit  ab  ea  quid  sibi  sit 
agendum . 
Dominae  suaj  IIildegaudi,  pia?  luatri  ancilla- 
ruin  Christi  apud  B.  Rupertum  Domino  Deo  mili- 
tantium,  N.  humiiis  minislra  et  dicta  gubernatrix 
sororum  apud  Widergoldesdorf    Deo  et  sanctse  Ma 


A  mitate  spiritus  et  tempestate  priori  aliquantisper 
quievi;  et  quia  verba  vestra  nun  ab  humano  ingenio, 
sed  a  luce  vera,  qua;  plus  caeteris  homiuibus  vos  illu- 
ininavit,  non  dubito  procedere,  consilio  vestro  quod 
proposui  facere  distuli  adhuc  perlicere.  Scire  vos 
volo,  domina  et  soror  cliarissima,  quia  sicut  prius 
vos  videre  multum  desideravi,  non  rainus  adhuc  de- 
sidero,  et  cum  corpore  uon  possim,  corde  vobis 
semper  adha;reo  :  el  qua  certum  est  charilatem 
iii  vobis  et  vos  in  charitate  manere,  per  eam 
vos  deprecor,  ut  quid  correptioni  vol  corre- 
ctioni  dignum  lux  viva  per  spiritum  suum  de 
me  vobis  mauifestaverit,  scribere  mihi  non  diile- 
ratis. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 


servieutium,   intimam   dilectionem  et    devotum  "  Eam   dijudicare  alios   in  quibus  dijudicari  nollet. 


na; 
obsequium. 

Scio,  [doraina,  quia  omnes  vise  vestrae  misericor- 
dia  et  veritas,  et  hoc  raerito,  quia  raisericordia  qu« 
de  coelo  ad  terram  Filium  Dei  attraxit,  super  vos 
prospexit,  et  superua  Sapientia  sedem  suam  in  vo- 
bis  paravit.  Quapropter,  dulcissima,  obnixe  supplico 
ut  dignemini  a  Deo  perquirere  vobis  utrum  sit  ipsius 
voluntas  ut  istara  sarcinam  portem  aut  abjiciam, 
quia  plus  adhuc  constrictione  obedieutiae  quam  Dei 
amore  perseveravi.  Idcirco,  si  auderem,  de  loco 
magisterii  libenter  discederem,  quia  mihi  valde  du- 
rum  esse  videtur  ut  omnibus  moribus  aliorum  ser- 
viam,  et  ut  involuntate  illorum  permaneara,  et  ideo 
mercedera  aliquam  me  recej)turara  non  spero.  Va- 
lete.  Sapienti  animo  pauca  sufliciant. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Vt  constanter  sustineat   impositum  sibi  onus   et  in 
Deum  confidat. 

Multum  iste  valet,  et  magnum  donum  Dei  est  in 
homine  illo,  qui  talis  est  in  scientia  ,  quod  ccelum 
sustinere  potest.  Hic  est  sensus.  Nullus  hominum 
fugere  debet,  qui  ad  hoc  valet,  ut  per  virgara  Dei 
congregationera  sanctorura  sustineat.  Sed  donum 
Dei  tibi  hoc  inspiret,  o  tilia,  ut  luraen  ipsius  diligen- 
ter  feras.  Qusedam  autem  natura  hominis  esl,  quaj 
in  primo  ortu  ejus  sicut  fumus  ascendit,  et  haec  do- 
lorera  et  araaritudinem  portat,  ac  huic  multae  cogi- 
tationes,  et  timor  atque  dubietas  se  iraplicant.  Hoc 
martyrium  tu,  lilia,  habes;  ac  in  eo  angusliam,  et  jj 
timorem,  et  dolorem  in  sequitate  vita?  sustines. 
Sed  tamen  in  hac  parte  plurimi  sancti  sicut  mar- 
tyres  ad  Deum  veniunt.  Ac  ideo  et  tu  conlide  in 
Deum,  quia  non  derelinquet  te,  et  Spiritus  sanctus 
dolorem  tuum  minuet. 

EPISTOLA  CIX. 

H.    ABBATISS^      DE      CROUCHDAL    AD    HILDEGARDEM. 

Ut  quid  in  sc  correctione  dignum  sit  indicet. 

HiLDEGARDi,  summi  Patrisfamilias  domus  pro- 
vidae  dispensatrici,  H.  de  Crouchdal  abbatissa 
humilis  et  indigna,  maternam  venerationem  cum 
ea  qua  in  Christo  conjunctae  sumus  charitate. 

Postquam  diu  desiderata  praesentia  et  affabilitate 
vestra,  Deo  opitulante,  merui'relevari,  a  pusillani- 

Patrol.  CXCVII. 


Qui  omniavidet,  dicit  :  Oculos  habes  ad  videndura 
et  undique  ad  circumspiciendum.  Ubi  vides  lutum, 
illud  ablue,  et  quod  aridum  est  fac  viride.  Sed  et 
aromata  qua;  habes  fac  saporem  habere.  Quod  si 
oculos  non  haberes,  te  excusare  posses.  Nuuc  au- 
tem  oculoshabes,  et  quare  pereos  non  circumspicis? 
Sed  magniloquium  habes  in  rationalitate.  Multoties 
enim  alios  in  his  dijudicas,  in  quibus  te  dijudicari 
non  cupis  ;  sed  tamen  aliquando  sajjienler  ea  dicis 
quai  prcfers.  Allende  ergo  attente  quod  onus  tuum 
portes,  et  coUige  bonum  opus  in  sacciilum  cordis 
tiii,  ne  delicias,  quoniam  in  solilaria  vila,  quam  re- 
quirit  sonus  verborum  tuorum,  non  valeres  quie- 
C  scere  propter  vicissitudinem  diversoruiu  morum, 
quia  tunc  novissima  tua  multo  pejora  lierent  quara 
prima,  et  etiam  tam  gravia  ut  jactura  lapidis  est. 
Imitare  autem  turturem  in  castimonia,  sed  electam 
vineam  diligenter  procura,  ut  Deuin  recta  et  pura 
facie  inspicias. 

EPISTOLA  C.\. 

L.     ABB.iTISSvE     I.N    BABEMBKRCH     AD      HILDEGARDEM. 

Petit  ub   ca  Et  ejus  conventu  mutuum  fraternitatis 
consortium. 

H.  Dominaj  et  matri  amabili,  religione  ac  dignitate 
venerabili,  L.  licet  indigna  abbatissa  in  Babem- 
berch  dicta,  una  cum  omnibus  sibi  commissis  a 
Deo,  quidquid  valet  humilium  devota  et  frequens 
oratio. 

Beatitudinivestrae  in  Christo  congaudeamus,  quan- 
tum  pro  raodulo  nostro  valemus,  quod  Dominus, 
qui  vos  prsescivit  et  sibi  praeelegit,  nostris  tempori- 
bus  spiritu  prophetite  illustravit  ac  replevit.  Nos  ergo 
prsecipue  in  hoc  Christus  laetiticavit,  quod  non  so- 
lum  ad  hoc  vos  ex  femineo  sexu  praevidit  et  prsede- 
stinavit,  verum  raultos  gratia  sua  per  doctrinam  il- 
luminavit.  Quapropter  grates  permaximas  ipsi  pro 
vobis  referirau.'^,  et  humili  supplicatione  deposcimus, 
ut  quff  in  vobis  ccepit  clementer  perliciat,  donec  ad 
aeterua  perducat.  Petimus  igitur  obnixe  ut  nos  in 
consortium  fraternitatis  vestrae  dignemini  recipere, 
et  nos  sancto  conventui  vestro  studeatis  commen- 
dare,  et  commonitoriis  litteris  vestris  nos  confir- 
mare.  Valcal  dilectio  vestra. 

11 


m 


S.  HILDEGARDIS 


ni 


UESPONSUM  HILDKC.AHDIS 

Hortatur  nd  laborem,  e(  ad  filias  sub  disciplina  con- 
stringendas. 

0  mater,  homo  qui  agruiii  illum  qui  plenitudinem 
fructuositatis  habel,  nou  fodit,  nec  fructiferum  fa- 
cit,  delinqnit,  quia  pro  prsemio  patrisfamilias  non 
laborat.  Quis  enim  bovem  et  asinum  coDStiluit  ? 
Scilicet  Deus  ad  servitutera  liominis  eos  creavit. 
Cur  autem  homo  propria  utilitate  sua  non  laboret, 
cum  ipse  totum  opus  Uei  sit,  et  cum  Deus  ipsum 
vacuum  non  constituit  ?  Deus  namque  hominem  lir- 
mamento  similem  facit,  quod  solem,  et  lunam,  ac 
slellas  porlat,  quatenus  omni  creaturae  luceant,  et 
qunlenus  tempora  lemporum  ostenderet.  Sed  si  haec 
omnia  nigra   nubes  obtegeret,  creatura  se  liniri  ti 


A  sulfer,  quantum  prae  viribus  tuis  poles  et  Deus  faciat 
ut  in  servitute  ipsius  perseveres. 

EFMSTOLA  CXH. 

E.     ABBATISS.C     SCHERIOHIS     MO.NASTERU    RATISBONENSIS 
AD    HILDEGAUDEM. 

An  credilam  sibi  curam  dimittere  possit,  et  de  his 
quae  jani  inquisieral  an  sibi  /ormidandum  sit 
aliquid. 

Reverendai  in  Chrislo  multum  diligenda?  matri 
II.  E.  Dei  gratia,  si  quid  est,  scilicet  abbatissa, 
quamvis  indigna  in  superiori  monaslerio  Ratisbonai, 
orationes  quas  potesl  cum  sincerae  fidei  et  dilectionis 
alfectu. 

Videre  faciem  vestram,  domina  dilectissima,  mul- 
tum  desideral    anima    inea,   et    ad   audienda  verba 


-   •••cc-    "..«--   — ^-^f,...,,.,    „ — —  .. 

meret.  Tu,  filia   Dei,  agrum   hunc  te  esse  cognosce,       «"s  veslri  iiiulto  lempore    arrectae  sunt  aures  meaj. 


quia  propter  benevolentiam  tuam  amplesionem  cum 
populo  habes,  ita  quod  ipse  verba  et  opera  tua  ca- 
pere  polest.  Ideo  cum  ipso  laboraie  non  fugias,  nec 
propter  vacans  otium  delinquas,  quia  ssepe  inutiles 
herbaj  in  otiositate  crescunt.  Tu  quoque  ostensio- 
nem  lirmamenti  tibi  propone,  ne  lumen  rationalita- 
tis  tuce  ob  uigras  nequitias,  fallente  diabolo,  abscon- 
das,  quasi  vix  vivas,  ac  in  his  omnibus  in  disciplina 
lilias  tuas  constringe;  quia  quemadmodum  puer 
timet  quod  virga  percutiatnr,  ita  magister  ab  omni- 
bus  timeri  debet.  Afflictionem  autem  in  his  ne  ti- 
meas,  sed  cum  hac  praimia  tua  iii  aeterna  vita  auge, 
ita  ut  spiramina  Spiritus  sancti  iii  te  thiant. 

EPISTOLA  CXL 

.\.    ABBATISS;E    VETERIS-MO.N ASTERII     MOGLNTI.E    AD    IIIL- 
DEGARDEM. 

Ul  pro  peccatis  suis  Deum  placare  studeat. 

Dominae  sua-  II.  Deo  difala"  virgini,  N.  solo  no- 
mine  abbatissa  sororum  in  Veteri-monasterio  Mo- 
guntinae  Ecclesise,  post  diutinam  aegriludineni  cailes- 
tis  vita;  beatitudinem. 

Si  aliquantuium,  domina  mea,  de  inlirmitate  ve- 
stra  convalui.-^tis,  gaudeo  ;  sin  aulem,  e.x  animo  con- 
doleo.  Eu  scribo  vobis  ausu  fainiliarilatis,  petens  ut 
meam  circa  vos  devotionem  atteudatis  ,  et  pro  pec- 
catis  meis  facie m  Domini  placare  studeatis.  Precor 
enim  vos  in  vinculo  cliarilatis  ut  per  prjjesentium 
litterarum  portitorem  ine  commoneatis,  quod  re- 
scripto  veslro,  prout  Spiritus  sanctus  vobis  donave- 
rif,  me  Ifetificetis. 

RESPONSUM   HILDEGARDIS. 

Ut  pondus  suum  deirotissime  portet,  elin  Deiservitute 
perseveret. 

Voluntas  Dei  quasi  in  signo  morlis  me  straverat, 
velut  anima  mea  dehocsspculo  suspiraret;  sed  gratia 
Dei  aliqiiantulum  rne  in  novo  dono  nunc  erexit.  Sed 
mystica  Dei  dicunt,  ut  in  vera  visione  video  :  Qui  in 
uomine  meo  ulli  dolenti  succurrit,  illi  in  parte  mea, 
qood  praemium  laudis  ast,  succurretur.  Mens  autem 
tua  flagrat  qiiasi  ignito  oleo  aspersa  sit,  unde  inter- 
dum  dolendo  faligaris,  velut  nescias  quid  facere  pos- 
sis.  Nunc  vive  in  Deo,  et  pondus   tuum  devotissime 


Pro  magno  eliam  desiderio  meo  aliijuando  litteris 
sanctitatem  vestram  salutavi,  sed  rescripta  nuUa  re- 
cepi.  Rogo  igitur,  atque  pedibus  veslris  eminus 
provoluta  humiliter  deprecor,  ut  per  praesentem 
nuntium  saltem  de  duabus  inquisitionibus  mihi  re- 
spondere  dignemini,  si  videlicet  de  re  pro  quajam 
ma.xime  aftligitur  cor  meum,  aliquod  periculum  ti- 
mendum,  velde  Dei  misericordia  praesumendum  sit. 
Scire  cupio  consilium  vestrum  de  cura  mihi  credita, 
quoinodo  vel  qiiando  expediri  possim  de  illa.  Iterum 
atque  ilerum  charilatem  vestrain  suppliciter  implo- 
rans  efffagito,  si  qua  sint  in  vobis  viscera  miseri- 
cordia^,  ut  ma.ximam  aiigustiam  cordi  meo  immi- 
C  ueiitem  scriptis  vestris  revelare  vos   non  pigeat. 

RESPONSUM   HILDEGAHDIS. 

IVon  inquirenda  qux  Deus  nesciri  vult,  nec  dimiften- 
dam  ipsi  impositam  curam. 

0   tiliie  Ada',    Deus  rationalilas   illa  est  quae    nec 

initium  nec  finem  habet,  et  per  quam    homo  ratio- 

nalis  est ;  et  eadem   rationalitas  in   ipso  animata  vita 

est,  quae  nunquam   deficiet.  .Nunc  autem  vide   et  at- 

tende  Scripluras    qua?  de   radice  Spirilus  sancti    ra- 

dicatae  sunt,  et  quae  etiam  de  rationalilate  qiiae  Deus 

est   scriptae  sunt.    Scriptura  enim  speculum   est  in 

quo   per    fidem   Deum    a.=;picimus,    quia  adversarius 

noster  vigilat  et  iion  dormit.  Ideo  cum   illa   adver- 

sus  eum  pugnare  debemus,  et  Deuin  tentare  non  de- 

bemus,    sed  devote  adorare.    Diabolus  enim   [homi- 

D  nem]   mulabilem  et  diversorum   morum  esse  scit  et 

videt,  el  ob  hoc  in  qiiietis   moribus  pacis  eum  quie- 

scere  non  permittit.  Sa;pe  etenim  Iiomo  quasi  in  im- 

pelu  a    Deo  scire  vnlt  quod  scire    non  licet,   et  per 

hoc  servilutem  Dei  dimittit  :  unde  diabolus  multum 

gdudet,  et  in  utraque  parte  eum  deficere  videt.   Ta- 

lisvero  sciscitalio    stuita   est,  sicut  illa  quae  a  falso 

propheta  quaeritur.  In  omnibus  his  Deus  non  tentari, 

sed  adorari  debet.    Diabolus    namque    ex  saevissima 

nequitia  sua  jacula  in  cor  honiinis  siepe   mittit,   qui- 

bus  homo  Deum  confundat.  Beatus  autem   homo  ea 

nec   facere  vult,   nec  eis    consentit,    sed    sicut  cum 

passione  mortis   in  eis  vivit.  Homo  autem    cum  ori- 

ginali  peccato   naturaliter  peccat  :  cum  deinde   poe- 

nitet,  et   cum    illud  propter  honorem  Dei  dimitlit, 


! 


i 


I 


333 


EPISTOL/E.  —  EPIST.  CXV. 


334 


diabolo  per  fidera  resistit.  Deus  vero  bominem  iiun-  A  quouiam     ipsi    lioc  facere    noluerunt.    Cum   opera 

quam  perdet,  qui  majorera  partera  pcccatorum  suo- 

riim  ipsi   oftert,    sed  aliam  partem  minorem  pecca- 

torum  iili  remittit.  Nunc  autem,  dulcissima  filia,  cu- 

ram  tibi  creditam  in    tali  veritate    provide,  ne  pro- 

pter  taedium  aut  laborem  eam  dimittas.  Et  vide  quod 

recte  attendas   utrum  bona  an  mala    Ecclesiae  loci 

iilius  cogilatio  tua  sit,  quia  tibi   magnum  peccatum 

aderit,  si  istud  recte  uon  attenderis.  iNam  arbor  quse 

lloribus  jiiena  est,    pulcbra  ad   vidfendum    est  ;    sed 

cum  fructus  ejus  ad   vescendum  maturescit,    multo 

uliiior  est.   Desiderium   bene  operandi   mentem   bo- 

minis  velut  flores  isetificat ;  sed  studium   operis,  sci- 

licet  cum  fructus  crescere  incipit,  multo    melius  est. 

Cum  autem  homo  bona  opera  perpetraverit,   fiuctu.'? 

maturi  apparent,  et    bona  opera  ipsius    in    a?ternis 

pascuis  cibum  vitse  sibi    preestant,  cura  de  hac  vita 

migravit.  Unde,  bona  iiiia    Dei,   bona  desideria  tua 

iu  bonis  operibus  pertice,   ut   cum    anima    tua    de 

corpore  tuo   exierit,  pulcherrimum  prferaiura  a  Deo 

tibi  emicet.  Ilsec  gratia  Dei  te  doceat. 

EPISTOLA  CXIII. 

N.      ABBATISS^       NUSSIMENSIS      MONASTERIl       AD        HILDE- 

GARDEM. 


Orationum   ejus    suffragia  exposcit  sicper  fluctuanti 
statu  sui  monasterii. 

H.  dominae  et  matri   suae  amantissimae  N.    abba- 

lissa,  licet  immerita,  sororum  in   Nussim,   tantillum 

orationis  et  servitium  cum  intima  devotione. 


iiamque  ista  feceris,  iu  aeterna  tabernacula  post 
mortem  tuam  ipsa  te  suscipient.  Nam  si  aratrum 
recte  in  terram  verteres,  et  congiuam  pluviam  ha- 
beres.  geiminans  terra  esses.  Ros  enim  iinde  ger- 
ininare  debuisti  in  te  defecit,  et  cum  rota  quam 
salutem  tuam  esse  dicis,  et  quse  tamen  cinerosa  est, 
circuis.  Nara  aratruni  tuum  cum  scientia  sanctse 
Scriptursp  in  cor  tuum  verte,  et  per  suspiria  bonae 
intentionis  pluviam  habe,  et  felici  consuetudine  per 
bona  opera  rorem  benedictionis  retine.  Haec  au- 
tem  ante  diem  mortis  tuae  facito,  ut  in  aeterniim 
vivas. 

EPISTOLA  CXIV. 

N.     ABBATISSiE    COLONIENSIS     AD    HILDEGaRDEM. 

Eam  cupiens  habere  in  ynatrem,  petit  consolatorias 

litteras. 

Dominae  ac  matri  suae  H.  coramoranti  in  terra 
Jerusalem,  N.  solo  nomine  abbatissa  in  loco  sancta- 
rum  virginum  Coloniensis  Ecclesiae,  devotissimam 
orationem  et  debitam  servitutem. 

Quantum  congratuler  beatitudini  vestrae,  verbis 
non  possum  exprimere.  Licet  enim  a  vobis  corpo- 
rali  disjungar  aspectu,  tamen  vobis  iutinio  charita- 
tis  astringor  affectu.  Desidero  enim  vos  videre,  et 
dolorera  quem  in  corde  raeo  absque  omni  humano 
solatio  fero  vobis  explicare.  Vos  autem  quae  estis 
omni  charitate  plena  iii  loco  matris  uieffi  cupio  vos 
liabere;  post  Deura  etiam  spem  meam  in  vos  posui, 


Quia  de  statu  nostro,  qualiter  in  id  quod  ante  p  et  amodo  a  vobis  cupio  consolari  et  la?titicari.  Qua- 
fuit,  ab  eo  quod,  heu  !  frustra  esse  voluit  immutatus 
sit,  beatitudinem  vestram  accepisse  fama  currente 
non  ambigimus;  suffragium  orationis  vestra'  eo  no- 
bis  propensius  et  instantius  propter  Deum  impertiri 
deposcimus,  quo  nunc  fluctuanti  animo  labore  one- 
ris  quod  circa  nos  factum  est,  variis  hinc  inde  mo- 
tibus  impeilimur  et  angustiaraur.  Scimus  enim  quia 
terribilis  est  Deus  in  consiliis  ;^uis  super  iilios  homi- 
num;  ideoque  districtionis  ejus  occulta  quidem,  sed 
nunquam  injustajudicia  formidantes,  causara  animse 
nostrae  et  vobis,  cui  prae  cunctis  raortalibus  amplius 
confidimus,  et  reverendis  sororibus  vestris  totaliter 
committiraus,  atque  rescripta  vestra  toto  corde  de- 

sideramus.  Valete. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Hortatur  ad  poenitentiam  et  bona  opera  facienda, 
0  famula   Dei,  in  circulo   solis    cum    intentione 

cordis  tui  curre,  et  pro  peccatis  tuis  ad  Deum  suspi- 

rando  anhela,    et  bona  opera     operare   priusquam 

dies  tui  inclinentur,  ubi   postea   operari   non  potes. 

Villicum  etiam  illum   attende,    qui  apud    dominum 

suum  diffamatus  est,   et  qui  debita   debitorum   do- 

mini  sui    scribendo    minuit.   Sic  tu   quoque   facito. 

Nam  ubi  officium  tuum    non    bene   servasti,   tilias 

tuas  per  adjutorium  consilii  tui  adjuva,  et  in   motu 

misericordiae  super  illas  esto,  sicut   congiua   pluvia 

super  gramen  ascendit,  et  multum   fructum  provo- 

cat ;  et  prudentior  per  pcenitentiam  et  per  miseri- 

cordiam   flliis   lucis,    scilicet  perditis  angelis,   eris, 


propter  moveant  vos  lacrymae,  moveant  gemitus 
dilectae  filiae,  et  mementote  mei,  et  rogate  Deum, 
qui  pro  nobis  pauper  factus  est,  ut  diguetur  me 
liberare  a  perpetua  paupertate,  vel  in  ultirao  loco 
aeternae  beatitudinis  collocare.  Valete  et  omnem 
congregationem  vestram  mei  parte  salutate. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Ut  onus  suum  firmiter  portet  et  oves  suas  coerceat. 
Onus  tuum  in  recto  itiiiere  firmiter  porta,  et 
oves  tuas  quantum  potes  coerce,  et  hoc  melius  tibi 
est  quam  diversa  vagatio  raentis,  quia  Deus  in  ora- 
nibus  locis  aequalem  potestatem  secundum  opera 
hominum  habet.  Prohibe  a  te,  cum  adjutorio  Dei, 
ne  mens  tua  in  vagatione  sit,  similis  diei  qua;  prae- 
D  cedit  aliquantulum  in  puro  sole  et  aliquantulum  in 
turbine.  Mens  enim  tua  aliquando  est  velut  in  tanta 
amaritudine,  quod  eam  sustinere  non  potes,  ali- 
quando  etiam  in  lassitudine  et  in  caeteris.  Nunc  au- 
tem  in  purissimo  sole  et  in  recto  calore  surge,  quia 
Deus  te  vult,  quamvis  quocunque  modo  vacilles, 
quoniam  constituit  te  quasi  oculum  aliis,  et  ideo  ab 
illo  non  recede. 

EPISTOLA  CXV. 

N.    ABBATISSiE    DE     DIDENKIRKIM   AD    HILDEGARDEM. 

Petit  ab  ea  commonitoria  verba  quse   animam  suam 
aedi/icent. 

H.  de  S.  Ruperto  magistrae,  divinique  luminis 
gratia  iUuminatae,  N.  de  Didenkirkim  juxta  Bunnam 
abbatissa,  licet  indigna,  tantilla    tantae,  et  indigaa 


XVo 


S.  HII.DKC.AKDIS 


33« 


diirn»,    orationis    instautiam,    et   debitse    servilulis  .V  leral.    Quomodo?   Cum    enim    homo  carnem  suain 


perseverantiam. 

De  vestra  pietate  et  humilitate  tanta  contidens  ad 
vos  misi  per  praesentium  latorem  has  litteras,  eo 
tenore  conscriptas,  quatenus  si  liceat,  alque  oculos 
ve<tra'  pietatis  non  ollend.it,  aliqua  niihi  commoni- 
toria  vorb »,  qua-  animam  meam  a'diticent,  el  quaj 
mihi  tiduciam  ad  Deum  prsebeant,  mater  amantis- 
simn,  brevi  scripto  remittilis.  Ne  ctenim  ex  his 
corroborari,  dum  praesens  aderatis,  opportuno  tem- 
pore  proposuistis.  Praeterea  si  amplius  non  audeo 
ropare,  utar  tamen  precibus  Chananese,  quae  respon- 
deliat  Douiino  in  Evangelio,  dicens  :  Quod  eliam  ca- 
telli  edant  de  micis  quse  cadunt  de  mensa  dontiuoium 
suorum  Matth.  xv).  Kadem  tidei  devotioue  vos  se- 
cundario  rogo,  ut  de  raensa  vestra,  id  est  de  visione 
illa  qua  multa  mirabilia  frequcnter  videtis,  mihi 
valde  desideranti  de  supradictis  summatim  appona- 
tis.  Mementote  quod  pergamenum  ea  de  causa  nu- 
por  transmisi.  Verumtameu,  quantum  in  nobis  est, 
supplicando  Deum  rogamus  ut  bonuni  quod  coepit 
in  vobis  gratuita  pietale  et  bonitate  perseverante 
fine  compli-at. 

RESPONSU.M    niLDEG.\RDlS. 

Ilorlatur    ut    cordis  sui    terram  cnlat,  ut  suis    sit 

utilis. 

Inquietam     mcntem     propter    lutulenta    loca,     et 

propter    sollicitudiuem     multarum     aquarum,    quae 

lluendo  deliciunt,    habes.    LutultTita   enim  loca    iilis 


moderate  pascit,  laHos  ct  mansuelos  mores  habet  ; 
sed  cum  ia  nimietale  ciborum  et  couviviorum  vivit, 
uuumquodque  nocivum  vitium  in  se  pullulare  facit. 
Qui  aulem  per  immoderatam  abstinentiam  corpus 
niacerat,  semper  iratus  vadit.  In  omnihus  his  bona 
terra  esto,  quatenus  tilias,  tuas,  cum  lleverint,  conso- 
leris,  et  cum  in  iram  surrexerint,  eas  recte  corri- 
pias  ;  et  cum  rabida»  fuerint,  per  te  regulari  disci- 
plinie  subjaceant.  Qua»  autein  se  in  oblivione  a  te 
verterint,  has  cum  bistorialihus  verbis  et  cum  ver- 
bis  Evangelii  inter  te  et  alios  duos  revoca  •,  et  si 
tunc  libi  non  obedierint,  tu  summo  Magistro  obe- 
diens  esto,  et  niemor  eslo  Jacob,  qui  duos  lilios 
Joseph  ciim  benedictionibus  suis  commutavit.  Nunc 
ergo  initium  boni  studii  tui  considera,  ut  cum  tidu- 
ciali  fine  fruaris,  et  ut  a-lerua  pra^.mia  a  summo 
Magi-tro  recipias. 

EPISTOLA  CWI. 

T.    AllB.lTlSS.C    ANTIUNACENSIS     AD     UILDEGARDEM. 

Certafieri  cupit  de  quibusdem  monasterii  cjus  con- 
suefudinibus,  prxs"r/im.  an  solas  nobiles  virgines 
admittai. 

HiLDEGARDi  magistrae  sponsarum  Christi,  T.  dicta 
magistra  sororum  Anturnacen-ium,  summis  spirili- 
bus  quaiidoque  conjungi  in  ca?lestibus. 

De  sanctitatis  vestra>  opinione  celebris  fama  late 
pervolans  quaedam  mira  et  stupenda  auribus  nostris 
insouuit,  sumniseque  religionis  ac  singuiaris  propo- 


-unt  qui  vicissitiidinem  pessimorum  morum  habent,  p  siti  veslri  excellentiam    exiguitati    nostra;    maxime 


et  aquie  quii-  deficiunt,  illis  scilicet  qui  duri  et  la- 
pidei  sunt,  nec  rivulis  doctrinae  sanclae  Scriptura? 
mollitiulur.  Sed  tu  iutra  te  dicis  :  Quje  vel  quid  ego 
sum  ?  et  quomodo  talia  perferre  possem?  Nunc  au- 
tem  sapientis  viri  fabulam  audi.  Quidam  cavernatiim 
locum  fodere  voluit;  sed  cum  ligno  et  ferro  foderet, 
ignis  de  quodam  lapide  in  quen:  foderat  evolavit, 
ita  quod  idem  locus  perfodi  non  potuit;  sed  tamen 
ille  ejusdem  loci  latitudinem  nolavit,  et  cum  magno 
labore  aliquas  cavernas  in  eo  perforavjt;  et  liomo 
isle  intra  se  dixit  :  Ego  valde  laboravi ;  sed  qui  post 
me  veniet,  levius  me  laborabit,  quia  sibi  ha!c  omuia 
pra-parala  inveuiet.  Hic  nempe  homo  coram  domino 
suo  laudabilur,  quia  opus  suum   longitudine  et  lati- 


commendavit.  .Multorum  naiuque  testimonio  didici- 
mus  de  .secretis  coelestibus  plurinia  mortalibus  in- 
tellectu  difticiiia  et  rara,  vobis  divinitus  ascribenduin 
revelari,  et  quu-que  vobis  ageuda,  non  deliberatione 
humana,  sed  Deo  edocente  ordinari.  .Vliud  etiam 
quoddam  de  consuetudine  vestra  ad  nos  pervenit, 
virgines  videlicet  vestras  festis  diebus  pro  orna- 
mento  candidis  quibuj^am  uti  velaminibus,  coronas 
etiam  decenter  contexlas  capitibus  earum  desuper 
impositas,  et  his  utraque  parte  et  retro  angelicas 
imagines  insertas ;  in  fronte  autem  Agni  iigurdm 
decenter  impressam;  insuper  et  digitos  earumdem. 
quibusdam  decorari  annulis:  qua'  omnia,  ut  credi- 
mus,  ad  amorem  superni  Sponsi  ducitis,  cum  justura 


tudine   niulto    iitiiior    est    quain  opus  in  molli  terra  D  sit  ut  sint  inulieres  cum  verecuudia  se  componentes, 


qua-.  aralro  subvertitur.  Ideo  quoque  doniinus  suus 
eum  pro  fortissimo  milite  computat,  qui  exercitum 
suum  bene  suslentare  potest,  et  aliis  agricolis,  qui 
fructum  in  ternjioribus  suis  dant,  eum  proponit. 
Quicunqiie  cnim  prius  laboravit,  laborem  illius  qui 
eurn  siibsequiliir  supereminet.  Faber  enim  mundi 
7»rimo  creare  ccepit,  et  postea  ministris  suis  secun- 
dum  ipsum  operari  dedit.  0  filia  Dei,  terram  tuam 
iii  temetipsa  coerce,  ne  ipsa  sine  fructuosa  utilitate 
filiariim  arescat.  Cor  etiani  tuum  in  unum  collige, 
nec  illud  in  immoderalionem  inquietorum  moriim 
figas,  ne  filias  luas  a  te  fuges.  Tu  quoque  similis 
esto  bona?  torrae  qiia-  frequenter  congrua  pluvia  ir- 
rigatur,  quatenus  bonas  et  delectabiies    herbas  pro- 


non  in  tortis  crinibus,  neque  auro,    neque  margari- 
tis,  aut  veste  [iretiosa. 

Praeterea,  et  quod  his  oranibus  non  minus  miran- 
diim  nobis  videtur,  in  consortium  vestrum  genere 
tantum  spectabiles  et  ingenuas  introducere,  quod 
nos  plurimum  etiam  admiramur.  Scimus  taraen 
vos  hoc  rationabili  causa  facere,  cum  non  ignoralis 
ipsum  Dominum  in  primiliva  Ecclesia  piscatores, 
modicos  et  pauperes  elegisse,  ac  B.  Petrum  con- 
versis  postea  ad  fidem  gentibus  dixisse  :  In  veritate 
comperi  quod  non  est  personarum  acceptor  Deus  (Act. 
x).  Verborum  iusuper  Apostoli  non  immemores  ad 
Corinthios  dicentis  :  IVon  multi  potentes,  non  multi 
nobiles,  sed  ignobilia  et  contemptibilia  hujus  mundi 


337 


epistola;.  —  EPisr  cxvii. 


338 


elegii  Deus  [I  Cor.  i).  Omnia  (iiiiiijie  pra-cedentium 
Palriiin  institiita,  quibus  ciinctos,  inaxime  spiii- 
tuales,  informari  condecet,  pro  posse  nostio  per- 
sectantes,  vestra  etiam  justa  et  sancta  omnino  esse 
scimus.  Tanla  narnque,  o  sponsa  Christi  venerabilis, 
co.isuetudinis  vestrae  novitas  exiguitatis  nostrjp  mo- 
dulum  longe  incomparabiliter  excellit,  atque  non 
modicam  admirationem  nobis  incutit.  Igitur  nos 
lantiUulse  profectibus  vestris  intime  congaudeutes, 
de  liac  re  tamen  aliquid  a  vobis  certiiis  experiri 
cupientes,  lilteras  uostras  sauctitati  vesirae  placuit 
dirigere,  iiumiliter  ac  devotissime  obsecrantes, 
quatenus  ejus  auctorilate  talis  religio  adaugeatur, 
dignitas  veslra  in  proximo  non  dedignetur  nobis 
rescribere.  Valete  et  ia  orationibus  vestris  meuio- 
res  nostri  estote. 

RESPONSIJM    HILUEGARDIS. 

Mulieres  nondebere  quaerere  ornatum,  virgines  decere 
vestes  candidas;  discernendas  nesse  obiles  ab  igno- 
bilibus  ne  se  odio  habecmf. 

Fons  vivus  dicit  :  Mulier  intra  cubiculum  lateat, 
ita  quod  magnam  vei"ecundiam  habeat,  quia  magna 
pericula  horribilis  lascivi«  species  in  primam 
muiierera  sufflavit  Quomodo  ?  Forma  mulieris  ful- 
minavit  et  radiavit  in  prima  radico,  in  qua  forma- 
tum  est  hoc  in  quo  omnis  creatura  latet.  Quomodo? 
la  duabus  partibus  scilicet,  in  altera  parte  ex  parte 
facturse  digiti  Dei,  et  in  altera  supernae  pulchritu- 
dinis.  0  quam  mira  res  es,  qu;i'  in  sole  funda- 
mentum  posuisti,  et  terram  superasti !  Sed  Paulus 
apostolus,  qui  in  summa  volavit,  et  in  terra  tacuit, 
ita  quod  non  reveiarit  quod  absconsum  fuit,  liajc 
attendit:  Mulier  quse  subjacet  virili  potestati  mariti 
sui,  illi  conjuncta  in  prima  costa,  magnam  verecun- 
diam  habere  debet,  sic  quod  non  debet  dar6  aut 
revelare  praeconium  proprii  vasculi  viri  sui  ad  alie- 
num  locum  qui  ad  iliam  nou  pertinet.  Et  hoc  fa- 
ciat  in  verbo  illo  quod  Dominator  terrae  dicit  :  Quod 
Deus  conjunxit,  homo  non  separet  [Matth.  xix),  in 
irrisione  diaboli.  Audi  :  terra  sudat  viriditatem 
graminis,  usquedum  eam  hiems  superat ;  et  hiems 
aufert  pulchritudinem  floris  illius,  et  illa  tegit  viri- 
ditatem  sui  Uoris,  deinde  non  valens  se  relevare. 
quasi  nunquam  aruerit,  quia  hieins  illam  abstulit, 
Ideo  non  debet  mulier  se  in  crinibus  suis  subievare, 
nec  ornare,  nec  exigere  in  ulla  sublimitate  coronw, 
et  auri  ullius  rei,  nisi  in  voluntate  viii  sui,  secun- 
dum  quod  illi  in  recta  mensura  placuerit. 

Haec  non  pertinent  ad  virginem  ;  sed  ipsa  stat  in 
simplicitate  et  integrilate  pulchra  paradisi,  qui 
nunquam  aridus  apparebit,  sed  semper  permanet 
in  plena  viriditate  Uoris  virgse.  Virgo  non  habet 
tegnien  crinium  viriditatis  suae  in  pni-cepto,  sed  in 
propria  voluntate  sua  per  summam  humilitatem  se 
tegit,  quoniam  homo  piilchritudinem  animae  abs- 
condet,  ne  accipiler  eam  per  superbiam  rapiat. 
Virgines  conjunctse  sunt  in  Spiritu  sancto  sancti- 
monise  et  aurora;  virginitatis  :  unde  decet  illas  per- 
Vfnire  ad  summuui   sacerdotem,    sicut  holocaustum 


B 


A  Deo  dedicatum.  Quaproptcr  decet  per  licentiam  et 
per  revelationem  in  mystico  spiramine  digiti  Dei, 
qiiod  virgo  candidam  vestem  induat,  in  clara  signi- 
licatione  desponsationis  Christi,  videns  qiiod  in- 
text;i'  inlegritati  mens  ejus  solidetur.  Considerans 
etiani  quis  ille  sit  cui  conjuncta  est,  sicut  scriptuin 
est :  Habent  nomen  ejus  el  nomen  Patris  cjus  scri- 
ptum  in  frontibus  ejus  {.4poc.  xiv).  Et  iterum,  se- 
quunlur  Agnum  quocunque  ierit  [ibid).  Deus  etiam 
habet  scrutinium,  scrutationes  in  omni  persona,  ita 
quod  minor  ordo  super  superiorem  non  ascendat, 
sicut  Satanas  et  primus  homo  fecerunt,  qui  altius 
volare  voluerunt  quani  positi  essent.  Et  quis  homo 
cougreget  omuem  gregem  suum  iu  unum  stabuluin, 
scilicrit  boves,  asinos,  oves,  lioidos,  ita  quod  non 
dissipet  se?  Ideo  et  discretio  sit  in  hoc,  ne  diversus 
populus  in  unum  gregem  congregatus,  in  superbia 
elationis  et  in  ignominia  diversitatis  dissipetur,  et 
prsecipue  ne  honestas  morum  ibi  dirumpatur,  cum 
se  invicem  odio  dilaniant,  quando  allior  ordo  super 
inferiorem  cadit,  et  quando  inferior  super  altiorem 
ascendit,  quia  Deus  discernit  populum  in  terra  sicut 
et  in  ccelo,  videlieet  angelos,  archangelos,  thronos 
dominationes,  cherubim  et  seraphim  discernens. 
Et  hi  omnes  a  Deo  amantur,  sed  tamen  cequalia 
nomina  non  habent.  Superbia  amat  principes  et 
nobiles  in  persona  elationis ;  et  iterum  illos  odit, 
cum  ipsam  interimunt.  Et  scriptum  est  :  Deus  po- 
tenlesnon  abjicif,  cum  et  ipse  sit  potens  [Job  xxxvi). 

C  Ipse  autem  personas  non  amat,  sed  opera  quae  gu- 
stum  habent  in  illo,  sicut  Filius  Dei  dicit  :  Meus  ci- 
bus  est,  ut  faciam  voluntatem  Patris  mei  [Joan.  iv). 
Ubi  humilitas  est,  ibi  semper  Christus  epulatur, 
et  ideo  necesse  est  ut  illi  homines  discernantur 
qui  plus  vanum  honorem  quam  humilitdtem  appe- 
tunt,  cum  haec  videret  quse  illis  superiora  sunt. 
Morbida  etiam  ovis  abjiciatur,  ne  totus  grex  con- 
taminetur.  Deus  bonum  intellectum  hominibus  in- 
fundit,  iie  nomen  ipsorum  deleatur.  Bonum  enim 
est  ne  homo  montem  apprehendat,  quem  raovere 
non  poterit,  sed  in  valle  subsistat,  paulatim  discens 
quod  capere  potest.  Ha?c  dicta  sunt  a  vivente  lu- 
mine,  et  non  ab  homine.  Qui  audit,  videat  et  credat 
unde  sint. 

D  EPISTOLA  CXVII. 

A.     ABBATISSA      DE     CROUCHDAL     AD       HILDEGARDEM. 

Ut  Deum  exoret,  quatenus  pro  excessibus  in  officio 
suo  commissis  safisfacere  possit. 

Amantissimse  dominse  H.  divinarum  ac  verissi- 
raarum  visionum  sacratissirao  munere  divinitus 
illustratae,  A.  de  Crouchdal,  solo  nomine  abbatissa, 
super  effluentissimura  perfect»  charitatis  donum. 

Eioquia  vestra,  mi  domina,  ad  illa  sanctissima 
anima  vestra,  ab  illa  celsitudine  contemplationis 
vestrse,  tanquam  de  vertice  seternorum  coUiuin  de- 
tluentia  in  profundissimam  cseterarum  convallem 
animarum,  quasi  iraber  super  herbara,  et  quasi 
stillae  super  gramina  rigant  eas,  infundunt  eas,  et 
germinare  eas    faciunt    germen   sinc   spina,   gernii- 


33!> 


S.  Hll.DEGAUniS 


3't(» 


iiare    eas    faciunl     supernoruiu    desideriorum    viva  A  sun)uia   laude  de  turribus    hujus    civitatis    ita  con- 


germina,  usque  ad  llironum  gloria'  suiunii  Uei  miro 
odore  prosilientia.  Opto  igitur  ego,  aiicilla  vestra, 
litteras  vestrae  sanctitatis  inlueri,  et  alloquio  dul- 
cissimiE  consolationis  veslr»  tanquam  levis  aurff» 
tlalu  rtfoveri.  Nam,  mi  mater  el  domina,  omuis 
spes,  et  securitas,  ct  refugium,  ac  tutela  mea,  in 
vestra  post  Ueiim  maternitate  dependet;  ideoque 
ad  vos  sola  recurro,  et  me  consilio  et  auxilio  vestro 
post  Chtistiim  committo.  Posco  igitur  iterum  suj)- 
pliciter,  deprecur  misericorditer,  quatenus  pro  me 
Ueum  exoretis,  et  quid  mihi  agendum  sit  pro  plu- 
ribus  excessibus  meis,  quibiis  et  in  onere  nominis 
[/.  muneris'  mihi  impositi,  seu  in  aliis  transgres- 
sionibus  delinquo,  ut  supra  deprecata  siim,  benigne 
insinuetis.  Timeo  enim  et  valde  pertimesco  me 
otfensam  Uei  incurrere.  Valete. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Commendat  illi  charitatem,  obedientiam  et  propriai 
volunfatis  abnegationem. 
In  vera  visione,  haec  verba,  quae  propter  admoni- 
tionem  raagnae  necessitatis  ardenti  desiderio  a  me 
qiuerebas  audivi  :  Valde  gioriosa  laus  ubi  iidele 
niagisterium  has  acies  habet,  videlicet  illam  qu;e 
cum  clypeis  et  loricis  atque  aliis  armis  custos 
turris  posita  est,  ut  contra  iilos  pugnet  qui  turrim 
ipsius  destruerc  volunt,  et  eliam  illam  qua?.  civita- 
lem  suam  probis  militibus  ita  munit,  ne  muri  ejns 
ab  inimicis  comprehendantur,  et  ne  hostiura  ejus 
perfidis  speculatoribus  aperiatur,  ipsique  non  in- 
terticianlur.  Isti  homines  in  beatitudine  sunt.  Qui 
autem  sic  non  faciunt,  squalidiores  rusticis  sunt, 
qui  per  seipsos  et  per  pecora  sua  villas  suas  sa- 
pienter  procurant,  ne  in  pascuis  suis  dnticiant.  Ue 
his  dicendum  non  esl  :  Quse  est  ista  quae  ascendit 
per  desertum  sicut  virgula  ex  aromatibus  myr- 
rhae  et  thuris,  et  universi  pulveris  pigmentarii  ? 
{Cant.  m)  nec  illiid  :  Quam  pulchri  sunt  gressus  tui 
in  calceamentis ,  filia  principis  (Cant.  vu).  IIoc  est, 
qui  in  exsiiio  hujus  saeculi,  quod  per  desertum  in- 
telligitur,  voluntati  suae  contradicit,  et  iu  omnibus 
operibus  suis  suspirando  ad  Ueum  ascendit,  sicut 
scriptum  est  :  Ascendit /umus  aromatum  in  conspe- 
ctu  Domini,  mortilicationem  carnis  sibi  elegit,  unde 


B 


slituto' sit ;  turris  civitatis  islius  charitas  cum  con- 
cordia  est.  Et  ([uare  turris  nominatur?  Quia  de 
altissimo  Deo  ipsa  fons  saliens  omnem  terram  cir- 
cuiens  nu.\it,  qu(Mii;ini  ipse  Deus  omnes  creaturas 
in  jilena  cliaritate  iui  lii-iposuit,  quod  nuUa  neces- 
silas  in  eis  sit.  IJnde  disce  quod  sancti  liomines, 
in  quibus  charitas  habitat,  in  nulla  necessitate  de- 
liciunt,  quia  corda  eorum  mansuetudine  et  pace 
velut  Iluenti  odore  balsami  circiimdnntur,  quapro- 
pter  et  antiquus  serpens  eos  discerpi^re  iion  potest, 
quoniara  ut  fetens  odor  ab  odore  balsami  segrega- 
tus  est,  ita  diabolus  charitatem  fugit,  et  in  caver- 
nain  ab  ea  se  abscondit.  IJbicun^iue  autem  sancti 
homines,  in  quibus  charitas  non  habitat,  in  no- 
mine  Uomini  congregati  sunt,  civitati  quae  sine 
turri  est,  et  pulchris  domibus  qua?  sine  celsitu- 
dine  sunt,  assimilantur.  LJnde  in  hac  confusione 
peeunia  justitise  atque  regulae,  quia  iirma  habita- 
cuia  non  habent,  dispoliantur,  ideoque  etiam  saepe 
destriiuntur.  Quoniam  ul  turris  civitatem  ornat  ac 
sustinet,  ita  charitas  omnes  virtules.  Milites  chari- 
tatis  qui  in  turri  positi  sunt,  obedientia,  lides  et 
spes  sunt.  ObeHientia  clypeo  circumdatur,  quia 
seraper  subdita  est;  fides  lorica  induitur,  quia 
omnia  hona  quae  in  Deo  sunt,  quie  oculus  nunquam 
vidit  probat;  spes  autem  coelum  cum  omnibus  or- 
namentis  suis  per  lidem  complectitur.  Fides  vero 
per  obedientiam  Deum  semper  aspicit,  ita  faciens 
ut  ei  praecepit.  Deus  enim  charitas  est,  quia  omne 
opus  suum  pium  est;  sed  per  humilitatem  de  ccelo 
descendit,  ut  captivos  suos  liberaret,  qui  charita- 
tem  reiiquerunt,  quando  ipsum  non  cognoverunt. 
Iloc  per  humanitatem  suam  fecil,  et  idem  exem- 
pliim  nobis  reliquit.  Quomodo  ?  Quando  propriam 
voluntatem  nostram  in  officiis  hujus  saeculi  relin- 
quimus,  post  vestigia  ejus  ambulamus.  Quando  au- 
tem  in  nomine  ejus  in  unum  gregem  congregamur, 
quemadmodum  ad  aquilam  alia  volatilia  congre- 
gantur,  Abraham  imitainur,  qui  populum  suum  et 
regionera  patrife  suae  reliquit,  atque  in  aliena  re 
circumcisionem  secundura  prfeceptum  Uei  perfecit. 
Sed  quando  per  hominera  qui  nobis  simiiis  est,  prae- 
ceptis  Uei  obedimus,  in  benedictionibus  sicut   stellae  > 


et  de  fumo   aromatum,   et  de  morliticatione  carnis       cceli  multiplicamur,    velut  etiam    Deus   Abrahae  per 


omnes  virtutcs  in  eo  crescunt,  quibus  nunquam 
saturatur.  Illi  qui  hoc  facit  de  supernis  angeiorum 
et  sanctorum  dicitur  :  Quam  pulchri  sunt  gressus 
lui,  id  est  studium,  in  quo  in  ista  mortiticatioue 
arabulas,  filia  principis.  Sed  ab  ore  prophetac  iste 
al)jiciendus  est,  qui  nec  frigidus,  nec  calidus  est, 
quia  nec  in  terrenis,  nec  in  ccelestibus  quidquam 
laborat.  Sed  eum  locustis  assimilo,  quae  nec  cum 
vobitilibus  recte  volant,  nec  cum  animalibus  in 
terra  recte  ambulant,  sed  quae  similes  turbini, 
qui  cito  deficit  sine  utiiitate  vadunt. 

0  tiiia  sacri  nominis  aures  tuas  aperi,  atque 
diiigenti  corde  proposita,  signa  hujus  parabolici 
sermonis    audi,    videlicet,    quara   magna    gloria  in 


angeliim  suum  repromisit,  et  alienani  rera  secun- 
dum  incarnationem  suam  requirimus,  pro  uihilo 
nos  reputantes,  ac  in  spiritali  vila  laborantes.  Cum 
hoc  facimus,  turrim  nostram  probis  militibus  per 
humilitatem  undiqiie  munimus  :  probiqiie  mililes 
sumus,  cura  voluptatem  iiujus  saeculi  superamus, 
et  cuni  furorem  irae  viucimus,  iitique  pauperlalem 
noslram  propter  araorem  Christi  toleramus,  et  cum 
inimicabiiia  homicidia  odii  ac  invidiae  a  nobis  abji- 
cimus;  atque  cum  alios  poccatores  similes  nobis 
non  spernimus,  nec  injusta  judicia  super  eos  judi- 
camus,  et  cum  super  justos  atque  innocentes  fal- 
sum  testimonium  non  qiiaRrimus.  Hi  probi  milites 
sunt  (|ui    civitatein    nostram  undique  custodiunt,  ita 


341 


EPlSTOLit;.  —  ElMSi.   CXVlll. 


342 


ut  murus  sauctce  regulee  et  conversationis  nostrae 
ab  inimicis,  videlicel  odiosis  ac  invidiosis  niori- 
bus,  non  perfodiatur,  et  ne  ostium  pacis  per  con- 
tradictionem  repudietur;  quoniam  si  hoc  lit,  clau- 
sula  ostii  nostri  reseratur,  inimicique  nostri  in  ci- 
vitatem  nostram  secure  ambulant.  Et  ne  simus  cum 
illis,  qui  semper  erranti  corde  sunt  dicentes  :  Hoc 
quod  hominis  rationalitas  nobis  ponit  et  eligit,  no- 
lumus,  quia  quae  nos  ponimus  et  eligimus,  utiiiora 
et  justiora  illo  sunt.  Isti  insidiatores  sunt,  qui 
civitatem  nostram  per  insidi;is  suas  destruunt,  quia 
quaj  de  antiquis  et  sanctis  magisterialibus  medi- 
cis  nostris  in  jejunando,  in  vigiiando  et  in  orando, 
sive  in  aliis  virtutibus  constituta  sunt,  repudiant, 
et  voluntatem  suam  pro  Deo,  qui  ipsos  creavit, 
eligunt.  0  tilia  sanctimonise,  nunc  audi  :  Turris  tua 
sine  probis  militibus  vacua  est,  et  custodes  civita- 
tis  tuae  obdormierunt,  atque  ita  in  inaquositatem, 
et  maxime  propter  proprietatera  voluntatis  suse 
ducti  sunt.  Ideoque  turris  et  civitas  tua  tam  aridae 
sunt,  quod  vix  consistunt.  De  somno  itaque  tuo 
surge,  quiafunes  navis  tuae,  qui  consuetudo  sancta^ 
conversationis  sunt,  nondum  rupti  sunt;  sed  in 
niagua  stultitia  morum  te  occupantes,  rumores  qui 
tibi  conveniant  queeris.  Hoc  tibi  non  expedit;  sed 
sicut  in  desertis  habitaculis  magtii  et  parvi  atque 
cfpci  mures  sunt,  qui  vestimenta  hominum  corro- 
dunt,  ita  per  lisec  omnis  consuetudo  sancta  discin- 
ditur.  Majores  raures  iuquielse  mentes  impietatis 
sunt ;  parvi  vero  stultitiani,  qu£e  a  via  veritatis 
nocturnalis  est,  significant  :  cseci  autem  vanitatem 
hujus  sseculi,  qua?  a  luce  justitius  caeca  est,  Osten- 
dunt.  Unde  in  Evangelio  scriptum  est  :  Omne  re- 
gnum  in  seipso  divisum  desolabitur  {Luc.  xi).  Nunc 
aspice  in  quam  magno  ardore  Spiritus  sancti  plan- 
tala  sis.  Quapropter  et  ministerio  suo  in  te  carere 
non  vult,  et  primam  regulam  B.  Benedicti  alio- 
rumque  magistrorum  diligenti  corde  attende,  ut 
non  pereas,  sed  ut  in  eelernum  vivas.  Vos  autem, 
.  0  cuncti  magistri,  providete  stultis  agricolis  illis 
sirailes  sitis,  qui  cum  aratrum  per  seipsum  recte 
ambulans  vident,  gaudiurn  liabent;  cumautem  curve 
incidit,  tsedium  habent  id  recte  vertere;  et  etiam 
cavete  ne  Paterfamilias  vobis  dicat  :  Inutilcs  mihi 
estis,  quia  villicationem  vestram  non  recte  perfici- 
tis;  sed  sollicite  considerate,  quse  necessitas  et  quse 
adversitas  subditorum  vestrorum  sit,  et  cum  omni 
sollicitudine  eos  protegite. 

EPISTOLA    GXVIII. 

G.     SANCTIMONIALIS      AD     HILDEGARDEM. 

Quam  grave  ipsius  Jerat  ahsentiam. 

HiLDEGARDi  matri  suse  sibi  in  Christo  ailectissimaj, 
G.  illa  sua  et  vere  tota  sua,  quod  oculus  non  vidit, 
nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit  [II 
Cor.  ii). 

Quid  scribam  vel  quid  dicam  tam  unicse,  tau- 
quam  in  Christo  dilectissimte  matri,  penitus  ignoro, 
quia  ipsa  vis  amoris    omnem    milii    sustuiit  scieu- 


A  tiam  locutionis;  imo  etiam  vinum  raoeroris,  quo 
divma  absentia  tua  me  inebriari  fecit,  tantum  me 
aftlitit,  ut  non  solum  dictandi,  verum  etiam  vivendi 
mihi  fastidium  generarit.  Melius  enim  mihi  fore 
crederem  nunquam  te  vidisse,  nunquam  te  erga 
rae  tam  benignam  tamque  raaterna  viscera  geren- 
tem  sensisse,  quam  per  tanta  locorum  spalia  late 
separata  sine  mora  lugeo  te  quasi  perditam.  Spero 
autem  Deo  raeo,  et  ideo  meo,  quia  nihil  habeo  cha- 
rius,  eo  quod  nunquara  csenulentara  corporis  hujus 
deponere  me  sinat  formulam,  priusquam  dulci  tua 
visione  ac  melliflua  collocutione  me  fecerit  Itetili- 
catam.  Quod  si,  peccatis  meis  exigentibus,  non  eve- 
nerit,  tameu    in  hoc,   ut  pietati  ejus  confido,  spem 

.,  raeam  non  frustrabit  quin  me  ibi  te  concedat  vi- 
dere,  ubi  nunquara  ab  ipsius  separemur  visione. 
Quid  plura?  Rogo  autem  te,  raater  allectissiraa,  ut 
eum  in  cujus  araplexibus  jugiter  commoraris,  et 
siib  cujus  umbra,  ut  hinnuliis  a  fervore  tentatio- 
num  et  vitiorum  requiescis,  pro  me  deprecari  di- 
gneris,  quatenus  raihi  adhuc  erranti  et  eura  per- 
quirenti,  sed  heu !  rainirae  invenienti,  se  invenien- 
dum  raanifestet,  et  sub  umbra  illius  quem  desi- 
dero,  me  quandoque  sedere  faciat.  Vale. 

RESPONSUM   HILDEGARDIS. 

Gratulatur  illi   quod   viam  angustam    sit  amplexa. 

0  lilia  Dei,   in   pura   scientia   tidei  heec  verba  ad 

te  dicta  audi  :    Vox   turturis    audiia   est  in    terra 

C  nostra  (Cant.  ii).  Hoc  est  de  Filio  Dei,  qui  contra 
caruis  jura  ex  integra  terra  Mariae  Virginis,  natus 
est.  Florcs  omnium  virtutum  et  ornamenta  oranium 
pigmentorum  processerunt,  quee.  in  se  odorem 
suavitatis  virtutum  babuerunt.  Hortus  enim  harum 
virtutum  in  peregrino  filio  surrexit,  qui  ad  patrem 
suum,  sciliset  omnipotentem  Patrem,  in  se  reversus, 
peccata  sua  confitendo  cucurrit,  quem  ipse  osculo 
humanitatis  Filii  sui  suscepit.  Et  tunc  vox  turturis 
auditur,  cum  propter  amorera  Dei  raundum  cuni 
voluutate  nostra  relinquimus,[ut  etiam  turtur  prte 
reliquis  volatilibus  solus  manet  cum  socium  suum 
amittit.  Sic  tu  etiam,  charissima  filia,  fecisti 
quando  pompam  hujus  mundi  reliquisti.  0  quam 
puichra    calceamenta   tua,    tilia  regis,   fuerunt,  cum 

^  propter  amorem  Dei  arctam  et  angustam  viam  spi- 
ritalis  vitee  intrasti!  Unde,  o  filia  Sion,  gaude,  quia 
in  medio  cordis  tui  Spiritus  sanclus  habitat.  Con- 
sidera  enim  quod  consolator  tuus  sicut  lilium  inter 
spinas  te  constituit,  cum  pompara  et  divitias  saeculi 
hujus,  quas  Filius  Dei  spinas  nominavit,  habens, 
spiritalem  vitam  elegisti.  Tu  etiam,  sicut  rosa  in 
Jericho,  in  passionibus  conversionis  tuse.  rutilabas. 
Nunc  autem  de  te  gaudeo,  quia  in  te  completa  sunt 
quse  de  te  audivi  et  desideravi ;  et  tu  mecura 
gaude.  Ego  vero  in  vera  optione  opto  ut  raurus 
pretiosis  lapidibus  et  margaritis  ornatus  tias  in 
conspectu  Dei,  et  in  laudibus  oranis  coelestis  exer 
citus  fias.  Gaude  igitur  et  laetare  in  Deo  tuo,  quo- 
niam  in  seteruum  vives. 


313 


S.   im.DECARDIS 


344 


EPISTOLA  CXIX. 

B.     S.\CERUOTIS     .\D     IIILDEG.\  R  DKM. 

JEyre  fert  qtiod  proposittim  deserenti  ssectili  dif/era- 
tur,  ipsius  preces  exposci/,  et  librtuyi  ejus  ad 
traiiscribenduvi . 

HiLDEGARDi  ruagistra?  sponsarum  Christi  dignis- 
sima»,  B.  Dei  }j;ratia,  licet  iudigiius  Dei  sacerdos 
et  peccator,  intima>  dilectionis  et  omnis  obsequii 
devotam  certitudinem. 

Tfpdet  me  vit;»'  mea>,  quia  repletus  sum  amaritu- 
dine,  et  quia  propositum  cujus  couscia  es,  virgo 
sanctissima,  exspectando  quosdam  lldeles  amicos 
meos,  adhuc  dillero.  Via  mea,  ut  propheticis  utar 
verbis,  undiijue   septa  est  spinis  et  maceria.  Verum- 


A  suam  tibi    porrigat,   ut   vivas  in    felernum,    ubi   sol 
nou  obscuratur. 

EPISTOLA    C.XX. 

V.    ,\D    HILDEGARDEM. 

ExcMsat  se  quod  enm  nec    corpore,  nec  scriptis  insi- 

fnverit. 

Domina^  H.  religionc,  sapientia,  disciplina,  mo- 
ribus,  postromo  omni  utriusque  hominis  virtule 
plenissimse,  ille  suus  per  omnia  V.  in  se.xta  cum 
Martlia  laborare,  in  septima  leintegrari  in  octava 
cum  Maria  jocundari. 

Quomodo  me,  domina  dilectissima,  ab  aspectu 
et  coUoqnio  vestra>  dulcedinis,  raihi  omni  mellis 
sapore   gralioris,  tandiu    subtra.xisse   potuerim,    vel 


„       ,,  •,•.,.        interim    litterulis    saltcm     visitasse    vos    distulerim, 

tamen  ilagella  qua"  per  omnia  erudiunt  Israel  peni-  t>  .•  ••       j     •      •  ,   ,  j 

"        ^        '^  i^  D  memetipsuni    satis  admirari    nequeo,    totumque    id 

parvitatis  meie    desidiae  deputo.  Vcstram  etiam  pie- 


tns  non  renuo;  sed  quia  cum   tentatione  proventum 

non  faciunt,  ne  succumbam,  et  ad  linem  propositi 

non    perveniam    valde    pertimesco  :    non    quod   ex 

consolatione   tua,    quam    frequenter    aspicio,  pluri- 

mum    confidens,    cor    meum     et    inter    peccata    et 

jErumnas   laetilicatur.    Quapropter,     virgo    Deo    de- 

vota,   nos  omnes   post     Deum     ad    te     suspirantes 

summopere  petimus,  quserimus,    pulsamus,   quate- 

nus    a    solitis  precibus   nullatenus     desistas,   donec 

locu3i  certum  habitationis  nobis,  aut  si  id  tibi  ten- 

tatio   in  Deum  videatur,   saltem  nunc  discretum  re- 

ligionis  ordinem  misericors  Deus  tibi  pro   nobis  in- 

sinuare  dignetur.   Ista   Deum  per  te  ordinasse  non 

diibium  esse  nos  credimus  ;  tu  re   e.xperta   es.  Nihil  ,     . 

....  ^    •,  .     .       •    <.,  catoris  memor  esse  oignemini. 

enim   in  terris  lit  sine   causa.    Et  idcirco  sicut  ani-  C 

mam  meam  occultorum  Dei  judicio  ab  angustiis  ex  RESPONSUM  IIILDEGABDIS 

parle  liberabas,  ita  nos  omnes  per   dispositum   in 

te  a  Deo  modiim    liberare  a    dubietatis    errore    de- 

bita  peccatrix  non  dilfugias.   De  ca^tero  litte.ras  tuas 

et  de  his    et  aliis    desidero.    Pra?terea  librum  tuum 

transcribere  multum  cupio. 

RESPO.NSUM    HILDEGAHDIS. 

Animat    eum  ad  proposltum    suum   prosequendum . 

Haec  dicit  Spiritus  :  Laude  dignissimum  est  et 
mirabile  quod  peregrinus  ad  patriam  festinat.  0 
quam  magnus  luctus  et  mceror  tuuc  oritur  inter 
cives  et  notos  illius  qui  cum  ipso  epulabantur  et 
ludebant!    et    o     qiiam     valde     erubescunt  lascivi. 


tatem  hujusmodi  mea  inconcinnitate,  quod  absit ! 
olFendisse  valde  timeo,  et  merito,  quippe  quem 
antea  nec  voce,  nec  habitu,  nec  facie,  necdum 
etiam  fama  agnitum,  ut  primum  veni,  quod  factu 
perdiflicile  est,  gratia  vestri  benignissime  rece- 
pistis,  et  statim  vestri  colloquii  parlicipatione,  quod 
magnum  duco,  recreare  dignata  estis.  Verum  quia 
poenitet,  ignoscetis.  Animus  enim  meus  nunquam 
non  promptus  fuit,  facultas  vero  defuit.  Promitto 
igitur,  si  quid  promittere  possum,  me,  si  Deus  fa- 
cultatem  dederit,  quantocius  emendaturum.  Interim 
aut  orationibus  vestris    pro  Deo   mei  miserrimi  pec- 


Horiatur  ad  contemptum  mundi. 
Qiii  vita  est,  ha^c  verba  mihi  oslendil  diccns  :  Tu 
similis  es  aquae  qua'  movetur  iu  tempestate,  et 
quai  iterum  manet  in  tranquillitate.  Victoria  tibi 
dicet  :  Libenter  ingredere  ad  te ;  sed  tu  ca^dis  me, 
quando  faciem  meutis  tuse  abscondis :  ita  quod 
dubius  es,  non  habens  volantes  pennas  in  securi- 
tate,  ubi  non  es  iu  amplexione  contemptus  mundi. 
0  homo  cito  veniet  tibi  resurrectio,  si  pulverem 
cineris  a  te  excutis  dicens  :  Si  non  possum  stare 
in  sole,  volo  tamen  me  abstrahere  de  liito  pulveris, 
et  vcstem  meam  abluere  de  vicissitudine  morum 
hujus  saeculi.  Tunc  columba  dabit  tibi    unguentum. 


quod  sodalis  ipsorum    relinqiiit  vasculum  quod  cum  I)  el     vuluus   tuiim     terget.    Nunc  surge    et   vive   in 
ipsis    portabat!   Respice   quod  in    oculo   viventis   in       fpternitate. 


magno  studio  praivisus  es,  sicot  mitissimus  pater 
ovem  suam  requirit.  Socii  qui  in  latitudine  otiosi 
sedent,  mutuam  pacem  habent ;  fortissimus  autem 
miles  in  magnis  turbinibus  est.  Sta  in  via  rectitu- 
dinis,  et  pra-para  animam  tuam  ad  pugnandum 
cutn  illis  qiii  seraper  militant  in  legatione  regis. 
Vide  quia  si  aliquod  volatiie  crabronum  a  sociis 
suis  recederet,  et  in  altiim  respiciens  ad  solem  vo- 
lare  inciperet,  omnis  turba  muscarum  irrueret  in 
illud,  volens  ipsum  opprimere ;  sed  sol  tegeret  illud 
Inmine  suo,  ne  ipsum  ultra  viderenl,  et  sic  aufii- 
geret.  Tunc  omnis  turba  illa  scandalizaretur,  et 
sic   iUud    probus    miles    efficeretur.    Deus     manum 


EPISTOLA  CXXI. 

T.    MONACHl    S.    BE.NEDICTI     AD    HILDEGARDEM. 

Optat  ejus  prscsentia   perfrui  atit   saltem  ipsius  lit- 
teris  in  Deo  corroborari. 

Dominae  serenissimae  ac  vere  beatae  H.  Spiritu 
divinae  visionis  decoratae,  monacliorum  S.  Benedicli 
infimus,  quamvis  indignus  sacerdos,  T.,  devot« 
servitium  obedientiae  cum  omni  humilitatis  siib- 
jectione. 

Qui  confidunt  in  Domino  intelligent  veritatem,  et 
fideles  in  dilectione,  etc.  {Sap.  iii.)  Haec  sacrosancta 
dicta  per  os  supern.r-  sapientiae  edita  multorum  re- 
latione  veridica  in    te  fore    cognovi    et    credo    com- 


345 


EPlSTOLt:. 


EPIST.  CXXIII. 


346 


pleta.  Quod  enim  sacris  Scripturis  testantibus  in- 
venio,  fidelissime  teneo,  quod  omne  verbum  im- 
possibile  non  sit  apud  Deum.  Igilur  famaui  quam 
rumore  vulgante  agnovi,  quamvis  sanctas  tuas 
reveiationes  non  viderim,  veram  esse  non  dubilavi. 
Scio  itaque  in  veritate  quod  quia  tiduciam  tuam  in 
Domino  posuisli,  ideo  veritatem  ipsis  intellexisti, 
et  quia  tideiis  in  dilectione  illi  acquievisti,  donum 
divinae  revelationis  et  Spiritum  coilestis  consola- 
tionis  suscepisti,  et  pacem  electorum  Dei  acqui- 
sisti.  Nunc  vero  quia  omnipotentis  Dei  misericordia 
amplior  in  te  est  inventa  quam  in  caeteris  morta- 
libus,  ideo  non  tentando,  neque  superbiendo,  sed 
.solius  Dei  gratiam  simpliciter  per  te  deprecando, 
supplex  rogo,  ut  memor  sis  illius  vocis  Dominicae, 
Unum  ex  meis pusillis  nolite  contemnere.  Considera 
ergo  ne  litteras  mea?  pusillanimitatis  conteranas, 
sed  per  amorem  Jesu  Cbristi  preces  meas  te  oro 
clementer  exaudias,  et  ut  pro  delictis  meis  apud 
Deum  intervenias,  et  sanctis  tuis  precibus  vitam 
meam  subleves,  et  negligentias  meas  admonere  di- 
gneris  per  litteras  tuse  correptionis.  Valde  enim 
mihi  est  optabilis  correptio  tuae  dulcissimae  cha- 
ritatis.  Ergo  indignum  me  judico  munere  tuae 
chartse  amantissimo,  sed  credulitatis  mese  merce- 
dera  a  te  recipere  cupio.  Credo  enim  per  Spiritum, 
per  quem  cuncta  prseterita,  praesentia  et  futura 
perspicis,  etiam  tibi  patere  secreta  mei  cordis.  Vere 
nunquam  vidi  diem  mihi  dulciorem,  quam  ul  ad 
tuam  prsesentiam  pervenirem.  Mallem  namque 
nudis  pedibus  incedere  pro  sola  verborum  tuorum 
auditione,  et  nirais  jucundum  mihi  esset  atque 
optabile,  si  vel  tuas  excellentissimas  visiones,  vel 
aliquas  tuae  beatitudinis  litteras  mererer  percipere. 
Omnipotens  Pater  per  virtutem  sui  FiJii  Domini 
nostri  Jesu  Christi  et  per  cooperationem  Spiritus 
saucti  incolumem  te  longo  tempore  dignetur  con- 
servare  ad  correctionem  sanctae  suae  Ecclesiae. 

RESPONSU.M  HILDEGARDIS. 
Ejus  desideria  esse  bona^  et  ut  fortis  sit  in  praelio. 
Lux  vivens  dicit  :  0  homo,  rivuli  fluunt  de  me 
ad  viriditatem  mentis  tuae;  sed  tamen  mens  tua 
est  ligata,  et  etiam  acuta  per  vicissitudinem  morum 
in  tenebrositate  dispersi  venti  :  et  occultae  cogila- 
tiones  tuae  in  mente  tua  interdum  decipiunt  te,  et 
gustus  operis  tui  interdum  tangit  te.  Vultus  autem 
desideriorum  tuorum  videt  ad  me  per  gaudium 
ascensionis,  quod  nondum  potes  in  opere  tuo  ca- 
pere.  Valde  bona  sunt  desideria  quae  turrim  aedifl- 
cant  in  altitudine  suavitatis  boni  odoris.  Unde  gau- 
dent  angeli  propter  opera  facturae  digiti  Dei,  quae 
cpera  Deum  gustant,  rumpendo  cibum  nequitiae 
peccatorum.  Nunc  tu,  o  miles,  esto  fortis  in  praelio 
quandiu  vivis  in  corpore  tuo,  quia  inimicus  tuus 
non  fatigatur,  et  pugna  non  deticit.  Talia  sunt 
opera  tua,  ut  mitissimus  Pater  super  te  gaudeat, 
et  ni  verbum  ejus  animam  tuam  clariiicet,  et  ut 
igneus  amator  unguentum  tibi  salutis  infundat  et 
viriditatem  floris  sapientiae. 


B 


EPISTOLA  CXXII. 

B.    AD     HILDEGARDEM. 

Peccatis  gravatusipsius  petit  orationes. 

Amautissimae  ac  desideranlissimae  dominae  suae 
ac  matri  H.  B.  peccator,  post  hanc  vitam  fragilem 
et  caducam  perenniter  gaudere  cum  Christo  Do- 
mino. 

Beatum  me  fore  exislimo,  si  litteris  sanctitatis 
vestrae  cousolari  promeruero;  sed  quia  prudcntis 
medici  esl  ssepius  vulneratum  hominem  visitare, 
et  carnem  supertluam  et  putridam  resecare,  ne 
postmodum  deterior  tlat  corruptio,  si  caute  et  dili- 
genter  recisa  non  fuerit,  rogo  ut  pro  amore  pii 
Redemptoris  plagas  vulnerum  meorum  crebrius 
inspiciatis,  ut  nullum  in  eis  per  Dei  misericordiam 
et  vestrum  consilium  vestigium  corruplionis  rema- 
neat.  0  dulcissima  mater  ac  desiderantissima,  jam 
diu  desideravi  de  baculo  meo  venire  ad  vos.  0  dul- 
cissima  domina,  oculis  cordis  vos  semper  intueor, 
vobiscum  loquor  mente  et  conversor.  Scio  quod 
Deo  meo  peccavi  in  opere  suo.  Cognosco  me  pec- 
casse,  orate  pro  me.  Non  quaero  terrenum  lucrum, 
non  rem  transitoriam,  sed  gratiam  Dei  mei  et  sa- 
lutem  animae  meae.  Succurrite  mihi.  0  quanti  milii 
sunt  orationum  vestrarum  conlinuata  praesidia.  Ut 
igitur  a  desiderio  meo  omnino  non  fraudarer,  do- 
mina  mea,  satisfacere  mihi  volens,  clientem  hunc 
cum  litteris  istis  ad  vos  mittere  curavi,  qui  vos 
ut  dominam  et  matrem  pio  complectitur  amore. 
p  Consolationem  vitae  praesentis  et  perpetuam  beati- 
tudinem  cum  sanctis  tribuatvobis  Deus.  Amen. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Horfatur    ad  pcEnitentiam    cujus  varios  gradus  re- 

fert. 

Hsecinvera  visione  audivi  :  Quinque  operationes 
opus  Dei  in  homine  habuit.  Prima  est  quod  homo 
formatus  est,  secunda  quod  spiraculum  vilae  acce- 
pit,  tertia  quod  intellexit  quod  operari  potuit, 
quarta  quod  bonum  opus  suscepit,  quinta  quod 
malum  cognovit.  Haec  similitudo  ad  quemlibet  ho- 
minem  respicere  potest.  Prima  vice  intelligitur 
quod  homo  criminum  suorum  cum  suspiriis  memi- 
nit,  ita  quod  inutilia  sunt;  secunda,  quod  a  crimi- 
nibus  aliquantulum  declinat;  tertia,  quod  ea  con- 
D  fiteudo  aperit;  quarta,  quod  pffiuitentiam  agit; 
quinta,  quod  se  malo  alienum  fac't.  Ideo  tu,  homo, 
in  his  operibus  quae  Deus  in  homine  operatus  est, 
fac  timendo  et  tremendo  poenitentiam,  quoniam  in 
aliqua  parte  opus  ipsius  contrivisti.  In  audientia 
enim  sacerdotis  quandiu  vixeris,  et  possibilatem 
habueris,  aliquid  laiidis  in  gemitu  et  suspirio  Deo 
exhibebis. 

EPISTOLA  CXXIII. 

H.    JIAGISTRI     DE    TRAJECTO    AD    HILDEGARDEM. 

In  camino  tribulationis  excoctus,  ipsius  scriptis  cu- 
pit  refrigerari,  et  an  sit  in  numero  salvandorum 
rescire. 

H.,  salve,  Christi  nobilis  sponsa,  susceptura  in 
corruplae    vitae    sponsalia.     Quis,    qualis,     quantus. 


347 


S.  HlLDFAiAHDlS 


348 


qiioniodo,  utide  sim,  scilicel  H.  niagisti-r  dc  Tra- 
jecto  iudignus,  ex  praesenli  latore  habes  cogao- 
scere. 

Christi  bonus  odor,  qiiasi  nngueulura  ctlusum, 
de  te  longe  lateque  tVagrans  noslris  indignis  auri- 
bus  spirando  intlavit,  te  superna  visitaute  gratia, 
Irequenti  illustratione  splendoris  divini  coelitus  ita 
desuper  irradiari,  ul  nonnunquam  quarumlibet 
causarum  eventus,  el  rerum  exitus  occulta  dispen- 
satione  l)ei  pra-tinitos,  per  inhabitanteti  iu  le  ejits 
gratiam  tihi  concedatur  contetnplari,  niaximc  cura 
hoc  libi  instanter  llagitaveris  revelari.  Qua  de  re 
ego  huniilis  et  dejectus,  variis  doloribus  ac  multi- 
modis  adversitatibiis  e.\'agilatus,  iiimirum  inellabi- 
libus    propriis  reatibus   id 


A  iu  coiispeclii  ejus  assistuul.  Nuuc  aulem,  o  serve 
Uei,  in  meliore  via  parvaj  fenesleUa;  in  splendido 
lumiue  in  te  apparent,  ila  quod  e.xoptando  bonum 
desideras;  in  altera  vero  via  in  nigro  turbine  occu- 
patiis  es.  Sed  tu,  o  iniles,  cutn  clara  militia  surge, 
et  turbinem  huuc  vince,  quoniam  gratia  Dei  te  lan- 
git  et  monet,  sicut  etiam  in  scientia  secreti  tui  in- 
telligere  potes.  Sic  declina  a  malo  et  fac  bonum,  et 
Deus  te  requiret  et  iu  te  quiescet. 

EPISTOLA  C.X.XIV. 

C.     B.    SACEI\1)0TIM      I.N     RUTHDELINGUN      AD 
UILDEGARDEM. 

Ejus  precibus  se  commendant. 
llii.DEGARDi  Dco    familiari  et   super    homines   hu- 


provocantibus,    tuis  me      j,,,    temporis  admirandae    virgini,  C.  et  B.  sacerdo- 
piis  precibus    ex    intimis  commendo  visceribus,  per       tgs  indigni    in    Ruthdclingun,    sicut    ccepit    in   Dei 


illum  te  testans,  qiii  te  sibi  proprio  reconsignavit 
pretio,  ut  tuis  justis  laboribus,  me  ejus  clementi 
bonitati  studeas  compiacare  indefesso  labore.  Sum 
enim  humiiiatus  usqiieqnaque,  et  u>que  in  liiiem 
curvatus,  tanqiiam  vas  perditum  et  a  facie  oculo- 
rum  ejus  projectum,  qiiia  circiimdederunl  me  mala 
quorum  non  est  numerus,  et  comprehenderunt  me 
iniquitates  mea},  quce  supergressae  sunt  caput 
meiim,  sicut  onus  grave,  et  super  h<jec  omnia  siisli- 
nui  :  qiii  simul  conlrislaretur,  et  non  fuit;  et  qui 
consoiaretur,  nec  inveni.  Unde  non  inani  quidem 
temeritate,  nec  supertlua  curiositate  sed  tauquam 
in  camino  tribulationis    e.xcoctiis  aisliianti    desiderio 


timore  et  amore  persistere,  et  tenebras  mundi  per 
viventem,  qiiam  aspicit,  lucen)  incessanler  illu- 
minare. 

Exsultavimus  et  delectati  sumus  in  his  qua?  dicta 
sunt  nobis,  scilicet  legationem  consolatoriam  nobis 
adfutiiram.  VA  exspectantes  exspectavimus  et  non- 
dum  inlendisti.  Unde  conlristali  sumus,  gratiam 
Dei  praestolantes,  qui  non  deseruit  in  se  sperantes. 
Nunc  vero  quia  mittere  legatum  nos  tibi  jussisti, 
facti  sumus  consolati.  Verum  qiiia  meminisse  te 
cupimus  Deo  dilecla,  quemadmodum  ad  vicissilu- 
dinem  hiijus  instrumenti,  in  quo  velut  rudes  ac  de- 


licati  milites  versari  cupimus,  rocta  spe  propera- 
ex  tuis  cupitis  rescriptis  supplex  et  anhelus  ex-  ^.  ^„5  ijcirco  te,  mater  sancta,  adjulorem  in  op- 
specto   relrigerari,    desiderans    ex  ipsis  tam  superni       portnnitatibus   in   tribulatione    instanter   pro    nobis 


dispen.«atoris  de  statu  vel  exitu  mearum  angiistia- 
rum  pra^tinitam  sentent'am  animadvertendo  expe- 
riri,  quam  a  te  consilium  sanitalis  ex  ipsius  inspi- 
ratione  suscipere.  Sed  ante  omnia  et  [ler  omnia 
ardenter  sitio  ex  te  certificari,  si  tandem  in  coetu 
salvandorum  me  divinitas  prjjeordinavit  computari. 
Vale,  gaude,  vive,  et  sit  nomen  tuum  in  libro 
vitaj. 

RESPO.NSUM  HILDEGARDIS. 

Ut  declinet  a  malo  et  faciat  bonum. 

Mysticum     spirameu    et     vox   Sapienlia!     sonat  : 

Deus  aeternus    est,     in     semetipso     hoc    consilium 

habuit,  quod  magnum    opus  facere  voluit,  ita  quud 


interpellare,  ut  vias  nostras  in  te  post  Deum  confi- 
dentiura  dirigat  suppliciter  exoraiuus.  Nec  ista  di- 
cimiis  quasi  nos  supramodum  gravatos  hujus  facti 
pn^niteat,  sed  ut  sanctitas  tua  apud  misericordem 
Deum  consolationem  aliquam,  quam  nostra  pec- 
cata  prff>pedinnt,  nobis  intirmis,  ne  deficiamus, 
oblineat  :  de  qua  tibi  diligentius  aliquid  non  prae- 
sumimus  insinuare,  imo  interno  Judici  modum  pe- 
titionis  nostrae,  qui  scit  quid  cuique  expediat  vo- 
lumiis  committere,  Ipse  namqiie  ait :  Scit  enim  Fater 
vcster  ccBlestis  quid  vobis  necesse  sit  antequam  petafis, 
qiii  singiilis  congrua  medicamina  suis  temjioribus 
novit,  nec  desinit  exbibere.  Hoc   tamen   solum  libet 


omnia    niiraciila  sua  in   illo  per  rationalitatem  so-  D  exclamare  :  Va-,  vae,   terronae  causae,  quando  coram 


narent.  Et  in  hoc  aafiquo  consilio  valde  delectaba- 
tur,  et  opus  suiim  plurima  aedilicia  boni  apdificari 
debint,  et  sic  Deus  hominem  fecit.  Homo  autem 
imago  Dei  est,  in  qua  Deus  Hureiim  spiracuhim 
misit,  quod  in  se  duas  vias  in  scientia  honi  et  mali 
habet,  altera  coelum  sustinet,  altera  malum  osten- 
dit.  Illa  coeliim  suslinet,  ista  quod  Deus  virtutem 
potentia'  suae  perfecil  in  aureo  s[)iraculo  liominis 
fiiltrentibus  operibus ;  ista  autera  tangit  statutn  ni- 
gredinis  primi  incipientis  mali,  quod  contra  pugnare 
voluit.  Et  in  his  duabus  viis  quinquft  sensus  homi- 
nis  cum  saj)ientia,  scientia,  intellectu  el  voluntate, 
ad  magmirn  honorera  com|)Utali  suut,  siciit  eliam 
ordines  angelorum  ad  laudem  Dei  posili  sunl,    qui 


vivente    ociilo   putas   abscondelse?   De  caetero  prai- 

positum  vestrum  et    sorores  veslras,  et  omnes  teciim 

commanentes    in    Domino   salutamus,    et    ut  nostri 

pauperum     suornra     memores     sint     devote    roga- 

mus. 

RESPONSU.M     HILDECARDIS. 

Ut  currant  ad  Deum   et  propter  eum  fortiter 
pugnent. 

Lux  vivens  dicit  :  0  fortissimi    milites,  qui  in  vo- 

bisraelipsis    contradictionera     bilinguiura    contradi- 

citis,  audite  :  0  qiiales  illi  suntqiii  in  peregrinatione 

vitam  requirunt,  et  qui    in  exsilio  alieni  sunt  partis 

illius,  quam  propter  Deum  reliqueniut.   Manus  enim 

operantium  divilias     semper    prtcparanl.    0  quanla 


349 


EPISTOL^. 


EPIST.  CXXVI. 


330 


est  sanctitas  quae  in  mortifera  pesle  venenum  con- 
culcat!  Unde  in  eversione  peccati  pulcher  llos  cre- 
scit,  qui  socius  est  angelorum.  Vos  autem,  o  filii 
peregrinationis,  currite  et  transite  ad  me  et  multas 
divitias  vobis  praeparate,  quia  vos  videt  vivens  ocu- 
lus,  qui  semper  in  speculum  columbae  aspicit.  Nunc 
iaborale,  et  non  fatigemini  propter  ta?dium  fdllacis 
et  parvi  operis,  quoniam  Sol  lucis  vitam  ajternam 
vobis  praiparavit;  et  sollicite  ad  Deum  currile, 
quia  dies  ejus  venit,  et  hominem  illum  qui  con- 
strictus  est  propter  dubietatem  suam  in  multis  va- 
rietatibus,  sicut  undans  aqua  multis  procellis,  sinite 
sic,  quasi  arborem  quae  non  vaiet  curvari  sicut 
virga^  quia  voluntas  ipsius  ad  curam  suam  sollicite 
videt.  Sed  ipse  hoc  modo  seipsum  consideret.  Si 
culpabile  crimen  in  ipso  non  aestuat,  curam  sui 
habeat.  Vos  autem,  amatores  mei,  currite  ad  me, 
quia  gemitum  vestrum  video  ut  aurum  lucidum  et 
robustum,  et  mentem  vestram  Isetam  et  desideria 
benevoleutiae  habentem.  Intrate  ergo  pugnam  ut 
fortes  vernaculi.  Qui  enim  in  exsilio  sunt,  non  pos- 
sunt  habere  certam  victoriam  in  corpore  mauen- 
tes ;  sed  fugere  debent  pestileutiam  naufragi  mun- 
di,  et  solidare  columnam  mentis  suae  cum  augulari 
lapide.  Ideo,  o  fortissimi  milites,  nou  fatigemini  per 
vicissitudinem  instrumenti,  quia  Deus  requiret 
agnos  snos  inter  lupos. 

EPISTOLA  CXXV. 

B.    SACERDOTIS    TREVIRENSIS    AD    HILDEGARDEM. 

Ut  sibi  consolatoria  verba  rescribaf,  et  quomodo 
his  prsecsse  possit,  quos  sub  regimine  sacerdotii  re- 
gere  debet. 

Sacrae  Dei  virgini  venerabili  sponsae  Jesu  Christi, 
B.  Dei  gralia  in  Trevirensi  Ecclesia  qualiscunque 
sacerdos,  quamvis  sacerdotii  dignitate  indignus, 
seipsum. 

Etsi  oculis  corporalibus  vos  raro  conspiciam, 
illa  tamen  nostrae  animae  admiranda  potentia,  quae 
imagiuatio  dicitur,  quotidie  vultus  vestri  serenita- 
tem  ruihi  repraesentat,  et  jucunda  vestri  recorda- 
tione  Isetiiicat,  et  ad  Dei  laudem  me  excitat,  qui 
iu  diebus  nostris  dignatus  est  manifeata  oslensione 
atque  evidenti  exemplo  per  vos  declarare,  quod  sa- 
cra  Scriptura  quotidie  recolit,  hoc  scilicet  quomodo 
Spiritus  sanctus  castarum  lumen  animarum  in  an- 
tiquis  Patribus  atque  in  sanctis  Dei  apostolicis  ho- 
minibus  indoctis  mirabiliter  locutus  sit.  Videtur 
enim  mihi  quod  vos  cum  Petro  voce  David  dicere 
possitis  :  Quoniam  non,  cognovi  lilteraturam  in- 
iroibo  in  potentiam  Domini  {Psal.  lxx).  Per  illam 
itaque  piae  divinitatis  clementiam,  quae  sacri  vestri 
pectoris  intima  clarissimis  suis  radiis  inusitato 
modo  perlustravit,  vos  obnixe  deprecor  ut  vestra 
oratione  me  miserum  peccatorem  adjuvare  velitis. 
Rogo  eliam  ut  per  consolationem  divinam,  quoniam 
supernae  visioni  frequenter  innixa  estis,  mihi  con- 
solatoria  verba  rescribatis,  et  quomodo  his  praeesse 
possim  quos  sub  regimine  sacerdotii  regere  debeo, 
benigne  insinuetis.  Valete. 


A  RESPONSLM  HILDEGARDIS. 

Docet  qualiter  se  gerere  debeat  erga  peccatores. 
Spiritus  veritatis  iu  mystico  dono  suo  dicit  :  Ho- 
minem  in  se  vulnerahabentem  et  eacum  oleo  asper- 
gentem,  sed  tamen  infusum  vinum  in  vulueribus 
suis  sustinere  non  valenlem,  medicus  frequenter 
cum  raisericordia  ungat,  nec  fetentera  livorem  in 
illo  esse  sinat,  quia  lepra  per  summum  medicum 
abstergitur,  ubi  se  homo  sacerdoti  ostendit.  Mulli 
autem  veniunt  ad  me,  cum  verbositate  nientis  suae, 
volentes  sciscitari  cum  videntibus  oculis  quae  sit 
salus  vulnerum  suorum,  et  nolunt  me  tangere  per 
linguam  suam  in  diversis  verbis  sudantem.  Et  iu- 
terior  mens  eorum  non  intelligit  me,  ita  quod  edu- 

n  cant  consuetudinem  eos  absorbentem  in  praevarica- 
tione  antiquorum  vitiorum  ebrietatis  suae.  Sed  di- 
cunt :  Amaritudinem  correptionis  bibimus,  et  ini- 
quitatem  nostram  extersimus.  Et  ita  nolunt  relin- 
quere  malas  vias  suas.  Certe  hi  debent  ligari,  ne 
possint  se  movere  per  saeculares  vias,  quoniam 
iniquitates  suas  deserere  nolunt.  Homo  autem  qui 
semper  cum  dolore  iniquitates  suas  deserit,  ita 
quod  non  vult  in  sordida  peccata  ssepius  demergi, 
non  est  prae.dicto  modo  ligandus,  sed  in  doloribus 
suis  unguendus  in  quocunque  loco  sit.  Magnus  enim 
medicus  vigilantes  suscitat,  et  dormientes  corripit, 
et  in  malis  suis  perseverantes  occidit.  Ideo,  o  tu 
modice,  in  his  duabus  partibus  provide  quae  sit  ne- 
cessaria  necessitas. 

C  EPISTOLA    CXXVI. 

FRATRIS    S.      AD    S.    HILDEGARDEM. 

Peccatis  gravatus    ipsius  se    commendat  precibus. 

Dominae   H.    matri    spirituali    Fr.     S ecclesiae 

fratrum  extimus,  sed  super  omnes  peccatorum  sor- 
dibus  obfuscatus,  cum  Martha  dapes  spirituales 
ministrare,  et  cum  Maria  gaudia  vitae  ccelestis  an- 
helare. 

Gaudio  gaudeo,  o  mater  spiritualis,  vos  in  con- 
spectu  Domini  Dei  nostri  gratiam  invenisse,  lam- 
pademque  felicis  animae  vestrse  propter  ipsius  ad- 
ventum  absque  temporis  illius  fatigatione  igne  san- 
cti  Spiritus  hactenus  accensam  habuisse.  Vos  igi- 
tur,  0  symmy.sta  Dei,  quia  cum  prudentibus  virgi- 
p.  nibus  castitatis  integritate  poHetis,  oculumque 
conlemplationis,  circa  diviuam  claritatem  tixum 
jugiter  habetis,  pusillanimitatis  meae  precatur  devo- 
tio,  ut  faciem  Domini,  quam  perversitatis  cauteriatse 
nimis  exacerbavi,  vestris  justissimis  orationibus 
pro  me  placare  curetis.  Certus  enim  sum  quia  Deus 
noster  refugium  et  virtus,  vestram  pro  me  libenter 
dignabitur  exaudire  deprecationem,  ut  pro  sua  pie- 
tate  blasphemise  spiritu  per  quem  nimis  infelix 
anima  mea  circumvallatur  iongius  fugato,  mihi- 
que  propter  vos  justificato  non  in  eeternum  det  llu- 
ctuationem.  Sed  et  haec  a  largillua  vestra  bonitate 
deposco,  ut  per  pra-sentium  litterarum  porlitorem 
vestrae  sanctitatis  litteras  parvitati  meae  rescriba- 
tis.  Vestris  sanctimonialibus  monasticae  religionis 
servatricibus   lot  de  me  dicite   salutationes   et  ora- 


351 


S.  HILDEGARDIS 


352 


iones  qoot  sunt   in  domo    Domini  jrternap   mansio-  A  saiiros  tfmpli  mintiis  Habvloniornm  aperuit,    Deum 


nes.  Valete. 

RESPONSr.M  HILUEt.ARDlS. 
Vt  ad  Deum  suspirel  per  pivnite/iiiam. 
Mens  tua  ut  ales  circuit,  et  unaraquam(]uo  cau- 
sam  in  qua  vadit  disponit  nl  dividit.  Initium  enim 
tuum  consecralum  fuit,  quia  gratia  Dei  te  ita  im- 
buit,  quod  virtutes  et  alia  multa  bona  capere  po- 
tes.  Quidam  vlmo  ventosi  sunt,  et  de  viriditate  et 
humidilate  terr.T,  ac  de  aere  et  aquis  ccmiprehen- 
sionem  per  sensualitatem  hahent.  Deus  namque,  ut 
sibi  placuit,  Fiat  dixil,  in  quo  omuis  creatura  iu 
genere  sno  processit,  quomodo  scriptutn  est  :  Semel 
locutus  Deus,  duo  hxc  audivi,  quia  potestas  Dei  est, 
el  tibi^  Domine,  misericordia,  quia  tu  reddes  uni- 
cuique  juxta  opera  sua  {Psal.  lxii.  .\am  per  jussio- 
nem  suam  Deus  omnia  creavit,  et  hoc  semel  fecit, 
quando  Fiat  dixit;  et  in  hoc  etiam  duo  intellexit, 
scilicet  quia  magna  potestas  fuit,  quod  Deus  lio- 
mini  legem  dedit  :  unde  et  illi  qui  omnibus  domi- 
natur  misericordia,  quia  per  incarnationem  suam 
reddit  quce  reddenda  sunt;  quoniam  uuicuique  pec- 
cata  dimittit  qui  ea  per  poenilentiam  videt  et 
cognoscit;  sed  qui  ea  nec  videre,  nec  cognoscere 
vult,  ejicit,  ac  eum  in  rectam  relributionem  operum 
suoruin  mittit.  Frimum  enim  angelum  qui  se  in- 
juste  exaltavit,  in  lacum  miseriae  Deus  stravit,  et 
etiam  primum  hominem  propter  stultitiam  vange 
gloria;  in  carcerem  hiijus  mundi  misit.  Nam  nul- 
lum  opus  suum  vacuum  consliluit.  Primus  enim 
angelus  magnam  scientiam  et  sapientiam  habuit, 
sed  propter  magnam  malitiam  suam  honorem  Do- 
mino  suo  impendere  noluit,  et  corruit,  ac  sic  re- 
mansit.  liomo  autem  per  gustum  cibi  lapsus  est. 
Quapropter  Filius  Dei  sacriticium  pro  peccato  il- 
lius  se  prffibuit.  Unde  et  homo  qui  per  scieotiam 
boni  et  mali  se  multum  peccasse  recordatiir,  cum 
ad  Deum  suspirat,  denuo  per  ponnitentiam  in  Deo 
renascitur.  Tu  autem,  o  tili,  die  ac  nocte  disce,  ut 
in  aeternum  vivas. 

EPISTOLA   C.XXVII. 

V.      PARISIENSIS      MAGISTRI      THEOLOGl      AD     HILDEGARDEM. 

Quxril  a  sancfa    Hildegarde   an    dici   possit,  quod 
paternitas  et  divinitas  Deus  non  sit. 

DominfB  H.  eximiae  virgini  Christi,  V.  Parisien- 
sis  humilis  et  indignus  magister  noniine  et  loco 
quo  fungitur,  orationem,  et  qiiidqiiid  tanta*  sancti- 
tatis  et  nobiiitnfis  personjp  condigniim   cen«etur. 

Qiiia  tu,  domina,  ancillam  te  fecisti  Christi,  ipse 
te  super  te  elevavit,  et  secreta  tibi  viriginalis  thala- 
mi  adhoc  in  carne  positse  revelasse  ex  parte  credi- 
tur,  ut  iina  ex  liis  credatis,  de  qiiibus  canitur  :  In- 
troduxit  me  rex  in  axbiculum  suum  (Cant.  ii).  Sed 
quia  prnphetica  et  lidelis  anima  dicit  et  ingeminat; 
Secretum  meum  mihi,  secrdum  meum  mihi  Hsa. 
xxiv),  et  Ezechias  rex,  qui  cellas  aromatum   et    the- 

(2."))   Forte  lt'£?.  nhscoridifur   j»ro    abest  agitur. 
(2H)  llijjiis  (loctnnai  pra-cijiuus  auctor  fuit  Gilber- 


B 


in  hoc  graviter  otfendit.  Beali  illi  qui  nos  pecca- 
tores  in  tantum  pr.Tcellunt,  ut  coelestia  rimentur, 
in  viis  suis  spiritum  discretionis  ex  his  per  tenta- 
tionem  niagis  quam  per  revelationem.  Deo  dante, 
proveutum  jrofecerunt,  pra?stolentur,  et  inferius 
etiam  apud  homines  de  visionibus  suis  discant  qiijc 
proferant  vel  quee  reticeant.  Sic  namque,  Deo  do- 
nuin  ipsorum  j>er  humilitatem  disponente,  qua^dam 
subsigillant,  nec  ca  proferunt  qute  apostolicam  el 
ecciesiasticam  iustitiilionem  permoveant.  Hffiic, 
prudens  femina,  altende,  quia  mulier  timens  Deum 
ipsa  laiidabitur.  Dicitur  quod  elevata  in  coilestibus 
multa  videas,  el  multa  per  scripturam  proferas, 
alque  modos  novi  carmiuis  edas,  cum  uihil  horum 
didiceris.  Super  his  nequaquam  miramur,  quia  nou 
excedunt  mundiliam  et  sanctimoniam  tuain,  sine 
quibus  talia  ab  homine  non  capiuntiir.  Scire  autem 
possumus  qiiidquid  ibi  de  sanctis  revelatur,  inuuat 
gloriam  ;  quidquid  hic  abest  agitur  ('2o),  exigat  hu- 
miliationis  formam.  Nos  autem  quamvis  a  te  longe 
positi  simus,  tiduciam  in  le  habentes,  qusedam  a 
te  petimus,  scilicet,  quoniam  plurimi  (26)  conten- 
duut  quod  paternitas  et  divinitas  Deus  non  sit,  quid 
inde  in  cojlestibus  sentias,  nobis  exponere  et  trans- 
mittere  non  ditferas.  Valeat  dileclio  tua. 

RESPONSUM  HILDEGAHDIS. 

Respondet  in  visione  sibi  demonsfratum    esse  quod 
patemitas   el  divinitas  Deus  sif. 

^'  Ego  paupercula  forma  in  fumo  aromalum  mon- 
tis  excelsi  dico  :  Sol  lumine  suo  descendit,  et  mul- 
tas  indignationes  vicissitudinum  locorum  illustrat. 
Et  sic,  0  tu  magister,  in  magistratione  multos  ri- 
vulos  in  scripturis  habes,  quos  inter  alios  interdum 
spargis,  scilicet  inter  magnos  et  parvos.  Sed  valde 
tremisco  propter  humilem  formam  quee  in  me  est. 
Nunc  audi  :  Rex  in  solio  suo  sedit,  et  magnas  co- 
lumnas  et  valde  elegantes  in  magnis  ornamentis 
coram  se  statuit,  qua^  siint  ornamenta  eboris  ere- 
cta  sunt,  et  quje  omnia  indumenta  regis  in  magnis 
honoribus  gestabant.  Tunc  Regi  placuit,  et  parvam 
pennam  de  terra  levavit,  et  illi  preecepit  ut  volaret, 
sicut  idem  rex  voluit.  Pentia  autem  a  scipsa  non 
volat,  sed  aer  eam  portat.  Sic  ego  non  sum  im- 
biita  huraana  doctrina,  nec  potentibus  viribus,  nec 
etiam  aesluo  in  sanitate  corporis,  sed  in  adjutorio 
Dei  consisto.  Vli  dico  tibi  quoraodo  in  vera  visione 
edocta  sum,  (juid  palernitas  et  divinitas  sit,  quo- 
niara  ego  a  te  percepi  hoc  plurirais  necessarium 
esse  :  quateniis  veraciter  in  vera  lide  roborentur. 
Nara  ad  verum  lumen  vidi  et  didici  vigilanter  et 
aperte  videndo,  qiiod  non  per  me  in  me  requirendo, 
qiiod  paternilas  et  divinitas  Deus^est,  quia  homo 
hanc  potestatem  non  habet,  ut  de  Deo  dicat,  sicut 
de  hiiinanitate  hominis,  et  sicut  de  colore  facti  ope- 
ris   de  iiianu    hominis.    Vivens  ergo   lux  in    secreto 

tiis    Porretanus  ,   episcopus     Pictaviensis,  quam    re- 
tractavit  lu  coiicilio  Remensi  sub  Eugenio   papa  Ili. 


D 


353 


EPISTOL.^.  —  EPIST.  C.X.XVIII. 


3o4 


verbo  sapienliae  dicit  :  Deus  plenus  est  et  integer, 
el  absque  principio  temporum,  et  ideo  non  potest 
dividi  sermone,  sicut  bomo  dividi  potest  :  quoniam 
Deus  totum  t!st  et  non  alius,  ac  idcirco  illi  nihil 
abstrabendum  aut  addendum  est.  Nam  eliam  et  pa- 
lernitas  et  divinitas  est  ille,  qui  est,  ut  dictum  est, 
Ego  sumquisum  {Exod.  la),  etc.  Qui  est  plenitudi- 
nem  babet.  Quomodo?  Faciendi,  creandi,  proti- 
ciendi.  Quicunqne  enim  dicit  quod  paternitas  et  di- 
vinitas  non  sit  Deus,  bic  nominat  punctum  absque 
circulo,  illum  qui  «ternus  est  negans.  Et  quicun- 
que  negat  quod  paternitas  et  divinitas  Deus  sit, 
Ueum  negat,  quia  vult  quod  aliqua  vacuitas  in  Deo 
sit,  quod  non  est,  sed  Deus  plenus  est,  el  quod  in 
Deo  et  Deus  est.  Deus  enim  nec  exculi,  nec  excri- 
brari  potest  secundum  bominem,  quia  in  Deo  nibil 
est  quod  Deus  non  sit.  Et  quoniam  creatura  initium 
babet,  ex  boc  invenit  rationaiitas  bominis  Deum  per 
nomina,  sicut  et  ipsa  in  proprietate  sua  plena  est 
nominura.  Nunc  iterum  audi,  o  bomo,  paupercu- 
lam  formam  in  spiritu  tibi  dicentem ;  Deus  vult  ut 
recta  itinera  facias,  et  ut  illi  subjectus  sis,  et  ut 
etiam  vivus  lapis  sis  in  lapide  angulari  et  de  libro 
vila>  non  deleberis. 

EPISTGLA  OXXVIII. 

FRATRIS    O.    AD   HILDEGARDEM. 

Deplorai  Ecclesise  per  schisma  scissuram,  oratque 
ut  pro  ea  suas  preces  interponat,  pro  se  etiam  qui 
a  daemonibus  vexabatur. 

HiLDEG.ARDi  dilectse  matri,  fr.  0.,  filialis  dilectionis 
obsequium. 

0  mater  dilecta,  quid  facient  infantes,  nullum 
qui  eis  lac  pra-beat  babentes?  Parvuli  petunt  pa- 
nem  et  est  non  qui  frangat  eis  {Thren.  iv).  Sol 
quoque  opposuit  sibi  nubeni,  ne  pertranseat  oratio. 
Quid  ergo  faciet  bomo  iauguidus,  quserens  salutis 
remedium,  et  non  inveniens  consoiationis  auxi- 
lium?  Ecclesia  scbismate  vulnerata  est  per  verbum 
divisionis.  Ecce  bic,  ecce  illic,  quod  futurum  est  in 
capite  jam  percurrit  in  corpore,  et  non  est  sanitas 
ubi  gladius  iste  pertransivit.  Quid  ergo  dicis,  ma- 
ter  bonorala?  Putas  inveniri  potest  quem  qua-ri 
omnino  necesse  est!  Tandiu  medicum  deesse  puto, 
dum  vulneris  putredinem  sentio.  Accede  ergo  ad 
inaccessibilem;  intra  ubi  non  patet  omnibus  acces- 
sus;  dic  Dilecto  tuo;  Quare  obdormis,  Domine? 
Foris  stant  qua?rentes  te.  Anima  tua  vulnerata  cba- 
ritate  non  est,  si  dissensionis  gladio  percussa  est. 
Veniat  eis  sanitas  orationis  tua-,  ut  sint  unum.  Et 
cum  effuderis  orationem  tuam  coram  oculis  Do- 
mini,  ad  nos  regredere,  et  quid  intus  agnoveris, 
nuutia  nobis,  quantum  ille  concesserit,  cujus  ser- 
mocinatio  cum  simplicibus  est.  Habeo  etiam  ego 
animam  foedam,  multis  itineribus  divisam  atque 
vulneratam,  pro  qua  Deum  orare  velis  cliaritatem 
tuara  devotissime  exoro.  Nam  a  malignis  spirilibus 
niultoties  tam  occulte  quara  aperte  impugnor,  qui 
me  plurimum    fatigant  et  seducere  volunt,  et  quid 


B 


A  de  bis  sentias    rogo    ut  per    scripta    tua  mibi   re- 

nunties. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

De  variis  dsemoniorum  generibus   et    quomodo   eos 
possit  superare. 

Animam  tuam  in  duabus  partibus  video,  scilicet 
in  altera  ut  ascendat,  in  altera  ut  maneat ;  sed 
Deus  mentem  tuam  colligit  secundum  voluntatem 
suam  et  non  secundum  tuam,  et  ideo  valde  aftli- 
ctus  es.  Nam  quod  a  malignis  spiritibus  te  fatigari 
dicis,  boc  in  hujusmodi  adversitalibus  video.  Aerii 
enim  spiritus  in  quatuor  partes  divisi  suut.  Prinia 
pars  in  omni  genere  vitioruin  incendium  parat,  et 
per  luxuriani  bominem  incertum  facit ;  secunda  au- 
lem  pars  in  omni  inconstantia  volitat;  sicut  ventus 
hac  illac  spargitur,  et  liominem  in  insanam  iracun- 
diam  immittil;  tertia  vero  velut  in  ostensione  an- 
gelorum  et  prophetia?  errorem  facit,  et  in  nullis 
modis  uno  statu  permanet  ac  in  vana  gloria  per 
jaclantiam  et  per  contumnciam  bomines  krdit.  Sed 
quarta  pars  cum  aliis  pra?dictis  parlibus  versatur, 
et  in  multiplici  diversitate  est,  et  non  multum  ma- 
ledicta,  sed  multum  flagellosa  in  borrore  est,  sed 
cum  bominibus  libenter  moralur,  et  passionem  ac 
crucem  Domini  fugit,  et  quaedam  bona  in  liomini- 
bus  sutfert,  ac  ipsis  in  eisdem  bouis  moderationem 
abslrahit  :  ita  quod  suggestione  sua  eos  in  majorem 
altiludinem  in  mentibus  suis  ascendere  permittit, 
quam   perticere    possint,    et    sic    ipsos    requiescere 

C  non  sinit.  Nam  sanctitatem  et  prsecipue  vanitatem 
nou  formidat,  sed  forlitudinem  et  slabilitateiu  ia 
niagno  odio  babet ;  et  ut  porci  siliquas  propter  pin- 
guedinem  manducant,  sic  in  delectatione  cum  ho- 
minibus  ssepe  commoratur,  et  quasi  poenas  susti- 
neat  clamando  ululat,  cum  ab  homine  fugatur. 
Cum  enim  bomo  fnrtitudinem,  et  stabilitatem,  ac 
moderationem  arripuit,  ab  eo  fugit,  et  claraat,  et 
ululat,  et  dicit  :  Ubi  pascar  ?  et  ubi  cibos  habebo? 
Unde  quisque  bomo  paveat  et  timeat,  quoniam  baec 
pars  malorum  spirituum  et  cum  malo  et  cum  bono 
morari  non  formidat.  Nam  cum  homo  in  sanctitate 
odium  babuerit,  raagnam  veritatem  ingreditur,  ac 
Deo  et  hominibus  velut  illusio  erit.  Sed  pars  il- 
lorum    spirituum      quomodo    fugari   et   ligari    po- 

t>terit? 

Cum  homo  in  prima  aetate  quasi  in  prima  hora, 
cum  puer  est,  sanctitatem  incoiperit,  de  seipso  non 
loquatur,  sed  magistros  et  doctores  audiat,  et  sic 
diabolum  reclamantem  et  ululantem  ligat ;  sed  in 
secunda  a^tate,  quasi  in  tertia  hora,  cura  homo  ju- 
venis  est,  sanctitatem  in  taciturnitate  diu  conti- 
neat  et  taceat,  et  in  omni  sollicitudine  et  perfe- 
ctione  quod  bonum  est  requirat,  ne  in  superbiam 
cadat,  et  sic  diabolum  occidit.  In  terlia  autem  setate 
velut  iu  sexta  hora  homo  diu  non  taceat;  sed  a 
magistro  in  humilitate  quod  requirendum  est  re- 
quirat,  qiioniam  aitas  illa  in  lasciviam  non  spargi- 
tur,  et  sic  hoc  genus  mortuorum  mortuura  apparet. 
In  quarla   vero    a^tate,   quasi    in    hora    nona,    cum 


3u  U 


S.  Hll.nKr.AUDlS 


35« 


homo  a  Deo  inspiralur,  cousilium  a  mafjistiis  el  A 
a  sapieutibu'*  reijmrat,  quoniain  tiinc  imlx-ciUis  in 
calore  viriditatis  carDis  est,  et  Deo  gratias  agat.  Sed 
prima  «las  patientiam  fugit,  sed  ipsa  in  sanctitate 
cum  patientia  tota  saucta  est.  Kt  secunda  setas  li- 
morem  Domini  sibi  non  esse  necessariiun  exisliraat; 
sed  necesse  est  ut  timorem  Domini  in  sanctitate 
habeat.  Sed  tertia  setas  timorem  Domini  libenter 
habet,  imo  in  sanctitate  la?ta  sit  :  quia  dubietas  ibi 
taciie  subintrat.  (Juarta  vero  a-tas  suspiria  ad  Deum 
extendit,  et  illi  gaiidia  in  omnibus  adhibenda  sunt, 
ne  deticiat.  Primus  enim  angeliis  in  prima  a*tate, 
velut  in  puerilia,  per  lasciviam  cecidit  et  periit.  iu 
seciinda  letate,  qiiasi  in  juveutute,  mulli  Udeles  et 
infideles  in  coeliim  se  erigere  volebant,  et  a  semet- 
ipsis  pliirima  in  sermonibus  proferebant ;  unde  ce-  '* 
ciderunt.  Kt  iu  tertia  a>tate,  velut  in  virili  fortitii- 
dine,  propheta»  venerunt.  et  cum  magno  timore 
Domini  dixerunt  :  Non  nos  in  his  sumus,  sed  tu 
Deus;  et  sic  perseveravcrunt,  ac  omnem  terram 
gaudio  rejileverunt.  In  quarta  a?tate,  quasi  in  plena 
stabilitate,  plures  et  plures  virtutes  per  inspiratio- 
nem  Spiritus  sancti  per  homines  in  studio  bono- 
rum  operum  surgent;  et  sic  mundus  deficiet.  Tem- 
pus  aiitem  hoc  nondum  hoc  tempus  habet,  ut  jii- 
diciiim  universitatis  pariat;  sed  tamen  oinnia 
genera  djpinoniorum  magno  studio  errores  in  ho- 
minibus  faciunt,  quia  timent  ne  superentur.  Tu 
autem,  o  homo,  qui  in  juvenili  telate  es,  in  stabili- 
tate  sta,  et  verba  philosophorum  et  sapientium  ac  j, 
in  Spiritu  sancto  loquentium  audi,  ut  in  {Eternum 
vivas  :  Sed  et  haec  dic  :  llia  vis  qii.T  me  homincm 
creavit,  liberet  me  de  aeriis  spiritibus;  et  igneus 
amor  qiii  me  indeticientem  vitam  constiluit,  non 
sinat  opera  mea  cum  illis  misceri. 
KPISTOLA  CX.XIX. 

N.    DEr.A.NI    S.    MARTI.NI      MOGLNTINI    AD    HILDEGARDEII. 

Oplaf  eam  videre,   seque  ejus  commendat 
orationibus . 

HiLDEGARDi  reverendissimEB  dominaj  ac  dilectissi- 
vaiP  matri,  N.  de  S.  Martino  Moguntina;  Kcclesiae 
decanus  indignus,  modicum  id  ijuod  est. 

Necessarium  mihi  uon  est  scribere  quanla  vene- 
ratione  mens  mea  sanctitati  vestrae  substrata  sit, 
quam  -incera  charitate  vos  diiigam,  quarn  jiaratus  D 
subservire  vobis,  si  dignata  fueritis  uli  noslro  qua- 
liciinque  servitio.  Quanto  desiderio  scriptis  vestris 
ssepius  consolari  ciipiam,  qiiia  splendor  divinae  sa- 
pientiiP,  qui  vos  intus  illuminat,  liicc  vobis  revelat. 
Ipse  quidcm  pioposiieram  modo  vidcre  vos  et  vestris 
sermonibus  consolari ;  sed  inhrmitate  corporis  pra*.- 
peditus  sum,  et  venire  ad  preesens  non  possum. 
Cum  autem  data  fuerit  opporlunitas,  Deo  volente, 
videbo  vos  ;  et  quod  scriptis  a  vobis  qua;rere  non 
possam,  viva  voce  requiram.  Interim  rogo,  dilectis- 
sima  mater,  ut  oretis  pro  me  Creatorem  ac  Re- 
demptorem  uostrum,  ut  sic  ad  omnem  voluntatem 
suam  vilam  nostram  componat,  quatenus  sihi  ipsi 
in  nobis  complaceat.  Etiam  rogo,  si   quid  de  nostro 


servitio  indigueritis,  pra?cipiatis  quidquid  vobis  vi- 
detur.  Sed  cl  scriplis  vestris  per  pra',seutem  nun- 
tium  iterum  consolari  ciipio.  Deus  vos  conservare 
et  Spiritu  suo  sancto  semper  illustrare  dignetur, 
omni  mihi  venerationis  ofticio  colenda  beatissima 
mater. 

ilKSPONSUM  HILDKCAHDIS. 
Horlatur  ad  paenitentiam. 
De  nimio  cibo  et  de  immoderato  potu  vini  immo- 
derata  vitia  crescunt,  et  caro  eliam  homiuis  saqie 
languescit,  ita  quod  vix  vivere  potest.  Postea  ta-dio 
peccatorum,  quo  caro  illius  fatigata  est,  quasi 
gravi  somno  gravatur.  Sed  diaboius  eum  iterum 
ad  peccatum  excitat,  ac  tempora  pcenilendi  ei 
pro]>onit ;  et  ita  de  torpore  illo  idem  homo  ad  pecca- 
tum  evigilat,  et  hoc  modo  diabolus  eum  sludiose 
peccare  hortatur.  Multi  etiam  homines  per  decep- 
tionem  diaboli  pcenitentiam  peccatorum  suorum 
ditierunt,  et  sic  in  perdilione  inveniuntur.  Quando 
autem  homo  pro  peccatis  suis  suspirat,  cum  laude 
angelorum  concinit,  et  cum  bona  operatur,  siciit 
sol  fulmiuat ;  sed  cum  ipse  ornamenta  ha'C  incipit, 
diabolus  cum  magna  tempestate  desperationis  sii- 
per  eum  cadit,  qui  eum  etiam  raalis  consiliis  ad 
peccandum  prius  excitaverat.  Homo  autem  ille 
publicanos  et  peccatores  attendat,  et  quanlum  pec- 
caverint,  et  qualiter  per  poenitenliara  surrexerint, 
et  quomodo  postea  columna  cceli  facti  sunt,  videat, 
et  ila  loricam  tidei  et  galeam  spei  se  induat,  ac 
inimicos  suos  ita  superet.  Tu  aulem,  serve  Dei, 
vide  quod  in  infantia  tua  deliciose,  et  in  juventute 
tua  cum  peccatis  gustus  carnis  vixisti  :  unde  nunc 
fatigatio  peccatorum  tibi  sit,  el  bona  opera  operare 
incipe  priusquam  umbra  liujus  vita;  a  te  inclinetur, 
ut  cum  gaudio  respondeas  voci  tibi  sic  dicenti  :  Tu 
hortus  iu  quo  oculos  meos  pascerem,  esse  debuisti  ; 
sed  non  es,  quia  inutiles  herba^,  et  spina»,  et  Iribuli 
ibi  creverunt,  quu'  omnia  utiles  herbas  suITocave- 
runt.  Ilas  cum  acuta  falce  per  poenitentiam  abscide, 
et  lilium  illura  qui  in  Kvangelio  legitur  iraitare,  qui 
in  se  reversus  ad  patrem  suum  cucurrit,  qui  eum 
in  gaiidio  siiscepit,  et  qui  per  humanitatem  suam 
eum  osculal)atur.  Semen  etiara  fructuosa;  virtutis 
in  hortum  tuum  semina,  et  mulieri  perditara  drag- 
mam  quaTenti  assirailare,  ut  super  le  gaudium  in 
coulo  liat,  quatenus  etiara  gemma  in  coelesti  vita 
lias,  ita  ut  in  icternum  vivas. 

EPISTOLA  CXXX. 

N.     AD     UILDEGARDEM. 

Fidei  ipsius  animam  suam  corpvsque  suum,  totamque 
conyregationem   suam  illi  commendat. 

Venerabili  et  dilectissiraa;  magistrifi,  H.,  vascu- 
lo  divina'  electionis  aptissimo,  N.  gratia  Dei  in  quod 
est,  quidquid  valet  servitus  unica  cum  oratione 
assidua. 

Spiritu  et  menle  vos  valere  exopto,  et  pro  statu 
omnium  rerum  vestrarura  devotis  precibiis  die  no- 
cluque  pedibus  Dei  procumbo.  Charissima,  si  or- 
dinatio   Dei  in  hac   vita   nos     separavit,  insolubile 


301 


KPISrOL.i:.  —  EPIST.  CXXXI. 


358 


tainen  vinculum  benediclionis  insolubililer  nos  con- 
giutiiiavit.  Ipsius  namque  dileclionis  vicissitudinem 
a  vobis  exposco,  ut  mei  memnriam  liabeatis  in 
oiationibus  vestris  et  sancto  conventui  vestro  com- 
mendetis.  Quid  plura?  In  tidem  vestram  animam 
meam  et  corpus  meum,  cunctamque  congregationem 
nostram  commeudo.    Valeat  in    eelernum   beatitudo 

RESPONSUM    HILDEGARDIS. 
Vt  intelligat  quse  sint  utilia  et  quse  nociva. 

Mens  tua  est  quasi  vallis,  quando  mons  in  te 
surgit,  et  iterum  civitatem  te  putas  sedilicare,  cum 
aliquam  causam  cum  contumacia  damnas.  Nam 
qui  edax  vulnus  quod  in  putredine  foedatur,  in  ver- 
beribus  vulnerat,  veneuum  mistum  sanguine  edu- 
cit.  Et  boc  non  prodest.  Sic  e^t  mens  illius  bominis 
qui  iu  nulla  re  parcere  vult.  Bonus  autem  medicus 
vulnera  ungit.  Sed  negligentia  bominis  est  velut 
ventus  turbinis,  et  furor  ejus  ut  magna  tempestas. 
Nunc  ergo  intellige  quas  sint  utilia  et  quae  nociva, 
quoniam  qusedam  lerrenaj  creaturse  babent  simili- 
tudinem  operum  bominum.  Nam  volatilia  sunt  ad 
bominis  benevolentiam,  pecora  ad  ejus  intelligen- 
tiam,  beslijp  ad  ejus  sapientiam.  Vermes  autem 
quos  sudor  tei'rae  ejicit,  respiciunt  ad  multas  cogi- 
tationes  hominum ;  incongrui  vero  vermes  ad  mali- 
gnitatem  eorum,  venenosi  autem  ad  iracundiam, 
ferse  autem  ad  negligentiam  operum  illornm.  Aspi- 
ce  ergo  ad  Aquilonem,  et  vide  quomodo  tempestas 
ut  fumus  in  nubes  ascendit.  Sic  sunt  opera  bominis 
aliquando  inutilia.  Sed  homo  qui  undique  circum- 
spicieudo  bene  vigilat,  touitrua  abstrabit  in  bene- 
volentia  el  in  miti  scienlia  sua.  Et  iste  non  sit  bel- 
lator  in  jactu  lapidis,  nec  negligens  in  vento  turbi- 
nis.  Sol  lucet,  unde  homo  unamquamque  rem  cum 
misericordia  ungat,  quia  fabricator  qui  fundamen- 
ta  sua  non  recte  ponit,  instrumenta  sua  dejicit. 
Praevideat  ergo  homo  quis  sit  casus.  Qui  suspirium 
habet,  ille  tolerandus  est.  Qui  vero  Deum  contem- 
nit,  corripiendus  est,  si  potest ;  si  non  prodest, 
ad  hoc  opportunum  tempus  quseratur,  ne  ille  mo- 
riatur.  Homo  autem  per  semetipsum  operetur,  et 
animam  suam  illuminet.  Mens  vero  quae  homici- 
dium  non  sp.dilicat,  homicida  non  est ;  sed  si  causa 
illa  evenerit  cum  opere,  semper  lugeat,  et  ad  Deum 
auhelet,  quoniam  hoc  destructum  est  quod  Deus 
aedificavit. 

EPISTOLA   CXXXI. 

H.    M0NA.CHI    MULENBRUNNUNSIS    AD    HILDEGAUDEM. 

Ut  atiquid  de  cielesti  admonilione  sibi  trunsmittat. 

HiLDEGARDi  olivse  speciosae  et  margaritse  pretiosae, 
H.  solo  nomine  monachus  in  Mulenbrunnum,  cum 
ardente  lampade  ccelesti  Sponso  obviam  ire. 

0  quam  pulchra  est  casta  generatio  cum  claritate ; 
immortalis  enim  est  memoria  illius,  quia  et  apud 
Deum  nota  est  et  apud  homines  (Sap.  iv).  Ex  haclam 
pulchra  atque  beata  generatione  le,  summi  Regis 
liliam,  clarescentibus  virlutum  indiciis  patet  exor- 
tam,  quippe  quae  in  facie   proeclari    operis  formam 


A  pra^fers  hominis  interioris.  Tali  virtutis  decore  ima- 
ginatur  similitudo  genitricis  tuae  :  cum  exemplo  il- 
lius  lanam  et  linuni  quaesisti,  et  stragulatam  vestem 
operimentum  animae  tuae  texuisti.  Stragulata  quip- 
pe  vestis  induitur,  cuni  virtiite  cliaritatis  multipli- 
cibus  inlexta  tiguris  tidelis  quaeque  anima  investi- 
tur.  Resplendet  in  hac  veste  regia  humilitas  et  ob- 
edientia,  pietas  et  continenlia.  carnis  castimonia 
et  mentis  sanctimonia,  denique  mille  millia  memo- 
ratis  similia.  Hac  virtutum  varietate  circumamicla 
a  dextris  summi  Regis  assistis,  velut  illa  propbetica 
regina,  ubi  iuaestimabilem  sapientiae  thesaurum  in- 
venisti.  Cnde  lucis  apterna^,  candorem  quasi  de  abys- 
so  inortalibus  ostendisti.  Audi  igitur  tiiia,  et  vide, 
et  inclina  aurem  tuam,  ut  quia  charitas  in  proximi 
dilectione  consistit,  per  tuae  oralionis  auxiiium  ve- 
niale  sentiam  quidquid  in  me  minus  inveiiio  perfe- 
ctum.  Indubitanter  enim  cognosco  te  ab  eo  specia- 
lius  audiri,  in  cujus  contemplatione  saepius  te  con- 
tingit  immorari.  Rogo  etiam,  saiva  gratia  tua,  soror 
et  domina,  ut  aliquid  de  coelesti  admonitione  mibi 
transmittas,  ut  per  boc  tuae  sanctitatis  memoriam 
cordis  mei  oculis  antepoaas.  Quid  plura?  Corpore 
absens,  spiritu  praesens  te  saluto,  obnixe  orans  ut 
raei  peccatoris  memineris  quae  gressum  mentis  cum 
Apostolo  semper  in  anteriora  extendis.  Vale. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Sub  parabola  docet  in  hoc  sseculo  laborandum  esse. 
Uinbra  mysteriorum  Dei  dicit :  Ventus  llat  et  aer  in 

Q  vicissitudinem  vadit,  atqiie  nubes  complicantur,  ita 
quod  aliquando  lurbidae,  nigrae,  candidae  et  pur;e  sunt. 
Sic  tu  facis,  o  miles  Dei;  uam  in  saeculari  tristitia 
aliqiiando  es,  iit  inllante  vento,  et  in  voliiplate  mul- 
tarum  insidiarum  diaboli,  quasi  in  vicissitudine  ae- 
ris  atque  in  inquietis  moribus  tuis,  velut  in  nubibus 
se  complicantibus,  ita  quod  mores  tui  interdum  sunt 
squalidi  in  turbidine,  exterriti  in  nigrediue,  suaves  in 
candore,  atque  utiles  in  puritate.  Unde  audi.  Quidam 
dominus  de  nionte  magno  stabat,  et  servos  suos  vo- 
cavit  dicens  :  «  Debitum  vestrum  reddite.  »  Alter  au- 
tem  eorumdem  servorum  coram  eo  stabat,  alter  vero 
sedebat.  Et  qui  stabat  respondit  :  «  Domine  de  lon- 
ginqua  regione  exsilii  veni,  ubi  diversam  vicissitudi- 
nem  moriim  in  multis  criminibus  et  peccatis  didici. 

I)  0  vae  quod  prajcepta  tua  sic  praeterivi !  Unde  per 
timorem  amoris  tui  jiiro  quod  in  omni  corde  meo 
poenitere  volo.  Sed  tamen  solem  tuum,  lunam  et 
stellas  in  magnis  honoribus  semper  amavi.  »  Et 
Dominus  ejus  ipsi  respondit  :  «  Serve  bone,  respon- 
sum  tuum,  me  circumeunte  rota,  sic  accipio  di- 
cens  :  Ego  qui  sine  initio  et  sine  fine  vivo,  te  in 
magnis  honoribus  supra  omnia  quae  amasti  ponere 
volo,  nec  mea  possibilitas  te  condemnabit,  quia  per 
poenitentiam  vocasti  me.  »  Servus  autem  qui  sede- 
bat,  sic  dedignando  respondit  :  «  Sol  tuus  me  com- 
bussit,  luna  tua  me  tetigit,  stellae  tuae  me  compres- 
serunt,  capiili  etiam  capilis  mei  de  rore  tuo  infecti 
sunt,  et  pluviae  tuae  super  me  inundaverunl ;  et 
ideo  ab  his  omnibus  impeditus  te  inspiccre  non   po- 


359 


S.  HII.DEC.AHDIS. 


360 


tui  :  unde   etiam  nescio    qiiid    dicere    possim.  »   Et  .\.  gitare   nequivi,  et  etiam  tremula   mente    tali  lanta- 


domituis  ejus  ipsi  respondit  :  «  .Nequissime  serve, 
quando  solem,  lunam  et  stellas  constitui,  num  ad- 
jutorii  tui  indigui?  Et  quare  non  erubesci  quod 
me  tam  te.niere  in  responsis  tuis  tangis?  Nam  pm 
buc  meruisti  ut  mauibus  et  pedibus  tuis  ligeris,  et 
io  tenebras  mittaris  usque  dum  omnia  reddas.  » 

Attu,  miles  Christi,  parabolam  ad  te  attende.  Do- 
minus  iste  Deus  est.  qui  in  altitudine  illa  vigilat, 
quod  Deus  ab  omnibus  invucandiis  est.  Ilic  homines 
in  admonitione  sua  sic  alloquitur  :  De  operibus  ve- 
stris  judicari  debelis.  Sed  quidam  in  divino  hcnore 
lahorant.  Qiud  im  autem  in  niuleslia  tiedii  torpe- 
scunt.  Kt  qui  Deum  honorant  diciint  :  De  sugge- 
stione  diaboli  in  casu  Adse  in  peregrinalione  ceci- 
dimus,  el  iu  operibus  nostris  multa  vitia  contra.\i- 
mus,  quam  transgressionem  tlebiliter  plangemus. 
Propter  gloriam  aulem  nominis  tui  promittimus  quod 
a  peccatis  nostris  nos  abstinere  desideranius.  Atta- 
men  honorem  tuum,  justitiam  et  Scri[»tura  per  te 
datas  \enerati  sumus  in  dilectione.  Et  Dominus  qui 
incomprehensibilis  est,  illos  laudat,  ac  supra  mulla 
bona  constitiiit,  nec  eos  damnat,  quia  ipsum  poeni- 
tendo  invocabaut.  Qui  autem  in  tadio  divinorum 
torpesctmt,  dicuut  :  Ilonor  tuus  uos  aifli.xit,  justitia 
tua  nos  vulneravit,  multitudo  Scripturarum  tuarum 
nos  suITocavit,  voluptatem  mentis  noslra;  viriditas 
spiritus  tui  evertit,  atqiie  elFusio  zelus  tui  nos  fati- 
gavit,  ita  quod  in  l.etitia  te  inspicere  non  possumus, 
nec  nos  e.xcusare  valemus.  Et  Dominus  illos  dicit 
nequissimos  servos  esse,  et  quod  in  juslitiis  suis  ad- 
jutorii  eorum  non  indiguerit,  dicens,  et  cur  non 
erubescant  qiiod  ipsum  in  temeritate  verborura  suo- 
rum  invadunt,  unde  et  ligandi  sint  et  in  poenas  mit- 
tendi,  dum  omnia  vilia  sua  in  semetipsis  «stimant. 
Tu  autem,  o  miles  Christi,  haec  etiara  ad  te  ipsnm 
intellige.  .\am  servus  qui  stabat,  te  signilicat.  Ciim 
enim  iu  saeculo  fiiisli,  pauca  bona  fecisti  :  sed  ad- 
monitio  Spiritus  sancti  te  concussit,  et  ad  bonimi 
te  convertit.  Cave  autem  ne  sedentem  servum  imi- 
teris,  scilicet  ne  dicas  quod  in  regula  sicut  in  sole 
ardeas,  et  ne  magislerium  quasi  in  luna  coutemnas, 
ac  ne  de  communione  fratrum  tuorum  sicutinstel- 
lis  fatigeris,  atque  ne  admonitionem  Spiritus  san- 
cti  in  irrisionem   mentis  tuaj  quasi  in  rore  inducas  [)    Peccalis  oppressus  quserii  an  debeat  adhuc  a    Deo 


que  persouic  quidquam  scribere  vix  pru-sumpsi ; 
sed  neque  me  diguum  ad  hoc  existimavi.  Proinde 
si,  salva  gratia  vestra,  audeo,  genuUexo  tremens  ora- 
lionibus  vestris  in  visceribus  Jesu  Christi  me  quam- 
vis  sordidum  committo,  quantumque  cooperanle 
gratia  pro  modiilo  desidise  mese  potuero,  vestri  ve- 
strajque  familice  in  Christo  libentissime  memor 
ero  :  et  si  corpore  absens  sum,  corde  et  dilectione, 
Doo  teste,  vobiscum  sum.  Nunc  ergo  in  memoria 
vestra  me  reservate,  ac  Christo  et  S  Mariae,  proul 
vobis  contido,  assidue  me  commendate,  atque  ver- 
bis  consolationum  vestrarum  secuiuliim  divinam 
ostensionem  me  cousolari  studete.  Cralia  Spiritus 
sancti  vobiscum  sit. 

^  RESPONSUM    HILDKGARDIS. 

Vromittit  illi  futuras   consolaliones,  utpote  qui  Deo 

placeat. 

Video  quod  Deus  faciem  suam  a  te  non  abscon- 
dit,  sed  cum  flagellis  suis  te  constringit,  sicut  ipsi 
placet.  Item  in  animam  tuam  et  in  gaudiiim  corpo- 
ris  tui  magnum  lumeu  cousolationis  Dei  ventiirum 
video,  cum  ipse  voluerit.  Deus  autem  in  taberna- 
culo  tuo  vivit,  nec  gratia  ejus  in  eo  obnubilata  est; 
iinde  et  aute  Deum  in  anima  tua  laudabilis  eris, 
quamvis  de  hoc  dubites,  quoniam  victoriosiis  vir 
Domino  suo  amabilis  est.  Sed  et  mvsticum  lumen 
dicit :  Terra  qu;e  pinguedinem  germinandi  habet, 
multos  fructus  profert.  Sed  lolium  ac  ca^ler»  inutiles 
herba;  se  multoties  his  ingerunt.  Sed  aliquando  qua;dam 
temperantia  ciijusdam  veuli  super  hanc  terram  ascen- 
dit,  cujus  vis  talis  est,  quod  inutiles  herbas  debili- 
tari  inducit  et  tamen  utiles  fructus  non  la^dit.  Nunc 
audi  :  Quidam  homines  qui  in  pinguedine  naturae 
suae  ad  quajque  idonei  sunt,  huic  plenitudini  scien- 
tiae  quaedam  inutilia  opera  per  voluptatem  carnis 
interraiscent;  sed  admonitio  gratia;  Dei  aliquando 
hos  monet,  aut  per  contritionem  mentis  aut  per  Iri- 
stitiam  imhecillitatis,  corporalis  inlirmitatis  et  per 
similia,  ut  mala  devitent,  et  boua  opera  faciiiut. 
Ha^c  ad  te  inlellige.  Deus  ergo  rorem  de  ca-Io  tibi 
infundat,  et  in  u^ternum  vives. 

EPISTOLA    CXXXIII. 

V.    WESSIOMENSIS     AD    HILDKGARDEM. 


et  ne  correptionem  sicul  in  pluvia  dedigneris;  sed 
Deum  in  bona  voluntale  et  opinione  seniper  ample- 
ctere  et  amplectendo  retine  et  vives. 

EPISTOLA  CXXXII. 

N.      MONACm    DE     EBRA    CISTERCIENSIS     ORDIMS    AD 
HILDEGARDEM. 

Ipsius  se  commendat   orationibus ,    verbaque  conso- 
latoria  ab  i-a  exposcit. 

Dominse  ac  matri  suse  Hildegardi,  beatissima; 
Christi  olivae,  N.  peccator  de  Ebra,  Cisterciensis 
ordinis  inutiiis  monachus,  Domino  vivere  in  Domi- 
noque  mori. 

.Noscat  dileclio  vestra  quod  ideo  pauculas  litteras 
vobis  misi  quia   sanctitati   vestrae   satis  digna  exco- 


sperare   vcmam. 

Hildegardi  sanctae  ac  Dei  amicae,  sponsae  Christi 
V.  Wessionensis  calamus  confractus,  forma  mali, 
esca  diaboli. 

Scriplum  est  :  Non  habentes  teguraenta,  ample- 
xantur  lapides  (Job  xxiv).  Sed  hoc,  proh  dolor ! 
tempore  ablati  sunt  de  via  lapides,  qui  viai  iniqui- 
tatis  obsistant.  Cesserunt  montes,  qui  super  pec- 
cantes  cadant ;  colles,  qui  profugos  Christi  operiant. 
Denudata  sunt  apud  Deum  turpia  hominura  facta  in 
suo  cursu  raedium  iter  habentia,  nulloque  mediante 
certatim  in  lapidem  offensionis  et  petram  scandali 
impingunt.  Ex  quibus  et  in  quibus,  mi  domina,  ego 
desperatus  quolidie   huic  impingens  petrae  conlritus 


36l 


EPiSrOL/K. "  EPIST.  cxxxv. 


36-2 


et  confractiis,  adlinc  de  Dei  misericordia  sperare  A  deriura  monct  et  proVocat.  In  humilitate  ifaqne 
pra^sumo.  Per  ipsam  itaque  Dei  misericordiam  vos 
adjuro  ne  me  vobis  innitentem  abjicialis,  nec  sper- 
nalis  per  eum  qui  jtropter  nos  sperni  dignatus  est. 
Oblestor  vos  per  pretium  sanguinis  Jesu  Christi,  di- 
lecti  Spousi  vestri,  de  cruce  lluentis,  per  quem  vos 
,subarrhavit  et  sponsam  assumpsit,  verbis  praisen- 
tium  de  me  narrantis  pias  anres  inclinetis  ;  et  apud 
ipsurn  Sponsum  vestrum  sollicitantes,  quid  sit  qnod 
me  totie^  ad  seclamantem  de  profundis  nequiliarum 
et  de  luto  fa?cis  eripere  dedignatur,  si  sperare  ulte- 
rius  veniam,  si  spiritum  contribulatum  et  contritum 
mihi  largiri  velit,  domina,  intenta  prece  exquire, 
litteris  mandans  qu»  videntur  demandanda.  Vale 
iterum  atque  iterum.  Ha^c  eadem  iteraus  per  Chri- 
stum  ne  dimiltatis  adjuro. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Ut  menlem  ad  bona  restau,  -et  et  justiliam  esuriat. 
In  vera  visione  mysteriorum  Dei  scribo  videudo 
et  audieudo  et  sciendo  iu  uno  modo.  Tu  autem,  o 
homo,  simiiis  es  nubi,  quije  progreditur  el  regreditur, 
et  qu£e  in  hac  ulraque  parte  aliquantuluui  iucida 
est,  et  per  quam  tamen  sol  sspius  obnubilatur,  ita 
quod  diulius  exspectatur  quando  iuceat.  Et  scriptum 
est,  quia  ecce  qui  elonyant  se  u  ie  peribunt  [l^sal. 
Lxxu).  Hoc  est,  qui  diem  scientia>  bontje  habent,  sed 
in  aiienam  suscitationem  inutilitatis  respiciunt,  ac 
in  varietates  tenebrarum  quuj  auxilium  in  raliona- 
litate  nou  quserunt,  sed  vana?  suut,  arescunt,  nec 
viriditatem  in  Deo  habent.  Adam  euim  cum  pleuus  '^ 
innocentias  sanctitatis  fulgeret,  in  prsevaricalione 
deprehensus  est,  ita  quod  in  pra-varicatione  prifice- 
ptorum  Dei  periit,  cum  diadema  innocentise,  sciiicet 
pulcherrima;  filife  regis,  ab  eo  abscissum  est.  Nunc 
meutem  tuam  ad  boua  restaura,  et  aspice  in  fontem 
aquse  salieutis,  et  non  require  diversas  causas  in 
aliena  domo,  quia  unaquaeque  causa  quae  utilis  non 
est,  arescet,  quoniam  a  Deo  plantata  uon  est. 
Mens  tua  pura  sit  in  Deo,  et  iu  esurie  justitia?  Dei, 
et  in  recto  itinere  et  Deus  suscipiet  te.  Unde  labo- 
res  quod  propter  Deum  incffipisti  et  quos  facis,  tibi 
sufticiant.  Sed  mentem  tuam  et  cogitationes  tuas, 
quantum  potes,  ad  Deum  dirige.  Orationes  quoque 
meas  ad  Deura  semper  pro  te  fundam. 

EPISTOLA  CXXXIV. 

H.    TRAJECTENSIS     CANONICI     AD     HILDEGARDEM. 


suppiico  humilitati  tua»,  quatenus  arcana  divinge 
revelationis  de  statu  meo,  prtecipue  secuudura  inte- 
riorem  liominem,  mihi  in  uiinisterio  tuaj  manifesta- 
tiouis  ad  doctrinam  et  cautelam  spiritus  mci  exhi- 
beas.  Quod  debcs  quidem  ex  proraisso,  quia  cuui  in 
transitu  meo  versus  Romam  irem,  ha^c  a  tua  chari- 
tate  impetraverim.  Spiritus  Domini  perseverel  te- 
cum.  Amen. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Ut  velociler  surgat  et  a  diabolo  fugiat. 
Deus  iu  arbore  offensus  est  propter  maiitiosa 
verba  serpentis.  Tunc  etiam  in  pulclira  formatione 
qua  Deus  horaiuem  creaverat,  bona  scientia  in  ho- 
B  raine  erubuit,  propter  malam  concupiscentiam  quam 
ille  concupicrat,  Et  ideo  quasi  in  aliena  via  Deus 
illi  clamavit  ;  Adam  ubi  e*?  [Gen.  iii)  ac  vestitiim 
dedit  ei,  sic  in  se  ipso  dicens  :  Per  tunicam  iiumani- 
tatis  mese  te  requirere  volo;  et  postea  in  sancta 
liumanitate  sua  liominem  denuo  recreavif,  ila  ut 
cum  ceciderit,  per  pcenitentiam  in  humanitate 
Dei  resurgat.  Unde  tu,  horao,  veiocius  surge,  ac  in 
tunicam  Dei  veiocius  le  involve,  et  a  diabolo  fuge, 
et  ego  in  effusione  orationis  meae,  quando  anima 
mea  ad  Deum  aspicit,  libenter  pro  te  orabo,  et 
vives. 

EPISTOLA  CXXXV. 


Ut  arcana  divinse  revelationis  de  suo  statu  sibi 
revelet. 

Pauperis  Christi  paupertatem  in  fragili  sexu  imi- 
tanti  H.,  divitis  Christi  divitias  exoptans  H.  Traje- 
ctensis  canonicus,  salutera  in  Domino  qui  mandat 
salutem  Jacob. 

Spiritus  Dei  miro  et  ina?stimabili  quodam  modo 
in  te  loquentis  et  per  te  scribentis  experiraentum 
in  me  ipso  liabere  desidero.  Absit  a  me  ut  ulla  du- 
bietas  in  me  sit  de  te,  quia  Spiritus  Dei  loquitur  in 
te;  sed  magis  cura  adrairantibus  adrairatio,  et  cum 
devotis  devotio,    me  ad  familiaris  experimenti  desi- 

Patrol.  CXCYII. 


M.    MONACHI      ET    PRESBYTERl     AD    HILDEGARDEM. 

Ipsius  sororumque  precespetil,  suas  vicissim  eis 
promittens. 

HiLDEGARDi  amantissima'  et  in  Christo  honorabili 
singulariter  matri  et  domina?,  M.  monachus  et  sa- 
cerdos  indignus,  niodicum  id  quod  est. 

Si  gloriari  oportet,  imo  quia  gloriari  licet  in  Do- 
mino,  convenit  et  me  gratulari  uon  in  memetipso, 
sed  in  Domino,  qui  raea;  in<liguitati  talem  apud  ve- 
stram  sanctilatem  familiaritatis  gratiam  concessit, 
qualem  mea  huuiilitas  nec  inereri  potuit,  nec  spe- 
rare  prsesurapsit.  Unde  primura  divina^  miserationi, 
deinde  vestra"  dignationi  grates  ex  intinio  corde  re- 
fcrens,  eo  quod  tara  pra3senlcm  me  benigne  habue- 
ritis,  quam  et  absentem  vestra  salutatione  dignuni 
duxeritis.  Denuntio  benevolentiae  vestra>,  quatenus 
D  oranes  cousorores  vestras  et  dorainas  meas  vice 
mea  salutare  dignemini,  atque  easdem  coramoneafis 
ut  fraternitatis  et  orationura  solatiiim  quod  raihi 
proraiserunt,  nequaquara  meraorise  ipsarura  depe- 
reat,  quoniam  et  ego  quantum  Dorainus  dignatur 
modis  omnibus  feci,  et  facio  quod  eis,  teste  Deo, 
spopondi.  Coniido  cliam  in  Domino  quod,  vita  co- 
mitc,  non  cessabo  pro  vobis  omnibus  deprecans,  ut 
gratia  Dei  qiia;  vos  tam  longe  prsevenit,  jugiter  vos 
prosequatur,  et  conterat  Satan  sub  pedibus  vestris 
ut  et  mea  parvitas  salutem  quara  non  mereor  vobis 
exorantibus  obtinere  valeat.  De  cseteris  quse  vobis- 
cum  secretius  contuli,  cum  opportunum  fuerit,  scri- 
ptis  rae  certilicare  curabitis.  Valete  in  Domino 
semper. 

12 


MVS  S.   IIII.DKCAIUMS 

HESPONSl  M    IIILDr.CAUniS.  A 


MVi 


Sub  fjiiadam  parabola  hortatur  ad  charilatem,  fuijam 
sxculi,  el  amoretn  verx  sapientix. 

r.hare  liii,  parabolam  hanc  atidi,  qiiam  in  vera 
visione  vidi. 

Ousedam  nobilis  et  pulchra  domiua  cubicuUim  ex 
auro  ornatiim  habuit,  qu«  frequenter  ouas  puellas 
elegantes  vullns  habentes  secum  liabitare  elegit. 
MuUie  autem  turbiv  dumiuam  hanc  videntes,  faciem 
ejus  laudaverunt,  ac  cum  illa  liabitare  voluerunt. 
Quibus  ipsa  di.xit:  Munera  quse  vobis  placent,  vobis 
dabo,  quia  nec  niihi.  nec  vobis  prodess(;t  ut  simul 
essemus.  Nobilitateni  enim  et  pulchritudinem  meaui 
vulpibus  ct  canibus  et  in  irrisiones  dare  nolo.  Scd  ^ 
qua^dam  rugosa  mulier  rubra  et  nigra  facie  huic 
nobili  domina;  assimilaro  voluit,  ac  nubilitatem  ot 
pulchritudinem  ipsius  indigne  lulit.  HcTC  eadcm 
rugosa  raulicr  super  montibus  ambulat,  et  in  regio- 
nibus  ac  in  omnibus  locis  currit,  laudem  et  hono- 
rem  quterens,  et  uemo  illi  dat;  sed  omnes  dicunt  : 
Isla  inquieta  et  indiscipiinata  a  diabolo  est,  et  ab 
omnibus  abigenda  esl.  Qua^dam  cliam  niulier  mer- 
catri.'^  de  omni  arte  ad  se  coUegitquse  oculis  puichra 
ad  videndum  sunt,  et  studebat  ut  oa  ignola  ol  mira- 
bilia  hominibui  in  visu  et  in  auditu  faceret.  Postea 
vero  ciystallum  pulchram  ot  nimis  jiuram  ad  ignem 
solis  posuit,  qua*  dc  solc  sic  accendcbatur,  quod 
lumen  oninibus  dedit.  Undo  otiam  ipsa  omnos  artos 
suas  in  tnodoratioue  habuit.  Nunc,  lili  mi,  j)rimam  (; 
muliorem  et  j»uollas  ejus  attende ;  sed  mulierem 
rugosam  omni  studio  fugo,  mulierem  autem  merca- 
tricem  ad  te  collige.  Prima  enim  tnulier  cliaritas 
est  cum  puellis,  videlicet  benevolenlia  et  largilate. 
Sed  mulier  rugosa,  rubeam  et  nigram  faciem  ha- 
bens,  amor  stecularis  est,  quo  turpi  sludio  lascivi 
homines  ad  invicom  so  coriij)licant.  Mulier  vero 
mercatrix  philosophia  exislit,  quff  omnem  artem 
inslituit,  et  quai  crystallum,  id  est  lidem  invenit, 
cum  qua  ad  Deum  pervenitur.  Kgo  autem  in  Deum 
confido  quod  cum  iis  partom  habeas,  quoniam  in 
ignea  crystallo  munera  passionis  ot  rosurroctionis 
Dumini  Deo  obtulisti. 

EPISTOLA    C.\X.\V1.  D 

N.    SACERnOTIS    ET    MAfilSTRI    1'AUI'ERUM    I.N    LUTHERIJM 
AiJ     IIILDEOARUEM. 

Exoplal  ab    ea  salutaria  audire  documenla,  para/us 
iis  oblemperare. 

Domina'  H.  divini  lumiuis  splendore  radianti,  N. 
sacerdos  indignus  ol  magister  pauperum  in  Luthe- 
rum,  scilicet  in  domo  hospitali,  cum  apparuerit 
gloria  Domini  cum  electis  sociari. 

Gratiam  et  benevolentiam  quain  inulli  in  vobis 
experti  sunt  ssepius  recolentes,  gratias  omnipotenti 
Deo  referimus  quod  in  tarn  fragili  sexu,  muliere  ab 
infantia  viribus  corj)oris  doslituta,  virilem  animum 
et  virtutibus  non  paucis  adornatum  conferrc   digna- 


tus  cst.  .\daugoat  Dominus  gratiam  suam  in  vobis  et 
in  omnibus  qui  vobiscuni  sunl,  ot  faciat  iit  in  sj»iritu 
benevolentia?  raemores  sitis  apud  Dominum,  et  no- 
stri,  et  multorum,  qui  spem  suam  in  vobis  posuerunt. 
Salutaria  itaque  sanctilalis  vestr.ne  documenta  exoj^ta- 
mus  a  vobis  audire,  et  staliim  vita?  nostra'  diligon- 
ter  a  vobis  intoUigere,  et  quidquid  vobis  Deus  super 
hoc  revelaverit,  nobis  dignamini  rescribere;  hoc 
scientes  (juod  consiliis  et  monitis  veslris  pro  posse 
nostro  obtemj)orare  decrcvimus.  Nam  nobis  injun- 
ctum  est  ut  pauperibus  serviamus,  quod  sine  grave- 
dine  tumultuantis  animi  implerenon  possumus.  Qua- 
propler,  a  vobis  scire  desidoramiis  ulrum  iiobis  uti- 
lius  sit  ad  claiistrum  nos  recludore,  an  in  lumultu 
isto  perseverare.  Deus  vobis  aperiat  quod  sibi  in  hoc 
melius  placeat. 

UESPONSUM    HILDEGAUDIS. 

Ul  Christi  imitelur  exemplum,  qui  ut  verus  Samari- 
tanus  hominem  qui  in  latrones  inciderat,  curavit 
per  sc  et  stabularios,  id  esl  apostolos. 

In  vera  visiono  vigilantibus  oculis  in  spiritu  meo 
hffic  verba  audivi  :  0  lili,  qui  forma  Dei  es,  hanc 
propositionem  audi,  qnoniam  Filius  Dei  ad  illos  dixit 
qui  apud  se  hoc  dixerunt  quod  sibimetipsis  elogc- 
rant  :  Homo  quidam  descendebat  ab  Jerusalem  in 
Jeiicho  (Luc.x).  Hoc  idom  Eilius  Dei  de  priiiio  lio- 
mine  dixit.  Qui  cuin  pcr  rumorcm  serpentis,  quom 
por  muiierern  audivit,  seusit  quod  peccare  j)otnit, 
in  oj^tionc  sibi  lioc  olegit  quod  per  rumorem  audio- 
rat.  Mens  enim  quasi  vir  est,  et  optio  quasi  femina. 
Sed  quando  homo  aliquam  causam  sibi  elegerit, 
eamque  por  optionem  sibi  attraxorit,  ipsam  valdo 
amaf,  siciit  et  Adam  optionem  amavit  quam  per  mu- 
lierem  audivit,  quia  mulier  ei  sic  adjuncta  fuit  ve- 
liit  menti  electio.  Quando  Adam  hoc  fecorat,  de  vi- 
sione  i^acis  desceudit,  et  similis  liiiuo  qua^  deficit 
factiis  est.  Sed  quamvis  peregrinus  esset,  tamen 
Creatorom  suum  scivit,  ac  in  illa  cognilione  lun» 
quae  interdum  croscit,  similis  fuit.  Et  incidit  in  la- 
trones  iibid.),  quod  proprietas  voluntatis  ipsius  fuit 
qiiii'  ipsuin  decepit,  quemadmodum  lalro  por  sibilos 
dolositatis  hominos  docipit,  donec  eos  capit.  Qui 
etiam  despoliaverunt  eum  [ibid.],  scilicet  eadem  pro- 
priotas  ab  omni  gloria  (jiiam  in  paradiso  Iiabuit,  ve- 
lut  latrones  homines  desj>oliuntes  substantiam  eorum 
distribuunt ;  ideo  unusqiiisque  homo  qui  felix  erit 
fugiat  quod  propria  voluntas  sua  sibi  elogerit,  quse 
ipsi  tarn  nociva  ost,  quemadmodiim  Ady,  qiiod  mu- 
lierem  suam  audivit,  maximaque  vulncra  oi  facit  : 
ita  ut  si  sanari  vult,  ipsum  cum  magno  suspirio  me- 
dicum  qua?rereoportel,  quia  eliaratransgressio  Adam 
in  perogrinationem  hujus  exsilii  misit,  ita  quod  in 
sciontia  boni  et  mali  vix  vivebat.  Quem  noc  sacrifi- 
ciura  Abel,  quod  .Noe  per  aedificationem  altaris  per- 
fecit,  nec  ministerium  obedienliae  Abrahae,  quod 
Moyses  per  legem  complebat,  levare  poluerunt;  sed 
Samaritanus  eiim  lovavit.  Samaritanus  iste  Filius 
Dei  ost,  qui  totiis  in  sacrariu    Spiritus  sancti,  id  esl 


I 


360 


EPISTOL.i:.—  EPIST.  CXXXVII. 


366 


iiilegiitulc  Virginis  incarnalus  est,  sine  omiii  caeci- 
tate  Adse,  quain  hnmana  natnra  in  peccatis  habet, 
el  iste  Adam  cum  membris  suis  de  puteo  inferni  le- 
vavit.  In  vulnera  quoque  illius  oleum  et  viniim  in- 
fudit  :  oieum  videlicet  quando  in  Incarnatione  sua 
molus  super  illum  misericordia  illi  se  ostendebat, 
vinum  autem,  quando  poenitentiam  peccalorum  illi 
injunxit,  ut  scriptum  est  :  Pcenitentiam  agiie,  appro- 
pinquavil  enim  regnum  ccelnrum  {Maith.  iii). 

Et  imponens  illum  in  jumenium  suum ,  duxii  in  sta- 
bulum  [Luc.  x).  Corpus  ipsius  quasi  jumentum  est 
quia  hominem  in  humeris  suis  in  lignum  crucis 
portavit  :  quod  etiam  ostendit,  quia  quando  homi- 
nem  fecit,  jumenta  cum  illo  creavit,  sicut  etiam  In- 
carnationem  suam  vidit,  cum  hominem  formavit,  et 
cum  eamdein  Incarnationem  sibi  adjunxit  sicut  vo- 
luit,  homo  cum  omni  creatura'  ipsum  Deum  et  ho- 
minem  aspiciendo  cognovit;  totumque  mundum  ho- 
mini  pro  tabernaculo  velut  stabulum  dedit,  et  in  il- 
hid  stabulum  ipsum  duxit,  qiiando  cum  per  passio- 
nem  suam  liberavit,  atque  in  misericordia  et  poeni- 
teutia  curavit.  El  altera  die  prolulii  duos  denarios  et 
dedit  siabulario  iibid.).  In  altera  luce  post  resurre- 
ctionem  suam  vicariis  suis,  scilicet  apostolis,  et  ca;- 
teris  qui  exempla  eorum  secuti  erant,  hominem  re- 
liquit,  illis  injungens  ut  et  ipsi  facerent  quemadmo- 
dum  ipse  fecerat,  et  quod  ipse  etiam  operatus  erat, 
quia  sicut  cum  Deus  hominem  fecit  ,  jumenta  cum 
illo  creavit,  ita  homiues  iu  veteri  lege  primum  in 
creatui'is,  videlicet  in  volucribus  atque  pecoribus 
Dco  sacrificaverunl ;  sed  postea  per  victimam  In- 
carnatiouis  Christi  in  Spiritu  sancto  invisibiliter 
ipsi  immolaverunt,  quoniam  Incarnationem  ejus 
per  nos  cognoscimus,  divinitatem  vero  intueri  non 
possumus,  sed  eam  per  fidera  amplectimur,  vehit 
eliam  hunc  mundum  scimus,  feternam  autem  vitam 
in  lide  aspicimus.  Corpora  enim  nostra  videmus, 
sed  animas  nullo  modo  intuemur,  nisi  quod  solum- 
modo  scimus  quod  sine  anima  non  vivimus.  Sic 
etiam  omnia  opera  sunt,  qiupdam  scilicet  obscura, 
iquicdam  manifesta,  et  ita  quoque  Creatorem  om- 
inium  in  humanitate  et  divinitateet  ipsius  habebimus. 
.Tali  modo  in  duobus  testamentis  Deus  vicariis  suis 
■hominem  reliquit,  ut  ita  cum  eo  agerent  quemad- 
modum  ipsis  ostenderat,  videlicet  vulnera  ejus  in 
raisericordia  ungendo,  atque  in  poenitentia  mun- 
dando,  et  hoc  ad  novissimum  diem.  Tunc  quoque 
cura  redierit,  mansionem  seiernse  ha>reditatis  omni- 
bus  dabit,  qui  in  bona  voluntate  hoc  fecerunt  quod 
eis  demonstraverat. 

•  Nunc  0  tu,  villice  Dei,  sic  fac,  et  cave  ne  mens 
itua  tenebrosa  sit,  s'ne  sole  et  luna  et  stellis  :  ita 
3cilicet  ne  secundum  proprietatem  voluntatis  tufe, 
itioc  et  illud,  ut  tibi  placuerit  eligas,  hoc  et  illud 
ibonum  esse  dicens,  quia  mens  tua  nunc  tenebrosa 
oubes  est;  sed  in  illum  verum  Samaritanum  aspice, 
^Jt  sicut  ipse  fecit,  ita  et  tu  fac  in  ministerio  ad  quod 
i  magistro  tuo  constitutus  es,  quoniam  Deo  placet 
jI  misericordia   egentibus   impendatur,   et  ut  pec- 


A  cautes  ad  pieiiileiitiiuu  ducantur.  Hoc  et  lu  fac  quau- 
tum  poteris,  ipsum  adjuvans,  qui  camdem  eleemo- 
synam  pro  peccatis  suis  dat,  ut  in  aeternum  vivas. 

EPISTOLA  CXXXVII. 

MONACHORUM    SIGKBERGENSUIM    AD    HILDEGAUDEM. 

Causantur  quod  ipsis  non  rescribat,  petuntque  ul  de 
staiu  monasierii  Sigebergensis  aliquid  aperiai,  ac 
verba  commoniioria  transmiitat. 

HiLDEGARDi  domiuse  et  matri  dilectissima?,  fratres 
unanimes  de  S.  Michaele  in  Sigeberch,  quidquid  do- 
miua^,  suae  famuli,  vel  matri  debent  lilii. 

Quam  speciali  charitatis  affectu  vos  in  matrem 
spiritualem  elegerimus,  et  in  consortium  orationum 
nostrarum  susceperimus,  omnium  secretorum  co- 
^  gnitor  novit,  et  ex  frequentibus  nuntiis  quos  vobis 
transmittimus,  vestra  quoque  dilectio  animadvertere 
potuit.  Sed  vos  econtra  affectum  matris  in  nobis  nun- 
quam  ostendistis,  litteras  commonitorias,  quas  eliam 
nolentibus,  utpole  mater  liliis,  dirigere  debueratis, 
nequidem  desiderantibus  unquam  obtulistis.  Verum- 
tamen,  ut  coepimus,  ad  cordis  vestri  januam  pul- 
sare  non  desinamus,  ut  si  nou  surgilis  eo  quod  ma- 
ter  nostra  sitis,  propter  importunitatem  tamen  no- 
stram -surgatis,  et  qu;p  necessaria  nobis  sunt  tribua- 
tis.  Petimus  enim  ut  aliqua  de  statu  loci  nostri  in 
vera  visione  edocta  nobis  aperiatis,  et  ut  verba  com- 
raonitoria  et  correptionem  habentia  nobis  transmit- 
tatis.  Hsec  sunt,  mater  dilectissima,  quorum  indagi- 
nem  a  vobis  prsecipue  desideramus,  humiliter  depo- 
scentes  ut  et  ha-c  et  c^tera  quse  nobis  magis  ne- 
cessaria  nostris,  transcribatis ;  et  sicut  nos  vos,  sic 
quoque  vos  nos  in  consortium  vestree  orationis  susci- 
piatis.  Valete. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Quosdam  ipsorum  ui  siellas  lucere,  quosdam  vero  in 
obscuriiate  fatigationis  lassescere,  ei  de  casu  primi 
angeli  per  superbiam. 

In  visione  Spiritus,  qua  frequenter  video,  ha-c 
vidi  et  intellexi.  Congregationem  enim  istam  video, 
ut  nubem  quae  apparet,  ut  lux  illa  quando  dies  ab- 
scedit  et  nox  appropinquat.  Inter  vos  etiam  video 
quosdam  in  bona  intentione  ut  stellas  Uicere,  quos- 
D  dam  autem  in  obscuritate  fatigationis  lassescere. 
Unde  surgite,  et  apprehendiie  disciplinam,  ne  quando 
irascatur  Dominus  ei  pereatis  de  via  justa.  Vidi  quo- 
que  quasi  coronam  duos  circulos  habentem,  alterum 
scilicet  inferius,  et  allerum  superius,  angelis  undi- 
que  plenos,  et  in  medio  coronai  hujus  Michael  ar- 
changelus  sicut  turris  stabat,  ita  quod  ii  duo  circuli 
velut  duo  parietesipsi  adhaTebant.  In  pectore  autem 
ejus  forma  Filii  hominis  fulgebat,  circa  quam  scri- 
ptum  fuit :  Virgam  viriutis  emittet  Dominusex  Sion, 
dominare  in  medio  inimicorum  iuorum  (Psal.  cix). 
Ipse  quoqiie  dextrum  brachium  extendens,  scutum 
dextra  manu  tenebat,  et  juxta  eum  quasi  nubes  ve- 
lut  aureus  fumus  de  thuribulo  ascendens  apparuit, 
in   qua  mcrita  orationum  et    sancta  opera    populi 


c; 


k 


367 


S.  lllLnEGAHDlS 


,m 


isti.i5  resptenduerunt.  Et  audivi  illum  ad  populum  A  teste,  noniino  abbali    iii    nullo  detrabimus,   quem 


istum  dicentum  :  Quaudiu  spleudorem  sanclilatis  in 
vobis  video,  pro  vobis  puguare  vulo  conlra  nigra 
jacula,  qiia"  de  impiis  tyrannis  ad  habilacula  loci 
vestri  tlai:rantia  aspexero.  Tunc  cognovi  quod  lisec 
virga  virtutis  virga  Anron  fuit,  qua  in  ramis  virtu- 
tum  tloruit  :  quod  Deiis  in  prima  die  angelum  po- 
suerat,  qui  per  superbiam  scipsuiu  a  felicitale  depo- 
suit.  Sed  Deus  virgam  ba^reditatis  in  monte  Sion 
aspexit,  qua^  ut  virtus  magnitudinis  in  homine  llo- 
ruit,  ubi  omuipotens  Deus  in  virginitate  surrexit. 
Et  liic  llos  de  Sion  exivit,  unde  etiam  multa;  aqua' 
ellluunt  suavissimum  ventum  dantes,  quae  snnt  vi- 
rentia  operasanctitatis  ia  mentes  hominum,  ita  quod 
Deutn  in  omnibus  cognoscunt.  Quapropter  in  his 
vullus  Dei  fulget,  quando  suggestionem  diaboli  a  se 
abscidunt  contra  illum  militantes,  quasi  in  medio 
polestatis  sua?,  cum  duas  alashabent,  ita  quod  Deum 
plus  qiiam  seipsos  amanf,  et  quod  sanctissima  opcra 
faciunt,  et  tunc  stant  quasi  columna  nubis  in  medio 
inimicorum  suorum,  cum  eos  ex  utraqiie  parte  per- 
cutiiint,  Deum  scilicet  amantes  et  sanctissima  opera 
facicntes  :  qiiod  quasi  sol  micat  in  splendoribus  san- 
ctorum.  Sed  prinius  angelus  magis  voluit  Deum  su- 
pt-rare  et  in  honoribus  ejus  stare,  quam  iilum  amare 
aut  bona  operu  facere  :  unde  bomo  divinitatem  ho- 
norat,  cum  seipsum  vincit,  ubi  in  possibilitate.  sua 
rnila  facerc  f>osset.  Quaudo  virgiuitas  in  vexillo  Ue- 
gis  in  eo  permanel,  et  quando  alii  iu  gustu  peccati 


B 


tamen  paterme  ienitatis  per  multa  in  nobis  imme- 
morem,  et  quibusdam  fauiiliaribus  suis  laxius  in- 
dulgentem,  libera  quoque  potestate  in  omnibus 
immoderatius  utentem  ingemiscimus.  Si  quidem 
maximis  calumuiis  et  infamiis  opinionem  noslram 
super  ha;c  lacerari  perpendimus,  et  prajcipue  pro 
lairymabiii  discordia  pridem  inler  nos  orta,  et 
nihilominus  inter  ipsum  abbalem  nostrum  et  prio- 
rem  nuper  commota,  religionem  nostram  tiuaui- 
maximo  contemptui  a  sa^cularibiis  haberi  detlemus. 
Quapropter  incerti  quid  agamus,  ul  vestris  oratio- 
nibus  divina  VDJuntas  nobis  aliqualenus  super  his 
elucescat,  humillime  imploramus.  Quod  si  litteris 
consolatoriis,  quid  polissimum,  quidve  Deo  sit  in 
his  beneplacitum  per  vos  certiticari  nieruerimus, 
id  quod  solum  jtossumus  veslra^que  charitati 
gratissinium  scimus,  j^recum  nostrurum  remu- 
nerationc  huic  bonehcio  rependere  semper  stude- 
bimus. 

ItESPONSL.M  111LDE(;aRDIS. 

Deu7/i  eorum  iion  oblivisci,   tantummodo  vitia  con- 
culcent  et  •pmdtentiaiu  ayant. 

Serena  lux  dicit  :  0  plangens  ovile,  et  ornatum 
in  signo  ligatura^  obedientia%  esto  stabile  in  cogi- 
tationibus  tiiis  et  dcsideria  tua  anbelent  ad  amo- 
rem  Dei.  Tu  ergo  considera  ubi  sil  jirosjieritas  vel 
adversitas.  Audi    mensuram    vallium.   Valles   inter- 


reverlunlur  ainola  iniquitatis  mundum  relinquentes,  £  duni  virent  et  tlorent  de  rore  coeli  et  de  calore  solis, 


(juod  totum  in  sj)Ienduribus  sanctorum  est  :  quos 
verbuni  Dei  in  volunlate  Patris  sic  protulit.  Et  ideo 
ad  tuibam  istam  in  Spirilu  sancto  manifeste  sic 
dicilur  :  Benedictio  Domini  super  vos  in  splendori- 
bus  sanctorum,  et  omnes  qui  vobis  benedicunt  be- 
nedictionibus  repleanliir,  et  qui  vobis  maledicunt, 
benedictio  ab  illis  fugiat. 

EPISTOLA  CXX.XVill. 

MONACHORCM    HIRSACGENSILM    Al)    HILDHGARDE.M. 

Causan/ur  de  abbate,  qui  non  Ixsus  ipsos  opprobriis 
et  calumniis  ojierafe  non  cessabat,  occasione  di- 
scordise  qiix  ipsum  inter  et  priorem  interces- 
serat. 


ac  interdum  arescunt  et  deliciunt  in  vicissiludine 
tempestatiim.  Sed  tamen  valles  islas,  qua'  propter 
divcrsitatem  tempestatum  aliquando  pulchritudi- 
nem  suam  perdunt,  non  habeo  omnino  in  taii  obli- 
vione,  (juasi  amodo  in  pulchritudine  sua  non  resur- 
gaut.  Sic  etiam  non  obliviscar  loci  hujus  in  quo 
tii  stas,  quia  sapientia  non  carebit  in  eo  materia 
sanctitatis,  ul  ipse  primum  in  rectitudine  processit, 
Tu  aiitem  esto  Iiicidum  ovile  iu  vicloria,  conculcans 
vitia,  qiia'  in  inquieto  tempore  concutiunt  te ;  et 
non  erubesce,  qnod  te  propter  mala  opera  tua  ac- 
cuses,  quoniam  Deiis  omnia  vulnera  ungit  et  tergit 
in  jjo-nitentia.  Sed  tamen  vivens  oculus  notavit 
pra?terilam  causam  in  dolore  illo  quo  tu  commotum 


Domina'    Hildegardi    ad     a^dificationem     Ecclesia"  D  es  in  contumacia  superiorum   pra-Iatorum   tuorum, 


divinitus  electae,  monachorum  grex  pauper  et  pu- 
sillus  in  Hirsaugia,  sic  divina  pietate  adornari, 
ut  uoverit  humiles  Christi  lU  tribulatione  cou- 
solari. 

Benedicta  gloria  Domini,  quae  de  excelso  solio 
suo  mirabili  et  iuusitatu  ordine  prospexit,  dum 
tantum  lumen  grati»  sua  mundo  per  vos  illucescere 
voluit.  Inde  omnes  Ecclesia"  filii  jocundantur;  sed 
praecipue  nos  qui  spiritualis  nova  exsultationis  luce 
perfundifiiur.  dum  in  moerore  qiiem  pro  defectu 
nostri  ordinis  toleramus,  divina  consolatione  per 
vos  la^tiiicari  sperarnus.  Qua;  igitur  sint  qute  summa 
nobis  sollicitudinc  pariant,  qua-  maxime  mentem 
nostram    remordeant,     paucis     animadvertite.   Deo 


quia  dulcedo    ungenlis,   matris    scilicet    misericor- 
diii' ,    subtracla    fuit    a    qiiibusdam    ovibus    tuis    ir 
culpa  jacentibus,  quai  nou  recte  dijudicata".  sunt  ir 
pcena    quam   habueriint  in  pcenitentia  sua.   Incon- 
grua   enim   pluvia  facit    lerram   aridam.   Sic   hom( 
qui  jieccaverit,  si  non  habuit  illiim  qui    eum   ungat 
I^rotinns    in    desperationem    fugit   et    arescit,   quo 
niam  niilla  medicina    exhibetur  ei  secundum  quo( 
ipse   sustinere   potest.  Nunc,   chari  lilii,  audite  vo 
cein    viventis     lucis.    Appi-ehendite     misericordian 
qua'    non   est  vobis  orla,   sed  quse  ex    Deo    venit 
et  ideo  non  abstrahite    eam  ab   illis  quibus  impen 
denda  est.  Uetrahite  ergo  illos  ad  sanitatem  anima 
rum  suarum. 


309  EPISTOL/I':.  - 

EPISTOLA  CXXXIX. 

MONACHORUM    KBERBACENSIUM    AD    HILDEGARDEM. 

Ul  quxin  eis  corrigenda  sint.  non  celet. 

HiLDEGARDi  doiniQse  qiiani  ^bi  elegit  in  famulam, 
et  plurimorum  secretoruin  suorum  consciam,  pau- 
per  grex  tratrum  in  Eberbacli  in  numero  pruden- 
tium  virgi.ium  cum  vera  lucerna  etardenti  lampade, 
cum  tidelium  animarum  et  supernorum  civium 
Sponso  feliciter  introire  adiiuptias. 

Spirilus  Doniini  quos  elegit  sibi  et  prtedestinavit 
nunquain  deseruit,  sed  cogitatum  ipsorum  in  pa- 
terna  mansuetudine  enutrivit,  ita  vos  feiicem  ani- 
mam  et  beatam  elegit  sibi  in  organum  ct  vas  ele- 
ctionis  suae  .  Dilecta  domina,  obedire  debemus 
maternfe  admonitioni  vestrae,  quia  veritas  Domini 
per  vos  loquitur.  Adinonitiones  tnim  vestras  liben- 
ter  percipimus,  precamurque  bumili  petitione  ne 
quod  in  nobis  corrigendum  est  nos  celeLis,  sed  ut 
Domino  qui  vobis  inulta  secreta  reserat  placue- 
rit,  nobis  id  insinuare  studeatis.  Angelus  consilii 
et  fortitudinis,  qui  semper  circa  vos  est  con- 
servet  et  custodiat  vos  sauam  et  iucolumem. 
Amen. 

RESPOiNSUM  HILDEGAHDIS. 

Vtcaveant  ne  felicitatem  qux  in  Dei  praedestinatione 
in  ipsis  esse  videtur  abjiciant. 

Mystica  Dei  me  dicere  jubent  hsec  in  umbra  vi- 
sionis  :  Vos  ascendistis  in  montem  vaide  excelsum, 
et  in  valle  aspicere  voluistis  Interea  valde  tempe- 
stas  supervenit,  he,  he,  languorem  qui  est  in  lumbis 
vcstris,  sicut  dicit  probatus  servus,  scilicet  David  : 
Toladie  contristatus  ingrediebar,  quoniam  lumbi  mei 
impleti  sunt  illusionibus,  et  non  est  sanitas  in  carne 
mea  (Psat.  xxxvii),  et  ideo  oculi  vestri  languent 
prse  inopia.  Cavete  ergo  ne  felicitatem  illam  qua^ 
in  praedestinatione  Dei  in  vobis  esse  videtur,  retror- 
sum  abjiciatis  per  nimietatem  bellorum  temerita- 
tis,  quia  cuin  Deus  faciem  priini  angeli  velut  valde 
elegautem  et  fulminantem  lampadem  fecisset.  ille 
lemeritatem  iniit,  unde  gloria  ipsius  in  ipso  periit ; 
quoniam  nulla  bona  desideravit,  claritatera  illius 
in  alia  vinea  plantavit.  Et  quia  Deus  societatem 
cum  malo  non  habet,  providete  ne  specialis  gratia 
Dei  a  vobis  moveatur  in  opere  antiqui  serpentis, 
quoniain  ille  gaudet  in  semetipso,  et  dicit  :  Volun- 
tatem  meam  iuvenio  cum  discordia  in  spirituali 
populo,  et  in  erecto  colio  cum  eis  ambulo.  Qua- 
propter  diabolo  resistite,  ne  lumen  claritatis  deti- 
ciat  vobis,  sicut  illi  propler  superbiam  suam  abla- 
tum  est.  Qui  enim  interdum  labuntur,  et  iteruni 
surgunt,  non  carebunt  ha-reditate  gratise  Dei,  sed 
in  turbine  viudictffi  Dei  incurvantur;  et  tamen 
deinde  resediticat  Deus  in  eis  radicem  priinae  in- 
cceptionis  sacrilicii  virtutis  Dei.  Et  dico  vobis  qui 
plantatio  Dei  estis,  super  locum  vestrum  mystica 
Dei  dicunt  h£ec  :  Nunquam  delebo  te,  cuin  mihi 
non  resistis  in  impia  temeritate,  quae  non  desiderat 
ablui,    velut    etiam    ostendit     teineritas    diabolica 


EPIST.  CXL. 


370 


A  artis,   ut  praedictum    est;  in   bcnedictioae   Abraha;, 
lux  vivens  te  benedicit. 

EPISTOLA  CXL. 

N.    PRIOIUS    DE    ZWIFELDA    AD    HILDEGARDEM. 

Quomodo  collapsam  in  suo  monasterio  disciplinam 
valeant  reparare. 

Dominae  suai  de  S.  Huperto  dilectissim*  Hilde- 
GARDi,  sancti  Spiritus  cohabitatione  reverendis- 
siinae,  i\.  prior  de  Zwifelda  cum  caeteris  fratribus 
suis,  quorum  Deus  nomina  uovit,  debitae  orationis 
exliibitionem. 

Si  bene  valetis  et  prosperis  successibus  ad  vota 
polletis ,  hoc  omnimodis  exspectamus.  Caiterum 
quia  abyssus  desperationis  in  reparanda  ccenobii 
nostri  religione  vallavit  nos,  et  pelagus  irratio- 
nabilitatis  ejus  cooperuit  capita  nostra,  humiliter 
et  suppliciter  ante  faciem  vestram  prostrati,  con- 
silii  vestri  solatium  cum  omni  devotione  exposci- 
mus.  Speramus  enim  quod  vestris  orationibus  apud 
Dominum  obtinere  possitis,  quatenus  per  Spiritus 
sancti  revelationem  aliqua  nobis  profutura  denun- 
tiare  debeatis ,  quoniam  quorumdam  fratrum  no- 
strorum  importunitate  multoties  gravamur.  Ha^c 
omnia  rogamus  vestram  sanctitatem,  ut  styli  non 
dedignata  vicissitudine  nobis  rescribatis.  Valete 
et  pro  nobis  peccatoribus  obnixius  Dominum  rogate. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 


B 


Arguit    eorum   negligenliam  ,  hortaturque  ut  resi- 

piscani. 

Serena  claritas  dicit  :  Fortissima  lux  divinitatis 
integre  scit  et  novit  oinnia.  Quis  tangit  intellectum 
istuni,  aut  quis  coniprehendit  eum,  nisi  ille  qui 
videt  in  sapphirino  oculo,  quod  Deus  Pater  super 
omnia  tain  iminobilis  est  in  justitia  sua,  quod 
nullain  iniquitatein  dimittit  indejectain,  qiiia  ipsa 
illum  tangit?  Et  Deus  Pater  in  semetipso  ita  dele- 
ctatus  est,  quod  omnem  creaturam  per  verbuiii 
suum  creavit  :  uude  et  creatura  sua  ei  placuit,  et 
creaturam  illam  amplexatus  est,  quae  ipsum  tangit 
amando  eum,  0  magua  delectatio  hujus  operis! 
Deus  Pater  immobilis  est  in  rectitudine  sua,  sed 
iniquo  parcit  per  Filium  suum  ad  parendum  admo- 
"  nitus.  Nam  Verbum  suum  carnem  factum  inspicit, 
et  recordatur  quod  per  Verbum  suuin  omnes  crea- 
turae  factai  siint.  Secundum  hunc  moduin  etiam 
sancti  Dei  illum  in  admonitione  tangiint  iu  sua 
clara  voce,  simili  candida  nube  volante  quasi  vola- 
tilis  aer  aquae.  Audite  ergo  qui  erumpitis  in  criiiw- 
uibus  vestris.  Mons  Domini  idcirco  vocamini,  quod 
Filium  Dei  imitari  debetis  per  conversaliouein  ve- 
stram.  Quare  ergo  materna  viscera  cliaritatis  et 
rectitudinis  negligitis,  similes  existentes  illis  qui 
in  Oreb  corpus  suum  in  |lege  castigabant,  et  iterum 
in  alia  via  errabant;  sicut  etiam  illi  speculatortjs 
faciiint  qui  in  alta  voce  in  custodia  sonant,  sed 
tamen  civitatem  in  insidiis  perforant.  Mens  vestra 
est  quasi  nubes  quae   tempestates  porlat,   modo   ira- 


371 


S.  HlLnEGAUDIS 


372 


cundiam  iii  negligentia,  modo  sordes  pecorum  in 
pelulantia  habeus,  ubi  pacilicam  iiostiam  negligitis 
diceutes  :  Nolumus  resistere  nobis,  quia  corpus 
uostrum  nou  possumus  accingere  in  conslrictione, 
quoniam  uati  sumus  de  Adam.  Nam  vos  iu  palatio 
regis  uon  vultis  restringero  jecur  vestrum  ut  de- 
betis.  Cur  ergo  uon  erubescitis,  quod  quasi  a  sta- 
buio  asinorum  erepti,  et  in  magnum  honorem  cse- 
remoniarum  «anctificationis  per  supernum  Domi- 
uum  positi,  verum  ad  stabulum  asiuorum  recurri- 
tis?  0  va?!  in  hoc  simih',s  facli  estis  Balaaui,  qui 
insaniebat  in  vuhieribus  ferventium  cicalricum, 
furens  in  regioue  umbroe  mortis.  Nolite  ergo  relin- 
quere  montem  sanctificationis  iu  vanitate  voiupta- 
tis.  0  vx  turpiludini  quse  projecta  est  retrorsum  in 
aiienum  locum!  Nam  illi  pereunt  qui  pra;varicantur 
in  sancta  institutione.  Apprehendite  autem  disci- 
plinam,  et  ne  erretis  in  viu  justitiic,  yjuasi  legem 
non  habeatis,  et  quasi  sol  non  radiet  super  thuri- 
bulum  benedictionis,  ne  quando  irascatur  Domi- 
nos,  el  pereatis  de  via  justa,  cum  in  prcevaricationc 
jacelis.  0  metuenda  et  veneranda  sacrilicia,  quae 
incredulitatem  idolorum  non  habent,  ncc  sarcinam 
percutientium  vulnerum!  0  va'  dolori  miseria;,  quia 
Deus  destruet  in  vobis  murmurationem  Ninivita- 
rum,  nisi  citius  curralis  ad  olivam  sancliiicationis ! 
Quare  estis  curvi  in  mendaciis  istis,  quasi  coeci  non 
sitis  ?  Sed  ceeci  estis,  cum  non  prajvidetis  causam 
illara  in  qua  nati  estis  per  casum  Ad.T,  et  cum  eam 
habetis  in  brachio  ample.xionis  ridentes  et  cachin- 
nantes  quasi  eum  non  habealis.  Fugite  ergo  et  no- 
lite  peccare,  ut  cito  veniat  salus  vestra.  Videte  ct 
ambulaie  in  recto  itinere. 

EPISTOLA  C.XLI. 

MO.NI.VLILM    ZWIFILDENSIUM    AI)    HILDEGARDEM. 

Ul  osiendat  quomodo  a  via  negligentiae  ad  viam  cor- 
rectionis  debcant  redire. 

IIiLDEfjARDi  speciali  gratia  divinitatis  illustratac, 
humilis  Zwilildensium  sororum  coetus,  in  acceptis 
ccelitns  donis  amplificari. 

Omnipotentiam  suam  divina  clementia  mirabi- 
liter  in  vobis  glorificavit,  quam  de  fragiii  massa 
assumptam  thesauris  gratia-  suse  novo  ordine  ad- 
implere  curavit.  Vestrai  itaque  claritati  congau- 
demus,  nosque  nostraque  omnia  vestris  orationibus 
suppliciter  comroendamus.  Rogamus  etiam  pieta- 
tem  vestram  ut,  cum  diviny  visioni  insistitis,  com- 
monitoria  verba  ad  nos  dirigatis,  et  quomodo  a  via 
negligentiai  ad  viam  correctionis  redire  debeamus, 
nobis  ostendere  non  negligatis.  Valeat  in  Chrislo 
vestra  dilectio. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 
Ut  superbiam  vitenl,  nec  sint  saltatrices,  nec  exlra 

monasterium  prodeant,  et  adprimam  desponsatio- 

nem  redeant. 

Qui  omnia  videt  et  quem  nihil  latet  dicit  :  Qni- 
dam  vir  nobilis  copulavit  sibimetipsi  cum  summa 


B 


.V  diligentia  sponsam  valde  pulchram  in  facie,  cum 
sapphirinis  oculis,  cujus  stalura  ajqualis  erat  et  non 
tortuosa  in  ulla  diversitate,  sed  specciosa  in  om- 
nibus  ornamentis.  Ipsa  quoque  valde  amabilis  fuit 
iu  omnibus  monbus  snis,  ita  quod  eam  decebat 
omnis  symphonia  in  cilharis  et  in  omni  genere  mu- 
sicorum  :  talis  etiam  e.xistens,  quod  uoluit  esse 
concubina  nec  saltatri.\.  in  habitu  meretricio,  et 
quod  nolebat  vagari  per  diversas  plateas,  nec  lo- 
qui  ad  irrisionem  juveuum.  0  vanitas  et  spurcilia 
diabolicorum  jaculoruni!  et  o  igiiomiuia  lasciviai 
puellarum!  couiremisce  sermoncm  islum.  Cum  fe- 
minea  forma  subtrahat  se  a  junctura  mariti,  pro- 
jtler  Deum  nolens  viro  copulari,  o  quam  magna 
nobilitas  in  illa  tunc  est,  quia  ipsam  decet  despon- 
satio  superni  Regis,  quoniam  carnalem  virum  recu- 
savit,  ct  sic  debet  amplecti  Deum,  et  adha^rcrc 
Domino  suo,  quia  terrenum  virum  non  habet.  Nam 
ipsa  debet  sic  periiianere  ut  Eva  fuit  antequam 
cam  Deus  Ad*  repraisentaret,  cum  illa  tunc  non  ad 
Adam,  sed  ad  Deum  aspexit.  Sic  raulier  faciat,  quae 
propter  amorem  Dei  carnalem  virum  recusat.  Ad 
Deum  aspiciat,  el  uon  ad  alium  virum,  quem  prius 
habere  nolebat.  Sed  valde  durum  et  amarum  est 
propter  dolositatem  antiqui  serpentis,  quod  viri- 
ditas  carnis  in  seipsa  semper  arida  sil.  Attamen 
cum  mulier  fortissime  arniala  fuerit,  ita  quod  in 
thalamum  superni  iiegis  se  coUocat,  et  quod  ipsum 
Regem  dulcissiraa  charitate  araplectitur,  iiolens    co- 

(;  lere  officiura  carualis  ardoris  in  concupiscentia, 
sed  volens  vultum  aniiiii  sui  ponere  iu  Deura,  rc- 
cusans  voluptatem  carnis  suaj,  tuuc  aspiciat  ut 
aquila  in  solem,  et  ut  coluniba  per  fenestras  suas, 
cogitans  et  studens  quomodo  animum  abstahat  de 
divitiis  et  deliciis  sfficularibus,  et  de  consortio  car- 
nalis  viri.  Et  ideo  femina  quai  non  vult  ire  in  tha- 
laraum  carnalis  viri  propter  dilectionem  Dei,  debet 
in  spirituali  vita  mecum  essc,  qui  sum  sine  initio 
et  sine  finc;  nec  sit  in  furtivis  amplexibus  rusti- 
cum  occulte  amans.  Sed  si  hsec  fccerit,  non  est 
raecura,  quia  vipereos  mores  habet.  Quapropter 
mulier  qua?  ita  fervet,  quod  non  potcst  saiculum' 
(lerelinquere,  non  in  periculum,  nec  in  altum  mon- 
tem  ascendat,   ne  postea  in  lacum    mergatur,   quia 

I)  mihi  prius  desponsata  fuit,  et  dcinde  ad  carnales 
amplexus  ivit.  Nam  Virgo  Maria  in  calore  Spiritus 
sancti  jucunda  fuit,  et  virginitas  ejus  floruit.  Sed 
nulla  feminea  forma  hoc  incipiat,  quod  Spiritus 
sanctus  in  illam  non  misit,  ne  postea  vacua  re- 
maneat.  Mulier  quai  ad  mc  vult  respicere,  non  sit 
in  diversitate  dispersi  cordis  super  ambitionem 
hujus  sa;culi,  nec  sit  tortuosa  per  flagrantia  magni- 
loquia  superbise,  sed  sit  stabilis  in  omnibus  orna- 
mentis  virtutum,  et  nobilitate  chantatis  et  justi- 
tiai,  qua;  dominantur  in  omnibus  speciosis  superni 
Regis. 

Nunc,  0  tu  turba  puellarum,  audi  quod  superna 
vox  ad  te  sonat.  Noli  esse  concubina,  nec  in  altara 
vanitatem   superbia;   mentera    tuam   pone,  ita  quod 


373 


EPISTOL/E.  —  EPIST.  (XLII. 


374 


velis  honorcni  Ilcgis  cliscernere  unicuiquo  secuudum 
statum  suum,  cum    putas  quod  mihi  non   sit   possi- 
bile,  ut  discernara  solem    et  kinam  et  cfetera  qrna- 
menta  cceli.  Meretrix  omnia   quasi   similia  et   aequa- 
lia  habet,  videlicet  principem  ut  rusticum.    Qui   sic 
facit,    inhonorat    me,    sapieutiam     similem    faciens 
ignorantiit',  et  pietatem  vanitati,  ac  ca?teras  virtutes 
similes  cupro.    Nunc,  o  vos  puellee,  nolite  esse  sal- 
tatrices,   in    similitudinc    pessimorum    morum,   se- 
cundum   ijuod  vobis  placet,  ne  in   alterutrum  deci- 
piamini  in  omnibus  rebus  si  sic  feceritis.   Nam   sal- 
tatrix  unicuique  secundum  voluntatem  illius    saltat. 
Sed   et  apertis  osliis  ne  ambuletis  propter  sordidi- 
tatem  mentis  vestrcT,  nec  nutum  faciatis  in  lascivis 
nulibus    per  pelulanliam   latitudinis   vestri    cordis, 
quasi  in  plateis  illud  amantes  quod  contempsistis  in 
amplexibus  Regis,  cum  rusticum  pro  regio  amore  in 
ampiexus    vestros    ponilis.    Unde    mulier  quae    non 
vult  habere  consortium    carnalis  viri,   non  sit  ullo 
modo  in  aperto,   quia    hoc  non  dccet  eam  ;    sed  in 
occulto  corpore  et  mente  vehit  columba  in   caverna 
maneat,    ne  eam    accipiter,    scilicet    virilis   animus 
arripiat.  Nunc  tu  o  turba,  citius    surge  ad  primam 
et  ad   regalem  desponsationem  primi  et  principalis 
viri  tui.  Ipse  enim  vocat  te.  Emenda  ergo  et  corrige 
quod  illum  otfendisti,  et  suscipiet  te  in  teterna  sal- 
vutione  et  vives. 

EPISTOLA   CXLII. 

A.    PRIORIS     ET     CONVENTUS     DE     MONTE   S.      DESIBODI    AD 
HILDEGARDEM. 

Conqueruntur  quod   apud  ipsos   educata  ipsis  noii 
rescribat,  nec  commonitoria  verba  transmittat. 

HiLDEGARDi  gratia  Spiritus  sancti  verissime  re- 
pletfe,  A.  monachus  indignus  et  prior  de  Moute  S. 
Desibodi  cum  fratribus  ejusdem  loci,  de  virtute  in 
virtutem  ascendere,  et  Deum  deorum  in  Sion  vi- 
dere. 

Cum  in  exteras  regiones  verba  admonitionum 
vestrarum  mittatis,  et  quamplurimos  viam  recti- 
tudinis  desiderare  faciati.s,  nos  qui  vos  fere  a  cu- 
nabulis  novimus,  et  apud  quos  per  plurimos  annos 
fuistis,  miramur  cur  verba  coelestium  visionum 
nobis  sitientibus  subtrahatis.  Scimus  enim  quomodo 
apud  nos  educata,  quomodo  docta,  quomodo  con- 
versata  estis;  quia  non  alio  quam  muliebri  operi 
institistis,  non  aliis  codicibus  quam  simplici  Psal- 
terio  imbuta  estis,  et  sine  querela  bonam  et  san- 
ctam  conversationem  dilexistis;  sed  divina  pietas 
coelesti  rore,  ut  vohiit,  vos  imbuit,  et  magnitudi- 
nem  secretorum  suorum  vobis  aperuit  ;  et  cum  in 
his  vobis  congaudere  deberemus,  Deus  vos  uobis 
nolentibus  eripuit,  et  ad  alios  homines  transtulit  : 
qnod  cur  fecerit  perscrutari  nec  scire  possumus  ; 
sed  tantum  hoc  noleutes  et  volentes  in  multa  per- 
turbatione  sufferimus.  Nos  enim  sperabamus  =alu- 
tem  loci  nostri  in  vobis  sitam  esse,  sed  Deus  aliud 
quam  vellemus  disposuit.  Nunc  autem  quia  volun- 
tati    Dei    resistcre    non   possumus,   ipsi  cedimus    et 


A  vobis  congaudemus,  quoniam  plurima  hucusque 
invisa,  hucusque  inaudita  per  divinam  revelatio- 
nem  manifestastis,  hucusque  clausa  reserastis. 
Nam  Spiritu  Dei  plena,  mulla  scribilis  qu;r  ab  ho- 
mine  non  didicistis,  qute  sancti  et  docli  viri  ini- 
rantur.  Eapropter  quanivis  louge  a  sanctis  simus, 
quia  peccatores  existimus,  supplices  rogamus  ut 
tum  pro  gloria  Domini,  tum  pro  antiqua  et  justa 
familiaritate  memor  nostri  silis,  et  verba  consola- 
tionum  nobis  porrigatis,  et  nobis  apud  Deuni  sub- 
veniatis,  ita  ut  quod  iu  nobis  minus  est,  Deus  per 
merita  oralionum  vestrarum  in  nobis  supplere  di- 
gnetur.  Valete. 

UESPONSUM   HILDEGARDIS. 
B  Ut  ad  Beum  redeant. 

In  vera  visione  vocem  audivi  htec  adversum  iu- 
jurias  quas  et  spirituales  et  Sfficulares  contra  jusli- 
tiam  proferunt  dicentem  :  0  justitia,  tu  peregrina 
et  advena  es  in  civitate  illorum  qui  sibi  componunt 
et  eligunt  parabolas  de  ofdcio  propriae  voluntatis 
suae,  nec  ad  tua  mysteria,  nec  ad  amicitiam  tuam 
anhelant,  qua-  es  purpurata  amica  regis.  Unde  cla- 
mas  propter  sorlem  illam  in  qua  non  quiescit  uila 
justitia  et  in  serumnis  dicis:  Valde  erubesco,  ita 
quod  faciem  meam  sub  pallio  meo  abscondo,  iie 
mihi  insidiantes  me  videant;  sed  ipsi  dicunl  : 
Quodcunque  ex  nobis  est,  omnibus  prodest.  Qua- 
propter,  o  justitia,  magnum  zelum   habes,   ita   quod 

C  reus  judicii  est  qui  tibi  resistit.  Et  iterum  iu 
eerumnis  dicis  :  Unde  venis?  De  sinu  Patris,  et 
omnes  regiones  mecum  collectse  sunt;  sed  et  ubi 
positai  sunt  omnes  staturse,  populorum,  ac  omnia 
instituta  generationum,  ibi  aderam,  et  sic  columucv, 
nubis  in  me  erectai  sunt.  Nuuc  autem  sum  teediuni 
illorum,  qui  in  prima  radice  in  me  orti  sunt.  Qua- 
propter  antequam  in  his  doleam  propter  ignoran- 
tiam  populorum  suspiro,  et  tanquam  inundantes 
aquse  sic  rugitus  meus  in  alta  voce  sonitus  aqua- 
rum  multarum,  proj)ter  nimietatem  stultorum  ho- 
minum  in  garrulitate  roorum  ipsorum,  et  in  stre- 
pitu  inhonestatis.  He,  he,  o  aquilse,  qua',  in  nie 
transistis  per  aquam  recuperationis  quasi  auro- 
ram    rutilantem     et    quasi     gemmam  coruscantem, 

r^  uunc  dormitis,  et  ut  stulta  animalia  estis,  quif.  in- 
terdum  procedunt  et  interdum  retro  incedunt,  ct 
interdum  se  invicem  ambulando  intermiscent. 

Sed  et  de  hoc  monte  tiliorum  Dei  hsec  in  mystico 
spiramine  vidi.  Montem  multa?  magnitudinis  vidi, 
in  cujus  vertice  vir  magnus  sedebat,  qui  in  utra- 
que  manu  sua  legem  Deiquasi  in  charta  scriptam 
habebat,  sicut  de  Moyse  scriptum  legitur.  Et  sub 
pedibus  ejusdem  viri  quo^dam  turba  hominum  spi- 
ritali  circumcisione  circumdata  er;it,  qui  omnes 
instrumenta  ipsius  legis  cum  gaudio  et  cum  suspi- 
rio  susceperiint  dicentes  :  o  Domine  Deus  noster, 
quando  ad  te  veniemus,  libenter  tibi  obediemus; 
sed  tamen  interdum  in  quamdam  turbinem  se  mi- 
scueruut,    et    aliquando    multa    crimina   inter  illos 


375 


S.  HM.nEGARDlS. 


376 


fuerunt,  quiv  tameti    nmltis    lacrynus    abluerunl  in  ,V  prima    vo.x    quaj  vos  ad    laudeni    Dei    congregavit, 


aspersione  sanguinis  Christi  Jesu.  iNaoi  cum  homo 
in  tam  magnis  peccatis  jaceret,  quod  se  de  illis  iu 
nulla  viriditate  per  seipsum  erigcre  valeret,  dixil 
Deus  :  Volo  homiriem  per  memetipsum  erigere,  ac 
denuo  in  visceribus  misericordite  plantare,  ita  ut 
in  speculo  confessionis  resideat,  qui  se  de  visceri- 
btis  diaboli  per  seipsum  eripere  uon  poluit.  Sed  ego 
pauiiercula,  quamvis  multa  crimina  in  bis  viderem, 
superbiam  tamen  iu  eis  non  vidi,  quui  per  conlu- 
maciam  in  jactu  lapidum  peccalures  contemnit. 
Sed  sub  pedibus  istorum  aliam  lurbam  hominum 
couspe.xi,  candida  nube  circumdatos,  et  pulchras 
facies  habentes  ac  in  coilum  aspicientes  :  qui  tamen 
petulantiam   cum    suscitatione    multarum    inutilita- 


faciat  vos  in  radice  boni  sicut  primos,  qui  in  parie- 
tibus  lompli  consecrati  sunt.  Sed  tu,  o  mons,  audi 
in  admonitione  Dei,  Deus  te  constituit  sicut  monlem 
Sinai  ad  sacriiicuutum  ei  hostiam  laudis.  Nunc 
autem  ad  Deum  conviiicre,  et  eslo  candelabrum 
Regis,  ita  quod  non  erubescas  in  prima  radice  lua, 
sicut  dextera  Dei  le  plantavit. 

EPISTOLA  CXLIII. 

MONACHORUM      S.       ELC.UAUIl     TREVIRENSIS      AD     HILDE- 

GARDEJl. 

Admonitionis  ipsius  stimulis  excilari  desiderant. 
HiLDEOARDi    Sponsi    coilestis    amplexibus    jugiter 
inbserenti,  necnon  omnibus  secum  in    Christo  cou- 


tum,  sicut  pingues  tauri   interdum  adieruut,  ila   ut  "  versantibus,  ccnnobii  S.   Eucharii  Trevirensis   omnis 

conveutus,  id  quo  nihil  est  melius. 

Quicunque  voluntatem  Patris  qui  in  coelis  est 
facere  conantur,  ipsi  fratres,  sorores  el  matres 
Domiiii  vocanlur  (Matlh.  xiu).  Quisquis  vero  alios 
commoiiendo  quasi  lactando  in  molius  perlrahere 
studuerit,  hic  dignitatem  matris  specialiter  obline- 
bit.  Unde  uon  immerito  te  prae  ca^teris  velut  ma- 
trem  in  Domino  veneramur,  cujus  consolationis  et 
cruditionis  uberibus  in  intimis  aflluenter  reticimur. 
Ipsum  quoque  qui  facit  mirabilia  magna  solus  te- 
cuin  magniticamus.  Qui  haec  a  sapientibus  et  pru- 
dentibus  haclenus  abscondit,  qua?  mirabililer  die- 
bus  nostris  humilitati  tua;  revelavit.    Proinde  quia 


cum  ccelum  aspicerent,  arcus  suos  intendentes  sa- 
gittas  conlra  coelum  emiserunt,  atque  plumbeis 
fuslibus  coatra  coelum  percusserunt,  et  sic  posue- 
runt  in  coelum  os  suum  et  lingua  eorum  transivit 
in  terra.  Lnde  tonitrua  super  eos  venerunt,  el 
grandines  super  eos  cecideruut,  alque  mulla?  ne- 
bulae  eos  oblexerunt.  Et  murmurabant  quare  hu- 
jusmodi  squalores  eos  ita  circumvallarent.  Et  gra- 
tia  Dei  illis  sic  respoudit  :  Ad  magnam  beatitiidinem 
vos  collegi  :  sed  in  temeritate  vestra  me  abjicitis 
cum  dicitis,  quis  ad  vos  pertingere  possit,  aut  quis 
sermo  vos  vincat,  aut  qui  colles,  aut  qua'  lingua 
vos  percutere   valeant?  Sicut  etiam  lilii  Israel  Deuin 


neglexerunt,  cuin  per  benedictionem   Abrahae  cornu  ^  viain  mandatorum    Dei   corde   dilatato   currere   non 


benedictionum  super  eos  erexit,  ac  in  sinum  suum 
per  lci'titiam  honoris  levavit.  Sed  illi  in  fraude  mur- 
murabant,  ac  in  temerilate  Deo  resistebant,  ac 
saiirtilatem  per  eiTusionem  sanguinis  Christi  reli- 
querunt.  Tunc  benedictio  in  illis  retrorsum  abiit 
el  evanuit,  quia  ad  casum  morlis  se  declinaverunt. 
El  Deus  de  sacnticiis  et  de  hoiocauslis  iilorum 
aliam  civitatem  Ecclesia;  Bedilicavit,  usque  dum 
omnes  aquae  puteorum  educantur  in  vallem  nigra- 
rum  nebularum.  Et  lunc  omnes  aquilae  in  cir- 
ciimeunte  rota  in  unum  gregem  congregabuntur, 
quia  ipsse  prius  in  benedictione  erant. 

Sed  et  aliam   turbam   hominum  sub  pedibus  isto- 
rum  vidi   anle   quorum  oculos  aries  in   spinis  aurei 


possuraiis,  admouitionis  tuae  stimulis  excilari,  pro- 
ut  tihi  Deus  dederit,  veliementer  desideramus.  De 
caitero  indubitanter  cognoscas  quia  iii  litleris  tuis, 
scilicet  in  libro  Scivias,  delectati  suinus,  sicut  in  om- 
nibus  divitiis.  Denique  sauctisorationibus  vestris  nos 
apud  Deum  adjuvari  et  consiliis  pra^miiniri  humili- 
ter  deposcimus. 

RESPONSUM   HILDEG.\RDIS. 
Eorum  sanctam  laudat  conversationein. 

Vos  qui  tunicam  Christi  induistis  ac  euiii  imitari 
vultis,  audite  quod  Psalmista  dicit  :  Qui  ponis  nu- 
hem  ascensum  tuum,  qni  ascendis  pennas  ventorum 
{Psal.  ciii).   Quid   est  hoc?  In   conslilutione    mundi 


coloris  pendebat  :  quem  cuin  odore  myrrhic  et  thu-  D  posuisti     nubem    ascensum     viventiuin    volatilium, 


ris  et  cum  fulminante  vultu  inspiciebant,  et  de 
manibus  magni  viri  illius,  qui  in  verlice  ejusdem 
montis  sedebat,  quidam  rivuli  ad  pectora  illorum 
eflluxerunt.  Et  illi  clara  voce  ad  sinum  sapientia;  sic 
clamaverunt  :  Deus  olim  nos  in  multis  sacriliciis 
congregavit ;  sed  nos  omnes  in  multis  obligationi- 
biis  delinqiiimus  :  unde  siiper  torcular  positi  sumus 
cum  pro[)heta  dicentes  :  Torcular  calcavi  solus  el 
de  fjenlibus  non  est  vir  mecum  ilia.  lxui).  Et  verum 
ubi  sagena  missa  est  in  mare,  et  ex  omni  genere 
piscium  congregabat,  sicut  illi  piscantes  elegerunt 
pisces  bonos  in  vasa,  sic  gratia  Dei  elegit  illos  ad 
gloriam,  qui  humiles  corde  sunt  et  devoti  in  timore 
Domini,     rapinas    non    intendentes.     Nunc  autem 


qua;  in  altitudine  aeris  sunt.  Quod  etiam  sic  est  : 
Deus  prsescivit  quod  spiritualum  populum  in  semet- 
ipso  conslitulurus  erat,  ut  propheta  dicit :  Qui  sunt 
hiqui  ut  nubes  volant,  et  quasi  cotumba:  ad  fenestras 
suas?  {Isa.  l\.)  Mentes  spirituales  velul  nubes 
sunt,  quae  est  quasi  materia  luminarium,  scilicet 
solis,  lunai  et  slellarum.  Sic  etiain  obedientia  velut 
materia  est  humilitatis,  charifatis  et  aliarum  vir- 
tulum,  in  quibus  lideles  quasi  columbaj  volant,  cum 
per  ligaturam  propria?  voliintatis  desideria  sua  a  se 
abscondunt,  ita  qiiod  per  cavernam  innocentiai  in 
solem  aspiciunt,  quasi  homines  non  sint  in  volun- 
late  carnis  sua;.  Et  sic  Creator  omnium  ambulat 
super  pennas  ventorum,    cum    supernus    Filius  in- 


377 


EPISTOL/E.  -  EPIST.  CXLIII. 


378 


hutnilitate  castitatis  pulcher  flos  processit,  ac  ita 
in  raansuetudine  permansit.  Unde  scriptum  est  : 
Super  quem  requiescam,nisi  superhumilem,  et  man- 
suetum,  et  trementem  sermones  meos?  [Isa.  lxvi). 
Hae  sunt  alse  spiiitalis  popuH;  sed  qui  istis  carent, 
velut  volatilia  cadent,  quse  pennas  volandi  non  ha- 
Lent.  In  his  etiam  convertitur  multitudo  maris  et 
fortitudo  gentium  venit.  Nam  innumeraljilis  tiirha 
hominum  ad  istas  alas  currit.  Sed  quidem  inter 
illos  respiciunt  ad  aquilonem  per  turhineai  vanee 
gloriae  ac  superhiaj  et  per  supertluitates  ssecularium 
morum  in  semelipsos  conlidentes,  nec  Psalmistam 
sequentes  qui  dicit  :  Bonum  esL  sperare  in  primi- 
pibus  [Psal.  cxvii).  Quid  est  hoc?  Multo  melius  et 
utilius  est  aspicere  et  volare  in  nubem  per  tuuicam 
Christi,  quam  confidere  in  se,  velut  in  causa  per- 
diti  angeli  factum  est,  qui  in  superhia  illum  su- 
perare  voluit  ante  quem  sic  stare  non  |)oluit,  sed 
in  ahyssum  quasi  plumhum  cecidit.  lu  hac  superhia 
etiam  Adam  vitam  fugit,  et  alienam  peregrinatio- 
nem  inveuit,  in  qua  in  Patrem  suum  quasi  in  alie- 
num  in  peregrinatione  sua  aspexit ;  quem  aute  bene 
cognoverat,  cum  innocens  in  humilitate  fuit.  Sic 
etiam  filii  hominum  in  semetipsos  conlidunt,  de- 
cepti  velut  spem  habentes  in  principihus.  Sed  cum 
Deus  clamavit  :  Adam  ubi  es  ?  prsescivit  quod  fa- 
ctura  digiti  sui  omnino  perdenda  non  esset,  sed 
quandoque  redimenda,  ut  scriptum  est  :  Redemisti 
virgam  hxrediiatis  tuas,  mons  Sion  in  quo  habilasii 
in  eo  [Psal.  lxxui).  Quid  est  hoc?  Deus  hominis 
recordatus  est,  quando  per  mulierem  caput  serpen- 
tis  contrivit,  ubi  Verhum  caro  factum  est  et  mons 
Sion  fuit,  in  quo  Deus  hahitat  in  humiiitate,  et 
Filius  in  corde  Patris. 

Nunc  autem,  tu  congregatio  congregata,  audi, 
iit  sis  mons  Sioii.  Nam  Deusjah  initio  preeviderat 
quod  omuem  creaturam  facere  voluit.  Verbum 
etiam  Palris  in  Virgine.  Virga  homo  surrexit,  et 
ipsa  virga  materia  omnium  virtutum  sauctitatis 
fuit,  de  qua  el  vos,  o  spirituales  jtopuli,  venistis. 
Eva  euim  omne  genus  humanum  protulit  :  ista  vero 
virga  illud  in  sua  viriditate  denuo  reparavit,  quando 
de  ventre  ejus  Filius  Dei  exivit.  Quod  sic  o  spiri- 
tualis  mons  Sion  estis,  quia  Pater  in  Verho  suo  vos 
plantavit.  Nam  et  Filius  escelsi  Patris  in  tahernaculo 
Maria?  Virginis  hahitavit,  et  sicut  fortis  leo  de  illa 
exivit,  ita  quod  totus  mundus  ipsum  vidit,  qui  et 
vos  spiritales  populos  in  semetipso  congregavit,  cum 
ad  eum  velut  nubes  volatis,  peccata  vestra  non 
in  voluntate  operis  portantes.  Ipse  enim  sine  pec- 
cato  fuit.  Et  tunc  eum  imitamini,  ubi  post  illum 
ambulalis,  cum  vosmetipsos  ne  peccetis  repudiatis, 
non  existentes  tanquam  pulvis  quem  projicit  ventus 
a  facie  terrai,  nec  ut  venenum  aspidum,  nec  quasi 
plumbum  in  aquis  vehementibus ;  sed  cuin  in  vana 
gloria  curritis,  tanquam  pulvis  eslis,  qui  hac  et 
illac  spargitur,  et  qui  fructum  justitise  non  seminat, 
nec  vineam  electam  plantat;  sed  qui  magnam  fa- 
mam   producit  et  animas  vestras  leedil  :  cum   vero 


B 


\  in  malignitate  superbiaj  estis,  venenum  aspidum 
insanabile  concipilis,  quod  vos  mortilicat.  Cum  au- 
tem  inquietudo  mentium  inter  vos  exsurrexerit, 
estis  quasi  piumbum,  quoJ  in  puleum  vehementer 
cadit.  Nam  vana  gloria  et  malignitas  viscera  su- 
perbiae  sunt,  et  qua;  sic  cum  iuquietudine  mentium 
invicem  implicantur,  odium  ac  invidia  illis  niini- 
strat.  Uude  pax  et  securitas  ibi  fugiunt,  et  charitas 
Christi  recedit,  et  qui  in  illis  malis  sunt  cadent 
quasi  plumbum  in  aquis  vehementihus,  quia  alas 
sublevationis  non  hahfnt.  Nam  zelus  Domini  in 
ultione  sua  super  illos  clamat,  ut  olim  iutonuit  cum 
superhum  inimicum  in  abyssum  dejecit,  ut  Psalmista 
dicit  :  Leva  manus  tuas  in  superbias  eorum  in  finem, 
quania  malignatus  est  ini/nicus  in  sancto!  [Psal. 
Lxxiii.  )  Nam  Deus  elevavit  sanctissima  opera 
cum  lucem  a  tenehris  divisit,  quia  ibi  superbia  cum 
omnihus  visceribus  diaboli  in  iinem  cecidit,  cum 
ad  aquilonem  respiciens,  scutum  suuin  in  nihilum 
posuit,  ubi  etiam  omnino  periit.  Sed  tamen  deinde 
iterum  superbia  in  hominibus  multas  civitates 
absque  longitudiiie  dierum  aedificavit,  et  pcenas 
pffiuis  addidit,  ac  ruinas  in  multitiidine  «rumna- 
rum  fecit,  uhi  homines  dixerunt  :  Deum  nescimus, 
nec  eum  colere  volumus.  Et  sic  malignatus  est  ini- 
micus  iu  sancto. 

Nunc  autem  vivens  lux  ad  filios  turbai  istius  di- 
cit :  Vos  parieles  templi  estis,  quia  primitiva  Ec- 
clesia  vos  plantavit,   unde  vanaui  gloriam  et  super- 

Q  biam,  ac  turbinem  multarum  inquietudinum  fugite. 
Nunc  viventibus  oculis  hsec  videte,  et  audientibus 
interioribus  auribus  hsec  audite.  Locum  autein  ve- 
strum  in  dispersioue  nnu  video,  quamvis  inulta 
flagella  passurus  sit.  Vivite  ergo  et  vigiiate  in  Deo. 
Nam  etiam  in  vera  visione  quosdam  in  ista  congre- 
gatione  vidi  ut  auroram  rutilantes,  quosdam  ut 
sappliirum  fulgentes,  quosdain  ut  lucem  stel- 
larum  lucentes.  Qui  euiin  ut  aurora  ruti- 
lant,  hi  timorem  Dei  habeut,  et  pnrcepta  regula- 
ris  legis  propter  Deum  libenter  custodiunt,  quam- 
vis  per  carnem,  velut  victima  qu*  ad  occisionem 
ducilur,  inlerdum  deviare  videanlur.  Qui  autem  ut 
sappliirus  fulgent,  charitatem  Dei  habent,  et  ideo 
gravia  peccata  non  operantur,  quamvis  peccent  et, 

'^  eliain  propler  delicta  sua  lihenter  se  castigant,  et 
hsec  in  consuetudine  hahent.  Sj,'d  qui  ut  lux  stella- 
rum  lucent,  henevolentiam  habent,  et  ideo  cum 
homiuihus  non  rixantur,  sed  lasciviam  puerilium 
moriim  tenent,  et  a  gravibus  peccatis  libenter  se 
abstinent,  ac  ea  odiosa  habent.  Et  alios  in  nigri- 
tudine  amari  fumi  propter  consuetudinem  squali- 
dorum  moruin  vidi,  in  qua  quidam  prupter  proprie- 
tatem  mentis  sua3  amari  suut,  et  facultates  diligunt, 
et  ideo  spiritualem  consuetudinem  non  amaiit ;  sed 
illos  qui  in  supradictis  tribus  modis  sunt,  saepe 
affiigunt. 

Et  audivi  vocem  de  coelo  clamantera  :  Quandin 
congregatio  h<ec  in  his  tribus  modis  detinetur, 
a  Deo  non  relinquitur.   Sed  et  ad  illos  qui  in  pree- 


37f> 


dicla  nigrodinc  erant,  eamdem  voconi  andivi  diceu- 
lem  :  Surge.  Aquilo,  et  veni  Aiisler,  perlki  horlum 
meum,  ot  lluent  ante  illum.  Quo  dicitur  ;  Ile- 
cede,  malum  iniquitalis,  et  veni  bonun>  justili*,  et 
irriga  virtutibus  plantationem  sanctitatis,  ut  ful- 
geant  in  ca  opera  quip.  non  marcescant.  Aquilo 
enim  sunt  rixalores,  qui  verbis  rixie  et  excusatione 
avarilici'  et  provocatione  injuriarum  dulces  et  uli- 
les  herbas  virtutum  prosternere  volunt,  quemadmo- 
dum  Aquilo  universa  pnrcipital.  Sed  illi  (juos  hoc 
modo  aflligunt,  patienliam  sic  discunt,  et  lacr^ina- 
bili  gemitu  pro  suis  et  istorum  peccatis  ad  Ueum 
clamant;  unde  etiam  aliquando  ta?diosi  ad  peccan- 
dum  sunt;  et  ob  lioc  funms  aromatum  ex  cordibus 
eorum  ascendit,  quem  angeli  suscipiunt,  et  sic  per 
aquilonem  viriditas  bonis  tribuitur.  Illi  etiam  qui 
facultates  libenter  habent,  his  qui  in  tribus  prai- 
fatis  modis  fulgent  aliqua  objiciunt,  ut  confundan- 
tur,  et  etiam  necessarii?  causis  obedientiarum  sua- 
rum,  qucerunt  quomodo  eos  aftligdnt,  ac  multoties 
in  immunditiam  carnis  se  involvunt,  velut  porcus 
qui  stercori  involvitur,  et  nutibus  serpentini  oculi 
cum  gravissima  consuetudine  interdum  alios  fali- 
gant.  Sed  vos  qui  injustitiam  diligilis,  hanc  admo- 
nitionem  memoriter  tenete,  ita  ut  facultates  propria: 
voluntatis  vestni'  idololatriam  esse  cognoscatis,  et 
ab  angelicis  ordinibus,  scilicel  spiritalis  pupuli  se- 
paratas,  quemadmodum  idolum  fallacia".  a  vero 
Deo  separatum  est,  ac  etiam  alia  peccata  relinqui- 
te;  et  ad  salicntem  fontem  ut  lavemini  fugite.  La- 
vacrum  quoque  pacti  illius  quo  mundum  reliquistis 
iuspicite,  quatenus  a  peccatis  recedatis,  ac  studete 
iit  sacriGcium  vestrum  pingue  liat,  ita  ut  perseve- 
retis  in  bono  quod  incaipislis.  Quandocnnque  onim 
horao  voluntatem  suam  iu  rota  carnis  suie  maclat, 
sacrilicium  Deo  est.  Hoc  enim  ut  sacrilicium  Abra- 
hse  Deo  acceptabile  est,  cum  ille  lilium  suum  ad  sa- 
crilicandum  Deo  obediendo  ligavit.  Manus  euim 
domat  qui  prava  opera  dimittit,  et  pedes  ligat  qui 
itinera  proprijE  voluntatis  sua*  constringit,  ac  in- 
clinalus  obedit,  ut  caput  ad  gladium  Isaac  inclina- 
vit,  et  corpus  domat  qui  carnalem  concupiscentiam 
abjicit.  In  his  victoria  est  quae  vexilium  portat, 
quod  in  bono  rumore,  el  in  suavibus  odoribus  vir- 
tutum  reJoIet.  Qui  hanc  habet,  coram  cunctis  ini- 
micis  suis  securus  incedit.  Hoc  autem  niodo  sacri- 
ilcium  pingue  fiet,  velut  vitulus  saginatus,  qui  abs- 
que  omni  niacula  erat,  per  quos  anima  macie  de- 
licit,  quia  bonum  plenum  pingue  est.  Christus  enim 
injuriis  fatigatus  non  peccavit,  et  in  hoc  patientiam 
sanctorum  sanctilicavit  :  unde  et  vos  lidcles,  corda 
vestra  ad  illius  prjolia  qui  vobis  oxemplum  dedit 
pra-parate,  et  sollicitudiuem  illorum  quorum  uon 
indigotis  abjicite,  ot  ut  in  alpha  et  omega  appa- 
reatis  studete.  In  sensualitate  enim  peccatorum  ob- 
tenebraU  estis  ;  sed  cum  a  peccatis  surrexeritis  pul- 
chra;  formEe  virtutum  in  vobis  apparebunt ;  qua- 
propter  et  dextra  Dei  vos  protegat. 


S.  HILDECAUDIS 


r»80 


EPISTOLA  CXLIV. 


N.    PRIORIS    ET     MONACH0RU.M    CISTELLENSIUM    AD 
HILDEGARDEM. 

Ab  ea  rescire   desiderant   quid  in   ordine  displicet 

Deo. 

lliLDEGARDi  honoranda",  et  sinceriE  charitalis  ul- 
nis  amplectendie  dorainai  et  magistra'  sororum  de 
S.  Ruperto  in  Pinguia,  N.  prior  iudignus  tolaque 
pauper  et  luimilis  congregalio  Cistcllensium  fra- 
trum,  inter  choros  virginum  sequi  Agnum  quocum- 
quo  ierit. 

Locorum  interstitio  sejuncti,  quia  desiderabili 
pra'sentia  vestra  frui  corporaliler  non  possuinus, 
„  lillerarum  oflicio  salutare  vos  et  alloqui  gaudemus, 
quippe  quara  in  Christo  veneramur,  ut  superiorem, 
et  apud  Deum  inediatricem  habero  speramus,  ut 
charissimam  matrem.  Audita  nainquo  fama  vestra; 
boucfi  conversationis  et  in  Doi...  fldelis  adminislra- 
tionis,  pro  vestra  stabilitate  ot  oralionis  obsequium, 
et  ad  Deuni  pro  vestra  salute  exhibemus  ministe- 
rium.  Ilanc  igitur,  o  domina,  salulatoriam  vobis 
scribimus  epistolam,  ut  et  nostri  momoriam  fa- 
cialis,  et  subditis  vobis  oadem  facere  studeatis. 
Nam  multa  audivimus  de  vobis,  unde  valdo  gau- 
deinus,  ut  possitis  arcana  Dci  scrulari,  et  de  oc- 
cullis  suis  non  modica  manifestare.  Proinde  cle- 
montiam  vestram  pelimus,  ut  quod  in  nobis  et  in 
ordine  nostro,  scilicet  monastico,  vobis  imo  divi- 
C  nis  oculis  displicet,  secundum  quod  Deus  vobis 
ostenderit  nobis  rescribere  non  ambigatis.  Vale. 

RESPONSUM  HILDEGARDIS. 

Ego  fons  vivus,  qui  propter  nomen  meum  tunica 
mea  induti  peregrini  sunt  in  voxalionc  mundi.  0 
plangendum  et  lugendum  est!  quod  coilum  ruptum 
est,  ot  quod  dies  obscuratus  est !  Nunc  ergo  dena- 
rius  revocandus  est  in  atrium  vocis  laudis.  0  tilii 
Israel,  quaro  corrumpitis  dulcissimam  charitatom, 
qaoi  in  me  alto  in  profundum  aspicientc  lluit  ple- 
nissimo  opere.  Et  quia  ipsa  lluit  in  me,  ideo  fluunt 
etiam  de  ipsa  aqua;  \i\w.  Ipsa  autera  stat  in  forraa 
virgai,  quia  sicut  in  virgine  dulcissimi  amplexus 
sunt  propter  integritatom  ejus,  sic  etiam  charitas 
fi  habot  dulcissimos  amplexus  virtutum.  Sed  modo 
luget,  quoniain  temerarii  sciudunt  illam  per  garru- 
litatem  murmuralionis  sua;.  Llndo  eliam  fugit  ab 
eis  in  altiludinem  illam  unde  venit  et  plangit,  quia 
lilii  ipsius,  quos  plenis  uberibus  enutrivit,  deliciunt, 
nolentes  tergi  a  putrcdiuo  volantium  nientiura.  0 
ipsi  miseri  !  quarc  adjungunt  se  miseria?  alionationis 
et  peregrinationis,  auferentes  se  de  viscoribus  re- 
galiura  nuptiarum  novse  sponsae,  qua?  semper  prse- 
parata  est  Sponso  suo,  sicut  virgo  viro  suo,  cum  , 
illi  nondura  in  cognitione  conjuncla  est,  sed  cum 
adliuc  in  integritato  sua  incorrupta  manet;etisti 
a  spousa  illa  se  separant,  ot  ideo  obtenebrati  et 
obnubilati    sunt,    quasi    coelum    fregerint.   Quid  est 


381 


EPISTOL^— EPIST.  CXLV. 


382 


hoc?  Sicut  lirmanientiim  coeli  in  omnibns  orna- 
mentis  suis,  scilicet  in  sole,  ia  luna  et  stellis  ilin- 
strat  orbem;  et  sicut  faber  de  lignis  facit  ligna,  de 
lapidibus  lapides,  et  de  aliis  instrumentis  alia  in- 
strumenLa,  sic  et  isti  deberent  reliquo  populo  luce- 
re  et  bonum  iter  ostendere;  sed  charitas  in  eis 
scissa  est,  ita  quod  virginitas  quaj  deberet  in  eis 
lucere  sicut  sol,  et  viduitas  sicut  luna,  et  reliquus 
populus  sicut  slellai  iii  lumine  suo,  deliciunt,  quia 
dulcia  materna  viscera  illos  non  calefaciunt,  sed 
tortuosa  mulier  plena  rugis  et  nigredine,  plena  vi- 
pereis  moribus  ac  stridentibus  denlibus  liorribilis 
existeus  in  his  omnibus  qujE  facit,  pessime  istos 
secundum  mores  porcorum  emittit;  qui  debuerunt 
sancti  et  electi  et  relinquentes  sseculum  esse.  Ipsi 
enim  vestem  innoceutiaff  scindunt  in  semetipsis  in 
spinatis  moribus,  in  iracundia,  etcorrumpunt  vitalia 
sua  in  ira.  Viventes  oculos  suos  in  desperatione 
exceecantes  et  orania  indumenta  sua  per  stultitiam 
morum  coinquinantes,  et  se  sapientes  super  ma- 
gistros  suos  existimautes.  Heu!  heu!  filii  Israei,  in 
primo  ortu  vestro  uon  constituit-  vos  sic  mysticnm 
et  aureum.  Reliqua  desiderantur,  ubscissis  a  ms.  co- 
dice  tribus  sequentibus  foliis. 

EPISTOLA  CXLV. 

HENRICI  [leg.  UELINGERl]  ABBATIS  ET  CONVENTUS  MONTIS 
S.    DISIBOnt    AD    HILDEGABDEM. 

Ab  iffsa  rescribi  desiderant  quid  inseipsis  Deo displi- 
ceaf,  oranique  ut  vitam  S.  Disibodi  scriptis  com- 
mendet. 

IIenricus,  Dei  gratia  servus  in  monte  S.  Disibodi 
et  provisor  ovilis  Dominici  cum  tota  congregatione 
fratrum  suorum,  venerabili  matri  dominse  Hilde- 
GARDi  de  S.  Ruperto  radio  divini  splendoris,  ultra 
humani  sensus  capacitatem,  quod  verissime  sciinus 
illustrata;  plenissime,  donis  septiformis  sancti  Spi- 
ritus  abundare,  ac  sitientibus  pocula  de  eodem 
fonte  causa  divinge  remunerationis  ministrare. 

Quia,  mater  dilecta,  omnipotentis  Dei  sancti  para- 
cliti  Spiritus  instinctu,  necnou  et  jussione  ejus  qui 


A  vult  omnes  homines  salvos  fieri,  et  ad  agnitionem 
veritatis  venire  (I  Tim.  u),  nuper  vestram  sancti- 
tatem  ad  nos  venisse  cognovimus,  eidem  Paraclito 
prout  possumus,  licet  non  condigne  valeamus,  gra- 
tias  incessanter  referimus,  quia,  ut  veraciter  fatea- 
mur,  illustrationis  ejus  ardorem  et  tactum  plenis- 
sime  inter  nos  et  in  nobis  persensimus,  dum  omnis 
odii  et  inimicitiarum  fomenta  per  plures  jam  annos 
inveterata  omnes  unanimi  consensu  abjecimus,  et  in 
verse  charitalis  unitatem  pleniter  quasi  in  uno  cor- 
pore  et  anima  convenimus.  Eapropter  sanctitatis 
vestrse  dilectionem  obnixis  precibus  pulsamus,  ut 
praedicti  splendoris  divina  gratia  vobis  collati  in- 
spectu,  per  quem  vestrae  charitati  clausa  et  ca?teris 
mortalibus  absconsa,    oculis    cordis  vestri   reseran- 

"  tur  :  quoniam  ex  debito  debetis,  quia  cum  sororibus 
vestris  a  nobis  quamvis  corpore,  sed  non  spiritu, 
ut  veraciter  speramus  et  scimus,  egressa  estis.  Si 
veraciter  in  vera  charitate,  quee  est  initium  om- 
nium  bonorum,  convenerimus,  vel  si  qua  radix 
alicujus  dissensionis  inter  nos  adhuc  lateat  mani- 
festetis;  sed  et  de  aliis  quibusque  majoribus,  ut  de 
minoribus  admissis  taceamus,  quaj  divinoi  niaje- 
statis  oculis  contraria  cognoveritis,  nobis  scriptis 
manifestare  velitis.  Super  hsec  unanimi  consensu 
januam  vestrse  charitatis  opportune  et  importune 
pro  descriptione  gestorum  ac  virtutum,  necnon  et 
vitaj  patroni  nostri,  necnon  et  vestri  beatissimi 
Disibodi,  in  cujus  domo  ab  ipsis  cunabulis  nutrita 
estis,  pulsamus,  vestra^que  pietatis  aures  intime 
commonemus,  atque  obnixis  precibus  indefesse 
profusis  expetimus,  quatenus  etiam  memoria  ve- 
stra>  beatitudinis  per  hoc  in  laudibus  ejusdem  Pa- 
tris  nostri  habeatur,  ut  quidquid  Deus  de  ipso  vobis 
revelaverit,  nobis  aperiatis.  Omnipolens  Pater 
aeternse  misericordise  mentem  vestrae  charitatis 
lumine  sui  fulgoris  inllammet,  et  obnixe  deside- 
rantibus  pocula  ad  refocillandum  subministret. 

{Responsum  ad  hanc  epistolam  exstat  inter  edilas  S. 
Hildegardis epistolas{t~),  sed  et  Vita  D.  Disibodi 
ab  ipsa  composita  occurrit  apud.  Surium  8  Julii.) 


(27)  Fallitur,  nam  solum  exstat  responsum  ad  aliam  Hereageri  epistolam  (ep.  39).  Edit. 


383 


s.  hii,i)K(;aiu)is 


384 


SANCT/E    HILDEGARDIS 


SCIVIAS 


SIVE 


VISIONUM  AC  REVELATIONUM 

I.IIiUI     TliES. 

(Ex  editioQe  [>riiicipe  cni  tiiuliis  :  Liher  irhim  spirifudlium  iHront,m,  ffernur,  Vguetiniet  fralris  Liberfi,  et  Irvimspi- 
rituiilium  virgmum,  Hild/gardis,  EUsnbelh.r  et  Meclitildis,  etWlore  Jacobo  Fuliro,  Stapuleosi,  a|).  Slephaniini  avuiu, 
Pari.*iis,  iu  folio,  anno  1513,  ut  adiiOlatur  ad  calcem  voiuiniuis.  (c  Eiiiissum  Parisiis  ex  Ofiiciua  Heurici  Stepliaui, 
chalcofitraphi,  e  reRione  ScholiE  Decretoruin,  auuo  .Mil.  CCCCC.  XIH,  su.\lo  Noaas  Juiiias.  —  lis  (jiii  huic  devoto 
pioiiue  operi  emilteado  ijuouiodocuiHjue  iiiviKilaruat.  prosiut  apud  Deum  [lia^  preces  lejfcutium.  Qu\  auteiu  lioc 
opus  impressit,  partim  a>re  proprio,  partiin  vero  socii  Joaiiiiis  Brieiisis  opitulaiuiue  rem  litterariam  auxit.  »  Et  iu 
fine  indicis  lef^itur  :  «  Volgalius  Pratensis,  operis  ia  officiaa  recogailor,  legeutibu3  saluteni  et  pro  se  precesad  Deuni 
orat. »). 


LIBER  PRIMUS. 

PRiEFATIO. 


Ecce  quadragesimo  tcrtio  temporalis  cursus  mei 
anno,  cum  calesti  visioni  mngno  timore,  tremula 
intenlione  inhsererem,  vidi  maximum  splendorem, 
in  quo  facla  esl  vox  de  ccelo  ad  me  dicens  :  0  homo 
fragilis,  et  cinis  cineris  et  putredo  putredinis,  dic 
et  scribe  quae  vides  et  audis.  Sed  quia  timida  es 
ad  loquendum,  et  simple.x  ad  exponendum,  et  in- 
docta  ad  scribendum  ea,  dic  et  scribe  ea  non  se- 
cundiim  os  hominis,  nec  secundum  intellectum 
humanse  adiuventionis,  nec  secundum  volimtalem 
humanse  compositionis,  sed  secundum  id  quod  ea 
in  coelestibus  desuper  in  mirabilibus  Dei  vides  et 
audis;  ea  sic  edisserendo  proferens,  quernadmo- 
dum  et  auditor  verba  prtf>ce,)toris  sui  percipiens, 
ea  secundum  lenorem  locutionis  illius,  ipso  volente, 
ostendente  et  praecipieute  propalat.  Sic  ergo  et  tu, 
o  homo,  dic  ea  quce  vides  et  audis  :  et  scribe  ea 
non  secu.tduin  te,  nec  secundiim  aliutn  hominem, 
sed  secundum  volunlalem  scientis,  videntis  et 
disponentis  omnia  in  secretis  mysteriortim  snorurn. 
Et  iterum  aiidivi  vocem  de  co^lo  milii  dicentem  : 
Dic  ergo  mirabiiia  hfEC,  et  scribe  ea  hoc  modo 
edocta,  ei  dic.  Actum  esl  in  millesimo  ceutesirno 
qiiadragesimo  primo  Kilii  Dei  .lesu  Chrisli  incar- 
nationis  anno,  ciim  quadiaginta  duoriim  annoriim 
st-ptemque  mfcnsium  essem,  maxima;  coruscationis 
igneum  iumen  aperto  ccelo  veniens,  totura  cere- 
brum  meum  transfudil,  et  totum  cor  totumque 
pectus  meum  velut  llamma  non  tamen  ardens,  sed 
calens  ila  intlarnmavit,  ut  sol  rern  aliquam  calefacit 
super  quam    radios   suos  immittit.    Et  repente  intel- 


A  lectum  expositionis  librorum  videlicet  Psalterii, 
tvangeliorum  et  aliorum  catliolicorum  tam  Veteris 
quam  Novi  Testamenti  voluininum  sapiebam,  non 
autem  inter-pretationem  verborum  textus  eorum, 
nec  divisionem  sYllabarum,  nec  cognilionem  casuum 
aut  temporum  callebam.  Virtutem  autem  mysterio- 
rum,  secretarum  et  admirandarum  visionum  a  puel- 
lari  setate,  scilicel  a  tempore  il!o  cum  quinquenuis 
essem  usque  ad  praesens  tempus,  mirabili  modo  in 
me  senseram,  sicut  et  adhuc:  quod  tameu  nulli 
horninum  exceptis  quibiisdam  paucis  et  religiosis 
qui  in  eadein  conversatione  vivebant  qua  et  cgo 
eram,  manifestavi,  sed  interim  usque  ad  id  tern- 
poris  quo  illud  Deus  sua  gratia  manifestari  voliiit, 
sub  quieto  silentio  comjiressi.  Visiones  vero  quas 
vidi  :  non  eas  in  soriinis,  iiec  dormiens,  nec  iii 
phrenesi,  nec  corporeis  oculis  aut  auribus  exterio- 
ris  honiinis,  nec  in  abditis  locis  percepi,  sed  eas 
vigilaiis,  circumspiciens  in  pura  mente  oculis  et 
auribus  iiitcrioris  hominis,  in  apertis  iocis  secun- 
durn  voluritalern  Dei  accepit.  Quod  quomodo  sit, 
carriali  lioiiiiui  percjuirere  dilliciie  esl.  Sed  puellari 
meta  Iransacta  :  cum  ad  pnefatam  a^tatem  perfe- 
cta»,  fortitudiriis  pervenissem,  audivi  vocem  de  ccelo 
dicentem  :  Ego  lux  vivens,  et  obsciira  illuminans; 
homiuem  quHin  volui,  et  qiicm  niirabiliter  secun- 
duni  quod  mihi  placuit  excussi  in  magnis  mirabili- 
bus  ultra  modum  antiquorum  hominum  qui  in  me 
multa  secreta  videriint  posui;  scd  in  terram  stravi 
illurn,  ut  se  uon  engeret  in  iilla  elatione  inentis 
sucjc.    Mundus    quoque    non  habuit    in   eo  gaudium. 


388 


nec  deloctalionem,  nec  exercitationem  in  rebus 
illis  qucB  ad  ipsum  pertinent,  quia  ciim  de  pertinaci 
audacia  abstraxi,  timorem  habentem,  et  in  labori- 
bus  suis  paventem.  Ipse  enim  in  medullis  et  iu  ve- 
nis  carnis  suse  doliiit  :  constriclum  animum  et  sen- 
sum  habens,  atque  multam  passionem  corpons 
suiFerens,  ita  qiiod  in  eo  nulla  securitas  habitavit, 
sed  in  omnibus  causis  suis  se  culpabilem  oestiniavit. 
Nam  ruinas  cordis  cjiis  circumsepsi,  ne  mens  ipsius 
per  supeibiam  aut  per  vanam  gloriam  se  elevaret, 
sed  magis  in  omnibus  his  timorem  et  dolorem 
quam  gaudium  aut  petuiantiam  sentiret.  Unde  in 
amore  meo  scrutatus  est  in  animo  suo,  uhi  illum 
inveniret  qui  viam  salulis  currerct.  Et  qiiemdam 
invenit  et  eum  amavit,  agnoscens  quod  tidelis  homo 
esset  et  similis  sibi  in  aliqua  parte  laboris  illius 
qui  ad  me  tendit,  tenensque  eum  simtil  cum  ilio 
in  omnibus  his  per  supernum  sludium  contendit, 
ut  abscousa  miracula  mea  revelarentur.  Et  idem 
homo  super  semetipsum  se  non  extulit,  sed  ad  illum 
in  ascensionem  humilitatis  et  in  intentione  bonae 
volMutatis  quem  invenjt,  se  in  multis  suspiriis  in- 
cliuHvit.  Tu  ergo,  o  homo,  qui  ha^c  non  in  inquie- 
todine     decejitiouis,    sed     in     puritate    simplicitatis 


SCiVIAS.  -LIB.  1,  VlSiO  1.  386 

A  accipis   ad   manifestationem    absconditorum  directa, 
scribe  qufe  vides  et  audis. 

Sed  ego,  quamvis  hsec  viderem  et  audirem,  ta- 
meu  propter  dubietatem  et  malaiu  opiniouem,  et 
propter  diversilatem  verborum  homiuum,  tamdiu 
nou  in  pertimicia,  sed  in  liuinilitalis  oflicio  scri- 
bcre  recusavi,  quousque  in  lectum  aegritudinis,  fla- 
gello  Dei  depressa  caderem,  ita  quod  tandem  mullis 
inlirmitatibus  compulsa  :  testimonio  ciijusdam  no- 
biiis  et  bonorum  morum  puellie  et  hominis  iliius 
quem  occulte  (ut  prsefatum  estj  qusesieram  et  inve- 
neram,  manus  ad  scribendum  apposui.  Quod  dum 
facerem,  altam  profuuditatem  exposilioiiis  libro- 
rum,  ut  prajdixi,  sentiens,  viribusqiie  receplis  de 
a^gritudine    me  erigens  :  vix  opus  istnd   decem  an- 


B  „: 


nis  consumans  ad  finem  perduxi.  In  dielms  autem 
Henrici  Moguntini  archiejiiscopi  el  Conradi  Roma- 
norum  regis  et  Cunonis  abbatis  in  moute  Beati 
Disibodi  pontificis.  sub  papa  Eiigenio,  hae  visiones 
et  verba  facta  sunt.  Et  dixi  et  scripsi  hap.c,  non  se- 
cundum  adinventionem  cordis  mei  aut  uliiiis  homi- 
nis,  sed  ut  ea  iu  co-lestihus  vidi,  audivi  et  percepi 
per  secreta  mysteria  Dei.  Et  iteruiu  aiidivi  vocem 
de  coih)  milu  dicentem  :    Clama  ergo  el  scribe  sic. 


VISTO  PRIMA. 

SuMMARiUM.  —  De  fortitudine  et  slabilitate  aelernitaiis  regni  Dei.  Be  timore  Dorni?ii.  Deiis  qui  pauperes 
spiritu  sunf.  Qaod  virlutes  a  Deo  venienles,  tirnentes  Deum  ef  pauperes  spirifu  cusfodiunt.  Quod  agnifioni 
Dei  abscondi  non  possunt  studia  actuum  hominum.  Saiomon  deeadem  re. 


Vidi  quasi  montem  magnum,  ferreum  colorem 
habentem,  et  super  ipsum  quemdam  tant;r  clarita- 
tis  sedentem,  ut  claritas  ipsius  visum  meum  hebe- 
taret,  a  quo  ex  utraque  parte  sui,  leuis  umbra  velut 
ala  mirse  iatitudinis  et  longitudinis  porrigebatur. 
Et  anle  ipsum  ad  radicem  ejusdem  monlis  qua»dam 
imago  undique  plena  oculis  stabat,  cujus  nullam 
humanam  formam  praj  oculorum  multitudine  discer- 
nere  valebam,  et  ante  istam,  imago  alia  puerilis 
setatis,  pallida  veste,  sed  albis  calceamentis  induta, 
super  cujus  caput  tanta  claritas  de  eo  qui  super 
montem  ipsum  sedebat  descendit,  ut  faciem  ejus 
intueri  non  valerem,  sed  ab  eodem  qui  super  mon- 
tem  ilium  sedebat :  multae  viventes  scintilla-  pro- 
dibant,  qua;  easdem  imagiues  magna  sua\ilate  cir- 
cumvolabant.  In  ipso  aulem  monte  quasi  plurimse 
fenestellie  cernebantur,  iu  quibus  velut  capita  ho- 
rainum,  quaedam  pallida  et  quaedam  alba  apparue- 
runt,  Et  ecce  qui  super  montem  sedebat,  fortissima 
et  penetrautissima  voce  clamabat,  dicens  :  0  homo 
fragilis  pulvis  de  pulvere  lerrse,  et  cinis  de  cinere, 
clama  et  dic  de  introitu  incorruptae  salvationis  : 
quatenus  ii  erudiantur  qui  medullam  Scripturarum 
videntes,  eam  nec  dicere,  nec  praedicare  volunt, 
quia  tepidi  et  liebetes  ad   conservandam  justitiam 


C  Dei  sunt,  quibus  clausuram  mysterioium  resera  : 
quam  ipsi  limidi  in  abscondito  agro  sine  fructu 
celant.  Ergo  in  fontem  abundantiae  ila  dilatare,  et 
ita  in  myslica  eruditione  eftlue,  ut  illi  ab  efTusione 
irrigationis  tuae  concutiantur,  qui  te  propter  prae- 
varicationem  Evae  volunt  contemptibilem  esse.  Nam 
tu  acumen  bujus  profunditatis  ab  homine  non  ca- 
pis,  sed  a  superno  et  tremendo  judice  illud  desuper 
accipis,  ubi  praeclara  luce  haec  serenitas  inter  lu- 
centes  fortiter  lucebit.  Surge  ergo,  clama  et  dic  : 
quae  tibi  fortissima  virtute  divini  auxilii  manifestan- 
tur,  quoniam  ille  qui  omni  creaturae  suae  potenter 
et  benigne  imperat,  ipsum  timentes  et  ipsi  suavi 
dilectione  in  spiritu  humilitatis  famulantes,  clari- 
tate    supernae    illustrationis  perfundit,  et  ad  gaudia 

"  aeternae  visionis  in  via  justitiae  perseverantes  per- 
ducit. 

Unde  etiam,  ut  vides,  mons  iste  magnus  ferreum 
colorem  habens,  designat  fortitudinem  et  stabili- 
tatem  seternitatis  regni  Dei ;  quae  nullo  impulsu 
labenlis  mutabilitatis  potest  exterminari,  et  super 
ipsum  quidam  tantac  claritatis  sedens,  ut  claritas 
ipsius  visum  tuum  hebetaret :  oslendit  in  regno 
beatitudinis,  ipsum  qui  in  fulgore  indeiicientis  sere- 
nitatis  toti  orbi   terrarum    imperans  superna  divini- 


387 


S.  llll.DKC.AUUlS 


388 


tate,   humanis  inenlibus  incompreluMisibilis  est.  Seil  .V  inlirina  coiisidcratione    capcre   non  valeas,   quoniam 


ab  utraijue  parte  sui  lenis  unihra  veliit  ala  mira? 
latitudinis  et  longiludinis  extenditur  :  quod  est  el 
in  admonitionc  et  in  castigatione  heatio  detensionis 
suavis  et  leiiis  protectio,  inetrahilem  justitiam  in 
perseverantiam  vene  a^quitalis  juste  et  pie  demoa- 
strans. 

Et  ante  ipsum  ad  radicem  ejnsdem  montis  qu;v- 
dam  imago  undique  plena  oculis  stat,  quia  coram 
Deo  in  humilitate  regnum  Dei  inspiciens  tinioro 
Domini  vallatus  perspicnitate  bona!  et  justae  inten- 
tionis  studium  et  stabilitatem  suam  iu  hominihus 
e.xercet,  ita  quod  ejus  nullam  humaiiam  formam 
pra'  ipsis  oculis  discernere  valcs,  quouiam  omncm 
oblivionem  juslitioe  Dei  qiiam  sa^pius  homines  in 
ticdio  mentis  suae  sentiunt  per  acutissimam  aciem 
inspectionis  sua;  ita  a])jicit  :  quod  mortalis  inquisitio 
vigilanliam  cjus  in  dehililate  sua  non  discutit. 

Unde  et  aute  istam,  imago  alia  puerilis  frlalis, 
pallida  tunica,  scd  albis  calceamentis  indula  appa- 
ret,  quia  pra?cedenle  timore  Domini,  illi  qui  paupe- 
res  ppiritu  sunt  subsequuntur,  quoniam  timor  Do- 
raini  in  devolione  humilitatis  beatitudinem  pauperta- 
tis  spiritus  fortiter  tenet;  quse  non  jactantiam  nec 
elationem  cordis  appetit,  sed  simplicitatem  et  so- 
brietalem  menlis  diligit,  non  sibi  sed  Deo  velut  in 
pailore  subjectionis  justa  opera  sua  quasi  indumen- 
tum  pallidic  tunica;  tribuens,  et  candida  vestigia 
Filii    Dei    fideliter  subsequens.    Super    cujus    caput 


B 


et  illc  qui  cu'lostes  divilias  hahet,   jiaupertati  humi- 
iiter  se  subdidit. 

Scd  quod  ah  eodem  qui  super  monlcm  illumsedet 
multaj  vivenlcs  scintilliT,  exeunt,  qiia>  easdem  ima- 
gines  niagna  suavitate  circumvolant :  hoc  est  quod 
ab  omnipotente  Deo  diversae  et  fortissima'.  virtutes 
in  divina  claritate  fulgentes  veniunt,  qua?  illos  qui 
Deum  veraciter  timcnt  et  qui  paupertatem  spiritus 
lideliter  amant,  suo  adjutorio  et  custodia  circuin- 
dantes  ardenter  amplectuntur  et  deliniunt.  Unde 
et  in  ipso  monte  quasi  plurimai  fcnestella>  videnlur, 
in  quihus  velut  capita  hominum  qiucdam  pallida,  et 
quicdam  alba  apparcnt;  quia  in  summa  altitudine, 
profundissimjB  et  perspicacissima».  agnitioni  Dei  nec 
celari,  nec  abscondi  possunt  studia  actuum  homi- 
num,  cum  et  teporcm  ct  candorem  in  semetipsis 
saqiissime  demonstrcnt,  quoniam  et  modo  homiues 
el  in  cordihus  et  in  factis  suis  fatigati  in  contume- 
lia  dormitant  :  modo  exsuscitati  in  honore  evigilant, 
quemadmodum  Salomon  in  voluntate  mea  testatur, 
diccns  :  Egestatem  operata  est  manus  remissa,  7na~ 
nus  aulem  fortium  divifias  -parat  (Prov.  x).  Quod 
dicilur,  dehilem  et  pauperera  se  homo  ille  fecit,  qui 
noluit  justitiam  operari,  nec  iniquitatem  delere, 
ncc  dehitum  remittere,  ubi  a  mirahilibus  operum 
bealitudinis  otiosus  permansit.  Qui  autem  opera- 
tur  fortissima  opera  salutis  :  viam  veritatis  currens, 
fontem    salienlis  gloriaj  capit,  in  quo  preliosissimas 


tanta  claritas  de  sedente  super  montem  descendit,  (-  divitias  in  lcrra  et  in  coelo  sibi  parat.  iude  qui- 
ut  faciem  ejus  intueri  non  possis;  quia  potestatem  cnnque  s;ientiam  in  Spiritu  sancto  et  pennas  in  lide 
et  forlitudinem  bealituJinis  ejus  serenilas  visilalio-  habet,  iUe  admonitioncm  mcam  non  transgrcdiatur 
nis  illius,  qui  omni  creaturie  laudahilitcr  impcrat  sed  cam  in  guslu  anima^  su«  amplectendo  pcr- 
tantam    infundit  ut    copiositatem    ipsius   mortali  et      cipiat. 


.VISIO  SECUNDA. 


Si  MMAKii.u.  —  Quodbeati  angeli  nulloimpulsa  inju^tilix  territi,  ab  amore  et  laude  Dei  abstrahuntur.  Quod 
Lucifer  decorem  et  vim  fortitudinis  suse  considerans  superbivil,  et  ideo  cum  sibi  consentientibus  a  caslesli 
gloria  ejeolui  est.  Quod  Ddus  injustas  esset,  si  eum  non  dejecisset.  Verba  Job  ad  eamdem  rem.  De  inferno 
quiin  voracitute  sua  submersionem  animarum  tenet.  Quod  in  dejcclione  diaboli,  inferiMS  faclus  esl.  Quod 
gehmna  inpipnilentibus  obvia  e.sl ;  purgandis  cxtera  tormenta  posita  sunl.  Verba  Ezeclueiis  de  eadem 
re.  I)e  diabolica  fraude  primum  honinem  per  serpentem  decipienle.  Quod  diabolus  nescivit  arboTcm  illarn 
interdiclam  esse,  nisi  ex  Evx  responsione.  Qux  lenenda  vel  qux  vitanda  sint  in  conjugio.  Verba  apostoli 
de  eadem  re.  Cur  anle  incarnationem  Domini,  quidam  plures  uxores  haberent.  Cur  nec  homo  nec  angelus 
hominem  liberare  potuit,  sed  solus  Dei  Filius.  Verba  Sapienlix  de  eadem  re.  Quod  consarguinei  conjugio 
noncopulenlur.  Exemplum  de  lacte.  Cur  in  Veteri  Testamenlo,  conjugium  inter  consanguineos  concessum 
siliin  Novo  prohibitum.  Quod  vir  non  nisi  inforti  xtate,  non  nisi  nubilem  uxorem  ducat.  De  vitandail- 
licila  et  libidinosa  pollutione.  Quare  tnuiier  postpartum,  vel  a  viro  corrupla,  inoculto  maneat,  et  abin- 
gressu  templi  abslinedt.  Qui  in  commistione  prxgnantis  se  polluunf,  homicidx  sunt.  Osex  deeademrc.  De 
commentatione castilatis.  Joannes  de  eadem  re.  Quod  rxpulso  Adam,  Deus  paradisum  munivit.  Quod  quia 
homo  Deo  rebellis  exslHit,creatura  ei  prius  suhjecfa,  se  ilti  opposuit.  De  amrcnitate  paradisi,  qux  succum 
et  vim  terrx  tribuit  ut  anima  corpori.  Cur  Deus  hominem  talem  fecit  ut  peccare  possel.  Quod  homo  non 
debet  summa  perscrutari ;  cum  nec  infima  valeat  examinare.  Quod  homo  nunc  clarior  fulget  quam  prius  in 
coelo.  Similitudo  horti,  ovis  et  margaritx  ad  hominem.  De  commendatione  humilitalis  et  cliaritatis  qux 
clariores  cxteris  virtulibus  existuni. 


Deinde  vidi  velut  maxiraam  multitudinem  viven-  U  tudinis  et  profunditatis  apparuit,  os  velut  os  putei 
tiuin  lampadarum,  multam  claritatem  hahentium ;  hahens  et  igneum  fumuni  cum  multo  fetore  evo- 
qua;  igneum  fulgorem  accipienles,  serenissimum  mens  de  quo  eliam  teterrima  nebula  exhalans  ad 
splendorem  adeptai  surit.  Et  ecce   lacus  multse  lati-       linem  usque  quasi  visu  imperceptihilem  attigit,  et  in 


389 


SCIVIAS.  -   LIB.  I,  VISIO  II. 


390 


quadam    clara    regione    candidam    nubem    quse  de 

pulchra  hominis  forma  plurimas  slellas  in  se  con- 

tinens  exierat,  afflavit,  et  illam  ac  eamdem  liominis 

formam  ex    ilia  regioue    ejecit.  Quo  facto,    lucidis- 

simus  splendor  regioui^m  illam   circumdedit,  et  ila 

omnia  elementa  mundi,  quaj  prius  in  magna  quieto 

constiterant,  in  maximaminquietudinem  versahorri- 

biles  terrores  ostenderunt.  Et  iterum  audivi  illum  qui 

mihi  prius    locutus  fuerat,  dicentem  :   Deum    fideli 

devotione   subsequentes,  et  in  dilectione  ejus  digno 

amore  ardentes,  a  gloria  supernse  beatitudinis  nullo 

impulsu  injustitia"  territi  abstrahuntur,   cum  ilti  qui 

Deum  ficte    attendunt  :  non  solum   ad   majora  non 

promoveantur,  sed  etiam  ab   iis  quse  se  habere  fal- 

laciter  putant,  justa    examinatione  dejicianlur.  Quod 

et  hsec  maxima  multitudo   vivenlium  lampadarum, 

multam    claritatem    habentium    ostendit  :  quse  est 

plurimus  exercitus    supernorum  spirituum  in  beata 

vita  fulgentium,   ac  in  muito  decore  et    ornatu   exi- 

stentium,    quoniam    cum   a    Deo   creati    sunt  :    non 

superbam    elationem     arripuerunt,    sed  in     divino 

amore  fortiter  perstiterunt.   Nam  ipsi  igneum    ful- 

gorem    accipientes,    ita     serenissimum    splendorem 

adepti  sunt,    quia   cum   Lucifer    cum    suis  superno 

Creatori  rebellari  conaretur,  isti  zelum  Dei  in  casu 

illius  et  illi  conscntientium  habentes,  vigilantiam  di- 

vinse  dilectionis  induerunt,  cum  illi  ca-citatem  igno- 

rantia:;    qua     Deum    scire     noluerunt,    incurrerunt. 

Quomodo?  In  casu   diaboli  in   illis   angelicis  spiri- 

tibus  qui  cum   Deo  in  rectitudine  perseveraverunt, 

maxima  laus  exorta  est,    quoniam    illuminati    visu 

perspicaciter  agnoverunt  quod  Deum  immobilis,  sine 

ulla  mutatione  ullius    mutabiUtatis  iu    potentia  sua 

perseverat,  ita  quod  a  nuUo   bellatore  superari  po- 

terit.  Et  ita  in   amore   ejus  exardescentes,  et  in  re- 

clitudine  perseverantes,  omne  domicilium  injustitiae 

contempserunt. 

Sed  Lucifer  qui  ob  superbiam  suam  de  coelesti 
gloria  ejectus  est,  in  initio  crtfationis  suse  talis  ac 
tantus  exstitit,  quod  nuUum  defectum  nec  in  decore 
nec  in  fortitudine  sua  sensit.  Unde  cum  decorem 
suum  inspiceret,  et  cum  vim  fortitudinis  suae  in 
semetipso  consideraret,  superbiam  invenit,  qu« 
ipsi  promisit  ut  inciperet  quod  vellet,  quia  perficere 
posset  quod  incepisset.  Et  videns  locum  ubi  se  col- 
locare  posse  putavit,  ibi  decorem  et  fortitudinem 
suam  ostendere  volens,  in  semetipso  sic  dicebat  : 
Volo  fulgere  illic,  quemadmodum  et  iste  hic.  Cui 
omnis  acies  ejus  assensum  dedit,  dicens  :  Quod  tu 
vis,  hoc  et  nos  volumus.  Et  cum  in  superbiam  ela- 
tu3  illud  perficere  veliet  quod  cogitaverat,  zelus 
Domini  se  extendens  in  ignea  nigredine  illum  cum 
omni  comitatu  suo  dejecit,  itaquod  ipsi  opaci  contra 
serenitatem  quam  habuerant,  effecti  sunt.  Quid  est 
lioc?  Quia  si  Deus  pra?sumptionera  illorum  non  de- 
jecisset,  injustus  esset,  quoniam  illos  foveret  qui 
integritatem  divinitatis  dividere  volebant;  sed  eos 
dejecit  et  impietatem  eorum  ad  nihilum  redegit, 
sicut  etiam  et    omnes  a    conspectu     claritatis    suto 


A  aufert  qui  se  ipsi  opponere  conantur,  ut  servus 
meus  Job  ostendit,  dicens  :  Lucerna  impiorum  ex- 
stinguetur,  et  swperveniet  eis  inundatio,  et  dolores 
dividet  furoris  sui.  Erunt  sicut  palese  ante  faciem 
venti  et  sicut favilla  quam  turbo  dispergit  [Job  xxi). 
Quod  dicitur,  gloria  superbientis  nequitife  ex  falsa 
prosperitate,  quasi  lumen  honoris  in  voluntate 
carnis  illorum  procedens  qui  Deum  non  timent  (sed 
qui  illum  in  perversa  impietate  spernunt,  contem- 
nentes  scire  quod  nuUus  eum  valeat  expugnare,  in 
igne  ferocitatis  suse  volentes  exurere  qusecunquo 
adversantur)  :  haic  in  hora  ultionis  Dei  velut  terra 
conculcatur,  et  de  superno  judicio  super  eosdem 
impios  cadet  abjectio  indignationis  omnium  qua; 
sub  coelo  sunt,   ita  guod  et  Deo  et  hominibus    mo- 

"  lesti  erunt.  Unde  quia  Deus  non  sinit  eos  habere 
quod  volunt,  ideo  undique  dolore  macerati  in  ho- 
minibus  bacchantur  per  rabiem  insanice  sua5,  cum 
ardent  hoc  possidere  quod  Deus  non  permittit  eos 
deglutire.  Et  cum  hoc  modo  a  Deo  recedunt,  solis 
inutilibus  rebus  comparantur,  ita  quod  nec  in  Deo 
nec  in  hominibus  qaidquam  boni  facere  vellent,  de 
grano  vita?  in  pra^vidente  oculo  inspectionis  Dei 
abscisi.  Quapropter  et  hujusmodi  contritioni  tradun- 
tur,  qui  in  tepido  sapore  iniqui  rumoris  dissipan- 
tur,  cum  supervenientem  imbrem  Spiritus  sancti 
non  suscipiunt. 

Sed  lacus   ille    multse  latitudinis  et  profunditatis 
qui  tibi  apparet,   est  infernus,   latitudinem  vitiorum 

Q  et  profunditatem  perditionum,  ut  vides,  in  se  con- 
tinens ;  os  etiam  velut  os  putei  habens,  et  jigneum 
fumum  cum  multo  fetore  emitlens  ;  quia  iu  vora- 
citate  sua  submersionem  animarum  tenens,  cum 
eis  suavitatem  et  dulcedinem  ostendit,  eas  ad  per- 
versionem  tormentorum  perversa  deceptione  per- 
ducit,  ubi  ardet  ignis  cum  sufiusione  teterrima  fumi 
et  cum  ebuUiente  mortifero  fetore  emanat;  quo- 
niam  haec  dira  tormenta  diabolo  et  cum  subse- 
quentibus  (qui  se  a  summo  bono  avertunt,  nec  illud 
scire  aut  intelligere  curaverunt)  pra?parata  sunt ; 
unde  et  ab  omni  bono  dejecti  sunt,  non  quia  illud 
nescierunt,  sed  quoniam  illud  in  magna  superbia 
contempserunt.  Quid  est  hoc?  In  dejectione  diaboli 
bae  exteriores  teuebrffi^  omne  genus  poenarum  in  se 

D  habentes  positaj  sunt;  quia  hi  maligni  spiritus, 
contra  gloriam  quse  ipsis  prseparata  fuit,  miseriam 
diversarum  poenarum  susceperunt,  et  contra  cla- 
ritatem  quam  habuerunt  densissimas  tenebras  in- 
duerunt.  Quomodo?  Cum  superbus  angelus  ut  co- 
luber  se  sursum  erexit,  carcerem  inferni  accepit, 
quia  esse  non  potuit  ut  ullus  Deo  prsevaleret.  Et 
quomodo  conveniens  esset,  ut  in  uno  pectore  duo 
corda  essent  :  sic  nec  iu  coelo  duo  dii  esse  debue- 
runt.  Sed  quoniam  idem  diabolus  cum  suis  super- 
bam  praesumptionem  arripuit,  ideo  lacum  perdi- 
tionis  sibi  paratum  invenit.  Sic  et  homines  illi  qui 
eos  in  actibus  suis  imitantur,  participes  poenarum 
eorum  secundum  merita  sua  efflciuntur.  Sed  qua^- 
dam   anima^  suut  quai    cumulum    damnationis    ha- 


391 


S.  mi.DEGAHDlS. 


392 


bentes,  a  scientia  Dei  projecltp   suiit :    et  ideo  iiifer-  A  habentera  (qufle  de  innocente   Adam  omnem  raulti- 


nales  pcenas  sine  consolatione  orpplionis  habebunt; 
quiivlam  autcm  in  oblivione  Dei  nou  existentes,  sed 
in  superioiibus  cxamiuatiouilius  purgatiouem  ]ii.- 
calorum  suorum  iu  quibus  prolapsa*  sunt  reci- 
pientes;  tandem  absolutionem  vinculorum  suorum 
sentiuut,  ad  recpiiem  erepUi'  i)t'rveuii!utes.  Quid  est 
hoc?  Cielifuiia  lis  obvia  est  ipu  Deum  in  oblivione 
cordis  fui  sine  poenitentia  habent  :  caatera  vero 
turmenta  iis  qui  quamvis  mala  opera  faciant,  ta- 
men  in  ei>  usque  ail  finem  non  perseveiaut,  sed 
landfm  ad  D^ium  iu  gemilibus  suis  respiciuiit.  Qua- 
propler  liileles  diabolum  fugiant  et  Deum  diiigaiit, 
mala  opera  abjicientes  et  bona  cum  decore  poeui- 
tenlia?  comi^lentes,  ut  serviis  meus  Czechiel  per 
me  iuspiralus  hortatur,  diceus  :  Converlindni  el 
agile  pa-)iilen/iam  ab  omnibus  iniquitadbus  veslris, 
ei  non  erd  vohis  in  ruinam  iniquilas  {Ezech.  xvni). 
Quod  dicitur  :  0  vos  humines  (lui  hacteuus  in  pec- 
catis  jacuistis  :  recoidamini  Christiani  uomiuis 
vestri,  convertentes  vos  ad  viam  salutis,  et  facite 
alia  opera  in  fonte  po-nilentiae  :  qui  prius  fecislis 
multa  scelera  iu  multis  vitiis,  et  ita  a  mala  cou- 
sueludiue  veslra  surgentes  :  non  deprimet  vos  in 
ruinam  mortis  iaiquitas  illa  in  qua  sorduistis,  quia 
illain  in  die  salvatiunis  vestra;  abjecistis.  Uude 
etiam  hoc  modo  gauJium  angelorum  super  vos 
erit,  quoniam  a  diabolo  recessistis  et  ad  Deum  cu- 
curristis,  eum  sic    melius  in    bouis  actibus  cogno- 


B 


tudiiiom  humani  generis  in  prseordinatione  Dei  lu- 
centeni  in  suo  corpore  gestaus  sumiila  fiu-rat)  per 
seductiuuein  serpeutis  ad  dejectiouem  ejus  diabolus 
iuvasit.  Cur  hoc  ?  Quia  sciebat  raulieris  mollitiem 
faciiius  vincendam  quara  viri  fortitudinem ;  videns 
etiam  quod  Adam  iu  charitate  E\iv  taiu  veheineuler 
ardebat,  ul  si  ipfe  Evara  vicisset,  quidquid  illa 
Adaj  diceret,  Adam  iilud  perficeret.  Unde  et  dia- 
bolus  illara  et  foriuam  homiuis  ex  illa  regione 
ejecit,  quiu  idem  antiquus  seductor  Evam  aUiiie 
Adain  de  sede  bealiludinis  sua  deceptiuae  expelleiis 
iii  tenebras  subvcrsionis  detrusit.  Quoraodo?  vide- 
Iicel  Evara  primum  seduxit,  ut  ipsa  Adaj  blaudirelur 
quo  ei  asseusuin  pricberet,  quia  ipsa  citius  Adam 
quam  alia  creatura  ad  inobedientiara  perducere 
potuit ,  quoniam  de  costa  illius  facta  fuerat.  Qua- 
prupter  mulier  virum  citius  dejicit,  cura  ille  eam 
noii  abhorrens,  verba  ejus  facile  assurait. 

Verum  et  non  puero  sed  perfecto  viro  scilicet  Adse 
perfecta  raulier  data  est,  ita  etiam  modo,  ciim  vir 
in  aetale  perfecta  fertilis  est,  perfecta  ei  mulier 
coujuogenda  est,  velut  cum  arbor  tlores  incipit 
emittere,  debita  cultura  ei  adhibeiida  esf.  Naiti  de 
costa  iusito  calore  et  humore  Ada*,,  Eva  formata 
est,  ac  ideo  nunc  de  fortitudiue  viri  et  de  calore 
ejus  serainesuscepto  mulier  intendit  prolem  in  mun- 
duni  producere,  vir  enim  seminator  existit,  mulier 
autem  susceptrix  seminis    est,  unde  et    luulier  sub 


scentes,    quam    prius  cum  sciretis  cum  in  irrisione  p_  potestate  viri  manet,  quoniam  ut  duritia  lapidis  ad 


anliqui  seduclons  fuistis.  Quod  vero  de  eodeiii  lacu 
teterrima  uebula  exhalaus  ad  liuera  usque  quasi 
visu  imperceptibilem  attigit  :  hoc  est  quod  de  pro- 
fundissima  perditione  diabolica  fraus  emanans  ser- 
pentem  firulentum,  nefas  fraudulentai  intentionis 
in  se  continenteiu  ad  dccipiendum,  hominem  la- 
tenter  invasit.  Quomodo?  Quia  cum  diabolus  homi- 
nem  in  paradiso  vidit,  cum  magna  indignatione  ex- 
clamavit,  dicens  :  0  quis  assequetur  me  in  mau- 
sione  verai  beatitudinis  ?  El  ila  in  semetipso  sciebat 
quod  malitiam  suam  quam  in  se  habuit  nondum  in 
alia  creatiira  compleverat,  sed  .\dam  et  Evam  puerili 
innocentia  in  hoito  deliciarum  degere  videns,  cum 
magnu  aitu  extulit  se  ad  eos  decipiendum  per  serpen- 


teneritudinem  terra;  est,  ila  etiam  et  fortitiido  viri 
ad  mollitiem  uuilieris.  Quod  aulem  priina  mulier  de 
viro  formata  est,  hoc  est  conjunctio  desponsatio- 
nis  mulieris  ad  virum.  Et  hoc  sic  inlelligendum  est. 
Conjunctio  isla  non  est  vane  neque  in  oblivione 
Dei  exercenda,  quia  qui  mulieiem  de  viro  tulit, 
conjunctionem  islam  bene  et  honeste  instituit, 
videlicet  carnem  de  carne  furmans.  Quapro- 
pler  ut  Adam  et  Eva  caro  uua  exstiterunt  ;  sic 
et  nunc  vir  et  mulier  caro  una  iii  conjunctione 
charitatis  ad  mulliplicandum  genus  humauum  efti- 
ciuntur.  Et  ideo  perfecta  charitas  in  his  duobiis 
esse  debot,  quemadmodum  et  in  illis  prioribus.  Adam 
enira  uxurem  suam  culpare  posset,   quod    ei  cousilio 


tem.  Quare?Quoniam  serpentem  magisassimilari  sibi  D  suo    raortem    intulit,    sed    tamen  eam    uou  dimisit 


quara  aliud  animal  intellexit ;  studuit  ut  in  dolositate 
illiiis  hoc  occulte  perficeret  quod  in  forma  sua  apcrte 
cumplere  non  posset.  Unde  cum  Adam  et  Evam  a 
vetita  sibi  arbore  se  avertere  et  auima  et  corpore 
conspexil,  ia  semetipso  intellexit  eos  ibi  diviuum 
pra>ceptum  habere,  et  quod  in  prirao  opere  quod  in- 
ciperent,  ipsos  faciilime  dejiceret.  iNesciebat  enim 
arborem  illam  velitam  esse  nisi  quod  hoc  secundura 
probationein  dolosai  interrogationis  suse,  et  secun- 
dum  responsa  eorum  agnovit.  Quapropter  in  ipsa 
clara  regione  candidam  nubem  (quse  de  pulchra 
furma  horainis  plurimas  stellas  ia  se  continens  exie- 
rat)  per  nebulam  teterrimam  afilavit,  quoniam  in 
eodem  amcenitatis  loco  Evain  iaaocentcra   animum 


quandiu  in  hoc  saiculo  vixit,  quoniara  illam  sibi  per 
divinam  potentiam  datam  esse  cognovit.  Unde  pro- 
pler  perfeclara  charitatem  non  relinquat  homo 
uxorem  suam,  nisi  propter  rationabilem  causam 
illam,  quam  sibi  fidelis  Ecclesia  jiroponit.  Nec  ora- 
nino  divisio  in  iliis  llat  :  nisi  ambo  una  mente  ia 
Filium  ineum  volueriut  respicere,  sic  in  ardenli 
amore  illius  dicentes.  Volumus  mundum  reliuquere 
et  ilium  sequi,  qui  pro  nobis  passus  est.  Quod  si  hi 
duo  in  una  devotione  dissentiunt  ut  mundum  relin- 
quant,  tunc  se  oranino  ab  invicein  non  separent, 
quia  ut  sanguis  a  carne  separari  aon  potest  quaadiu 
spiritus  in  illa  raanet,  ita  nec  maritus  nec  uxur  se 
ab  invicem  dividant,  sed   simul   in    una  voluntate 


:$!i:^ 


SniVIAS.  — I.IH.  I,  VISKI  II. 


:J94 


amljulent.    Sed    si  ibi   in  fornicatione  praevaricatio  A  ciuidum    petuiaritiam   pecoriim  seminant.  Undecuni 


legis  ;mt  in  viro  aul  in  mulicre  est,  tunc  aut  a  se- 
metipsis,  aut  a  sacerdotibus  suis  publicati,  censu- 
ram  s[)iritalis  magisterii  secundum  quod  justum  est 
sustinobunt.  Maritus  autem  de  uxore  et  uxor  de 
marito  coram  Ecclesia  et  pra-latis  ipsius  de  Irans- 
gressione  conjunctionis  sua;  secundum  justiliam 
Dei  conqueretur  :  non  tamen  ita  ut  maritus  aut 
uxor  aliam  copulam  qua^rat,  sed  ipsi  aut  siuiul  in 
rectitudine  conjunctionis  permauebunt,  aut  se  ab 
hujusmodi  conjunctione  simul  abstinebunt,  jnxta  id 
quod  eis  per  disciplinam  ecclesiastira^  institutionis 
demonstratur,  nec  se  viperea  laccratione  dilauia- 
bunt,  sed  pura  dilectione  diligent,  quoniam  et  vir 
et  mulier  essc  non  possunt  nisi  ista  copulatione  pro- 
creati,  quemadmodum  Paulus  amicus  meus  testatur, 
dicens  :  Sicut  mulier  de  viro,  ita  et  vir  per  mulierem  : 
omnia  autem  ex  Deo  {I  Cor.  xn).  Quod  .dicitur  :  Mu- 
lier  propter  virum  creata  est,  et  vir  propter  mulie- 
rem  factus  est;  quoniam  ut  illa  de  viro,  ita  et  vir 
de  illa  ue  alterum  ab  altero  discedat  in  unitate  na- 
torum  suorum,  quia  in  uno  opere,  unum  operantur, 
quemadmodum  aer  et  ventus  opera  'sua  invicem 
complicant.  Quomodo?  Aer  a  vento  movetur,  et 
ventus  aeri  implicatur,  ila  quod  in  ambitu  eorum 
omnia  virenlia  illis  subdita  sunt.  Qiiid  est  hoc? 
Mulier  viro  et  vir  mulieri  in  opere  tiiiorum  coope- 
ratur,  unde  maxima  criraina  ibi  snnt,  ubi  fornicatio 
in  diebus  creationis  tiliorum  divisionem  facit,   quo- 


B 


invidia  vipereo  more  eos  cruciat  et  cum  maculosa 
superiluitas  seminis  ipsorum  absque  timore  Dei  et 
absque  humana  disciplina  in  ipsis  est;  freqnenter 
ad  casligationem  hujus  perversitatis  ipsorum  recto 
judicio  Dei,  qui  ex  ipsis  nascuntur  ad  contrarieta- 
tem  in  membris  suis  destituuntur  et  a  prosperitale 
vita'  sua-  dejiciuntur,  nisi  pcenitentiam  illorum  sus- 
cipiens,  placabilem  me  istis  ostendam.  Nam  qui 
in  poenitentia  peccatorum  suorum  me  invocaverint, 
pcenitentiam  ipsorum  propter  amorem  Filii  mei 
suscipiam  ;  quoniam  qui  digitum  suum  ad  me  poe- 
nitendo  levaverit,  id  est  qui  gemitum  cordis  sui  ad 
me  in  pcenitentia  extenderit,  dicens  :  Peccavi  Do- 
7nine,  coram  te:  pcenitentiam  illam  mihi  Filius 
meus  oslendit,  qui  sacerdos  sacerdotum  est,  quia 
licenitentia  quiE  sacerdotibus  in  araore  Filii  mei 
otfertur,  purg.itionem  peccatorum  eam  facientibus 
concedit.  Unde  poenitentiam  suam  digne  facientes  a 
raaxilla  diaboli  exeunt  homines,  quoniam  ille  ha- 
mum  divino'  potentise  deglutire  volens,  juxta  illam, 
suam  fortiler  vulneravit,  ubi  etiam  nunc  lideles 
anima?  a  perditione  transeuntes  ad  salvationem 
perveniunt.  Quomodo?  Quia  sacerdotes  in  altari 
invocatores  nominis  mei  existentes,  confessionem 
po{)ulorum  suscipient,  ubi  eis  remedium  salutis  de- 
monstrabunt.  Quapropter  ut  Deum  placabilem  ha- 
beant,  semen  suum  in  diversitale  vitiorum  non 
contaminent,   quoniam    qui    in   fornicatione   vel   in 


niam  proprium  sanguinem  jde  fundamento   loci  sui  q  adulterio  semen  suum   ejiciunt,   lilios  suos   qui   hoc 


vir  et  mulier  ibi  abscindunt,  in  alienum  locum  eum 
abjicienles.  His  certe  fraudulentia  diaboli  et  ira 
Dei  relinquetur;  quia  foedus  illud  prajvaricati  sunt 
quod  ipsis  Deus  constituit.  Quapropter,  va'  ipsis, 
quando  peccata  ipsorum  eis  non  remittuntur.  Sed 
quamvis  vir  et  mulier  in  natis  suis,  ut  ostensum  est, 
sibi  cooperentur,  omnia  tamen  videlicet  tam  vir 
quam  mulier  et  caeterse  crealura;  ex  divina  dispo- 
sitione  et  ordinatione  sunt,  quoniam  Deus  ea  secun- 
dum  voluntatem  suam  fecit. 

Ante  incarnalionem  autem  Filii  mei,  quidam  in 
antiquo  populo  plurimas  uxores  secundum  volunta- 
tem  suam  simul  habebant;  quia  nondum  apertae 
demonstrationis  prohibitionem  inde  audierant,  quam 


modo  ex  ipsis  nascuntur  negligentiores  reddunt. 
Quomodo?  Qui  puro  limo  lutum  vel  stercus  admi- 
scet,  nunquid  vas  stabile  facit?  Sic  qui  semen  suum 
in  fornicatione  vel  adulterio  contamiuat,  nunquid 
iilios  fortitudinis  gignil?  Sed  nuilti  ex  iis  in  diver- 
sitate  morum  ac  medullarum  suarum  iaborant, 
multi  autem  ex  eis  prudentes  et  ad  sa?culum  et  ad 
Deum  efliciuntur.  Et  cum  his  coelestis  Jerusalem 
impletur,  cnm  ipsi  vitia  deserentes  etvirtutes  aman- 
tes  in  Castitate  ac  in  magnis  laboribus  filium  meum 
iraitantur,  martyrium  ipsius  in  corpore  suo  secundum 
passibilitatem  suam  gestanles.  Ubiautem  infantes  de 
homine  nasci  nolo,  ibi  viriles  vires  seminis  aufero,  ne 
in  ventre  matris  coaguletur;  quemadmodum   etiam 


Filius  meus  in  mundum  veniens   ostendit  rectissimo  D  terra?  fructiferas  vires  denego,  ubi  lioc  justo  judicio 


ordine  hujus  copulationis  in  marito  et  uxore  quan- 
diu  in  hac  vita  spirarent  secundum  conjunctionem 
Adse  et  Evse  propalatam,  quoniam  conjunctio  hoec 
non  secundum  volunlatem  hominis  sed  secundum 
timorem  Dei  exercenda  est;  quia  melius  est  reclum 
coDJugium  juxta  dispositionem  ecclesiastica>  discre- 
lionis  habere  quam  fornicationem  appetere,  cum 
tamen  vos  homines  hoc  negligentes,  vestram  libi- 
dinem  non  solum  secundum  homines  sed  etiam 
secundum  pecora  exerceatis.  Fides  autem  recta  et 
pura  dilectio  agnitionis  Dei  inter  maritum  et  uxo- 
rem  sit,  ne  semine  eorum  diabolica  arte  polluto 
divina  ultio  ipsos  percutiat,  cum  se  invicem  mor- 
dentes  dilaniant.  et  cum  semina  sua  inhumane  se- 

Patrol.  CXCVII. 


meo  facere  volo.  Sed  quid  miraris,  o  homo,  quod  in 
adulteriis  et  iu  csetcris  hnjusmodi  criminibus  in- 
fantes  nasci  permitto?  judicium  meum  justum  est. 
Nam  a  lapsu  Adae  non  inveiii  in  humano  semine 
justitiara  quae  in  eo  esse  debuit,  ubi  eam  diabolus 
in  gustu  pomi  fugaverat,  idcirco  misi  P'ilium  meum 
in  mundum  sine  ullo  peccato  devirgine  natum,  qua. 
tenus  in  sanguine  suo  cui  nulla  pollutio  carnis  inerat, 
diabolo  spolia  illa  quae  in  homine  rapuerat  auferret. 
Nam  nec  homo  conceptus  in  peccato,  nec  angelus 
tegmen  carnis  non  habens  hominem  in  peccatis 
jacentem  et  corpoi"aIi  gravedine  laborantem,  a  dia- 
bolica  potestate  eripere  potuit,  praeter  illum  qui 
sine  poccato  venicns  et  corpus  mundum  sine    pec- 

13 


:»?> 


s.  nii.nKr.AUDis 


:m 


cato  habens.  cutn  suu  passiouc   liberavit.  Unde   bo-  A  minam  in  bonestate,    el   non  in   turpitudine   consti- 


niiries  qiiamvisin  p'ccalis  nati  siiit,  t;)men  oos  ad 
supernum  regnum  colligo,  cum  illud  iideliter  qua>- 
runt.  Eleclos  enim  meos  nulla  perversilas  mibi  abs- 
trabere  potest,  ubi  Sapienlia  testatur,  diceus  : 
Justoruin  animx  in  manu  Dei  sunt,  et  no7i  tanget 
illos  lormentum  moriis  \Sap.  u).  Quod  diciti.r.  lllo- 
rum  qui  viam  nclitudinis  complecluntur,  anima' 
cum  devolo  alTectn  in  operibus  superiii  auxiliatoris 
sunt  :  ila  ut  propter  bona  opera  quibus  coelum  in 
altitudine  justiliae  attemlunt,  non  contringal  illos 
criiciainenlum  perditioni.s,  quia  veriim  liimon  eos 
iii  liinore  el  in  amorc  Dui  [).i?cit.  Sed  jioslqaam 
.\dam  et  Eva  de  loco  amoenitalis  expulsi  snnt,  opus 
concipiendi  et  pariendi  iilios  in  semcLipsis  cogno- 
veruut,  et  ila  de  inobedientia  sua  in  mortem  caden- 
tes,  dulcedinem  peccati  concepcrunt,  cnm  se  posse 
peccare  cognovernnt.  Sed  ip-^i  boc  modo  reclam 
constitutionem  meain  in  libidinem  peccati  verten- 
tes,  cum  commotionem  venarom  suaruin  non  in  diil- 
cedine  peccati,  sed  in  amore  Qliorum  scire  deberenl 
eam  diabulica  suggeslione  in  libidinem  delerunt, 
quia  innocenliam  genituia'  sny  jierdentes,  illam  in 
peccalum  miserunt.  Undf,  quoniam  boc  non  sine 
diabolica  fiersnasione  peraclum  est,  idcirco  tt  idem 
diabolus  ad  iioc  opus  jacula  sua  cmisil,  ne  sine  siig- 
gesLione  ip.'>ius  pcriicialur,  cum  (11x1*1  :  .Mea  furliludo 
in  conceplii  bominum  est.  idciico  bomo  meus  est. 
Lt  videns  quod  liomo  parliceps  poBiiaruni  siiarum 
esse  debnit,  quia  ei  consenserat,  ilcrum  in  semet- 
ipso  dicebat  :  Fortissimo  l)ro  omnes  iniquitales 
oontrariae  snnt,  quoniam  omnino  inj.istus  non  est. 
El  hoc  idein  decepfor  in  corde  siio  maximuin  sigil- 
lum  posuit,  videlicet  quod  homo  qui  sibi  s[ioiit(!  con- 
senserat,  ipsi  auferri  non  posset.  Quapropler  se- 
crelum  cousilium  in  me  fuit  ut  Filium  meum  ad 
redemptionem  hominuni  mitterem,  quatenns  cce- 
lesti  Jerusalem  redderetur  homo.  Ki  iiuic  consilio 
nulla  iniijuitas  resistere  poluit,  cum  Filius  meus  in 
raundiim  veniens,  omnes  ad  se  collegit  qui  ipsum 
audire  et  imitari  peccata  deserendo  volebant  Ego 
enim  justus  el  rectns  sum  iiullam  volens  iniipiita- 
tem,  qnam  tu,  o  homo,  amplecleris  cuin  te  malum 
posse    facere   cogiioscis.    Nam    Eiicifer   et  homo,    in 


tui.  Unde  illi  hypoirita-  qui  dicunt  sibi  licilum  esse 
secundum  appetiluin  pecorum  fornicari  cum  quo- 
cunque  voluerint,  indigni  oculis  mcis  sunt,  qno- 
niam  honorem  et  aliiiudinem  rationalitatis  suaj 
despiciontes  in  perora  respiciunt,  et  se  illis  similes 
facinnl  :  va»  illis  qiii  sic  viveules,  in  bac  tiirpitudine 
perseverant. 

Nec  eliam  volo  iit  notitia  sanguinis  in  conjugio 
se  comiiiiscfat,  nhi  ardor  amoris  in  consanguiiii- 
tate  noudum  allenuatus  est;  ne  impudens  amor  in 
recordatione  consanguinitatis  ibi  oriatnr  ,  sed 
sangiiis  alieiin'  stirpis  convcniat  :  ([iii  jam  nullani 
notiliam  consaiiguinitatis  in  se  ardcre  senlit,  qna- 
tenus  hiimaua  disciplina  in  opere  suo  sit.  Qiiia  lac 
semel  vel  bis  coctum  saporem  suum  non  perdidit, 
cuni  septima  vcl  ortava  vice  coagulatum  et  co- 
clum  vires  suas  defereiis  jam  delectabilem  sapo- 
rem  non  nisi  in  necessitatc  liabcal.  Et  nt  notitia 
consanguinilalis  in  propria  conjuge  nescienda  est, 
ita  etiam  el  notitia  consanguinitalis  prioris  conju- 
gis  in  aliena  co[iula  abhorrenda  est ;  nec  se  liomo 
ad  hiijusiiiodi  co[)ulam  conjiingat,  sicut  et  Ecclesia 
per  doctores  suos  prohibet  qui  ip-am  in  miilta  solli- 
citudine  et  honore  stabilieruiit.  Qiiod  autem  in 
Veleri  Testamenlo  homines  iii  consanguinilate  san- 
guinis  sui  [)ra?ceplo  legis  coiijuncli  sunt,  hoc 
propter  diiritiam  illorum  faclum  csf,  ut  invicem 
pacem.  habereiji,  et  iit  tam  lirma  charitas  in  eis 
P  essel  :  iie  tribus  divisa»  coiiiiinclioui  gentilium  se 
miscenfes  foedus  meiim  infringerent,  usque  dum 
illud  teinpus  venit  in  quo  Filius  meus  pienitudinem 
charitatis  aiferens,  conjiinctionem  consauguinitatis 
carnalis  copula*  in  alienam  prosapiam  cuin  pudore 
verecundife  transtulit.  Uiide  quoniam  sponsa  ejus- 
dem  Filii  mei  vinculum  timoris  mei  et  rectam 
justitiam  iii  sancto  bajitismate  modo  suscepit, 
idcirco  etiam  hujiismodi  consanguinitatis  conjnn- 
clio  nunc  a  se  longe  sit,  quia  fornicatio  sine  vere- 
ciindia  et  sine  moderatione  libidinis  in  amplexibus 
viri  et  mulieris  in  noto  sanguine  magis  qiiam  in 
alieno  ad  tur[)e  opus  accenderetur.  Ego  enim  opus 
islud  per  hunc  homiuem  edissero  :  cni  illud  in 
liomiue   ignotiim  est,  et   qni  sermonem  istum  non 


initio  creationis  suae,   mihi  rebcllare  fentaverniit,   el  j,  nU   liouiine   scd    a    scientia    Dei    accepit.    Sed    quid 


stare  non  jiotuerunt;  de  bono  cadeutes  et  maliim 
eligentes.  Lucifer  aulern  toluin  nialiim  comprehen- 
dil  et  omne  bomim  abjecit,  nec  illud  omnino  gu- 
stavit  sed  iii  morte  cecidit.  Adam  vero  bonuiii  gii- 
stavit  cnm  obedienliam  suscepit;  sed  maliim  con- 
cupivit,  et  in  concupisccntia  sua  illud  perfecit,  cum 
inobediens  Deo  ex-^titit.  Quod  quare  factiim  sit  : 
non  est  a  le,  o  homo,  perqiiirendum,  vcl  qnid  ante 
constilulionem  sa-culi  fuerit,  vel  quid  post  novissi- 
mum  diem  futurum  morfaiis  bomo  scire  non  potest, 
sed  solus  Deus  hoc  novit  :  nisi  quantnm  illud  ele- 
cl03  suos  Deus  scire  permittit.  Sed  et  fornicatio 
illa  qua?  se  commiincm  liominibus  facil,  aboinina- 
hilis  coram  me  esf,  quia  ab  iuitio  masculum   et  fe- 


nunc?  (jim  aiitem  masculus  in  forti  ajlate  est,  ita 
quod  venai  illius  sanguine  plena^,  sunt,  tunc  fertilis 
in  semine  suo  esf,  tunc  mulierera  in  desponsatione 
legitima'  institutionis  sibi  accipiat ,  qua>,  eliam  in 
ferventi  istate  existens  semen  illius  cum  verecundia 
suscipiat,  et  illi  prolcm  in  via  reclitudinis  gignat. 
Sed  vir  anle  annos  forfitiidinis  sua?  semen  siium 
in  superiliiitate  libidinis  non  ejiciat,  quia  hoc  pro- 
balio  peccati  siiggiirente  diabolo  est,  si  semen  suum 
in  concu[)iscentia  libidinis  seminare  tentaverit, 
anteijuam  ipsum  semen  rectam  coagulationem  in 
fervente  calore  habere  possit.  Et  cum  vir  jam  for- 
tissimus  in  generationis  opere  est,  tunc  vires  suas 
secundum  quod  potest  in  illo  tempore  non  excrceat, 


397 


SCIVIAS.  —  LIB.  I,   VISIO  II. 


398 


quoniam,  si  tunc  ad    diaboium   respicit,  opus  diabo- 

licum  opcralur,   corpus    etiain    suum   contfmplibiie 

f;icieus,  quod    oninino    illicituin  est.    Vir  autem    se- 

cunduin  quod  eum   bniuanii   natura   docrt,    in   torti- 

tudine  caloris  et  in  abundantia   seminis    sui   rectum 

ilcr   in    uxore    sua    quaTaL;    et    lioc    cum    liuraand 

disciplina   ob  sludium    liliorum   faciat.    Sed   nolo  ut 

idein    opus   iiat     in   separatione    miilieris   cum   jam 

lluxum     sans:uinis     sui    palitur  :     quod    e.-t    a[tertio 

occultorum  meml)rorum    uteri  ejus,  ne   tluxiis   san  - 

giiinis  ejus  susceptum  semen  maturum  elTundat,  et 

ita  semeu   eirusum    peredt :  se  enim   tunc  mulier  in 

dolore     et     in     catcere    jiositam    videt  :    porlion"m 

si;ilii  et  doloris  parlus   sui  tanisfens,   sed   hoc   tempus 

doloris   in    muiiere  non  diimno:  quoniani  illud  Eva? 

dedi  quundo    in    giistu     pomi    peccatum    concepit, 

unde  et  miilier  in  hoc  temfiore   in  mogno  mlsericor- 

dia>  subsidio  levanda    est;   ii>fa   autem   se   contineat 

in  absconso  disciplina?  ;  non  autera  ita  iit  in  abcessu 

templi  mei  se  arceat,   sed   iiiieli   permissione   ipsum 

in   ofticio    humilitatis    pro    salute    sua    ingrediatur. 

Quia  aiilem   sponsa    Filii    Dei  sera;ier    integra  est, 

vir,   apertis    vulneribus,    si    integritas    membrorum 

ejus     in     tactu     percussionis    divisa    est,     templum 

meum    nisi    ciim     timore    magnai     necessitatis  non 

intrabil   ne    videatur,    sicut    integra  membra   Abel, 

qiii  terapium    Dei    fuit,  Cain   frater  suus  crudeliter 

fregit.  Sed  et  mulier  cum  prolem   pepererit,   fractis 

occuitis    membris     suis,   templura   meum    non   nisi 

secundum   legem    per    me  sibi   datam    ingrediatur; 

quateuus     saucta    sacramenla  ejiisdem    templi    mei 

ab   omni    pollutione    et  dolore    viri   et  mulieris   in- 

violabilia    sint,    qiiia    Filiura  meum  purissima  virgo 

genuit  :    quae  integra   absque   nuilo    vulnere   peccati 

fuit.  Locus  enira  qui  in  honore  Unigeniti    mei   con- 

secratus   est,     integra     omni   corruptione  livoris    ac 

vulneri')    esse     debet,     quoniam     idem     iinigenitus 

meus  integritatera  virginei  partus  in  se    novii;  unde 

el   raulier    quse   inlegrilatem    virgiuitatis    sua;   cuin 

viro   corrupit,    in   livore     plagae   suae   qua  corru[ita 

est  ab    ingressii    templi     mei    se  contineat,     usque 

dura     plaga    vulneris     ipsius     sanetur,     secundum 

quod    ecclesiastica  disciplina    ipsi  de    eadem   causa 

certissime  demonstrat.  Nam  cum  Filio  meo   in  ligno 

crucis     sponsa    ipsius   conjuncta  fuisset,    ipsa,    us- 

que  dura    Filius    meus    discipulis    suis   praecepit  ut 

veritate  Evangelii  per  totum  mundum  disserainarent, 

in    occulto    se  continuit,    ac   deinde  aperte  surrexit 

et  gloriara    sponsi    sui    in    generatione    spiritus  et 

aqua^  palara  pradicavit.   Sic  et  virgo,  quae  viro  con- 

jungitur,    faciat    cum     piidica     scilicet    verecundia 

usque  ad  terapus  illud  quod   sibi  ecclesiastica    cen- 

sura  proponit;   in  occulto   maneat,  et    hoc  peracto 

de    occultatione   sua    se    transferens  ad  dilectionem 

sponsi  sui,  aperte  procedat. 

Nolo  etiam  ut  praedictura  opus  viri  ac  mulieris 
exerceatur  cum  jam  radix  infantuli  in  muliere 
posila  est,  ne  coagulatio  infantuli  surperfluo  et  per- 
dito  semine  polluatur  usque  ad  purgationem  partus 


B 


A  ijisiiis,  quod  iLerum  ob  amorem  filiorum  in  rectitu- 
dine  et  non  in  pclulanlia  ticri  non  prohibetur.  Sic 
geuus  humauum  in  procreatione  sua  in  hone.itate 
humanae  disciplina-  procedere  po-ilura  est  :  et  non 
sicut  vauiloquiuin  slultorura  hominum  clamat  di- 
centium  sihi  liciliim  esse  libuiiuem  suam  seciindum 
voluntatem  suam  exercere,  dicentes  :  Quomodo 
possumus  nos  tam  inhuraane  conlinere?  U  liorao, 
si  respicis  ad  diaboium,  ipse  te  ad  omne  maliim 
excitat  et  mortifero  veneno  suo  interlicit ;  si  autem 
ad  Deum  oculos  levas,  ipse  tibi  adjutorium  prtebet 
et  te  castum  facit.  Nonne  in  opere  tiio  magis  libidi- 
nem  quam  castitalem  aiipetis?  .Miilier  viro  siibjerla 
est  in  qiia  i[ise  semen  suum  seminet,  sic  etiam 
terram  operatur  ut  fructum  atferat.  Nuuquid  vir 
terram  operatui',  ut  spinas  et  tribulos  giguat  ? 
Nequaquam,  sed  ut  dignum  IVuclum  det  Ita  eliam 
hoc  studiiim  hnminis  in  Hmore  tiiiorum  et  non  in 
petulantia  libidinis  esse  debet.  Ergo,  o  homines, 
•  plorale  et  uluiate  ad  Deum  vestrum  quem  tam 
frequenter  in  jieecatis  ve.-tris  contemnitis,  cum  in 
pessima  foriiicatione  semen  vestrum  ejicitis  ;  ibi 
uon  solum  fornicatores,  sed  etiam  et  homicida:' 
exislentes,  quia  res|»ectum  Dei  ahjicitis  et  libidi- 
nera  vestrani  secundiim  voluntatera  vestram  com- 
pletis.  Unde  eliam  diaboliis  in  lioc  ofiere  semper 
persequitur  vos,  sciens  quod  magis  concupiscen- 
tiam  vestram  appetitis  quam  gaudium  liliorum 
inspiciatis.    Audite     crgo    qiii  in    turribus    ecclesia?. 

£  estis.  In  fornicatione  vestra  nolite  me  accusare, 
sed  vosmetipsos  inspicite  ;  quoniam,  cura  ad  diabo- 
lum  curritis  me  conlemnentes,  illicita  opera  facitis, 
et  ideo  casti  esse  non  vultis.  ut  servus  meus  Osee 
de  contaminato  po[iulo  loquitur,  dicens  :  Non 
dabunt  cogilationes  suas  ut  revcrtanlur  ad  Beum 
suiim,  quia  spiritus  fornicationis  in  medioeorum,  et 
Deuni  non  cognonerunt  [Ose.  v,  4).  (Juod  dicitur  :  Ma- 
lignihomines  Deum  non  cognoscentes  faciem  cordis 
sui  abscondunt,  non  convertentes  eam  in  diversis 
involutionibus  machiuationis  suae  ut  redeant  ad  ve- 
ram  claritatem,  perspicaci  scilicet  oculo  non  dis- 
cernentes  quae  Dei  sunt,  sed  malum  in  semetipsis 
nutriunt;  quoniam  aftlatio  petulantis  immunditiae 
per  diabolicam    suggestionem   virilem    fortitudinem 

D  quam  in  se  habere  deberent  emollit,  non  sinens  eos 
ut  in  Deum  bonam  conscientiam  suam  jtonant,  cuni 
adversarius  ipsos  a  vita  felicitalis  avertit.  Sed 
nunc  ad  amantissiraas  oves  raeas  quai  in  corde 
meo  plantatae  sunt  me  convertam,  seraen  castitatis 
existentes;  virginitas  enim  per  me  plantata  est, 
quia  etiam  Filius  meus  de  virgine  natus  est.  Et 
ideo  virginilas  est  pulcherriraum  pomum  inter 
omnia  poma  convallium,  et  magna  persona  in  ora- 
nibus  personis  quae  in  palatio  indeiicienlis  regis 
sunt,  quoniam  i[)sa  praecepto  legis  subdita  non  est, 
quia  uuigenitum  meura  mundo  edidit.  Quapropter 
audiant  qni  Filium  Dei  sequi  volunt  in  innocentia 
liberse  castitatis  et  in  separatione  racerentis  vidui- 
tatis;    quoniam   nobilior  est  virginitas   non  polluta 


;j9rt 


S.  HILDEGAMDIS 


UW 


B 


ab  initio  qu.irn  vidhitas  oppressa  virili  jngo,  ciim  A 
tameu  post  dolorein  ^uufn  in  quo  virum  suum 
perdidit,  virginitatfm  subsequilur.  Filius  enim 
meus  plurimos  dolures  iu  corpore  suo  pertulil  et 
mortem  crucis  subiit ;  unde  et  vos  in  amore  ipsius 
multas  anguslias  p.iliemini,  cum  in  vobismetipsis 
superabilis  quod  in  libidine  peccati  e.\  guslu  pomi 
seminatum  est  ;  sed  tameu  ibi  ab  iucendio  libidinis 
ettluentes  rivulos  in  semine  vestru  sustinentes, 
cum  tam  casti  esse  non  potestis  quin  fragilitas  hu- 
manaj  debilitatis  se  latenlei  ostendat  in  vobis  ;  iu 
illo  labore  p.issionem  Filii  mei  imitari  debetis, 
cum  vobismetipsis  resistitis  ardentem  llammam 
libidinis,  videlicet  in  vobis  exsiinguentes  et  alia 
sa?cularia  qnai  mundi  sunt,  scilicet  iram,  super- 
bi  im,  luxuriam,  et  ca^tera  hujusmodi  vitia  cobi- 
bentes,  atque  victoriam  istam  magno  certamine 
perlicientes.  [Jnde  tunc  pra-lia  ista  magno  decore 
et  mullo  iVuclu  clariora  super  solem  et  dulciora 
super  aromatum  suavitatem  coram  me  apparenl ; 
quia  unigt-nitum  meum  in  doloribus  ejus  imitamini 
cum  ardenlem  libidinem  tam  forti  cerlamine  in 
vobis  conculcatis.  Et  cum  sie  perseveralis,  multam 
gloriam  iude  in  coelesti  regno  con^equimini.  0 
vernantissimi  flores,  augeli  mei,  in  vestro  certa- 
mine  admirantur  quod  morteni  evaditi.*,  quod  in 
venenoso  luto  mundi  polluti  non  estis  cum  ta- 
men  carnale  corpus  geratis,  illud  hoc  pacto  con- 
culcantes,  quod  gloriosi  in  consortio  eorum  eritis, 
quoniam  secimdum  similitudinom  ipsornm  impol-  q 
iuti  apparelis,  ideo  gaudete  ciim  sic  perseveratis, 
qoia  tunc  vobiscum  sum,  ciim  me  ii;eliter  suscipilis 
et  vocem  meam  cum  gaudio  cordis  veslri  adimpletis, 
quemadmodum  in  secreta  visione  Joannis  dilccti 
mei  ostendo,  dicens  :  Eccc  slo  ad  oslium  et  pulso  : 
si  quis  audieril  vocem  meam,  intrabo  ad  illum  et 
ccenabo  cum  illo,  et  ipsc  mecum  (Apoc.  iii).  Quod 
dicilur  :  Vos  qui  me  salvatorem  veslrum  fideliter 
amatis,  videte  quia  vobis  siiccurrere  volens  exspe- 
cto  ad  tabernaculum  cordis  vestri,  considerans  quid 
conscientia  vestra  in  scrinio  cordis  sui  contineat, 
et  cum  insiuiatione  recordationii  mentis  ve.strae  spi- 
ritiim  vestrum  ad  apertionem  susce{»tionis  boua; 
voliinlatis  commoneo.  Qiiod  si  tunc  lidcle  cor  per- 
cipit  sonitum  timoris  mei,  conjiingo  me  ad  ipsum  t) 
ampleclens  eum.  indclicientemque  rihiim  capiens 
cum  illo,  cum  ipse  suavem  gustiim  in  bonis  operibus 
semetipsum  mihi  prjebet,  ita  et  ipse  cibum  vita»  in 
meipso  percepturus  est,  quoniam  illud  amat  :  quod 
justitiam  desiderantibiis  vitam  afTert.  Scd,  ut  vides, 
Adam  et  Eva  de  paradiso  e.xpiilsis,  liicidissimus 
splendor  eamdem  regioncm  circumdedit  ;  quoniara 
iilis  ob  transgressionem  suam  locum  amoenitatis 
eieunlibus,  potenlia  divinre  majeslatis  omnem  ma- 
culam  totius  contagionis  ab  eodcm  loco  scqueslrans 
eum  ita  sua  claritate  munivit,  ne  amodo  ulla  con- 
trarietate  tangeretur,  ostendens  etiam  quod  trans- 
gressio  illa  quse  in  co  facta  fuerat  quandoque  cle- 
menter    et    misericorditcr     abolenda    esset.     Et    ita 


omnia  elemcnta  mundi  qurr  prius  in  magna  quicte 
constiterant,  in  inaxim.iin  inquietudinem  versa, 
horribiles  tenores  ostenderunl ;  qnia  creatura  illa 
qua'  ad  servitutem  hominis  creata  fuerat,  nec  ullam 
adversitatem  in  se  scuserat  (homine  inobcdientiam 
capescentc  et  Creatori  suo  facto  inobedientc)  tran- 
quillitalcm  suam  rcliquit,  et  inqiiietudinem  sus- 
cepit,  maximas  et  plurimas  contrarietates  homini- 
bus  inferens  ut  hoino  seipsum  ad  deteriora  llcxerat; 
perillam  coercerclur.  Quid  hoc?  Qiiia  homo  in  loco 
deliciarum  l)eo  rebellis  exslitit,  idcirco  et  crealura 
illa  quse  homini  in  servitio  subjecta  fuit,  se  hoinini 
opposuit,  et  paradisus  est  locus  amcenilatis,  qui 
tlorct,  in  viriditate  llorum,  et  herbarum,  et  dcliciis 
omniuin  arinnatum,  repletus  optiiuis  odoribus,  dota- 
lusque  in  gaudio  beatarum  animarum,  dans  ferli- 
lissimam  fecunditatem  aridaj  terra»,  qiiia  fortis- 
simam  vim  terra>  Iribuit,  velut  anima  cor[)ori  vires 
pra^bct,  qudiiiain  paradisus  in  umbra  et  in  pcrdi- 
tioue  peccatoriim  non  obscuratur.  Quaprojitcr 
audite  et  inlelligile  me  vos  qui  in  cordibus  veslris 
dicitis  :  Quid  sunt  haec?  et  cur  sunt  lisc  ?  0  cur  tam 
slulti  cstis  in  cordibus  vestris  qui  ad  imagincm  et 
similitudinem  Dei  facti  estis?  Quomodo  tam  magna 
gloria  et  tanlus  honor  qui  vobis  datus  est,  posset 
esse  sine  probalionc  :  cuin  tamen  airum  quod  ijuasi 
iiibil  est  et  aliquid  inane,  debeat  in  igne  j^rohari, 
et  pretiosi  lapides  in  purgatione  poliri,  et  hujus- 
modi  omnia  in  omnibiis  j^erquiri?  Ego,  o  slulli 
homines.  hoc  quod  ad  imaginem  et  similitudincm 
Dei  factum  cst,  quomodo  sine  probatione  posset 
subsistere?  iNam  homo  super  omnem  creaturam 
exarainandus  est,  et  ideo  per  omnem  creaturara 
probandus  est.  Quomodo  ?  Spiritus  per  spiritum 
probandiis  est,  caro  per  carnem,  terra  per  aerem, 
ignis  per  aqiiam,  pugna  per  paccm,  bonum  per 
malum,  pulcliritudo  per  deformitatem,  paupertas 
per  di\itia?,  diilccdo  per  amaritudinem,  sanitas 
per  inlirmitatem,  longuin  pcr  brevein,  durum  per 
raolle,  altitudo  per  profuuditatem,  lux  per  tenebras. 
vita  per  mortem,  paradisus  per  pcenas,  coeleste 
regnum  per  gehennam,  et  terrena  cum  terrenis, 
coelestia  cum  ca-lcstibus.  Sic  homo  in  omni  crea- 
tiira  probatiis  est,  videlicet  in  parajiso,  in  terra  et 
in  inferno  :  postea  collocatus  est  in  coelo.  Aperte 
enim  vidctis  paiica  de  miiltis,  quK  ante  oculos  ve- 
stros  abscondita  suiit.  Et  cur  deridetis  ea  quae  recta, 
plana,  etjusta,  ac  bona  in  omnibus  bonis  coram  Deo 
sunt?  Quare  his  indignamini?  Deus  justus  est ;  sed 
gcnus  hominum  in  pra^varicatione  praeceptorum 
Dei  injustura  est,  ciim  sapicnlius  Deo  esse  conten- 
dit.  Nunc  dic  mihi,  o  horao,  quid  pulas  te  fuisse 
cum  nondum  eras  in  anima  et  corpore?  Tu  vero  ne- 
scis  qiioraodo  creatiis  sis.  Sed  nunc,  ohomo,  coelum  et 
tcrrain  vis  perscrutari,  ct  juslitiam  eorum  iu  consti- 
tutionem  Dei  dijudicare,  et  summa  dignoscere;  cum 
nec  infima  valeas  examinare,  quia  nescis  quomodo 
vivas  in  corpore,  vel  quomodo  exuaris  a  corpore.  Qui 
te  in  primo  hominecreavit,  ille  haec  omnia  praividit. 


401 


SCIVIAS.  —  LIB.  I,  VISIO  II. 


402 


SeJ  item  mitissimus  Pater  misit  Unigenitum  suum  A 
mnripro  populo,  ut  hominem  a  diabolica  poteslate 
liberaret.  Et  sic  homo  liberatiis  fulget  in  Dt!o,  et 
Deus  in  homine;  consortium  homo  cum  Deo  habeus 
fulgentiorem  claritatem  quam  prius  haberet,  possi- 
det  in  coelo.  Quod  non  fuisset,  si  Filius  Dei  carnem 
non  induisset,  quoniam,  si  homo  in  paradiso  per- 
mansisset,  Filius  iu  cruce  passus  non  fuisset.  Sed 
cum  homo  per  caUidum  serpentem  dtceptus  est, 
Deus  in  vera  misericordia  tactus,  Unigenitum  suum 
in  purissima  virgineincarnari  voluit,  atque  ita  post 
ruinam  hominis  elevata^.  sunt  phirimse  virtutes  in 
coelo  fulgentes,  vehiti  est  humiHtas  regina  virtu- 
tum,  qua;  in  virgineo  partu  tloruit,  ut  etiam  ca^- 
terae  virlutes  quae  eleclos  Dei  ad  coelestia  perdu- 
cunt.  Nam  cum  ager  multo  labore  colitur,  multum 
fructura  profert,  ut  in  humauo  geiiere  osten^um 
esl;  quia  post  ruinam  homiuis,  plurimaj  virtules  ad 
sublevationem  ejus  surrexerunt.  Sed,  o  liomiues, 
vos  gravati  corporali  pondere,  non  videtis  illam  ■ 
magnain  gloriam  quae  vobis  sine  macula  et  sine 
ulla  dedignatione  in  plena  justitia  Dei  pra;parata 
est,  quam  nuUus  auferre  potest;  prius  enim  quam 
fabri  a  mundi  constituta  fuisset,  hfec  omnia  Deus 
in  vera  justitia  prseviderat.  Unde,  o  homo,  siniili- 
tudinem  hanc  considera. 

Dominus  qui  in  multo  studio  hortum  facere  vult, 
primitus  aptum  lofum  horti  ponit,  ac  deinde  locum 
cujusque  plantationis  disponens,  fruotum  bonarum 
arborum  utilitatem,  saporem,  odorem  habentium  q 
et  diversorum  generum  aromata  considerat .  Et 
sic  Dominus  magnus  et  profundus  artifex  quamque 
plantaiionem  suam  in  eo  disponit,  ut  bene  discerni 
in  ulilitate  sua  possit,  ac  deinde  cogitat  quanta 
munitione  eum  circumdet,  ut  nullus  inimicorum 
plantationem  ejus  dissipare  valeat.  Tunc  etiam  pig- 
mentarios  suos  constituit,  qui  eumdem  hortum 
rigare  sciant  et  qui  fructum  ejus  colligant,  et  ex- 
inde  diversa  pigmenta  conficiant.  Quapropter,  o 
homo,  diligenter  considera,  quia  si  Dominus  ille 
pr.Tcvidet  et  quod  hortus  suus  nulium  fructum  nec 
ullam  utilitatem  profereus  destruendus  est,  quare 
tunc  tantus  et  tam  profundus  artifex  hortum  illum 
tam  magno  studio  et  tam  magnis  laboribus  ex- 
struit,  plantat,  rigat  et  munit?  Audi  igitur  et  intel-  ^ 
lige.  Deus  qui  scl  justitiae  est,  splendorem  suum 
super  lutum  quod  praevaricatio  hominis  est  niisit; 
et  splendor  ille  in  multa  claritate  resplenduit,  qiio- 
niam  lutum  illud  valde  foedum  et  opacum  fuit.  Sol 
enim  in  sua  claritate  eifulsit,  et  lutum  in  sua  foedi- 
tate  putruit;  unde  sol  majori  delectatione  a  viden- 
tibus  amplectebatur,  quam  si  lutum  ei  aj'posilum 
non  esset.  Sed  sicut  lutum  ad  similitudinem  solis 
foidum  est,  sic  etiam  transgiessio  hominis  ad  justi- 
tiam  Dei  iniqua  est.  Unde  justitia,  quia  pulcbra 
est,  diligenda  est;  et  iniquitas,  quoniam  foeda  est, 
odienda.  In  hanc  foeditatem  cecidit  ovis  Domini 
qui  hortum  piantaverat.  Et  hujusmodi  ovis  per  con- 
sensum  suum,  iion  per  Domini   ignaviam  a    Doniiuo 


sublata  est  :  quam  postea  Dominus   multo  studio  et 
justitia   requisivit.   Qiiapropter    tunc    chorns    ange- 
lorum  in  maximo  gaudio  illuminatus  est,  cum  ho- 
minem    angeli    in  ca'lo    viderunt.   Quid  hoc?  Cum 
innocens  agnus  in  crucem    suspensus   est,    elementa 
tremuerunt,     quia    nobilissimus    virginis    liiius    de 
manibus   homicidarum    corpocaliter  occisus   est.    In 
cujus  morte  perdita  ovis  ad   pascua   vitae   reportata 
est.  Nam  antiquus  persecutor,  postquam   vidit  quod 
ovem  illam  propter  sanguinem  innocentis  agni  quem 
agnus  in  remissionem   peccatorum   homiuum   efTu- 
derat   perdere   debuit,   tunc   primum   cognovit  quis 
agnus  ille  esset,    quoniam  prius  scire  non    potuit, 
quomodo  coelestis  agnus   sine  virili   semine   et  sine 
ulla  concupiscentia  peccati  de  virgine  in  obumbra- 
tione  Spiritus  saucti  incarnatus  est;  idem  enim  per- 
secutor  in   initio  creationis  suae  in   flatu    superbiae 
erexit  S(>,  in  mortem  seipsum  praecipitans,  et  homi- 
nem    de     gloria    paradisi    dejiciens ,    cui    Deus    iu 
potestate   sua    resistere   noluit,    sed   eum   in    humi- 
litate  per  filium   suum  superavit.    Et  quia   Lucifer 
justitiam  Dei  contempsit  justo  judicio  Dei,  incarna- 
tionem  unigeniti  Filii  Dei  scire  non  potuit.  Nam   in 
hoc  abscondito  consilio  perdita  ovis  ad  vitam  repor- 
tata  est.  Unde,  o  rebeiles  homimes,   cur  tantam  du- 
ritiam    assumitis?  Deus   hominem  deserere   noluit, 
sed    Filium    suum   ad  salvationem  ejus  misit;  quo- 
niam  sic  Deus  caput  superbiae   in  antiquo   serpente 
contrivit.  In  ereptione  enim   hominis  de  morte  in- 
fernus  claustrum  suum   aperuit,    Satana  ciamante  : 
Vae,  \iG\  quis  me  adjuvabit?  Sed  et  oranis  diabolica 
turba  in  fremitu    magno- seipsam   decerpsit,  adini- 
rans  quae  tanta  potestas  esset,  cui  ipsa  cum  principe 
malitiae  resistere  non  posset,  cum  sibi  fideles  aniinas 
auferri  videret.  Sic  homo  super  creios  elevatus  est; 
quia  Deus  in  homine,  et   homo   in    Deo  per   Filium 
Dei   apparuit.   Idem  etiam    Dominus  qui   ovem  per- 
diderat,  sed  eam   tam  gioriose  ad   vitam  reduxerat, 
pretiosam    margaritam    in    eamdem   similitudinem 
habuit,  quse  perdita   in   muitas  sordes    incidit.    Sed 
ipse  eam   ita  in   sordn  jacere   non    permittens  eam 
quaesivit,    et    inventam    gaudenter    extraxit,    et    de 
sorde  iu  qua  jacuerat,  extractam  ita  expurgavit  :  ut 
aurum  in  fornace  purgari  solet  et  oam  in   prislinum 
honorem  majori  gloria  reparavit.  Nam  Dens  hoini- 
nem  creavit,  sed  ipse  diabolica  persuasione  in  mortem 
coiruit;  dc  qua  eura  Filius  Dei  per  sanguinem  suum 
eripuit,  et  eum  ad  coelestem  honorem  gloriose  per- 
duxit.  Quomodo?  In  humilitate  et  charitate.  Humi- 
litas  enim  Filium  Dei  de  virgine  nasci  fecit,  ubi  ipsa 
humilitas  nec  in  maris  ainplexibus,  nec   in   curiosi- 
tate    carnis,  nec  in   divitiis  terrenis,  nec  in  aureis 
oruamentis,    nec  in    stecularibus  honoribus   inventa 
est,   sed  Filius   Dei  in  praesepio  jacuit,  quia  mater 
ejus  paupercula  fuit.    Et  humilitas    semper    gemit, 
plorat  et  omnia  crimina  interimit :  quod  opus  ipsius 
est.    Unde    quisquis    diabolum   vult  expugnare,    se 
muniat  et   armet  humilitate,    quoniam  Liicifer  tain 
valde  fugit,  et  velut  coluber  se  coram   ca  iu  caver- 


403 


S.  HiLDEGAHDlS. 


404 


nam  ab<cotidit.   quia  iilii   ipse  illum  apprehenderit,  A  lur,   sicul    nec    aiiima    nec   corpus   disjunqi  vtilent 

cum  quasi  Iragiliimum  liluin  ciiius  IVaiii^it.  Charilas  et    sibi    cooperantur,    quanditi     liomo    in     corpore 

quoque  unigenitiim    l)ei   Filiiim    in   sinu    Patris   in  vivit.   Et   sicul  animse   et    corpori    diversa    membra 

ccelo  cunlinet  el  eum   in  uterum    matris  in  terram  corporis    secuaduin    vires  suas    subjecta    sunl,    iia 

demisit,  qiioniam  ipsa  nec   |>eccatores   nec   publica-  eli;im  lnimiiilati   tc     i  'i:iritali    Cfetciie    virlutes    se- 

nos  sptTiiit,    sed   omnes    salvare   inlendit.   Quapro-  cundum    justitiam    suaui    cooj)erantur.    lil   ideo,   o 

pler  et  fonlem   lacrymarum  ab   oculis   tidelium  sie-  homines,  ad  gloriam  Dei  el  pro   sulute    ve^tra   hu- 

pins  educens  duritiam  cordis  emollit.  In  lioc  humi-  miiitatem    et    charitatem    sectamiui  :    cuin    quibus 

lilas    et    cliaritas  clariores   c*leris   virtutibus  sunt;  armati   diabolicas    insidias   uou   tiinfbilis,  sed    inde- 

quoniuin  humilitas  et  charilas   sunt  velut   uuiina    et  licientem  vitam  possidcbilis.  Liido  ({uicunque  scien- 

corpus ,      qua;      fortiores      vires      c«eteris     viribus  tiaiii  iu  Spiritu  sanclo  et   pennas  in  lide  liabet,  ad- 

animse    et     membris     corporis    liabent.    Qiiomodo?  monitionem  meam   non   iransgrediatur  sed   eam  in 

Huuiilitas  e>t  quasi  corpus  et   charitas   velut  anima  gustu  animte  sua-  amplectendo  percipiat. 
iiec  ab  invicem  separari  po^sunt  sed    simul  operun- 


VISIO    TERTIA. 

SuMMAUiLu.  —  Quod  per  visibilia  et  femporalii  ea  quse  invisibilia  sunt  el  xterna  manifesfanhir.  De  firma- 
mento  ad  iimililxKiinem  ovifaclo.  De  laoido  igne  el  umbrosa  pelle.  De  posilione  solis  el  Irium  slellarum. 
Ue  ascensu  solis.  De  descetisu  ejusdem  el  quid  significel.  Verbaaclus  aposlolorum  ad  idem  De  primovenlo 
et  turbinibus  ejus.  De  secundo  venlo  el  lurbinibus  ejus.  De  lenebrosu  i'jne,  el  soni/u,  el  de  acilis  lapidibus. 
De  purissimo  wlhere  et  posifione  lunae  el  duarum  slrllarum.  De  posilione  aliavum  slellnrum.  De  ter- 
tio  vento  el  turbinibus  ejus.  De  aquoso  aere  pI  alha  pelle.  De  quarlo  vento  el  lurbinibus  ejus  De  arenoso 
globo  terr<£.  Verba  Uavid  ad  eamdem  rem.  De  terraemolu  et  quid  significet  De  ynaximo  monle  inter  aqui- 
lonem  et  orienlem.  De  iis  qui  pervtrsa  arle  in  crealuris  fulura  scrutanlur.  Verba  Evanijelii.  Qanliler 
diabolus  hominibus  illudit  per  magicmn  artem.  Harabola  de  eadem  re.  Cum  salus  hominis  et  udlilas^ 
completa  fueril,  sxcutum  muliibilur.  Verba  Jobad  canidem  rem.  Vcrba  Dei  de  eodem.  Qtiod  Deus  auguria 
tn  slellis  et  in  cseteris  crealuris  amplius  lolerare  non  vull.  D<  slultitia  et  contumacia  hominis.  Siinili- 
tudo  de  hxdo,  et  cerxo,  et  lupo.  Comparalio  de  medico.  Verba  Joannis. 


Post  hapc  vidi  maximum  instrnmentum,  rotun- 
dum  et  umbrosum  secundum  simililudiiiem  ovi 
superius  arctum  et  in  medio  amplum,  ac  inferius 
constriclum;  in  ciijus  exteriori  parte  per  circui- 
tum  lucidus  ignis  fuit  quasi  pellem  umbrosam  sub 
se  habens.  Et  in  igue  illo  cral  globiis  rutilantis 
ignis  lantae  magnitudinis,  ut  instrumentum  totum 
ab  eo  illustraretur,  siiper  se  tres  faculas  sursum 
ordinate  positas  hubens,  qua;  suo  igne  eumdem  glo- 
bum  ne  laberetur  continebant,  et  globus  ille  se  ali- 
quando  sursum  extulit  et  plurimus  ignis  ei  occurrit, 
ita  quod  exinde  flammas  suas  iongius  produxit,  ac 
se  aliquando  dt;orsum  inflt^xit,  mullumque  frigus  ei 
obviani  venit  :  qiiapropter  llammas  suas  citius  siib- 
duxit.  Sed  et  de  igne  illo  qui  instrumentum  cir- 
cumdederat  tlatus  quidani  cuin  suis  turbinibus  ex- 
iebat,  et  de  pelle  illa  qu.-c  sub  eo  jacebat  alius  lla- 
tus  cum  turbinilius  suis  ebuilifbat,  qiii  se  in  ipso 
instrumento  hac  et  illac  diifundebat.  in  eadem 
quoque  pelle  quidam  tenebrosus  ignis  tanti  horro- 
ris  erat  tjuod  eum  intueri  nou  valeljam,  qiii  totam 
peliem  illam  sua  fortitudine  concutiebant  plenus 
sonituum,  tempestatum  et  acuti.isimorum  lapidum 
niajorum  et  minorum.  Qui  dum  sonilum  suum 
elevaret,  ille  iucidus  ignis,  et  venti,  et  aer  commo- 
vebantur,  ita  quod  fulgur.i  sontum  ipsum  praivene- 
runt,  qiiia  ignis  ille,  primiim  cominotionem  ejus- 
dem  sonitiis  in  se  sentiebant.  Sed  sub  eadem  peile 
[lurissimus  a?ther  erat  sub  se  nuilam  pellem  liabens; 
in  quo  etiam  globum  quemdam  candentis  ignis  piu- 
rimap,  magnitudinis  cernebHm,  super  se  duas  facu- 


B  las  sursum  apparenter  positas  habentem  ipsumque 
globiim  ue  modum  cursiis  sui  oxcederet  continen- 
tes  et  in  eodem  aethere  mulla'  et  clarae  spherae  ubi- 
que  posita;  fuerant:  in  quas  idem  globus  intordum 
se  aliquantulum  evacuans  clarilateni  suam  emisit, 
et  ita  sub  pra-fatum  riibeum  igneumque  giobum 
recurrens,  et  ab  eo  flammas  suas  restaurans  :  ite- 
rum  illas  in  easdem  spha^ras  eftl  ivii.  Sed  et  ab  ipso 
a^thore  iiuidam  flatus  cum  suis  turiiinibiis  en.mpe- 
bat;  «iiii  se  in  pra^fatum  iustrumentum  ubiqiie  di- 
latabat.  Sub  eodem  autem  a;there,  aquosum  aerem 
videbam  albam  pellem  sub  se  habentem  qui  se  hac 
et  iiiac  diffundens,  omni  instrumento  ilii  humorem 
dedit.   Qiii    dum   se   interdum  repeiile  congregaret, 

P  repentinam  pluviam  multo  fragore  emisit;  et  dum 
'  se  leniter  difTudit,  blaiidam  pluviam  leni  motu  |effu- 
dit.  Sed  et  ex  eo  quidam  flatiis  cuni  tiubiiiibus  suis 
exiens,  per  pra'dictuni  instrumentiiiii  se  ubique  ex- 
pandit.  Et  in  medio  istorum  eleiiientorum  quidam 
arenosus  globus  plurimae  magnitudinis  erat  :  quem 
eadem  elementa  ita  circumdederant,  quod  nec  hnc 
nec  illac  dilabi  poterat.  Sod  eiim  interdnm  eadem 
elementa  cum  praedictis  flatibus  se  invicem  coiicu- 
terent,  eumdem  globum  sua  fortitudine  aliquantu- 
lum  moveri  compellebant.  Et  vidi  inter  aquilonem 
et  orientem  veiut  maximum  niontem,  qui  versus 
aquilonem  multas  tenebras  el  versus  orientem  mui- 
tam  lucem  continebat;  ita  tamen  quod  nec  lux  illa 
ad  tenebras,  nec  tenebrae   ad  luccm  pertiugere  pote- 

D  rant.  Audivique  iterum  vocem   de   coelo  mihi  diccn- 
tem  :  Deus   qui    oninia   sua    voluntate  condidit,  ea 


40o 


SCIVIAS.  —  LIB.  I,  VISIO  III. 


406 


ad  cognitionem  et  honorem  nomiuis  sni  creavit,  A 
non  soliim  autem  ea  quse  visibilia  et  temporalia 
sunt  in  ipsis  ostendens,  sed  eliam  illa  quee  invisibi- 
lia  et  ceterna  suut  in  eis  mamfestans.  Quod  et 
visio  ba>c  quam  cernis  demonstrat.  Nara  boc  maxi- 
mum  instrumentum  quod  vides  rotundum  et  um- 
brosum  secundum  simililudincm  ovi  superius  ar- 
clum,  el  iu  medio  amplum  ac  inferius  cuustrictum, 
declarat  tideliler  omnipoientem  Deum  iu  majestale 
sua  incomprehensibilem,  et  in  mysteriis  suis  inaj- 
stimahilem,  et  spem  omnium  fidelium  existenlem, 
cum  primilus  humines  rudes  et  simplices  iu  actibus 
suis  essent,  postea  in  veteri  ac  uova  lege  instructio- 
res  se  mutuo  molestant  et  aflligunt,  et  taiulem  circa 
finem  mundi  multas  serumnas  in  augustiis  suis  pas- 
suri  sunt. 

In  cujus  exteriori  parte  per  circuitum  lucidus 
ignis  est,  quasi  pellem  umbrusara  sub  se  habens: 
designat  quod  Deus  illus  qui  extra  veraiu  fidem  sunt 
ubique  per  ignem  ultiunis  sua;  exurit;  eos  vero  qui 
inlra  iidem  cathulicam  raanent,  ubique  per  ignem 
consolatiouis  suae  purificat;  ita  diabolicae  perver- 
sitatis  tenebrositalem  prosternens,  ut  et  factum  est 
cum  diabolus  a  Deo  creatus  se  Deu  opponere  volens  in 
perditionem  devictus  corruit.  El  in  igne  isto  est  globus 
rutifiutis  ignis  tantae  magnitudinis,  ut  instrumeutum 
totum  ab  eo  illustretur;  qui  splendure  claritatis  suse 
osteudit  quod  in  Deo  Patre  est  ineitabilis  unigenitus 
ejus  sol  justitiae  fulgorem  ardentis  charitatis  ha- 
bens,  tantseque  glurise  existens,  ut  omnis  creatura  q 
a  claritale  lucis  ejus  illuminetur,  super  se  tres  fa- 
culas  sursum  ordiuate  posilas  habens,  quee  suo 
igue  globum  ne  labalur  contineut,  videlicet  siia 
admiiiistratiune  trinitatem  omnia  coutinentem  et 
demonstrantes  quod  Filius  Dei  de  ccelo  ad  teiras 
descendens,  angelis  iu  coelestibus  relictis  homini- 
bus  etiam  qiii  in  anima  et  corpore  subsistunt  cce- 
lestia  manifestavit,  "qui  claritatis  ejus  beueficio 
ipsum  glurificantes  :  omnem  nuxiura  errurera  abji- 
ciunt,  cum  eum  verum  Dei  Filium  de  vera  virgiue 
incarnatum  magnificavit,  postquara  ipsis  eum  ange- 
lus  praenuntiavit,  et  postqiiam  homo  in  anima  et 
corpore  vivens  eum  fideli  gaudiu  suscepit. 

Quapropter  et  idem  globus  se  aliquando  sursum 
elevat  plurimusque  ignis  ei  occurrit,  ita  quod  exinde 
flammas  suas  longius  producit:  significaus  quia, 
ubi  tempus  illud  venit  quod  Unigenitus  Dei  pru  re- 
dempliune  et  sublevatione  liumaui  generis  per  vo- 
luulatem  Patris  incarnari  debuit,  Spirilus  sauctus 
iu  virtute  Patris  superna  mysteria  in  beata  Virgine 
mirabiliter  operatus  est,  ita  quud  eudem  Filio  Dei  in 
virginali  pudicitia  fecunda  virginitate  mirificum 
fulgorem  dante,  virginitas  gioriusa  elfecla  est.  Quo- 
niam  in  nobilissima  virgine,  summe  desiderabilis 
incarnatio  deraonstrata  est.  Et  ita  etiam  se  ali- 
quando  deorsum  incliuat,  multumque  frigus  ei  ob- 
viam  venit;  quam  ob  causam  flammas  suas  citius 
subducit,  declarans  ((uoniam  idem  Unigenitus  Dei 
ex    virgine  natus,   et   ita  ad  paupertatem  liuminum 


D 


misericordiler  inclinatus,  plurimis  miseriis  ipsi  oc- 
currentibus  miiltas  corporales  angustias  sustinens, 
cuin  se  uiundo  corporaliter  ostenderat,  de  mundo 
trausiens  ad  patrem  rediit  discipuiis  etiam  ipsius 
astanlibus,  quemadmudum  scriptum  est:  Viden/i- 
bus  illis,  elevafus  est,  et  nubes  suscepit  eum  ab  oculis 
eoruni  (  Act.  i  ).  Qiiud  dieiliir:  Filiis  Ecclesi;r^  in  in- 
teriori  scientia  cordis  sui  Fifium  Dei  suscipieutibus : 
sanctitas  corj)oris  ejus  elevata  est  iu  puleutia  divi- 
nitatis  ipsius  et  in  mystico  miraculo  inibes  secreti 
niysterii  suscepit  eum  a  mortijlihus  ociilis  abscuu- 
dens  ipsum  llabrisque  veuloriim  ipsi  famuhmti- 
bus.  Sed  ut  vides  de  igne  illu  qui  idem  instru- 
mentiim  circumdederat  llatus  (juidani  cum  suis  tiir- 
binibus  exiebat:  qui  ostendit  quoniam  ab  omnipo- 
tente  Deo  totum  muudum  sua  potestate  complente, 
vera  dissemiuatio  justis  sermonibus  processit  quando 
ipse  vivus  et  verus  Deus  hominibus  in  veritate  de- 
monstratus  est.  Et  de  pelle  illa  quae  sub  eo  est 
alius  flatus  cuui  turbiuibus  suis  ebuliit,  quia  eliam 
de  diabolica  rabie  quee  Deum  ignorans  non  timet, 
pessima  fama  cum  ne^juissimis  locutioiiibus  exit; 
qui  se  iu  ipso  inslriimento  hac  et  illac  diffunduut, 
quoniam  in  saeciilo  diversis  modis  utiles  et  inutiles 
rumores  inter  populos  se  commiscent.  In  ea- 
dem  quoque  peile  quidam  teuebrusus  ignis  tauti 
horroris  est,  quod  eum  iutueri  uon  potes:  qui  de- 
clarat  quod  in  pessimis  et  lu  uequissimis  insidiis 
antiqui  proditoris,  teterrimum  liomicidiiim  tanti 
fervoris  erumpit  quod  iusauiam  illius  humanus  in- 
telleetus  discernere  non  valet,  qui  totam  pellem 
illam  sua  fortiluiHue  concutit;  quoniara  bomicidium 
omnes  diabolicas  malignitates  suo  horrore  cum- 
plectitur,  cum  iii  primugenitis  ;ib  ira  udium  ebul- 
liens  fralricidium  perpetravit,  iguis  ille  pleniis  so- 
nituum  erat,  tempestatum  et  acutissimorum  lapi- 
dum  majorum  et  miuorum  :  quia  homicidium  ple- 
num  avaritia  est  et  ebrietatibus  atqiie  ssevissimis 
nequitiis  quai  siue  misericordia  bacchautur  tam  in 
magnis  homicidiis  quara  iu  miiiuribus  vitiis.  Qiii 
dura  souitum  suum  elevat  ille  lucidus  ignis  et 
venti  et  aer  commoventur;  quoniam,  dum  homici- 
dium  in  cupiditate  elfiisiunis  sanguinis  stridet  su- 
perna  judicia,  celeres  rumures,  et  ubique  ad  rui- 
nam  humicidee  exteutaj  prajparatiouis  iu  ultioue 
recti  judicii  suscitanlur:  ita  qiiod  fulgura  sonitum 
ipsum  prseveniunt,  quia  ignis  ille  priiuum  commo- 
tiouem  ejusdem  sonitus  in  se  sentit.  iNam  severitas 
diviui  examinis  scelus  illud  superando  opprimit, 
cum  divina  majestas,  antequam  fremitus  illius  iu- 
saniaj  publice  mauifebtetur  eo  oculo  cui  omnia  nuda 
sunt  aperte  prsevideat. 

Sed  sub  illa  pelle  purissimus  aether  est  sub  se 
nullam  pellem  habens ;  quouiam  sub  insidiis  antiqiii 
proditoris  serenissima  fides  lucet,  iu  qiia  nulla  iu- 
certitudo  infidelitatis  latet,  a  seipsa  non  fundata, 
sed  in  Christo  susteutata,  in  quo  etiam  queradam 
globum  candentis  ignis  plurimse  magnitudinis  vides 
qiii  vere  designat  jimctam  Ecclesiam,  in  fide  cando- 


407 


S.  HiLDEGAKniS 


408 


rem  innocenis   claritatis   plurimitiiie  honoris   ut  lihi  A  et  lideni  ratlioiicam  appelenlibus  :  aperte  declara- 


demonstreul  privtendentem,  et  super  se  duas  facu- 
las  sursum  clare  positas  habenlem  ipsumque  glo- 
buiii  ne  modum  cursus  sni  excedat  contineutes, 
quod  sua  signilicatione  sunt  oslendentes;  quod  Ec- 
clesiam  de  supernis  ledita  duo  Testanientu  videlicet 
veteris  et  novseauctoritatis,  ad  divina  prycepta  coele- 
stium  secretoriim  trahnnt;  quia  ipsa  eamdem  iie  in 
varietatem  moruni  se  pra?cipitanter  exlendat  conli- 
ncnl,  el  quia  et  vetus  el  nova  teslilicalio  beatitudincm 
supern;!'  hajreditatis  ipsi  ostendunt.  Quapropter 
etiam  in  eodem  a^there  miiltsc  et  clane  spheiif  ubi- 
que  posito'  sunt  in  quas  idem  gh)bus  iiiterduin 
se  aliquantulum  evacuans  ciarilatem  suam  emittit; 
quoniam  in  purilate  lidei  phirima  et  splendida  opera 
pietatis  ubique  apparent,  in  quibus  Ecclesia  certo 
quodain  tempore  conculcationem  aliquauluiuni  sus- 
tinuit,  et  decor  mirabiliuiu  suorum  aliqiiantulum 
evanuil,  cum  ipsa  velut  in  mcerore  jacens,  clari- 
tatem  tamen  priorum  operum  in  perfeclisj  homini- 
bus  adniirabatur ;  et  ita  sub  pra'falum  rubeum, 
igneumque  globum  recurrens  et  ab  eo  llammas  suas 
restaurans  :  iterurn  illas  in  easdem  sphairas  efllavit, 
quoniam  ipsa  in  contritione  posita  sub  protectionem 
Unigeniti  Dei  properans,  et  ab  eo  sutferenlias  divi- 
na;  confortationis  accipit  amorem  supernorum  iu 
beatis  operibus  declarans.  Unde  et  ab  ipso  aithere 
quidam  llatus  cum  suis  turbinibus  crumpit,  qui  se 
in  pra^falum  instrunientum    ubique  dilatat ;  qiiia   ab 


B 


tur.  Kt  in  medio  istorum  elementorum,  quidam 
arenosus  globus  plurim;e  magnitudinis  est,  quem 
elementa  ita  circuiudant  quod  uec  hac  nec  illac  di- 
labi  potest  :  qui  luanifeste  ostendit  in  fortitudine 
creaturarum  Dei,  hoinuuMn  prot'und;i«  consideratio- 
nis  degentem  de  limo  terrse  mirabili  modo  niulta 
gloria  factum,  et  virtute  creatnrarum  ita  circumda- 
tuui  quod  ab  eis  uullo  modo  separari  valet;  qiiia 
eleinenta  niundi  ad  servitutem  hominis  creata  ipsi 
famiilaliim  exhibent,  dum  hoiuo  velut  in  medio 
earum  sedens  ipsis  divina  dispositione  praesidet,  ut 
etiam  per  me  inspiratus  David  dieil  :  Cloria  el  ho- 
nore  coronasti  eum,  et  conslitidsli  cum  super  opera 
manuum  tuarum  {Fsal.  vui).  Quod  dicitur  :  0  tu 
Deus  qui  omnia  mirabiliter  fecisti,  aurea  et  purpu- 
rea  corona  intelleclus  et  dignissimo  indumento  visi- 
bilis  speciei  coronasti  liomincm;  ita  pDuens  euin 
quasi  principem  super  altitiidinem  perfectoriim  ope- 
rum  tuorum,  quiE  in  creaturis  tuis  juste  et  bene 
disposuisti.  Tu  enim  pra?  aliis  creatiiris  tuis  niagnas 
et  mirandas  dignitates  homini  indidisti.  Sed,  ut  vi- 
des,  dum  interdum  eiemenla  cum  prsedictis  flati- 
bus  se  invicem  concutiunt,  ipsum  globum  sua  forli- 
tudine  aliquanlulum  moveri  compelliint;  quia,  dum 
congruo  tempore,  creatune  Dei  cum  fama  miracii- 
lorum  creatoris  sibi  invicem  congrediuntur,  ita  quod 
miraculum  miracuio  magno  tonitruo  verborum  iu- 
volvitur,   homo   illonun    miracuk)rum    magnitudine 


unitate    lidei    validissima  fama  cum  veris  et  perfe-  q  perculsus  concussionem   mentis  et  corporis  sui  sen- 


ctis  assertionibus  in  auxilium  hominum  emanans ; 
fines  totius  orbis  mulla  celerilate  percussit.  Sub 
eodem  autem  a?lhere  aquosum  aerem  vides  albam 
pellem  sub  se  habenlem,  (jui  se  hac  et  illac  ditfun- 
dens  omni  instrumento  illi  humorem  pra»stat;  quo- 
niam  sub  tide  quae  tam  in  antiquis  tam  in  novis 
patribus  erat,  baptismus  in  Ucclesia  ad  salulem  cre- 
dentium  (ut  tibi  verissime  manifestatur)  in  innocen- 
tia  beatissima;  stabilitatis  fiindatus  se  divina  inspi- 
ratione  ubique  dilatans  universo  orbi  irrigationem 
salutis  in  credentibus  altulit.  Qui  dum  se  interdum 
repente  congregat,  repentinam  pluviam  multo  fri- 
goreemitlit;  et  dum  se  leniter  dilfundit,  blandam 
pluviam  leni   motu    dat,   quia,   dum  baptisraus  ali- 


tit,  dum  in  mirabilibus  illis  attonitus  imbecillitatem 
fragililatis  sua»  considerat. 

Et  vides  inter  aquilonem  et  orientem  velut  maxi- 
mum  montcm,  qui  versus  aquilonem  mullas  tene- 
bras  et  versus  orientem  multam  lucem  habet,  quo- 
niam  inter  diabolicam  impietatem  et  divinam  boni- 
tatem  magnus  casus  hominis  apparet  per  pessimam 
maligni  deceptionem  in  reprobis  multas  miserias 
damnationis  et  per  optabilem  salutem  in  electis 
plurimam  felicitatem  redemptionis  tenens,  ita  tamen 
quod  nec  Iiix  illa  ad  tenebras,  nec  tenebrai  illa^  ad 
lucem  pertingere  possunt;  quia  opera  lucis  operi- 
biis  tenebrarum  se  non  interserunt,  nec  opera  te- 
nebrarum  ad  opera   lucis  ascendunl,    qiiamvis  dii- 


quando  per  assertores  verilatis   in  velocitate  pnrdi-  ^^  bolus  ea    frcqueuter   per    malos    homines  olfuscare 

laboret,  quemadmodum  evenit  in  paganis,  in  haere- 
ticis,  et  in  pseudoprophetis,  et  in  iis  quos  isti  sua 
fallaci  deceptione  post  se  Irahere  conantur.  Quo- 
modo?  Quia  volunt  ea  scire,  quae  ipsis  scienda  non 
sunt,  illum  imitantes,  qui  se  altissimo  similem  esse 
voluit.  Et  quoniam  illuin  subsequunlur;  ideo  et  ille 
mendacium  quasi  veritatem  eis  secundiim  volunta- 
tem  ipsorum  demonstrat,  unde  mecum  non  sunt  : 
nec  ego  cum  illis,  quia  vias  meas  non  ambulant, 
sed  extraneas  semitas  amant,  inquirentes  quid  eis 
stulta  creatura  de  futiiris  causis  fallaciter  ostendat, 
et  hoc  ita  volunt  scire  secundum  quod  illud  per- 
verse  exquirunt  me  contemnentes,  et  sanctos  meos 
abjicientes ;  qui  sincero   corde  me  diligunt.  Sed  hu- 


cationis  et  in  profunditate  m^ntis  ipsorum  multi- 
plicabatur,  celeri  copia  verborura  in  inundalione 
praedicationis  eorum,  attonitis  hominibus  manifesta- 
batur,  interdum  etiam  baptismus  suavi  temj^era- 
mento  pnedicatione  dilalaius,  suavi  irrigatione 
cum  discretionis  adjutorio  populis  attractis  propa- 
labatur. 

Quapropter  et  ex  eo  quidam  status  cum  turbini- 
bus  suis  exicns,  per  pnedictum  instrumentum  se 
ubique  diffundit:  quoniam  ab  inundatione  bapli- 
smatis  salutem  credentibus  afferentis  verissima  fama 
cum  verbis  fortissiraorum  sermonum  egrediens  om- 
nem  mundum  manifestatione  beatitudinis  su.'e  per- 
fudit,  ut  jam   in  populis  inlidelitatem  deserentibus 


4119 


SCIVIAS.  —  LIB.  1,  VISIO  III. 


410 


jusmodi  homines  qui  perversa  arte  tara  pertinaciter  A 
me  teutant,  ila  quod  creaturam  illam   qu;p  ad  servi- 
tutem  ipsorum   facta  est  perscrutantur,   sciscitantes 
ut  rem   illam   quam   scire  volunt  eis  secundum  vo- 
luntatem    ipsorum    ostendat  ;   nunquid    possunt    in 
scrutatione   sua^   artis  elongare   vel  abbreviare  tem- 
pus  vit.TR    quod   eis   a   creatore  suo  constilutum  est? 
Certe  hoc   nec   diem   nec  horam   facere   pru-valent. 
Aut   nunquid    possunt  pr;pdeslinationem  Dei    aver- 
tere?   Nuilo   modo,  o    miseri,    nonne  permilto  crea- 
turas    vobis     passiones     vestras    interdum     demon- 
strare,  qua^  signa  tunc  ideo   habent,  quia  me  Ueum 
timent,    velut    servus    facultatem     Doniini    sui   ali- 
quando   ostendit,   et  ut  bos  et  asiuus   ac  csetera  ani- 
maha  voluntatem  dominorum  suorum    manifestant, 
cum  eam    in    servitute  sua    tideliter  adimplent.    0 
stulli,  cum    me  oblivioni  traditis,  nec  ad    me  respi- 
cientes,    nec  me   adorantes,  sed  aspicientes  ad  sub- 
jectam    vobis     creaturam     quid    ipsa    portentet    el 
ostendat,    tunc    pertiuaciter   me  abjicitis   intlrmam 
creaturam  pro  Creatore   vestro    colentes.   Quaprop- 
ter  et   ego  tibi   dico  :  o  homo,  cur   creaturam  illam 
colis  qua;    te  nec  consolari  nec  tibi  auxiliari  polest, 
et  quae  tibi    nullam    prosperitatem   in  felicitate   con- 
fert?  velut  mathematici  mortis  instructores  et  in  in- 
credulitate   gentiliuui  sequaces  temere  attirmare  so- 
lent  :  stellas    hominibus  vitam    tribuere   et    omnes 
aetus  vestros    disponere.   0   miseri,    quis  stellas  fe- 
cit?Sed   steliaj  interdum  ex  permissioue  mea  cum 
quibusdam   signis  hominibus   declaranlur,  ut  eliam  c 
Fiiius  raeiis   in    Evangelio  ostendit,  ubi  ait  :  Erunt 
signa  in  sole  et  luna,  etstellis.  {Luc.  xxi.)  Quod  di- 
citur  :    In   lumine    horum  luminum    hominibus  mi- 
nistratur,    et  circuitu    ipsorum  tempora    temporum 
ostenduntur.    Unde   etiam  in  novissirais  teraporibus 
lamentabilia  et  periculosa  tempora  permissione  raea 
in   ipsis  demonstrabuntur,   ita  quod   radius  solis,  et 
splendor  luna^,  et  claritas  stellarum  aliquando  sub- 
trahetur,   ut   corda  hominum   ex    hoc  concutiantur. 
Sic  et  per  stellam   ex   vohintate   mea  incarnatio  lilii 
mei  ostensa  est.  Homo  autem  propriam  stellam  qua>. 
vitam   ipsius  dispo«iat   non    habet,   velut  stultus   et 
errans  populus   asserere    conatur,    sed  omnes  stelUc 
omni  populo  in  servitule  communes   sunt.  Sed  quod 
stella  ilia  cicteris  stellis   praeclarior  elFuisit  :  hoc  est  ^ 
quia  Unigenitus  meus  prae  aliis  hominibus    virginali 
partu    sine    peccato   natus   est.   Ipsa    autem  nullura 
aliud   juvamen  tiUo  meo  attulit,    nisi    quod    solam 
incarnationem   ejus  populo  tideliter  nuntiavit,  quo- 
niam  omnes  stellae    et  creatura?  nie  tiraentes,   jus- 
sionem   raeara    tantum   perticiunt,    iiec  ullius  rei  in 
ulla    creatura    signilicationem   ullam  habent.    Nain 
cum    mihi     placuerit,    creaturae    jussionem    meam 
ostendunt,    veiut    cum  faber    nummum    faciens    in 
eo  sibi  placentem  formam  celat ;  tunc  nummus  for- 
mara  sibi  impositara   declarat,  illius   rei  nullam  de 
se  potestatem   habens,   non    enira  novit  quando  fa- 
ber  aliam    formam  illi  imponere  velit,  quoniam  nec 
longum,    nec    breve    tempiis   suae  forma^    discernit 


Quid  est  hoc?  0    homo,  si  lapis   coram  te  jaceret  in 
quo  aliqua  signa  passionum  tuarum  dilligenter  eum 
intuens  conjectares  :  tunc  secundum  faliacem  existi- 
mationem   tuam  aut  de   infelicitate   tua  contristatus 
aut    de  prosperitate  tua   elatus   in  deceptione  dice- 
res  :  Ahl  moriar,   vel  evah '  vivam,  aut  heu!  quanta 
infelicitas;   seuevah!   quanta   prosperitas   mea   est? 
Et  quid  tunclapis  ille  libi  conferret?  Num  quidquam 
tibi  auferret  aut  daret?  Scd  uec  tibi  obesse  vel  prod- 
esse   valeret.  Sic    etiam    nec  stella-,   nec   ignis,    nec 
aves,  nec  alia   hujusmodi  creatura  iu  sigiiis   scruta- 
tiouis  suffi  quidquam    te  Jaedere  vel    juvare  possunt. 
Quod  si  in  creaturam  hanc  quaj  ad  servitutem  tuam 
facta  est  contidis    abjiciens    lue,   tunc    et  cgo  justo 
judicio  meo    ex  oculis   meis  te  projicio,  felicitatem 
regni  mei  tibi  auferens.  Nam  ego  nolo  ut  stcllas,  aut 
ignem,  aut  voiatilia,  seu  alias  tales  creaturas  de  fu- 
turis  causis   scruteris,   quoniam,  si  illas  pertinaciter 
iuspexeris,  oculi  tui    milii    molesti   sunt,  et  te  velut 
perditum    angelum   dejicio,   qui   veritatem    deseruit 
et  seipsum   in  damnatiouem    praecipitavit  0    homo' 
cum    stellae  et    ca^terae    creatura'.     factae     sunl,   ubi 
fuisti?  Nunquid  de  institutione  earum  consilium  de- 
disli?    Sed      prajsumptio     hujusmodi      sciscilationis 
orta  est  in  primo   schismate  :    \idelicet  cum   homi- 
nes  Deum  ila  oblivioni  dedissent,  quod  gens  et  geus 
diversas    creaturas     superbe  inspexit,    et   de  futuris 
causis   varia  signa  in  eis   quaesivit.  Et  sic  etiam  er- 
ror  ille  in  Baal  exortus  est  :  quod  scilicet  homines 
creaturam   Dei   pro  Deo    decepti   colebant,   ad  quod 
eos  etiam  diabolica    irrisio  excitavit,  quia  post  crea- 
turam   magis  quara   post  Creatorem  suum  respexe- 
runt  :  hoc  scire  cupientes  quod  scire  non  debuerunt. 
Unde  etiam   pejora   liis  apparuerunt  :  cum  h(imines 
per    diabolum    magica  arte   insanire    coeperunt,   ita 
quod  diabolum  vident    et  audiunt;  ipse    eis  fallaci- 
ter     loquens    et   ostendens,     quod    velut   creaturam 
unam    inspiciant  et  alia  existat.  Tacendum    autem 
quomodo    per    diabolura    primi    seductores    edocti 
sint,  ita  et  eum  vident  et  audiuut  qui  cum  hoc  modo 
quaTunt,    sed   ipsi    de  hac  nequitia  sua  valde  repre- 
hensibiles  sunt;  cum  me  Deum  suunj  hoc  modo  ne- 
gant   et  antiquum  seductorem    sequunlur.    0  homo 
ego  in  sanguine  Filii  mei  te    quaesivi  non  cum  ma- 
litia  et  iniquitate,    sed  cum    magna  aequitale ;  atta- 
men  tu  me  verura    Deum  deseris  et  iUura  qui  men- 
dax     est   sequeris.    Ego  sum    justitia  et  veritas ;  et 
ideo  admoneo  te  in    tide,    et  exhortor  in  amore,  ac 
reduco  te  in   poenitentia,  ut,   quaravis  sanguinolen- 
tus  sis  in  pollutionibus  jieccatorum  ;  tamen  exsurgas 
de  casu  ruina?    tua".  Quod    si  me  conterapseris,  pa- 
rabulam  hujus  similitudinis  in  te  senties. 

Quidam  Dominus  multos  servos  sub  se  habens 
unicuique  eorum,  suorum  plurima  arma  bellica  de- 
dit,  dicens  eis  :  Estote  probi  et  fortes,  tarditatem  et 
socordiam  abjicientes.  Sed  dum  quoddam  iter  cum 
60  agerent  servi  illi,  quemdam  illusorem  et  extra- 
neee  artis  pessimum  aJinveutorem  secus  viara  vi- 
derunt,   unde    et  quidam    ex    eis  decepli   dixerunt, 


41 1 


S.  HILDEGARDIS. 


412 


hominis  liujas  arles   discere  voliimiis.  Et  arma  quae  A  qiiia,  o  homo,    cum  salus  lua    tam  in    saecularibus 


h.ibebaiit  abjiL-irntes,  ad  illiim  ciinii  reriint.  Quibas 
alii  diieb.tat  :  Qiiid  facilis?  lauic  illusoreiii  sequen- 
tes,  et  Dominum  veslrum  ad  iracuadidin  provocan- 
les?  Et  illi  re>ponderuut  :  Quid  hoc  domino  ivo^tro 
oberil?  Et  domiiuis  eoruin  ait  illis  :  0  servi  nequain, 
cur  arma  qua>  vobis  dederam  abjecislis?  Et  cur 
charius  est  vobis  hanc  vanitatein  amare,  quain  milii 
domino  vestro  cujiis  naturales  sorvi  estis  inscrvire? 
Ile  ergo  post  illusorfin  illum,  ulciipilis,  iiuiamibi  am- 
plius  servire  nua  valebitis,  el  videte  quid  vobi.->  fallacia 
ejus  proderit  :  et  abjecit  eos  abs  se.  Quod  dicitur  : 
Dominus  iile  esl  Deiis  omuipotens,  omnes  ^)opuii)S  sub 
potestate  sua  regens,  qiii  omneni  homiiiiMii  ratione 
et  intellectu  armavit  :  mandans  ei  ut  sltenuus  et 
vigilans  in  instrumentis  viriutum  sit,  pravitatetn  et 
negligent  am  a  se  e.xculiens.  Sed  dum  homines  viam 
veritatis  arripiunl  in  divinis  mandatis  peigere  dis- 
ponentes  :  ipsis  multa?  tentationes  occurrunt,  ita 
qaod  diabolum  tolius  orbis  seductorem  et  multipli- 
cium  viclorum  nequissimum  arlilicem,  non  in  via 
veritalis  sed  in  dece[»tione  in  insidiis  positum  at- 
tendunt.  Unde  et  quidam  eoruin  injuslitia?  magis 
quam  rectitudinis  amatores  per  diabolum  seducti  : 
plus  student  antiqui  seductoris  vitia  imitari  ({uam 
virtutes  Dei  amplecli.  El  intellectum  quem  ad  di- 
vina  mandata  converlere  deberent;  ad  vitia  ter- 
rena>  iniquitatis  retorquentes  diabolo  se  submittunt. 
Quibus  directores    eorum   velut  consodales  et  con- 


B 


(luam  in  spiritualibus  completa  fuerit,  pra^sens  sa>- 
culum  mulabis,  ct  ad  illud  quod  lcriiiiuuiii  iniii  iii- 
veniet  transibis.  Nam  ciun  homo  taiilae  foriitudinis 
est  quod  pra?  aliis  ardentiiis  in  ine  ardcl,  ita  quod  in 
conscienlia  terrena»  fecis  felentiuin  peccalorum 
iion  torpens  insidias  antiqui  serpenlis  devitet;liu- 
jus  spinlum  a  corpore  suo  non  excutio  anlequam 
diilces  fruclus  suos  iii  suavissimo  odore  ad  bonum 
lincin  perducat,  illum  auteni  quem  tanta^  fragilila- 
tis  (orisidcro,  (juod  tcner  debilis  est  in  gravi  dolore 
sui  corporis,  et  in  attraclione  pessimi  insidialoris 
jugum  meum  ferre;  de  hoc  sspculo  substralio  an- 
tequam  in  temjtore  marcescentis  animi  sui  incipiat 
arescere,  omnia  enim  scio.  Volo  autem  humano 
generi  omnem  justitiam  ad  suam  cautelam  dare, 
ita  ut  nullus  hominum  se  possit  excusare,  cum 
hoinines  moneo  et  hortor  jusliliam  facere,  qiiando 
ipsis  judicium  mortis  inculio  velut  jam  sint  mori- 
turi,  cum  adhuc  diuliiis  victuri  sunt  :  hoc  facio 
quoniam  nemo  nisi  secundum  fructum  quem  in  ho- 
mine  video  et  sccuudum  voluntalem  meam  qua 
ei  vivere  concedo,  aliud  tcm|)iis  habere  vel  sibi 
disponere  poterit,  quemadmudnm  cliam  Job  per 
me  teslatur,  cum  dicit  :  Coni-tituisfi  (erminos  ejus 
qni  prxteriri  noii  poferunl  [Job  xvi).  Quod  dicitur  : 
Tu  qiii  super  omncs  es,  el  omnia  anlequam  tiant 
praevides  :  etiam  in  secreto  majestatis  tuoe  consli- 
tuisli  terminos  huinana>  vita;,   ita  quud  nec   scientia, 


servi  per  sacias  Scripturas  sjppe  uuniero  occurren-  C  it'c  prudenlia,   nec  astutia  ullius  rei  prseieiiri  pole- 


tes  facta  eorum  improperant,  et  cur  diabolica  fig- 
menta  sequentes  divinam  ultioncm  in  se  inducant, 
illis  increpanl.  Sed  illi  admoniliones  eorum  sa-pis- 
sime  deridentes  sc  in  paucis  peccare  et  Deum  suiim 
minime  olfendere  per  superbiam  suam  aflirmant. 
Unde  cum  in  obduratione  illa  perseverant,  divinam 
sententiam  accipiunt,  quoniain  ijisis  servis  iniqui- 
tatis  objiciebalur  cur  intcliectum  dt^uper  sibi  da- 
tum  suffocaverint,  et  cur  magis  deceptiones  anliqui 
seductoris  susceperint  quam  Creatorem  suum  cui 
streniie  famuiari  debuerant  conlein()scrunt,  ita  ipsi 
a  Deo  contempti  diaboiicis  illusionibus  secundum 
opera  sua  (quia  Deo  servire  noluerunt)  deputantur, 
obi   considerare  coguni.ur  :  quid    neijuissima  sedu 


runt  in  ulla  aetate  seu  in  infantia,  seu  in  juventute, 
seu  in  senectcte  hominum,  nisi  secundum  provi- 
dentiam  secretoruin  tuorum,  qui  liomines  ad  glo- 
rium  uominis  tui  ticri  vuluisli.  Egu  emm,  o  homo 
ante  constitutionem  mundi  novi  te;  sed  tamen 
dies  tuos  in  operibus  tuis  volo  considerare  et  fru- 
ctum  eorum  discernere,  et  qua^que  opera  tua  dili- 
genler  et  acutissime  examinare.  Qiieincunque  autem 
subito  de  temporali  vila  subtraho,  hujiis  vitaj  ulili- 
tas  completa  est,  ita  ut  si  vita  ipsius  longius  pro- 
traheretur  nullam  ubertatem  bonorum  fructuum  am- 
piius  alferret,  sed  velut  tepurein  carneae  fidei  ha-  ' 
bens,  tantum  quasi  vacuo  sono  verborum  fumum 
emitleret  uec  intimo   tactu  cordis  sui   me  tangeret. 


ctio  ipsis  profuerit,  quoniam  hoc  modo  abjccti  dam-  Unde  ipsis  inducias  hiijiis  vitae  non  tribuo,  sed  an- 
nationem  incurrunt,  quod  divina  pnccepla  post- 
ponentes  pliis  diabolum  qiiam  Deum  sequi  conten- 
derunt.  Nolo  enim  ut  me  homines  contemnant, 
qui  me  in  Hde  scire  debent,  qiioniam,  si  me  abjece- 
rint  et  creaturam  sibi  sul)jectara  ins[)exerint,  anti- 
({uum  seductorem  in  hoc  imitantes ;  tunc  et  ego 
permitto  ut  eis  et  cum  creatiira  et  cum  diabolo  se- 
cundiim  concupiscentiam  coniis  siii  liat,  quatenus  ita 
ex[)eriHntur  (piid  ipsis  [)rosit  creatura  quam  adorave- 
runt,  vel  quid  eis  diabolus  conferat  qiiem  secuti  sunt. 
Et,  o  stulti  homines,  cur  creaturam  de  tempore 
vitffi  vestrap  inquiritis?  Nullus  eiiim  vcstrum  polest 
l<;m[)us  vila!  sua- aiil  scirc,  aut  iliiid  devilare,  aut  illud 
transilire  quod  per  me  sibi  constitutuni  est  vivere, 


tequam  in  teporem  hiijusmodi  inferlililalis  cadat 
eum  ab  lioc  sa>culo  subduco.  Sed  ad  te  sermo 
meus,  o  homo.  Cur  me  contemnis?  Nonne  prophe- 
tas  ineos  ad  le  misi,  et  Filiiim  meum  pro  salute 
tua  in  iignum  crucis  dedi,  el  af^ostolos  meos  ut 
tibi  viam  veritatis  per  Evangelium  oslenderent  ad 
te  destinavi?  Unde  non  potes  te  excusare  quin  om- 
nia  bona  habeas  per  me.  Et  cur  nunc  postponis  me? 
Sed  crrorem  liuius  perversitatis,  scilicit  quod  si- 
gna  actuum  tuoriim  iii  stellis  aiit  in  igne,  aut  in 
avibiis  seu  in  alia  liujusmodi  crcalura  quaeris  :  am- 
[)liiis  iiulo  toierarc,  quoniim  omiies  qui  crrorem 
huiic  dial)olica  vi-.i()ne  |)riinuiii  adiin  erierunl  :  Dcuin 
contemnentes,   praicepta  illius   omnino   abjecerunt,     | 


SCIVIAS.  —  LIB.  I,  VISIO  IV. 


414 


quapropteret  ipsi  conlempli  sunt.  Eg')  autern  super  A  justa  ordinatione  disposuit.  Ego   enim   sum    magnus 


omuem  creaturani  inclaritate  divinilalis  meae  fulgeo  : 
ita  qudd  miracula  mea  in  sanclis  meis  tibi  niaiiifesta 
sunt,  quare  ulterius  nolo  ut  amplius  liune  errorein  au- 
guriandi  exerceas,  sed  ut  in  me  a^picias.  0  stulte, 
considera  quis  sum  ego;  considera  quia  ego  sum  sum- 
mum  bonum.  Unde  omnia  boiia  tihi  tribuo  cum  dili- 
genter  qusesieris  nie.  Et  quem  credis  me  ess-e?  Deus 
sum  supcr  omnia  et  iu  oninibus.  Sed  tu  vis  me  !ia- 
beri  veiut  rusticum;  qui  dominum  suum  timet. 
Quomodo?  Tu  vis  ut  voluntatem  tuam  faciam,  cum 
tu  praecepta  mea  contemDas.  Nun  autem  sic  Deus 
est,  Quid  lioc?  Ipse  eniin  nec  opiiuonem  initii,  nec 
timorem  tinis  habet.  Coeli  in  l.iudibus  meis  sunant 
me  inspicieutes,    et  secundum  justitiam    illam  qua 


B 


medicus  omniuni  lauguuriim  :  faciens  velul  medi- 
cus  qiii  languidum  videt,  qui  medelam  ardenter 
de>iderat.  Quid  hoc!  Si  iangiKir  parvus  e^t,  eum 
facile  curat;  si  vero  gravis  est,  langnidu  dicit.  Ego 
argentum  et  aurum  a  te  exigo.  Quod  si  iila  mihi 
dederis,  te  juvabo.  Sic  et  egu,  o  liumo,  facio.  Mi- 
nora  peccata  in  gemilu,  et  iacrymis,  ;ic  in  bona  vo- 
luntate  hominum  ab~tergo;  iu  graviuribus  autem 
culpis  mamJo,  o  homu,  age  poenitenliam  et  murum 
correctionera  ,  et  o^teiidam  liiii  mi^ericordiam 
meam  et  vitam  teternam  tibi  daltu.  Et  stellas  et 
aiias  creaturas  de  causis  tibi  occurrentibus  ne  in- 
spicias,  nec  diabolum  adores,  nec  eum  invoces,  nec 
quidqiiam  ab  eo  perquiras,  quuniam,  si  plus  volueris 


per  me    positi    sunt    mibi    obedientes.   Sol    etiam,  scire  quam  te  oporteat  nosse,  ab  antiquo  seductore 

luna  et  stellue  in  nubibus   cceii  secundum  tenorem  decipieris,    quia,    cum   primus   humu   pius  quasivit 

suum  apparent  :  necnun  flabra  vcntorum  et   piuviai  quam  qiiserere  deberet;   ab   iilo  deceptus  est  et  in 

in  aere  ut  eis  constilutum   e>i  currunt,   et  lia'C  om-  perditiune  ivit.   Sed  tamen   diabuhis  nescivit  humi- 

nia    Creatori   suu    secundum  jussiunem   ip^ins   obe-  nis   redemptionem,  ubi   Filius    Dei    uiortem  occidit, 

diunt.  Tu   autem,   o    humu   piacepta   mea  non  im-  et  infernum   cunfregit,  diabulus   enim  in  initiu   per 


ples,  sed  voluntatem  tuam  sequeiis  :  velut  justitia 
legis  tibi  nec  posita  uec  ustensa  sit.  In  tanta  enini 
contumacia  es,  quanuis  cinis  sis,  quod  tibi  non  suf- 
ficit  justitia  legis  mea'  qua?  arata  et  culta  esL  in 
sanguine  Fiiii  mei  et  bene  trita  in  sanctis  meis 
tain  Veteris  quam  iNovi  Testamenti. 

Sed  in  magna  stuititia  vis   me  opprehendere,  ciim 
mihi  hoc   modo  insultas,   dicens  :  Si    Deo   placel   ut 


mulierem  devicit  hominem ;  sed  Deus  in  iine  tem- 
porum  per  muiierem  conlrivit  dialtuium,  quse  Fi- 
iiiim  Dei  genuit,  qiii  diabuiiraopera  mir.ibiliter  ad  ni- 
hilum  duxit  ,  queinadmuduiu  Joannes  dilectus 
meiis  testatur,  dicens  :  Iji  hoc  apparuit  Filius 
Dei  ul  dissolvat  opera  diaboli  (/  Joan.  iii).  Quid 
hucV  Propter  salutem  et  salvationem  hominum 
apparuit  maxima   claritas,   scilicet   Filius    Dei,   pau- 


jiistus  et  bouus   sim,    quare   non   facit   me   rectum?  C  pertatem     humaui     corporis     induens;     sed     veiut 

tu    ita    me   capere    volens    ac    si     petulans    iioedus  ardens   stella     in     umbrosis     nubibus     fulgens,    ita 

cervum     veUt     capere,      qui     forlissimis     curnibus  pusitus  in  turculari,  ubi  vinum  sine   sorde  fermenti, 

cervi    valide    retruditur    et    perforatur.    Sic  et   egu  exprimeiidum    erat,    quuniam   ipse   lapis  angularis 

cum    mecum    petulanter    in    muribus    tuis    ludere  su[ier  turcular  cecidit;  el  tale  vinum  expres^it  qiiod 


vis  in  pra^ceptis  legis  meae  quasi  cornibus,  meis 
justojudicio  meo  te  commiuuo.  Haec  enim  sunt  tu- 
bfe  in  aures  tuas  resonantes;  sed  tu  illas  non  se- 
queris,  sed  post  iupum  curris  qiiem  te  putas  ita 
domasse  ut  te  la'dere  non  possit.  Sed  famelicus  lu- 
pus  devorat  te,  dicens  :  Ovis  ista  secus  viam  erra- 
vit  nec  pastorem  suum  sequi  vuluit,  sed  post  me 
cucurrit,  quare  illam  deglutire  volo,  quia  me  ele- 
git  et  pastorera  suurn  deseruit.  0  humo,  Deus  justus 
esl  :  et  ideo  omnia  quee  ia  coelo   et  in  terra   fecit. 


maximum  odorem  suavitatis  dedit.  Ipse  enim  abs- 
qiie  inundalione  polluti  sanguiuis  in  humano  ge- 
nere  clarus  homo  eifulgens,  pede  militia?  sii«  os 
antiqui  serpentis  conculcavit  :  dissolvens  a  jecoi'e 
iniqiiitatis  iiiius  omniajarula,  quae  et  furure  et  li- 
bidine  plena  eraiit,  eum  omnirio  coiitemplibilera 
reddidit.  Unde  quicunque  scienliam  in  Spiritii  sancto 
et  pennas  in  llde  habet;  iste  admonilionem  meam 
nun  transgrediatur,  sed  eam  in  gustu  animse  suae 
amplectendo  percipiat. 


VISIO    QUARTA. 

SuMMARiuM.  —  Querela  animae  de  via  erroris  per  grafiam  D^i  ad  mafrem  Sion  redeuatis.  De  poinis  animse. 
De  tabernacuio  quod  iwiressa  est.  Querela  anim.e  diabolicis  tarbinibus  auxilio  Dei  forfiter  repucjnantis. 
De  turbinibus  quos  diabotica  perswisio  ininiittit.  (Jua  de  caum  errores  isti  excitanfur.  Qua  ratione  :  ira, 
odiam,  superbia  compescitur.  Querela  aiMmx  de  tabernaculo  suo  cum  timore  e^jredientis.  Qund  scientia 
Dei  nulla  obscuritate  utlius  rei  obnubilatur .  Quod  in  palchril udine  jhstitix  Dfi  nulta  mjaslitia  inceniri 
pofest.  De  sculpfilibus  et  quod  desercnda  sunt.  Ezechiel  proplieta  de  codem.  De  inxqualitate  humani  fe- 
minis  ei  de  diversitate  hominum  inde  procreatorum.  Verba  Moysi  ad  eamdem  rem.  Qaare  contracfi  et 
disforti  nascantur.  Quomodo  infans  in  utero  matris  vi.>n/icatar  et  inde  ejressus  ab  aniina  sotidatur  et 
suslenfafur.  Qaomodo  anima  secundum  vires  corporis  vires  saas  osteiidit.  (juod  homo  tres  Sfmifas  in  se 
habet.  De  inteUeclu.  Dc  voluntate.  Similitudo  de  igne  et  pane.  Quemadmodum  in  tabernaculo  voluntatis, 
id  est  ia  animoomnes  vires  animae  calefiunt  et  se  inoicem  conjuar/unt.  De  ratione.  Ite  sensu.  Quod  animaest 
inagistra,  caro  aaciUa.  Similitado  de  arbore  ad  animam.  (^uod  anima  ad  peccafa  inclinata  per  donum  IJei 
compuncta  peccala  deserit.  Quod  aniina  diabolicis  tnsidiis  teatata   supenia  inspiralione  a  se  jacula  dia- 


■*\0 


S.  HILDEGAHDIS 


416 


boli  expellit.  Quod  anima  hnbitaculum  corporis  deserens,  cum  multo  tremore  sententiam  judicis  exspe- 
ctat.  Verha  Dei  ad  homines  quod  dicinis  prxceplis  obediant,  et  malum  abjicientes  bonum  in  amore  Dei 
fideliter  perficiant.  Dejide  catholica.  Verba  Isaia;. 


Et  deinde  vidi  maximum  sereni^^simumque  splen- 
dorem  velut  pluiimis  oculis  llammanlem,  quatuor- 
que  angulos  ad  quatuor  partes  mundi  vcrsos  haben- 
tem ;  qui  secretum  snperni  Creatoris  designans,  in 
maximo  mysterio  mihi  manifestatus  est,  iii  quo 
etiam  alius  splendor  sirnili»  aurora?  in  se  purpurei 
fulgoris  claritatem  tenens  apparuit.  Et  ecce  vidi  in 
terra  homines  in  fictilibus  lac  portantes  et  inde  ca- 
seos  conlicientes;  cujus  qua^dam  pars  s[)issa  fnil 
unde  fortes  ca?ei  facti  sunt,  pars  quu-dam  tenuis ; 
de  qua  debiles  casei  coagulati  sunt,  et  pars  quae- 
dam  tabe  permisla;  de  qua  amari  casei  processe- 
runt,  et  ita  vidi  ijuasi  muiierem  velul  inlegram  for- 
mam  hominis  in  utero  suo  habentera.  Et  ecce  per 
secretam  dispositioneni  superni  Conditoris  eadem 
forma  motum  vitalis  motionis  dedit,  et  ignea  sphaera 
nulla  lineamenta  humaui  corporis  habens  cor  illius 
formse  possedit,  et  cerebrum  ejus  tetigit,  et  se  per 
omnia  membra  ipsius  transfudit.  Ac  deinde  forma 
illa  hominis  de  utero  mulieris  hoc  modo  viviiicata 
egrediente,  secundum  molus  quos  spha?ra  in  illa 
forma  hominis  habuit,  secundum  etiam  illos  et  co- 
lorem  suum  mutavit.  Et  vidi  quod  quamdam  hujus- 
modi  sphseram  in  bumano  corpore  manentem  multi 
turbines  invadentes,  eam  usque  ad  terram  incurva- 
bant,  sed  illa  resumptis  viribus  se  viriliter  erigens 
eis  viriliter  restilit,  et  cum  gemitu  sic  quesla 
est  : 

Ego  peregrina  ubi  sum?  In  umbra  mortis.  Et  qua 
via  vado?  In  viam  erroris.  Et  qiiam  consolationem 
habeo?t}uam  peregrini  habent.  Ego  enim  debui  ha- 
bere  tabernaculum  lapidibus  quadris  sole  et  steilis 
lucidioribus  ornatum,  quia  occidens  sol  occidentes 
slelke  non  debebant  in  eo  lucere,  sed  in  eo  debuit 
esse  angelica  gloria,  quoniam  topazius  debiiit  esse 
fundamentum  ipsius,  et  omnes  gemmai  structura 
ejiis,  scal*  ejus  ex  crystallo  posita;  et  plateae  i[»sius 
auro  stratje.  Nam  ego  debui  esse  consors  angelo- 
rum  ;  quia  sum  vivens  ;spiracu!um  quod  Deus  misit 
in  aridum  limum.  Unde  deberem  Deum  scire,  et  ip- 
s)im  sentire.  Sed  heu!  cum  tabernaculum  meum  in- 
teliexit  se  posse  oculis  suis  in  omnes  vias  videre, 
instrumentum  suum  ad  aquilonem  posuit.  Ah  !  ah ! 
ubi  capta  sum  et  spoliata  oculis  et  gaudio  scientiae, 
veste  mea  tota  scissa,  et  sic  de  haereditate  mea 
pulsa;  ducta  sum  in  alienum  locum,  qui  omni  pul- 
chritudiue  et  honore  caret,  ubi  pessimo  servitio  sub- 
jecta  sum.  Sed  et  ii  qui  me  cceperunt  colapbis  per- 
cntientes,  cum  porcis  me  manducare  fecerunt,  et 
ita  in  desertum  locum  raittentes,  araarissimas  eliam 
herbas  melle  intinctas  mihi  ad  esura  porrexerunt. 
Postea  quoque  super  torcular  me  extendentes, 
multis  tormenlis  afflixernnt,  deinde  vestibus  meis 
mc   exuentes   et  miiltas  plagas  mihi    inferentes,    in 


A  venationem  me  dederunt  ubi  pessirai  et  venenosi 
serpentes  ut  scorpiones,  et  aspides,  et  similes  mei 
capturam  feceriint  et  me  totam  suo  veneno  con- 
sperserunt,  ita  quod  inde  tota  eriervis  et  dehilitala 
facta  sum.  Unde  illi  ine  deridentes  dixerunt  :  Ubi 
nunc  est  lionor  luus?  Ah!  ego  tunc  tota  contreraui, 
et  magno  gemitu  moeroris  mecura  in  silentio  dixi  : 
Oubisum?Ah!  unde  huc  veni?  Et  quem  consola- 
torera  hiijus  caplivitatis  qiiaM-ara?  Quomodo  has 
calenas  dirumpain  ?  0  qiiis  oculus  vulnera  mea  videre 
poteht?  Et  (lu.-n  nares  fcetorem  hunc  tctrum  sutferre 
valebunt?  Aut  qiia;  manus  ea  oleo  perunget?Ah! 
([iiis  dolori  meo  misericordiara  im[iendcl?  Ccelura 
ergo  claraorem   nieum   exaudiat  :   et  terra   racerore 

rj  meo  Iremiscat,  et  omne  qiiod  vivit  ad  captivitatem 
meam  se  miserando  inclinet,  quia  amarissiraus  do- 
lor  me  [)remit ;  quoniara,  sine  consolalione  et  sine 
adjutorio  peregrina  sum.  0  qiiis  cousolabitur  me, 
qiionidm  et  maler  mea  dereliqiiit  me,  quia  a  via  sa- 
lutis  erravi?  Quis  rae  adjuvabit  nisi  Deus?  Cum  au- 
tera  recordor  tui,  o  mater  Sion,  in  qua  liabitare  de- 
bui,  araarissima  servitia  quihus  subjecta  sum  in- 
spicio.  Et  cum  omne  genus  rausicorum  quod  in  te 
est  ad  memoriam  duco;  vulnera  mea  alteqdo.  Sed 
cum  et  recordor  gaudii  et  laititi;i'  gloria'  tua?;  tunc 
venera  illa  quibus  infecta  sura  delestor.  0  quo  rae 
vertam?  Et  quo  fugiam?  Dolor  euim  meus  innume- 
rabilis  est,  quoniam  si  in  malis  istis  persevero, 
socia  illorum    ero   cum  quibus   in   terra    Babylonia 

C  turpiter  conversata  sum.  Et  uhi  es,  o  raater  raea 
Sion?  Hei  raihi !  quia  a  te  infeliciter  reressi,  quo- 
niam  si  te  nescirem,  levius  dolorem  meura  perfer- 
rera.  Niinc  aulera  pessiraos  sodales  raeos  fugiam; 
quia  infelix  Babylonia  in  plucnbeam  stateram  me 
posuit,  ac  maxirais  Irabibus  rae  oppressit,  ita  ut 
vix  respirare  possira.  Sed  cum  lacrymas  meas  ad . 
te,  o  mater  mea,  cura  gemitihus  meis  efFundo,  tan- 
tos  strepitus  sonantium  aquarum  infelix  Bab^lonia 
emiltit,  quod  vocem  meara  non  attendis.  Ergo  multa 
sollicitudine  arctas  vias  qiia?ram,  in  quibus  pessi- 
mos  sodales  raeos  et  iufelicem  captivitatem  meam 
efFugere  queara.  Et  cuni  ha-c  dixissem,  elapsa  sum 
angustam  seraitara  ubi  me  in  parvo  foramine  con- 
tra  septentrionem  abscondi  araarissime  flens,  quo- 
niara  matrera  meam  perdiderara;  ibi  etiam  omnera 
dolorera  raeura  et  omnia  vulnera  mca  considera- 
bara,  tafttasque  effusiones  lacrymarum  flendo  et 
flendo  ibi  emisi ;  quod  oranis  dolor  et  omnis  livor 
vulnerum  raeorum  lacryrais  istis  perfusus  maduit. 
Et  ecce  suavissimus  odor  velut  lenis  aura  a  mati'e 
mea  emissus,  nares  meas  imbuit.  0  quantos  gemi- 
tus  et  quantas  lacrymas  tunc  effiidi,  cura  parvam 
consolationem  illam  a.lesse  sensi.  Et  tantos  ululatus 
cum  copiosis  fletihus  pr«    graudio  dedi;  ut  etiam 


II : 


SCIVIAS.  —  LIB.  l,  VISIO  IV, 


L-IS 


B 


moiis  ille  in  cujus  foramine  me  ahsconderam  inde  A 
commotus  fuerit.  Kt  dixi  :  O  mater,  o  mater  Sion  : 
quidnam  tandem  liet  de  me''  Et  ubinunc  est  nobilis 
filia  tua?  0  quandiu  quaudiu  matern.-n  dulcedinis 
tua^  expers  sum,  qu«  in  muitis  deliciis  me  blande 
enutrieras?  Et  iu  liis  lacrymis  ita  dclectabar;  quasi 
matrem  meam  viderem.  Sed  inimici  mei  clamores 
meos  audicntes,  dicebant  :  Ubi  est  illa  quam  bactc- 
nus  in  consortio  nostro  secundum  voluntatem  no- 
stram  tenuimus  qute  et  omnem  voluntatera  no- 
stram  bactenus  perfecit?  Ecce  nunc  ccelicolas  -in- 
vocdt.  Omnes  ergo  artes  nostras  excitemus,  eam 
tanto  studio  et  tanta  sollicitudine  custodientes,  ne 
usquam  a  nobis  eiFugerc  possit,  quia  eam  nobis 
.  priusomnino  subjecimus.  Si  hoc  fccerimus,  iterum 
nos  sequetur.  Sed  ego  foramen  in  quo  me  abscon- 
deram  latenler  egressa,  in  quamda'n  altitudinem 
ire  cupiebam  ubi  me  inimici  mei  invenire  uon  va- 
lerent.  At  ipsi  quoddam  mare  tanli  fervoris  mihi 
opposuerunt,  iit  illud  nulio  modu  transvadare  po- 
tuerim.  Sed  et  ibi  quidam  pons  tantse  parvitatis  et 
angustise  erat;  ut  nec  per  illum  transire  valuerim. 
In  line  quoque  maris  illius  qusedam  altitudo  mon- 
tium  tantorum  acuminuui  apparuit  quod  nec  ibi 
iler  haberi  posse  sensi.  Et  dixi  :  0  quid  ego  misera 
nunc  faciam?  Suavitatem  matris  mese  nunc  parum- 
per  senseram,  unde  putabam  quod  me  vellet  ad  se 
reducere  ;  sed  ali !  num  iterum  relinquet,  me?ah! 
quo  me  vertam?  Nam  si  modo  in  priorem  captivi- 
tatem  venero,  inimicis  meis  magis  nunc  quam  prius  q 
ero  ludibrio,  quia  ad  matrem  meam  lideliter  ejulavi 
et  quoniam  suavilalem  dulcedinis  ejus  parumper 
sensi,  cum  iterum  modo  ab  ea  derelictu  sim.  Sed 
ego  per  suavitatem  illam  quam  prius  per  matrem 
meam  venientem  senseram  adliuc  tantse  fortitudi- 
nis  fui  quud  me  ad  orientem  verti  et  qnod  iterum 
angustissimas  semitas  tentare  coepi.  Illse  autem  se- 
milJE  spinis  et  tribulis  et  aliis  liujusmodi  impedi- 
mentis  ila  septse  erant,  quod  vix  ulla  vestigia  in 
eis  figere  valebam;sed  tamen  cum  maximo  labore 
et  sudore  eas  tandem  vix  perlransiens:  ex  illo  la- 
bore  tantam  fatigationem  incurri,  quod  vix  respi- 
rare  valui.  Sic  tandem  cum  maxima  fatigatione  ad 
cacumen  montis  in  quo  me  prius  absconderam 
evadens;  ad  vallem  ejus  me  iuclinavi,  ubi  descen-  D 
dere  volcnti,  aspides,  scorpioues,  dracones  et  alii 
hujusmodi  serpentes  simul  occursantes,  in  me  sibi- 
los  suos  emiserunt.  Unde  ego  exterrita,  maximos 
ululatus  emisi,  dicens  ;  0  mater,  ubi  cs?  Levius 
enim  dolerem,  si  suavitatem  visitatiunis  tuae  prius 
non  sensissera,  quia  nunc  iterum  in  captivitatem 
illam  incidam  in  quu  dudum  jacueram.  Ubi  ergo 
nunc  est  aiixilium  tuum?  Tunc  vocem  matris  mete 
audivi  mihi  dicentem. 

0  filia,  ciirre,  pennse  enim  ad  volandum  tibi  da- 
ta>  sunt  a  fortissirao  datore;  cui  nullus  valet  resi- 
stere.  Ergo  velociter  transvola  omnes  lias  contra- 
rietates.  Et  ego  multa  consolatione  confortata, 
pennas  illas  suscepi  et  omnia  venenosa  ac   morti- 


fera  illa  velociter  transilii.  Et  veni  ad  quoddam  ta- 
bernaculum,  qiiod  interius  totura  erat  ex  fortissima 
calybe  fabricatum.  Et  subiens  illud,  opera  clarita- 
tis  feci,  cum  prius  opera  tenebrarum  fecissem.  In 
illo  autera  tabernacuU)  ad  septentriuncra  columnam 
impoliti  ferri  posui  ;  in  qua  flabella  diversarum 
pennarum  se  hac  et  illac  moventium  suspendi,  et 
manna  inveniens,  illud  comedi.  Ad  orientem  vero 
propugnaculum  ex  quadris  lapidibus  construxi ;  et 
in  eo  ignem  accendens  ibi  myrrhatum  vinum  ciim 
musto  bibi.  Sed  ad  meridiem  turrim  ex  quadns  la- 
pidibus  struxi ;  in  qua  clypeos  rubri  culoris  sus- 
peudi,  et  in  cujus  fcnestras  tubas  ex  ebore  factas 
collocavi.  In  medio  autem  illius  turris  mel  efludi, 
ex  quo  pretiosuin  unguentum  ciim  aliis  aromatibus 
confeci,  ita  ut  ex  eu  raaximus  odor  per  tutum  am- 
bitum  funderetur  tabernaculi.  Ad  occidentem  vero 
nullum  opus  posui ;  quia  pars  illa  ad  sa.'culum  versa 
erat.  Sed  interim  dum  in  hoc  labore  occupata 
versarer;  inimici  mei  pharetras  suas  arripientes, 
sagittis  suis  tabernaculum  meura  aggressi  sunt; 
sed  ego  pra^  studio  operis  quod  faciebara  ;  tandiu 
insaniam  eorum  nom  attendi  usque  dum  fores 
tabernaculi  sagiltis  cumplerentur  :  uulla  tamen  sa- 
gittariim  nec  januam  la;sit,  nec  calybem  tabernaculi 
penetrare  valuii,  unde  nec  ego  ab  eis  la?di  potui. 
Quod  illi  percipientes,  maximam  inundationem 
aquarum  emiseriint,  ut  me  et  tabernaculum  meum 
dejicerent  :  attamen  in  hac  malitia  sua  nihil  pro- 
fecerunt.  Quapropter  eos  audacter  derisi,  dicens  : 
Faber  qui  hoc  tabernaculum  struxit,  vobis  sapien- 
tiur  et  fortior  fuit.  Unde  sagittas  ve.^tras  colli- 
gentes  eas  deponite,  quoniam  nullam  amodo  vi- 
ctoriam  voluntatis  vcslrse  in  me  valebunt  proiicere. 
Ecce  qu£e  vulnera  ostendunl?  Ego  multo  dolore  et 
labore  plurima  bella  adversum  vos  egi,  cum  me 
morti  tradere  velletis ;  sed  tamen  noii  potuistis, 
quia  furtissimis  arrais  munita  :  aculus  gladios  con- 
tra  vos  vibravi,  per  quos  me  a  vobis  strenue  defendi. 
Recedite  ergo,  recedite,  quoniam  me  ulterius  habere 
non  poteritis. 

Sed  ego  fragilis  et  indocta  vidi  etiam  quai  ia 
aliam  spha^ram  plurimi  turbines  irruentes  eam  de- 
jicere  voluerunt  sed  non  valuerunt,  quoniam  illa 
fortiter  repugnans,  locum  eis  insaniendi  non  dedit, 
attamen  sic  cum  querela  dixit  :  Quaravis  pauper- 
cula  sim,  magnum  tamen  ofiicium  necta  sura.  Oh 
quid  sum  ego?  Et  qua;  est  qucrimonia  clamoris 
mei?  Spiraculura  enim  vivens  in  horaine  sum  po- 
sita,  in  tabernaculum  raeduUarura.  venarum,  os- 
sium  et  carnis,  ita  quod  eidem  tabernaculo  vegeta- 
tiunem  tribuo,  et  illud  uhique  in  motibus  suis  cir- 
cumfero.  Sed  heu  !  sensibilitas  illius  profert  spur- 
citiam,  lasciviam  et  petulantiam  niorum  ac  omnia 
genera  vitiorum.  Ah !  o  quam  magno  gemitu  hoc 
conqueror.  Nam  cum  prosperitatem  vilai  in  ope- 
ribiis  tabernaculi  mei  habeo  :  occurrit  mihi  diabo- 
lica  persuasio  in  omnibus  me  irretiens,  ac  in  fla- 
tuni    elationis    ita    me    erigens  quod    saepenumero 


419 


S.   HlI.DRfiARniS 


420 


dico.  ti;o  secunduni  apjietitutn  vniuni  temi"  mese 
operan  vulo;  in  tabernHcnlo  fnim  meo  omnia  opera 
intelligo  ;  sed  concnpiscenti  i  ejus  ita  impedior  quo 
opera  mea  Don  discerno  aniet|uam  dira  in  n)e  vul- 
nera  sentio.  0  quanlnm  j  lafnliiin  tiiiic  «'niitto  ?  !  ! 
dico  :  0  Deu>,  nonne  creasli  nii?  Kcce  vilis  terra 
opjinmit  rae.  Et  sic  fugam  in  eo?  Quomodo  ?  Cum 
tabernaculiim  meum  carnalem  concupiscentiam 
habet  ;  tunc  (]iiia  voluptatem  in  opere  habeo,  cuin 
ipsa  oj>us  illnd  peilicio.  Sed  ralio  quae  in  me  cum 
scienlia  viget,  ostendit  milii  quoniam  a  Dco  creata 
sum,  in  qua  ratione  etiam  sentio  ;  quia  Adam  ciim 
diviuum  pi.rceptum  transgres^us  esset,  tiinens  abs- 
condit  5C.  Sic  ct  ego  timens,  a  facie  Dei  me  abs- 
condo  :  cum  ojiera  mea  in  tabernaculo  meo  con- 
traria  Deo  sentio.  Ciim  autem  plumbeam  stateram 
peccati  super  pondero  :  omnia  opera  illa  qua*  iii 
carnalibus  cnncupiscentiis  ardent  contemno.  Ileu 
me  errabiindam !  qiiomodo  in  his  periculis  suh- 
sistere  valebo?  Kt  cum  diabolica  persuasio  me  in- 
vadil  sic  dicen;  :  Estuc  hoc  bouiini  qiiod  nescis, 
nei;  quod  vides,  nec  qiiod  facere  poles  :  (piid  tunc 
erit?  Et  ciim  iterum  dicit :  (Jiiod  nosti,  et  quod 
intelligis,  et  quod  facere  vales,  cur  iioc  deseris? 
quid  tiinc  faciam?  At  plena  dolore  respondebo.  Ah 
me  miseram  I  quia  per  Adam  no.xia  venena  mihi 
afllata  sunt,  cum  ipse  diviniim  pra^cej>tiim  trans- 
gressus  et  in  terram  ejectus  carnalia  tabernacula 
coadunavit.  .Nara  in  gustu  qiiem  ipse  in  jiomo  per 
inobedienliam  gustavit,  noxia  diilcedo  sanguini  et 
carni  se  ingerit,  et  ita  poilutioneni  vitiorum  pro- 
diicit.  Undt;  peccatum  carnis  in  me  sentio  ;  purissi- 
murn  aincm  Deum,  quia  jter  culpain  inebriata  siiin, 
negligo.  Sed  hoc  quod  gustus  tabernaculi  mei  in  se 
habet,  sequi  non  debeo.  Nam  ex  hoc  quod  Adam  in 
prima  appai  itione  purus  et  simjdex  a  Deo  crealus 
erat,  timeo  Deum,  sciens  quouiam  per  ipsum  pi.ra 
et  simjiiex  creata  sum.  Sed  inodo  per  malam  con- 
sueliidinem  vilionim,  in  iuqiiietudinem  verlor.  0  in 
his  omiiibiis  jteregrina  et  errabunda  sum!  Qua- 
propter  turbines  diversorum  sonituiim  multa  men- 
dacia  proferunt,  qua-  iu  me  surgiint  sic  dicentia : 
Quae  es?  Et  qiiid  ais?  Et  qualia  sunt  cerlamina 
quae  exerces?  Infelix  enim  es.  Nam  ignoras  utrum 
bonum  an  maliim  opus  tuum  sit.  Quo  tandero  ibis, 
et  quis  te  con-ervabil?  Et  qui  siint  errores  illi  qui 
te  ad  insaniam  duciinl?  An  perlicies  quod  te  de- 
lectat,  an  fiigies  qiiod  te  angustiat?  Oli!  quid  facies, 
quia  isliid  scis,  et  illud  ignoras?  Quod  eniin  te  de- 
lectat  hoc  tibi  licitiim  non  esf,  et  quod  te  angustat, 
ad  hoc  praecipto  Dei  compelleris.  Et  unde  scis  si 
hapc  ita  sint?  .Melius  tibi  esset,  si  non  fuisses.  Et 
postquam  isli  turbines  ita  in  me  siirrexerunt  ;  in- 
cipio  alteram  viam  ambulare,  quae  carni  mese  gravis 
est,  qula  incipio  jiislitiam  facere.  Sed  iterum  intra 
me  dubilo,  iitriim  hoc  ex  dono  Spiritns  sancti  sit 
an  non,  et  dico  :  Hoc  iniitile  est.  Et  deinde  super 
nubes  volare  volo.  Quo  modo?  super  intellectum 
meum  volo  ascendere,   et  ea  incipere  quae  perficere 


A  non  possum.  Sed  cum  hsec  facere  lenlo,  nia.ximain 
tristiiiam  in  me  excito,  ita  qiiod  nec  in  altitiidine  san- 
ciitaiis,  nec  iii  jdanitie  bona'  voliintatis  ulium  ojius 
perlicio,  jed  iiiqiiieludinem  dnbietatis,  desjierationis, 
'na'roris  et  ojipressionis  omnium  rorum  in  me  sen- 
tio.  Et  ciim  cliabolica  persuasio  me  sic  inqiiietat.  0 
quanta  calamitas  me  tunc  obriiit !  qiiia  omuia  mala 
qu£P  sunt  aut  esse  possunt  in  vituperatione,  iii  raa- 
ledictione,  in  raortiticatione  corporis  et  anima*,  in 
turjiibus  verbis  conlra  munditiani,  salulem  el  alli- 
tudinem  qiia'  in  Dr.o  sunt  :  haec  omnia  mi"..i  infelici 
occurrunf.  Unde  eliam  hapc  iniquilas  milii  insurgit, 
scilicet  quod  omriis  felicitas  et  omne  bonum  quod  tain 
in  bonime  qiiani  in  Deo  esl  mibi  moiestum  ct  gravc 
erit  magis  inortem  (juam  vitam  milii  jirojionens.  Ali! 
qiiarn  infelix  certamen  sic  de  labore  in  laborem,  de 
dolore  in  dolorem,  de  schismate  in  schisma  se  mihi 
inu'crit,  oninem  felicitalcm  milii  auferens? 

Sed  uiide  excitatiir  maluin  istorum  errorum?ex 
lioc  v'idelicet.  Anliquus  enim  serpens  iu  se  habet 
astutiam  et  deceptricem  versutiam,  atque  mortife- 
rum  iniqiiilatis  venenum.  Nam  in  astiitia  siia  in- 
gerit  mihi  conlumaciam  jieccatorum,  a  fim  ire  Do- 
mini  intellectum  meum  auferens  :  ila  quod  jieccare 
non  timeo,  sic  dicens  :  Quis  est  Deus?  Nescio  quis 
Deus  sit.  In  deceptrice  autem  versntia  sua  obtiira- 
fionem  mihi  indncit,  ita  qiiod  in  maio  obliiror.  Sed 
in  moriifero  iniquitalis  veneno  spirituale  gaiidium 
milii  aiiferf,  ita  quod  nec  in    Deo  iaetari  valeo,    sic 

C  dubietatem  desperalionis  mihi  inducens,  scilicet 
quap,  dubito  utrum  saivari  possim  an  non?  0  qua^ 
sunt  isfa  tabernacula,  qiiff'  tanta  pcricula  sustinent 
in  diabolica  deceplione?  Sed  cura  per  donum  Dei 
recordor  qiia»  a  Deo  creata  siint;  tiinc  inter  has 
oppressiones,  his  diabolicis  persnasionibus  hoc 
modo  respondeo.  Ego  fragile  terra^  non  capdam,  sed 
forlissima  bella  exercebo.  Qiiomodo?  Cum  taber- 
naculum  meum  opera  injnstiliae  exercere  viilt  :  me- 
dullum,  saiigiiinein  et  carnem  in  sajiientia  patientiae 
contercndo  nie  defendam,  qucmailmodiim  fortis  leo 
se  defendif,  et  ut  serpcns  in  antro  suo  iclum  mortis 
f'igiens  se  abscondit.  Nam  nec  sagitlas  diaboli  de- 
beo  suscipere,  nec  voluntatem  caruis  exercere. 
Quomodo? 

Cum  enim  ira  circa  tabernaculum  meum  inten- 
dere  voluerit;  in  bonitatem  Dei  resjdclo  quem  ira 
nunquam  tetigit,  et  ita  aere  qui  sna  lenitale  aridi- 
tatem  terra;  rigat  suavior  evado  spiritiiale  gaudium 
habens,  cum  virtutes  in  rae  vigorem  suum  ostendere 
incijiiunt.  El  sic  bonitatem  Dei  sentio.  Cum  autem 
odium  me  denigrare  tentaverit  :  iu  misericordiam 
et  in  martyriuni  Filii  Dei  aspicio,  et  ita  carnem 
meam  conslringo  suavem  odorem  rosarura  quae  de 
spinis  oriuntur  lideli  recordatione  suscipiens,  el  ita 
Redemptorem  meum  agnosco.  Sed  cum  superbia 
turrim  vanifalis  sujk  sine  fundamento  petra»  in  me 
contenderit  ponere,  et  hanc  altitudinem  in  me  eri- 
gere  qiiae  nullum  sibi  similem  vult  habere,  sed  sem- 
jier  altior  cjeteris  videri.   0  quis  mihi   tunc  succur- 


421 


SCIVIAS. 


LIB,  I,  VISIO  IV. 


422 


rof,  qnoniam  antiqiius  serpens  qiii  super  omnes  esse  A 
volcns  in  morleui  i  ecidit  me  dejicere  conaliir  ?  Tiinc 
cuin  raoerore  dico.  Ubi  est  rex  nieus  et  Deus  meus? 
Qiiid  possum  boni  absque  Deo?  Niliii.  Et  sic  ad 
Deum  qui  milii  vitam  dedit  respicio,  et  ad  beatis- 
simain  virginem  iiiara  qua?  superbiam  anliipite  spe- 
luncae  coutrivit  curro;  sic  fortissimus  lapis  sedi- 
liiii  Dei  eilecta,  rapacissimus  lupus  qui  hamo  di- 
vinitatis  strangulalus  est,  me  amodo  superare  non 
poterit.  Et  ita  suavi^simum  bonum,  id  est  humili- 
tatem  in  allitudine  Dei  ot  recordatio  inler  omnes 
humilitatem  lieatissimip  Virginis  cognosco,  suavita- 
lcm  indeiicientis  bal-ami  seutiens,  ei  ita  in  dulce- 
dine  Dei  gaudens  velut  sim  in  odore  omnium  pi- 
gmentorum;  caetera  etiara  vitia  fortissimo  humili- 
talis  dejicio.  " 

Et  deinde  ego  paupercula  vidi  quod  alia  qusedam 
sphffira  ex  lineainentis  forraae  suai  se  coiitrahens  : 
modos  ejus  resolvit,  et  se  ab  eis  cum  geraitu  ex- 
traxit,  sedemque  suani  moerens  dirupit  Et  dixit : 
De  tabernaculo  ineo  exibo  Sed  ego  misera  plena- 
que  mceroris  qiio  vadam  .'  Per  horrendas  et  perrae- 
tuendas  seinitas  ad  judicium  uhi  judicabor.  Opera 
enira  quse  in  tabernaculo  meo  operata  sum  osten- 
dam  :  el  ibi  reraunerationem  secundum  merita  mea 
recipiam,  0  quantus  tiraor?  o  quanta  angiistia  illic 
niilii  eril?  Cumqiie  se  hoc  modo  resoiveret  ;  qui- 
dam  spiritus  et  lucidi  et  umbrosi  venerunt  qiii  so- 
cii  conveisationis  ejus  secundum  quam  in  sede  sua 
se  movcrat  fuerunt,  resolutionein  ejus  ex  peclan-  q 
tes,  ut,  postqiiara  se  solvisset,  eam  secum  abduce- 
rent.  Et  audivi  viventem  voccin  illis  dicentem  : 
secundum  opera  siia,  de  loco  ad  locum  ducatur; 
et  iterum  aiidivi  de  coelo  vocem  mihi  diceulem  : 
Beata  et  incffabilis  trinitas  se  mundo  raanifestavit, 
cum  Pater  Unigenitum  suum  de  Spiritu  sancto 
conceplum  et  de  Virgine  natum  raisit  in  mundum 
qualenus  liomines  multa  diversitale  nati,  muitisque 
peccatis  obligati  per  eum  ad  \iam  veritatis  redu- 
cerenlur,  ita  ut  ipsi  a  nexibus  corporeae  mo.is  abso- 
luti  bona  et  sancta  opera  secum  portantes  :  gaudia 
supernaj  haereditatis  adipiscerenlur. 

Quod  ut  profundius,  o  homo,  capias  et  apertius 
dijudices  :  vides  maximiim  serenissimumque  splen- 
dorera  velut  pliirimis  oculis  tlammanlem,  quatuor-  D 
que  angulos  ad  quatuor  parles  mundi  versos  ha- 
bentem,  qui  magnam  in  mysteriis  puramque  in 
manifestationibus  scientiam  Dei  signiticat,  maxima 
profiiniiilale  iterspicuitatis  radianle  et  aci;tissiraas 
acies  quadritid»  stabilitatis  ad  quatuor  plagas  orbis 
extendentem  ubi  ipsa  tam  illos  qui  abjiciuntur 
quam  ilios  qiii  colliguntur  venientes  acutissime 
prsevidel ;  myslerium  supernaj  majestalis  osten- 
dens  :  quod  in  typo  sumrace  altitudmis  et  profun- 
ditatis  tibi  ut  cernis  demonstratiir.  In  quo  etiam 
alius  splendor  similis  aurorse  in  se  purpurei  ful- 
goris  clarilatem  tenens  apparet;  quia  scientia  Dei 
etiam  hoc  oslendit,  quod  unigenilus  Patris  de  vir- 
gine  carnem   sumens,    sanguinem  suuni    in  candoi'e 


iidei  pro  salute  hominum  fundere  dignatus  est,  in 
qiia  scieutia  Dei,  ])oni  et  mali  oslenduntur,  quo- 
niara  ipsa  nulla  obscuritale  ullius  rei  obnubilatur. 
Sed  tu,  o  homo,  dicis  :  Quid  faciet  homo,  ciim  Deus 
praenovit  orania  qiia'  ipse  facturus  est?  Ad  qutE  ego: 
0  sliilte,  in  nequitia  coidis  tui,  illum  imitaris  qui 
viam  veritatis  priinum  recusans  mendacium  veritatis 
opposuit,  cum  se  sumraae  bonitati  similera  facere 
voluil,  Quis  poierit  initiura  et  iinem  omnium  quid- 
quid  iatere  qui  est,  fuit  et  permanebit?  Sed  tu  quis 
es?  Favilla  cineris  es.  Et  quid  nosti  ciim  non  esses  ? 
Scd  tu  laraentabile  initium  et  miseraljilem  linem  ha- 
bens,  contradicis  quod  nec  scis,  nec  scire  debes  :  vide- 
licet  incompreljeusibilem  pulcliritudinera  jiislitife  Dei 
in  qu  1  nulla  suspicio  injustitife  invenitur,  necinventa 
est  unquam,  nec  invenietur.  0  stiilte,  ubi  putas  esse 
patrem  iniquitatis  quem  imitaris?  Quid  hoc?  Cum 
superbia  te  intlat  super  sidera,  et  super  alias  crea- 
turas,  et  super  angelos  vis  elevari  qui  preecepta  Dei 
per  omnia  et  super  omnia  adimplent.  Sed  tu  cades 
sicut  et  ille  cccidit;  qiii  meudacium  veritati  oppo- 
suit.  Mcndaciiira  enini  ipse  dilcxit,  et  ideo  niorte 
involutus  in  abyssum  corruit.  Ergo,  o  horao,  at- 
teude.  Cum  nec  inspicis  charitatem  illam  qua  te 
Deiis  libcravit,  nec  attendis  qu.mta  bona  tibi  Deus 
sempcr  iinpendil,  nec  tu  consideras  quomodo  ipse 
te  a  morte  revocat  :  frequenter  in  peccata  corruis 
ubi  magis  mortem  quam  vitam  diligis,  si  tiinc  tan- 
dem  ad  mcntem  tuam  revocas  scripturas  et  do- 
ctrinas  illas  quas  tibi  antiqui  et  lideles  patres  tui 
proposuerunt,  scilicet  quod  malum  debes  devitare  et 
bonum  operari;  si  tunc  ex  intimo  cordis  dixeris, 
graviter  peccavi;  quaie  oportet  me  cum  ditrna  pce- 
nitentia  ad  patrem  raeuin  qui  rae  creavit  redire, 
tunc  pater  tuus  benigne  suscipit  le  et  in  sinum 
suum  te  reponens  dulcibus  ulnis  amplectitur  te. 
Nunc  autem  bcatitudinera  illam  qute  tibi  a  Deo 
proposita  est  scire  contemnis,  ac  justitiam  Dei  au- 
dire  vel  operari  recusas.  Nunquid  si  licri  posset 
magis  judicium  Dei  injustum  quam  justum  vocares? 
Quapropler  si  sanguine  Filii  Dei  rederaptus  non 
esses,  in  perditione  perditus  jaceres.  Sed  judicium 
Dei  verum  et  justura  est.  Unde,  o  liomo,  quam  uti- 
lilatem  inde  consequeris  :  quod  to  in  judicio  meo 
decerpis?  In  choro  angelorum  et  in  electa  vinea 
mea  est  laus  laudautium  et  dicentium  :  Gloria  tibi, 
Domine,  qui  justus  es  et  verax,  nec  judicio  meo 
per  eos  contradicitur  ;  quoniam  justi  sunt.  Sed 
quid  diabolo  profuitquod  sc  mihi  opposuit?  Qui  cum 
vidit  se  miiUam  claritatem  habere;  siiper  omnes  se 
voliiit  exaltare,  ita  quod  ei  innumerabilis  tiirba  su- 
perborum  spirituum  consensit,  quos  oranes  divina 
virtus  in  zclo  juslitiae  suae  simiil  cum  illo  dejecit  ; 
sic  etiam  omnes  dejiciuntur  qiii  in  perseverantia 
mali  justitiam  Dei  postponere  conantur ;  quoniam 
ipsi  summum  bonum  in  perversitatem  nequitiae,  per- 
vertere  laborant.  Unde  nequaqiiam  Deus  juod  in- 
justura  est  constituit ;  sed  omnes  quod  rectum  est  in 
aequitate  bonilatis  suae  ordinavit. 


V2:\ 


s.  iiii  i)K(;aui)1s. 


Sed  el  illi    hotiiines   qui  iii   irilidelitate  sua  Dcmii  A  Liide    Deus   illos  coorcens   adjuvat,  et  ad  viara  sa- 


abjecerunt,  sculpliiia  sibi  lacienles  in  tiuibus  dia- 
bdlus  iiigressus  illos  illusit,  iii  insani;i  hujusuiudi 
vanilatis  surtexerunt  postquam  gcnus  hominum  por- 
trausiil  quibus  Adam  et  Eva  di.XRraul  qiiomodi!  a 
Deo  facti  essent  et  qiiomodo  de  paradiso  e.xpulsi 
fuissent.  Quos  alii  in  eadem  perversitate  inseiiueu- 
tes,  creaturam  Dei  magis  quara  ipsum  creatorem 
suum  colueruut,  et  ea  quie  non  vivunt  vitam  suam 
disponere  pulaverunl.  Unde  el  ii  qui  adhuc  in  i[)sa 
inlidelitate  sordent,  stultitiam  siiam  deseraut  et  ad 
eum  qui  diaholi  laqueos  contrivit  tideliter  conver- 
tantur  vetu^-latem  iguorantia'  deponentes,  et  novi- 
tatem  vit.-r  amplectenles,  ut  servus  meus  Kzechiel 
hortatur,  dicens  ;  Projicile  a  vobis  omnes  prxva- 
ricationes  vestras  in  quibus  prsevaricali  esiis  el  fa- 
cite  vobis  cor  novum  el  spiritum  novum  {Ezech. 
-xviii).  Quod  dicitur:  0  vos  iiui  in  rectitiidine  per- 
severare  vuUis  in  sole  jiislitia>  cujus  itinera  healai 
oves  currunt,  projicile  a  conscientia  cordis  veslri 
sciscitaliouein  illorum  occullorum  quu'  in  neces- 
saria  et  salutari  doctrina  vohis  inutilia  sunt,  in 
quibus  vanam  celsitudinem  volare  voliiislis;  cum 
in  praecipitem  lacuin  demersi  estis  iii  qiio  uuUiis 
ordo  habilat,  sed  illa  horribilis  confusio  quaj  Deiun 
ignorat.  Kt  cum  hoc  feceritis,  viam  veritatis  pcrgile 
pro  saliite  veslra,  uhi  rutilanlis  cceli  novilatem  in 
corde  vestro  invenietis  et  ut  vivificae  spirationis  in 
vestro  spiritu  possidebitis. 


lutis  ducit  quemadmodum  scriptum  est  :  Ego  occi- 
da>n,  et  eyo  vivcrc  faciam;  percutiam  et  ego  sanabo, 
et  nonestqui  de  manu  mca possit  eruere  {Dan.  xxxii). 
Quod  dicitur  :  Kgo  qui  sum,  nec  initium  nec  linem 
habens,  flagiliosos  Iiomines  in  aclihus  suis  iiiterimo; 
(lui  per  spurcitias  diaboli  in  vitiis  macerantur,  et 
qui  in  partihus  infelicis  seminarii  per  diaholicas 
speluncas  decipiunlur.  0  quam  versuta  est  viperea 
ma.villaqua'  eosita  iutlat,  ul  mors  inipsos  subintret; 
uude  ab  eis  prosperitatem  hujus  saeculi  tollo,  ubi 
ita  per  plurimas  aruranas  occiduntur  qiias  siipe- 
rare  non  possuiit,  sed  qua?  eis  justo  judicio  seniper 
adsiint.  Sed  ego  qui  iiulla  malilia  dejicior,  istos 
etiam  in  alia  parte  vivere  miserahiiiter  sa'pe  facio  : 
"  ubi  in  ipsis  vivens  spiraculum  eorum  sursum  de 
terrenis  traho  ue  in  ipsis  pereat,  illos  etiam  percus- 
sionihus  per  multam  infirmitatem  lahoris  vita;  sua? 
iiiterdiim  altligo ;  qui  per  superbiam  mentem  suara 
sibi  nocivara  altitudinem  ascendere  cupiunt,  putan- 
do  quod  a  nullo  dejici  valeant,  eos  etiam  qui  uhique 
pra^sens  sura  ita  interdum  sursum  ad  veram  sani- 
tatem  erigens,  ne  in  f.illacibus  periculis  per  lall.ices 
vanitates  consumantiir.  Sed  in  his  omnibus  non  est 
horao  nec  alia  creatura  qua!  hujusmodi  opera  mea 
suo  astu  aut  prolerva  potestate  possit  avertere; 
quia  niillus  est  qui  voluntati  et  justitiaj  mea;  valeat 
resistere. 

Sa;pe  quoque  ut  vides  in  oblivione  mea  et  in  irri- 


Vides  etiam  in  terra  homines  in  fictilihus  lac  por-  p  sione  diaholi  commistio  maris  et  femiuBe  perpetratur 


tantes  et  inde  caseos  conlicientes  :  hi  sunt  in  mundo 

homines,  lam  viri  qu nn  mulieres,  in  corporibus  suis 

hunianum   semen    habentes,    de   quo  genus  diverso- 

riim     populorum    proireatur,    cujus    qua'dam   pars 

spissa  est   luide   formantes  casei  liiint ;  quia  seinen 

illud   in  forlitudine  sua    utiliter  et   bene   coctum   et 

temperatum  strenuos  homines  producit,  quibus  eliam 

magiia   clarilas    tam    siiiriliialium   quam  carnaliurn 

donorum  in  magnis  pulribus  el  in  allis  personis   tri- 

buitur  :    ita  quod  in  assecutione  prudentiai,  discre- 

tionis  et   uliiitatis    vitae  in    operibus  suis  et  coram 

Deo  et  coram  hominihiis  perspiciie  florent,  quoniam 

diabolus  in    eis    lociim  suum  non  invenit,    et   pars 

qu%dam  tenuis   de   qua   debiles    casei  coagulantur: 

quoniara    hoc  semen  in  teneritiidine  sua  imperfecte  D  habentem  :   hoc   est    quia  postquam  femina  huma 

coctiim  et    temperatiim,    teneros  homiiies  educit  qui       num  semen    conrepit,  infans  in   iiitegritate  membro 


ibi  et  coutractio  nascentium  hominum  invenitur  :  ut 
quoniam  parentes  illorum  prsecepla  mea  transgressi 
sunt,  in  ipsis  liliis  suis  cruciati  ad  me  in  pcenitcntia 
revertantur,  sa'pe  etiam  hanc  mirahilem  creatio- 
neni  pro  gioiia  mea  et  sanctoriim  meorum  in  ho- 
minibus  fieri  permitto,  ut,  dum  illi  qui  hoc  modo 
distorli  sunt  per  subventionem  electorum  mcorum 
sanitati  restituuntur,  nomen  meum  ex  hoc  tanto 
ardentius  ab  homiuihus  glorificetur.  Qiii  autem  hac 
lege  se  constringunt,  ita  quod  virginilatis  decus  ap- 
petunt ;  velut  aurora  ad  ccelestia  secreta  ascendunt, 
quia  propter  amorem  Filii  mei  delectationes  corpo- 
ris  sui  a  se  abscindunt.  Sed  quod  'Cides  quasi  mu- 
lierera  velut  integrara  formam  hominis  in  utero   suo 


ut  plurimiim  stulli  tepidi  etitiuliles,  tam  apud  Deum 
quam  apud  sa^culum,  in  operibus  suis  inveniuntur,  et 
qui  Deura  strenue  non  quterunt.  Sed  et  pars  quae- 
dam  tabe  permista  est,  de  qiia  amari  casei  effi- 
ciuntur;  quia  semen  illud  in  debilitate  permistionis 
nequiter  eductum  et  iniitiliter  commistum  informes 
homines  efticitqui  sype  amaritudinem,  difficullatem 
et  oppressionera  cordis  hahent,,  unde  mentem  suam 
ad  superiora  levare  non  valent.  Multi  tainen  ex  his 
utiles  liunt;  attamen  multas,  terapestates  et  inqiiie- 
tudines,  et  in  cordibus,  et  in  moribus  suis  patiuntur, 
sed  victores  evadunt;  quoniam,  si  inquietiidini  sua», 
acquiescerent,    tepidos    et      inutiles     se    redderent. 


rum  suorura  in  abdito  cubiculo  ventris  ipsius  for- 
matur.  Et  ecce  per  secretam  dispositionem  superni 
Conditoris,  eadem  forma  motum  vividaj  motionis 
dat;  quoniam  tii  in  secreta  et  occiilta  jussione  et 
voluntate  Dei  infans  in  materno  utero  congriio  et 
recte  divinitus  disposito  tempore  spiritum  acceperit, 
motu  corporis  sui  se  vivere  ostendit,  velut  terra 
se  aperit  et  flores  fructus  sui  profert,  cum  ros  su- 
per  eara  ceciderit.  Ita  quod  velut  ignea  sphajra  nulla 
lineamenta  humani  corporis  habens,  cor  formse 
illius  possidet,  quia  anima  in  igne  profundae  scien- 
tiae  ardens,  diversas  res  in  circuitu  sua'  compre- 
hensionis  discernit;  nec  forraam  humanorum  mem- 


V25 


SCIVIAS.  —  LIB.  I,   VISIO  IV. 


456 


Lrorum  liabens:  quoniam  ipsa  nec  corporea,  nec 
caduca  quemadmodum  corpus  hominis  est,  cor  ho- 
minis  confortat:  quod  quasi  fundamentum  cor- 
poris  existens  totum  corpus  regit  et  velut  firma- 
mentum  cojli  inferiora  coutinet  et  superiora  tcgit, 
et  eliam  cerebrum  hominis  tangit,  quia  in  viribus 
non  solum  terrena,  sed  etiam  ccelestia  sapit,  cum 
Deum  sapienter  cognoscit,  ac  se  per  omnia  mem- 
bra  hominis  transfundit,  quoniam  vigorem  medul- 
larum  ac  venarum  et  omnium  membrorum  toto 
corpori  Iribuit,  veluti  arbor  ex  sua  radice  succuni 
et  viridilatem  omnibus  ramis  impartil.  Sed  deinde 
forma  iiia  hominis  de  ulero  mulieris  hoc  modo  vi- 
viticata  egrediens  secundum  motus  quos  ipsa  sphsera 
in  eadem  forma  hominis  habet,  secundumillos  etiam 
et  colorem  suum  mutat;  quia  postquam  homo  in 
materno  utero  vitalem  sj)iritum  acceperit  et  ita 
iiatus  fuerit,  et  motus  operationis  sua?  dederit  se- 
cunduni  opcra  illa  qu«  anima  cum  corpore  ope- 
ratur,  socundum  ha-c  etiam  et  merita  ipsius 
existunt  quoniam  de  bouis  claritatem  et  de  malis 
lenehrositatem  sibi  lnduit. 

Ipsa  quoque  secundum  vires  corporis,  vires  suas 
ostendit,  ita  quod  in  infantia  liominis  simplicitalem 
profert,  el  in  juventule  fortitudinem ;  at  in  plena 
setate  cum  omues  venen  hominis  plense  sunt,  for- 
tissimas  vires  suas  in  sapientia  declarat,  sicut  etiam 
arbor  iu  primo  germine  tenera  cxistens  ac  deinde 
fruclum  iu  se  ostendens,  tandem  cum  plenitudine 
utililatis  educit;  sed  et  postea  in  senectute  hominis 
cum  medulla  et  vense  ipsius  jam  ad  debilitatem  se 
incurvare  coeperint,  anima  leviores  vires  velut  in 
ta^dio  scientiffi  hominis  ostendit:  quemadmodum  et 
succus  arboris  cum  jam  hiemale  tempus  instat,  se 
iu  ramis  et  foliis  suis  contrahit,  et  ut  eadem  arbor 
in  senectute  sua  jam  incurvari  incipit.  Homo  autem 
tres  semitas  in  se  habet.  Quid  hoc?  Animam,  corpus 
etsensus;  in  his  vita  hominis  exercetur.  Quomodo? 
Auiraa  corpus  vivificat  et  sensus  spirat;  corpus  au- 
tcm  animam  sibi  attrahit  et  sensus  aperit:  sensus 
vero  animam  tangunt  et  corpus  alliciunt.  Anima 
enim  corpori  vitam  pra^bet,  velut  ignis  lumen  tene- 
bris  infundit:  duas  principales  vires  scilicet  intel- 
lectum  et  voluntatem  velut  duo  brachia  habens,  non 
quo.l  anima  brachia  ad  se  movendum  habeat,  sed 
quod  in  his  viribus  se  manifestat,  velut  sol  per 
splendorem  suum  se  declarat.  Unde,  o  homo,  quem 
non  gravat  sarcina  meduliarum,  in  scientia  Scriptu- 
rarum  attende.  Intellectus  ita  lixus  est  animae,  velut 
brachium  corpori.  Nam  ut  brachium  cui  manum 
cum  digitis  adjuncta  est  a  corpore  extenditur,  ita 
etiam  intellectus  cum  operatione  cjeterarum  virium 
animse  cum  quibus  qua^que  opera  hominis  intelligit, 
ex  anima  certissime  prodiens  :  ipse  enim  pra3  aliis 
viribus  animse  quidquid  in  operibus  hominum  est 
sive  bonum,  sive  malum  sit  intelligit ;  ita  quod  per 
eum  velut  per  magistrum  omnia  intelliguntur,  quo- 
niam  ipsa  anima  hoc  modo  omnia  discutit,  sicut 
j  et  triticum  ab  omni  contrarietate  expurgatur;  per- 

Patrol.  CXCVII. 


A  quirens  utrum  utilia  an  inutilia,  utrum  amabilia 
an  odibilia  sunt,  vel  utrum  ad  vitam  an  ad  mortem 
pertincant.  Unde  sicut  esca  sine  sale  insulsa  est, 
sic  etiam  caetera'  vires  animie  sine  intellectu  insi- 
pidee  et  non  discernentes  sunt  Sed  et  ipse  in  anima 
ut  scapula  in  corpore,  medulla  in  cerebro  cfntera- 
rum  virium  animae  existens  et  velul  humerus  cor- 
poris  fortis,  divinitatem  etiam  et  humanitatem  in 
Deo  intelligens  qusedam  inllexio  brachii  est,  ita 
quoque  rectam  iidem  in  opere  suo  iiabcns :  quod 
etiam  inllexio  manus  est,  cum  qua  tunc  diversa 
opera  in  discretione  quasi  curn  digitis  discernit; 
ipse  autem  nou  operatur  ut  cieterse  vires  anima^ 
Quid  hoc? 

Voluntas  euim   opus  calefacit  et  animus  illud  su- 

I^  scipit  et  ratio  producit,  intellectus  autem  opus  in- 
teiligit  bouum  et  nialum  ostendens,  velut  angeli  iu- 
tellectum  habent  bonum  diligentes  et  malum  odieu- 
tes.  Et  ut  corpus  habet  cor,  ita  et  anima  intello- 
Ctum,  qui  etiam  in  illa  parte  animse  vim  suam  exer- 
cet,  sicut  et  voluntas  in  altera.  Quomodo?  Vo- 
luntas  enim  magnam  vim  animse  habet.  Quomodo? 
Anima  stat  in  angulo  domus,  id  est  in  lirmamento 
cordis  veiut  ali^juis  homo  iu  aliquo  angulo  domus 
suse  ut  tolam  doiuum  perspiciens,  omnia  instru- 
menta  domus  regat,  dextrum  brachium  levans  si- 
gnando  et  oslendeudo  qua^que  utilia  dornus  suse  et 
se  ad  orieutem  vertens.  Sic  et  anima  facit  per  pla- 
teas  lotius  corporis,   ad  ortum  solis  respiciens ;  ipsa 

p  enim  voluntatem  quasi  dextrum  brachium  ponit  in 
tirmanr.eutum  venarum  et  medullarum  ac  in  com- 
motionem  totius  corporis,  quouiam  voluntas  quod- 
cunque  opus  sive  bonum  sive  malum  sit  operatur. 
Nam  voluntas  est  velut  ignis  unumquodque  opus 
quasi  in  fornace  coquens.  Panis  enim  ad  hoc  co- 
quitur  ut  homines  exiude  pasti  confortentur,  qua- 
tenus  vivere  possint.  Sic  et  voluutas  totius  operis 
fortitudo  est,  quia  ipsa  in  deceptione  molit  et  in 
robore  fermentum  imponit,  ac  in  duritia  tundit;  et 
ita  opus  suum  velut  pauem  in  consideratioue  pa- 
rans,  iiiud  pleno  opere  ardoris  sui  in  perfectione 
coquit,  atque  hoc  modo  niajorem  cibum  hominibus 
in  opere  quam  in  paue  facit:  nam  esca  hominis  in- 
terdum   in  eo   cessat:  opus   autem  voluntatis  in  eo 

D  usque  ad  separationem  animte  ipsius  a  corpore  per- 
durat,  et  in  qua  magna  diversitate  opus  sit,  scili- 
cet  ab  infantia,  a  juventute,  a  plena  setate,  a  de- 
crepita  incurvatione;  in  voluntatc  tamen  incedit 
et  in  ea  perfectionem  suam  demonstrat.  Sed  vo- 
luntas  habet  in  prsecordio  hominis  quoddam  taber- 
naculum  videlicet  animum,  quem  et  inteilectus  et 
ipsa  voluutas  ac  quseque  vis  anirnse  sua  fortitudine 
afUant,  et  hse  omnes  iu  eodem  taberuaculo  cale- 
fiunt  et  se  iuvicem  conjungunt.  Quomodo?  Si  ira 
surrexerit,  fel  inflatur  et  ita  fumura  in  tabernacu- 
lura  emiltens  iram  perlicit.  Quod  si  turpis  delecta- 
tio  se  erexerit,  incendium  libidinis  in  materia  sua 
suscitatur,  et  petulantia  illa  quse  ad  peccatum  per- 
tinet   attoilitur,  ac   in  eodem  tabernaculo  coaduna- 

14 


42-3 


S.  IIILDEGAHDIS 


428 


tur.  Sed    aliud  amaltile  jfandiiim   est,   quod   in  islo  A  hoc?   Ilomo  in  facie  cogrioscitur,    oculis   videt,  au- 


taberuaciilo  de  S[»inLu  sauclo  iiicendilur ;  cui  aui- 
ma  coDgaudens  illud  tideliter  suscipil,  et  opus  bo- 
iium  in  cieleslibus  desideriis  periicit.  Est  etiam 
qu.rdam  tristilia,  de  qua  in  eodem  tabernaculo  ex 
humoribus  iliis  qui  circa  fel  sunl,  torpor  nascitur: 
indignatiouem,  obdurationcm  el  conlumaciam  iu 
hominibus  pariens,  animamque  deprimens,  nisi 
gralia  Dei  succurrenlc  citius  eripialur.  Sed  et  cum 
illi  tabernaculo  coulrariaj  causa-  occurrerint:  fre- 
quenter  in  odio  et  reliquis  mortiferis  rebus  com- 
raovetur  quse  animam  occidunt,  et  magnas  ruinas 
in  perdilione  parant.  ("um  aulem  voluntas  voluerit, 
inslrumenta  tabernaculi  sui  inovet,  et  ea  in  fer- 
vente  calore  sive  bona  sive  mala  sint  deponit.  Quod 


ribus  audit,  os  ad  loqueudum  aperit,  maiiibus  pal- 
pat,  pedibus  ambulat,  et  ideo  sensus  in  homine  est 
velut  lapides  pretiosi,  et  ut  preliosus  thesaurus  in 
vase  sif^natus.  Sed  ut  vas  videtur,  et  thesaurus  in 
eo  scilur;  iia  otiam  iu  seiisu  Civteru;  vires  anima} 
inlelliguntur.  Anima  autem  est  magislra,  caro  vero 
aucilla.  Quomodo?  Anima  totum  corpus  in  vivifi- 
catione  regit,  corpus  autem  regimen  vivificationis 
illius  suscipil,  quoniam  si  auima  corpus  nou  viviii- 
caret,  corpus  in  solutione  difllueret.  Sed  cum  homo 
malum  opus  sciente  anima  operatur,  hoc  tam  ama- 
rum  animai  et  veiut  venenum  corpori  cuin  illud 
corpus  scienter  accipit.  De  bono  autem  opere  anima 
gaudet,    sicut  et    corpus  suavi   cibo    delectatur.   Et 


si  voluntaU  illa  inslrumenta  placuerint,  ibi  escam  "  anima  corpus  ila  illabitur,    velut    succus  arborem. 


suam  coquit  et  eam  liumini  ad  guslandum  propo- 
nit.  Unde  et  iu  ipso  laberuaculo  p'urima  lurba  bo- 
ni  et  mali  essurgit:  quen^admodum  cum  aliquis 
exercitus  ia  aliquo  loco  coadunatur.  Sed  cum  prin- 
ceps  esercitus  supervenerit,  si  exercitus  ille  ipsi 
placuerit,  eum  suscipit:  si  vero  ipsi  displicuerit, 
illum  abire  jubet,  sic  et  voluntas  facit.  Quomodo? 
Si  bonum  vel  si  malum  in  prsccordio  cordis  sur- 
re.ierit,  voluntas  illud  aut  perticil  aut  negligit.  Sed 
el  in  iulellectu  et  in  voluntate  ratio  velut  souilus 
animjE  ostenditur;  quae  quodque  opus  sive  Dei  sive 
hominis  sil  periicit.  SoniLus  enim  verbum  in  alLum 
tollit;  sicut  venliis  qui  aquilam  sublevat  ut  volare 
possit,  ita  et  aiiima  sonitum  ralionis  et  in  auditu 
et  in  intellecLu  hominum  emittit;  quateuus  vires 
ipsius  inLelligantur  el  ut  quodque  opus  ad  perfe- 
cliim  ducatur.  Corpus  aulem  omnium  virium  ani- 
mx  labernaculum  et  sublevamen  est,  quoniam  ani- 
ma  in  corpore  manens,  cum  corpore  operatur,  et 
corpus  cum  illa  sive  bonum  sive  malum  sit. 

Sensus  vero  est  ciii  opus  interiorum  virium  ani- 
mae  adhserel;  ta  quod  ips.-e  in  fructibus  cujusque 
operis  per  eum  intelliguntur,  et  iile  eis  subjectus 
est ;  quia  eum  ad  opiis  perducunt,  non  autem  ipse 
eis  opus  imponil,  quoniam  umbra  earum  est,  fa- 
ciens  senuniJuin  quod  ipsis  placuerit.  Sed  et  exte- 
rior  hoino,  inprimis  cum  sensu  in  ventre  matris 
antequam    nascatur,    evigilat;  cseteris  viribus   ani- 


Quid  hoc?-  l*er  succum  arbor  viret  et  flores  producit 
ac  deiude  frucluin  facit,  sic  et  per  animam  corpus. 
Et  quomodo  tunc  friictns  arboris  ad  maturitatem 
perducitur?  Temperie  aeris.  Quomodo?  Sol  eum 
calefacit,  pluvia  eum  irrigat,  et  ita  in  temperie 
aeris  perlicitur.  Quid  hoc?  Misericordia  gratiaj  Dei 
veiot  sol  hominem  illustrat,  spiralio  Spiritus  saucli 
velut  pluvia  ipsum  irrigat,  et  sic  eum  discretio  vel- 
ut  bona  temperies  aeris  ad  perfectionem  bonorum 
frucLuuin  ducit. 

Sed  et  anima  in  corpore  est  velutsucciis  in  arbore 
el  vires  ipsius  quasi  arboiis  forma.  Quomodo?  In- 
telleclus  in  anima  ast  velut  viriditas  ramorum  et 
,  foliorum  in  arbore,  voiuuLas  aulem  quasi  flores  in 
'  ea,  animus  vero  velut  primus  erum[)eus  friictus  ip- 
sius,  ratio  autem  quasi  frucLus  iu  malurilale  per- 
feclus,  sensus  vero  quasi  exLensio  laliLudinis  ipsius. 
El  secundum  hunc  modum  corpus  hominis,  ab 
anima  solidaLur  et  sustentaLur.  Unde,  o  homo,  intel- 
lige  quid  in  anima  tua  sis;  qui  bonum  intellectum 
tuuin  deponis,  et  te  pecoribus  comparari  vis.  Quod 
autem  tu,  o  liomo  haic  vidi-ns,  considera  etiam  quia 
quamdam  huju.sinodi  spha;ram  in  liumano  corporc 
manentem  multi  turbines  iuvadentes  eam  usque  ad 
terram  incurvanL:  hoc  est  quod  animam  hominis 
quaudiu  homo  in  anima  et  in  corpore  vivit  mulLoe 
invisibiles  tenlaliones  perturbant,  qua>  ipsam  per 
delectaLionem   carnis  crebro   ad  peccata  terrenarum 


mae  adhuc    in    abscondito    manenLibus.    Quid  hoc?  D  concupiscenLiarum     inclinanL,     sed    illa     resumptis 


Aurora  lucem  diei  denuntial:  sic  et  sensus  homi- 
nis  omnes  vires  animte  ciim  ratione  declarat.  Et 
ut  lex  et  jirophetfe  in  duobus  pra^ceptis  Dei  pen- 
dont  ita  et  sensiis  honiinis  in  anima  ct  in  viribus 
ejos  vigent.  Quid  hoc?  Lex  ad  salutem  hominis 
posita  est,  et  prophet;e  occulla  Dei  manifestant: 
sic  et  sensus  hominis  qua-que  nociva  ab  homine  de- 
pellit  et  inleriora  anima;  denudat.  Nam  anima  sen- 
siim  spirat.  Qiiomodo?  Ipsa  hominem  vivente  facie 
vivilicat,  et  visu,  auditu,  gustu,  odoralu  et  tactu 
dotat.  Ita  quod  homo  sensu  tactus,  pervigit  in  om- 
nibus  rebiis  sit;  sensus  enim  signum  omnium  vi- 
rium  animae  est,  sicut  et  corpus  vas  animaj  est. 
Quomodo?  Sensus  omnes  vires  animie  claudit.  Quid 


viribus  se  viriliter  erigeiis,  eis  forLiLer  resistit; 
quia  tideiis  et  soliiciLus  homo  cum  peccaverit,  saepe 
j)er  donum  Dei  compunctns  peccata  deserit  et  spem 
suam  in  Deum  j)onens  diiibolica  figmenta  abjicit, 
Creatorem  suum  iideliler  quaerens,  velut  eliam  lide- 
lis  anima  miscrias  suas  conquerens  superius  vcra- 
citer  ostendit.  Sed  quod  vides  quia  in  aliam  sphae- 
ram  plurimi  turbines  irruentcs  eam  dejicere  volunt. 
sed  tamen  non  valent,  id  est  quia  aniinnm  istam 
plurinap.  diabolica*  insidiae  invadentes  ad  peccata 
multorum  scelerum  protrahere  conantur,  sed  tamea 
ei  suis  illusionibus  |)r;i'valere  non  possunt  quoniam 
illa  forLiler  rej^ugnans  locum  eis  insaniendi  non  dat, 
quoniam    supcrna    inspiratione    se    muniens,    a    se 


42!t 


SCIVIAS.  -  LIB,  I,  VISIO  IV. 


430 


jacula  fallacium  deceptionum  expellit,  et  ad  Salva- 
torem  suum  recurrit,  quemadmodum  eiiam  supe- 
rius  in  verbis  querelae  suae  declarat,  ut  praimonstra- 
tum  est.  Quse  vcro  ut  vides  aiia  quaedam  sphaera  ex 
lineamenlis  formae  sua".  se  contrabens  nodos  ejus 
resolvit  :  boc  est  quod  anima  illa  membra  corpo- 
ralis  habitaculi  stii  deserens,  jnncturam  eorum  re- 
liquit  cum  tempus  resohitionis  babitaculi  sui  insti- 
terit,  et  se  ab  eis  cum  gemitu  extrahit,  sedemque 
suam  moirens  dirumpit,  quoniam  a  corpore  suo 
cum  angustia  se  tollens,  iocum  habitationis  suse 
multo  tremore  cadere  permittit,  iinminens  judi- 
cium  superni  judicis  metuens,  quia  tunc  merita 
operum  suorum  justo  judicio  Dei  sentiet,  velut 
etiam  ia  querela  sua  superius  manifestat.  Quapro- 
pter  curti  se  hoc  modo  resolvit  quidam  spiritus  ;  et 
lucidi  et  umbrosi  veniunt  qui  socii  conversationis 
ipsius  secuudum  qiiod  iu  sede  sua  se  movet  sunt; 
quia  in  resolutioue  illa  cum  anima  liominis  bahita- 
culum  suum  deserit  angelici  spiritus  et  boni  et  maii 
secundum  justnm  et  veram  IJei  ordinationem  ad- 
sunt,  qui  inspectorts  operum  illius  secundum  quod 
in  corpore  suo  cum  corpore  operata  est  fuerunt 
resolutionem  ejus  exspectautes  ut  postquam  se  ex- 
solverit  eam  secum  abducant,  quoniam  ipsi  senten- 
tiam  justi  judicis  de  aiiima  illa  in  separatione  ejus 
a  corpore  praesloiantur;  ut  ipsa  a  corpore  sohita, 
eara  ducant  quo  supernus  judex  judicaverit  secuu- 
dum  merita  operum  iliius  ut  ibieliam,  o  homo,  lide- 
liter  prsemonstratum  est, 

Idcirco  vos,  0  charissimi  filii  mei,  oculos  vestros^ 
et  aures  vestras  aperite,  et  pra>ceptis  meis  obedite. 
Et  cur  Patrem  vestrum  contemnitis,  qui  vosde  morte 
liberavit?  Cbori  angelorum  canunt  :  Justas  es,  Do- 
mine,  quoniam  justitiaDeinon  habetullam  maculam  ; 
qui  etiam  hominem  non  liberavit  sua  potestate, 
sed  compassione,  quando  Filium  suum  ad  redem- 
ptionem  hominis  misit  in  mundum.  Solem  enim 
Dulla  inquinatio  fecis  polluit,  sic  etiam  nec  Deum 
ulla  perversitas  injustitiae  tangere  poterit.  Sed  tu, 
0  bomo,  in  contemplativa  scientia  bonum  et  malum 
inspicis.  Et  quid  es  :  cum  in  multitudine  carnalium 
desideriorum  sordes?  Et  quid  es  :  cum  ciarissimse 
gemmae  virtutum  in  te  fulgent?  Primus  angelus 
bonum  contempsit  et  malum  concupivit,  quare 
malum  in  morte  ccternae  perditionis  accepit,  et  in 
morte  sepultus  est,  quia  quod  bonura  est  abjecit, 
,  Boni  vero  angeli  malum  contempserunt  et  bonum 
amaverunt,  casum  diaboli  videntes  qui  veritatem 
volebat  opprimere  et  mendacium  erigere  :  qua- 
propter  ipsis  in  amore  Dei  exarserunt  firraum  fun- 
[  damentum  totius  boni  habentes,  ita  quod  aliud 
i  nolunt  quam  quod  Deo  placet,  nunquam  in  laude 
ejus  cessantes.  Sed  et  primus  horao  Deum  cogno- 
vit  et  eum  in  simplicitate  dilexit  ac  praeceptum 
ejus  suscipiens  se  obedientiae  subdidit,  postmodum 
ad  malum  se  incurvavit,  inobedientiam  operatus. 
Nam  cum  ei  diabolus  malum  suggereret,  bonum 
deseruit  et  malum  perpetravit,  et  de  paradiso  eje- 


A  ctus  est.  Unde  malum  in  perditione  mortis  abji- 
ciendum  est,  et  bonum  in  ainore  vila?  amplecten- 
dum.  Sed  tu,  o  homo,  cum  habes  recordatiouem 
boni  et  mali  velut  in  bivio  positus  es,  quia  si  tunc 
tenebras  mali  contempseris  volens  in  illum  aspicere 
cujus  creatura  es  et  quem  in  sancto  baptismo  con- 
fessus  es  ubi  vetus  noxa  Adae  dejecta  est,  et  si  di- 
xerit  diabolum  et  maliliam  ejus  fugere  veliset  Deum 
verum  ac  ejus  praecepta  sequi;  tunc  considera 
quomodo  doctus  es  a  malo  deciinare  et  bonum 
facere,  et  quia  coelestis  Pater  Unigenito  suo  non 
pepercit,  sed  eum  ad  liberationem  tuam  misit,  et 
ora  Deum  ut  tibi  succurrat,  et  ipse  te  exaudiens, 
dicet  :  Isti  oculi  mibi  placent.  Et  si  tunc  tajdium 
abjeceris  in   mandatis    Dei  fortiter   currens,   clamo- 

^  rem  precum  tuarum  ubiquo  exaudit.  Carnem  cnim 
tuam  debes  domare  et  imperio  anima;  subjugare. 
Sed  lu  dicis  :  Tanla  et  tam  niagna  pondera  in  carne 
mea  sentio,  quod  me  superare  non  valeo,  Sed  quo- 
niam  Deus  bunus  est,  ipse  me  bonum  faciat.  Quo- 
modo  possem  carnem  meam  domare  cum  homo 
sim?  Deus  bonus  est,  ipse  boua  omnia  iu  me  per- 
ticiat.  Nam  cum  sibi  placuerit,  me  bonum  facere 
poterit.  Sed  tibi  respondeo  :  Cum  Deus  bonus  sit, 
cur  bonit.item  ejus  scire  conteranis?  quia  ipje  Fi- 
lium  suum  pro  tetradidit;  qui  te  in  multis  ae.ru- 
mnis  et  in  magnis  laboribus  de  morle  liberavit. 
Sed  cum  dicis,  quoniam  bona  opera  operari  non 
possis,  hoc  in  injuslitia  iniquitalis  dicis.  Oculos 
euim  habes  ad  videndum,  aures  ad  audiendum,  cor 

"  ad  cogitandum,  manus  ad  operandum,  pedes  ad 
ambulandura  ;  ita  quod  toto  corpore  te  potes  eri- 
gere  vel  incurvare,  dorraire  vel  vigilare,  raandu- 
care  et  jejunare  ;  sic  te  Deus  creavit.  Unde  et  con- 
cupiscentiis  carnis  tuae  resiste  et  Deus  adjuvabit 
te.  iNam  cum  te  opponis  diabolo  velut  forlis  beila- 
tor  inimico  suo ;  tunc  Deus  delectatur  in  certamine 
tuo,  volens  ut  eum  omnibus  horis  et  in  omnibus 
angustiis  tuis  constanter  invoces.  Sed  cum  carnera 
tuam  non  vis  doraare,  tunc  facis  eam  vitiis  et  pec- 
catis  epulari,  quoniam  ei  frenura  timoris  Domini 
abslrabis;  cum  quo  eam  coercere  deberes,  ne  in 
perditionem  iret.  Quapropter  ita  ad  diabolum  re- 
spicis    sicut  et  ipse  ad    iniquitatem    respexit,    cum 

D  in  mortem  cecidit.  Et  ipse  de  perditione  tua  gau- 
dens  dicit :  Ecce  horao  qui  nobis  siraiiis  est.  Et 
tunc  super  te  cadit,  atque  vias  suas  in  umbra 
morlis  secundum  quod  sibi  placet  in  te  reponit. 
Sed  Deus  novit  quid  boni  facere  possis;ideo  tibi 
lex  posita  est,  secundum  quod  laborare  potes. 
Deus  ab  initio  saeculi  usque  ad  consummationem 
ejus  in  electis  suis  complacere  vult,  ut  ipsi  in  cla- 
ritate  virtutum  lidelissime  ornati  coronentur,  Quo- 
modo?  Homo  voluptati  carnis  suae  hoc  modo  resi- 
stat  ne  deliciis  hujus  mundi  diffluat,  nec  etiam  tam 
secure  vivat,  quasi  in  propria  domo  sua  raaneat, 
quoniam  peregrinus  est,  quia  Pater  ipsius  eum 
exspectat ;  si  ad  ipsum  in  ca;lum  redire  vult,  ubi 
eum  esse    novit.  Unde,  o  horao,  si  oculos  tuos  ad 


It 


43( 


S    HILDEGARDIS 


432 


duas  semitas,  id  est  ad  buiiuin  et  ad  maluai  verleris.  A  infudit  el    quinque    sonsus   corporis   lui   quos  tibi 


tunc  edoceris,  etinagnael  parvaiutelligis.  Quoinodo? 
Per  tidem  unum  Deuin  in  divinilale  et  lu  humanitate 
intelligis  ;  el  etiam  diabolicaopera  in  malo  esse  vides. 
Et  cum  ita  justas  et  injustas  vias  coguoveris ;  tunc 
per  me  interrogaris.  Quam  viam  ire  desiderasfSi 
tunc  in  bonas  vias  ire  volueris,  et  si  verba  mea 
tideliter  audieris  :  assidua  et  sincera  prece  Deum 
ora  ut  tibi  succurrat  et  ne  te  deserat,  quoniam 
fragilis  in  carue  tua  es,  atque  ad  humilitatem  ca- 
pul  tuum  incliua  ;  et  ea  qu«  in  operihus  luis  mala 
sunt  excute,  et  a  te  illa  festinanter  projice;  haic  a 
le  Deus  requirit.  Et  ut  si  quis  libi  aurum  el  plum- 
bum  proponeret  ac  diccret,  ad  quod  volueris  ina- 
nuni  tuam  extende  :  aurum  avidissiine  caperes  et 
plumhum  dimitteres,  quia  aurum  magis  quam 
plumbum  diligeres.  Sic  et  ccelestem  patriam  magis 
quam  depressionem  peccatorum  atlendere  debes. 
(Juod  si  in  peccitis  cecideris,  mox  in  confessione 
ef  pura  poenitentia  surge,  antequam  inors  oriatur 
iu  te.  Pater  enim  tuus  vult  ut  clames,  plores  et 
auxilium  petas  :  ne  in  sordibus  peccaloruin  per- 
inaneas.  Sed  si  vulnera  acceperis,  medicum  qua^re 
ne  moriaris.  Nonne  saipe  Deus  tempcstales  honii- 
iiibiis  immittit,  ut  tanto  altenlius  ab  eis  invocelur? 
Sed  lu,  o  homo  dicis  :  Bona  opera  operari  non 
possum.  Ego  vero  dico  :  Potcs.  El  tu  quaMis,  quo- 
modo?  Respondeo  :  Intellectu  et  ratione.  Dices  : 
Desiderium    in    me   non    habeo.   Respondeo  :    Disce 


dedit,  quasi  pro  nihilo  et  pro  vanitate  habes.  Nonne 


intellectum  et    scientiain   habes?  Hegnum   Dei 


po- 


test  emi,  non  autem  joco  acquiri.  Audite  ergo,  o 
homines,  et  nolite  despicere  introitum  ccelestis 
Jerusalem,  nolite  taugere  mortem  et  Deum  negare 
et  diabolum  conliteri,  uolite  iii  peccatis  crescere, 
et  in  bouis  deticere.  Deum  enim  audire  non  vullis 
cum  in  i)ra?ceptis  ipsius  ambulare  recusatis,  et  ad 
diobolum  curritis  cum  desiderium  caruis  vestriB 
perticere  contenditis.  Resipiscile  ergo  et  conforta- 
mini  quia  hoc  vobis  necessarium  est.  Fidelis  autem 
homo  dolorem  suum  cousiderel  et  medicum  quaerat 
antequam  iu  mortem  ruat.  (juod  si  dolorem  suum 
iuspexerit  et  medicum  quaesierit,  invenlus  ostendet 
ei  amarum  succum  pigmenti  per  quem  sanari  pote- 
rit,  quae  suiil  amara  verba  per  quw  probandus  est, 
utrum  poeuitentia  ejus  de  radice  cordis  ipsius  aa 
de  venlo  in?tabililalis  ejus  procedat.  Cuinque  hoc 
probaverit,  dat  ei  vinum  compunctionis  et  poeniten- 
liae,  ut  fetorein  vulnerum  suorum  abluat  et  eliam 
olfert  ei  oleum  misericordia?  quatenus  eadem  vul- 
nera  ad  sanitatem  liiiiat.  Tuuc  eliam  injungit  ei 
ut  circa  sanitatem  suam  sollicitus  sit,  dicens  :  Vide 
ut  in  hac  medicina  sludiosus  el  stabilis  permaneas, 
nec  taedium  inde  capias,  quia  vulnera  tua  gravia 
sunt.  Sed  multi  sunt  qui  vix  poenitentiam  suoniin 
peccatorum  suscipiunt,  et  quamvis  multo  labore 
tamen  eam  }iropter  metum  mortis  peragunt.  At  ego 


pugnare   contra   te.    Et   dicis :   Contra   me   puguare  C  ^is   manum    porrigo,   el  ainaritudinem   illam  eis  in 


non  vaieo,  nisi  Deus  adjuverit  me.  Audi  ergo  quo- 
modo  pugnes  adversum  le  :  Cum  malum  in  te  surgit 
nescientem  quomodo  illud  abjicias;  lunc  tactu  gra- 
tiae  mese  adjutus  (nam  in  viis  interionim  oculorum 
tuorum  gratia  mea  taugil  le;  clama,  ora,  coniitere 
et  plora;  ut  tibi  Deus  succurrat,  et  ut  malum  a  te 
auferat,  et  ut  tibi  vires  in  bono  tribuat;  istud  enim 
liabes  ex  scientia  qua  Deiim  per  inspiiationem  Spi- 
ritus  sancti  intelligis ;  nain  si  alicujus  hominis 
operarius  esses :  quolies  oporteret  te  id  facere 
quod  corpori  tuo  difficile  esset,  nonne  mulla  labo- 
riose  sustiui-res  {iropter  terrenam  mt-rcedem  tuam? 
Et  cur  Deo  pro[iter  supernam  mercedem  non  ser- 
vis;  qui  tibi  el  animam  et  corpiis  dedit  ?  Si  enim 
aliquam  temporalem  rem  habere  velles,  o  quanlum 
laborares  ut  illam  saltem  vel  parvo  lempore  habere 
posses.  Nunc  autem  fastidit  te  illud  qusrere  quod 
finem  non  habet.  Nam  nt  bos  stimulo  agitur,  sic 
et  tu  corpus  tuum  timore  Domini  exercere  debes; 
qiiia  si  hoc  feceris,  Deus  non  abjiciet  te.  Si  enim 
aliquis  tyrannus  te  captivaret,  piotinus  ad  illum  te 
converteres  qui  tibi  auxilio  esse  posset  et  ei  suppli- 
cares  eumque  orares,  et  substantiam  tuam  illi  pro- 
iiiilteres  ut  tibi  succurreret.  Sic  et  tu,  o  homo, 
fdc  cum  iniqiiitas  te  cy^perit  ;  ad  Deum  te  conver- 
tens  supplica,  ora  et  correclionem  tuam  promitte, 
et  Deum  te  adjuvabit.  Sed  tii,  o  homo,  caecus  es  ad 
videndum,  surdus  ad  audiendum,  vecors  ad  le  de- 
fendendum;  quoniam    intellectum  quem    tibi  Deus 


D 


dulcedinem  verto,  ita  quod  poenitentiam  iliain  pro- 
pter  amorem  meum  magna  cum  tranquillitate  per- 
ticiunt,  quam  cum  magna  difiicultate  inceperunt. 
Qui  autem  pcenitentiam  peccatorum  suorum  ne- 
glexeril,  quoniam  corpus  suum  castigare  sibi  difti- 
cile  esse  dicit,  miser  est  quia  non  vult  in  se  ipsum 
respicere,  nec  ullum  medicum  qihTrere,  nec  vui- 
nera  sua  sanari,  sed  pessiraum  livorem  in  se  celat 
et  morlem  in  simulatibnein  tegit  ne  videri  possii. 
Unde  piger  ad  guslum  poenitenliae  est,  nolens  re- 
spicere  in  oleum  misericordiae,  nec  consolalionem 
redemptionis  quaerere  :  et  ideo  in  morlem  properat 
quoniaui  mortem  dilexit,  nec  regnum  Dei  quaisivit. 
Ergo,  o  lideles,  in  praecepta  Dei  currite,  ne  vos 
damnalio  mortis  apprehendat.  Novum  Adam  imi- 
tamini,  et  veterem  hominem  abjicite.  Nam  currenti, 
regnum  Dei  apertum  est,  in  terra  autem  jacenti, 
clausum  est,  sed  miseri  sunt  illi  qui  diabolum 
venerantur,  Deum  ignorantes.  Quomodo?  Qui  Deum 
unum  in  Trinitate  non  colunt;  nec  Trinitatem  in 
unitate  scire  volunt.  Unde  qui  salvari  vult,  in  recta 
et  catliolica  tide  non  dubitet.  Quid  hoc?  Quoniam 
Patrem  non  colit,  qui  Filium  abnegat;  nec  Filium 
dili^'il,  qui  Patrem  ignorat;nec  Filium  habet,  qui 
Spiritum  sanctum  abjicit ;  nec  Spiritum  sanctum 
accipit,  qui  Patrem  et  Filium  non  veneratur.  Ergo 
unitas  in  trinitate,  et  trinitas  in  unitate  intelii- 
genda  est.  0  homo,  nunquid  es  sine  corde  et  sine 
sanguine  vivens?  Sic   nec  Pater  sine  Filio  nec  sine 


433 


SCIVIAS.  —  LIB.  I,  VISIO  V. 


434 


Spiritu  sancto,  nec  Filius  sine  Patre,  nec  sine  Spi- 
ritu  sancto,  nec  Spiritus  sanctus  sine  ipsis  esse 
credendus  est.  Sed  Pater  Filium  suum  pro  redi™- 
plione  hominis  misit  in  mundiim  et  iterum  ad  se 
retraxit  eum  :  sicut  homo  cogita^iones  cordis  sui 
emittit ,  et  ilerum  ipsas  ad  se  recolligit.  UnJe  de 
hac  salutifera  Unigeniti  Dei  missioue,  Isaias  in  su- 
pernae  majestatis  voluntate  loquiUir,  dicens  :  Ver- 
bum  misit  Dominus  i)i  Jacob,  et  cecidit  in  Israel 
{Isa.  ix).  Quod  dicitur  :  Verbum  per  quod  omnia 
iacta  sunt,  scilicet  Unigenitum  Dei,  qui  in  corde 
Patris  secundum  divinitatem  semper  sine  inilio 
temporis  fuit,  ipsum  misit  Dominus,  videlicet  su- 
pernus  Pater  per  ora  prophetarum  in  Jacob,  cura 
ipsi    eumdem    Filium    Dei  in    mundum  pro  salute 


A  hominum  venturum  fideliter  praenunliarent;  ut  ho- 
mines  per  eos  praemoniti  et  praemuniti,  diabolum 
prudenter  supplantarent,  et  versutias  deceptionum 
ejus  sapienter  declinarent.  Et  ita  idem  verbum  ce- 
cidit  in  Israei,  cum  idem.  Unigenitus  Dei  venit  in 
altam  puritatem  virginis,  in  quam  nullus  vir  gres- 
sum  suum  imposuit;  sed  quse  florem  suum  inviola- 
biliter  ienuit,  ut  ipse  natus  ex  virgine,  eos  qui 
lumen  veritatis  per  failacem  ca^citatem  ignorabant 
ad  verum  iter  reduceret  et  indeficienti  saluti  re- 
stitueret  Unde  quicunque  scientiam  in  Spiritu  san- 
cto  et  pennas  in  fide  habet,  iste  admonitionem  meam 
non  transgrediatur,  sed  eam  in  gustu  animae  sua; 
amplectendo  percipiat. 


VISIO    QUINTA. 

SuMMARiUii.  —  De  Synagoga  ma/re  incarnationis  Filii  DH.  Verba  Salomonis.  Verba  Isaise  prophetae.  De 
diverso  colore  Synagogse.  De  csecitaie  ejus,  et  quod  in  corde  Abraham,  in  pectore  Moyses,  in  ventre  re- 
liqui  prophelse,  quid  signiflcet.  Quod  magna  ut  turris,  circuhmi  in  capite  similem  aurorse.  Verba 
Ezechielis.  Comparalio  de  Samsone  et  de  Saul  et  de  David  ad  eamdem  rem. 


Post  htec  vidi  velut  quamdam  muliebrem  imagi- 
nem  a  verlice  usque  ad  umbilicum  pallidam,  et  ab 
umbiiico  usque  ad  pedes  nigram,  et  in  pedibus  san- 
guinolentam,  circa  autem  pedes  suos  candidissimam 
et  purissimam  nubem  habentem,  at  oculis  orbatam, 
manus  vero  sub  axellas  suas  tenebat,  stans  juxta 
altare  quod  est  ante  oculos  Dei,  sed  ipsum  non 
tangebat.  Et  in  corde  ipsius  stabat  Abraham,  et  in 
pectore  ejus  Moses,  in  ventre  vero  reliqui  prophe- 
tse,  singuli  signa  sua  demonstrantes,  et  pulchritu- 
dinem  novae  sponsae  admirantes.  Haec  vero  tantae 
magnitudinis  apparuit  velut  alicujus  civitatis  in- 
gentissima  turris  habens  in  capite  suo  quasi  cir- 
culum  similem  aurorse.  Audivique  iterum  vocem 
de  ccelo  dicentem  mihi  :  Antiquo  populo  austeri- 
tatem  legis  Deus  imposuit,  cum  Abrahse  circumci- 
I  sionem  indixit,  quam  postea  in  gratiam  suavitatis 
convertit,  cum  Filium  suum  veritatem  Evangelii 
credentibus  dedit,  in  qua  jugo  legis  sauciatos,  oieo 
misericordiae  delinivit.  Quapropter  vides  velut 
quamdam  muliebrem  imaginem  a  vertice  usque  ad 
umbilicum  pallidam,  quf«  est  Sj^nagoga,  mater 
incaruationis  Filii  Dei  et  ab  initio  surgentium  filio- 
rum  suorum  usque  ad  fortitudinem  eorum,  secreta 
Dei  in  umbratione  prsevidens,  sed  ea  non  pleniter 
aperiens.  Illa  enim  uon  est  rutilans  aurora  quam 
aperte  loquitur,  sed  eam  in  multa  admiratione  a 
longe  intuens,  ut  in  Canticis  de  ipsa  dicitur  :  Quse 
est  ista  quse  ascendit  per  desertum  deliciis  affluens  : 
et  innixa  super  dtlectum  suum'?  (Cant.  viii.)  Quod 
dicitur  :  Quae  est  hac  nova  nupta,  quae  in  plurimis 
bonis  operibus  se  elevat  per  deserta  gentium  lega- 
lia  praecepta  sapientiag  deserentium  et  idola  ad- 
orantium,  ascendens  ad  superna  desideria  deliciis 
donorum  Spiritus  sancti  abundantius,   et  sic  raulto 


B  studio  anhelans  et  se  innitens  super  sponsum  suum 
scilicet  Dei  Filium.  Ha>c  enim  est,  quse  a  Filio  Dei 
dotata  in  praeclaris  virtutibus  fulget  in  rivulis 
Scripturarum  abundans.  Sed  et  eadem  Synagoga 
de  liliis  illius  novae  sponsae  in  multa  admiratione 
servum  meum  Isaiam  sic  interrogat  :  Qui  sunt  ii 
qui  ut  nubes  volant,  et  quasi  columbse  ad  fenestras 
suasf  {Isa  lx.)  Quod  dicilur  ;  Qui  sunt  ii  qui  iu 
mentibus  suis  se  abstrahentes  a  terrenis  ac  carna- 
libus  concupiscentiis  :  pleno  desiderio  et  plena 
devotione  ad  superna  volant,  et  columbina  simpli- 
citate  absque  amaritudine  fellis,  sensus  corporis 
sui  muniunt  et  munimentum  iirmissiraae  petrae,  qui 
Unigenitus  Dei  est,  multo  ardore  bonarum  virtu- 
tum  appetunt.  Hi  enim  sunt,  qui  propter  supernum 
amorem  terrena  regna  conculcant,  et  ccelestia  quae- 
runt.  Synagoga  itaque  admirabatur  de  nova  sponsa 
quBP.  Ecclesia  est,  quoniam  se  similibus  virtutibus 
ita  ornatam  non  agnovit  ut  illam  vidit,  quia  Ec- 
clesia  angelicis  praesidiis  circumdata  est,  ne  eam 
diabolus  dilaceret  et  dejiciat,  cum  Synagoga  a  Deo 
deserta  in  vitiis  jaceat. 

Quapropter  vides  etiam  ipsam  ab  umbilico  usque 
ad  pedes  nigram  :  quod  est  a  fortitudine  suae  dilata- 
tionis  usque  ad  consummationem  suae  durationis,  in 
praevaricatione  legis,  et  in  transgressione  testa- 
menti  patrum  suorum  fuisse  sordidam,  quia  multis 
modis  divina  praecepta  neglexit  voluptatem  carnis 
suae  secuta.  Et  in  pedibus  sanguinolenta,  circa  au- 

j)  tem  pedes  suos  candidissimam  et  purissimam  nu- 
bem  habet,  quoniam  in  consummatione  sua  prophe- 
tam  prophetarum  occidit,  ubi  et  ipsa  lapsa  corruit ; 
in  eadem  tamen  consummatione  in  nientibus  cre- 
denlium  lucidissima  et  perspicacissiraa  fide  surgente, 
quia  ubi  Synagoga  finem  accepit,   Ecclesia  surrexit. 


ks 


435 


S.  llll.DEGARniS. 


436 


cura  apostolica   docfrina  post  mortem  Filii   Dei   se  A  scindens,  et  nuda  in  peccatis  luis  jacens  :  feci  quod 


per  totnm  orbem  terrarum  ditrndit.  SeJ  et  imago 
illa  oculis  orbata  est  manus  siias  sub  axellas  tenens 
quia  Synagoga  in  veram  lucera  non  aspexit,  cum 
Unigenitum  Dei  in  despectu  babuit.  Unde  et  opera 
justititp  in  Isedio  boni  operis  et  lorpore  a  se  non 
projiciens  tegit,  et  ea  velut  non  sinl  negligenter 
abscondit.  Stat  juxta  altare  quod  est  ante  oculos 
Dei,  sed  ipsum  non  tangit,  quoniam  legem  Dei 
quam  divino  priecepto  et  divina  inspectione  accepit 
in  corlice  quidem  novit,  sed  eam  interius  non  teli- 
git,  quia  eam  potius  abhorruit  quam  dilexerit,  sa- 
criiicia  et  incensum  devotarum  orationum  Di-o 
ofFerre  negligens.  Sed  in  corde  ipsius  stat  Abra- 
ham,  quoniam  initium  circumcisionis  in  Synagoga 
ipse  fuit.  Et  in  pectore  ejus  Moses,  quia  in  pra»- 
cordia  bominum  divinam  legem  ille  attulit,  ac  in 
ventre  reliqui  prophetae,  id  est  in  inslitutione  illa 
qus  ipsi  divinitus  tradita  tuerat,  inspectores  divi- 
norum  prseceptorum.  Singuli  signa  .*ua  demon- 
btrantes  et  pulchritudinem  novae  sponsoe  admiran- 
tes,  quoniam  ipsi  magnalia  prophetise  sua>  in  mi- 
rabilibus  signis  ostenderunt,  et  speciositatem  gene- 
rosilatis  Ecclesiae  in  multa  admiratione  attenderunt. 
Ipsa  vero  tanlae  magnitudinis  apparet  velut  alicn- 
j\is  civitatis  altissima  turris,  quia  magnitudinem 
divinorura  praiceptorum  suscipiens,  munitionem  et 
defensionem  nobilis  et  electa;  civitatis  prouuntiavit 
habens  in  capite  suo  quasi  circulum  similem  aurora% 


B 


Ezechiel  servus  meus  loquitur,  dicens  :  Expandi 
aniictum  ineum  superfc,  et  operui  ignoniiniam  tuam, 
etjuravi  tibiet  inii  pactum  tecum  [Ezech.wi).  Qiiod 
dicitur  :  Ego  Filius  .Vltissimi  in  voluntate  Patris 
mei  extendi  incarnauo..<Mn  meam,  o  Synagoga,  su- 
per  te,  id  cst  pro  salute  tua,  auferens  peccata  tua, 
qu£E  in  multis  oblivionibus  operata  es,  et  tirniavi 
tibi  remedium  salvationis,  ita  quod  itinera  foederis 
mei  ad  salutcm  tuam  manife^tavi,  cum  veram  fidem 
per  apostolicam  doclrinam  tibi  aperiii,  qnatenus 
praecepta  mea  observares  veluli  miilier  potestati 
mariti  sui  subjacere  debet.  Nam  asperitatem  exte- 
rioris  legis  a  te  absluli,  et  suavilatem  spiritualis 
doctrinae  tibi  dedi  ac  omnia  niysteria  niea  in  spi- 
ritualibiis  doctrinis  per  memetipsum  tibi  ostendi, 
sed  tu  me  justum  deseruisti,  et  diabolo  te  con- 
junxisti.  Sed  tu,  o  horao,  intellige  :  ut  Samsonera 
uxor  ipsius  deseruit,  ita  quod  lumine  suo  privatus 
est,  sic  et  Synagoga  Filium  Dei  descruit,  cum  eum 
obdurata  sprevit,  et  cum  doctrinam  illius  abjecit. 
Sed  postquam  capiili  ejiis  jam  renali  sunt,  ita  quod 
Ecclesia  IJei  confortata  est,  Filius  Dei  in  fortiludiue 
sua  Synagogam  dejecit,  et  natos  iilius  exhaeredita- 
vit,  cum  etiam  per  gentiles  Deum  ignorantes  zelo 
Dei  contriti  sunt;  ijisa  enim  multis  erroribus  totius 
confusionis  et  schi^malis  se  subjecerat,  et  in  prae- 
varicalionibus  tolius  iniquitalis  se  polluerat.  Sed 
etiam   quemadmodim.    David  Suxorem    suam    quara 

quia  Ecclesia  in  ortu   suo   miraculum   incarnationis  r  sibi  primitus  desponsaverat  et   qua?   ciim  alio  viro 

Unigeniti 


Dei  raonstravit,  et  claras  virtutes  ac 
mysteria  quse  sequuntur  ostendil;  nara  ipsa  velut 
prirao  mane  coronata  fuit,  cum  divina  praecepta 
accepit,  designans  Adara,  qui  primum  jussionem 
Dei  percepit,  sed  postea  in  transgressione  sua  in 
mortem  cecidit.  Sic  et  Jiida?i  fecerunt,  qui  divinam 
legem  primitus  susceperunt,  sed  deinde  Filium  Dei 
in  incredulitate  sua  abjecerunt.  Sed  et  sicut  homo 
per  mortera  Unigeniti  Dei  circa  novissimum  tempus 
de  perditione  mortis  erefttus  est,  ita  et  Synagoga 
ante  novissimum  diem  per  divinam  clementiam 
excitata  incredulitatem  deseret,  et  ad  cognitionem 
Dei  veraciter  perveniet.  Quid  hoc?  Nonne  aurora 
ante  solem  ascendit?  Sed   aiirora   recedit  et  claritas 


se  polluerat,  tandera  revocavit,  ita  eliam  et  Filiiis 
Dei  Synagogara  (quae  sibi  primum  in  incarnatione 
sua  conjuncta  fuil,  sed  gratiam  baptisrai  deserens 
diabolum  secuta  esl)  tandem  circa  novissimum  tem- 
pus  recipiet,  ubi  ipsa  errores  intidelitatis  suae  de- 
serens  ad  lumen  veritatis  redibit.  Nam  diabolus 
Synagogam  in  caecitate  illius  rapuit,  et  eam  iniide- 
litati  in  multis  erroribus  tradidit,  nec  hoc  usqiie 
ad  filium  perditionis  facere  cessabit.  Qui  dum  in 
exaltatione  superbia^  suae  ceciderit  sicut  Saul  in 
monte  Gelboe  interfectus  periit,  qui  David  de  terra- 
sua  fugaverat,  ut  filius  iniquitalis  Filium  meum  ia 
electis  suis  expellere  tentabit,  tunc  Filius  meus, 
Antichrislo    dejecto,    Synagogam     ad    veram    fidera 


solis  permanet.   Quid  hoc?   Vetus  Testamentum   re-  D  re^ocabit  quemadmodiim  et  David  primam   uxorem 


ce.ssit,  et  veritas  Evangelii  permanet,  quia  quae 
antiqui  in  legalibus  observntionibus  carnaliter  ob- 
.servabant,  ha-c  novus  populus  in  Novo  Testaraento 
spiritualiter  exercet,  quoniam  quod  illi  in  carne 
ostenderiint,  hoc  isti  in  spiritu  perficiunt.  Nam 
circumcisio  non  periit,  qiiia  in  baptisraura  trans- 
lata  est,  ut  cnim  ilii  in  uno  membro  signati  sunt, 
sic  et  isti  in  omnibiis  membris  suis.  Unde  an- 
tiqua  praicepta  non  perierunt,  quia  in  meliorem 
statum  translata  sunt.  Etiam  in  novissirao  tempore 
Synagoga  ad  Ecclesiam  se  fideiiter  transferet.  Nam, 
o  Synagoga,  cum  in  multis  iniquitatibus  errares  ita 
quod  cura  Baal  et  cum  c»'teris  his  similibus  te  pol- 
lueres,    consuetudinem    legis    turpissimis     moribus 


suam  post  mortem  Saulis  recepit  :  cum  enim  ho- 
vissimo  tempore  liomines  illura  per  quem  decepti 
fiierant  victum  viderint,  ad  viam  salutis  cum 
raulta  festinatione  recurrent.  Non  autern  decuit  ut 
veritas  Evangelii  umbram  legis  prapnuntiaret,  quo- 
niam  decet  ut  carnalia  praecurrant  el  spiritualia 
subsequdnlur,  quia  etiam  servus  dominum  suum 
venlurum  prcedicit  et  non  dominus  servum  in  ser- 
vitio  praecurrit ;  ita  et  Synagoga  in  umbra  signifi- 
cationis  praecurrit,  et  Ecclesia  in  lumine  verilatis 
subsecuta  est.  Unde  quicuuque  scientiam  in  Spiritu 
sancto  et  pennas  in  fide  habet,  iste  admonitionem 
meam  non  transgrediatur,  sed  eam  in  gustu  animae 
suse  amplectendo  percipiat. 


i37 


SCIVIAS.  —  LIB.  I,  VISIO  VI. 


438 


VISIO    SEXTA. 

StiMMARiUM.  —  Quod  Deus  creaturam  suam  mirabiliter  condidit  et  disposuit.  De  habitu  angelorum  et  ejus 
signifiralione.  De  habitu  archanyelorum  et  ejus  significatione.  De  habiiu  virtutum  et  ejus  sigidficatione. 
De  fiabitu  ■potestalum  et  ejus  kynificatio7ie .  De  habitu  principatuum  et  ejus  significatione.  De  habitu  do- 
minationum  et  ejus  significatione.  De  habilu  thronorum  et  ejus  significatione.  De  habitu  cheruhin  et  ejus 
significatione.  De  habitu  seraphim  et  ejus  significatione.  Quod  hae  omnes  acies  mirabdibus  vocibus  mira- 
racula  ilta  resonant  quse  Deus  in  beatis  animabus  operatur.  Psalmisla  de  eadem  re. 


Deinde  \idi  in  altitudine  coelestium  secretornm 
duas  acies  supernorum  spirituum  multa  claritate 
fulgentes,  et  qui  in  prima  acie  erant  velut  pennas 
in  pectoribus  suis  iiabebant  et  facies  ut  facies  ho- 
minum  prge  se  ferebant,  in  quibiis  et  vultus  homi- 
num  quasi  in  pura  aqua  apparebant,  et  qui  in  al- 
tera  acie  fuerunt  etiam  in  pectoribus  suis  quasi 
pennas  habuerunt  et  facies  ut  facies  homiuum  in 
se  ostenderunt,  in  quibus  etiam  imago  Filii  homi- 
nis  quasi  in  speculo  fulgebat.  Sed  neque  in  his 
nec  in  iliis  aham  formam  discernere  potui.  Hae  au- 
tem  acies  aiias  quinque  acies  secundum  modum 
coronse  circumcinxerant.  Et  qui  in  harum  quinque 
prima  acie  fuerunt,  quasi  facies  liominum  habe- 
baut  ab  hum(3ro  et  deorsum  magao  spiendore  ful- 
gentes.  Qui  in  secunda  erant,  tantse  claritatis  ex- 
stiterunt,  quod  eos  intueri  non  poteram.  Qui  in  ter- 
tia  ut  album  marmor  apparuerunt,  et  capila  ut 
capita  hominum  habuerunt;  super  quae  ardentes 
facuise  visee  sunt,  et  ab  humero  et  deorsum  velut 
ferrea  nube  circumdati  fuerunt.  Qui  in  quarta  facies 
ut  facies  hominum  et  pedes  ut  pedes  homiuum  ha- 
bentes,  in  capitibus  suis  galeas  gestabant,  marmo- 
reis  tunicis  induti.  Qui  denique  in  quinta  erant  : 
nullam  formam  hominum  in  se  ostendentes,  velut 
aurora  rubebant.  Nullam  autem  aliam  formam  in 
eis  conspiciebam.  Sed  et  acies  istse  alias  duas  etiam 
in  modum  coronae  circumdederant.  Qui  autem  in 
prima  acie  illarum  erant,  oculis  et  pennis  pleni 
videbantur,  et  in  unoquoque  oculo  speculum  et  in 
ipso  speculo  facies  hominis  apparuit,  et  pennas 
suas  ad  supernam  altitudinem  elevarant.  Et  qui  in 
secunda  fuerunt,  quasi  ignis  ardebant,  plurimasque 
pennas  habentes  in  quibus  quasi  in  speculo  omnes 
ordines  ecclesiasticse  institutionis  insignitos  de- 
monstrabant.  Sed  aliam  formam  nec  in  his  nec  in 
illis  vidi.  Et  haec  acies  omnes  in  omni  genere  musi- 
calium  organorum  mirificis  vocibus  mirabilia  illa 
resonabant,  quse  Deus  in  beatis  animabus  opera- 
tur,  per  quae  Deum  magnifice  glorifieabant.  Et  au- 
divi  de  ccelo  vocem  mihi  dicentem  :  Omnipotens 
et  ineif.ibilis  Deus  qui  ante  ssecula  fuit,  nec  initium 
habuit  nec  post  tinem  saeculorum  esse  desinet 
omnem  creaturam  mirabili  modo  sua  voluntate 
condidit,  eamque  mirabili  modo  sua  voluntate 
disposuit.  Quomodo?  Quasdam  creaturas  terrenis 
haerere,  quasdam  vero  in  coelestibns  esse  deputavit. 
Ipse  quoque  beatos  angelicos  spiritus  tam  ad  salu- 
tem  hominum  quam  ad  honorcm  nominis  sui  dispo- 


A  suit.  Quomodo?  Nam  quosdam  ita  constituit,  ut  ne- 
cessitatibus  hominum  subveniant,  quosdam  vero, 
ut  judicia  secretorum  suorum  per  eos  hominibus 
manifestentur.  Quapropter  vide  in  altitudine  coe- 
lestium  secretorum  duas  acies  supernorum  spiri- 
tuum  multa  claritate  fulgentes,  quia  ut  tibi  mon- 
stratur  in  altitudine  illorum  occultorum  quse  car- 
nalis  obtutusnon  penetrat,  sed  quse  visus  interioris  ho- 
niinis  attendit,  heec  duo  agmina  corpus  et  animam  ho- 
minis,  Deofamulari  debere  designant  ubiipsa  cum  su- 
pernis  civibus  claritatem  eeterna;  beatitudinis  habent. 
Et  qui  in  prima  acie  sunt  velut  pennas  in  pecto- 
ribus  suis  habent,  et  facies  ut  facies  hominum  in 
se  pra^tendunt,  in  quibus  et  vultus    hominum   quasi 

„  in  pura  aqua  apparent  ;  isti  angeli  sunt  desideria 
profunditatis  intellectus  sui  quasi  pennas  expan- 
dentes ;  non  quod  pennas  ut  aves  habeant,  sed  quod 
voluntatem  Dei  in  desideriis  suis  velociter  perfi- 
ciant,  velut  homo  in  cogilationibus  suis  celeriter 
volat  :  ita  quod  et  per  facies  suas  pulchritudinem 
rationalitatis  in  se  manifestant,  ubi  etiam  Deus 
opera  hominum  perspicue  perscrutatur,  quia  ut 
servus  verba  domini  sui  audiens,  ea  secundum 
voluntatem  illius  perticit ;  ita  et  ipsi  voluntatem 
Dei  in  hominibus  attendunt  et  actus  eorum  illi  in 
semetipso  ostendunt.  Unde  et  qui  in  acie  alia  sunt 
etiam  in  pectoribus  suis  quasi  pennas  habent,  et  fa- 
cies  ut  facies  hominum  in  se  ostendunt,  in  quibus 
etiam  imago  Filii  hominis  velut  in  speculo  fulget  : 

C  archangeli  sunt  etiam  in  desideriis  intellectus  sui 
voluntatem  Dei  contempiantes  et  decorem  ratio- 
nalitatis  in  se  manifestantes  incarnatum  Verbum 
Dei  purissime  magniticant,  quia  ipsi,  arcana  Dei 
cognoscentes,  mysteria  incarnationis  Filii  Dei  si- 
gnis  suis  frequenter  prseinsinuabant.  Sed  nec  in 
his  nec  in  illis  aliam  formam  discernere  potes, 
quoniam  et  in  angelis  et  in  archangelis  multa  se- 
creta  mysteriorum  sunt  quse  humanus  intellectus 
mortali  corpore  gravatus,  capere  non  valet.  Quod 
autem  hse  acies  alias  quinque  acies  secundum  mo- 
dum  coronae  cingunt  :  hoc  est  quod  corpus  et  anima 
hominis  quinque  sensus  hominis  virtute  fortitu- 
dinis  suae  comprehendentes,  per  quinque  vulnera 
Filii    mei    emundatos,    ad  rectitudinem    interiorum 

D  mandatorum  dirigere  debent.  Unde  qui  in  prima 
acie  harum  sunt,  quasi  facies  hominum  habent,  ab 
humero  et  deorsum  maguo  splendore  fulgentes ; 
quae  virtutes  sunt  in  corda  credentium  ascenden- 
tes  et   in   ardente    charitate   excelsam    turrim  in  eis 


431) 


S.   IIII.DEGAUDIS 


'liO 


redificantes,   qiuv  opera  ipsnnini   siint.    U;i  quod  in  .V  acie  sunt  nullam   formam    hominum  in  so  ostenden- 


rationalitate  sua  opera  electorum  homiiuim  oslen- 
dunt  ct  in  fortitudine  sua  ad  bonum  iinem  multo 
fulgore  beatitudinis  ipsos  perducunt.  Quomodo? 
Scilicet  cum  electi  claritatem  interioris  sensus  ha- 
bentes,  omnes  nequitias  maiorum  suorum  abjiciunt 
propter  iiluminationem  illam  qua  in  istis  virtutibus 
in  mea  voluulale  illuminati  sunt,  et  fortiter  adver- 
sus  diabolicas  insidias  pugnant,  et  cerlamina  illa 
qtiap  illi  hoc  modo  contra  diabolicam  turbam  exer- 
cent  virtutes  istae  mihi  Creatori  suo  incessanter 
ostendtmt.  >"am  homines  certamina  confessionis 
et  abnegatiouis  in  se  habent.  Quomodo?  Quia  iste 
me  conlitetiir  et  ille  me  abnegat.  Sed  in  hoc  certa- 
mine  talis  interrogatio  est  :  Est  Deus  an  non?Tunc 
interrogatio  ista  tale  responsum  Spiritus  sancti 
in  homine  habet  :  Deus  est  qui  te  creavit,  sed  et 
qui  te  redemit.  Et  quandiu  interrogationis  responsum 
hoc  in  homine  est,  virtus  Dei  ilh  non  deerit,  quia 
huic  interrogationi  et  responso  pcenitentia  adhae- 
rel.  Ubi  autem  interrogatio  h«c  in  homine  uon  est, 
ibi  nec  hoc  responsum  Spiritus  sancti  est,  quoniam 
homo  iste  donum  Dei  a  se  expeliit,  et  sine  interro- 
gatione  pcenitentiaj  semetipsiim  in  mortem  prfeci- 
pitat.  Certamina  vero  istorum  bellorum  virtutes 
Deo  ollerunt;  quia  ipsi  tale  sigilium  corani  Deo 
sunt,  per  quod  demonstralur  qua  intentione  Deus, 
colatur  vel  abnegetur. 

Qiii  autem  secunda  acie  ?unt,  tanlse  claritatis 
e.xistuut,  quod  eos  intueri  non  poles  ;  qui  potesta- 
tes  sunt  designantes  quoniam  serenitatem  et  pul- 
chritudinem  potestatis  Dei,  nulla  imbecillitas  mor- 
talitatis  apprehendere  poterit,  nec  se  ipsi  similem 
facere,  quia  potestas  Dei  indetlciens  est.  Sed  qui  in 
tertia  acie  sunt,  ut  album  marmor  apparent  et 
capita  hominum  habent,  super  quae  faculae  arden- 
tes  videntur,  et  ab  humero  et  deorsum  veliit  fer- 
rea  nube  circumdati  sunt;  qui  principatus  sunt, 
praefigurantes  quod  ii  qui  ex  dono  Dei  in  saeculo 
principes  hominum  existunt,  sinceram  justitiae  for- 
titudinem  induere  debent  ne  in  diversitatem  insta- 
bilitatis  incidant,  et  capiit  suum  qui  Christus  Fi- 
lios  Dei  est  inspicere  ac  regimina  sua  seciindum 
voluntatem    ipsius    in   necessitatem   hominum   diri- 


B 


tes  velut  aurora  rubent ;  qui  throui  sunt,  demon- 
strantes  quod  divinitas  ad  humanilatem  se  inclina- 
vit,  cum  Unigenilus  Dei  humanum  corpus  pro  salute 
hominum  induit,  qui  nulla  contagia  humanoriim 
peccatorum  in  se  hihiit;  qnoniam  ipse  de  Spiritu 
sancto  conceplus,  in  aurora  videlicet  in  beata  Vir- 
gine  carnem  absque  omni  macula  lolius  sordis  ac- 
cepit.  Sed  null  im  aliam  formam  in  eis  cunspicis; 
qiiia  plurima  niysteria  supernorurn  secretorum 
sunt;  quae  fragilitas  humana  non  valet  apprehen- 
dere.  Quod  autem  et  acies  istae  ahas  duas  in  modum 
coronae  circumdant  :  hoc  est  quod  fideles  illi  qui 
quinque  sensus  corporis  sui  ad  superna  dirigunt, 
scientes  quia  per  quinque  vulnera  Filii  Dei  redempli 
sunt  ad  dilectionem  Dei  et  proximi  sui  omni  nisu 
et  circuitione  mentis  sua"  perveniunt,  cum  volupta- 
tem  cordis  sui  negligunt  et  spem  suam  in  sola 
aeterna  ponunt. 

Quapropter  et  qui  in  prima  acie  illarum  sunt, 
oculis  et  pennis  pleni  videntur,  et  in  unoquo- 
que  ocuio  speculum  et  in  ipso  speculo  facies  liomi- 
nis  apparet  et  pennas  suas  ad  supernam  altitudi- 
nem  elevant;  qui  cherubin  sunt,  scientiam  Dei 
signilicantes,  in  qua  ipsi  mysteria  siipernorum  se- 
cretorum  videntes  desideria  sua  secnndiim  volun- 
tatem  Dei  expleut,  ita  quod  ipsi  in  profunditate 
scientiae  suae  purissimam  perspicuilatem  habenles  : 
in  ipsa  illos  mirabiliter  praevident,  qui  verum  Deum 
C  cognoscentes,  intentionem  desideriorum  cordis  sui 
ad  ipsum  qui  super  omnes  est  veliit  pennas  bonae 
et  justae  sublevationis  dirigunt,  magis  aeterna  dili- 
gentes  quam  caduca  appelentes,  secundum  quod  et 
ipsi  in  elevatione  desideriorum  suorum  ostendunt. 
Sed  qui  in  altera  acie  sunt  quasi  ignis  ardent  pluri- 
masque  pennas  habentes,  in  eisdcm  pennis  quasi  in 
speculo  omnes  ordines  ecclesiasticae  institutionis 
insignitos  demonstrant ;  seraphin  sunt  significantes 
quod  ut  ipsi  in  araore  Dei  ardent  maxima  desideria 
visionis  ejus  habentes,  ita  eliam  in  desideriis  suis 
tam  sseculares  quam  spirituales  dignitates  quae  in 
ecclesiasticis  mysteriis  multa  cum  puritate  vigent, 
ostendunt  quia  secreta  Dei  in  ipsis  mirabiliter  ap- 
parent,  sic  etiam  omnes  qui  sinceritate   puri  cordis 


gere    super    se    gratiam    sancti    Spiritiis    in    ardore  I^  amantes  supernam  vitam  quaerunt  :  ardenter  Deum 


veritatis  attendenles,  ita  quod  in  fortitudine  a^quita- 
tis  usque  ad  consummationem  suam  firmi  et  stabiles 
perseverent.  Fnde  etiam  qui  in  quarta  acie  sunt 
facies  ut  facies  hominura  et  pedes  ut  pedes  homi- 
num  habentes  in  capitibus  suis  galeas  gestant  mar- 
moreis  tunicis  induti ;  qui  dominationes  sunt, 
ostendentes  quia  ille  qui  Dominus  omnium  est  ra- 
tionalitatem  hominum  quae  in  humano  pulvere 
polluta  jacuerat  a  lerris  ad  coelos  sublevavit,  cum 
Filium  suum  ad  terras  transmisit,  qui  antiquum  se- 
ductorem  sua  rectitudine  conculcavit  :  ita  ut  lide- 
les  ipsum  qui  caput  eorum  est  fideliter  imitenlur, 
spem  suam  ad  ccelestia  ponentes  ac  forti  desiderio 
bonorura  operum  se  munientes.  Sed  qui  in  quinta 


diligant,  eumque  toto  desiderio  amplectantur  ut  ad 
gaudia  illorum  perveniant,  quos  tam  tideliter  imi- 
tantur.  Quod  vero  aliam  formam  nec  in  his  nec  in 
illis  vides  :  hoc  est  quod  multa  secreta  in  beatis 
spiritibus  sunt,  quae  homini  manifestanda  non 
sunt  quoniam  quandiii  ipse  mortalis  existit,  ea 
quae  ccelestia  sunt  perfecte  discernere  non  poterit. 
Sed  hae  acies  omnes  ut  audis  in  omni  genere 
musicalium  sonorum  mirificis  modulationibus  mi- 
rabilia  resonant,  quae  Deus  in  beatis  animabus 
operatur  per  quae  Deum  magnifice  gloriticant,  quia 
beati  spiritus  in  virtute  Dei  maxima  gaudia  in- 
enarrabilibus  sonis  per  opera  mirabilium  illorum  in 
Cffilestibus    proferunl,    quae   Deus     in    sanctis    suis 


441 


SCIVIAS.  —  LIB.  II,  VISIO  I. 


442 


perficit,  per  qiiae  ipsi  Deum  gloriosissime  magnifi- 
caiit,  uhi  eam  in  profunditate  sanctitalis  exquirunt 
laetantes  in  gaudio  salutis  quemadmodum  et  David 
servus  meus  inspector  supernorum  secretorum  testa- 
tur  dicens  :  Vox  exsultationis  et  salutis  in  taberna- 
culis  justorum  {Psal.  cxvii).  Qiiod  dicitur  :  Sonus 
laetitise  et  prosperitatis  illius  quod  caro  conculcatur 
et  spiritus  erigitur,  cum  iudeficiente  salute  cognosci- 
tur  in  liabitationibus  illorum  qui  injustitiam  ahji- 
ciunt  et  justitiam  operantur,  cum  suggerente  dia- 
bolo  id  quod  malum  est  facere  possent;  sed  divina 
inspiralione  id  quod  bonum  est  perficiunt.  Quid 
hoc?    Homo    frequenter    indecentem    exsultationem 


A  in  se  ostendit  :  cum  peccatum  perfecerit  quod  per- 
ficere  inconvcnienter  concupivit,  sed  salutem  ibi 
noTi  habet,  quia  hoc  fecit  quod  divino  prtBcepto 
contrarium  fiiit.  Ille  aiitem  tripudinm  exsulta- 
tionis  cum  prosperitate  verae  salutis  habebit; 
qui  bonum  quod  ardenter  desideravit  strenue 
complet,  mansionem  illorum  dum  in  corpore 
habitat  amans  qiii  viam  verit  itis  currentcs  errorem 
niendacii  declinaverunt.  [Jnde  quicunque  scientiam 
in  Spiritu  sancto,  et  pennas  in  tide  liabet,  iste  ad- 
monitionem  meam  non  parvipendat,  sed  eam  in 
gustu  anima;    suee    amplectendo    percipiat.    Amen. 


LIBER  SEGUNDUS. 
VISIO  PRIMA. 

SuMMAKiuM.  —  De  omnipotenlia  Dei.  Verba  Job  ad  eamdem  rem.  Quod  Verbiim  ante  et  post  assumptam 
humanilatem  indrcisibiliter  et  asternaliter  apud  Patrem  est.  Quarc  Filius  Dei  dicilur  Verbuvi.  Quod  vir- 
tute  Verbi  Dei  omnis  creatura  suscitata  est  et  fiomo  revixit  in  salvatione.  Quod  incomprehensibilis  poteniia 
Dei  mundum  fabricavit  et  diversas  species  eduxit.  Quod  crealis  aliis  creaturis^  homo  de  limo  terrge  crea- 
tus  esl.  Quod  Adam  dulci  prsecepto  clarissimx  obedientise  accepto,  consitiunle  diabolo  non  obedivit.  Quod 
Abraham,  Isauc  et  Jacob  et  alii  prophetx  mundi  tenebras  significationibus  suis  repercusserunt.  Quod 
praEcipuus  propheta  Joannes  miraculis  coruscans  Filium  Dei  praemonslravit .  Quod  Verbo  Dei  incarnato, 
illud  magnum  el  antiquum  consilium  visum  est.  Quod  homo  secreta  Dei  non  debet  plus  scrutari  quam 
ipse  vult  manifeslare.  Quod  Filius  Deinalus  in  mundo  morte  sua  diabolum  siiperavit,  et  electos  ad  hee- 
redilalem  suam  reduxit.  Verba  Oseas  de  eadem  re.  Quod  corpus  Filii  Dei  in  sepulcro  per  triduum  jacens 
resurrexit,  et  homini  vis  veritatis  de  morte  ad  vitam  ostensa  est.  Quod  Vilius  Dei  a  morte  resurgens,  di- 
scipulis  suis  frequenter  ad  corroborandum  eos  apparuit.  Quod  Filio  Dei  ascendente  ad  Patrem,  sponsa 
ejus  diversis  ornamentis  fundata  est. 


I  Et  ego  homo  litteras  non  callens  more  fortium 
leonum,  nec  docta  ex  infusione  illorum,  sed  ma- 
nens  in  mollitie,  fragilis  costa,  imbuta  mystico  spi- 
ramine  :  vidi  quasi  lucidissimum  ignem  incompre- 
hensibilem,   inexstinguibilem,   totum   viventem,    to- 

||  tumque  vitam  existentem,  in  se  autem  flammam 
aerei  coloris  habentem,  quae  leni  flatu  ardenler 
flagrabat;  et  quaj  idem  lucido  igni  ita  inseparabi- 
Hter  haerebat  ut  in  homine  hserent  viscera.  Et  vidi 
quod  illa  flamma  fulminans  incanduit,  et  ecce  ob- 
scurus  aer  et  rotundus  multifique  magnitudinis  re- 
pente  exortus  est,  super  quem  ipsa  flamma  quosdam 
ictus  dedit,  toties    ab  eo  scintillam  educens   donec 

i  aer  ad  perfectum  deductus  est  et  ita  ccelum  et  terra 
resplenduerunt  plena  institutione.  Deinde  etiam  ea- 
dem  flamma  in  igne  et  ardore  illo  extendit  se  ad 
parvam    glebam    limosae   terrse  jacentem   in  fundo 

I  aeris  eam  calefaciens,  ita  quod  carneni  et  sangui- 
nem  effecit,  earaque  spiravit  ita  quod  iu  animam 
viventem  effecta  est.  Quo  facto,  ille  lucidus  ignis 
praebuit  per  eamdem   tlammam  leni  flatu  ardenter 

li   flagrautem    ipsi    homini  candidissimum   florem    in 

[  flamma  pendentem  ut  ros  pendet  in  gramine,  cu- 
jus  quidem  odorem  homo  naribus  sensit,  sed  gustu 
oris  non  libavit,  nec  manibus  attrectavit,  hoc  modo 
se  avertens  atque  cadens  in  densissimas  tenebras 
ex  quibus    se  erigere    non  valuit.   Tenebrse  autem 


B  illse  in  illo  aere  magis  ac  magis  se  dilatando  cre- 
verunt.  Tunc  tres  niagnae  stellae  in  fulgore  suo  sibi 
cohaerentes  in  tenebris  illis  apparuerunt,  post  quas 
et  alise  multae  tam  parvae  quam  magnae  jilurimo 
splendore  fulgentes,'ac  deinde  quaedam  raaxima  stel- 
la  mira  claritate  radians  et  fulgorem  suum  ad  prae- 
dictam  tlammam  dirigens.  Sed  et  in  terra  quidam 
fulgor  velut  aurora  apparuit  ;  cui  superior  flamma 
mirai)iliter  infusa  est,  non  tamen  a  supradiclo  lu- 
cido  igne  separata  et  in  illo  fulgore  aurorse  maxi- 
ma  voiiintas  accensa  est.  Cumque  accensionem  vo- 
luntalis  hujus  diligentius  considerare  veliem,  in  hac 
visione  secretum  sigillum  mihi  appositum  est,  au- 
divique  vocem  ex  alto  mihi  dicentem  :  De  hoc  my- 
sterio  non  poteris  quidquam  amplius  videre,  nisi 
ut  tibi  propter  miraciilum  credendi  conceditur.  Vi- 
dique  de  eodem  fulgore  aurora;  splendidissimum 
hominem  egredientem  ,  qiii  claritatera  suam  ad 
praedictas  tenebras  effudit  et  ab  eis  reverberatus 
est,  et  in  ruborem  sangiiinis  et  in  pallorem  albedi- 
nis  conversus  tanta  fortitudine  tenebras  percussit 
ut  homo  ille  qui  in  eis  jacebat  attractu  illo  appa- 
rens  fulgeret,  atque  ita  erectus  exiret.  Et  sic  splen- 
didus  ille  homo  qui  de  aurora  egressus  est,  in  tanta 
claritate  apparens  ultraquam  humana  lingua  etfari 
possit,  in  eminentissimam  altitudinem  innumerabi- 
lis    gloriae  tetendit,    ubi   in  pleniludine  omnimodae 


C 


4i3 


S.  HILDEGARDIS 


444 


ubertalis    et  odoris  maRnilice    radiabat.    Et  audivi  A  quasi  in    prsecepto  quserens,   quia   discretionem  in 


ex  pra'lato  vi\enle  igue  voceni  mihi  dicenteni  :  Tu 
qusB  es  IVagilis  terra  et  in  nomine  femineo  indocta 
in  omni  doctrina  carnalium  magislrorum,  scilicet 
legere  iilteras  secutidum  intelligeriMam  lilteratorum, 
sed  tantum  tacta  lumiue  nieo  quod  langit  te  inte- 
rias  cura  incendio  ut  sol  ardeus,  clama  et  enarra 
ac  scribe  haec  mysteria  mea  quae  vides  et  audis  ia 
n)ystica  visione.  Noli  ergo  esse  timida,  sed  dic  ea 
qus  intelligis  in  spiritu  quemadmodum  ea  loquor 
per  te,  quatenus  iili  veiecundia  teneantur  qui  po- 
pulo  meo  deberent  viam  rectitudinis  ostendere,  sed 
ex  perversilate  tnorum  suorum  recusant  nperte  ju- 
stitiam  (|uam  noveruut  dicere,  nolentes  absliuere  a 
malis  desideriis  suis  quse  illis  ita  adhaereut  quasi 
ipsis  dominentur,  facientia  eos  fugere  afacie  Domini 
et  erubescere  loqui  veritatem.  Unde,  o  pusilia,  animo 
quse  itilerius  es  docta  mystica  inspiratione  quamvis 
suppressa  sis  per  virilem  formam  propter  prajvari- 
tionem  Evi«;  dic  tatnen  igneum  opus  quod  tibi 
demonstratur  certissima  visione.  Vivens  enim  Deus 
qui  cuncta  per  Verbiim  suum  creavit,  per  idem 
Verbum  incarnatum  miseratn  humanam  creaturam 
quae  se  demersat  in  tenebras,  ad  fidelem  salvatio- 
nem  reduxit.  Quid  hoc?  Nam  ille  hicidissimus  ignis 
quera  vides,  designat  omnipotentetn  et  viveutem 
Deutn  qui  in  clarissima  serenitale  sua  tuinquam  ulla 
iniquitate  olFuscatur  incomprehensibilis  manens, 
quia  uulla  divisione  dividi  potest,  aut  initio  aut  line 


B 


rationalitate  habet,  IJnde  etiam  hotno  similitudinem 
co-li  et  terrai  in  se  contiuet.  Quomodo?  Ipse  habet 
circulum  in  quo  apparet  perspicuitas,  spiraculum  et 
ratiotialitas,  velut  in  ccelo  notantur  luminaria;  ha- 
bet  spiritum  per  omnem  sensum  et  molum  celeriter 
meautem,  ut  aer  volalilia  etiam  liumoris  recepta- 
culum  in  quo  notatur  humiditas,  apparet  germina- 
tio  ac  parturilio,  sicut  in  terra  virentia,  fructiii- 
cantia  et  animalia.  Quid  hoc'i'  0  liomo,  tu  tolus 
es  in  omni  creatura  et  oblivisceris  Creatoris  tui; 
et  subjecta  tibi  creatura  obedit  ei  sicut  illi  consti- 
tutum  est,  et  tu  praecepla  illius  tratisgrederis. 

Sed  vides  quod  idem  igtiis  iu  se  naminam  acrei 
coloris  habet,  quae  leni  tlatu  ardenter  llagrat  el  quae  ei- 
dem  lucido  igni  ita  inseparabiliterinest  ut  in  homine 
sunt  viscera,  quod  est  in  a>ternitate  ante  tempora 
constitutaA  creaturae  inlinitum  Verbum,  quod  in  ar- 
dore  charitatis  sub  decursum  labentium  temporum 
mirabiliter  sine  sorde  et  gravamine  peccati  per 
virtutem  suavitatis  Spiritus  saucti  in  aurora  beatae 
virgiuitatis  erat  incaruandum,  ita  tamen  ut  sicut 
atite  susceptam  carnem  iudivisibiliter  fuit  iu  Patre, 
sic  etiam  post  assumptam  humanitatem  insepara- 
biliter  in  eo  maneret,  quoniam  ut  homo  non  est  abs- 
que  vitali  tactu  in  via  pracordiorum,  sic  a  Patre 
non  erat  omnino  separandum  ejus  vitale  Verbum. 
Et  quare  dicitur  Verbum?  Quia  ut  per  locale  vor- 
bum  quod  in  terreno  pulvere   hominis  transitorium 


aut  ulla  scintilla  scientia?  creaturae  suae  comprehen-  ^  est,    prudenter  intelliguntur    jussa    pracceptoris  ab 


di  sicuti  est  et  exstinguibilis  exsistens,  quoniam  ipse 
est  illa  plenitudo  quam  nunquam  ullus  tinis  tetigit 
ac  totus  vivens,  quia  nuila  omuino  res  ipsi  abscon- 
sa  est  qiiam  nesciat,  totiisque  vita  existeus,  qiio- 
niam  otnne  quod  vivit  ab  ipso  vivere  sumit,  secuu- 
dura  quod  Job  per  me  inspiratus  ostendit,  dicens  : 
Quis  ifjnoraf  quod  omnia  hxc  manus  Domini  feceril 
in  cujus  manu  est  anima  omnis  viven/is  et  spiritus  uni- 
versae  carnis  hominis  (Job.  xn).  Quid  hoc?  Nulla 
creatura  tam  hebes  est  in  aatura  sua  quae  vicissi- 
tudinem  plenitudinis  suae  in  illis  causis  ignoret,  ia 
quibus  fructuosa  consistit.  Quomodo?  Ccelura  habet 
lucem,  lux  aerem,  aer  volatilia  et  terra  nutrit  vi- 
rentia,    virentia    fnictum,     fructus    animalia;    quae 


iis  qui  sciunt  et  praevident  jussionem  praecipientis  ; 
ita  etiam  per  illocale  verbum  quod  per  inexstingui- 
bilem  vitam  quiP  vivit  in  aeternitale  intransitorium 
est,  vere  cognoscitur  vis  patris  a  diversis  creaturis 
mundi  ipsum  sentientibus  et  intelligentibus  in  orlu 
quo  creatae  sunt,  atque  ut  per  ofliciale  verbum  po- 
testas  et  honor  scitur  hominis;  sic  etiam  per  divi- 
num  Verbum  satictitas  et  bonitas  resplendet  Patris. 
Quod  autem  vides  quomodo  flamma  illa  fultniuans 
incandet  :  hoc  est  quod  Verbum  Dei  virtutem  suam 
quasi  exardescens  ostendit,  cum  per  ipsum  omnis 
creatura  condita  est,  et  quasi  incanduit,  cum  in  au- 
rora  et  candore  virginitalis  incarnatum  est,  et  ex 
eo  stillaverant  omnes   virtutes    in   agnitione    Dei  : 


omnia  testantur  quod  ea    posuit  fortissima   manus,  D  cum  homo   revixit  in  animarum  salvatione.   Sed   et 


id  est  maxima  potentia  Dominatoris  cunctorum, 
qui  omnia  in  possibilitate  virtutis  sua',  ita  operatus 
est  quod  eis  nihil  deest  in  usibus  suis,  et  iti  omni- 
potentia  ejusdem  fabricatoris  est  motio  cunclorum 
viventium  et  terrestrium,  ut  pecorum  terram  in  ter- 
renis  quaerentium  nec  ralionalitatem  spiraculi  Dei 
in  96  habentium,  et  excitatio  spirituum  qui  huma- 
nam  carnem  inha.bilant,  in  (juibus  est  ralionalitas, 
discretio  ct  sapientia.  Qiiomodo?  Anima  circuit  in 
terrenis  causis  laboratis  in  miiilis  varietatibus  se- 
ciindum  quod  carnales  mores  expostulant.  Spiritus 
vero  erigit  se  in  duobus  modis,  videlicet  suspirium, 
gemiturn  et  dcsid<!rium  ad  Deum  habens,  aut  Do- 
minum  et  i-egimern  et  optioaem   in  diversis   rebus 


obscurus  aer  et  rotundus  multajque  magnitudinis 
repente  exortus  est,  qiii  est  instrumentum  eorum 
in  obscuritate  imperfectionis,  scilicet  nondum  illu- 
stratum  plenitudine  creaturarum,  et  rotundum  est, 
quia  sub  incomprehensibili  potentia  Dei  est,  divini- 
tate  nusquam  abseute ,  ipsiim  tamen  in  maxima 
potestate  Dei  surgens  quasi  in  ictu  oculi  in  super- 
na  voluntate  elevatum,  super  quod  ipsa  Ilamma  vel- 
ut  faber  quosdam  ictus  dedit  toties  ab  eo  scintil- 
lam  eduoens,  donec  idem  aer  ad  perfectum  dedu- 
ctus  est,  quia  ccelum  et  terra  resplenduerunt  plena 
institutione,  quando  ille  qui  excellit  universam  crea- 
turam  superniim  Verbum  in  creatione  creatura- 
rum  servitutem  tenentium  virtutem  tortitudinis  suae 


44b 


SCIVIAS.  —  LIB.  II,  VISIO  I. 


446 


ostendit  ab  instrumento  suo,  diversas  species  crea-  A 
turarum  lucentes  in  mirabili  orlu  conditionis  eorum 
educens,ut  faber  formas  suas  ex  eere  competenter 
excudit,  nsque  dum  eaidem  creaturffi  in  pulchrilu- 
dine  plenitudinis  suse  elfulserunt;  sursum  et  deor- 
sum  decorem  et  stabilimentum  perfectse  creationis 
sua^  habeules,  quia  superiora  resplenduerunt  ab 
inferioribus,  et  inferiora  a  superioribus. 

Quod  autem  deinde  eadem  tlamma  in  igne  et  ar- 
dore  illo  se  extendit  ad  p.irvam  glebam  limosffi  ter- 
rsR,  jacentem  in  fundo  aeris:  hoc  est  quod,  creatis 
aliis  creaturis,  Verbum  Dei  in  forti  voiuntate  Patris 
et  in  amore  superna-  suavitatis  Spiritus  sancti  in- 
spexit  fragilem  materiam  muilis  et  tenerse  fragili- 
tatis  humanitalis  omnium  tam  malorum  quam  bo-  „ 
norum  procreandorum  hominum  in  imo  insensibi- 
litatis  et  ponderositatis  sua^  detentam,  et  nec  dum 
efficaci  et  vitali  tlalu  excitatam,  eam  fovens  et  ca- 
lefaciens  carnem  et  sanguinem  efticit  in  virtnte 
calorem  ei  infundens,  quoniam  terra  est  carnalis 
materia  hominis  nutriens  eum  fructu  suo,  sicut 
mater  lacte  filios  suos,  eamque  aspiravit  Deus  ita 
quod  homo  in  animam  viventem  etfecta  est,  quia 
ipsam  per  supernam  virtutem  excitavit  atque  iu 
anima  et  corpore  discernentem  hominem  mirabili- 
ter  ex  ea  eduxit. 

Quo  facto,  ille  lucidus  ignis  praebuit  per  illam 
flammam  leni  flatu  ardenter  flagrantem,  ipsi  homini 
caudidissimum  florem  iu  tlamma  illa  peudentem 
ut  ros  pendet  in  gramine,  quoniam  creato  Adam  Q 
Pater  qui  lucidissima  lux  est,  dedit  per  Verbum 
suum  in  Spiritu  sancto  ipsi  Adfe  dulce  prseceptum 
clarissimee  obedientise  adhaerentis  ipsi  Verbo  in 
muUo  inbre  frmctuosse  virtutis,  quia  per  ipsum 
Verbum  suavissimus  humor  sanctitatis  a  Patre  in 
Spiritu  sancto  stillavit  faciens  maximum  et  pluri- 
mum  fructum  sicut  purus  humor  super  gramen 
descendens  illud  ad  multum  germen  fecundat. 
Cujus  quidem  odorem  homo  naribus  sensit,  sed 
gustu  oris  non  libavit,  nec  moribus  attrectavit,  quo- 
niam  ipse  praiceptum  legis  cum  inteiligcntia  sa- 
pientise  quasi  naribus  attraxit,  sed  vim  illius  inti- 
ma^  perfectionis  in  os  perfecte  non  intromisit  nec 
opere  manuum  in  pienitudine  beatitudinis  adimple- 
vil,  hoc  modo  se  avertens  atque  cadens  in  densissi- 
mas  tenebras  ex  quibus  se  erigere  non  valuit,  quia 
divino  praecepto  suggerente  diabolo  terga  dedit  in 
barathrum  mortis  corruens,  quia  Deum  non  in  fide 
nec  in  opere  exquisivit.  Unde  ad  veram  cognitio- 
nem  ejus  peccatis  gravatus  surgere  non  potuit,  do- 
nec  ille  veuit  qui  Patri  suo  pleniter  sine  peccato 
obedivit.  Sed  tenebrae  illse  in  illo  aere  magis  ac 
magis  se  dilatando  creverunt :  potestas  mortis  in 
mundo  semper  in  latitudine  vitiorum  sumpsit  in- 
crementum  scientia  hominis  se  movente  in  diver- 
sitatem  muitiplicium  vitiorum  et  fetenlium  pecca- 
torum  per  errorem  emergentium.  Quod  autem  tres 
magnae    stellae    in    fulgore    suo    sibi  cohajrentes   in 


illis  tenebris  apparuerunt,  post  quas  aliae  multae 
tam  parvffi  quam  magnaj  plurimo  splendore  ful- 
gentes :  ha^c  sunt  in  figuratione  superna?  Trinitatis 
magna  luminaria,  videlicet  Abraham,  Isaac  et  Jacob 
tam  fideli  opere  quam  carnis  conjunctione  se  mu- 
tuo  complectentes  mundique  tenebr.is  annuntiatio- 
nibus  suis  repercutientes,  et  eos  subsequentes  alii 
quamplurimi  prophetae  majores  et  minores  in  ma- 
gnis  et  admirandis  miraculis  radiautes.  Deinde  vero 
apparens  quaedam  maxima  stella  mira  claritate 
micanset  fulgorem  suumad  pra?dictamflammam  diri- 
gens,  illa  est  praecipuus  propheta  Joannes  scilicet 
Baptista  tidelissimo  et  clarissimo  opere  in  niagna- 
libus  coruscaus,  et  in  eis  verum  Verbura,  id  esl  Dei 
Filium  demoastrans,  quia  iniquitati  non  cessit, 
sed  eam  in  operibus  justitiae  strenue  et  fortiter 
calcavit. 

Sed  quod  in  terra  illa  fulgor  velut  aurora  apparet, 
cui  superior  flamma  mirabiliter  infusa  est ;  non 
tamen  a  supradicto  lucido  igne  separata :  hoc  est 
quod  Deus  in  loco  generabilium  rerum  magnum 
splendorem  rutilantis  lumiuis  plantavit,  in  illum 
Verbum  suum  perfecta  voluntate  mittens  non  tamen 
ab  eo  separatum,  sed  dedit  ipsum,  copiosum  fru- 
ctum,  atque  eduxit  ipsum,  magnum  fontem  ex  quo 
omne  fidele  guttur  bibens  ultra  siti  uou  arescit. 
Uude  et  in  illo  fulgore  aurorae  maxima  voluntas 
accensa  est,  quia  in  claritate  rubentis  screnitatis 
virtus  magni  et  autiqui  consilii  coguita  est,  ita  quod 
omnes  proemissae  legiones  et  ccelestium  spirituum 
acies  hoc  in  lucidissima  felicitate  admiratae  sunt. 
Sed  tu,  0  homo,  dum  eminentiam  consilii  hujus  hu- 
mano  more  plenius  scire  desideras,  claustrum  oc- 
cultationis  tibi  opponitur,  quoniam  secreta  Dei  non 
debes  plus  scrutari  quam  propter  amorem  tideli- 
ter  credentium  divinae  majestati   placet   manifestari. 

Quod  autem  vides  de  fulgore  auroraj  splendidis- 
simum  hominem  egredientem,  qui  claritatem  suam 
ad  tenebras  etfudit  et  ab  eis  reverberatur,  qui  in 
ruborem  sanguinis  et  in  palloiem  albedinis  couver- 
sus  tanta  fortitudine  tenebras  illas  repercussit,  ut 
homo  ille  qui  in  eis  jacebat  ipso  attactu  apparens 
fulgeret  atque  ita  erectus  exiret:  hoc  desiguat  Dei 
Verbum  in  candore  intemerata?  virginitatis  inviola- 
biliter  incarnatum,  et  sine  dolore  natum,  nec  tamen 
a  Patre  separatum.  Quomodo?  Cum  Filius  Dei  na- 
tus  est  in  mundo  ex  matre:  apparuit  in  coelo  in 
Patre,  unde  et  angeli  mox  contremuerunt  et  exsul- 
tantes  mellifluas  laudes  concinuerunt.  Qui  Filius 
Dei  siue  macula  peccati  iu  saeculo  conversatus  lu- 
cidissimam  beatitudinis  et  salvationis  doctrinam  iii 
tenebras  infidelitatis  emisit,  sed  ab  incredulo  po- 
pulo  abjectus,  atque  ad  passiouem  ductus  roseum 
sanguinem  siium  fudit  et  caliginem  mortis  corpora- 
liler  gustavit.  Ex  quo  diabolum  superans  ex  infer- 
no  electos  suos  qui  in  eo  detenti  et  prostrati  fue- 
rant  liberavit,  atque  eos  tactu  redemptionis  suae  ad 
haereditatem  ipsorum    quam   in    Adam    perdiderant 


U7 


S.  HILDEGARDIS 


418 


misericordiler    reduxit.     Qui    dum  in    haereditalem  A  Unde  etiam  ad  confusionem  tuara  ero  morsus  iuus, 


snam  pervenerunt,  excitala  suut  t\  mpana  et  ci- 
th.»r;t'  omnisque  musicorum  concentus  inuumera- 
biii  decore,  quia  homo  qui  in  perditione  jacuerat, 
jam  in  beatitudine  erectus  mortem  superna  virlute 
liberatus  evaserat,  ut  per  servum  meum  Osee  lo- 
culus  sum  :  Colligala  est  iniquitas  Ephraim,  ahs- 
conditum  peccatuin  ejus  :  dolores  parturientis  venient 
ei,ipse  ftliu^  non  sapiens.  Xunc  enim  noii  stabit  in 
contritione  filiorum.  De  manu  mortis  liberabo  eos,  de 
morte  redimam  eos.  Ero  mors  tua,  o  mors,  ero  mor- 
sus  tuus,  inferne  [Ose.  xui).  Quid  hoc?  In  efticacia 
ligaturai  alligata  est  perversilas  nequitioe  diaboli  ut 
a  zelo  furoris  Dei  non  mereatur  solvi,  quia  nun- 
quam  iilum  recta  cogitantem  vidit,  sic  neque  eum 
aspiciunt  qni  Deum  tideliter  timent.  Nam  se  semper 
elevat  contra  Deum,  se  Deum  esse  dicens,  semper 
errans  contra  Deum,  et  propter  ipsum  noiuini 
Christiauo  contradicens.  Et  ideo  malitia  ipsius  ita 
profundata  est  ut  nuUa  medicina  reparationis  pec- 
catum  ejus  quod  in  contemptibilissima  supeibia 
impie  commisit,  in  salvatione  digniim  sit,  unde  et 
ipse  erit  in  perduratione  doloris  sicut  parturiens 
in  aflliclione  desperationis  quae  diftidit  qiiod  in  aper- 
tione  uteri  sui  vivere  nou  possit.  .Num  ha-c  iufeli- 
citas  semper  super  eum  mauebit  quud  a  beatitudine 
ejeclus  est,  quia  filiorum  sapientia  fugit  ab  eo  qni 
ad  se  non  revertitur,  sicut  tilius  prodigus  ad  se  re- 
ver?us  de  iniquilate  sua  ad  patrem  suum  rediit. 
Quapropter  nunquam  conlidet  in  contritione  illa 
qua  iiiii  salvatiouis  in  superni  lilii  morte  mortem 
ssevissimae  iniquitatis  conterunt,  quam  ipse  calli- 
dus  serpens  ebullire  fecit  cum  primo  homini  dolo- 
sitatem  quam  homo  nesciebat  suggessit.  Sed  quia 
lilii  Salvatoris  venenum  funestissimum  suggestionis 
contemnunt  et  ad  salutem  suam  respicuiut,  de 
servitute  idolorum  liberabo  eos,  de  servitiite,  in- 
quam,  idoiorum  quae  fallaciam  in  potestate  perdi- 
tionis  habent  et  in  quibus  intideles  honorem  Crea- 
toris  sui  cominutant,  se  in  laqueum  diaboli  invol- 
ventes  et  opera  sua  secundum  voluntatem  illius 
perlicientes.  Et  ideo  animas  illorum  qui  me  colunt, 
animas  sciiicet  sanctorum  et  justorum  ab  infernali 
poena   redimam,    quoniam   nullus  hominum  poterit 


B 


inferne,  cum  potestas  mea  in  magna  virtute  tibi 
spolia  illa  detrahet  quae  frauduleuter  rapuisti;  ita 
utettu,  0  mors,  juste  despoliata,  nunquam  deinceps 
plena  in  divitiis  tuis  appareas,  sed  vuhieribus  con- 
fossa  et  in  fo^ditate  prostrata  jacens,  confusionem 
tuam  in  perpetuum  reportes. 

Sed  ut  vides  illo  lucente  homine  qui  de  aurora 
egressus  est  in  tanta  claritate  apparente  ullra 
quam  humana  lingua  ellari  possit,  demoiistratur 
quod  augustissimum  corpus  Filii  Dei  ex  speciosis- 
sima  Virgine  natum  et  per  triduuin  iu  sepulcro  re- 
condiluu),  ad  insinuandum  quod  tres  persona>  sunt 
in  una  divinitate,  paterna  claritas  infulsit,  atque 
ita  Spiritum  recepit,  et  in  fulgentissima  immortali- 
tate  resurrexit  quam  nullus  hominum  cogitatione 
aut  vorbo  explicare  poterit.  Quem  et  Pater  nuda- 
tis  vulneribus,  coelestibus  choris  ostendit,  dicens: 
Hic  est  Filius  meus  dilectus  (Matth.  iii),  quem  misi 
ut  moreretur  pro  populo :  Ob  quam  rem  supra  hu- 
maniiui  intellectum  innumerabile  gaudium  in  ipsis 
iunovatiim  est  quia  ca>ca  oblivio  qua  Deus  ne- 
sciebatur  sic  depressa  est  ut  rationalitas  hominis 
quae  suadenle  diabolo  prostrata  jacebat,  ad  agni- 
tionem  Dei  elevata  sit,  quoniam  per  summam  beati- 
tudinem  liomini  via  veritatis  ostensa  est,  in  qua 
de  morte  ad  vitam  reductus  est.  Sed  secundum 
hoc  ut  filii  Israel  ex  /Egypto  liberati  per  quadra- 
ginta  annos  desertum  transeuntes,  in  terram  lac  et 
Q  inel  Uuentem  perveneriint,  ita  Filius  Dei  a  morte 
resurgens  per  quadraginta  dies  discipulis  suis  cum 
beatis  feminis  quae  post  ipsum  su.spirabant  et  ma- 
gno  desiderio  videre  desiderabanl,  se  benigne 
ostendit,  ad  eas  in  fide  conlirmandas,  ne  dubila- 
rent,  dicentes:  Nos  non  vidimus  Dominum :  ideo 
credere  non  possumus  quod  ipse  sit  noslra  salus, 
sed  frequenter  manifestavit  se  illis,  ad  corrobo- 
randos  ipsos  ne  caderent. 

Quod  vero  in  eminentissimam  altitudinem  imnume- 
rabilis  gloriae  tetendit  ubi  in  plenitudine  omnimodae 
ubertatis  et  odoris  mirilice  radiat:  hoc  est  quod 
idem  Filius  Dei  asceudit  ad  Patrem  cui  una  cum 
Filio  et  Spiritu  sancto  eminentissima  et  praecellen- 
tissima   altitudo  inenarrabilis  gaudii  et   laelitiae  est. 


erui  a    vinculis  diaboli   in  quibus   durissima  morte  1)  ubi    idem    Filius    in    abundanlia    pr;cfulgentissimaj 


propter  prajvaricalionem  praeceptorum  Dei  vinctus 
est,  nisi  in  redemptione  illius  qui  electos  suos  pro- 
prio  sanguine  redempturus  est.  Ubi  ad  internecio- 
nem  te,  o  mors,  interficiam,  quia  in  quo  te  vivere 
putas,  hoc  tibi  extraham,  ita  quod  inutile  cadaver 
vocaberis,  quoniam  in  forlissimis  viribus  tuis  pro- 
strata  jacebis,  sicut  et  corpus  quod  ab  anima  dese- 
ritiir  omnino  ad  interilum  prosternitur.  Nam  fons 
aqu£e  vivae  te  suifocabit,  cum  felices  anima;  per  no- 
vum  hominem  qui  venenosee  deceplionis  insons  erit 
misericorditer    in     superna    beatitudine    rapientur. 


sanciitatis  et  beatitudinis  lidelibus  suis  gloriose 
apparet ;  qui  ipsum  puro  et  simplici  corde  verura 
Deura  et  hominen  esse  credunt.  Nam  etiam  lunc 
nova  sponsa  ejusdem  agni  illi  pracsentala  est  ia 
diversis  oruamentis  quibiis  ornanda  est  in  omni 
genere  virtutum  fortissimi  certaminis  totius  fidelis 
populi;  qui  contra  callidum  serpentem  pugnaturi 
sunt.  Sed  qiii  vigilantibus  ocuiis  videt,  et  atlentis 
auribus  audit,  hic  myslicis  verbis  meis  quai  de 
me  vivenle  emanant,  osculum  praebeat  amplexio- 
nis. 


449 


SCIVIAS.  —  LIB.  11,  VISIO  II. 


450 


VISIO  SECUNDA. 

SuMMARiuM.  —  De  sensu  mysteriorwn  Dei.  De  tribus  personis.  Quod  homo  nunquam,  obliviscatur  unum 
Deum  in  tribus  personis  ardenter  invocare.  De  iribus  viribus  lapidis.  Joannes  de  cfiaritate  Dei.  De  tri- 
bus  causis  humani  Verbi.  De  tribus  viribusjlatnmse.  Verba  Salomonis.  De  unitaie  essenliae. 


Deinde  vidi  splendidissimam  lucem  et  in  ipsa 
sapphirini  coloris  speciem  hominis  quai  tota  sua- 
vissimo  rutilante  igne  flagrabat,  et  illa  splendida 
lux  perfudit  universum  illum  rulilantem  ignom,  et 
ille  rutilans  ignis  totam  illam  si^lendentem  lucem. 
et  illa  splendidissima  lux  et  rutilans  ignis  totam 
hominis  speciem,  unum  lumen  una  virtute  et  po- 
tentia  existentes.  Et  iterum  audivi  viventem  illam 
lucem  mihi  diceulem  :  Hic  est  sensus  inysteriorum 
Dei,  ut  discrete  cernatur  et  intelligatur  qute  sit  ple- 
niludo  illa  quse  sine  ortu  est  et  cui  niliil  deest, 
qua^  potentissima  virtute  plantavit  omnes  rivulos 
fortium.  Natn  si  Dominus  vacuus  esset  propria  vir- 
tuto,  quid  tunc  esset  opus  ejus?  Certe  vanuni,  ideo- 
que  in  perfecto  opere  cernitur  quis  artifex  ejus 
sit.  Quapropter  vides  splendidissimam  lucem  quai 
sinc  orlu  est,  et  cui  nihil  deesse  potest;  quaj  desi- 
gnat  Patrem,  et  in  ipsa  sapphirini  coloris  specie 
hominis  sine  omni  macula  imperfectionis  invidiae  ei 
iniquitatis  declarat  Filium,  anle  tempora  secundum 
divinitatera  a  Patre  genitum,  sod  post  in  tempore 
secundum  humanitatem  in  mundo  incarnatum. 
Quse  tota  suavissimo  rutilante  igne  tlagrat,  qui 
ignis  sine  tactu  ullius  aridee  et  tenebrosa^  mortali- 
tatis  demonstrat  Spiritum  sanctum  de  quo  idem 
Unigenitus  Dei  secundum  carnem  conceptus  et  de 
virgine  temporaliter  natus,  lumen  vera?  claritatis 
mnndo  infudit.  Sed  quod  illa  spendida  lux  perfun  ■ 
dit  universum  illum  rutilanlem  ignem,  et  ille  ruti- 
lans  ignis  totam  illam  splendentem  lucem  ac  splen- 
dida  lux  rutilans  ignis  totam  speciem  hominis, 
lumen  unum  in  una  virtute  et  potestate  existentes  : 
hoc  est  quia  Pater  qui  summa  aequitas,  sed  non 
sine  Filio  nec  Spiritu  sancto  est,  et  Spiritus  sanctus 
qui  accensor  cordium  fidelium,  sed  non  sine  Patre 
et  Filio,  et  Filius  qui  est  plenitudo  virlutis,  sed  non 
sine  Patre  et  Spiritu  sancto,  in  majestate  divinitatis 
inseparabiles  sunt,  quoniam  Pater  non  est  sine 
Filio,  nec  Filius  sine  Patre,  nec  Pater  et  Filius 
sine  Spiritu  sancto,  nec  Spiritus  sanctus  sine  ipsis, 
et  hae  tres  personae  Deus  unus  in  una  intcgra  divi- 
nitate  majestatis  existunt  :  et  unitas  Divinitatis  in 
eisdem  tribus  personis  inseparabilis  vigens,  quia 
Divinitas  scindi  non  potest,  sed  ipsa  absque  ulla 
mutabilitate  inviolabilis  semper  manet,  sed  el  Pater 
declaratur  per  Filium,  Filius  per  ortum  creatura- 
rum,  et  Spiritus  sanctus  per  eumdem  Filium  in- 
carnatum.  Quomodo?  Pater  est  qui  ante  saecula 
genuit  Filium;  Filius,  per  quem  omnia  a  Patrc 
facta  sunt  in  initio  creaturarum,  et  Spiritus  san- 
ctus,  qui  in   specie  columbse  apparuit  in  baptismate 


A  Filii  Dei  in  line  temporum.  Unde  nunquam  oblivi- 
scatur  homo  me  solum  Deum  in  his  tribus  personis 
invocare ;  quia  eas  propterea  ostendi  homini  ut 
homo  tanto  strictius  in  amore  meo  ardeat,  cum 
proptor  amorom  ejus  misi  proprium  Filium  in 
mundum  quemadmodum  Joannes  dilectus  meus 
protestatur,  dicens  :  In  hoc  apparuit  charitas  Dei 
in  nobis  quoniam  Filium  suum  Unigenitum  misit 
Deus  in  mundum  ut  vivamus  per  eum.  In  hoc  est 
charitas,  non  quasi  nos  dilexerimus  Deum  ;  sed  quo- 
niam  ipse  prior  dilexit  nos,  et  misit  Filium  suum 
propiliationem  pro  peccatis  nostris  [I  Joan.  iv).  Quid 
hoc?  Qtiia  in  hoc  quod  Deus  dilexit  nos  :  alia  salus 
oxorta  est  quam  illa  quam  in  proxiuio  ortu  habui- 
mus  cum  haeredes  innocentiae  et  sanctitatis  fuimus, 
quoniam  supernus  Pater  ostendit  charitatom  suam 
in  periculis  nostris  quando  constituti  eramus  in 
poenis  :  Verbum  suum  solum  inter  lilios  hominum 
in  perfecta  sanctitate,  mittens  per  supernam  virtu- 
tom  in  tenebras  saeculorum  ubi  ipsum  Verbum  om- 
nia  bona  operatum  illos  ad  vitam  per  mansuetudi- 
nem  suam  reduxit  qui  per  immunditiam  praevarica- 
tionis  dejocti  erant,  nec  in  sanctitatem  quam 
perdiderant  redire  valebant.  Quid  hoc?  Nani  per 
ipsum  fontem  vitae  paterna  dilectio  amplexionis 
Doivenit;  quae  nos  ad  vitam  educavit,  et  quae  in 
periculis  auxiliatrix  nostra  fuit  quae  est  profundis- 
sima  et  suavissima  ciaritas,  nos  ad  pcenitentiam 
instruens.  Quomodo?   Deus    magni  operis  sui  atque 

P  pretiosissimce  suae  margaritae,  hominis,  inquam, 
quem  de  limo  terrae  formavit  et  cui  spiraculum  vitae 
inspiravit,  misericorditer  recordatus  est.  Quomodo? 
Ipse  instruxit  vitam  in  pcenitentiam  cujus  eflicacia 
nunquam  peribit;  quia  callidus  serpens  decepit 
hominem  per  superbam  invasionem,  sed  Deus  deje- 
cit  illum  in  poenitentia  quae  humilitatem  ostendit, 
quam  diabolus  nescivit  nec  fecit ;  quoniam  ad  re- 
ctam  viam  assurgere  ignoravit.  Unde  isLa  salvatio 
charitatis  non  est  orta  a  nobis,  quia  nec  novimus 
nec  valuimus  diligere  Deum  in  salvatione,  sed  quia 
ipse  Creator  et  Dominus  omnium  ita  dilexit  mun- 
dum  quod  propter  salvationem  ejus  misit  Filium 
suum,  principem  et  Salvatorem  fidelium,  qui  vul- 
nera  nostra  lavit  et   tersit,  unde   etiam   de  illo  dul- 

D  cissima  mediciua  sudavit,  ex  qua  omnia  bona  sal- 
vationis  lluunt.  Quapropter  et  tu,  o  homo,  intellige, 
quia  Deum  nulla  instabilitas  mutabilitatis  tangit. 
Nam  Pater  est  Pater,  Filius  est  Filius,  Spiritiis 
sanctus  est  Spiritus  sanctus  :  tres  personae  in  uni- 
tate  divinitatis  indivisibiliter  vigentes.  Quomodo? 
Tres  vires  in  lapide,  et  tres  in  flammam,  et  tres  in 


45« 


lllLDEelARDIS 


V5-2 


verho  sunl.  Ouomodo?  lii  lapide   est  virtus  luimoris  A  superna  unitale  esl;  itaque  sicut  in    lapitle    noc  est 


virtus  palpabililalis  et  iguea  vis,  sed  virtuleui  liu- 
moris  habet  ne  dissolvalur  et  comminuatur;  palpa- 
bilein  vero  comprehensioueni  ul  habitationem  et 
defensionem  exhibeat,  igne.un  aulem'  virtuleni  tit 
confovealur  et  cousolidetur  ad  duriliam  suam  ;  ipsa 
autem  humida  virtus  signilical  Palrem;  qui  nun- 
quam  arescit  aul  liuitur  in  sua  virlute,  et  palpabi- 
lis  comprehensio  designat  Filiuin :  qni  natus  ex 
virgine  tangi  et  compreheudi  jiotuit,  et  vis  ruti- 
lantis  ignis  signilicat  Spirilum  sauctum ;  qui  est 
accensor  et  illuminator  cordium  tidelium  hominum. 
Quid  hoc  ?  Sicut  iiomo  qui  corpore  suo  (requenter 
humidam  virlutem  lapidis  attrahit,  inde  intirmaudo 
debilitatur;  sic  et  homo  qui  per  instabililatem 
cogilationum  suarum   temere    vult  Patrem  intueri,  '*  biliter  vigent  neque  a  se  dividuutur.  Sic  Deum  unum 


B 


nec  operalur  liuuiida  virlus  sine  palpubili  couipre- 
heusione  el  siue  ignea  virlute,  nec  palpabilis  com- 
preheusio  sine  humida  virtule  et  igneo  rutilaulis 
ignis  vigore,  nec  rutilantis  ignis  vigor  sine  humida 
virtute  el  paipabili  compreheusione,  et  ut  in  llamma 
non  est,  nec  operatur  splendida  claritas  sine  insilo 
vigore  et  igneo  ardore,  nec  iusitus  vigor  sine 
spleudida  charitate  et  igneo  ardore,  nec  igueus  ar- 
dor  sine  spiendida  clarilate  et  insito  vigore,  et  sicut 
in  verbo  non  est  nec  operalur  sonus  sine  virtute 
et  llatu,  nec  virtus  sine  sono  et  tlatu,  nec  flatus 
sine  sono  et  virtute,  sed  indivisibiliter  in  opere 
suo  sibi  harentia  sunt ;  ita  etiani  hu!  tres  persona; 
supernse  Trinitatis  in   majestate  divinitatis  iusepara- 


perit  in  (ide,  et  in  palpabili  comprchfnsione  la- 
pidis  faciunt  homines  habitationem  suam  se  per 
eam  ab  hostibus  defendentes ;  ita  et  Filius  Dei  qui 
est  verus  lapis  angularis,  habita»io  est  fidelis  populi, 
eum  a  malignis  spirilibus  protegens.  Sed  et  sicut 
rulilans  ignii  illurninal  leuebrosa,  comburens  ca 
super  quae  incubuerit ;  sic  et  Spiritus  sanctus  fugat 
inlidelitatem,  auferens  omnem  rubiginem  iniquita- 
tis.  Et  quo  moiJo  hiE  tres  vires  sunt  in  uno  Ia[)ide, 
ita  et  vera  trinitas  est  in  uua  deitate. 

Itcm  sicul  flamma  in  urio  igne  tres  vires  habet, 
sic  et  unus  Deus  in  tribus  personis  est.  Quomodo? 
Flammam  enim    in  splendida  claritate  et  insito  vi- 


in  tr'ibus  personis,  o  homo,  intellige.  Sed  tu  in 
stuUitia  nieiitis  tuae  putas  Dcum  lam  impotentem 
esse  ut  non  sit  ei  possibile  in  tribus  personis  vere 
subsistere,  sed  tanlum  in  una  posse  consistere  : 
cuni  neque  vocem  videas  sine  tribus  consistere. 
Quid  lioc?  Deus  certe  est  in  tribus  persouis  verus 
et  unus  Dcus  primus  et  novissimus. 

Sed  Pater  non  est  sine  Filio,  nec  Filius  sine  Pa- 
tre,  nec  Pater  nec  Filius  sinc  Spiritu  sancto,  nec 
Spiritus  sanctus  sine  ipsis ;  quoniam  ha^  tres  per- 
sonae  inseparabiles  in  unitate  divinitatis  sunt.  Quo- 
modo  verbum  resonat  ex  ore  hominis ;  sed  non  os 
sine  verbo,    nec    verbum    sine  vita.    Et  ubi    manet 


gore    ac    igneo    ardorc    consistit,     sed    splendidam  ,,  verbum?  In  houiine.  Unde  exit?  De    honiiue.   Quo- 


charitatem  habet  ut  luceat,  et  iusitum  vigorem  ut 
vigeat,  atque  igneum  ardorem  ut  comburat.  Unde 
in  splendida  claritate  Patrem  considera  qui  paliTua 
pietate  claritatem  suair.  lidelibus  suis  expandit,  et 
io  insito  vigore  qui  spleudida'  flammae  in  qua  ista 
ilamma  virtutem  suam  ostendit,  Filiura  intellige; 
qui  ex  virgine  corpus  assumpsit,  in  quo  Divinilas 
mirabilia  sua  declaravit,  ac  in  igneo  ardore  Spiri- 
tum  sanctum  perspice,  qui  nientes  credentium  sua- 
viter  urit.  Sed  ubi  nec  splendida  claritas,  nec  insi- 
tus  vigor,  nec  igncus  ardor  est,  ibi  nec  flamma 
cernitur;  sic  ubi,  nec  Pater  nec  Filius,  nec  Spiritus 
sanctus  colitur,  ibi  nec  digue  veneratur.  Ergo  sicut 
in  una  flamma  bae  tres  vires  cernuntur,  sic  in  uni- 


modo?  Vivente  homine.  Sic  est  Filius  in  Patre  quam 
Pater  pro  salute  horiiiuum  in  lerram  sedentium  in 
tenebris  misit,  de  Spiritu  sancto  in  Virgine  conce- 
ptum.  Qiii  Filius  ut  est  unigenitus  in  divinilate,  ita 
est  unigenitus  in  virginitate,  et  sicut  est  unicus  Pa- 
tris,  ita  est  et  unicus  matris,  quia  ut  Pater  illum 
unuiu  ante  tempora  genuit,  sic  et  virgo  mater  illum 
unum  solum  genuil  in  tempore,  qnoniam  virgo 
mausit  post  parlum.  Unde,  o  homo,  intellige  in  his 
tribus  personis  Deum  tuum  qui  te  creavit  iu  forti- 
tudine  divinitatis  sua»,  et  qui  te  rcdemit  a  perdi- 
tioue.  Noli  ergo  oblivisci  Creatoris  tui,  sicut  et  Sa- 
lomon  tibi  suadct,  cum  dicit  :  Memento  Crealoris 
tui  in  diebus  juventutis  tuae  antequam  veniat  tempus 


tatc  divinitatis  tres  person.T  intelligantur.   Ita  etiam  D  afjlictionis   tux,  et  appropinquent  anni,   de   quibus 


ut  tres  vires  in  verbo  notanda^  sunt;  sic  et  trinitas 
in  unitate  divinitatis  consideranda  est.  Quomodo? 
In  verbo  :  souus,  virtus  et  flatus  est.  Sed  sonum 
habet  ut  audiatiir,  virtutem  iit  intelligatur,  flatum 
ut  complealur.  In  sono  autem  nota  Patrein,  qui  in- 
enarrabili  polestate  omnia  propalat.  In  virtute,  Fi- 
lium,  qui  mirabiliter  ex  Patre  genitus  est,  in  fl.-itu 
vero,  Spiritiim  sanctum,  qiii  iibi  vult  spirat,  et  om- 
nia  consumantur.  Ubi  vero  sonus  non  auditur,  ibi 
nec  virtus  operatur  nec  flatas  elevatur;  unde  nec 
ibi  Verbum  intelligitur,  sic  etiam  Pater,  Filius  et 
Spiritus  sanctus  non  sunt  a  se  divisi;  sed  suum 
opus  unanimiter  operantur.  Unde  sicut  ha;  tres  res 
in  verbo  uno  sunt,   ita  etiam    superna  Trinitas  ia 


dicas  :  Non  mihi  placent  {Eccle.  xii).  Quid  hoc?  In- 
tellectuali  sensu  tuo  recordare  illius  qui  te  condidit 
velut  cum  in  diebiis  stult*  confidentiae  tuse  putas 
tibi  possibile  esse  ut  secundiim  desideriiim  tuurn 
ascendas  in  altum,  te  pra^cipitans  in  profundum,  at 
in  prosperitate  stans  in  extremas  ceriimnas  cadens. 
Nam  vita  quae  in  te  est  semper  nititur  ut  perficiatur 
usque  ad  tenipus  illiid  dum  perfecta  appareat.  Quo- 
modo?  Infans  a  primo  ortu  suo  usque  ad  perfectam 
staturam  ascendit,  et  deinde  in  perfecta  cetate  ma- 
net,  relinquenspetulantiam  morum  slultai  adolescen- 
tiae  tantum  cum  magnis  curis  sollicite  providens 
quid  sibi  in  rebus  suis  agendum  sit,  quod  tunc  ne- 
quaquam  fecit   cum  stulta  adolescentia  inconstantia 


4.i3 


SCIVFAS.  -  LIB.  II,  VISIO  III. 


fervebat,.  Sic  fidelis  homo  faciat,  infantiain  morum  A 
relinquat ;  et  ad  culmen  virlutuin  conscendat  in 
fortitudine  earum  perseverans,  extollentiam  cupi- 
ditatis  suaj  deserens  quae  in  amentia  viliorum  pul- 
iulat  et  in  angustia  sollicitudinem  meditetur  quid 
sibi  utile  sit  postquam  infantiam  morum  puerilium 
decliuavit.  Unde,  o  bomo,  sic  amplectere  Deum 
tuum  in  fortitudine  vigoris  tui  priusquam  veniat 
bomo  purgationis  operuui  tuorum,  cum  omnia  ma- 
nifestabuntur,  neque  quidquam  occultum  relinque- 
tur  ubi  veniunt  tempora  quai  in   duratione  sua  non 


deficient.  De  quibus  bumano  sensu  tuo,  ne  mur- 
miirans,  dicas:  Non  mihi  placent,  neque  intelligo 
utrum  in  prosperitate  aut  in  serumna  illa  siut,  quia 
bumana  mens  semper  in  hoc  dubia  e.st;  nam  et  dum 
bona  operatur  anxietatem  habet  ulrum  Deo  placeant 
an  non.  Et  dum  mala  perpetrat,  de  salute  remis- 
sionis  formidat.  Sed  qui  vigilantibus  oculis  videt  et 
attentis  auribus  audit,  hic  mysticis  verbis  meis 
quaj  de  me  vivente  emanant  osculum  amplcxionis 
praebeat. 


VISIO    TERTIA. 

SuMMARiiJM.  — De  construciione  Ecclesix quse semper  gignU filios  suos inregeneralione  spirifus  etaquse.  Quod 
Ecclesia  inoriu  suo  npostolis  et  martyribus  decorata  est.  (Juod  in  sacerdolali  officio  et  eleeniosynarum  dis- 
tributione  ornatur  Ecclesia.  De  malerna  benignilate  Ecclesiae.  Quod  Ecdesia  adcandorem  complelionis  suse 
nondum  perfecta  circatempus  filiiperdilionis  ad  perfectum  perducelur.  Quomodo  Ecclesia  filios  suos  inpu- 
rifale  devolissime  offerf.  (juod  Ecciesiam  nulla  perversitgs  diaboiicae  arfis  obscurare  potesl,  Quod  secreta  Ec- 
clesix  Jiumanus  inletieclus  adpienum  infuerinon  vaiet.  De  virginitate  Marise.  De  diiatalione sacramenfnrum 
verse  Trinilalis.  Quod  cuique  fidelium  adest minislerium  angelorum.  De  iis  qui  infide  sancfae  Trinifafis  ama- 
tre  Ecclesia  regeaerantur  ipsa  integra  permanenle.  Simiiitudo  de  baisamo  et  onycino  et  carbunculo.  Quod 
bealissima  Trinilasin  baplismo.  aperto  cceio  baplizaiis  apparef :  ef  eis  nigredincm  peccaforum  abstrafiens  sin- 
gufos  candida  veste  induil.  De  querimonia  Ecclesise  super  errore  fiiiorum.  Quod  duo  signa  Iradila  sunt 
Iwminibus  ad  defendendum  se.  Simiiitudo  dejuvene.  Quare  Adse  non  eraf  danda  dupiex  lex.  Quod  ad- 
monifio  sancfi  Spirilus  apparens,  minabatur  anliquo  serpenli  in  Noe,  circumcisio  percussit  eum  in  ma- 
xilla  in  Abraham,  Ecclesia  ligavit  eum.  De  tribus  alis  quid  significent.  Quod  masculi  quiin  tempore  cir- 
cumcisionis ^  ci7-cumcisi  non  sunl,  transgressores  legis  fuerunf.  Sicut  in  crcafione  Adx  fres  causse  de- 
signatse  sunf,  ita  etiam  fres  causse  sunf  in  viro  inprocreandis  filiis.  Quod  mulier  in  amore  Dei  obser- 
vans  virginifatem  suam  valde  ornafur  a  Dpo.  Quod  vir  recusans  mafrimonii  consorfium  in  amore  Dei, 
consors  Filii  Dei  efficilur.  Vcrba  Isaix  prophetx.  Quod  casus  Adx  ciausit  fiomini  cceium,  qux  clausura 
duravif  usque ad  Filium  Dei.  Verba  Evangelii.  Verba  exliorfanfis  Dei.  Quod  in  circumcisione  Abralix 
membrum  unum,  in  baptismo  autem  Cfirisfi  omnia  membra  circumcidunfur .  Verba  Evangelii.  (Juod  onmi 
tempore  el  omni  xlalc  07nnem  sexum,  scificet  masculum  el  feminani  in  baplismo  pie  Deus  siiscipit.  (Juod 
tres  in  lionore  sanclx  Trinilafis  adesse  debenf  hapfizando,  videlicet  sacerdos  el  duo  qui  pro  ilto  fidem 
spondeanf,  et  isti  eidem  baplizalo  carnafi  copula  non  commisceanfur .  Comparafio  de  infante.  Quod  omnia 
peccafa  in  bapfismo  remiftunlur.  (juod  quamvis  sacerdos  peccalor  sit,  famen  officium  baptismi  Deus  ab 
eo  suscipit.  Similiiudo  de  divite.  In  necessitate  si  sacerdos  non  adesf,  concedifur  cuilibef  fideii  homini 
bapdzare  servalaforma  baptisnd. 


Post  hBec  vidi  quasi  muliebrem  imaginem  procera 
magnitudine  instar  magna?.  civitatis  habentem  ca- 
put  miro  ornatu  coronatum,  et  brachia  de  quibus 
splendor  velut  manicse  propendebant  a  coilo  ad 
terram  usque  radians.  Venter  autem  ejus  in  modum 
retis  multa  foramina  habentis,  per  quce  plurima  ho- 
minum  multitudo  subit;  crura  vero  et  pedes  non 
habebat,  sed  tantum  super  ventrem  suum  ante  al- 
tare  quod  est  ante  oculos  Dei  stabat  ipsum  expansis 
manibus  circumplexa,  oculis  autem  suis  per  omne 
coelum  acutissime  iutendebat.  At  nulla  vestimeuta 
ejus  considerare  poteram,  nisi  quod  tot.T  lucidis- 
sima  claritate  fulgens,  multo  splendore  circumfusa 
fuerat,  in  pectore  ejus  velnt  aurora  rubeo  fulgore 
micante  ubi  etiam  multimodo  genere  musicorum 
audivi  de  ipsa  hoc  canticum  quasi  aurora  valde 
rutilans  decantari,  Et  imago  illa  expandit  splendorem 
suum  velut  vestimentum  dicens:Me  oportet  con- 
cipere  et  parere.  Et  mox  occurrit  ei  ut  fulgur  mul- 
titudo  angelorum  gradus  et  sedes  in  ea  hominiljus 
facientium,  per  quos  ipsa  imago  absolvenda  erat. 
Deinde  vidi   nigros  infantes  juxla   terram    in    aere 


B  quasi  pisces  in  aqua  repentes  et  ventrem  imaginis 
in  foraminibus  (quibus  ingredi  volentibus  aperta 
patebat)  intrantes.  At  illa  ingemuit  sursum  eos  at- 
trahens  qui  et  ore  ejus  exierunt,  ipsa  tamen  integra 
permanente.  Et  ecce  illa  serena  lux  et  in  ipsa  spe- 
cies  hominis  tota,  rutilante  igne  flagrans,  secundum 
visionem  quam  prius  videram  iterum  mihi  apparuit, 
et  singulis  eorum  nigerrimam  cutem  abstrahens  et 
extra  viam  cutes  illas  projicieus  singulos  illorum 
candidissima  veste  induit,  ac  eis  clarissimam  lucem 
aperuit,  singulis  eorum  dicens:  Exue  vetustatem 
injustitite,  et  indue  novitatem  sanclitatis,  reserata 
est  enim  tibi  janua  haereditatis  tujE.  Considera  ergo 
quomodo  doctus  sis,  ut  cognoscas  patrem  tuum 
quem     confessus    es.    Ego    suscepi  te    et    tu     con- 

''  fessus  es  me.  Nunc  ergo  respice  duas  semitas, 
unam  ad  orientem,  et  alteram  ad  aquilonem.  Si 
igitur  interioribus  oculis  tuis  diligenter  inspexeris 
me  ut  in  fide  doctus  es,  suscipiam  te  in  regno  meo. 
Et  si  me  perfecte  dilexeris,  faciam  quodcunque 
petieris.  Si  autem  rae  despexeris,  te  a  me  aver- 
tens  et  retro  respiciens,  ncc  me    scire  aut    intelli- 


455 


s.  iiii.dh(;akdis 


4:)(i 


B 


gere  voiens,  le  surdidum  in  peecatis  ad  puram  A 
poeniteuliam  revocantecu  si  tu  ad  diabolunj  recurris 
quasi  pater  tuus  iile  sit;  tunc  suscipiet  te  perditio, 
quia  secundum  opera  tua  judical)eri«,  quoniarn 
cum  bouum  dederim  tibi,  co^noscero  me  nolui.-.;:. 
lutanles  autem  qui  veutrem  iniaginis  subierant,  in 
spieudore  qui  eam  circumtuderat  ambulabaut.  Kt 
illa  benignissime  eos  intuens,  Iristi  voce  dicebat : 
Isli  iilii  mei  rursum  reverlentur  iu  pulverem;  mul- 
tos  tamen  concipio  et  pario  qui  me  malrem  suam 
diversis  concussiouibus  fatigant  et  opprimunt  me 
impugnantes  lia?reticis  et  scliismaticis  ac  sibi  inuti- 
libus  {)ra'liis,  in  rapinis  et  boinicidiis,  in  adulleriis 
et  fornicationibus,  atcjue  in  muilis  aiiis  bujusmudi 
similibus  erroribus.  Sed  plurimi  ex  istis  resurgunt 
in  verain  poenilentiam  ad  vitam  aeternam,  et  piu- 
rimi  cadunt  in  fallaci  obduratione  ad  mortein  se- 
cundam.  Kt  itenim  audivi  vocem  de  ccelo  dicentcm 
mibi :  Fiena  con.^itructio  viventium  animarum  qua; 
construitur  iu  cjelis  vivis  e.\  lapidibus  ornala  im- 
monso  decore  virtutum  in  filiis  suis  quos  comple- 
ctitur  tan^juain  capacissima  civilas  :  piuriinam  tur- 
bam  populoruin  et  ul  latissimum  rele  maximam 
muitiludinem  piscium  in  supernis  virtutibus  decen- 
tissime  floret  secuudum  quod  in  nomine  Clirisliano 
viget  opus  iidelium  hoininum. 

Unde  quod  nunc  vides  quasi  muliebrem  imaginem 
procera  magnitudine  instar  magnte  civitatis,  desi- 
gnal  ?ponsain  Filii  mei  quaj  semper  gignit  filios 
in  regeneralione  spiritus  et  aquai,  cum  eam  forlis-  q 
simus  praeliator  posuerit  in  laliludinem  virtutum 
coraprehendere  et  perlicere  plurimam  lurbam  in 
eleclis  siiis  et  est  instar  turris  magnae,  quoniam 
nuilus  ho.stis  eani  {)ra:valet  expuguare,  coulraria 
impugnatione  a  se  infidelitatem  expelienlem  et  se 
tideiiter  expandentem:  quod  in  mortaii  saecuio  se- 
cunduin  hoc  intelligitur  (jiiod  unusquisque  tidelium 
pra,'bet  exemplum  prtaimo  suo,  per  quod  ipsi  plu- 
rimas  virtiites  operantur  in  coilestibus.  Sed  cuiu 
unusquisque  justorum  pervenerit  ad  iiiios  liicis, 
tunc  in  ipsis  apparebit  opus  bonum  quod  operati 
sunt,  quod  in  mortaiilate  terreni  pulveris  cognosci 
non  potest,  quoniani  hic  in  umbra  inquietudinis 
obscuratum  est.  El  habel  capiit  miro  ornatu  coro- 
natiim;  qiiia  ipsa  in  ortu  suo  cjm  in  sanguine  Agni  " 
suscitala  est,  decenter  in  apostoiis  el  marlyribus 
decorata  est  vera  desponsatione  desponsata  Filio 
meo,  qaoniam  in  cruore  ejus  se  lideliter  exstruxit 
in  fidelem  a^dificationem  sanctarum  animarum.  Qua- 
propier  et  brachia  habet  de  quibus  splondor  velul 
manicie  descendit  a  coelo  ad  terram  usque  radians; 
qnae  est  operatio  fortitudinis  in  sacerdotibus  qui 
in  puritatc  cordis  ct  manuum  in  sacramento  cor- 
poris  et  sanguinis  Saivatoris  sui,  sacrosanctum 
sacrificium  super  sanctum  aitare  in  virtute  bono- 
rum  operum  offerunt,  quod  est  clarissimum  opus 
misericordiam  facientibus  qui  in  largilate  semper 
omni  dolori  adjutorium  impendunt,  mitissimo 
corde  eleemosynam   in  pauperes  distribuentes,    et 


sic  in  perfecto  animo  suo  dicentes:  Hajc  non  est 
subslautia  mea,  sed  ejus  qui  creavit  me,  quia  lioc 
opus  a  Deo  inspiratum:  ante  ocuios  ejus  repraesen- 
talur  in  ccelo  cum  in  cultura  Fcciesia;,  per  lideies 
homines  perficilur  in  terra.  Quod  auleiu  venler  ejus 
est  in  modum  retis  miiita  foramina  liabentis  per 
quae  piurima  homiuum  muititudo  subit:  hoc  est  ma- 
terna  benignitas  ipsius  quae  ad  capturam  lideiium 
animarum  aperla  est  in  multiplici  celsitudine  vir- 
tutum  in  quibus  credenles  populi  per  iidem  verae 
credulitatis  devote  conversantur.  Sed  is  qui  rete 
suum  projecit  in  captiiram  piscium  est  Filius  meus 
spoiisus  dilecta^  Ecclesiae  suae,  quam  in  sunguine  suo 
sibi  ad  reparanduin  casum  perdili  bominis  despon- 
savit.  Quae  nonduin  crura  aut  pedes  habet,  quia  ad 
forlitudiuem  constilutionis  sua»  ueque  ad  summum 
nilorein  completioiiis  sua-  deducta  est,  quoniam 
circa  tempus  lilii  perditionis  qui  tnundo  errorem 
inducet,  ignilam  et  sanguinolentam  crudelissimae 
perversitatis  angustiam  copiosissime  in  inembris 
siiis  patietur,  per  quam  calamitatem  sanguineis 
vulneribus  ad  perfectum  deducla  :  juopere  curret  in 
ccclesiem  Jerusaiem,  et  cum  in  sanguine  Filii  mei 
nova  nupta  suaviter  orla  sit,  ipsa  hoc  ardore  vitam 
in  pleniludine  gaudii  sobolis  suae  intrabit.  Sed  tan- 
tum  super  ventrem  suum  ante  aitare  quod  est  anle 
oculos  Dei  stabat  ipsum  expansis  manibus  circum- 
plectens;  quoniam  ipsa  semper  prffignans  atque 
filios  suos  in  vera  ablutione  procreans  est  eos  de- 
votissinie  per  purissimas  oralioues  sanctoium  Deo 
oiferens.  Et  per  suavissimum  odorem  discretionis 
occultarum  et  manifestarum  virtulum  quae  profe- 
runtur  in  inlentione  ocuiorum  mentis,  abjecta 
omni  iictione  simulationis  el  aj^petitu  humanaj  lau- 
dis ;  ut  thus  purgalur  ab  omni  injuria  contrarii  feto- 
ris  qua;  quidem  bona  operatio,  conspectui  Dei 
suavissimum  sacrificium  est;  in  quo  nova  sponsa 
frequenter  laborat  toto  desiderio  in  opere  frucluo- 
sarum  virtutnra  ad  coelestia  anlielans,  atque  trice- 
simo  et  sexagesimo  et  centesimo  fructu  excelsam 
turrini  supernorum  murorum  aediiicans. 

Unde  et  oculis  suis  per  omne  coelum  acutissime 
intendit,  quia  intentionem  suam  quam  in  ccelesli- 
bus  devotissime  habet,  nulla  perversitas  obscurare 
potest,  nec  ulla  persuasio  diabolica?  fraudis,  nec  er- 
ror  praevaricanlis  populi,  nec  diffusae  in  diversis 
terris  concussiones  ubi  insani  homines  in  incredu- 
iitate  furoris  sui  crudeliter  se  discerpunt.  Sed  quod 
nuila  vestimenta  ejus  considerare  potes,  hoc  est 
quod  secreta  illius,  humanus  inlellectus  in  iniirmi- 
tate  fragilitatis  suae  gravatus,  ad  perfectum  intueri 
non  vaiet,  nisi  quod  tota  lucidissima  ciaritate 
fulgens,  multo  splendore  circumfusa  est;  quoniam 
verus  sol  clarissima  inspiratione  Spiritus  sancti  et 
decentissimo  ornatu  virtutum  eam  undique  perfu- 
dit.  In  pectore  ejus  velut  aurora  rubeo  fulgore 
micante,  quia  in  cordibus  tidelium  inlegritas  bea- 
tissimae  Virginis  Filium  Dei  generantis  ardentissima 
devolione  fulget,  ubi  etiam  multimodo  genere  mu- 


4.)/ 


SCIVIAS.  —  LIB.  II,  VISIO  III, 


458 


sicorum  audis  de  ipsa  boc  canticiim  quasi  aurora  A 
valde  rutilans  decantari ;  quoniani  omiiis  vox  cre- 
dentium  ut  inteliectui  tuo  infuuditur  virgiuitdtem 
illius  iliibatai  virgiuis  tola  inleutioue  in  Ecciesia 
amplecti  debet.  Quod  vero  eadera  imago  expandit 
spleudorem  snum  velut  vestimentum  dicens  quod 
oporteat  ipsam  coucipere  et  parere  :  boc  est  quod 
iu  Ecclesia  dilatatur  sacramentum  confessiouis 
veriE  triuitatis,  quia  amictus  ipsius  est  in  prole- 
ctione  fidelium  populorum,  per  quos  ipsa  consurget 
in  Eedificationem  viventium  lapidum  in  fonte  puris- 
simi  lavacri  dealbatorum,  sicut  et  ipsa  couiiletur 
necesse  ad  salvationem  ut  concipiat  lilios  in  bene- 
diclione,  et  ut  pariat  eos  in  ablulioue  per  regene- 
ratiouem  spiritus  et  aquce.  Quapropter  et  niux  ac- 
currit  ei  ut  fulgur  muUiliido  angeloruui  gradus  et  " 
sedes  in  ea  liomiuibus  facientium  per  quos  earleui 
imago  perlicienda  est;  quia  cuique  credeuti  bomini 
adest  metuendum  et  diligeudtim  uiiiiisterium  bra- 
torum  si»iriluum  ascensus  per  iidem  et  repositioiies 
per  summam  quietem  illis  iidclibus  pra^fiaratilium 
in  quibus  ipsa  felix  niater  Ecclesia  ad  decorem  sui 
perducenda  cognoscilur. 

Sed    et  deinde  vides  nigros   iufantes  juxla  terram 

in   aere    quasi  pisces  in    aqua   repentes  et  ventrcm 

imaginis  in  foraminibus    (quibus   ingredi  volentibus 

aperta  palet)  intrantes;    qu»  est  uigredo  stultorum 

bominum     qui     nondum    abluti    sunt    in    lavacro 

salvationis,    sed  ipsi    terrena   diligentes,    et  in   eis 

ubique      discurrentes     atijue      babitationera      suam  p 

in     eorum      instabilitale     ponentes,     ad      matrem 

sanctitatis      taudem      perveuiuut,      et     dignitatein 

secretorum      ejus      iutuentes       benedictionem     ip- 

sius    suscipiunt,    per    quam     diabolo    abstraliunlur 

ac  Deo  redduntur  sacram    constitutionem    ecclcsias- 

tici    ordinis    in    qua   iidelis    bomo   ad   salvationem 

beatiticari     debet    subeuntes,      cuni     in    semetipsis 

dicunt     Credo    in    Dcum,    et    reliqua    ad    beatam 

iidem    spectantia.     Unde  et    illa    ingemuit  sursum 

eos  attrabens,   qui  ex  ore  ejus    exeuut,  ipsa  taiiieu 

integra     permaneute  ;    quoniam    biBC    beata   mater 

intima   suspiria    traliit   quando    baplisma   cum  cha- 

rismate  in  sanctiiicatione    Spiritus  sancti  consecra  ■ 

tur,    ut    liomo    iu     vera    circumcisione    spiritus    et 

aquae  innovetur,  buuc  in    modum  sursum  sumnia^,  D 

beatitudini  quse   caput   omnium  est  olferendus,  quo 

niembro     Cbristi     facto,     cum     per     invocationem 

sanctye   Trinitatis    quasi    per    os    bealae    Maria?   ad 

salvationem   regeneratur;   nullam  laisiouem    eadem 

inaler  patitur,   quia    ipsa  in    «ternum  permanebit 

iii  integritate   virginitatis  suae,   quae   iides  catholica 

i>st,  quoniam    ipsa   nata    est  in   sanguine  veri  agui 

-|)onsisui;  qiii  sine  ulla  corruptione  integritatis  ex 

mtegerrima  virgine  natus    est.    Sic  ct    ipsa  sponsa 

nlegra  permanebit,  ita   quod   nullum  scliisma  eam 

•rruinpere    poterit.   Sa?pe    tamen   a   perversis   ho- 

ninibus  fatiganda,   sed  per    adjutorium  sponsi  sui 

•cinper   fortissime   se  tuetur  ut  virgo  quaj  ssepe  in 

:oncupiscentiis  carnis  per  diabolicam  artem  et  per- 

Patrol.  CKCVII. 


suasiones  multorum  liominum  oppugnatur;  sed 
tamen  ipsa  per  orationes  suas  quas  fundit  ad  Do- 
minum,  a  tentationibus  illorum  strenue  liberatur 
conservans  beniguitatem  suam.  Ila  etiam  EcLlcsia 
repuguabat  nequissimis  corruptoribiis  qui  sunt 
errores  hsereticorum,  scilicet  tam  malorum  Chri- 
stianorura  quam  Judaorum  et  aliorum  iniidelium 
qui  eam  infestant,  virginitatem  ejus  qua;  fiiles  ca- 
tholica  est,  corrumpcre  volentes,  ipsa  tamen  eis 
viriliter  resistente,  ne  corrumpatur,  quia  scmper 
virgo  fuit  et  est  et  permanebit,  vera  lide,  id  est 
materia  virginitatis  ejus  contra  omnem  errorem 
integra  permaneiite ;  ut  et  lionor  castae  virgiuis  in 
niateria  pudoris  corporis  ejus  contra  omnem  ta- 
ctum  .  libidinis  incorruptus  perseverat.  Unde  et 
Ecclesia  omnium  Cbristianorum  virginea  matorest; 
quoniam  in  secrelo  Spirilus  sancti  eos  cor.cipit  et 
parit,  illos  Deo  oiferens,  ita  quod  et  filii  Dei  vo- 
cantur.  Et  ut  beatissimam  matrem  Spiritus  sanctus 
obumbravit,  ita  quod  sine  dolore  niirabiliter  Fi- 
lium  Dei  coucepit  et  peperit  et  tameu  virgo  per- 
mansit;  sic  el  Ecclesiam  felicem  matrem  credentium 
Spiritus  sanctus  illustrat,  et  sine  ulla  corruptione 
simpliciter  lilios  concipit  et  parit,  et  virgo  perdu- 
rat.  Qiiid  hoc?  Ut  balsamum  ex  arbore  sudat,  et 
ut  fortissimtE  medicinae  ex  onycbino  vase  quee  iii 
eo  latent  emanant,  ct  ut  clarissimus  splendor  ex 
carbunculo  absque  omui  iuipedimeuto  se  diffun- 
dit;sic  Filius  Dei  sine  omni  obstaculo  corruptio- 
nis  ex  virgine  natus  est,  et  sic  eliam  Ecclesia 
sponsa  ejus  absque  omiii  inquinalione  erroris  filios 
suos  generat;  virgo  tamen  iu  integritate  fidei  per- 
manens. 

Qiiod  autem  vides,  quomodo  illa  splendida  iux, 
et  in  ipsa  species  hominis  tota  rutilante  igne  fla- 
grans,  secundum  visionem  quam  niius  videras  ite- 
rum  tibi  ap[iarel;  huc  est  quod  vera  tiinilas  iii  vera 
unitate,  scilicet  lucidissimus  Pater,  et  in  Patre 
dulcissimus  Filius  ejus  qui  ante  tempora  secundnm 
divinitatem  in  Patre  manens,  sed  iu  tempore  se- 
cunduui  carnem  do  Spirilu  sancto  conceptus  et  de 
viigiue  natus  ut  in  verissima  visione  tibi  prcEmon- 
stratum  est,  nunc  etiam  ad  conlirmationem  iidei  tibi 
osteuditur,  quoniam  eadem  beata  trinitas  in  sancto 
baplismo  bapti:<alis  aperto  coelo  aj)paret  :  ut  lide- 
lis  homo  hauc  lidcm  suscipiat,  quomodo  unum 
Deum  iu  vera  trinitate  colat,  quee  etiam  in  primo 
sacrameuto  baplismatis  veraciter  apparuit.  Et  sin- 
gulis  eorum  inlegerrimam  cutem  abstrahens  ac 
extra  viam  cutes  i>rojiciens,  singulos  illorum  can- 
didissima  veste  induit  ac  eis  splendidissimam  lu- 
cem  aperit  singulis  eorum  verba  beatie  admonitio- 
nis  profereus;  quia  divina  poteslas  corda  hominura 
aspicieus.  in  lavacro  baplismi  iniidelitatem  scele- 
rum  suorum  misericorditer  aufert,  atque  scelera 
illa  extra  viam  qui  Christiis  est  abjicit,  quoniam 
non  mors  in  Cliristo  sed  vita  per  purain  confessio- 
nem  et  per  ablutionem  peccatorum  iu  ipso  est ; 
cum  per  ipsum  quisque  fidclis  candore  salutis  iu- 

13 


II 


\r><\ 


S.   UII.niT.AUDIS. 


i(Ut 


flminliir,  ot  ciim  illi  por  onm  rlaritas  lioaln^  ha^rc- 
ditalis  de  qua  primiis  linmo  exjtulsiis  esl  a])oriliir, 
ipse  scilicet  admonetnr  por  vcrba  veritatis,  iit 
deponat  veterem  consuetudinem  iniquilatis,  ct  ul 
as>umat  novum  donum  gratice  ad  salvationcm. 
Sed  quod  infantes  qui  venlrcm  imaginis  siibiorant 
in  splendore  qui  eam  circumfadcrat  ambulant  : 
hoc  ost  quod  ii  quorum  mater  felix  Ecclesia  pcr 
fontem  sacri  baptismatis  cxislit;  in  lege  diviiia 
qiia  eadem  inater  illustrata  ct  ornala  eos  instruxit 
Itermanere  atque  eam  conservare  debent,  nc  si 
eam  inlideliter  abjecerit  :  rursum  peccatis  a  qui- 
l)us  mundati  erant  inquinenlur.  Unde  etiam  illa 
bcnigiiissime  eos  intucns  trisli  voce  dicit,  quod 
illi  tllii  sui  nirsum  revertcntur  in  pulverem;  quia 
cadem  beata  mater  illos  interiori  dilectione  dili- 
gens  ac  ois  ex  iutimis  visceribus  condolens,  con- 
qiioritur  quod  ipsi  quos  in  lavacro  rcgenerationis 
genuit,  mundos  videlicet  in  cffilestibus  ofTectos, 
iterum  terrenis  causis  inhiantes  in  peccatis  sor- 
descant.  Quomodo?  Quia  mulli  fidem  oxteriiis  per- 
cipicntes  :  interius  eam  diversis  vitiis  impugnant, 
magis  viam  erroris  quain  viam  veritatis  gra- 
dientes,  ex  qiiibus  tamea  plurimi  a  falsitate  resi- 
piscunt,  plurimi  ctiam  in  iiiiquitate  permanent ;  ut 
et  illa  mater  verbis  suis  quaj  sujira  adducta  sunt, 
domonstrat. 

Nam  diio  signa  legis  signatorum  tradita  noscun- 
tur    hominibus,     scilicct    circumcisio     in    antiquis 


A  goniis  humanum  porire  proporavit  :  nbi  supor  di- 
luvinm  arcam  oroxit,  quoniam  anto  sa'cnla  j>ra'- 
vidit  quod  post  illiid  iniqiiiim  gciius  (juod  sc  teter- 
rima  iiiiquitate  polluerat,  nova  soboles  exsurgere 
dol)uit.  Nam  post  transitum  Ada^,  gonus  ipsius 
ignorans  quod  ogo  Deus  sum,  errabat,  dicens : 
Qiiis  cst  Deus?  Quis  cst  Deus?  Et  tunc  oriebatur 
in  illis  omno  inaliim  :  ila  quod  inlor  eos  antiquus 
scrpons  soUita  potostatc  cuciirrit,  suadons  illis  ut 
omnem  voliintalom  ejiis  oxplcront.  Ipse  onim  tunc 
a  vinculo  iigalurai  solutiis  erat  :  ita  quod  ei  ante 
diluvium  non  minans  adversabatur  admonitio  Spi- 
ritus  saucti,  ut  illi  adversatus  sum  iu  Noo,  in  quo 
nnva  soholes  oxorta  o>t  :  cum  pojiulum  moum  ta- 
litor  crudivi  quod  oru.iilionis  ir.ius  iion  potorit 
oblivisci.  Nam  adflionitio  Spirilus  sancti,  primum 
illi  in  Noe  minata  est;  postca  autcm  circumcisio 
in  maxillam  pcrcussit  eum,  in  Abrabam ;  deinde 
vero  Ecclcsia  ligavit  in  novi-^simo  lempore  usque 
dum  pertranseat  miindus  iii  ullimo  dio.  Sed  ogo 
permisi  diabolum  potestatom  suam  ante  diliivium 
exercere  in  mundo,  jirojitor  antiquum  certamon 
qiio  devicit  Adain  donoc  vontrem  suum  cadavor.^ 
oiiinis  iniquitatis  imjilevit ;  ot  lioc  ideo  porniiM, 
quia  jnsium  est  jiidicium  meum.  Unde  otiam  ogo 
siiscilavi  aquas  diluvii,  cl  peccatores  occidi,  re- 
servans  iu  mysterio  meo,  quem  ideni  Satanas 
exspoliare  non  potuit,  qiioniain  in  volunlatc  mea 
super  diliivium    erat.    Et  ego    designavi    in  diliivio 


n 


patribus,    et    baptismus    in     novis   doctoribus,  jjcr  ^  roctissimum  germen,    vidclicet    Filium  meum  novo 

qua'   ingrati  sunt  bomines    ut  bos  jugo  suo;  quo- 

niam    quamvis    ille    stimulo  corriperetur,    curruum 

tamen  sulcum  induceret  si  jugo  non  osset  alligatus. 

Simili     niodo     non    inccderent    liomines   per     vias 

meas,  si   non  essent   ligati  jugo  signorum  suorum. 

IIoc   tale    est    velut   si   juvenis  aliquis  incederet  via 

ali.jua,  et  pater   cjus  ei  diceret  :    Ambula   recto  iti- 

nere,  et  tamen     non    darct   illi  gladium    nec   alia 

bellicosa   arma,    quibus  si  occurreret  periculum,  se 

defenderet.    Quid    tunc?    Nudus   fugeret  :  nec  aude- 

rot  ncc   posset    se    defendcre  a  periculo  sibi  occur- 

rente,    et  eum    a    via   sua    impedire    volcnte,     sed 

ahsconderet    se,    quia    signatiis    non    esset  terribili 

armatura,     pcr    qiiam   se   defendere    deberet.     Sic 


sccculo  pra^nunlians  eum,  qui  silenter  venions  in 
mundum,  sanctam  Trinitatem  manifestavit  veracis- 
sime  colendam.  Quomodo'? 

Tres  alas  ostondit  qua>  sanctam  Trinitatcm  signili- 
cant :  ubi  tu   Synagoga  me    negabis  et    ubi    alienus 
populus  me  suscipiet,    ubi   el  tii,  o   Abraham,  ma- 
guiiicaberis.     0    Abrabam,   tu   es    circumdatus   cir- 
cumcisione,    tu   es    ut    muro   sejitus    Vetcri   Testa- 
mcnto,    tu    es   oruatus    aurora    solis    Ecclesia?.    Ego 
tibi  et  genori   tuo    dodi    circuracisionem    usque  ad 
Filium  meum,  qui  aperte  pcccata  hominum  romisit,  ] 
ot  ubi  carnalis    circiimcisio    veteri-5    pra^putii    ceci-  i 
dit  :    ciim    fons    bajitismi   in  sancLilicatione   lavacri  i 
lilii    mei    vcraciter   ebullivit.    Sed    qui    in    tempore  | 


esset  popiilus    meus    niidiis  si  non    esset  baptizatiis,  I)  circiimcisionis  cx  genere   tuo   circumcisi    non  sunt 


unde  terribilis  apparet  inimicis  suis  qui  eum  ciim 
cbrisraate  baptismatis  signalum  vident,  per  quod 
signum  ctiam  fortiter  illis  repugnat,  qiii  eiim  de- 
struere  volunt,  sive  humana  turba  sive  acies  sit 
diabolica.  Sed  Ada?  non  erat  danda  duplex  lex. 
Qiioraodo?  Ego  dedi  ei  logem  in  arbore,  cum  me 
videret  in  innocentia  cordis ;  ipse  autem  contemji- 
sit  me  callido  serpenfi  consentiens,  quod  ita  no- 
xiiim  fuit  nt  nunquam  mortalis  oculis  me  videre 
possit  quandiu  in  hoc  transitorio  sfoculo  manct. 
Sed  quia  Adam  prajceptum  mcnm  trangressus  e.st, 
sine  lege  cura  gonerc  suo  fuit,  usqne  ad  tompiis 
illud  qiiod  nobilitatem  Filii  mei  pra^niinliavit.  Ad- 
monilio  aiitom  Spiritiis  sancti  in  Noe  apparuit  cum 


secundum    tempus    quod    eis     ostonsum    est,    sivo 
minoris  sive  raajoris  aitatis   essent,  pactum   fcedcris 
raei    transgressi  sunt,  pra;ter  muliores  quibus  cir- 
cumcisio    non    est  injuncta;  nam    mulier    non  est 
circumcidenda,  quia  maternura   tabcrnaculura   latct 
in    corporc   ojus,    noc    tangi    potest  tactu  exteriori, 
et  quoniara    ipsa    est  sub    potestate  viri,  ut  serviu 
sub   doraino    suo.     Nara  vir  tres   causas    hahet   iii 
opere  suo,  id  est  concupiscentiam,    fortitudinem    c! 
sludium.     (;oncuj)isceiilia   aiitcm   incendit   fortittidi- 
nem,  unde  in    utroqiie    est  studium  laboris  et  ar- 
dontis  voliiritalis    ipsorum.  IIoc  tale  ost  iit   in   crea 
tiono  Adffi  tres  caii<=a!  dosignatfo   sunt ;  quia  volun 
tas  Doi  in  potestate    formavit    homiuom,  et  huc   ir 


'li'.\ 


SnVIAS.  —  IJB.  II,  VISIO  III. 


462 


B 


magna  pieiale  complevit,  cum  ipse  hominem  ad  A 
imaginem  et  simililndinem  suam  focit.  In  voltinta- 
le  autcm  Uei,  nota  viri  concupiscenli;^m ;  et  in  po- 
testate  Dei,  viri  forlitudinem,  atque  in  pietale  vo- 
luntatis  ac  potestatis  Dei,  studium  concupiscentia^ 
et  fortitudinis  viri  Hoc  modo  per  virum  procreatur 
genus  liumanum  ex  muliere ;  quia  et  Deus  IVcit 
liomineni  de  limo  terro»,  quoniam  ut  terra  in  vir- 
tute  germinis  fructuum  agrorum  est,  ita  et  mulier 
in  humore  partus  ad  pariendum  lilios  posita  est. 
Quid  hoc?  Mulier  habet  tempus  revelationis  hu- 
moris  qui  in  ipsa  est,  et  qui  se  humida  virtute  cum 
calore  in  ea  difTundit:  alioqui  vuluntarie  virum 
non  susciperet,  sed  dedignando  eum  voluntati 
illius  non  consentiret,  nec  tilios  procrearet.  Nam 
si  virlutem  liumoris  in  calore  non  haberet,  infru- 
cluosa  maneret :  sicut  arida  terra  qua»  se  non 
flectit  ad  uUum  usum  fructuositatis.  Sed  et  illa 
virlus  humoris  non  semper  in  calore  incendium 
ardoris  concupiscentice  in  muliere  habet,  nisi  ipsa 
prius  tacta  a  viro,  agnoscat  ardentem  concu- 
piscentiap  fervorem;  quia  in  illa  non  est  tam  fortis 
et  tam  fervens  concupiscentia  sicut  in  viro,  qui 
fortis  est  tanquam  leo  ad  concupiscentiam  operis 
filiorum;  ila  quod  ipse  haheat  f(^rlitudinem  con- 
cupiscentiae  ac  operis,  muliere  lantum  hoc  nego- 
tium  habente  quod  subjacet  imperio  voluntatis 
illiu^,  quoniam  ipsa  occupata  est  in  procreatione 
natorum,  usqueduni  eos  producat  in  mundum. 
QufE  dum  desiderat  Filium  meum,  in  amore  ejus  C 
cupiens  observare  virginitatem  suam:  valde  or- 
natur  in  thalamo  ipsius,  quoniam  contemnit  ardo- 
rem  quem  pro  charilate  illius  sustinet :  nolens 
dissolvi  iucendio  ardentis  libidinis,  perseverans  in 
pudicitia,  quia  carnalem  virum  in  spirituali  de- 
sponsationc  despicit;  toto  desiderio  anhelans  post 
1'ilium  meum,  recordationem  viri  carnalis  abjiciens. 
It  charissima  germina,  et  o  dulciores  et  suaviores 
llores  super  omnia  aromata:  ubi  mollis  et  fragilis 
iiatura  quasi  aurora  ad  desponsationem  Filii  mei 
:onsurgit,  casta  dilectione  valde  eum  amans,  illa 
ci  sponsa,  et  ipse  illi  sponsus,  cum  hoc  genus  virgi- 
lum  valde  diligit  eum  in  superno  regno  insignibus 
•  rnamentis  adornandum.  Sed  quid  nunc? 

Cum  etiam  fortitudo  viri  recusat  ducere  con-  D 
^ortium  matrimonii,  ita  quod  vir  propter  amorem 
^'ilii  mei  se  coercet  in  vivida  natura  sua,  cum  iloret 
II  germine  filiorum :  ipse  tamen  conslringens  niem- 
ora  sua  ne  exerceant  concupiscentiam  carnis  suoe, 
loc  mihi  valde  amabile  est  quia  scilicet  vir  hoc 
nodo  vincit  se  ipsum.  Unde  et  ego  faciam  eum 
;onsortem  Filii  mci ;  et  ponam  eum  serenissimum 
lipeculum  aute  faciem  ejus,  quia  fortiter  restitit 
liabolo ;  qui  sibi  humanum  genus  per  infidelitatem 
iiequissimae  sordis  attraxerat.  De  cujus  laqueo  ut 
■riperetur,  Filium  meum  misi  in  mundum,  natum 
ix  dulcissima  virgine  sine  omni  macula  peccati, 
ifferentem  fontem  salvationis,  quem  ipse  innocens 
ignus  sacravit,    ut  preeputium    veteris   criminis   in 


eo  aboleretur.  Quid  hoc?  Amarissimum  prffiputium 
est  crimeu  transgressionis  Ada^  quod  Filius  meus 
abstulit;  cum  ipse  fontem  salutis  ingressus  Chri- 
stianam  cohortem  nobilissime  dedicavit,  ut  serpens 
antiquus,  qui  hominem  deceperat,  in  illo  lavacro 
mergeretur.  Quomodo?  Fiiius  conditioni  patris  sui 
respondet,*  necnon  et  luereditateni  ejus  retinet. 
Quid  hoc?  Genus  Ada^  transgressione  iliius  de  looo 
araoenitatis  expulsum  est,  et  in  baptismo  salvationis 
per  Filium  meum  ad  vitam  rcvocatum  est.  Quo- 
modo?  Ipse  super  incredulos  qui  praeceptis  meis 
repugnaverunt  vocem  benedictionis  dedil ;  ila  quod 
exterrili  veniam  in  spiritu  contritionis  peterent,  ut 
Isaias  servus  meus  secundum  hoc  quod  a  me  ac- 
cepit  protestatur,  dicens:  Et  venient  a.d  le  curoi 
filii  eoruni  qui  humiliaverunt  ie,  et  adorabunt 
vcstigia  pedum  iuorum  omnes  qui  detrahebant  tibi 
[Isa.  Lx).  Quid  hoc?  0  tu  qui  es  superna  pax  et 
purissimus  sol,  per  te  ebulliet  vivens  radix  quai 
cst  regeneratio  spiritus  et  aqufe,  cum  illi  solerter 
venient  ad  agnitionem  tuam  qui  in  spurcitia  nefan- 
dissimse  immundilia'  sub  gravissima  maledictione 
prostrati  erant,  quoniam  ipsi  hoc  modo  quasi  curvi 
vix  tandem  ad  veritatem  et  ad  justitiam  surgent. 
Quomodo?  Ipsi  maternain  dulcediucm  vera^  iidei 
sugent,  eam  visibiliter  videndo,  nescientes ;  sed 
tantum  illam  fideliter  credendo  rapientes.  Et  qui 
sunt  illi?  Videlicet  qui  in  materia  peccati  de  his 
orti,  te  in  ardenti  charitate  nunquam  viderunt;  sed 
qui  te  crudeliter  opprimendo  pertinaciter  afflixe- 
runt,  quasi  tu  illorum  non  domiuareris :  tc  in  hono 
sensu  dulcissime  amaverunt.  Et  adeo  cum  veram  fl- 
dem  seculi  fueriut,  velut  regem  appreheudent  te,  et 
tanquam  Dominum  adorabunt  te,  atquc  festinanter 
current  sequentes  sanctissima  itinera  tua  quae  eis 
prfficepisti  ita  ut  semper  elevatis  manijjus  in  te  as- 
piciant  alque  in  bonis  operihus  ad  te  S(;mper  vigi- 
lent,  in  flde,  scilicet  te  videre  ta;dium  non  capien- 
tes,  et  hoc  omnes  illi  facient ;  qui  prius  impudice 
et  irreverenter  te  dilaniaverunt,  et  qui  in  odio  ac 
in  invidia  S3  a  te  diviserunt,  cum  tunc  in  speculo 
lidei  ardenler  te  amplexerunt.  Quid  hoc? 

Nam  casus  Adoe  clausit  coelum  in  indignatione 
mea,  cum  homo  me  sprevit,  et  callidum  serpentem 
audivit.  Unde  et  ipsi  clausa  cst  oranis  gloria  para- 
disi.  Qii«  clausura  duravii  usque  ad  claritudinis 
me«  Filium,  qui  in  voluntate  mea  fluentem  Jordi- 
nem  intravit;  ubi  et  vox  mea  clare  intonuit  cum 
dicercm,  quia  ipse  esset  Filius  meus  dilectus,  in  «[uo 
mihi  bene  complacuissem  ;  quoniam  hoc  volui,  ut  in 
line  temporum  redimerem  hominem  per  Filium  meum 
miii  indissolubili  amoris  vinculo  ila  adha:'reutem, 
ut  favus  melli  adhasrei,  quem  etiam  idcirco  mihi  iu 
fontem;  me  fontem  aquai  vivee  designantem,  ut  et 
ipse  fons  salutis,  animas  illas  de  reterna  morte 
resuscitaret,  quibus  in  aqua  per  Spiritum  sanctum 
remissio  peceatorum  darelur.  Quapropler  et  ibi 
Spiritus  sanctus  apparuit,  quia  fidelibus  per  eum 
remissio  peccatorum  flt,  ubi  ob  mysiicum   secretum 


i 


463 


S.  llil.DEC.AUDlS. 


•'lOi- 


unigfnitum  n.eum   Si.i.ilus    sanclas   iu    specie  co-  A  llnde  .luixiuis  salv.ri    J«^*d'^'-^\i^J'^'"S'*^'""'  '^*' 
lumba'  ostendit    qucc  simpiicis  ct    sinceri  moris  est, 


quoniam  et  Siuritus  sanclus  in  simplicitate  et  iu 
bonilale  omuium  bonorum  indcticiens  justitia  est. 
El  hoc  decebat,  quia  Filius  meus  sine  uiia  macnla 
criminis  ex  virginc  nalus  est,  ut  cliam  liomo  qui 
cum  ptccato  de  viro  et  muliere  nascitur  sine  pec- 
cato  splendide  ct  gloriose  renascerctur,  sicut  ipse 
Filius  meus  in  Evangeiio  ad  Nicodemum  ait:  Amen, 
amen  dico  tibi,  nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et 
spiritu,  non  potest  introire  in  regnum  Dei  ( Joan.  ui). 
Quid  hoc?  Coustantissima  certitudine  et  nou  insla- 
bili  ambiguilate  dico  tibi  qui  natus  es  ex  corru- 
pliune,  quia  homo  qui  ortus  csl  de  ardcnli  concu- 
piscenlia;  caiore  et  invoiutus  venenosa  veste,  nisi 
in  vero  guidio  nova'  soboiis  renascatur  ex  aqua 
sanctilicationis  et  spirilu  iiluminalionis,  in  tomporc 
negleclus  sui  confundetur.  Uiiui»t)^o'?  Quia  homo 
velut  aqua,  cum  spiritu  vegetalionis  suaj  inundat, 
quoniara  ut  aqua  sordes  emundat,  et  ut  spiritus 
inanimata  vivilicat  (uisi  in  vera  generatione  pur- 
goiur)  non  poterit  per  introitum  saivationis  liajres 
regni  Crealoris  sui  Ueri,  quia  in  peccato  primi  pa- 
reutis  quem  diabolus  frauduleuler  decepit  obligatus 
est.  Quomodo?  Quoniam  ut  fur  qui  nubilissimam  et 
pretiosiisimam  pecuniam  regis  furatur,  furlive  sub- 
inlrat,  sic  turluosa  conceplio  in  ingluvie  suggesta  a 
diaboio  subdoie  irrepsit,  ita  quod  ipse  dilectissimam 
gemmim  sanctai  innocentiaj  et  castitatis  in  quibus 
Spiriius  sanctus  habitat  nequiter  abstraxit.  Unde 
nunc  in  sanctilicatione  abiutionis  emundanda  est. 
Nam  mortiferus  calor  quem  iibido  in  cumuiatione 
concupiscentiiE  pra;varicationis  pracepturum  om- 
nipotentis  Uei  succendit,  in  ilio  submergendus  esl, 
qui  nunquam  mirabilia  sua  invidiose  abscondit, 
sed  ea  in  incomprehensibili  pietale  misericorditer 
ostendit.  Audite  ergo  Fiiium  in  hac  constilulione 
regenerationis  quai  reveiatio  regui  mei  est.  et  di- 
scite  ab  eo  ut  prtecepta  moa  compieatis.  Sic  facite. 
Nam  hoc  mihi  acceptum  est,  et  cavete  ne  vos  an- 
tiquus  serpens  seducat;  et  non  moriemini  si  bapti- 
smum  veslrum  servaveritis,  ut  vobis  in  nomine 
bealissiraae  Trinitatis  praiceptum  est.  Et  quoties 
cecideritis,     s\irgile     cura     correctione  poenitentiae 


B 


minum  suurum,  regenerari  non  recuset. 

Nam,  ego  dedi  masculis  generis  Abraliaj  circum- 
cisionem  mombri  unius,  sed  in  Filio  mco  pr^eepi 
viris  ac  muiieril)us  cunclorum  populorum  circum- 
cisionem  omnium  membrorum  suorum.  Quomodo? 
Circumcisio  baplismi  orta  est  in  baptismo  Filii  nioi 
quai  et  duratura  est  usquc  in  uovissimuni  diem;et 
post  illum  diem,  sanclilas  ejus  iu  lolernitate  ma- 
nebit,  nec  liuem  accipiet;  alque  ita  qui  iu  lavacro 
baptismi  circumciduntur,  verissime  conscrvabun- 
tur,  si  iioc  lavacrum  justis  operibus  tideliler  con- 
servavorint,  quia  ego  iiomiticm  sive  inlirmioris  sive 
forlioris  ailatis  sit,  suscipiam  si  foidus  nieum  cu- 
stodierit,  quod  mecum  pcpigit,  scilicet  iu  me  crc- 
dendo,  et  in  vera  Trinilale  me  coulitendo,  seu  |ier 
se  ipsum  seu  per  aiios  qui  jiro  eo  lidejubent,  ut 
infans  aut  mulus  qui  non  ioquitur,  qui  verba  aiicni 
oris  expostuiat,  et  non  deiebo  eum  in  aiternum  ;  ul 
iilum  qui  funtem  hmic  cum  oj.ere  tidei  rccip^ire  re- 
cusavent,  quemadmodum  in  ductrina  Evangciii  Filii 
mei  scriptum  est :  Qui  crediderit  el  bapiizatus  fuerii 
salvus  erit,  qui  vero  non  crediderit  condemnabituT 
{Marc.  xvi).  Quid  hoc?  Ilie  homo  qui  porsuam  scieu- 
liam,  quaj  inlerior  oculus  est,  istud  videt  quod  ex- 
teriuri  visui  absconsum  est,  et  in  lioc  non  dubitat, 
hic  cerlissime  credit,  et  haec  fides  est.  Nam  quod 
homo  cxierius  cernit,  lioc  et  exterius  novit,  et  quod 
interius  videt,  hoc  et  interius  considerat.  Ideo  ciin: 
.,  scientia  lioininis  per  specuium  vitse  ardenter  percipil 
incomurchensibilem  divinitatem  quam  eyterior  ocu- 
lus  aspicere  nun  vaiet,  tunc  desideria  carnis  oppri 
muntur  et  alliduntur  ad  pctram.  Uude  et  spiritus  ho- 
minis  illius  ad  veram  aititudinem  suspirat,  hanc  re- 
generationem  sentiens,  quam  Fiiius  hominis  Spiriti 
sancto  conceplus  attuiit,  quem  intacta  mator  non  d( 
carnc  viri  sudantis  in  iibidiuc  accopit ;  sed  de  secretc 
palris  omnium.  Qui  suavitor  veniens,  purissimun 
et  vivum  specuium  in  aqua  ostendit;  ita  quod  homc 
pcr  iilud  in  regeneratione  vivit.  Nam  sicut  hou» 
nasciturexcarne,  divina  potestate  in  forma  Adaiillua 
creaute;  ita  Spirilus  sanctus  recuperat  vitam  anima 
per  inundationem  aqucT,  cnm  ipsa  spiritum  homini 
in  se   accii)it,   eum    resuscitans   ad   vitam,    ut   priu 


rpp  dpritis      surirue     cuiu     tuiici-iiun»^   j.i*,...^^....^^       -•-  ----,,  .  


0  vos  charissimi  iilii  mei,  cognoscite  bonitatcm 
Pdtris  vcstri;  qui  vos  in  semetipso  per  puram  con- 
fessionera  et  per  veram  veniam  de  maxiila  diaboli 
liberavit,  et  qui  vobis  omnia  bona  contulil,  in  qui- 
bus  iaborare  debetis,  ut  coeieslera  Uiorusaiem  pos- 
sideatis;  quam  per  faiiacem  decoptionem  perdi- 
distis,  quia  nerao  perditatn  iia-rcditatem  suam  rc- 
coporare  polest,  nisi  per  sudurem  laboris  sui.  Yos 
autom  suiiornam  boatitudimom  scilicet  excellcntis- 
siniani  ha-redilatem  vestram,  facile  non  difticili  lege 
recipere  polestis.  Nam  Spiritus  sanctus,  ut  prsodi- 
cluiu  est,  potestalem  Satanaj  in  baptisrao  expij^Iit 
ab  hominc,  sanctilicans  eum  novum  hominom  in 
regeneraiione,    ut    pcrdila    gaudia  recipere    vaieat. 


vascuio  manifestatus  est,  ut  enim  forma  homini 
tunc  sensibiiiter  formatur  cum  homo  dicitur:  sii 
spirilus  hominis  ante  oculos  Dei  tunc  in  aqua  vi 
vilicatur,  ita  quod  eum  Deus  ad  haireditatem  vita 
novit.  Unde  qui  sic  fontem  salutis  cum  foedere  ju 
stitia>.  suscipit,  vitam  in  saivatione  invenit,  quii 
lideliter  credidil;  qui  vero  credere  non  vult,  mor 
luus  est,  quoniam  spiracula  spiritus  nou  hal)et 
cum  quibus  in  aititudinem  ccelivolet:  sed  tantun 
langendo  ca;cis  oculis  palpitat,  in  obumbrata  scien 
tia  carnis  non  vivens,  qui.i  vitali  discipiina  caret 
qnam  Deus  spiravit  in  hominem,  sursum  conlr 
voluntatem  carnis  ascendentem.  Quapropter  ist- 
in    morlem     inlidelitatis    condemnabitur,    quia    ia 


iOo 


SCIVIAS.  —  LIB.  II,  VISIO  III. 


466 


/acrum  salulis  non  habuit.   Ego  enim   nec  tempus  A 
lec  genus  ab  hac  salute   separavi,   sed  hauc  vuca- 
,ionem    omni    populo  per  Filium  meum  clementer 
nslitui. 

iNam,  in  quocunque  tempore  labentium  horarum 
;ujuscunque  spxus  aut  a^tatis  homo  sive  masculus 
ive  femina,  infans  aut  decrepitus  :  cum  in  affectu 
ievolionis  ad  baptismuni  venerit,  ego  cum  pietalis 
idjutorio  suscipiam  eum.  Et  non  recuso  lavacruni 
jajitismi  infantis,  ut  quidam  f.ilsi  deccptores  h>- 
[uuutur  ;  qui  me  talem  oblationem  abjicere  meu- 
iuntur,  sicut  etiani  in  Veteri  Testamento  uon 
previ  infantis  circumcisionem  ;  cum  ille  eam  nec 
oce  expeteret  nec  voluntate  susciperet,  quam  ta- 
nen  parentes  pro  ipso  compleverunt.  Ita  etiam 
mnc  in  nova  gratia  non  abjicio  baptismum  iiifan- 
is  :  quamvis  ille  eum  nec  loquendo,  nec  consen- 
ieudo  quajrat,  sed  tantum  parentibus  ejus  id  pro 
*o  exsequentibus. 

Et  tamen  si  ille  salulem  consequi  desiderat,  omni 
'jre  lidelem  promissionem  adimplebit,  quam  illi 
ro  eo  spoponderunt,  qui  eum  ad  sacrosauctuni 
Dntem  exhibuerunt,  qui  tres  homines  in  honore 
anctffi  Tiinilatis  esse  debcnt,  sacerdos  scilicet  qui 
)sum  perfundit,  et  duo  qui  pro  illo  verba  fidei 
ipondent.  Qui  autem  hoc  modo  in  lavacro  baplis- 
patis  baptizato  conjunguntur;  in  carnali  procrea- 
one  ei  non  coramisceantur,  quia  in  spiritali  gene- 
ilione  ei  adhaeserunt.  In  baptismo  enim  Filii  mei 
2;o  Pater  intonui  :  quod  sacerdolem  in  lavacro  be-  Q 
edictionem  dantem  ostendit,  et  Spiritus  sanctus 
1  specie  levis  volucris  visus  est,  quod  unum  in 
mplicitate  cordis,  ibi  hominem  baptizandum  allo- 
uentem  et  docentem  denuntiat,  atque  Filius  meus 
1  carne  haptizandus  aderat;  quod  mulierem  in 
aavitate  matris  astantem  ob  dulcissimam  incarna- 
onem  ejusdem  Unigeuiti  doclarat.  Quid  nunc? 
■ed  sicut  infans  lacte  et  escis  ab  alio  sibi  contritis 
irporaliter  pascilur,  ita  etiam  doctrinam  et  in 
aptismate  sibi  propositam  fidem  ex  intimo  corde 
bservabit.  Quod  si  ubera  matris  suaj  non  sugil,  nec 
ontritas  sibi  escas  suscipit  incunctanter  moritur; 
c  [etiam  si  nutrimenta  piissimse  matris  Ecclesiae 
on  accipit,  nec  verba  tidelium  doctorum  in  ba- 
'tismate  proposita  retinet;  crudelitatem  mortis 
aima'  non  evadit,  quoniam  salvatiouem  animae  et 
?ulcedinem  iEternae  vitse  recusavit.  Et  sicut  cum 
lem  infans  corporalem  cibum  dentibus  suis  ,molere 
|ou  potest,  alius  ei  illum  ad  deglutiendum  ne  mo- 
'atur  conterit;  sic  etiam  faciendum  est  cum  ille 
I  baptismo  verba  ad  coniitendum  me  non  habet, 
'lerunt  ei  spirituales  adjutores  qui  ipsi  cibum  vi- 
fe,  id  est  calholicam  tidem  ne  in  laqueo  perpetua? 
•lorlis  comprehendantur  proponant.  Quomodo? 
[ominus  servo  suo  voluntatem  suam  voce  prffici- 
'ientis  proponit,  et  ille  eam  in  timore  opere  com- 
•let,  et  mater  filiam  suam  in  charitate  docet,  et  illa 
3rba  ejus  cum  subjectione  periicit;  ac  simili  modo 

ebitores  fidei  baptizato    verba    salutis    opportune 


D 


proferant,  ut  ille  ea  tideli  devotione  ob  amorem 
ccelestium  adimpleat. 

Nam  nuUus  tam  gravi  pondere  peccatorum  pre- 
mitur,  si  in  nomine  sacrosanctae  Trinilatis  in  san- 
ctum  baptisma  mittitur  quin  vere  omnia  crimina 
sceleris  ejus  deleam,  sicut  et  in  infante  cum  in  la- 
vacro  regenerationis  perfunditur  :  veterem  culpam 
Adaj  veraciter  abluo.  Sed  non  mireris,  homo,  quod 
in  fonte  baptismatis  ab  omnibus  peccatis  suis  homo 
justiticatur,  ita  quod  de  pondere  peccatorum  suo- 
rum  in  eo  clementissinie  alleviatur.  Nam  innoceus 
agnus  qui  sine  uUa  macula  peccati  fontem  baptismi 
ingres.-us  est,  cum  magno  sacramento  incarnationis 
sua3  crimina  peccatorum  hominum  in  baptismale 
misericorditer  abstulil.  Sed  omnia  attentissime  per- 
scrutor,  et  in  Iioc  sa?culo  et  in  wternitale  ubi  mors 
corporum  non  est,  sed  omnia  aperta.  Quid  est  hoc? 
Gehenna  in  operibus  mortis  probatur,  et  vita  seierna 
in  operibus  quae  pertinent  ad  vitam.  Quomodo? 
Mors  pcr  mortem  probatur,  quia  cum  homo  sine 
pceniteutia  et  sine  misericordia  Dei  (quoniam  non 
requirit  eam)  justo  Dei  judicio  in  peccatis  moritur; 
mors  enim  morte  inferi  discutitur.  Vita  quoque 
probatur  pervitam;  ita  quod  bona  opera  fulgent  in 
coelis,  cum  vita  seterna  dominatur  illis.  Ita  eliam 
qui  in  fonte  benedictionis  baptizantur,  in  sanctitate 
sanclae  regenerationis  probantur.  Et  cum  ibi  per 
invocationem  benedictionis  sacerdotis  invocor,  au- 
res  meaj  verbis  lidei  patent,  Iquamvis  ille  qui  ibi 
me  invocat,  in  obligationibus  peccatorum  sit.  Nam, 
quamvis  sacerdos  peccator  sil,  tamen  oflicium  ba- 
ptismi  ab  eo  suscipio,  si  illud  per  invocationem  no- 
minis  mei  fidelitcr  exercet.  Ipsius  autem  iuiquitas 
condemnabit  eum,  si  in  ea  sine  poenitentia  perse- 
veraverit.  Celebrationem  vero  baptismi  non  recuso 
ab  eo  suscipere,  cum  in  verbis  tidei  me  invocave- 
rit.  Quid  est  hoc?  Si  aliquis  dives  homo  dispensa- 
torem  habet,  qui  militibus  suis  bona  sua  recte  di- 
spensans,  officium  suum  iideliter  exercet,  qui  etsi 
idem  dispensator  de  alio  opere  suo  culpabilis  est 
tamen  dominus  suus  non  dedignatiir  ab  eo  suscipere 
ofticium  suum,  dicens  forsilan  ei  :  Serve  nequam  iu 
opere  tuo,  unde  et  illum  iu  mente  sua  indignum 
habet;  officium  tamen  justitiai  suae  ab  eo  non  dedi- 
gnans  accipere.  Sic  etiam  ego  qui  plurimos  dispen- 
satores  habeo,  a  sacerdote  qui  recte  unctus  in  ofti- 
cio  suo  fideliter  manet,  quamvis  de  aliis  operibus 
suis  culpandus  sit,  non  dedignor  suscipere  sacra- 
mentum  meum,  de  aliis  tamen  injustis  actibus  suis 
eum  milii  contrarium  judicans,  nec  tamen  quod 
meum  est  ab  eo  suscipere  contemnens. 

Quod  si  aliquis  baptizandus  separationem  animse 
et  corporis  sui  adesse  putans  baptisma  qusesierit 
nec  sacerdotem  a  quo  baptizetur  habere  possit, 
tunc  si  quis  eum  per  invocationem  trinse  majestatis 
perfuderit,  baplizatus  est.  Et  remissionem  pecca- 
torum  suorum,  graliamque  superuce  beatiludinis 
per  hanc  perfusionem  accipiet,  quia  in  tide  catho- 
lica  perfusus  est,  nec  hoc  baptisma  mutari  poterit. 


li 


46^ 


S.  HILDEr.AHDIS 


j^' 


Sed   lainLn  m   iiivocaliuuo  liuc  nuUa  porsona  isla-  A  caloro    vila;    ncc    in    formaliunc   ncc  in  cxcilalionc 


rum  trium  inetldliilium  personarum  omittonila  e?t, 
«luoniam  >i  ilu  ulla  carum  por  intidelilatem  invocari 
omillitur;  lunc  ibi  verilas  saluteni  non  operatur, 
sed  polius  1'dlsilas  deceptionem  tribuit.  Unde  et  ibi 
invocatio  liiijus  imtrabilis  Triuilatis  non  deerit; 
ipiia  et  purissimo  baplisraali  Fiiii  mei  Trinitas  nou 
defuit,  sed  ibi  mirabilia  sua  mirabiliter  per  semet- 
ipsam  declaravil.  Quopr  (pler  et  homiues  qui  sal- 
vari  dfsiilerant,  ret^cnerationem  viltc  ad  salvali(>- 
neni  percipiant;  et  hanc  percipere  non  negiigant  ne 


adha-rcns  vistcribus  malris  sua",  ila  ctiam  iu  pe- 
riculo  morlis  sine  consolatione  Spirilus  saucli  dc- 
liuenlur;  (pii  nec  iii  iiieulc  iiec  in  opere  sacramcii- 
tis  Kcclcsiue  quae  indcr  tolius  sanclitalis  exislit 
puriticanlnr.  Hoc  aiidiaiit  ct  inteliigant  omncs  po- 
puli;  qiii  regnum  Dei  regeueraliune  spirilus  ct 
aquaj  intrare  volunt,  secundum  (juod  »is  iu  sanclis 
Scripturis  per  douumSpiritus  sancti  proposituni  cst. 
Sed  qui  vigilantibus  oculis  vidct  et  altenlis  auribiis 
audil,  hic  niysticis  verbis   meis  qua^   de   me    vivcnlo 


pereant,  quia  ut  aborlivum  abjicitur  quod  perit  sine      emanant,  oscnlum  amplc.xionis  prajbeat. 


VISIO    QUARTA. 

ScuMARK  M.  —  Quod  onmis  baplizahis  pcr  unctionem  episcopi  ornari  cl  slabiliri  debe/.  Quod  immcnsa  el 
inde/iciens  dulcedo  Spirilus  sancti,  datur  in  con/irna/ione.  Quod  ine(Jabilis  Trinilas  in  confirmatione 
manifestatur  et  viridissimis  virtulibus  dcclaratur.  Quod  Ecclesia  unctione  Spiritus  sancti  inunita,  nun- 
quam  in  errore  pcrversilalis  dejici  polest.  Vcrba  Moysi  de  eadem  re.  Quod  baplizali  in  unclione  clirisma- 
tis  a  pontilice  decorantur.  Verba  libri  Rc(/um  ad  eamdem  rem.  Qiiod  baptizatus  el  non  conlirmalus 
clarilatem  bapfismatis  habet  el  ornalum  el  unctioncm  superioris  docloris  sui  non  habet.  Quod  in  houore 
Spiritus  .^anctiper  solos  episcopos  confirmatio  exerccnda  cst.  Qui  confirmandum  manibus  lenet,  in  carnali 
procrcalione  ei  non  conjunyatur.  Qui  post  baptismum  ad  diabolum  revertitur,  jiisi  poenituerit,  condemna- 
bitur;  qui  autetn  baptismum  fideliter  s^quitur,  a  Deo  suscipitur,  Ecclesia  pro  filiis  suis  Deum  exoranle. 
Tres  modi  quibus  Ecclesia  resonat  ut  tuba.  De  diversitate  baptizatorum  multimoda.  Vcrba  Ezechielis 
de  eodem. 


Et  deinde  vidi  velut  magnam  et  rotundam  turrim  : 
tolam  integrum  et  candidum  lapidem  existentem, 
trcsque  fenestras  in  summitalc  sui  habentem,  ex 
quibus  tantus  lulgor  re^plcnduit,  ut  cliam  tcctum 
turris  illius,  quod  se  velut  in  cavum  erexerat,  in 
claritate  fulgoris  illius  manifcstius  conspiceretur. 
Ipsse  autera  feneslrae  pulcherrimis  smaragdis  cir- 
cum  ornata;  eraut.  Sed  el  illa  turris  veiut  in  medio 
dorsi  pr.i-dictai  muliehris  imaginis  imposita  erat, 
instar  turris  alicujus  quse  in  muro  urbis  imponitur; 
ita  quod  illa  iinago  [ira-  fortiludine  ejus  nullo  modo 
caderc  potcrat.  Et  infanles  illos  qui  ventrcm  inia- 
ginis  (ul  pra;diclum  esl)  subierant,  vidi  multa  cia- 
ritate  radiautes;  quorum  alii  in  fronlc  usquo  ad 
[icdes  ipsorum,  vclut  aurco  colore  ornati  erant;  alii 
vero  claritatcm  tantum  habenles  illo  colore  carebaut. 
L.x  ipsis  item  aliqui  purum  et  liicidum  splendorem  ; 
alii  vero  quemdam  turbidum  et  rubeuin  fulgoreiK  ad 
orientem  vergentem  ins[iiciebant.  Sed  ex  iis  qui 
ipsum  purum  ct  lucidum  s[)lendorem  considerabaut. 
quidam  claros  oculos  et  fortes  pedes  habeutes  in 
ventre  illius  iraaginis  fortiter  incedcbaut.  Alii  auleni 
inlirmos  oculos  et  debiies  pedes  habeutes,  huc  el 
illiic  a  vento  propellebantur.  Sed  et  i[)si  baculum 
iiianibus  tencutes,  corara  imagine  volitabant,  ac 
eam  aliquando  sed  tamcn  tepide  feriebant.  Quidain 
vero  sereuos  oculos  sed  imbccilles  pedes  liabcntes, 
ante  imaginem  illam  hac  et  illac  in  aere  discurre- 
bant.  Alii  autcm  iiilirinos   oculos,   bcd   forlcs  [)edes 


B  habebant,    et  tamen   corani  imagine  lenlc    ambula- 
bant.  Sed  ex  iis  qui  illum  turbidum  et  rubeum  ful- 
gorcin    inspiciebant,    alii  in   [ira^fata   imagine  bcue 
ornati  alacriter  incedcbant ;  alii  ex  ipsa   se  rapien- 
tes,   eam  im[)Ugnabaut,  et   ordinatas    conslitutioues 
ejus    evertebant,    de    quibus    quidam    per  fructum 
po'uiteulia'  ad  ipsam  huiniliter  reverlcbanlur;  qui- 
dam  vcro   pcr    coutem[)lura    iu    obdiirata    elatione 
mortis  remanebant.    Et    iterum    audivi    vocem    de 
coelo  mihi   dicentem  :    Sicut  nova  sponsa  agui  posl 
illustrationcin  inuudalionum    quai  orta   est  iu  sok 
justitiai,   qui  mundum  sua  peifusione  jsanctiticavit 
iu  igneo   ardorc  Spiritus  saucli    decorata    et    con- 
lirmata  ad  perfectionem  decoris  sui  cst;  i(a  etiairi 
lidelis  homo  qui  regeneralionem  in  s[)iritu   et  aqu; 
percipit,  por  uuctioncm  su[)erioris    doctoris  ornar  i 
et  stabiliri   debet,   ut  in  omuibus  membris  suis  a( ! 
elleclum     beatitudinis      conformatus    plenitudinen  I 
fructus    sumniie    justilite    profereus,     dccorem    su 
orualus    perfecte    inveniat.    Quapropler  turris  hsec 
quain  vides,  designat  llagrationcm  donorum  Spiri 
tus  sancti  quara    misit  Pater    in  mundum  propte 
amorcra   lilii  sui,    incendeutera  corda  discipulorun 
illius  in  igueis  liuguis,  uude  robustiores  reddili  sun 
in  nomino  sancta;  et  vera^  Trinilatis.  Sed  quod  ips 
anto    advcntum   ejusdera    ignei  Spiritus    sancti    i) 
habitaculo  suo  clausi   sedebant,   clausuram   corpori 
ipsorum  ostondebant,  per  quam  timidi  ad   loquen 
dain  justitiam  Dci,  et   imbecilles  ad  patiendas  pce 


409 


SCIVIAS.  —  LIB.   II,  VISIO  IV. 


'i70 


nas    adversariorum  erant.  Et  quia    lilium  meum    in  A  fortitudine  ejus   nullo    modo    cadere    poterat  ;  quia 


carne  viderant,  ideo  clausis  inlerioribus  oculis  suis 
illum  in  carne  diligebant:  ita  quod  tunc  non  vide- 
bant  apertain  doctrinam  quam  postea  in  mundum 
elfuderunt,  cum  in  Spiritu  sancto  robustiores  eflecti 
sunt.  In  cujus  adventu  ita  conlirmati  sunt,  ut  nul- 
lam  pcenam  abborrerent,  quin  strenue  tolerareut 
eam.  Ilajc  est  enim  fortitudo  turris  hujus,  per 
quam  Ecclesia  ila  roborata  est,  quod  nulla  insania 
diabolici  furoris  superari  poterit.  Sed  quod  eam  vi- 
des  magnam  et  rotundam,  totamque  integrum  et 
candidum  lapidem  existentem,  boc  est  quod  im- 
mensa  est  dulcedo  Spiritus  sancti,  et  voiubilis  in 
gratia  omnes  creaturas  circuiens;  ita  quod  nulla 
corruptela   in    integrilate   plenitudinis  justitiai  cam 


Si)iritu3  sanctus  in  maxima  fortitudine  incarnatio- 
nis  iliius  qui  verus  sponsus  Ecclesi;e  existit,  mira- 
bilia  sua  niirabiiiter  operatus  est,  et  ecclesiam  tam 
fortem  in  defensione  munilionis  suai  o^tendit;ut 
illa  ob  eam  fortitudinem  qua  ab  igneo  dono  ejiis 
niunita  est,  nunquam  iu  errore  ullius  perversitatis 
decidere  possit ;  quoniam  per  supernam  protectio- 
nem  in  aniore  sponsi  sui  sine  macula  et  sine  ruga 
semper  gaudebit;  quia  et  idem  uuigeiiitus  meus  de 
Spiritu  sancto  conceptus,  nobiliter  sine  macula  ex 
virgine  natus  est;  quemadmodum  ad  Moscm  locu- 
ins  sum:  Ecce,  inquit,  est  locutus  apud  me;  stabis- 
que  supia  pelrarii,  cuniqne  transibit  (jloria  vica, 
ponam  te  in  foramine  pelrae,  et   proteget  te  dextera 


evacuat;  quoniam  ipsa   torrens  iter  iiabens,   omnes       mea,  donecpertranseani,tollamquemaiiuni  meam,ct 


rivulos  sanctitatis  in  claritate  forlitudinis  illius 
emillit,  in  qua  nunquam  maculosilas  ullius  sordis 
inventa  est,  quia  ipse  Spiritus  sanctus  est  ardens  et 
lucens  claritas  et  quaj  ardentes  virtutes  fortiter  ac- 
cendit  et  nunquam  exstinguetur,  ac  ideo  omnes  te- 
nebra)  ab  co  fugantur. 

Qute  tres  feneslras  in  suminitate  sui  habet :  ex 
quibus  tantus  fulgor  resplendet,  ut  eliamtectum  tiir- 
ris  illius  quod  se  velnt  in  cavuin  erigit  in  claritate 
fulgoris  illius  mauifestius  conspiciatur,  quia  inelfa- 
biiis  Trinitas  in  etru^ione  donorum  escellentiai  Spi- 
ritus  sancti  manifestatur ;  ita  quod  ex  eadem  bea- 
tissima  Trinitate   tanta   claritas  justiliae    per  doclri- 


videbis  posteriora  mea  [Exod.  xxxiii).  UuiJ  hoc? 
Prope  est  miraculum  ;  quod  implebilur  in  voluntate 
mea.  Sed  lu  prius  pugnabis  in  duritia  legalium  pra?- 
ceptorum,  per  exteriorem  signiticationem  vim  eorum 
ostendens:  ubi  dulcedinem  et  levitatem  non  inve- 
nies  qua;  in  Filio  meo  aperietur.  Et  ha>c  duritia  le- 
gis  quam  in  pra?cepto  meo  scribcs,  tandiu  in  duri- 
lia  lapideorum  cordium  stabit,  quousijue  ouiuis 
gloria  illa  mauifestabitur  quce  mihi  a  te  et  ab  iraita- 
toribus  tuis  usque  ad  manifestalionem  Filii  mei 
exhibenda  est.  Cumquc  hoc  adimpletur  in  lege  quum 
nunc  scribis,  gloriticabor,  ponamque  te  in  perfo- 
ratum  lapidem.  Quomodo?  Ego  pouam  te  in  duritia 
nam  apostolorum  emanat,  ut  etiamexinde  fortissima  c  legis  cum  te    in  praecepto  meo  super  eam  constituo  ; 


virtus  divinitatis  qua-  incomprehensibilis  in  altitu- 
dine  omnipotentiae  majestatis  sua;  existit,  liomini 
mortali  creatune  apertius  innotescat;  sed  tamen 
ita  quantum  lide  credentis  et  tidelis  hominis,  capi 
possibile  dignoscilur.  Unde  ipsa;  fenestrse  pulcher- 
rimis  smaragdis  circumornatai  sunt ;  quoniam  ipsa 
beatissima  Trinitas  virentissimis  virtutibus  et  a?rum- 
nis  apostolorum  quai  nunquam  ariditatem  tepiditatis 
tidei  sensisse  dicitur,  ubique  in  toto  mundo  apertis- 
sime  declarata  est.  Quomodo?  Qiiia  nolum  est  quo- 
modo  propter  Udem  veritatis,  rapacissimi  lupi  eosdi- 
versis  pressuris  oppresserunt;  unde  robustiores  ad 
beliuin  certaminis  effecti  sunt:  ita  quod  pradiando 
Ecclesiam    acquisierunt,    et   eam  ad    .Editicalionem 


te  videlicet  magistrum  hujus  antiquitatis  nominans, 
quam  Filius  perforabit:  plus  eam  quam  tu  in  mysti- 
cis  verbis  exponens,  cum  eum  in  opportuno  tempore 
in  mundum  misero.  Et  ideo  proteget  te  fortitudo 
ipsius ;  quia  ipse  acutiora  verba  quani  tu  alTeret,  et 
clausuram  in  legalibus  pra?ceptis  aperiet;  douec  ad 
me  redeat.  Quid  hoc?  Ipse  tandiu  salutaria  verba 
mundo  corporaliler  dabit,  donec  in  carne  sua  quam 
de  virgine  sumet,  mortem  corporaliter  subeat.  Tunc 
et  ego  tollam  manum  meam;  quia  super  sidera  eum 
ad  me  levabo,  omnia  mj^steria  ejus  per  Spiritum 
sanctum  denudans ;  et  sic  videbis  incarnationem 
ejus,  ut  cum  homo  a  dorso  cernitur  et  non  ante 
perspicitur,  quoniam    eum  incarnatum    senties,  sed 


lidei  fortissimis    virtutibus   roboraverunt :    et  multi-  I^  divinitatem  illius   non   capies,    quia    filii    tui  magis 


modis  coruscationibus  virtutum  ornaverunt.  Et 
quoniam  Ecclesia  in  inspiratione  Sjjiritus  sancti  per 
eas  ita  conUrmata  est,  idcirco  et  ipsa  vult  et  ex- 
poscit  ut  lilii  sui  ornentur  signo  Spiritus  sancti  in 
hac  unctione,    ut  idem    Spiritus    sanctus  penetravit 


eam  videbunt  cum  ad  me  redierit,  quam  eum  intel- 
lexerint  cum  apud  eos  visibiliter  conversatus  fuerit. 
Et  quod  vides  infantes  illos  qui  ventrem  imagi- 
nis  (ut  prajdictum  est),  subierant  multa  claritate 
radiantes:    hoc     est   quod  ii    in    innocentia    mun- 


corda  fidelium  in  alta   misericordia  qua:>,   valde    my-      ditia?  puri  cordis  per  fontem  regenerationis  matrem, 


stica  est,  ita  quod  in  igneis  linguis  per  voluntatem 
Dei  Patris  in  mundum  venit.  Quapropler  et  homo 
baptismate  salvationis  perfusus  conflrmandus  est 
unctione  excellentis  doctoris,  sicut  et  Ecclesia  su- 
pcr  firmam  petram  firinata  est. 

Unde  eadem  turris  velut  in  medio  dorsi  prajdictai 
muliebris  imaginis  imposita  est,  inslar  lurris  quoe 
in  muro  urbis  imponilur,  ita   quod    illa    iui-igo   prai 


scilicet  Ecclesiam,  ut  tibi  pruemonstratum  est,  adepti 
sunt:  filii  lucis  propter  ablutionem  peccatorum 
suorum  existunt.  Quorum  alii  a  fronte  usque  ad 
pedes  velut  aureo  colore  ornati  sunt;  quia  ab  initio 
bonorum  operum  usque  ad  iinem  sanctitatis  per 
fulgentissima  dona  sancti  Spiritus  in  unctione  veroe 
crcdulitatis  per  manum  pontificis  iu  chrismate  de- 
corantur.    Quomudo?   Ut  pretiosis  lapidibus  aurum 


471 


S.  UILDEGAUDIS. 


472 


decoratur  ciii  ^mponuotur,  ita  et  chrismute  per  ma-  A  ita    quod   mors,   jusliti(o    Dei    resistere   iion   valot. 


num  superioris  doctoris  fidelitor  baptizalus  in  un- 
ctione  baptismatis  ornalus  ostouditur;  quemadtno- 
d»m  scriptum  esl :  !lc.\  quoijue  Iransj^rediebalur 
torrentem  Cedron;  et  cunclus  populus  incedebat 
contra  \iam  oliviE  qufe  respiciebat  ad  desertum 
Quid  boc?  Filius  virginis  qui  dominatur  uuiverso 
mundo,  ut  terrenus  rex  reliquo  populo  iransgrossus 
cst  torreules  aquas  sacrosjucli  lavacri :  quod  iu 
aJmonitione  Spiritus  sancti  forti  de.^iderio  viam 
salutis  demonstrat.  Quid  hoc?Ipse  rcliquit  mortem 
traii^ions  ad  vitam,  cum  in  regeneratidiie  Spirilus 
el  aquce,  id  esl  in  magno  oMiamcnlo  iirliis  ca-leslis 
Hierusaiem,  qute  nunquam  doticit  summam  boatitn- 
dinem    annuntiavit.  Unde    omnis  populus  qui  in   il- 


Unde  vos,  o  lilii  veritatis,  audite  et  intelligile  con- 
lirmationem  Spiritus  sancli;  quam  ipse  in  suavi 
unclione  magistoiii  sui  qui  est  niMgister  omnium 
unclioiium  vobis  bi  ii  ij;  le  ollert.  Et  idoo  lia-c  uuctio 
in  hoiiore  ojusdem  Spiritus  sancti  per  superiorem 
sacerdolem  tantam  exerceuda  est;  quia  omnis  ec- 
clesiasticus  ordo  in  Spirilu  sancto  inslitulus  est;  et 
propteroa  h.TC  uiiclio  Siiirilus  i^aiicti  cst.  Quaprop- 
ter  et  homo  ille  qui  mysteriuni  regenerationis  ad 
vilam  suscepil;  si  hoc  modo  non  csl  unctus,  tunc 
ncc  oinatu  ecclesiastioa;  ploniliuliiiis  porcopit,  so- 
ciiiiiJiim  qiiod  ecclcsia  por  ilagranloin  Spiriluni, 
sanctum  ornata  ostendit,  ut  supra  monstratum  est. 
Sed  et  quemadmodum  Ecclesia  in  donis  sancli  Spi- 
lum    crodebat,  incessit    per    inspiratiunem    Spiritus       rilus  porlicitur;  sic    et    lidolis    hoino    coiitirnuuidus 


sancti  por  viain  ilUm  quic  absconsa  cralin  unctione 
olei,  respicienlis  ad  praevaricaliouem  Ada?  qu;o  de- 
serta  erat  pulchriludine  ha>reditatis  justitiai  Dei,  ct 
ad  lioc  spoctantis  ut  Adioposteritas  ad  saliilem  redire 
vollel;  quia  vulueralum  peccatum  primi  hominis 
nccesse  habuit  ut  per  sacerdotale  ofticium  iniinge- 
relur,  quod  tilio  virginis  nocesse  uon  orat;  quo- 
niam  ipse  totus  iii  sdiictitale  conccptus  ost  non  vul- 
norato  nec  corrupto  matris  suai  utero,  sed  iu  inte- 
gritalis  honore  perseverante.  Nam  quod  per  vul- 
ncra  suggestionis  diaboli  niaceratum  et  coufusuni 
est,  hoc  per  unctionera  olei  impinguandum  el  or- 
nandumest;  ita  quod  cdax  livor  abslcrgatiir  quem 
carnis  concupisceutia  operatur. 

Alii  vero,  ut  vides,  claritatem  tantum  habentes 
aureo  illo  colore  carobanl;  quoniam  ipsi  iu  bapti- 
snidte  ablulionis  tanluin  mundali.  unctionem  supe- 
rioris  sui  sacerdotis  in  chrismate  non  sunt  adepti, 
quod  siguum  ardenlis  Spiritus  sancti  est.  Quid  hoc  ? 
Unctio  coiiiirmandi  per  doaiim  sancli  Spirilus  in 
episcopali  oflicio  specialiter  fulget:  quod  populo 
lideli  post  regeuerationem  Spiritus  et  aqiioe  exer- 
cendum  est,  cum  credulus  homo  conlirinandiis  est 
supra  firmam  petram.  Quomodo?  i'ilius  meus  baj)- 
tisma  in  corpore  suo  su.sco[)it:  ipsum  hoc  pacto  in 
carne  sua  sancliiicans;  in  qua  nou  est  divisus; 
quia  ipse  solus  virginis  vivus  Filius  est,  ac  ideo 
iilius  hominis  dictiis,  quoiiiain  illa  virgo  ciim  non 
cuncepit  ex  utero,  sod  ex  iulogritale  virginitatis 
suae  peperit  illum.  Qiii  post  passionis  miseriam  et 
re.surreclioui5  gloriam  in  eadem  carne  ca'lum  pe- 
notravit  ad  me  redious,  ac  deinde  Spiritus  sanctus 
in  igneo  ardore  mundum  illustravit,  coniirmans 
omnom  justitiam  in  cordibus  discipulorum  illius, 
cum  eis  aperuit  quod  antea  absconsum  erat.  Quo- 
niodo?  Sic  Spiritiis  sanctus  corda  illorum  ac- 
cundit,  ut  sol,  cum  sub  uube  iucipit  apparere, 
ardentem  calorem  suum  ostendit  in  sua  prajcla- 
ra  luce.  Qiiid  hoc?  Amor  Filii  mei  in  mentibus  eo- 
rum  latenler  ardebal;  et  ila  calor  Spiritus  san- 
cti  eos  peuelrans  forlissimum  solem  doctrina; 
illorum  ostendcbat,  quoniam  hoc  est  testimonium 
iilud   quod    Spiritus  sanclus     Ecclesiae    declaravit ; 


est  iii  unctioue  principalis  doctoris,  qiii  in  houore 
Spiritus  sancli  formidandus  magistcr  csl,  quoniam 
idem  Spiritns  sanctus  calore  suo  certissimam  do- 
clrinam  Cliristiano  populo  ariieutor  profert  et  ac 
cendil.  Uude  qui  in  hac  unclionc  sancli  S[)iritus 
sic  uuclo  adliffisornnt,  in  saeculari  procreatione,  illi 
iiuu  conjunganlur,  quia  in  Spiritu  sanclo  ei  copu- 
lali  sunt.  Quid  hoc?  Fidos  purtal  hominem  ad  haiic 
uiictionem;  et  idoo  qui  illiim  tunc  in  mauibus  te- 
nct  tidem  designal,  quai  carnalia  uon  qna:>rit,  sed 
senipor  ad  spirjtiilia  toiidit.  Nani  oruliis  meus  vi- 
det  hominem,  ut  in  operibus  suis  venlurus  est 
ad  luc. 

Q  Quod  si  tu,  o  homo;  post  baptisraum  me  diraitlis 
etad  diabolum  reverteris,  indejuslo  judicio  coudeui- 
naboris;  quoniani  magnum  donum  intelloclns  tibi 
dedi,  et  quia  misuricordiam  moam  in  lonle  bapti- 
smatis  tibi  ostondi.  Omnes  eniin  qui  misericordiain 
medm  in  baplisiuo  qiueruut,  eam  benigne  inve- 
niuut  proptor  Fiiiuin  mfuni  iii  muiuliim  veuiontein 
et  multos  laboros  iu  corpore  suo  suslinoulem,  ot 
propterea,  o  homo,  pugnas  animfle  et  corporis  tui 
patienter  debes  tolerare,  et  proptor  Filium  meuni 
suscipiam  le,  et  nomo  repollemlus  ost  a  lavacru 
baplismi  qui  illud  in  nomine  mco  iidoiiter  sequilur, 
qiiia  in  quocumjue  tempore  mehomo  quujrit,  illuin 
ferventer.  suscipio.  Quod  si  postea  iliius  opera  prava 
erunt,  ipsa  eum  judicant  ad  inortoni.  Ideo,  o  homo, 

D  iii  rcgeucratione  Salvatoris  iuuudaio,  atquo  in  uu- 
ctione  sanctitatis  inungere:  mortemque  fuge,  et 
vitara  imitare.  Nam  et  mater  iidelium  qua;  Eccle- 
.sia  est,  iit  lilii  sui  morlom  elfugiaiit,  ot  vitain  inve- 
niarit,  lideliter  in  ipsis  oxorat.  Qiiomodo?  Ipsa  ge- 
mebundam  vocem  in  liliis  suis  habet;  qufo  adeo  in 
ij)sa  posita  est,  usque  dum  plenitudo  tiliorum  ejus 
in  tabernaciilum  suiierna-  civilatis  ingrediatur.  El 
hanc  vucein  idcirco  habol;  ut  ino  qiii  sum  aale 
!ovum  admoneat  semper  videre  et  intueri,  quod  urii- 
genitus  meus  incaruatus  est,  quatenus  proptcr  amo- 
rein  illius  filiis  suis  parcara ;  quos  ipsa  in  regene- 
ratione  spiritus  et  aquai  suscepit ;  quia  coeicsle  re- 
gnura  non  possunt  intrare  nisi  in  salvatione.  Unde 
sic  resonat:    Timete   Patrem,  amate   Filium,   et   ar- 


473 


SCIVIAS  -  LIB.  H,  VISIO  IV. 


dete  in  Spiritu  sancto.  Qiiotnodo?  Hic  sonus  de  me  A 
Patre  per  Filiutn  meum  in  sancto  Spiritu  ei  datus 
est;  qui  est  vox  in  ipsa  resonans  quasi  tuba  in  ci- 
vitate.  Et  alio  modo  non  loqniiur;  nisi  sic  in  liliis 
suis.  Quapropter  et  ita  furtisbimus  Deus  admouelur 
per  Filium  suum  ut  parcat  pcccalis  liominum,  quae 
propter  poenitenliam  sine  perditione  loleranda  sunt, 
quia  ipse  Filius  Doi  hiimanitatem  siue  peccato  as- 
sumpsit.  Qui  uon  dcbuit  indui  poliuta  carne  quae 
de  semine  peccati  conceptaest;  quoniam  Deus  ju- 
stus  est,  et  quia  splendor  coelestis  regni  non  tan- 
gitur  uila  macula  sordis.  Et  quomodo  esse  posset 
ut  homo  qui  immeusa  foeditate  maculatus  est  super- 
num  regnum  intraret,  nisi  per  Filium  ir.eum  sine 
sorde  incarn.itura?  qui  peccatores  suscipit  iu  poe- 
nitentia  purgatos.  Et  quis  posset  hoc  facere  nisi 
Deus?  Unde  et  Ecclesia  ad  lilios  suos  convertitur, 
et  eo3  m.aterna  dilectione  fovet, 

Sed  quod  vides  quod  e.x  prisdictis  infanlibus  alii 
qucmdam  purum  et  lucidum  splendorem,  aiii  vero 
quemdam  turbidum  et  rubeum  fulgorem  ad  orien- 
teni  vergentem  inspiciuut  :  hoc  est  quod  ex  liliis 
Ecclesise  quos  ipsa  innocentia  corruptionis  sufe 
per  virlutem  Dei  procreat,  quidam  puritatem 
spiritualis  vilff!  ia  serenissima  virtute  fulgcnlem, 
terrena  scilicet  conculcantes,  propter  amorem  veri 
solis  attcndunt  :  quidam  autem  curnales  facultates 
quas  multa  diversitas  vitiorum  perturbat  habcu- 
tes,  et  lamen  in  rccta  lide  iideliter  ardcntes,  etiam 
pro[)ter  siipernam  retributionem  ad  aeterna  suspi-  Q 
rant.  Et  ex  iis  qui  ipsum  purum  et  lucidum  s[)len- 
dorem  considerant  quidam  claros  oculos  et  forles 
pedes  habent,  ac  in  ventre  imagiuis  potenter  ince- 
dunt,  qiiia  hi  cum  ccelcstia  sectanlur  in  mandata 
Dei  visum  justse  consideralionis  et  incessum  bona; 
consummatiouib  ponuut;  ita  scijicet  in  intima  am- 
plesione  matern;e  dilectionis  ambulantes  quod  nec 
in  caducis  nec  in  seternis  devotionem  suaj  inten- 
tionis  muniunt.  Alii  autem  iniirmos  ocuios  et  de- 
biles  pedes  habent ;  quoniam  ncc  claram  iutentio- 
nem  nec  fortem  exhibilionem  ad  0[)us  perfeclionis 
tenent,  unde  et  huc  et  illuc  a  veiito  projiciunlur, 
quia  iu  diversitatem  morum  per  varias  tenlationes 
elatiouis  fuuduutur.  Sed  et  ipsi  baculnm  in  mani- 
bus  suis  tentnt,  et  coram  imagiue  volitant  ac  eam  ^ 
aiiquaudo  sed  tamen  tepide  ferunt;  quoniam  con- 
tumaccm  iiduciam  iu  operibus  suis  ponentes,  Ec- 
clesiai  Dei  falso  lumore  se  ostendunt,  ac  eam  in- 
terdum  sed  tamen  insipienter  per  swcularem  jiru- 
denliam  notant,  quia  cum  per  hctam  simulationem 
sapientes  apparent  in  conspectu  hominum ;  stulti 
apud  Deum  per  inanem  gloriam  efliciuntur.  Qui- 
dam  vero  serenos  oculos  sed  imbeciiles  pcdes  ha- 
bentes,  ante  illam  imaginem  hac  ct  illac  iu  aere 
vagantur;  quia  cum  ipsis  divina  prsecepta  per  in- 
tuitum  considerationis  nota  sint,  in  pede  tamen 
coni[)letionis  claudicantes,  sic  sponsfe  Christi  per 
discursum  propriae  iustabilitalis  demonstrantur, 
ut  in    umbra    sapientiam    quaerentes,    eamque    in 


potestate  sua  se  habere  putantes  antequam  eos  in 
meute  ipsorum  contingat  ct  ullam  vim  illius  ob- 
tineant.  Alii  autem  inlirmos  oculos  sed  fortes  pedes 
habent,  et  tamen  coram  eadem  iniiigine  debililer 
ambulant;  quoniam  ipsi  debilem  intentionem  ad 
opus  bonum  tenent,  cum  fortiler  in  operibus  justitiae 
incedere  deberent;  sed  in  ecclesiasticis  institutio- 
nibus  simpliciter  nou  currunt,  qiiia  magis  ad  ter- 
rena  quam  ad  coelcstia  mcntem  figunt;  et  ideo 
apud  Deum  stuiti  sunt,  quoniam  per  stvcularcm 
prudentiam  comprehcndere  volunt  qiiod  assequi 
non  possiint.  Sed  ex  iis  qua^  iilum  turbidum  et 
rubeum  fulgorem  in?piciunt,  alii  in  pra'fata  inja- 
gine  bene  oruati  fortiler  incedunt;  quia  ista  quam- 
vis  terrena  possideant,  tamen  in  visceribus  Eccle- 
sia?  oruatum  laborum  suorum  portantes,  in  divina 
lege  pedcm  rectitudinis  ponere  non  dedignantur, 
cum  mandatis  Dei  obedientes  pcregrinos  susci- 
piunt,  nudos  vesliunt,  et  esurientes  alunt.  0  quam 
felices  isti  sunt,  quoniam  hoc  modo  Deum  susci- 
piunt,  uude  et  ipse  habitat  cum  illis.  Alii  autem 
ex  ipsa  imagine  se  rapientes  eam  impugnant,  et 
constitutas  ordinationes  ejus  opprimuut;  quoniam 
hi,  materna  viscera  et  dulcia  nutrimenta  Ecclesia; 
deserentes,  illam  variis  erroribus  fatigant,  et  ideo 
constitutas  lcges  ejus  diversis  oppressionibus  dila- 
niant;  de  quibus  quidam  per  fructum  prinise  ad 
ipsam  humiliter  revertuntur;  quia  quod  graviter 
dcliquerunt,  digne  poenitendo  proptcr  restauratio- 
nem  vilai  graviter  in  se  puniunt :  quidam  vero  per 
contemptum  obdurationis  in  elatione  mortis  rema- 
nent,  quoniam  ipsi  vitum  uegiigentes,  obdurato 
corde  propler  contumacem  et  impoenitentem  ve- 
cordiam  judicium  mortis  suscipiunt,  ut  in  mystica 
visione  sua  Ezechiel  dicit  ;  Rex  Lwjebit,  et 
princeps  indaetur  moirore,  et  mmius  popuii  terrx 
confurbabuntur.  Secundum  viam  eorum  faciam 
eis,  et  secundum  judicia  eorum  judicabo  eos, 
et  scient  qiiia  ego  Dominus  [Ezech.  vn).  Quid 
hoc?  Anima  in  qua  regalis  i"ationaIitas  est,  curn 
delectationem  peccati  adesse  sentit;  quia  malum 
novit,  tuuc  lugubrem  assensum  assumit.  Quomodo  ? 
Quia  illi  rationalitas,  sa[)ientia  et  scientia  a  Deo 
inspirata  est ;  et  ideo  quamvis  corpori  consentiat, 
tamcu  indiguura  habct  mahira,  sentums  hoc  nou 
esse  bonum.  Unde  cum  diversis  criminibus  per 
operantem  carnem  polluitiir;  alla  suspiria  trahens, 
anheiat  ad  Deum.  Curaque  crimiuosum  opus  ibi 
cum  spiritu  superbia;  implelum  fuerit  :  tunc  cor- 
[ms  veiut  ignominiosus  princeps  induetur  confu- 
sione,  priucipatum  suum  iu  mundiliis  videlicet 
exercens;  quoniam  ut  homo  dolet  cum  vilibus 
vestimentis  operitiir;  ita  etiam  mceret,  cum  infa- 
mise  rumor  ad  confusionem  sui  ab  ipso  procedit. 
Qaapropter  el  prava  opera  illorum  homiuum  qui  in 
malis  actibus  suis  ad  terram  prostrati  sunt  a  coe- 
lestibus  praeceptis ;  conturbabuntur,  quia  vesli- 
menta  salutis,  id  est  beatitudinem  cum  Deo  non 
habent;   quoniam    quibus    ha!C  felicitas    dcest,  hoa 


173  S.   lllLDliCiAKDlS  471) 

maligna  conlurbalio  possidebit.   Kt    ideo  sccundiim  A  rum  quiv.  sunt  opcra  illa  quic  in  dcsideriis  snis  per- 

\iaiu    iuiquitatis   cui  sempcr  assistuut,  scilicet  pec-  jietrant,  judicabo    eos  :    nulia  prtvmia  felicitalis  eis 

cali  viam  colentes,  nec   ullam  justiliam  cum  a  Spi-  rcddcus,    sed     p«nas    in   pcrditiouc  eis  oppouens; 

ritu  sancto  moventur  iu   ilincre    cordis   sui  poncn-  quoniam    nullum     lionorcm   niihi    exhibenl:   ct   in 

tes ;  sic   faciam  eis,    nullam  scilicet    miscricordiain  hoc    scicnt    (piod    nullus  eos  inde  liberare    poterit 

eis  impcndens,  quia  cum    scienliara    bont    uou  in-  prcctcr  me   qui  Dominus  omnium  sum.   Sed    qiii  vi- 

telligunt,    non  timent    me ;  sed   cum    rabie  perver-  gilanlibus  oculis  videt,  et  attenlis    auribus    audit  : 

sitalis  nie  Creatorcm    omnium    fastidiunt,  facientcs  his  mysticis  verbis  meis  osculum    amplexionis  pra>,- 

quoecunque  volunt.    Unde  et  sccundum  judicia    eo-  beat,  quai  de  me  viveuto  emanant. 


VISIO   QULNTA. 

SiMMARUM.  —  Quod  aposioli  et  pigmentarii  sequaccs  eorum  videlicet  sacerdolesy  ecclesiam  doctrina  sua 
splendidi^sime  circumdaJit.  Exeniplum  de  Abel.  Quod  ndnistri  Ecclesix  caslitalem  servare  debent.  Qui 
ex  his  in  clnuiura  subjectionis  rcgularilervicunt  curam  picjmciitariorumnon  habcntes,  supernam  mercedem 
acquirunt.  L)e  statu  nobilissimai  perfeclionis  virginex  jucunditatis.  De  puellari  imafjine.  l)e  turba  quss 
eatndem  circumstant  miro  modo  ornata.  Verba  Joannis  de  eodem.  Quodvirginilas  Deo  oblala  prudenter 
consei-vanda  est.  Qux  corrupto  pacto  virginilatis  redierit,  /lore  intef/ritalis  carebit ;  nonenim  ut  domina, 
sed  ul  ancilla  suscipitur.  Exemplum  ad  eamdejn  rem.  Quod  moQna  differeniia  est  inter  cxlcste  deside- 
rium  et  terrenam  concupiscentiam,  ita  quod  7iisi  sanquine  Filii  Dei  homo  non  redimeretur.  l)e  iis  qui 
passionem  Christi  in  charitalis  ardore  imilantes  et  vivens  odor  exislentes,  iler  secrelx  regencrationis  ar- 
ripiunt.  Verbaevangelii  ad  camdemrem.  Quodvirgineum genus et  tiic  ordo  vovens  iler  secretx  regeneratio- 
nis,  in  prxcepto  legis  nonsunt.  Exempluin  de  Joanneud  eamdem  rem.  Qaod  qui  sunt  vivens  ordo  vove?is 
iler  secrelx  regeneralionis,  pro  necessitale  et  ulilitate  Ecclesix  regimen  ecclesiaslicum  suscipiant  con- 
tagia  sxcularium  rerum  abjicientes.  Verba  Evangelii  de  Joanne.  Quod  inveslilum  istorum  vestitui  aliorum 
populorum  dissimili,  incarnatio  et  sepultura  Cliristi  designalur .  Quod  prima  lux  diei  aposlolicam  doctri- 
nam,  aurora  inilium  hujus  conversationis,  sol  discretam  viam  in  Denedicto  qui  est  quasi  aller  Moyses, 
designal.  Qui  in  hac  conversatione  probati  invcniuntur ,  pro  nccessilate  Ecclesix  supcrcxlensum  sacerdo- 
tium  suscipiant.  Quod  nullus  conversalionem  istorum  repenle  aggrediatur  nisi  intima  probalione  exami- 
natus.  (Juod  sxcularis  populus  legem  Dei  conservans,  Ecclesiam  Dei  plurimum  exornat.  Quod  nec  maritus 
iixo^em,  neo  uxor  maritum  in  hoc  proposilo  deserat,  nisi  volunlate  amborum  sil.  Verba  Evvngelii.  Quod 
prxdictx  ecclesiaslicx  institutiones  Ecclesiayn  in  gradibus  et  in  ordinibus  suis  consolidant.  Quod  in  uno- 
quoque  ordine  servanda  concvrdia,  diversitas  morum,  singularitas  et  novilas  vilx  et  veslium  vitanda  est. 
Verba  Joannis  ad  eamdem  rem.  Comparatio  de  arti/icibus.  Quod  unicuique  cum  humililate  sufficere  de- 
bet  institulio  prxdecessorum  suorum.  Verba  Evangelii  de  eadem  re.  Evangelium  de  iis  qui  sibi  secundum 
cor  SUU71  leges  faciunl.  Ilem  verha  Evangelii.  Quod  in  his  novilalibus  Deus  aliquos  dejicit,  aliquos  tacite 
tolerat;  quos  lamen  infuturo  judicat.  Quod  de  inferiori  gradu  licet  ascendere  ad  superiorem,  non  aulem 
de  superiore  ad  inferiorem.  Eiemplum  de  animabus  et  angelis.  Quod  qui  sunt  vivens  ordo  vovens  iter 
secretx  regeneralionis,  qranum  fortis  cibi  et  pigmentarii,  poma  dulcis  sapo)-is,  et  sxcularis  populus,  car- 
nem  designant.  Quod  hx  Ires  ecclesiasticx  institutioncs  in  duabus  viis  versanlur.  Qui  signum  reiigionis 
in  toluntate  cordis  acceplum,  abjicerit  ;  judicium  districtiexaminis  accipiet.  Verba  David  de  eodem.  Quod 
illi  qui  non  amore  Dei,  sed  aliqua  sxcularimodestia  conslricti,  signum  religionis  fictx  accipiunt,  Daluam 
simiianlur.  Exemplum  de  Balaam.  Qui  signum  religionis  insipienter  acceperit  et  male  consummaveril , 
in  ruinam  vadit.  Verba  Jeremix  de  eodem.  Qiii  infantes  suos  sanctx  convevsalioni  subjicere  volueril,  hoc 
non  imprudenter  sed  sapicnter  eis  consentientibus  absque  coactione  faciat.  Exemplum  de  agro.  Qui  volentes 
Deum  sequi  per  livorem  malitix  retraxerit,  sacrilegium  facit.  Verba  Moysi.  Qui  voluntale  sua  servitiiim 
Dei  agyrcdilur  el  postea  contemnens  neglexeril,  dislricte  revocandus  esl.  Verba  Evangelii.  Qui  disciplinate 
viventes,  Jiulla  casligatione  corrigi  nolunt,  Jie  grcgcm  Domini  contaminent,  expellantur.  Verba  apostoli 
ad  eamdem  rem.  Quod  ii  qui  /icle  converlunlur,  decipiuntur,  et  qiiod  ii  (jiii  tolo  corde  convertuntur,  a 
Deo  suscipiuntur.  Verba  David  ad  eamdem  rem.  Qui  blasplicmiam  conlra  Spiritum  sanctum  impoenitens 
dixerit,  et  qui  seipsumin  mortem  prxcipitaverit,  hunc  Deus  nescit.  VerbaEvangelii.  Verba  David  deeodcm. 
Super  quem  blasphemia  desperationis  cadit;si  crucialus  repugnaverit,  cilius  eia  Deo  subvenilur .  Quodin 
perditionemcadit,  quicorpus  et  animam  qux  Dcusconjunxil,  separat.  Verba  Evangelii. 


Post  haic  vidi   quod    pra-dictam    niuliebrera  ima-  D  pedes  ejus    difduebat,    in<iuta    apparuit.   Et   audivi 

gincm    quidam  splcndor  albus  ut  nix,   et  tanquam  vocem    de    coclo   diccntem  :    Ha.'C    cst   lloriditas   in 

crystallus    perlucidus,    a     vcrtice    usque    ad    gullur  superna  Sion,    matcr  et  llos  rosarum  et  liliuin  con- 

ejus  circumfulseraf.  Scd  a  gutlure  usqiie   ad  umbi-  valiium.  0  lloridilas,  lilio  poteutissimi  regis  despon- 

licum     ejus    quidara    alius    splendor   rubei    coloris  saberis;  qui  et nominatissimam  prolem  gignes,  cum 

eam  circumdederat  ;  qui  dc  gutture  usqiic  ad  ubera  in    tempore    tuo    confortabcri^.    Et    circa    eamdem 

ejus  velut  aiirora  rutilabat ;  sed  ab   uberibus    usque  puellam  vidi  maximam    turbam    hominum  lucidio- 

ad  umbilicum  illius  quasi  purpura  byacinlho  inlcr-  rem   sole  stantcm,    qui  omnes   miro   inodo  auro   ct 

mista  fulgebat.    Et    ubi  ipse  velut   aurora  rutilabat,  gemmis    ornati  erant ;   et  quidam  illorum  in  capi- 

claritatem    suam  sursum    ad  secreta  ca^li    extcndit,  tibus  suis  velati    candidis    velaminibus  aurca  zona 

in  qua  pulcherrima  et  pucliaris  imago  nudo  capite  circumornati    fucrunt;  supra    qiiorum  vcrtices    si- 

et    subuigris    capiliis    et    rubea    lunica    qua;    circa  militudo  incifabilis  Triuilatis    (iucmadmodum  mihi 


SCIVIAS.  —  LIB.  II,  VISIO  V. 


478 


superius  typice  demonslrata  est,  quasi  in  sphaera  A 
in  ipsis  velarainiLus  velut  sculpta  apparuit,  et  in 
frontibus  ipsoruin  Agnus  Dei ;  ac  in  collo  eoruni 
species  liominis,  et  in  dextra  aure  cherubin  el  iu 
sinistra  alia  species  angelica  :  ita  quod  ct  de  ipsa 
simiiitudine  gloria;  supernae  Trinitalis  ad  has  spe- 
cies  quasi  aiu-eus  radius  se  extenderet.  Sed  inter 
hos  quidam  alii  apparuerunt  qui  infulas  in  capiti- 
bus  suis  et  pallia  episcopalis  ofiicii  circa  humeros 
habebant.  Et  iterum  audivi  vocem  ex  alto  dicen- 
tem:  Islfe  suut  filiaj  Sion,  et  cum  eis  sunt  citharcB 
citharoedorum,  et  omne  genus  musicorum,  ac  vox 
tolius  Iffititite  et  gaudium  gaudiorum.  Sed  sub  eo- 
dem  splendore  ubi  ipse  velut  aurora  rutilabat :  vidi 
inter  coelum  et  terrani  densissimas  tenebras  appa-  „ 
rere,  qute  tanti  horroris  erant  ut  humana  lingua 
elfari  non  possit.  Et  rursum  audivi  vocem  de  ccelo 
dicenlem :  Si  Fiiius  Dei  in  cruce  passus  non  esset, 
istte  tenebrai  uullo  niodo  permilterent  hominem  ad 
supernam  claritatem  pervenire.  Ubi  autem  idem 
splendor  quasi  purpura  hj^acintho  inlermista  fulge- 
bat,  forliter  prardictam  muliebrem  imaginem  con- 
stringcns  ardebat.  Sed  alius  splendor  ut  candida 
nubes  eamdem  imnginem  ab  umbilico  deorsum, 
ultra  tamen  nondum  excrescens  honeste  circum- 
dederat.  Et  hi  tres  splendores  circa  ipsam  imagineni 
se  late  dilfundentes,  plurimos  gradus  et  scalas  in 
ea  bene  et  deceuter  ordinatas  ostendebant.  Sed 
cum  htec  viderem,  ex  nimio  tremore  qui  me  ap- 
preheuderat  in  terram  dissolutis  viribus  corrui,  G 
nec  alicui  responsum  dare  valui.  Et  ecce  maximus 
splendor  velut  manus  tetigit  me  unde  vires  et 
vocem  recepi.  Et  iterum  audivi  vocem  ex  illo  mihi 
dicentem:  Magua  mysteria  sunt  ha^c:  Considera 
enim  solem  et  lunam  et  stellas.  Ego  formavi  solem 
ut  luceat  in  die,  et  lunam  et  stellas  ut  luceant  in 
uocte.  Sol  autem  signiticat  Filium  meum,  qui  de 
corde  meo  exivit  et  mundum  illuminavit  cum  natus 
est  ex  virgine  in  line  temporum,  sicut  et  sol  egre- 
dieus  mundum  illustrat;  cum  oritur  circa  finem 
noclis.  Sed  luna  Ecclesiam  eidem  Filio  meo  in 
vera  et  superna  desponsatione  desponsatam  de- 
signat.  Et  ut  luna  semper  incrementum  et  defeclum 
in  sua  consLitulione  habet,  sed  a  se  ipsa  non  ardet 
nisi  quod  a  lumine  solis  incenditnr,  sic  et  Ecclesia  ^ 
in  circuitione  motionis  est,  ita  quod  filii  ejus  siepe 
proiiciunt  in  incremento  virtutum,  et  quod  ssepe 
deliciunt  in  diversitate  morum,  atque  in  dispersione 
adversilatum;  ita  quod  saipenumero  in  mysteriis 
suis  per  rapacissimos  lupos  impugnatur  tidelis  per 
malignos  homines  tam  Christianos  quam  Judaeos 
et  alios  infideles,  et  in  hoc  per  semetipsum  ad 
tolerautiam  non  .accenditur;  sed  in  me  per  Fiiium 
meum  ut  in  bono  perseveret  illuminatur.  Stelkc 
auteni  a  se  differentes  in  claritale  fulgoris  sui, 
significant  populos  diversi  ordinis  ecclesiasticai  re- 
ligionis. 

Unde    etiam    vides    quod     pranisam     muliebrem 
imaginem   quidam   spleudor    albus  ut   nix,  et   tan- 


quara  ciyslallus  perlucidus,  a  vertice  usque  ad 
guttur  ejus  circumfulget ;  quia  ecclesiam  tide- 
liuni  incorruptam  sponsam  Filii  Dei  circumdat 
apostoUca  doctrina,  quai  candidissimam  incar- 
natiunem  illius  annuutiavit,  qui  de  ccelo  in 
uterum  virginis  descendit,  et  qui  fortissimum 
ac  lucidissimum  speculum  omnium  credentium 
est:  ita  quod  eamdem  Ecclesiam  ipsa  doctrina 
ab  hoc  iuilio  cum  primum  a?.dificari  coepit,  usque 
ad  tempus  cum  cibum  vilai  fortiler  deglutire 
valuit,  splendidissime  eam  circumfulgens  fideli- 
ter  circumdedit.  Quomodo?  Apostolica  doctrina 
circumfuisit  Ecclesiam  in  capite,  cum  aposloli 
primum  illam  sua  pra^dicatione  coeperunt  Bedilicare, 
scilicet  cum  per  diversa  loca  discurrenles  collige- 
reut  operarios  qui  illam  in  catholica  lide  robora- 
rent,  et  qui  ipsi  presbyteros  et  episcopos  ac  om- 
ncm  ecclesiasticum  ordiuem  providerent,  atque 
jura  virorum  ac  mulierum  qui  sub  conjugio  sunt, 
el  reliqua  talia  fideliter  constitueret.  Quaiiropter 
eamdein  doctrinam  subsequunlur  pigmentarii  ha- 
bentes  similitudinem  sacerdotum  legalis  testimonii, 
qui  sub  lege  circumcisionis  positi  erant  interiori 
cibo  enutrire  populos,  unde  etiam  apostoli  ordines 
illos  eligebant  cum  quibus  ecclesiam  superna  in- 
spiratione  exornabant.  Quid  hoc?  iNam  sequaces 
eorum  in  vice  ipsorum  saluberrima  pigmenta  ges- 
tantes:  fideliter  plateas  et  villas  et  civitates  at- 
que  alia  loca  regionum  et  terrarum  pertranseunt, 
et  populo  diviuam  legem  annuntiaut.  Ipsi  enim 
sunt  exquisili  patres  et  dispensatores  ad  eccle- 
siasticara  disciplinani  omni  populo  in  docthna  sua 
profereudam,  et  ad  cibum  vitaj  ei  dispensaudum, 
itaque  etiam  sc  tales  in  vita  sua  exhibeant,  ne 
oves  mese  iu  operibus  corum  offendantur,  sed  ut 
recte  post  ipsos  gradiautur,  quia  ipsi  hoc  offi- 
cium  habent  ut  aperte  cibum  vitte  populo  subrai- 
nistrent,  et  ut  unicuique  fidelia  officia  discrete 
ordinent,  semetipsos  etiam  ila  constringenles,  ne 
Ciirnalem  copulam  appetant,  quoniam  spiritualera 
escam  credentibus  pra;bere  et  immaculatura  sacri- 
ticium  Deo  olferre  debeut  ut  in  innocente  Abel 
praefigurabalur,  quemadmodum  de  ipso  scriptum 
esi :  Abel  quoque  obtulit  de  primogenitis  gregis  sui, 
et  de  aliquibus  eorum  {Gen.  iv).  Quid  hoc?  In  orlu 
surgentis  sajculi  sanctificatio  regalis  ostensionis 
in  illo  qui  innocens  in  vita  sua  erat  eifulsit;  quod 
domum  omnipotentis  Dei,  non  terrani  sed  coelum 
forliter  tetigit.  Quomodo?  Quia  Abel  in  sua  inte- 
gritate  obtuiit  Deo  intentionem  voluntatis  suai  et 
plenum  officium  ejusdem  voluntatis:  cura  cogi- 
tavit  in  corde  suo  illi  offerre  primum  germeu  quod 
in  suLstautia  sua  habuit,  et  cura  illud  etiam  per- 
fecto  opere  complevit,  ita  et  fidelis  summum  pa- 
trem  honorans  eique  debitam  reverentiam  exhi- 
bens.  Unde  etiam  sicut  Abel  gregi  suo  prajfuit^  et 
ut  eum  pasceret  custodivit  et  ut  etiam  simplici  de- 
votione  Deo  obtulit  de  primis  emissionibus  ejus, 
ac  de  pinguibus  nutrimentis  earumdem  eraissionum; 


47y 


S.  HILDEGARDIS 


480 


ita   eliam    prwdicli  pigmcntarii    qui    liliis  Ecclesia%  A  proplei-  supeniam    dileclionem  qu;im    iii  corde    suo 


id  est  ovibus  Chrisli  ipsius  di-pensatioue  ad  pas- 
cendiim  eos  praMali  suiit,  ipsos  in  verbis  doctriuae 
ecclesiasticse  disciplina'  tideliter  nulriant,  et  eos  ab 
insidiis  antiipii  in^idiatoris  forliter  muniaiit,  ac 
etiam  sincera  considerationo  inspeclori  omiiium  ali- 
quas  douationes  ex  eis  oHerant.  Oii<Jtnodo?  Quo- 
niam  si  illos  per  orania  perfectos  facere  non  pos- 
sunt,  talem  aH<pum  IVnclum  ex  ipsis  egredientcm 
Dco  olferant,  primum  scilicet  reclcim  iulentionem 
bonae  volunlatis  eorum  quasi  simpk-x  germen  de 
primogenitis  gregis  ipsorum,  ac  deinde  perfectum 
opiis  operalijjnis  in  eadem  voliintate  illorum  ve- 
lut  suavem  fructum  de  adipibus  eorum.  Sed  unde 
hoc  fuit,   qujE    Abel  Deum   tam   devole   coluil?    Fi 


lideliter  habuit,  imitando.  Quapropter  et  ubi  ipse 
velul  aurora  rutilat,  clarilatem  suam  sursum  ad 
secreta  coeli  exlendit,  quoniam  illa  perfeclio  qnaj 
in  virginitalis  hoiiore  lloret,  virtiilem  suam  non 
deorsiun  ad  tcrrena,  sed  sursum  ad  illa  qua?  sunt 
in  cujiestibus  mirabililer  dirigit. 

Iii  qua  pulcherrima  et  [)Ui'i!aris  imago  nudo  ca- 
pito  el  subnigris  cipillis  apfiarei,  qua?  est  sereiiis- 
sima  et  ab  omni  foeditate  humancT  concupiscenliai 
innocens  virginitas,  nudam  mcnlem  ab  omni  vin- 
culo  corruplionis  habens,  sed  tamen  uonduin  per- 
fecte  falig.itionem  tenebre^ceutium  cogitationum 
in  tiliis  suis  quandiu  in  hoc  mundo  sunt  deserere 
valens,   cui    tamen  ut   resistat,   fortiler    se  opponil. 


delis  castitas   integritatis,   eum  ad    lantam    devotio-      Unde  et  rubra  tunica  quae  circa  pedes  ejus  diitluit 


nem  mipulerat. 

Qiiapropter  qui  in  consecratione  constituti,  Deo 
sacrosanctum  sacrilicium  oflerre  debent,  in  suavi- 
tate  castitatis  ad  altare  ipsius  accedant,  quia  si 
ipsi  auctores  corruptionis  sunt:  quomodo  in  cor- 
ruptione  vulneratis  manum  salutaris  medicameuti 
porrigere  possuut?  Et  ideo  ut  aliis  tanto  liducia- 
lius  salutare  remedium  conferre  valeant,  volo  ut 
Filium  meum  in  amore  castitatis  viriliter  imiten- 
lur.  Quod  si  ceciderint,  festinent  ut  cilius  per  poe- 
nitentiam  surgant,  et  in  hoc  ignominiam  peccati 
velut  nudi  fugiaut,  sahibrem  medicinam  requi- 
rentes,    et    Abel    cujus    sacrilicium  Deo    acceptum 


induitur;  quia  per  sudorem  laboris  in  virtuosis 
operibus  usque  ad  hnem  latai  et  beatae  perfectio- 
nis  perseverat,  scilicet  circumdata  varietate  vir- 
tutum,  illum  imitans  qui  plenitudo  sanctitatis  est. 
Quae  etiam  ut  tibi  in  secreto  superni  luminis  os- 
tenditur,  est  nobilissimum  germen  in  ccelesti  Je- 
rusalem,  videlicet  gloria  et  decus  illorum  qui  ob 
araorem  virginitatis  sanguinem  suura  fuderunt,  et 
qui  etiam  in  candore  humiiitatis  virginitatem 
suam  pro  Christo  observantes,  in  suavilate  pacis 
quieverunt,  quoniam  ipsa  Filio  omnipotentis  Dei 
qiii  rex  cunctorum  est  desponsata,  nobilissimam 
prolem,  id  est  elegantissimum  chorum  virginum  ei 


eral,    lideliter    sequentes.   Sed  qui  ex  iis    in  clau-  q  prolulit,   cum  in   pace  Ecclesia'    proficiens  confor- 
sura  subjectionis   in  amore   Fiiii    mei  se  continent,       tata  o?t. 


et  in  moribus  suis  institutionem  pravorum  quam  me 
inspirante  proferunt,  observant,  sollicitudinem  cu- 
rationis  i^igmeutariorum  non  habenles;  tamcn 
quamvis  onera  anxietatis  eorum  non  gerant,  quo- 
niam  propter  aeterna  praemia  majoribus  suis  sub- 
jecli  sunt,  cum  eisdem  pigmentariis  supernam 
mercedem  in  electa  civitate  sibimet  acquirunt. 

Quod  autem  vides  quoniani  a  gutture  usque  ad 
umbilicum  ipsius  imaginis  quidam  alins  splendor 
rubei  coloris  eum  circumdat:  hoc  est  quia  post 
doctrinam  apostolorum  cum  Ecclesia  ita  roborata 
cst,  quod  salutarem  cibum  veraciter  valuit  discer- 
nere,  et  cum    ad    inleriora    fortitudinis   siiae    trans- 


Qiiod  autem  circa  eamdem  puellam  vides  niaxi- 
rnam  turl)am  hominum  lucidiorem  sole  staiitem, 
qui  omnes  miro  modo  auro  et  gemmis  ornati  sunt: 
hoc  est  quoad  ardentissimis  ainpiexibus  nobilissi- 
mam  virginitatem  praecipuus  chorus  virginum 
complectitur,  qui  omnes  ardentiori  claritate  coram 
Deo  fuigent  quam  sol  in  terra  appareat,  quia  se  i- 
psos  conculcantes,  mortem  viriliter  devicerunt, 
unde  etiam  mirabiliter  in  summa  sapientia  propter 
clarissima  opera  quae  pro  Christo  humiliter  ges- 
serunt,  decentissime  exornantur.  Quapropter  et 
quidam  illornm  in  capitibus  suis  vciati  caiulidis 
velaminibus   aurea    zona     circumornati   sunt,    quia 


mittere,  surrexit    nobilissinia  perfectio  ecclesiasticap,  D  ipsi    in  gloria    virginitatis   fuigentes,    demonstrant 


rcligionis,  quae  supernam  dulcedinem  ilagianti  ar- 
dore  degustavit,  et  se  asperrime  constringens  ad 
coctionem  secretioris  fortitndinis  se  telendit,  non 
tamen  ad  divi^ionem  carnalis  amaritudinis  perve- 
niens,  qiioniam  copulam  humanae  conjunctionis 
abjec^t.  Quomodo?  Nain  idein  splendor  de  gutlure 
usque  ad  ubera  illius  velut  aurora  rutilat,  quo- 
niam  illa  perfectio  a  gustu  mirabilis  vegetationis, 
ad  dulcissima  nulrimenta  ecclesiasticae  religionis 
in  virginea  jucunditate  se  dilatavit,  ita  quod 
etiam  ab  uberibus  usque  ad  umbilicum  iilius  quasi 
purpura  hyacintho  intermista  fulget,  qiiia  a  nobi- 
lissimis  educalionibus  ad  constrictionein  intiraae 
ca.slitatis  sc    muniunt,    passione  videlicet  Filii   mei 


quod  ii  qui  decus  virginitatis  appetunt,  mcntes 
suas  ab  omni  noxio  calore  circumlegant,  et  can- 
dorem  innocentia'.  pulcherrimo  fulgore  castitatis 
decorati  iideliler  apprehf.-ndant.  Supra  quorum  vir- 
tutes  similitudo  inelfabilis  Trinitatis,  veluti  tibi  su- 
perius  tj-pice  demonstrata  est,  quasi  in  sphoira  in 
ipsis  velaminibus  sculpta  apparet,  quoniam  osten- 
dunt  quod  intentiones  hoininuin  honorem  super- 
nae  et  gloriosa-.  Trimtalis  (ut  tihi  in  ostensione  mys- 
terii  verissiine  prae.siguaturn  esl)  in  comprehensio- 
ne  amoris  et  stabilitate  castitatis  firmiter  et  stre- 
nue  teneant.  Quod  et  in  frontibus  ipsorum  Agnus 
Dei  ac  iu  collo  eorum  specics  hominis,  et  in  dex- 
tera   aure   cherubin,  et  in    sinistra  alia  species  an- 


481 


SCIVIAS.  —  L[H.  II,  VISIO  V. 


482 


gelica  :  declarat,   quia   in   reverentia  castitatis  suaj  A  itinere  demonstrabant.   Quid     liuc?     Quia    Deus   iii 


mansuetndiuem  filii  Dei  imitabuntur,  petulanliam 
superbi  cuiii  depoiienfes,  et  seipsus  fragiles  liumi- 
nes  considerantes,  iii  prosperitate  etiam  auditiunis 
suaj  veram  et  indelicieutem  scientiam  ampiecten- 
tes,  ac  in  occursante  adversitate  ejusdem  auscul- 
tationis  suae  augelica  prajsidia  appetentes,  ita  quod 
et  de  ipsa  similitudine  gluria;  supernai  Trinitatis 
ad  lins  species  quasi  aureus  radius  se  extendit, 
quoniam  inelFabilis  Trinitas  iutidelibus  hominibus 
qiii  virtutes  quajrunt  et  diabolicas  seductiunes 
fugiunt,  mirabilia  miraculorura  profundaj  sapieu- 
tiaj  su»  operari  nou  desinit.  Sed  inter  hos  qui- 
dam  alii  apparcnt,  qiii  insulas  in  capitibus  suis  et 
pallia    episcopalis    oflicii     circa     humeros    habent, 


nova    gratia    austeritatem  antiquai  institutionis  de- 
Jinivit. 

Sed  quia  virgiuitas  tam  gloriosa  ante  Deum  est, 
ideo  quia  eam  ex  voluntate  sua  Deo  obtulerunt, 
eam  prudenter  conservent,  quoniam  hoc  sanctum 
propositum  cum  summa  devotioue  virginitatis  sus- 
ceplum,  lideliter  cuslodiendum  est.  Unde  etiam  qui 
idem  saciamentum  adierunt,  caveant  ue  retrursum 
incedant.  Nam  ipsi  charissimi  imitatores  lilii  mei 
sunt,  cum  se  ita  Deo  offerunt  ut  non  sint  ligati  in 
opinione  coujugii,  nec  oncrati  soiculari  causa  car- 
nalem  copulam  respuentes,  ne  illi  cum  omni  sullici- 
tudine  carnis  suai  subjecti  sint ;  sed  hoc  cupientes 
ut  gloriosai  innocentiae  innocenlis  Agni  adhtereant. 


qiioniam   inter  illos  qui  in  virginilatis   Iionore  flo-  "  Quapropter  vir  ille  qui    in  animo  suo    deliberat  ut 

nullam  costam  sibi  cupulet,  sed  hoc  desiderat  ut  in 
pudore  virginitatis  propter  amorem  Filii  mei  perse- 
veret,  sodalitatem  ejus  accipiet,  si  tameu  in  operi- 
bus  ipsius  castitatis  perseveraverit,  quia  hajc  sancta 
munera,  in  voto  sacratissimi  pacti  ecclesiasticee  re- 
ligionis  ob  gloriam  supernae  remunerationis  eidem 
Filio  meo  obtulit.  Sed  si  ille  postea  idem  pactum 
relinquens  propter  turpem  stirauluin  carnis  suse 
adulterium  perpetraverat,  libertatera  suain  in  servi- 
tutem  redegit,  quoniam  honorem  colii  sui  ubi  Filium 
meum  pudice  iinitari  debuit,  per  turpitudinem  delo- 
ctationis  suse  nequiter  corrupit;  et  quia  menda- 
cium  protulit,  vovens    se  caste  vivere  quod  non  ira- 


rent,  etiam  quidam  in  superua  civitate  consistunt, 
qui  dignitatem  anliquorum  patrum  et  gloriam  su- 
perioris  magisterii  in  s«culo  strenue  gerentes  de- 
corem  tamen  virginitatis  non  perdiderunt.  Unde 
etiam  ut  aiidis  omnes  isti  qui  cum  suspiriis  suis 
pro  coj-.lesti  amore  integrilatera  suam  couservave- 
runt,  in  coelesti  habitalione  filife  Sion  dicuntur, 
qua  filium  meum  virgiiiitatis  amore  imitali  suut. 
Ideoque  et  cum  eis  sunt,  resonanti*  sonorum  spi- 
ritualium  et  invocationes  omnigenarum  melodia- 
rum  et  agilitatis  ornamenta  prosperarum  mcntium 
et  aurea  visio  fulgentium  lai)idum  ac  gem.marum. 
Qiiomodo?  Quia  hoc  habent  de   Filio  Dei    quod  de 


throno   sonus  exit,    cui  omnis  chorus  virginum   in  p.  plevit.    Unde  etiara  si  in  culpa  temeritatis  suae  per 


maximo  desiderio  concinit,  videlicet  novum  can- 
tum  symphonizando,  ut  Joannes  dilectus  virgo 
testatur  dicens  :  Ei  caniabat  quasi  caniicum  novum 
anie  sedem  et  anie  quatuor  animalia  ei  seniores 
[Apoc.  xiv}.  Quid  hoc?  lu  illis  fidelibus  qiii  bona 
intentione  castitatem  ampi(,'ctentes,  virginitatem 
suam  pro  Dei  amore  illibatam  conservaul,  bona 
voluntas  ipsorum  in  laudem  Creatoris  sui  mira- 
biliter  erumpit.  Quomodo?  Quia  in  aurora  virgi- 
nitatis  qua2  Filio  Dei  semper  adhoeret,  fortissima 
laus  abscondita  est,  cui  nullura  terrenum  oflicium, 
ncc  ulla  ligatura  legis  resistere  valent  quin  in 
voce  exsultationis  ad  gloriam  Dei  coeleste  carraen 
decantet.    Quoraodo?  Videlicet   quoriiam   velox   iter 


severaverit,  districtum  judicium  justissirai  judicis 
inde  sustinebit,  quoniara  nec  turpitudo  nec  raenda- 
cium  iu  coelesli  gloria  apparebit. 

Quod  si  amaro  fletu  ante  finem  suum  de  hoc  reatu 
suo  poeniteutiam  fecerit,  tunc  unda  sangiiiuis  Filii 
mci  illum  suscipit  quia  culpam  suam  exliorruit;  non 
autera  ipsuin  iiiter  sodales  suos  qui  gloria  intcgrita- 
tis  florent  reponit,  quoniam  societatem  illurum  de- 
serens  libertatem  pacti  sui  abjecit,  el  eain  in  servi- 
tulem  peccati  redegit.  Sed  et  puella  quis.  cx  vulun- 
tate  sua  in  sanctissima  despensatiuue  liliu  meo 
offertur;  ab  eodem  decentissime  suscipitur,  qui  eara 
hoc  modo  sibi  coujunctam  viilt  Iinbere  in  consortio 
suo.  Quomodo?  Ut  illum  casta  dileilione  amplecta- 


habens,   canticum    illud    in    novitate   libertalis    mi-  D  tur,  sicut  et  ipse  eam  in  secreto  suo  diligit,  quuuiam 


rabiliter  promit,  quod  anteqiiam  unigenitus  Dci 
(qui  verus  flos  virginitatis  est)  incarnatus  de  mun- 
do  ad  coelos  rediens,  ad  dextram  Patris  resedit  : 
auditum  non  est,  sed  tiinc  quasi  novi  inores  qui 
prius  visi  non  sunt,  ciim  videntur,  iu  stupore  ha- 
bentur,  ita  hoc  novum  mysterium  quod  priiis  au- 
ditura  non  est,  tunc  in  coelestibus  resonans  in  ho- 
nore  virgiuitatis  cognitura  est  ante  scilicet  inaje- 
statem  Dei,  qua  Deus  hoc  facere  potuit,  et  ante 
quatuor  rotas  qua?  qiiatuor  partes  mundi  percur- 
rentes  veritatera  omnis  justitiffi  et  huraanitatis 
Salvatoris  velut  animalia  in  nova  lege  ferehaut, 
et  ante  illos  antiquos  qua;  Spiritu  sancto  imbuti 
viam    rectitudiuis    in    vetere  lege    hominibus,    suo 


illi  semper  amabilis  est,  quia  magis  euin  quam  ter- 
renum  sponsum  quajrit.  Quod  si  pactum  ejus  postea 
transgressa  fuerit,  tunc  coram  iis  qui  in  coelesti 
gaudio  sunt,  poliuta  erit.  Unde  etiam  si  in  eadem 
temeritate  pcrseveraverit,  superna  gloria  justo  ju- 
dicio  carehit.  Sed  si  poenituerit  suscipitur  sicut  an- 
cilla  et  non  sicut  domina,  quoniain  regalem  de- 
sponsationcm  deseruit,  et  quia  magis  alium  amavit 
qiiam  illiiin  quem  amare  dobuit.  Ille  quoque  qui 
eam  sediiccndo  violavit,  si  culpam  suam  eraendarc 
voluerit,  ilu  puiniteat  qiiasi  coelum  riipisset,  ne  in 
perditionem  niurtis  corruat,  quia  supernam  despon- 
sationera  teraere  corrupit.  Quod  est  hoc?  Nain,  si 
aliquis  raagnus  princeps  sponsara  sibi  valde   cbarara 


iM 


S.  lllLDFr.AHDIS 


iSA 


iialtct,  qiiam  servns  siTVoriim   «uonim    adultorarulo  A  slrirtioiic   sna  oxornant.    Onomodo?    Ononiam   ijisi 


corrumpil,  quid  dominus  illo  lacil?  scre  in  maxi- 
ma  ira  licloros  suos  millitut  illum  perdant,  quoniam 
eam  in  j)io|»riis  visceribus  confudit.  Quod  si  tunc 
servus  ille  timcns,  omnes  missos  illos  orat,  ut  pro 
ipso  intcrccdant,  et  insuper  ad  pedcs  domini  sui 
llebilitcr  prnciimbit  ut  sibi  parcat,  tunc  rex  illc 
propler  bonilatem  suam,  el  proptcr  pelitionem  illo- 
rum  cum  vivere  sinens,  societatem  conservorum 
siiorum  illi  reddit,  sed  tamen  eiim  ila  ut  cifteros 
inferiores  ct  familiares  amicos  suos  non  remunerat, 
qnamvis  et  inter  alios  illi  consimilcs  conservos 
ipsius  debitam  gratiam  cxhibeat.  Ita  el  liuic  erit, 
qui  a-terni  regis  sponsam  seducendo  violaverit.  Sum. 
mus  enim  rex   in    reclissimo  zelo  juJicia  sua  exor 


sunt  alta  a>dilinalio  snrgcnlis  tlicsauri  in  divino  con- 
silio,  quia  ciim  Ecclesia  jam  ruborala  convaluit, 
ogressus  csl  ad  decorem  illius  vivens  odor,  vovens 
iter  secreta;  regencralionis.  Ouid  cst  hoc?  Oui^i  tnnc 
surrcxit,  mirabilis  ordo  qui  Kilium  meuni  in  specie 
exempli  ejns  teligit,  qnoniam  nt  Filiiis  meus  venit 
iu  mundum  de  commurii  populo  abscisus ;  ita  et  baec 
acies  conversatur  in  sa>culo  do  reliquo  pojdiio  sopa- 
rata,  fragrans  ut  balsamum  de  arbore  suaviter  sudat; 
sic  et  populus  isle  primum  in  eremo  et  in  abseon- 
dito  singulariler  exorlus  est, ;  et  d.'inde  veluti  ar- 
lior,  ramos  suos  expandit,  paul.itim  in  mulliludine 
pleniludiMis  proliciens.  Et  iiopuium  isluni  benedixi 
et  sanctilicavi ;  quoniam  ipsi  niihi  sunl  amantissimi 


cens  illum  ad    perditionem  transmittit,    qiii  eum  in  '*  flores  rosarum,  el  liliorum,  qui  ?ine   humano   opere 


lioc  facto  quasi  illusor  in  oblivione  menlis  suk  ha- 
buit.  Sed  si  miser  ille  diem  bujus  indignationis  an- 
ticipans  electos  Dei  supplicitir  oraverit,  ut  veniam 
sibi  a  domino  siio  obtiueant,  et  iosuper  bumanita- 
tem  Salvaloris  sui  flebiliter  inspexerit,  qualeniis  per 
gratiam  ipsius  a  peccato  suo  absolvatur  :  tunc  rex 
sanguincm  hunc  qui  pro  rcdcmptionc  humani  ge- 
neris  elfusus  est,  et  dileclioncm  supernorum  civium 
atlendcns,  illum  a  reatu  suo  et  a  diabolica  pote- 
stale  nc  in  perdilionem  eat  eripit,  ac  cum  in  salva- 
lionem  beatarum  animarum  reponit,  sed  tamen  tri- 
p:idium  regalis  desponsationis  quo  cfeteri  amici 
Dei  liis  sacris  virginibus    qux    Filio    mco    superna 


in  agro  germinant,  sic  et  populum  bunc  nulia  lex 
ad  hoc  constringit  ut  eam  arctam  viam  appolat; 
sed  ipse  illam  me  suaviter  inspirnnle  sine  pra^coplo 
logis  sua  voluntate  aggreditur,  plus  quam  sibi  jiis- 
sum  sit  efiiciens.  L'nde  cl  plurinium  mercodis  inde 
acquirit,  sicut  et  in  Evangelio  ubi  Samaritanus  il- 
lum  vuincratum  hominemiii  ptjliiilum  induxilquom- 
admodum  scriptum  csl :  Allcra  die  ■protuUt  duos  de- 
narios,  el  dndil  slabulario  cl  ail  :  Curam  illius  habe, 
el  quodcunque  supererogaveris,  eyo  cum  rediero  rcd- 
dam  tibiiLuc.  x).  Ou'd  hoc?  In  prima  die  salutis, 
videlicot  cum  Filiiis  Dci  mirabilitcr  incarnatus  cor- 
poraliler  in  mundo  manebat,    muita   et  admiranda 


dispensationc  dicatio    sunt  congaudont,  non  dccora-  p  opera  in   liumanilate  sua  usquo   ad    resurreclione 


bit;  et  lanqiiam  illum  qiii  pudorem  virginitatis  ami- 
sit,  decore  virginilatis  nou  corouabit,  quamvis  ei 
inter  alios  cioctos  suos  gaudium  in  supenia  civi- 
talc  cum  inaestimabili  remuneralione  tribuatur. 

Sed  quod  sub  eodem  splendore  ubi  ijise  velut  an- 
rora  rulilat,  vides  inter  ccelum  ot  terram  densissi- 
mas  tenebras  apparere,  qute  tanti  borroris  sunt 
ultra  quam  etiam  humnna  lingua  effari  possit  :  hoc 
est  quod  sub  virginali  gloria  inter  spiritunlera  el 
carnaiem  intcliectum,  casus  primi  parcntis  qui  den- 
sissimus  in  offuscatione  infidelitatis  erat,  ita  ut  ler- 
rorem  illius  nullus  hominiim  explicaro  valeret, 
aperle  cognitus  est.  Qiomodo?  Quia  in  incarnatione 
Fiiii  Dei  qui  ex  virgine  natus  cst  co^lestc  deside- 
rium    ascendit,    et    terrena    concupiscentia  exclusa  j)  lem  quaj  vobis  servanda  tradidi,    in  boua    voiuntatc 


m 
suam  perfccit;  per  quaj  vulncratum  hominem  ad 
vera  remedia  saiubriter  rcduxil.  Sed  altcra  die 
idem  cum  omnia  mystoria  verilalis  post  resurroclio- 
nem  suam  in  Ecclesia  aperte  posita  sunt,  protulit 
in  typica  raanifestalione  Novum  et  Vetus  Testa- 
mentum  .Tterna^  vilae  certissimam  demonstraiionem, 
et  credenli  popuio  dulcissimum  cibuiu.  Et  liaic  scri- 
pta  dedit  per  gratiam  suam  pastoribus  Ecclosia)  qui 
gregom  ojus  custodiunt,  et  ait  illis  in  veiliis  blan- 
da;  admonitionis  sua;.  In  ccclesiasticis  constitulio- 
nibus  procurate  Christianam  cohortem,  quam  in 
sanguine  meo  rodemptam  vobis  commisi  :  hoc  iia- 
bcntes  in  soiiicitudine  vestra,  ne  in  aliquibus  qua^ 
perlinent  ad  vitam   deficiens  erret.  Quodcunque  au- 


ost,  quoniam  priovaricatio  Adco  per  sanguinem 
cjusdem  Filii  Di;i  mirabilitcr  in  salvatione  restau- 
rata  est,  cum  prius  illam  nullus  nisi  Lnigenitus  Dci 
a  Patre  missus  io  mundum  dissoiverc  ad  supernum 
ingrcssum  posset.  L'nde  ut  audis  in  typica  manife- 
Ptatione,  nisi  idem  Filius  Dei  sanguinem  suum  pro 
salute  bominum  fudisset,  illa  transgressio  ita  com- 
primeret  hominem,  ut  ad  gaudium  supernorum  ci- 
vium  pertingere  non  possct. 

Quod  autcm  ubi  splendor  quasi  purpura  hyacin- 
Iho  intcrmista  fulget,  fortiter  prsedictam  miilic- 
brem  imaginem  constringens  ardet  :  hoc  designat 
pcrfoctionem  iiiorum  qui  passionem  Fiiii  mei  in  ciia. 
ritatis  ardore   imitanlcs,  strcniic   Ecciesium    i:i  con- 


vestra  superaddideritis  plus  sciiicel  facientcs  quam 
vobis  pr.TCoptum  sit  :  ego  qui  duclor  ct  salvalor  vc- 
ster  sum,  nunc  mundum  reiinqucns,  et  ad  Patrem 
ascendens,  cum  iterum  rediero  raiindura  judicare, 
eumque  in  indcficientem  stabiiitatem  ponere,  ita 
quod  amplius  per  labontia  tompora  non  debilitotur; 
tunc  mercedem  iaborum  vestrorum,  et  bonaj  volun- 
tatis  vestrae,  cum  augmentato  fructu  reddam  vobis. 
Et  dicam,  o  lidelis  ot  probe  servo,  qui  fidelitor 
ministras.  Quisquis  plus  voti  sui  addit  quam  sibi  in 
iege  prEeceptum  sit,  dupiicem  mercedem  accipiet, 
qiiia  iiium  in  noniine  meo  gloriosum  habeo,  qno- 
niam  me  rauitum  diloxit.  Et  cgo  dico  :  Nec  virgi- 
neum  genus,  nec  iiic  ordo  singularis  devotionis,  ucc 


ih;; 


SCIVIAS. 


I.II!.   II.  YiSIO  V. 


|.8fi 


qui  eos  imitanliii'  ul  ii  qui  iu  ercmo  jaconl,  sunt  A 
in  pnrcopto  let^is,  sicut  cl  propheta<,  ab  hominibus 
snl)  caiu.ili  lege  constiluti  non  sunt;  quia  tantum 
moa  inspiralione  incedentes  viveutet  iii  plus  addunt, 
quam  ois  pra^-ceptum  sit,  quod  sacerdotaiis  ordo  et 
reiiqua  institutio  sacerdotalis  ofticii  non  facit,  quia 
hffic  in  Abraham  et  in  Mose  in  Veteri  Testamento 
jussa  sunt,  sicut  ctiam  et  apostoii  illa  ex  oadem 
lege  tollentes,  et  in  Spiritu  sancto  ea  socundum  vo- 
luntatem  meam  hene  oi'dinantes,  Ecclesia'  conser- 
vanda  tradiderunt.  Sed  et  ipsa  apostolica  doctrina 
in  Evangelio  per  Filium  meum  disposita  est,  ubi 
discijnili  ejus  in  universum  mundum  verba  veritatis 
efTiinderc  missi  simt.  Quid  tunc?  Nam  cum  apostoli 
viam  salutis  populo  annuntiarcnt,  lucidissima  au-  r> 
rora  liliarum  Sion  in  amore  Filii  mci  exorla  est, 
illorum  scilicet  qui  caruem  suam  fortiter  constrin- 
xerunt,  et  malam  concupiscentiam  in  semetipsis 
duriter  mortilicaverunt.  Et  sicut  tunc  ha3c  casta 
virgiuitas  in  ardente  amore  Fiiium  nieum  subsecuta 
est,  ita  eliam  hic  mihi  valde  amabilis  ordo  singula- 
ris  devotionis,  incarnationem  illius  imitatus  est,  qui 
simt  recta  templa  mea,  videlicct  ut  clioi'i  augelo- 
rum  me  colentes,  et  ejusdem  unigeniti  moi  passio- 
nem  et  mortem  ac  sepulturam  in  corpore  suo  por- 
tantes;  non  tamen  ita  ut  giadio  aut  aliis  terroribus 
ex  quibus  homines  deficiunt  moriantur,  sed  Filium 
meum  sic  imitantes,  ut  volunlatem  caruis  sua^  abji- 
ciaut,  cum  se  ab  omnibus  sa^cularibus  rebus  et  or- 
namentis  in  quibus  mundus  jpetatur  abdicant,  ut  in  C 
Evangelio  de  Joanne  lucerna  mundi  scriptum  est: 
Ipse  aalemJoannes  habebal  vcsiimenlum  de  pilisca- 
melonmi,  ct  zonam  pelliceam  circa  lumbos  suos 
[Mallh.  iii).  Quid  est  hoc?  Ille  in  quo  divina  gratia 
mirabilem  abstinentiam  suscitaverat,  per  eamdem 
gratiam  habebat,  defensionem  virtutis  liujus,  quod 
in  mente  sua  honorem  et  divitias  sfficuiares  con- 
tempscrat,  et  quod  etiam  pcr  constvictionem  quam 
in  mortiOcatione  vitiorum  circa  voluptatem  carnis 
suai  ))Osuerat,  petulantes  motus  corporis  sui  fortiler 
domuerat,  cum  majores  a:'dificationes  qnam  pra-de- 
cessores  sui  institueret,  videlicet  cum  per  duras  et 
asperas  vias  iucedcns  terrenas  concupiscentias  con- 
culcaret.  Quomodo?  Quia  plurima  opera  virtutum 
strenue  faciens,  castilatom  ardenter  amavit,  praj- 
hens  etiam  iis  viam  medicamenti  qui  illud  devotc 
exqnirebant.  Undc  etiam  illi  qui  sunt  vivens  odor, 
vovens  iter  secret.T  regenerationis,  cumdem  Joan- 
nem  in  maximis  tcnebris  siBculi  lucentem,  per  acu- 
tissimas  operaliones  beatarum  virtutum  in  vita  sua 
subscquentes,  ineptani  altitudinem  et  lititudinem 
mundialium  rerum  fugiant,  et  in  constrictione  dif- 
fusi  animi  sui  corpus  suum  coercentes  malam  con- 
cupiscenliam  abjiciant,  ita  cxcellentioribus  instru- 
menlis  quam  qui  ante  ipsos  simpliciter  in  via  Do- 
niini  gradientes,  simplicia  habitacuhi  faciebant, 
serenissime  fulgentes,  acutam  et  angustam  semi- 
tam  arripiant  ea  scilicet  qua;  in  vohiptatibus  sseculi 
sunt  fortiter  sub  pedibus   suis  conculcanles.  Quomo- 


D 


do?  Qiioniam  seipsos  despicientes,  ot  corpus  suum 
servituti  Ciiristi  in  operationc  virtutum  subjicion- 
tcs,  petulantiam  in  austeritale  morum  suorum  de- 
clinent,  sic  per  bona  exempla  sua  coteris  homini- 
bus  lucidissime  fulgeutes.  Nam  etiam  angelicum 
chorum  fidcliter  imitantur.  Quomodo?  In  abjectione 
sajcularium,  quoniam,  ut  angeli  nec  terrena  quaj- 
runt  nec  concupiscunt,  ita  et  isti  eos  hoc  iuodo 
mirahiliter  subsequuntur,  ita  quod  omnia  caduca 
contemnunt. 

Unde  etiam  sicut  Filius  meus  est  nuntius  saluli- 
ferorum  sacramentorum  ,  et  sacerdos  sacerdotum, 
ac  propheta  prophetarum,  et  a^diticator  felicium 
turrium  ;  ita  etiam  si  necessitas  ingruerit,  qui  in- 
ter  hujusmodi  homin.os  radicem  odoris  cum  utilitate 
habot,  sit  nuntius  et  sacerdos,  sit  propheta  et  con- 
siliator  ecclesiasticffi  jodihcationis ;  nec  omnino  ab 
his  separandus  est :  si  tantnm  oculus  claritatis  in 
eo  lucet,  nec  ad  usum  ecclesiasticum  dormiat,  sed 
ad  inslructionem  ejus  vigilet,  occupationem  tantum 
sfocularis  causa;,  et  contagia  sfficularium  rerum  ab- 
jiciens,  quia  nec  angeli,  ncc  sacerdotes,  nec  pro- 
phetffi  justitiam  Dei  occultabunt;  sed  eam  ex  prai- 
cepto  illius  iu  veritate  proferent,  qnemadmodum  de 
Joanne  qui  arundo  vcnto  agilata  non  fuit,  cujus  au- 
steritatem  isti  subsequuntur,  in  quorum  simiiitu- 
dine  in  Evangelio  iterum  scriptum  est :  Et  egredie 
bafur  ad  illum  oinnis  Judxse  regio,  et  llierosolijmitae 
icniversi,  et  bapfizabanturab  illo  in  Jordanejlumine, 
confitenfes  peccata  sua  [Mafth.  ui).  Quid  est  hoc? 
In  suspiriis  et  gemitibus  a  delectatione  vitiorum 
egrediebantur  ad  illum,  in  quo  divina  gratia  opera- 
batur  tota  simplicis  confcssionis  devota  voluntas  et 
visionis  pacis  unanimiter  omnis  effectus  illorum  sci- 
licet  hominum  quorum  corda  per  timorem  mortis 
ad  amorem  vita;  concussa  fiierant.  Quomodo?  Quo- 
niam  idcm  Joannes  pra?cursor  vcritatis,  et  amari- 
tudinem  et  dulcedinen  eis  intimaverat.  Unde  et 
ipsi  perfusionem  pcenitudiuis  a  rectitudine  ejus  fla- 
gitahant;  quatenus  per  declinationem  malorum,  et 
pcr  ereclionem  bonorum,  confessionem  scelerum 
suorum  facientes,  illum  mererentur  adipisci  qui 
ipsis  non  in  umbra  antiquitatis  remedium  denua- 
tiaret,  sed  qui  eis  in  luce  novitatis  veram  salutem 
conferret.  Sed  ut  idem  Joannes  homines  ad  se  ve- 
nientes  doccns,  et  flumine  irrigationis  perfundens : 
verba  poenitndinis  eorum  ad  honorem  venturi  Sal- 
vatoris  suscipiehat;  ita  etiam  nunc  in  nomine  ejus- 
dem  Salvatoris  qui  veniens  salutem  fidelibus  cou- 
tulit;  et  illi  facere  non  negligant,  qui  testimonio 
sanctificationis  fulminantis  ,  operi  plus  addunt  per 
inspirationem,  videlicet  Spiritus  sancti,  in  abrenun- 
tiatione  sa^cularium  rerum,  novam  austeritalcm  se- 
cundum  similitudinem  illani  aggredientes,  quam  ex 
pra3cepto  ejusdem  testimonii  sanclificationis  per 
regenerationem  spiritus  ct  aqua?  in  abjectione  dia- 
holicaj  servitutis,  novum  hominem  induentes  adie- 
runt;  sed  uhi  stimnli  impellentis  necessilalis  se 
obtulerint,  admonendo  et  erigendo  ac   sauando  ma- 


\r, 


S.  lllLnEr.AllDIS 


488 


num   devoU  juvamini»  pelenlibus  porrigaul,    si   la-  A  IJL-nediclo  declaral ;   qiUMU  ego  per    ardentitn  igncni 


luen  ad  Ulani  diL;nilatcui  ecclcsia^tica  promotionc 
dis;ue  pervenerunt,  at  in  hoc  prfodecessorem  sunm 
iideliter  imitenlur,  ut  quod  ille  velut  in  umbraosten- 
dit,  ipsi  in  noviiate  lucis  veracilsr  compieant.  Ip^i 
euini  sunt  zona  Ec(  lesia'  eam  valde  constringeut.  ^; 
quoniam  in  incarnatione  Filii  mei  occupati  sunt,  et 
quia  etiam  angclicum  ordiuem  exercent,  scilicel 
nou  cessantes  ullis  horis  canlando  cum  sonitu,  aut 
oraudo  iu  compunctione,  nou  autem  e.\cussis  cla- 
moribus  ul  inulilis  pulvis  aut  aridus  absque  vigore 
compuuctionii ;  et  quia  etiam  non  recusant  operari 
pro  uecessUate  sua;  uon  tamen  in  manibus  suis 
fa'cularia  qu;erentes,  sed  cuni  charitale  et  liumili- 
tale  se  ipsos  districte  circumspicieules.  0  ipse  lor- 
tissimus  atque  amantissimus  populus  meus,  cum  in 
eis  aftlictitinfm  ilkim  attendo  quam  Filius  mcus  in 
carne  sua  passus  est,  quoniam  ct  ipsi  secuudum 
mortem  illius  nioriuutur,  cum  vuluntatein  suam  dc- 
serentes,  et  propter  vilam  telernam  magisterio  se 
subjicientes,  secuudum  imperium  pruilatorum  suo- 
runi  gradiuulur. 

Quapropter  et  vestitus  eorum  vestitui  aliorum 
populorum  non  assimilalur,  quia  et  ip-e  iuteger 
incorruptam  incarnationem  Filii  mei  qua-  plurimum 
distat  a  procreatione  aliorum  hominum  ostendit. 
Nam  illam  incarnationcm  iegale  imperium  viri  ac 
mulieris  non  tetigit,  sicut  nec  iste  popuius  ulla 
conscripla   lege   ad    hanc    constrictionem    cogendus 


B 


traduxi,  docens  eum  in  vestitu  convcrsationis  su;e 
incarnalionem  Filii  mei  colere,  et  iu  abnegalione 
voluntalis  sua»  passiouem  illius  imitari,  quia  ipse 
Benediclus  est  quasi  ulter  Moses  in  lapideo  fora- 
mine  jdcens,  et  corpus  suuni,  in  mulla  asperitate 
ob  amorem  vila^  crucians  ct  constringens  qucmad- 
modum  etiam  primus  Moses  in  lapideis  tahulis  ex 
prai^cepto  meo  asperam  ct  di.ram  legem  scribens 
Juda'is  dedit.  Scd  ut  Ulius  meus  eamdem  legem  j)er 
dulcedinem  Evangelii  perloravit,  sic  etiam  Benedi- 
clus  famulus  meus  propositum  hujiis  ordinis  quod 
ante  ipsum  divcrsissima  couversatio  fuit,  per  dul- 
cedinem  inspiralioni-;  Spirilus  sancli  discretam  et 
planam  viam  fecit,  ac  per  hoc  phiriniam  cohortem 
suue  religiouis  coUegit;  ut  etiam  Filius  meus  per 
suavitalem  odoris  sui  Christianuni  popuhim  sibi  coa- 
dunavit.  Et  deinde  Siuritus  sanctus  coidibus  eiecto- 
rum  suorum  suspiiia  vitu^  habentium  inspiravit, 
ut  sicut  in  lavacro  baplismi  crimina  populorum  ab- 
luunlur,  ita  et  ipsi  in  signilicalione  passionis  ejus- 
dem  Filii  mei  sicculares  pompas  abjicerent.  Quo- 
modo?  Nam  ut  homo  a  diabolica  potestale  in  sancto 
baptismo  convertitur,  crimina  veteris  macula;  ab- 
jiciens;  sic  et  isli  tcnenas  causas  in  sigiio  vestitus 
sui  abnegdut,  in  quo  ctiam  et  angdicum  signum 
habent.  Quomodo?  Ipsi  enim  in  voluutate  mea;  pro- 
tcctores  populi  mei  positi  sunt. 

Undo  qui   ex  ipsis    in  sancta   conversatione    pro- 


•'.■it ;  sed   qui  eam  pro   dileclione  Dei    sua    voluntate  C  J'*ti   iuveniuntur,     pastores    Ecclesiae    mcic    consti- 


vovendo  aggreditur,  hic  in  ipsa  perseveret,  ne  retro- 
cedens  corruat,  sicut  Lucifer,  qiii  lucera  deseruit  et 
li;nebras  rccepit.  ilujusmodi  cnim  vestitus  secun- 
dum  coniscation.-m  supernorum  spiriluum  eum 
alis  sublilildtis  sutc  circumvolat,  et  incarnationcm 
ac  sepulturain  Filii  niei  desii^nat,  quia  signum  in- 
carnationis  in  suo  volitu  hai)et,  qui  se  ad  forlissi- 
mam  obedientiam  exhibet,  et  signum  sepulturoi 
ejus  in  ipso  vestilu  portat;  qni  in  ojieribus  justiti;i', 
sa-cularibus  causis  abreuuutijt.  Unde  qui  pura  vo- 
luntdte  eodem  veslitu  induilur,  salubri  remedio 
ailevialur.  El  ideo  qui  illum  per  invocationem  Sj^i- 
ritus  sancti  in  beuedictiouibus  suscipit,  nou  illum 
abjiciat.   quoniam  qui  eum    per  abjectionem  persc- 


tuautur,  quia  et  angeli  qui  nulla  macuia  terrcuai 
causae  tanguntur,  custodes  populi  mei  sunt.  Nam  sic- 
ut  angeli  coram  Deo  in  duplici  honore  sunt,  sic  et 
homincs  hujus  religionis  sunt  in  duplici  vita.  Quo- 
modo?  Angeli  in  ccelcstihus  Dco  sine  interinissione 
serviunt,  et  eliam  in  terris  homines  a  diabolicis  in- 
sidiis  semper  jtrotegunt ;  sic  ef  p(»]iiilus  iste  angeli- 
cum  ordinem  imitatur,  cum  terrcna  uespiciens  Deo 
(juotidie  famulatur,  et  cuin  etiam  reliquos  homines 
^uis  orationibus  a  malignis  spirilibus  die  ac  nocte 
tutatur.  Undesi  ecclesia  niea  reclum  pastorem  non 
habct,  tnnc  hiijusmodi  reiigionis  ca'tus  clamando  et 
hendo  ipsi  subveniat ;  et  qui  iu  eo  proliatus  inveni- 
lur  si  uecesse  fucrit,    supcrintendentiaj    sacerdotium 


verantis  m;ili    contimpserit,  cum   illo  erit  qui  ange-  ''  suscij)ieus,    ipsam    in    zelo    nieo    strenuo    defendat. 

Niillus  autem  rcligioncm  horum  repente  et  velut  ex 
somno  evigiians  aggrcdialur,  nisi  prius  in  conslri- 
ctione  aninii  sui  si  in  hoc  proposito  perseverare 
vaieat  ex  inlima  probatioiie  examinetur,  ne  si  illud 
volunlale  sua  in  foidere  benedictionis  susceperit,  et 
jjoslmodum  in  pcrversitate  erroris  sui  abjiciens 
mihi  siue  poinilentia  illuserit,  iu  damnatione  mor- 
tis  miseiabiliter  percat.  Quaproptcr,  o  cbarissimi 
liiii  mci,  qui  valde  in  contrarietale  dissipati  estis, 
surgite  cilius  in  humililale  et  in  charitate,  et  sancto 
proj)Osito  vesLro  virililer  et  niiauimiter  consentite. 

Sed,  ut  vidcs,  ;dius  sjilendor  ut  candida  niibes 
]ir;pdiclain  mulielirem  iniMginem  ab  umbilico  et 
deorsum   ullra  tamen    noudum  excresceus,   honeste 


licum  ordinem  sjirevit  el  iu  mortem  sejielienuus 
corruit.  Quid  esl  hoc?  quoniam  hic  poj)ulus  ex 
pra-ceptu  h'gis  ad  hanc  conslrictioncm  stiinulatus 
non  est,  sed  volunt.ite  siia  aggressus  est  pactiim 
rueiim  observare,  et  ita  Efclesiam  meam  sua  saiicta 
conversatione  illuslrare.  Quomod')?  Ut  post  pri- 
mam  lucem  diei  aurora  solis  aspicitur,  ita  ordo 
iste  i)ost  voces  apostolorum  exortus  est.  Quid  est 
hoc? 

Prima  lux  diei  lidelia  verba  aposlolictP,  doctrinai 
designat,  aurora  initium  hujus  conversationis  qufe 
{•rimuui  in  solitudine  et  iu  speluncis  j)ost  illam  bea- 
tam  doctrinam  germinavit  demonstrat,  sol  autem 
discretam  et  bcnc  dispositam  viam   in  scrvo    ujbo 


i80 


SCIVIAS.  —  I.li:.   If.   VISK»  V 


Vdo 


circumdal:    qui   cst  sipculaiis  vita   quce  iii   caDdore  .\  sanguinis   tui    iu  alieuum  locuiii    ducat;    ({uouiarii, 


sercua;  iatentiuuis  Ecclesiani  a  plenitudine  gerini- 
nanlis  tbrlitudinis  usquc  ad  cxtreraitateni  illam 
ubi  ullra  jam  nunuuin  in  iiliis  suis  processiL,  in 
reverentia  ju>i.8P  sulivenlionis  circuiDplcclitiir.  Quo- 
modo?  Quia  circa  umljiliciim  est  germen  meiobro- 
lum  de  quo  omnegenus  iiumanum  procreatur.  unde 
et  ibi  in  ecclesia  sajcularis  populus  per  quem  ipsa 
ad  [lieniiin  niimerum  in  ordinibns  siiis  provehenda 
est  demonstratur,  cum  ibi  reges  et  duces,  princi- 
pes  ac  praesides  cuin  subjectis  suis,  ac  etiam  cfeteri 
divites  ac  pauperes  el  egeni  cum  ri  liquo  populo 
conversanles  denuutiantur.  Et  per  hos  omnis  Ec- 
clesia  valde  ornatur,  quia  cuui  sseculares  homines 
legem  Dei  quae.  ipsis  posita  est  lideliter  couservant, 
Ecclesiam  plurimum  cxornant,  ct  mi.Hiis  umplexibus 
Deum  nmpiectinitur  cnin  sincera  humiliiate  et  de- 
volione  magislris  suis  obediunt,  et  cum  eleemosy- 
nis  et  vigiliiis  ac  continentia,  et  etiam  viduitate  ac 
caeteris  bonis  ojteribus  quae  Dei  sunt  corpus  suum 
pro  Dei  amore  castigant.  Unde  iili  qui  constitutara 
sibi  legem  secundum  voluntatem  meam  custodiunt, 
vaide  amabiles  mihi  sunt.  Sed  si  quis  ex  illis  ,jugum 
libertatis  meoe  in  abjeclione  ssecularium  ferre  desl- 
derat,  ad  me  cilius  veniat  nisi  in  junctura  carnalis 
copulae  sit,  quam  ligalurarn  temere  non  solvat  iii.-i 
per  voluntatem  illius  cujus  consortium  habet.  Quo- 
raodo?  Nec  maritus  uxorem,  nec  uxor  maritum  in 
lioc   proposilo  deserat,  nisi  volunlas   amliorum  sil; 


B 


sicit  Deus  praicepit  ne  homo  occidal  iiuminem,  ita 
etiam  jussit  ne  homo  per  crudelit.item  fornicationis, 
sanguinem  suum  a  recto  loco  «iio  abscindat.  [Jnde 
el.iain  homo  ardorom  cupidilatis  suiP  deprimat,  nec 
incendium  suuin  ad  alicnum  ignem  transmiltat;  quia 
si  hsec  ardens  voluntas  calorera  alterius  voluntatis 
cum  fervente  concupiscentia  fortioris  vel  mollioris 
causae  concejierit:  vere  tunc  cum  desiderio  animi 
sui  et  cum  coUigatione  araplexionis  illius  mentis  in 
unura  coagulantur.  Nam  exterior  videns  oculus  in- 
teriorem  calorem  iu  aduslionom  excitat.  Et  quam- 
vis  corpus  hoc  peccatum  cum  corpore  iilo  non  ope- 
relur,  tamen  vivens  voiuntas  facil  opus  ardoris  in 
illis,  ita  quod  omnia  viscera  eorura  propter  con- 
scientiam  suam  concutiimtur.  Quapropter  clanstra 
exterioris  hominis  iam  caula  ciistodia  observentur, 
ne  interior  homo  per  iusipidam  uegligenliam  saii- 
cietur. 

Et  ut  vides  quod  hi  tres  splendores  circa  ipsam 
imaginem  se  late  difTiindunt:  Iioc  est  quod  in  lio- 
nore  superna?  Trinitatis  pr*dicta?  tres  ecclesia- 
sticfe  institntiones  nbique  felicem  Ecclesiam  in  di- 
latatione  erumpent'iim  geruiinura  et  in  difTusione 
beatarum  virtutuni  miro  modo  circumpiectentes 
consolidaut ;  unde  etiam  plurimos  gradus  et  scalas 
ia  ea  bene  et  decenter  ostendunt,  qui  sunt  diversi 
ordines  tam  in  s«ecularibus  quam  in  spiritualibus 
liominibus    per    quos    eadem    Ecclesia    in    bonitate 


et   tunc  si   ita  deliberaverint,   aut  ambo    remanennt  ^  morum   et   in   disciplina    virtutum,    liiios   snos  cum 

suavissiraa  reverenlia  educatos  ad  superna  perdu- 
cit.  Quomodo?  Cum  terrena  spernunt,  et  cum  coe- 
lestia  diiigunt.  Quid  est  hoc?  Quia  iegaiia  prcece- 
pta  quae  ipsis  institiita  sunt,  in  diviuo  araore  lide- 
iiter  compleut.  Sed,  sicut  in  tribus  personis  unus 
Deus  ost;  ita  etiam  in  his  tribus  praedictis  ordini- 
bus  una  Ecciesia  esl,  cujus  fundator  ille  esL  qu[ 
plantator  omnium  bouorum  est.  Quodcunque  euira 
iile  non  plantavit,  hoc  stare  nou  poterit.  Unde  illa 
iustitutio  quam  ipse  non  instituit,  haec  in  magnis 
iUusionibus  decidet.  Qiiomodo?  Quia  Deus  illa  non 
plantavit ;  qua'  ad  superiora  cum  llatu  superbiop 
ascendere  tentanl,  uec  superioribus  suis  subjici 
voluut.  Hoc  ibi  est  ubi    minor  ordo   supra  majoreni 


in  Sfpculo,  aut  ambo  a  sseculo  separentur;  quoniam 
esse  uon  potest  ut  pes  unns  permaneat  in  corpore 
et  alter  a  corpore  abscindatur  salvo  liomine.  Sic 
eliara  uou  cougruit  ul  maritus  sajculum  colat,  uxor 
sseculura  deserat;  aut  ut  uxor  in  sseculo  resideal,  et 
maritus  sseculum  fugiat,  si  in  superna  vita  decorem 
suum  invenire  volunt;  quia  si  hoc  indiscrele  et  in- 
sipienter  agitur,  non  hostia  sed  rapina  appellabitur. 
Quapropler  qui  iu  carnali  copula  logali  jure  sibi 
conjuncti  sunt,  unaniraiter  simul  vivant,  nec  alte- 
rnm  ab  altero  sine  consensu  alterius,  nec  sine  dispo- 
sitione  aut  uemonstratione  ecclesiastici  vigoris  in- 
sipienter  se  discindat,  queraadmodum  in  Evangelio 
ilerum   scriptum    est :     Quod    ergo    Deus   conjunxit 


homo  non  sepurel  [Matlh.  xix).  Quod  est  hoc?  Den?  D  ordinera  qui    de  antiquo   consilio    principalium  ma- 


in  creatione  humani  geueris    carnem   de  carue  tuiit 

et  in  unam    copulationem  conjunxit,   ita  constituens 

ne    hsec  conjunctio   prsecipitanler  ab  iuvicera    sepa- 

raretur.  Quomodo?  Quia  ita  in  conjunctione  viri    ac 

mulieris   erii    ubi   caro    carni    et  sanguis  sanguini 

legali    sanctione  copulatur  ne  ab   invicem  sua  stulta 

pnocipitatione  disjungautur,  nisi  hoc  ex  juxtacausa, 

aut  ex   ralionabili  devotione  utriusque  ligaturae  eve- 

nire   contingat,  quoniam    Deus  iu  secreto    sapientiae 

suifi   hauc  conjunctionera  maris  et  feminae  ad  propa- 

gationein  hominum   benigne  disposuit.  Et  quia  hffic 

conjunctio  ab  ipso  ita    decenter  institnta  est,  idcirco 

stalta  cupiditas  hominis  abscisionem  in    his  duabus 

partibus  non  faciat,   nec  pars    haec  nec    illa   dotem 

Patrol.  CXCVIT. 


gistroj'ura    in  voluntate    raea  constitutus  esl,  se  ele- 

vare   contendit;  et   ubi   quidara    in   diversis   signis 

vestitus    sui    se    volunt    diialnre    secundura    mores 

suos  quemadmodura  in    insania   sua  cogitant,  veluti 

si  ordo  angelorum    se  erigei'e    vellet  super  ordiuem 

archaugelorum.    Et  quid  hoc    esset?   Quasi   nihilum 

et  inane    esseut,    qui   sic    recte  constitutos   Dei    or- 

diues    in    vanitatibus  suis   dividere  vellent.    Sed  hoc 

esse   uou    debet,    ut   ab    his  iu    insania  diversitatis 

suae  invocet,  qui  in  proposito  suo    semper  novi   esse 

volunt,   el  rudes    ia  scientia   sua    ad   dicendum  ea 

qu»  in  mentibiis  suis    sunt,  deserentes   beue  tritam 

viam,  et  bene  coraplanatam  arcara  antiquorum  Pa- 

trura,   qiMin    illis  Spirifus  sanctus   inspiravit.  Unde 

16 


\u\ 


S.   llll.DKr.AHIilS. 


ruulti  ex  his  eousUlutas  ordiuatioues  quas  Kcclesia 
lu  auliquis  Palribus  babel,  iu  luagua  suporbia  de- 
stituuut.  «'t  boc  iu  pluriuiis  sebisuialibu>  divorsa- 
rum  iuslilutioiunu  >uaruin  faciuut.  Ijisi  euim  iu  di- 
versis  circuitionibus  suis  fructiferae  arbores  dici 
volunt;  sed  nec  vacua?  aruudines  appellari  possunt, 
quemadmodura  diiecto  .loanni  de  illo  ostenditur 
qui  in  tempore  marcens  al^jicitur,  ut  scriptum  esf : 
Scioopera  fua,  (/uia  neque  fngidus  es,  neque  cali- 
dus.  Utinam  frigidus  essesaul  calidus!  Sed  quia 
tepidus  es,  incipiam  tr  evomere  ex  ore  meo  [  Apoc. 
\u).  Quid  fsl  hoc?  0  slulte,  qui  iu  lemetipso  turpi- 
ter  marces,  ego  qui  cognilor  secretorum  sum,  iu 
omnia  sciente  uculo  video  opera  desideriorum  tuo- 
rum,  qui'niam  opera  qua;  ad  ignem  ignei  illumin:i- 
toris  pertiuent  omnino  non  etfugisti,  nec  etiam 
opera  qua?  glaciem  frigidi  rigoris  induciint  omnino 
abjecisti.  Quomodo?  Tu  ucc  cs  in  maiis  operibus 
ex  toto  frigidus,  uec  in  bonis  artibus  ex  toto  fervi- 
dus;  sed  in  utroque  per  instabilitatem  mentis  tuse 
ut  tepidus  ventus  pendens,  videlicet  in  neutro 
sciens  quis  sis,  quia  riec  in  malo  emeritas  pceuas, 
nec  in  bono  digna  praemia  consideras.  Quomodo? 
Quia  in  tam  magnam  profunditatem  respicis  quod 
fundum  ejus  invenire  non  vales ;  et  quia  etiam 
tam  altum  monlem  asceudis  quod  cacumen  ejus 
ascendere  non  potes.  0  meiius  tibi  esset  ut  inutiiem 
servum  et  peccatorem  te  scires,  quam  sic  in  tem- 
pore  esses  nt  vix  ad  justitiam  respicias.  Nam  si  a 
bonis  actibus  separatus  esses,  peccatorem  te  in- 
telligeres;  vel  si  a  maiis  operibus  te  abstraiicres, 
aliquam  spem  vilsc  haberes.  Nunc  autem  ut  tepi- 
dus  ventus  es  ;  qui  nec  humiditalem  fructibus  utfert, 
nec  eis  calorem  inducit.  Tu  enim  es  veiut  incipiens 
et  non  quasi  perficiens;  quia  bonum  tangis  in  in- 
ceptione,  sed  ilio  te  nunquam  pascis  in  perfectione, 
wt  ventus  qui  os  hominis  percutit,  et  non  sicut 
esca  qua».  in  ventrem  ejus  labitur.  Utrum  etiam 
charior  est  inanis  sonitus.  an  perfectum  opus  ?  Sed 
acceptius  est  perfectum  opus  quam  inauis  sonitus. 
Et  ideo  cum  silentiu  bumiiitatis  operare  et  non 
cum  superbia  oslollere,  quoniam  illi  pro  nihiio 
computabuntiir ;  qiii  socielatpm  sanctilicalionis  ii- 
lorum  qui  ni'-  in  ienitatis  obsequio  amant,  nbji- 
ciuDt;  hoc  cnim  per  stolidam  superbiam  insectan- 
tur,  quod  per  suavem  mansuetudinem  adimpiere 
dedignantur.  Quod  si  por  inciioationem  rectitudinis 
vim  verboruni  nieorum  qiia;  oibum  lideiibus  pr.e- 
bent  intrare  tentaveris,  et  si  tunc  in  ea  torpeus  ac 
nullam  duicedinem  justitisc  et  tangentibus  osten- 
dens  ad  deteriora  cadis,  tunc  et  ego  propter  tc- 
porem  negiigentia^  tute  incipiam  te  ejicere,  ex  ea- 
dem  vi  verborum  meorum  te  expeliens,  quoniam 
nullum  saporem  suavitatis  per  eflicaciam  operatio- 
nis  tuee  e.xhiijens,  ad  interiora  beata'  receptionis 
non  anhelas.  Unde  et  ita  abjectus  conculcaberis, 
sicnt  et  cibus  ille  quapropter  insipiditatem  gustus 
ex  ore  hominis  projicitur,  antequam  in  ventre  ejus 
recipiatur.  Sed   quid   nunc?  Vonti  enim  volant,   et 


H 


.V  venloriuu  .^lrepilus  resonanl;  sed  radices  non  flo- 
rent  uoc  gernien  proferuut.  Naui  ipii  subjugo  uieo 
esse  deberonl,  lasfi\i  suut,  uoc  socundiiiu  disci- 
piiuau)  inoeJunl.  Quid  est  iioc  ?  Ipsi  rectaui  viam 
transiliunt,  et  mulla  iuuliiia  tabernacuia  sibi  fa- 
ciunt.  Hujusmodi  enim  iiomiues  niiilum  fervorem 
justitia»  iiabent.es,  sed  in  semetipsis  torpentes ;  nec 
in  eonstituta  sibi  lege  ardent,  nec  secuudum  con- 
ver.sationem  pra^cedentium  palrum  suorum  fa- 
ciunt ;  sed  quisque  eorum  quamdam  singnlaritatem 
in  semetipso  sihi  piantat,  et  secundum  voluntatem 
suam  iogem  sibi  ponit,  sic  in  propriis  cogitationi- 
Itiis  suis  et  in  magna  iustabilitate  per  iuflatam 
superbiam  se  ad  volandiim  elevans.  El  quoniam 
isti  rocto  fffidere  patrum  suorum  nou  adha^rent, 
idcirco  semper  novi  et  rudes  in  magna  instabiiitate 
hac  ot  iliac  serundiim  voliintatem  suam  vagan- 
fur. 

Quaproptor  ot  ego  comparo  illos  stuitis  artifici- 
bus :  (pii  magiuim  aidificium  iii  aitiim  erigentes, 
non  imitantur  prudentiam  illorum  artificimi,  qui 
in  multis  instriimentis  optime  edocti  et  diversis 
probationibus  iodificalionum  examinati  omnia  ad 
rodificationem  pertinentia  bene  noverunt,  et  omnia 
instriimenta  sua  recte  disponunt;  sed  ipsi  vacui 
et  insipientes,  in  semetipsis  confidunt,  quia  pr;o 
aliis  sapionles  essc  voiunt,  et  ffidificia  sua  ita  dis- 
ponunt:  quod  ad  tempestates  mobiiia  sunt,  unde 
etiam    a    ventis   dejiciuutur;    quoniam    non    siipra 

j)  petram,  sed  supra  arenam  posita  sunt.  Ita  et  illi 
faciunt  qiii  in  superbia  sua  in  semetipsis  confiden- 
tes  prfo  anliquis  patribus  suis  prudentes  videri 
cupiunt,  nec  secundum  foidus  eorum  ambulare  vo- 
lunt,  sed  siliimetipsis  leges  secundum  voiunta- 
tem  suam  in  magna  inslabilitate  statuunt,  et 
ideo  perfrequenter  per  diaboiicas  tentationes  ad 
peccata  quatiuntur;  quia  non  super  Christum, 
sed  super  instabiiitatem  morum  suorum  innituntur. 
I.'nde  ne  inspiratio  Spiritiis  sancti  qua;  in  anti- 
quis  patribus  operabatur  per  superbam  inllatio- 
nem  evacuetur.  volo  ut  fideii  homini  cum  humili- 
tate  sufficiat  quod  oi  a  pra^decessoribus  snis  insti- 
tiitum  est,  ne  si  plus  inanitor  voluerit  qiiam  humi- 
litor  qua>rore    deliuerat,  ne    postea  tepefactus   inde 

I)  recedens,  ex  hoc  ruborem  confiisionis  accipiat. 
ut  in  Kvangeiio  scriptum  est:  Cum  invitatus/ueris 
ad  nuptias,  non  discumbas  in  primo  loco,  neforte 
honoratior  te  sit  invilatus  ab  illo,  nt  veniens  is  qui 
ie  p.t  illum  vocavit,  dicat  tibi:  Da  huic  locum,  ettiinc 
incipias  cum  rubore  novissimum  locum  lenere  {Luc. 
xiv).  Quid  lioc?  Quando  per  supernam  inspiratio- 
nem  admonitus  fiieris  ut  per  fideles  labores  tuos 
ad  tabernaculum  iliud  venias  quod  semper  in  nu- 
ptiali  vita  abundat,  ita  quod  assidue  in  sinceritatc 
et  honore  ac  sanctificatione  in  virginea  virga  et  in 
beata  matre,  soiiicet  Ecciesia  la^talur  et  lon  in 
corruptione  et  confusione  ac  dejectione  germinis 
et  floris  sui  tristatur ;  tunc  comprime  mentem 
tuam  in    humiiitalo,  non  eievans  eam   in   eiatione. 


■|'.):; 


SCIVIAS.  -    I.U!.    II.   ViSKl  V. 


104 


Qiiomodo?  Cum  sseculares  causas  in  amore  Dei  a 
corpore  tuo  abjeceris,  tunc  quasi  pulchcrriDUis 
llos  ascendes  qui  in  ca?lesti  Hierusalem  sine  aridi- 
tate  cum  Filio  Dei  floret,  in  quo  omnia  ornamenta 
animarum  apparent ;  quia  vetus  homo  omnes  abo- 
minationes  hominuni  profert,  novus  autem  omnem 
sanclificalionem  virtutum  sedificat.  Et  ideo  cum 
ad  hanc  sanctilicatiouem  veneris,  erubesce  nnti- 
quum  serpeutera  qui  semetipsum  a  bealiiudinis 
loco  dejecit,  per  appetitum  inanis  gloriae  imi- 
tari.  Quid  hoc?  Si  videris  aliquem  te  ornalio- 
rem,  cave  ne  per  cupiditatem  mcnMs  tuff>  super 
eura  ascendas,  dicens:  Vo!o  super  illum,  aut  sic- 
ut  ille  est  esse.  Quod  si  hoc  modo  te  exaitaveris, 
Dunquid  tunc  fidelis  servus  es,  cum  Dominum  ad 
iracundiam  provocas,  ita  quod  te  illi  opponis?  Sed  si 
intellexeris  aliquem  valentius  natura^,  gratiije  aut 
fortuna;  donum  habere  quam  tu  habeas,  si  tunc  illi 
per  invidiam  detraxeris,  planam  viam  non  ambu- 
las,  sed  per  devia  incedis.  Quapropter  stude  in 
humilitate  Deo  servire,  et  non  iu  superbia  bac- 
chari,  nec  te  per  vaninatem  simulationis  super 
illum  extolle  ;  qui  justa  esaminatione  majori  desi- 
derio  seternse  vitoe  lucet  quam  lu  ardeas,  ad  ejus- 
dep  beatitudinis  culmen  per  supernum  ardorem 
ita  invitatus  ab  illo  qui  omnibus  veritatem  dili- 
gentibus  pium  se  manifestat,  ne  in  omnia  sciente 
oculo  veniens  ille  qui  te  humilitatis  obsequio,  et 
illum  in  charitatis  dono  per  inspirationem  beata? 
adraonitionis  vocavit,  recto  judicio  suo  dijudicet 
te,  dicens :  Tu  qui  te  per  flagrantem  superbiam 
iu  locum  illum  erexisti  cujus  socius  non  es,  re- 
linque  vanam  gloriam  tuam,  et  da  subjectionis  ofli- 
cio  huic  dileclo  meo  culmen  honoris,  quod  te- 
mere  rapuisti.  Et  quid  tunc  de  te?  Quoniam  si  hoc 
modo  dejectus  fueris,  incipies  per  angustiam  moe- 
roris  et  tristitiee  extremitatem  abjectionis  sentire, 
et  ita  te  projectum  abhorrere,  quia  custos  anima- 
rum  auferet  tibi  alienum  honorem  quem  fraudu- 
lenler  invasisti  :  cum  te  illi  opponens.  hoc  temere 
rapere  teutabas  quod  habere  non  debuisti,  unde 
et  tibi  auferetur  quod  habere  volehas.  et  tibi  dnbi- 
tur  quod  habere  noluisti,  Ita  eliam  ciim  minor 
ordo  supra  majorem  se  exaltat,  per  juslum  judi- 
cium  meum  dejectus  supprimitur,  quoniam  nolo 
ut  aliter  ante  oculos  meos  superbia  sit  quam  in 
dejectione  confusionis.  Nam  si  ancilla  supra  do- 
rainam  suam  se  exaltaverit,  tanlo  despectior  omni- 
bus  eam  inspicientibus  erit,  quia  hoc  fieri  tenta- 
verit;  quod  desiderare  non  debuit. 

Quapropter  qui  sibi  secundum  cor  suum  leges 
faciunt,  el  in  hoc  voluntatem  raeam  non  quaerunt, 
magis  ex  hoc  in  dejectionera  quam  ad  profectum 
veniunt,  ut  iterura  Filius  meus  in  Evangelio  testatur, 
dicens:  Omnis  plantalio  quam  non  ■plantavil  Pater 
meus  coelestis  eradicabitur  {Matth.  xv.)  Quid  hoc? 
Omne  germen  scientiae  cordis  et  mentis  ac  morum 
surgens  in  fertilitate  illa  natura:?  qua  homo  vivit, 
cura  homo    ilhid  ita   in  semetipso    seminat,    quod 


B 


iV  postea  in  calore  fervons  ita  ei  copuletur  secundum 
quod  hoc  periicere  vult;  ilhni  videlicet  transposi- 
tum  aut  in  exaltatione  menti.^,  auL  in  petulantia 
carnis,  aut  in  superllua  pollutlone,  aut  in  occca- 
sione  excusationis,  aut  in  vicissitudine  operationis 
sursum  aut  deorsum  imprudenter  vadens,  nec 
quale  fundamentum  sit  discernens,  et  an  utile  aut 
inutile  sit,  scire  contemnens :  vero  hoc  justo  .judi- 
cio  destruetur,  quoniain  plantationem  illam  in  tali 
non  plantavit  Pater  ille;  qui  cffilorum  et  omnis 
justitia^  habitator  est,  et  ideo  ejecta  arescet,  quia 
de  rore  coeli  non  ascendit,  sed  de  succo  carnis  ve- 
nit.  Quomodo?  Qiiia  horao  per  stultam  scientiam 
soam  hoc  opus  faciens,  nec  justitiam  nec  volunla- 
lem  Creatoris  sui  inspicere  voluit;  sed  ad  illum 
qui  seinper  rotam  carnis  ipsius  infatigabiliter  ex- 
agitat,  respexit.  Nam  quod  hominibus  eum  oculum 
suura  acute  in  Deum  ligere  noluiit,  per  deceptio- 
nem  mentis  suse  aliquando  bonum  videtur;  si  hoc 
inspiratio  Spiritus  sancti  non  calefacit,  in  interitum 
ibit,  quia  hppc  vana  gloria  pertrausit.  Cum  enim 
vani  homines  in  uno  per  tsedium  afficiuntur;  in 
altero  per  vanam  gloriam  innovantur,  frequenter 
in  superbia  et  in  stimiilatione  ac  in  spiritu  zelotv- 
piaj  se  extollentes,  et  etiam  frequenter  in  raolejtia 
et  in  indignatione  ac  in  contradictioue  aliarum 
institutionum  qusc  de  me  fluxerunt  altercantes, 
necnon  in  cn-teris  bonis  qu;p  non  sunt  ad  torporem 
teedii,  sed  in  ardore   desiderii  de  die  in    diem    pro- 

('  ficiendi,  se  invicem  comprimentes.  Nam  quod  de 
me  fluxerit  dulcem  et  suavem  gustum  anima?  prse- 
bel  semper  in  perseverantes  proficiens,  et  non  in 
instabilitate  retro  aspiciens.  Unde  ille  beatus  est, 
qui  in  me  fideus,  spem  suam  et  initium  ac  finem 
operum  suoruni  non  in  se  sed  in  rae  reponit.  Qni 
facit  ha?c,  non  cadet;  qni  vero  sine  me  stare  vo- 
luerit,  in  ruina  ibit.  Et  qui  sunt  illi  qui  semetipsos 
per  vanam  gloriam  novos  faciunt,  et  propter  ta^dium 
quod  in  praeceptis  meis  patiuntur,  in  semetipsis 
confidunt.  Non  enim  uL  vetus  vestimentum  in  rogi- 
tationibus  hoininuui  molestum  est,  sic  ego  in 
donis  mcis  .spprnendus  sum,  quoniam  illa  in  lira- 
plicitate  seraper  nova  sunt,  et  quanto  vetustiora 
tanto   rhariora    suni.  Quapropter  quo'    horaines   in 

D  semetipsis  absque  inspiratione  mea  excogitant  in 
vanitate'  raorum  :  per  inania  studia  eorum  diffluet, 
et  quaravis  aliquando  in  conspectu  hominura  stare 
videantur,  tamen  nb  oculis  mcis  projecti,  pro 
nihilo  eos  habeo,  ut  in  Evangelio  scriptum  est: 
Sinite  illos,  cxci  sunt,  duces  csecorum.  Caecus  au- 
iem  si  cseco  ducatum  prsestet,  ambo  in  foveam  ca- 
dunt  (ibid.).  Quid  est  hoc?  Dimittite  illos  qui  in 
factis  suis  perversi  sunt  in  perversitate  sua  dif- 
fiuere;  quia  in  rectitudine  bonorum  operum  se 
corrigere  nolunt.  Et  quoniam  in  sestimatione  suo 
se  justos  nominanl  cum  in  aclibus  suis  vani  sint, 
ex  ipsa  facilitate  sua  cffici  efficiuntur,  quia  per 
viam  justitiae  ambulare  contemnunt,  el  quoniam 
magis    viam   iniquitatis  quam  veritatis  illis  homi- 


iJi:j 


llll.ltKtiMihlS 


','.ir. 


lubu»  propouuul  qiii    eo>    lu    luahs  operiLtu.-.    sequi  A  i'aiU   perveuire,    ^erlia    coruDi     lideliler    suscipiaul. 


lesliuant.  l.'nde  qui  lioc  U)odo  visum  reclituiiiuis 
uon  habeul  a-sliiuanles  se  juslos  esse  ot  injusti 
sunt,  cum  viani  venv  doclrinie  iguoruulibus  viain 
falsffi  justilia-  deinoustraut,  pariter  in  foveam  despe- 
1'dlionis  cadunl,  quouiam  uec  isti  uec  illi  quo  eanl 
sciuut.  Sed  in  his  qua^dani  in  indignatione  mea 
corHia  horainis  aliquaiido  dejicio,  qua^daui  autem 
per  uioderatiouem  perspciua-  \  isiouis  tacite  coram 
iiomiuibus  interdum  loleio  ;  ted  lamcn  ea  per  poii- 
deralioiiem  jusii  juiiicii  inei  in  liituro  ulciscor.  Et 
ob  hoc  qui  lidelis  est,  studeat  ascendeie  ad  allilu- 
ninem  virtutum,  et  iion  ad  ima  saecularium  descen- 
dere.  Quomodo ".' 

Qui  iu  miuori    gradu    rst    ad  majoreiu    ascendere 


Quiiiuodo  ?  Nani  qui  viveus  udor  voveiis  iler  se- 
crel;«  regeneialioni-i  e.Mstunl,  vi-lul  granum  suut, 
qui  siccus  et  lorlis  cibus  hoiniuum  nst;  sic  et  illo 
populus  meus  asj^er  et  durus  ad  gustuin  fuci  sa^cu- 
lariura  rerum  est.  Sed  priedicti  pigmentarii  quasi 
poina  qua>  dulcom  saporem  se  gustanlibus  pra?bent; 
qui  ut  el  illi,  jier  iitilitalem  oflicii  soi  se  suaves 
liominibus  exhibont.  Commiinis  autem  soecuiaris 
veiul  caro  ii'.>iiin;itur ;  in  qua  ct  casla  volatilia  in- 
veniuntur,  quoniam  (pii  in  s;etulo  degunt,  carnaliter 
viventes  lilios  procreant,  iulcr  quos  lamen  castita- 
lis  imitatores  reperiuntur,  scilicel.  vidiiu!  el  conli- 
nentes,  qui  ad  superna  desideria  per  appetitum 
boiiarum   virluluiii    volaiit.     Sed    el    iidem   ordines 


potest,  noii  autem  qui  iii  majoie  est  ad  miiiorem  se  '*  eeclesiaslica'.  inslitutiunis,   iii  duabus    viis  versantur. 


declinare  debet.  Quid  hoc  ?  Nam  pra-tores  possuiil 
ad  duces  pervenire,  duces  vero  ad  reges  ascen- 
dere;  non  aulem  decet  reges  ad  duces  descendere, 
nec  duces  ad  j)ra'lores  se  deciinare.  Si  enim  reges 
ducibus  se  subjugarent,  vel  si  diices  praetoribus  se 
subderent,  indignauter  omnis  populus  \ociferaretur, 
ei  eos  derisiii  liaberet.  Ila  qui  sunt  in  s;ecularibus 
possunt  viain  pr;edictorum  pigmeiitariornm  siibire; 
et  qui  sunt  in  via  eorumdem  pigmentariorum  pos- 
sunl  prtefatos  qiii  sunt  \ivens  odor  vovens  iter 
secreta'  regeuerationis  ilecet  ad  pigmeutarios  trans- 
ire,  nec  ipsos  pigmeutarios  ad  s;pculares  corruere. 
Quod  si  isli  qui  siint  vivens  odor  vovens  iter  secreta» 


Quomodo?  Spiiiiualium  et  ssecularium.  Quomodo? 
Ul  dies  cl  nox.  Quid  esl  hoc?  Dies  claritalem  solis, 
et  serenitatem  iucentis  aeris  habet,  quod  pr;rsignat; 
quia  sjiirituales  homines  el  ordinem  viveutis  odoris 
voventis  iter  sercetai  regeneralionis,  ot  ordinem 
pra>dicturnm  jiigmentariorum  in  se  servant.  Nox 
vero  lucem  hHue  cum  stellis  et  obscuritateni  umbro- 
sae  lenebrositatis  tenet,  quod  demonstrat  :  quod 
sa»culares  homines  et  juslos  in  operibus  suis  lucmi- 
tes,  el  jieccatorcs  ob.scuritate  delii'lorum  gravatos 
in  se  tenenl.  Sed  qui  noclem  sa^ciilariiim  dcseruerit 
et  ad  diem  spiritualiiiiu  jtropler  amorem  vitnp  se 
coiiverlit:  stabilis    in  hoc   lacto  sit,  iie  si    retrorsuni 


regeneralionis    ad    jiigmentarios    rtsjiiciuul,   vel    si  ^^  incesseril,   veleri   Adae    assimiiplur   qui     pr;ivej»tum 


jiigmentarii  ad  ssculares  transeunt:  heu  !  heu ! 
heul  ab  animabus  justorum  super  eos  dicetur,  et 
coram  me  in  abjectioue  habebuntur,  uisi  digna 
pcHuitentia  revertantiir,  quia  si  aliior  gradus  super 
inferiorem  cecident,  Hinbo  destruentur.  Sic  el  illis 
ent  qui  rectuiii  iter  suum  deserui.t,  el  retror- 
sum  luceduut.  Nam  qui  Filium  meum  induerit, 
quem  talem  lilium  induere  posset?  Nullum,  ct  vere 
nullum.  Gaiidete  autem  in  Patre  veslro;  quoniam 
ssepius  in  minoribus  majores  video,  ct  in  majoribus 
minorcs  invenio,  quia  superbia  cadit  et  humililas 
ascendit. 

L'nde    pacem   cl  charitatem    ac    humilitatem  ha- 
bete  inter  vos,  sicut  et  anima;  justoium  cum  angelis 


vita^  transgredieiis  in  SiTculares  a^riimnas  exjtulsus 
est.  L'ude  neinii  jirwceps  sit  nmndum  relinquere  et 
foedus  meuin  sua  voluntate  audacter  intrare,  uisi 
prius  in  magua  probatione  exaniinatus  sit;  quia  qui 
Filium  meum  per  tiinicam  ceperit,  uolo  iit  eum  re- 
liuiiuat.  Nam  qui  ejus  iucarnatione  se  induerit,  et 
crucem  ejus  in  manus  siias  susceperit,  nunquid 
conveniens  est  ut  abjiciat  Duminum  suum?  Nullo- 
modo.  Ergo  his  atteiide.  Ilomo  qui  in  voluntate  cor- 
dis  sui  coufessns  fuerit  ct  in  devotionc  anima"  suce 
voverit  jugum  meum  in  abjectionc  sa?culariurn  re- 
ruin  purtare ;  si  tunc  etiam  in  ipso  ardoro  cordis 
sui  per  voluntatem  desidcranlis  aniina»  su£E  signum 
religionis  in   coudimento   justai  intentionis  suscepe- 


el    aiigeli    cum    archaiigelis  habent.   Animse    enim  D  rit,  in  illo  permaneat,  ne  si  illud  postea  incontemptii 


justorum  oflicio  augelorura  non  invident,  nec  angeli 
gloriam  archangelorum  dediguanlur.  Quid  hoc? 
Archaugeli  iu  majori  necessitatc  majora  demon- 
.strant;  angeli  vero  iu  frequenti  vicissitudine  rni- 
nora  denuntiant;  fidclis  autcm  populu.-3  humiliter 
obtemperat.    Lnde  uuusquisquc   ofiicium  suum  fide- 


perseverantis  mali  abjocerit ;  judicium  districti  exa- 
minis  accipial.  Quid  hoc?  Quia  illum  sjirevil  cujus 
signum  iu  scmetipso  suscipiens  conculcavit ;  siciiB 
et  Juda:i  eum  conlemjiseruut,  cum  illum  in  insauia 
incredulitalis  iu  cruce  aflixeruut.  Nam  ut  Judffti  ne- 
fas    illud  non  liinueruut,    ita  et    istc    nou  veretur 


liter  exerceat.    Quumodo  ?    Qui    sunt     vivcns   odor  quod   eamdein  passioiiem  in  voto  suo  abjicit:  Quod 

vovens    iter    secret*    regeneratiouis,     cum    major  enim  homo   mihi  promittit :  hoc  etiam    reddere  de- 

occasio    ecclesiaslicse     necessitatis    ingruerit,    inevi-  bet   secuudum    qiod    David     testalur,     dicens:    In- 

tabiles   oausas  subventionis    su»    ve'ut     archangeli  troiboin  domum  tuam  in  holocaustis,   reddnm  tibi 

recolant;    et    qui    sibi   in    opere   pigmcutariorum,  vota    meu    quxd  distinxerunt   labia  mea  {Psal.  v). 

assidua  determinatione  in  frequentibiis   causis  circa  Quid  hoc?   Per   iutenlionem    bonfc    et  justoe  opera- 

negotia  institutionis  suse  quasi  angeli    exerceant,  et  tionis    introibo,    o  Deus   meus,    in    constitutionem 

homines    qui    ad    suramam    beatitudiuem    deside-  sanctissimi   doni    Ini,   scilicet   in    ardente    desi<lerio 


497 


SCIVIAS.    -  Lin.  II,  VISIO  \ 


i;)8 


bliatum   voluptatis  meai  relinqueQs,  ita  ijnod   nihil  A  potestatem  suam  exerceant.    Et  hi  omnes   non  pro- 


mihi  duicius  est  quara  anhehire  ad  te  Oreatoreni 
omuium.  Et  ob  hoc  reddam  libi  vota  raea  quae  pro- 
tulit  os  KHHim  cum  anima  mea;  quia  perficero  volo 
quod  tibi  justo  judiiM  in  ardenti  desiderio  jmeo  prius 
promiseram  :  videiicet  ul  actus  inoos  ad  te  dirige- 
rem,  quod  insipienter  transgressus  sum;  sed  nuncad 
te  recurrere  desiderans,  voio  mala  devitare,  et  bo- 
ua  facore,  quoniam  ralionalitas  et  intellectus  qui 
in  me  foi'vont,  per  discrelionem  ver^e  rastigationis 
magis  qua^runt  ad  te  vivum  Deum  auhelare,  quam 
per  stultiliam  faisa».  contrarieiatis  diabolum  iraitari. 
Unde,  0  homo,  cum  cor  tuuui  hoc  raodu  mihi  obtu- 
leris,  considera  quomodo  ilhid  prndenfer  perficias, 
Oculus  eniui  raeus  a<  utissime  videt  quid  voiuntas 
hominis  mihi  ioquatur.  Uhi  quod  raeum  est,  hoc 
districtissime  requiro.  Quapropter,  o  stulti  et  plus- 
quam  slulli,  utquid  vobis  tam  magna  onera  impo- 
nilis  quod  putatis  vobis  tam  facile  esse  quod  car- 
nalem  voluntatem  vestrara  deseratis?  Nam  per  le- 
gem  quse  vobii  ex  praeceptis  raeis  data  est,  ad  hoc 
non  cogemini  ut  siEc.iium  relinquatis,  nisi  prius  per 
multos  labores  ita  exerceamini,  ut  carnalibus  de- 
sideriis  quai  in  vobis  sunt  frcnum  imponere  pos- 
silis. 

Sed  te|)ido  vento  assimilamini,  quoniam  cum  vana 
gioria  mentem  vestram  afilaverit,  tunc  ex  aliqua 
asperitate  loquimini  sic  dicentes  :  Amplius  cum  ste- 
culo  laborare  nolo,  sed  illud  festinanter  fugere  deli- 


B 


pter  coelestem  amorem  sed  propter  has  terrenas 
molestias  quas  sustinenl  ad  spiritualem  religio- 
nem  veniuut,  non  consi.ieraates  utrum  salsus  an  iu- 
sulsus,  an  dulcis  an  amarus,  an  coeli  an  terree  ha- 
bitator  sim.  Quid  hoc?  Ipsi  nec  condimentum,  nec 
dulcedinem  Scripturarum  atlendunt;  nec  quo- 
modo  in  cordibns  illorum  homiues  habitent  qui 
superna  quajrunt,  consideraut.  Et  quoniam  hoec 
scrutari  nolunt,  ideo  timorem  meum  nbjicientes 
secundnm  voluntates  suas  incedunt,  imde  et  inde 
alieni  sunt  et  fugitivi  vocantur.  Quapropter  nec  ego 
dico  eos  sa?culum  dimisisse  et  ad  me  venisse,  sed 
in  hoc  rei  snut  quod  sorvum  timeut,  et  Dominum 
coutemnunt,  quia  terrenas  causas  sequuntur;  et 
rae  non  verentur,  et  ideo  pavidi  in  minimo,  et  au- 
daces  in  maximo  dicuntur.  Ergo  et  Balaam  assi- 
milantur,  qui  Israeliticum  populum  in  taberna- 
culis  suis  pulchrum  videns,  mansionem  cum  illis 
ficto  animo  se  habere  concupivit,  dicens  :  Moriatwr 
anima  mea  morte  justorum,  et  fiant  novissivia  mea 
horitm  similia  (Num.  xxui).  Quid  hoc?  Cura  homo 
aliquando  in  suspiriis  animaj  ad  hoc  concutitur  ut 
opera  justitia"  incipiat,  tunc  insurgente  desiderio 
ea  gemebunde  exoptat,  sic  dicens  in  semetipso  : 
Ego  miser  qui  multis  peccatis  et  obligationibus 
prifipeditus  sum,  studiose  desidero  ut  in  abjectionc 
carnaiium  coucupiscentiarum  anima  mea  omuem 
malitiam   iniquitatis  relinquat,  et   ut   per  contritio- 


bero.   Et  cur  ita  me  frangam  in  casso    labore?   Sed  (_;  nem  illam  qua  justi  semetipsos  despiciunt  in    habi- 


cum  h<fic  intra  vos  dicitis,  putatis  ea  ita  terminari 
ut  excogitatis.  Nam  niulti  vacillanti  animo  me  quw- 
ruiil,  ita  quod  tantum  signo  religionis  exterius  no- 
tantur,  [luris  oculis  rae  nou  qua.M'entes,  nec  semet- 
ipsos  in  vera  doctrina  simpliciter  circumspicientes 
quomodo  diabolum  qui  eos  devorare  cupit  eifugiant, 
quemadmodum  columba  in  puritate  aqute  conside- 
rans  accipitrem  qui  eam  rapere  tental,  effugit;  non 
autem  sic  illi  diabolum  efiiigiunt  cum  eum  in  scri- 
ptura  doctrinarum  venientem  vident.  sed  in  repen- 
tino  sopore  qui  ei  per  caecitalem  meniis  suse  inest, 
ut  tepidus  ventus  ad  me  currunt.  Qiiidam  euim  non 
voluntatem  suam,  sed  tantum  saeculaiem  habitum 
abjicieutes,    spiritualeui    religioueni     aggrediuntur ; 


taculo  bonorum  operum  maueant.  Quomodo?  Ut 
in  rectis  actibus  inveuiatur  linis  meus,  illis  homi- 
nibus  qui  justitiam  Dei  operantur  similis  :  ita  ut  ter- 
minus  bonorura  ojierura  meoruin  initio  justie  iufeii- 
tioiiis  eorum  ada^quatur.  Sed  homo  qiii  intra  .se- 
melijisum  ista  loquitur,  si  postea  trausacto  terapore 
illorum  busiiiriorum  cum  tentalionibus  malignorum 
spirituum  afllatur,  et  carnali  concupiscentia  devi- 
ctus  ad  iniqnitatem  revertitur,  facit  ut  ipse  Balaam 
per  nequitiam  ciipiditatis  deceptus  fecit.  Quornodo? 
Quia  ipse  jiostea  per  illud  schisma  tactus  per  quod 
prius  jiopulo  meo  maledicere  volebaf,  ubi  ei  jier 
angeluni  meum  et  per  asinam  ij^sius  restiti,  ad  hoc 
eum  taiiien  iu  zelo  meo  perducens,  quia  benediclione 


quia  mullas  miserias  et  paupertates  iu  seeculo  susti-  0  verborum  illorum  qua?  in  os  ipsius  posui  eidem    i>o- 


uentes  divitias  habere  non  possnnt,  et  ideo  mundum 
relinquunt,  quoniam  eum  ita  ut  vellent  habere  non 
I)ossunt.  Alii  autem  ad  sseculum  stulti  et  fatui  sunt, 
iia  quod  homintbus  contemptibiles  et  seipsos  re- 
gere  non  volentes,  et  propterea  sa>culura  fugiunt, 
quia  illi  ludibrio  sunt.  Sed  et  quidara  debilitatera 
ac  iufirraitatem  corporis  sui  habentes  et  in  his 
calamitatibus  multum  laborantes,  non  propter  me, 
sed  ut  his  doioribus  tanto  suaviiis  subveniant,  s«- 
culum  derelinquunt.  Alii  vero  tantas  angustias  et 
oppressioues  a  carnalibus  dominis  suis  quibus  sub- 
jecti  suiit  patiuntur,  nt  propter  liraorem  eorum  a 
sceculo  recedant,  uou  ut  j)raeceptis  meis  obedianl. 
^cd  ne  carnales  corum    Domini  amplius   super  eo^ 


pulo  meo  benedicebat  :  post  desiderium  illud  quo 
eidem  pojuilo  Israeli  in  morte  sua  assimilari  deside- 
ravit,  ad  primum  schisma  reversus  est,  et  populum 
menm  in  pecunia  raortis  suo  consilio  per  fornica- 
tionem  dispersit,  ut  pollicitus  est  dicens  ;  Verum- 
tnmen  pergens  ad  poprJura  meum  dabo  consilium 
quid  pojMilus  tiius  hic  faciat  extremo  tempore.  Quid 
hoc?  Videlicet  cum  me  retorsero  ad  iter  desiderio- 
rum  meorum  quae  ad  decorem  carnis  pertinent ; 
tuuc  coucupiscentias  illas  ingrediar  quas  prius  co- 
gnoveram.  Quomodo?  Quia  scio  quid  in  carne  mea 
cui  honeste  deservio,  ita  ut  et  ego  qui  his  causis 
quaj  ipsi  semper  adsunt  imbutus  sum;  tibi,  o  bom'). 
qui  etiam  iii  cisdem    delectabilibus  rcbus  ardens,  in 


tW 


S.  lliLDl-i.AllUlS. 


:i(M> 


ubscuudito  meutis  iiieu;  siiiiuiliiiu  coucupis(.oiitiis  luis  A  sa-culariuiii,  el  iii  iinilalioue  sitirituuliuin.  liauseuu- 


osteuilo ;  cum  per  suggesiioueiu  voluptatis  mete 
fumigautem  ardorom  luum  ita  succendo,  ul  per 
aguitiones  venalium  terreuarum  rerum  quoi  in  corde 
tuo  tloreut,  iilud  ardens  desideriuin  qiio  prius  ad 
opera  illu  quse  jaucta  dicuultir  auliolasti  oistinguas  : 
hoc  modo  tinem  eis  imponens,  et  eas  opportuuo 
tempore  ita  reliu(|Uens,  quasi  uuuijiiam  ea  cogno- 
veris.  IJudo,  o  homo.  sicul  iste  Rahiaiu  post  illud 
rectuiii  desidoriuni  (luo  prius  sursum  aspiLicbat,  ad 
fallaces  concupiscentias  se  deorsum  iuclinabat,  ita 
et  ii  faciunt  qiii  me  ticte  qutoruut,  quia  cum  vide- 
rint  illos  qui  Scoculuin  veraciter  abjeceruut  simpli- 
«•iter  iucedoro,   ot  iu  arcta    ac    beata    conversatione 


tes  per  viain  illam  quae  ct  voritas  est  quu-  ogo 
l'ilius  Dei  sum ;  altenditc  iu  iuceplioue  buuoniin 
operuiu  ne  doloris  mei  obliviscainiiii,  cuiu  uie  iu 
passione  moa  cu.;-  rilis  iraitari,  el  \Klele  iu  porfe- 
clione  juslilite,  ut  liu,  i  i!le  quem  |)io  aiuore  meo 
vobis  impouitis  :  dolori  meo  siniilis  sit.  Quomodo? 
ut  iu  oisdem  niiscriis  quas  propter  luo  sustinelis 
usque  ad  bonum  iiuem  iudelicienler  perseveretis  ; 
siciit  el  ego  pcrsoveravi  iu  dolore  meo  mori  pro 
vobis,  quoniam  ogo  compressus,  el  conculcatus  iu 
passione  crucis  sum  ;  sicut  uva  iii  torculari  expi'i- 
mitur  ut  corjius  mcuui  inanducelis,  ol  sanguineui 
lueiiin   bibalis,   ut   in    prtojcieiiliu    jieisjiicacis   oculi 


luudabiliter  ac  veraciter  perdurare ;  dicuut  eos  pul-      sui  locutus  est    douiinator  cueli  et  terra-    in  judicio 


chros  et  suaves  esse,  ac  protinus  repentino  impelu 
\ilam  eorum  aggrediuutur,  secundum  ijisos  vivere 
desidcrautes.  Sed  po^tquam  se  illis  ita  coiijun.xc- 
rinl  quemadmodiim  et  Ralaam  Israeliticum  populuiu 
iuspe.xit,  tunc  frequenter  per  diversas  iiequitias 
quas   prius  in  cordibus  suis  habebaut   cuin  iu    sa.'- 


H 


cuiu  Adam  vitam  doseruil  ct  mortem  accepit  ;  ubi 
tumeu  idem  I*ator  meus  cu.;iestis  lioc  pr;i"vidit,  quud 
iu  liuc  temjjorum  per  iiie  Kiliiiiu  suum  o.\  Virgiuc 
iucarnatuiu  (jui  nie  iu  fortissiniis  viiibus  jusliliic 
diabolo  oppoiiebuiii,  euiudeiu  antiquum  seductorem 
sujtorarel  ol  liumauuiu  gouus  iu    dofeu^ioiiH  su|iorm 


'ulo  esseut,  ad   carualia   desideria    rovocantur,  quo-      auxilii  liberaiet.    Krgo  humo  cujuscunijiie  sexus  aul 


iiiani  et  illis  prius  domiuabantur.  (Juapropter  cum 
sic  impediuntur.  veueno  et  adversitate  sua  conta- 
minant  electum  gregera  ineum,  mullis  tompestati- 
bus  euiM  quatientes,  et  cousilio  sua'  nequitiui  eum 
dispergentes.  Nam  cum  ipsi  a  sjoculo  deceptuose 
recederent,  me  in  orationibus  suis  in  adjutorium 
^ibi  non  invocabant,  nec  iu  jirobatiouo  curj)uris  sui 


cctatis  sit,  qui  passiouem  meam  induit,  attendal  ut 
eam  fortiter  retineal,  nc  si  eam  piu'  erioroin  iie- 
glectus  sui  abjecerit,  i)ostea  cum  ijisam  voluoiit 
retiuere,  eara  invenire  non  jiossit. 

Unde  et  illi  qui  infuutes  suos  mex  passioni  iu 
humilitatis  conversatiouo  subjicere  voluerint,  huc 
nou   in     jirccsuinjjtione    praicipitaliouis  impudoiitcr 


si  in  hoc  proposito  perseverare  possent  an  non,  me  (;  faciuut,  sed  sapienter  in  examinatiuue  discroliuuis, 


qua^rebant  :  unde  et  ego  jiermitto  eos  considerare  : 
quid  voluntas  ipsorum  cum  in  semetipsis  conliduut 
oos  jtossil  adjuvare.  0,  ipii  iusijiientes  et  infru- 
ctuosi  existunt  ;  qiiia  sunt  inutiles  absque  aratioiie 
legis  Dei,  et  sine  fructilicatione  verbi  ipsius;  quia 
non  exquisierunt  quid  facere  deberenl  cum  arctam 
viam  adirent,  ul  bona  terra  circumspicitur  quem 
utilem  fructum  profert.  Unde  audiant  :  0  homo, 
si  hodie  cum  in  carne  tua  fortiter  in  concupjscentiis 
ardeas,  igneam  fornacem  existi,  quis  tibi  tantum 
rofrigerium  dedil,  quud  taiu  magnum  incendium 
jtosses  evudere  in  volujdute  tiia? 

Vere  qui  luec   aggredi  voluerit,    iuterioribus  ocu- 
lis  suis  incedere  debet  qualitcr  ea  pcr  me   incipial. 


non  cogentes  illos  absque  consensu  voluutatis  sii* 
Iioc  adire,  quod  nec  ipsi  possunt  porierre.  (Juouiu- 
do?  Si  iufanlem  tiium  mihi  ulTers  cum  oi  nondiiiii 
inest  scientia  discernentis  iutelle:;tus,  sod  cum  in 
stultitia  omnis  sensus  sui  jacet,  et  lainen  ita  siiie 
voluntate  ipsius  euni  ulfers,  consensum  ejus  in  hoc 
non  cuusiderans,  nun  recte  fecisti  ita  ulferens  arie- 
tein.  Quoiiiodo':'  Si  homo  arietem  ad  altare  niouui 
otfert ;  si  eum  cornibus  suis  fortiter  fuuibus  non 
alligavit,  iiuune  aries  aufugit?  Sic  oliaiii  si  puter 
uut  mator  jiwium  suuin  qui  aries  est,  ad  serviluteni 
meaiii  olf'.Ti!iil,  si  in  Jioc  vuluntatcm  illius  (jutc 
cornua  ejus  sunt,  nec  diligouti  custodia,  nec  sup- 
jilicatioiie,    noc   deprecatione,    noc  exhortationo  to- 


ot  (jiialiter  oa  ineo    adjuturiu    jiorliciut,  ue  si  illa  iii-   ''  tiiis  diligentia'.  quai    fuuos  colligatiouis  ojus   iiitolli- 

sipienter  inceperit  et  male  cunsummaverit,  iu   rui- 

nam  vadat,   sicut  et  ille  antiquus   hostis  qui  in   se- 

metipso  cunlisus,   in  ira  zeli  mei  dejectus  est;  sic 

ot    isti     abjicientur,    qui    nec    somelipsos    considc- 

laotea,  in  pnocipitatione   magnip  siijiorbitR  passiouo 

Filii  raei  se  induunt,    sed  eain  poslmodum  in  fasti- 

dio  superflue  rejiciunt.    Quapropter  qiii  eam    super 

se  posuerint,  attendant  quumodu  oain  diligant,    se- 

cundum  quod   Jeremias  propheta  in    Sjiiritu  sancto 

hortatiir  dicens  :  0  vos  omnes  qailraiuilis  per  viam, 

atteiudile  et  mdete  si  est    dolor  siciit    dolor    meus, 

qvjoniam  vindeiniaKit   rnf    ut    locufn.s    cst    Itominus, 

cn  die  irx  furoris  sui  [Th.ren.   i;.   (Juid    liu<;?  0    vus 

omues  qui    vitia    deseriti'-,    Mdelicet    lu   abjectione 


gaulur,  attenduiit,  quonium  his  omuibus  pucr  ad 
conscnsura  bonai  voluntatis  provocandus  est;  lunc 
si  istis  exaininationibus  non  fuerit  probatiis,  certe 
aut  corporc  aut  mente  uufugit,  nisi  Deus  euin  in 
mirabilibus  suis  custodiut.  Si  uutem  tu,  o  homo,  iu 
tam  magna  custodia  curporalis  districtionis  jiue- 
rura  illum  concludis  quod  se  a  pressura  repugnan- 
tis  voluntatis  sua;  absolvere  non  pussit,  tunc  in 
omnibiis  fructibus  tam  corporis  quam  animcP  pro- 
pler  capturam  illam  quae  sine  consensu  ejus  ipsi 
injuste  illata  est,  aridus  mihi  apjiaret.  Tunc  et  ego 
tibi,  u  honiu,  (jui  auotor  hiijus  ligaturto  o.^,  dico  ; 
Vitidem  ugruiii  iii  jiulostale  meu  liabui ;  uunquid, 
o  homo,  dedi  tibi   tllum,  ut  eura   germinare    faceres 


oOl 


SClViAS.    -   Lin.  II,   VISIO  V 


oOV 


quenicunque  tructiuu  lu  ipse  velles.  Et  si  in  ilitim 
semen  semiuas,  an  potes  illum  iu  truclum  produ- 
cere?  Nou.  Nam  tu  uec  rorem  das,  nec  iduviam 
producis,  uec  iiumiditateui  in  viriditate  tril)uis,  nec 
calorem  iu  ardore  sulis  educis;  per  quee  omnia  com- 
petens  fructus  produceudus  est.  ita  etiam  iu  audi- 
tum  iiouiiuis  verbum  seminare  potes ;  sed  m  cor 
illius  quod  ager  meus  est,  uec  rorem  compunctio- 
num,  uec  piuviam  lacrymarum,  nec  liumorem  de- 
votionum,  nec  calorem  Spiritus  sancti  infundere 
vales,  in  quibus  universis  Iructus  sanclitatis  germi- 
nere  debet.  Et  quomodo  audebas  deiicatum  et  san- 
ctilicatum  mihi  iu  baplismo  tam  temere  tangere; 
ut  eum  absque  voluntate  sua  iu  arctissimam  captio- 
nem  ligaturaj  ad  terendum  jugum  meum  traderes. 
[Jnde  nec  aridus,  uec  viridis  elfectus  est ;  quia  nec 
saecuio  mortuus  est,  nec  saeculo  vivii.  Et  cur  eum 
ita  oppressisti,  quud  ad  utrumque  inutilis  est?  Nec 
niiraculum  meum  ad  contortandum  eum  ut  in  spi- 
rituali  vita  permaneat,  ab  liominibus  exspectandum 
non  est,  quoniam  nolo  ut  parentes  ejus  in  oblatio- 
ne  ejus  peccent,  absque  voluntate  illius  eum  raiiii 
otierentes.  Quod  si  aliquis  sive  pater  sive  mater 
puerum  suum  ad  servitium  meura  offerre  volucrit, 
aulequam  eum  prsesentet,  dicat:  Promitto  Deo  qiiod 
puerum  meum  solerti  custodia  usque  ad  iutelligibi- 
lem  «tatem  ejus  ciistodiam  supplicando,  deprecan- 
do,  exhortando  eum  ut  in  servitio  Dei  devote  pei*- 
maneat.  Et  si  mihi  ci)nsenserit,  festinanter  eum  ad 
servitutem  Dei  oflero :  vel  si  niilii  asseusum  nou 
prcebuerit,  iusons  coram  oculis  majestatis  ejus  in- 
veniar.  Si  autem  parentes  pueri  eum  his  modis  us- 
que  ad  intelligibilem  aetatem  ejus  prosecuti  fuerint ; 
si  tunc  puer  se  avertens  illis  consenlire  noluerit; 
tunc  et  ipsi,  quia  devotionem  suam  in  illo  quantum 
valebaut  ostenderunt,  eum  sine  voluntate  illius  non 
offerant,  nec  eum  ad  servitutem  illam  pervenire 
cogant,  quam  nec  ipsi  ferre  nec  adimplere  volunt. 
Qui  autem  devoto  animo  se  mihi  libenter  sub- 
jicere  voluerit,  ad  hoc  strenue  exhortandiis  est  ut 
pervemat,  nec  per  livorem  alicujus  malevoite  ani  • 
mcC  a  bona  intentione  sua  retrahendus.  Nam  si  quis 
aliquem  illorum  qui  me  sequi  desiderant  a  propo- 
sito  suo  retraxerit,  sacriiegium  facit,  quoniam  foe- 
dus  meum  in  mente  iliius  dirupit,  quapropter  et 
in  recto  judici  rationem  inde  redditurus  est ;  si  in 
hac  nequitia  intlexibilis  perduraverit,  quia  mihi 
servire  voleutem  avertit:  quod  facere  non  debuit, 
ut  scriptum  est:  Omne  quod  Bomino  consecratur, 
sive  horno  fuerit  sive  animal,  sice  ager,  non  veniet, 
nec  redimi  poterit  [Lev.  xxvii).  Quid  hoc?  Cum  quuj- 
libet  anhelans  auima,  pleno  ofticio  scientiaj  ita  bo- 
num  sensum  in  homine  tangit,  ut  ilie  aiiquam  rem 
perhciat;  tunc  rem  illam  voluntas  ejus  contirmat 
dicens :  Hoc  decet  ad  honorem  Dei.  Et  ita  cum  bo- 
na  devotione  et  cum  justa  reverentia  homo  iile  pro- 
rnittit  Deo,  illud  ei  offerens  per  osculum  cordis, 
quod  est  per  voluntatem  desideriorum  suorum.  Et 
luuc   iilud    hoc  modo    in  dotem  sanctiticationis  Deo 


A  oblatum  est.  Ouomodo?  Quia  Deus  in  illo  liomiuc 
yediticantem  voluntatem  videns,  ita  eum  jter  annu- 
lum  sanctiticationis  suscipit,  ut  vir  spons.im  suam 
per  annulum  desponsationis  sibi  in  fuidus  colliga- 
tionis  ne  ipsam  amodo  dimittat  munire  solet.  Unde 
cum  Deus  voluntatem  illain  virilitate  animi  homi- 
uis  susceperit,  qiii  semetipsum  ita  con^tringit  quod 
reliquit  quod  liabet,  el  qui  magis  Deo  dividit  quara 
sibi  quod  possidet,  tunc  colligatio  hujusmodi  con- 
secrationis  ita  permauebit,  nec  devotiouem  suam 
lelinquet.  Quare?  Quia  illam  scientia  hominis  co- 
gnovit,  quoniam  bonus  sensus  ejus  illam  iutellexit, 
et  quia  ilhrn  voluntas  ipsius  ad  honorem  Dei  «r^di- 
ticavit;  el  ideo  sive  homo  fuei  it  qui  semetipsum 
ita  Deo  obtuUt,  sive  animai  homini  subjectum  quod 
eodem  modo  ad  honorem  Dei  oblatum  est,  seu  ager 
fructum  proferens  qui  etiam  ita  Deo  est  consecra- 
tus,  nec  pro  cariore  pretio  dari,  nec  sub  viliore  re- 
compensatione  retineri  debet,  ne  houor  Dei  quasi 
in  cDntemptibilem  aistiniationem  deputetur.  Sed  sic- 
ut  nullus  contra  voluntatem  suam  a  seeculari  via 
ad  spiritualem  tramitem  converti  cogendus  est ;  ita 
etiam  qui  cum  devotioue  voiuntatis  suse  servitium 
meum  aggressus  est,  et  postea  iiiud  contemnens 
neglexerit,  justo  judicio  ut  illud  recipiat  revocandus 
est.  Quomodo?  Si  habet  cequos  rectores  et  spiritua- 
les  magistros  zelum  meum  habeutes,  ii  debent  eum 
ad  servitutem  meani  revocare,  et  hoc  primum  fa- 
cient  suppiicalione,  exliortatione,  et  blando    sermo- 

fj  ne  eum  "linientes,  et  deinde  verberibus  et  constii- 
ctione  frigoris  et  famis  et  aliis  his  similibus  casti- 
gationibus  eum  coiTipientes,  quatenus  his  miseriis 
admonitus,  infernaies  poenas  ad  mentem  suam  re- 
vocet,  et  eas  timens  a  se  putredinem  animse  sutft 
auferat,  et  ad  semitam  illam  quam  deseruerat  ita 
revocatiis  redeat,  ut  etiam  de  his  Evangelio  scri- 
ptum  est :  Exi  in  vias  et  sepes  et  compelle  intrarCy 
ut  impleatur  domusmea  (Luc.  xiv).  Quid  hoc?  Tu 
qui  spiritualis  pastor  et  justus  rector  et  rectus  ma- 
gister  es,  exi  de  pristinis  moribus  tuis  qui  tibi  de 
primo  parente  tuo  adhtjerent,  et  vade  iu  viam  ar- 
clam  et  angustam,  et  in  compositionem  intiexorum 
prseceptorum  quy  justissimi  viri  in  textura  Spiri- 
tus  sancli  composuerunt;  et  acutissime  in  zelo   nieo 

D  considera  eos  qui  sub  pr<ecepto  et  magistratioue  tua 
degentes  aut  susceperunt  aut  voveruut  sua  volun- 
late  et  noii  ex  alterius  hominis  injusta  coactione 
sanctum  propositum  pacti  raei  observare,  et  cuui 
postea  illud  contemnentes  ad  vetera  vitia  cupiunt 
redire :  hos  duicibus  et  amaris  correptionibus  com- 
pelle  ecclesiasticam  discipliuam  intrare,  ut  domus 
dotationis  meai  tam  ex  strenue  correptis  quam  ex 
suaviter  admonitis  impleatur,  quoniam  alii  ad  vi- 
tam  diversis  castigationibus  et  alii  variis  blandis 
admonitionibus  vocandi  sunt.  Quomodo?  Ut  diligens 
pastor  perditam  ovem  suam  sollicite  requirit,  ita 
et  spirituales  magistri  subjectos  suos  per  diversa 
vitia  errantes  raulta  diligentia  requirere  debent, 
sua  scilicet  solertia    cogentes    eos,  ut  in  domum  ju- 


'6iy^ 


s.  i'i,i)K(;ahi)is. 


:.oi 


slili*  (Je  ({Uii  exieruiii    \v\   e.xire  Nolebaiil  leverlan-  A  uieniii  iii   u[ieribus   jiislitiie  cugiiovfro,  ila   quod    iii 


lur,  ut  [Ici-lesia  iii    uiia  parle  ex    arnoic    correplis  el 
in  allera   ex    blande  adliortalis  ovibus  iinplealur,  el 
'ila  ad  superua  pascua  perducalur. 

(Jui  aulcui  tunc  ita  oblurati  sunl,  quod  iiec  pro- 
pler  corporaleni  castigationeu»  «lua;  eis  a  priepositis 
niagistris  suis  iii  /elo  meo  iiitertur,  uec  propter  ti- 
nioreiii  iiieuin  «piuniaiu  ego  suni  Ueits  nolcns  iniqui- 
taleui,  uecpropter  aniorem  ellusi  sangiiinis  Filii  mei 
qui  pro  ipsis  passus  esl  se  corrigere  voliint,  sed 
tidelissimos  auiicos  meos  qui  vias  iiieas  velociter 
ciirruul  polhiere  sua  putredine  luborant;  tunc  ab 
amicis  meis  ne  gregein  nieiim  contaiiiinent  ut  lupi 
expellendi  siint,  quemadniodiim  Paiilus  utnicus  meus 
iiortaUir  dicens:  Auferle  malum  ex  vobis  {I  Cor. 
v).  Quid  hoc?  Vos  qui  in  culmine  regiminis  estis, 
el  qui  in  humilitate  subjectionis  manetis,  expellite 
malum  illud  a  vobis  quod  timorem  meiim  contem- 
iieua  luihi  Oeatori  ctjeli  et  terra!  conlradicit,  illud 
tam  forti  examinatione  a  vobis  e.^pelleutes,  ut  in 
conscientia  vestra  radicem  non  tigat,  nec  in  consor- 
tio  vestro  pedem  suum  ponat,  ne  diiicia  pigmenta 
bonorum  operuin  in  vobis  vilescant.  Sed  qui  ex  his 
in  pcenitentia  reverli  voluerit,  et  me  Creatorem 
suum  pro  corde  quaesierit ;  etiamsi  in  extremitate 
cursus  sui  venerit  ego  tamen  suscipiam  eum  quia 
riincla  juste  judico. 

(Jui  autem  Ihesaurum  cordis   sui  sublrahendo  ab- 
acondit,  dicens:  Nisi    sentiam  me   moriturum,  a  s?e- 


iS 


o|ieribus  iuiquitatis  meipsum  dair.no  ct  reprimo : 
lunc  sii^iipis  me  simpliciter  lc  qua^ienttMn,  et  la- 
crymo^e  pust  te  clamantein  alque  in  viiidilate  ani- 
nxis  mese  le  cogi o-ientera,  quia  tu  es  ilie  (pii  liai: 
lacere  putes  ;  tunc  i.n  •  corpus  ineum  in  vera  pu^- 
iiitentia  cuntero,  et  illud  quasi  pro  iiihil  habeo.  I',l 
cum  lali  modo  puiintenliam  siiam  lunno  tecerit,  rc- 
medium  peccatorum  siioriim  inveniet.  Quomodo/ 
(Juia  me  Deum  .'^uum  coguovil.  Quomodo?  Quoni.Mii 
pcccata  sua  deseriiit,  el  ideo  per  oculum  poMiiten- 
tia^  videbit  qiiod  illa  vaua  lueruiit  qiiai  prius  arden- 
tcr  in  mala  concupiscentia  perpetravit. 

(Jua[)ro{iler  nemo  ui^gligal  remedi-ini  pccnitenlia' 
quajrere.  quia  si  illam  sanus  in  corpore  neglexe- 
rit.  stiideat  tamen  ut  earn  vel  in  extremo  tempore 
sno  iuveniat,  et  ad  salvalionem  euni  suscipiaiu 
quuniam  quamvis  sorde-!  magnfe  sinl  in  pcicatis,  ta- 
men  pro{iter  Filium  meum  in  pura  pcenitentia  ablu- 
untur,  pr.Tter  hunc  qiii  blaspheniiam  contra  S[iiri- 
tum  sanctuin  impcenitens  dixerit,  et  qui  se  ipsum 
in  mortem  corporis  sui  ohduraLus  [ira?cipitaverit, 
(]ui  >  hiec  duo  velut  iinum  sunt.  Islos  iu  gloria  su- 
pernae  vitie  nescio.  ut  in  Evangclio  sciiptum  esl: 
Omne  peccalum  et  blasphemia  remilletur  homi- 
nibus,  spiritus  autem  blasphemix  noii  remitletur. 
\Maih.  .Mi).  Quid  hoc  ?  Omne  {leccatum  quod  iu 
superlluitate  carnis,  aut  cum  libidine,  aulcum  am.»- 
ritudine,    aiit    aliis    his     similibus    vitiis    peractum 


cularibus    causis    me  non  convertam  et   ita  convei'-  (^  iuerit,   seu  blasphemia  qua",   est  in   cultu  idulorum 


sionem  suam  usque  ad  ex[iirationem  animse  suae 
ditlert,  et  cuin  jam  amplius  spirare  non  valet,  diii- 
tins  praesentem  vitam  se  posse  habere  desperans 
saeculo  renuutiare  tentat:  hic  animara  suam  deci- 
pit,  quonidiu  conversio  ejiis  deceptibilis  esr,  hoc 
Iiidilicando  fecit,  ul  ludificatio  etiam  accipitur.  Ille 
vero  qui  jam  morti  pi'oximus,  toto  corde  propter 
peccata  sua  et  propter  ainorem  menm  sajculo  re- 
nuntiaverit,  scilicet  quandin  vivat  mihi  ardcntei' 
servire  desiderans ;  vere  devolionem  ejus  cum  om- 
nibus  choris  angelorum  f^u-ciiiio.  et  ei  gloriam  vi- 
ta»  tribao.  Nam  quamvis  homo  in  multo  crimine 
occupatus  sit,  c;im  tangit  peccata  sua  ita  quod  ama- 
re  delicta  sua  dellet,   et  hoc  simplici  uculo  facit  quia 


ubi  verus  Deus  iguoratur  et  falsum  ligincntum  ad- 
oralur,  aiit  invocatio  divmoniornm  iibi  vcriiS  Dcus 
scitur,  et  tamen  in  perversitale  hominum  diaboliis 
invocatur:  htEC  orania  in  pura  poMiitentia  remit- 
tentiir  hominibus,  cum  per  compunctionem  lacry- 
marum  ex  intimo  corde  verum  Deum  omnibus  se  in- 
vocantibus  misericordiam  suam  misericorditer  praj- 
stantem  tidcliter  qmnsicrint.  Quoniam,  qii.imvis  hii- 
jusmodi  homines  graviter  in  peccatis  errando  deliri- 
qiiant,  tamen  si  Deiim  imperio  ct  notestate  in  coelis 
regnantem  omnino  non  abjiciunt,  manum  auxilii 
eiiis  nua»ienfes  invenient.  Sed  si  in  inUdelitate  siia 
perseverarint,  ita  quod  ab  hac  perversitate  nun- 
(|uam   resipi^cant,  sed   lixo  corde   et  anima  conseii- 


ine  ad    iracundiam    provocavit,  ego  eum  a  morte  ad  D  tiente   Deum  omnino    abnegent,  sic    iulra   seiniti|i 


.>alutHtionem  erigo,  nec  ei  supernam  ha^reditatem 
denego,  secundum  quod  psalmista  David  in  Sjiiritu 
meo  testatur,  dicens:  In  (juacunque  die  invocavero 
/e,  ecce  cognovi  fjuoniam  Deus  mexis  es  (Psal.  lv  . 
(Juid  hoc?  In  quacunque  luce  vilce  mea-  ulla  clari- 
la.s  superna-  illiislrationis  iu  menle  mea  qui  in  te- 
nebris  jaceo,  per  divinam  gratiam  se  ostenderit, 
ita  quod  in  amariludine  pcenitentiaj  peccatorum 
meorum  et  vulneribus  gravati  cordis  rnei  invo- 
cavero  te  qui  omnibus  te  puro  corde  invocanlibus 
ivmedium  lu.'e  pictalis  concedis;  tiinc  iii  eadera  vi- 
sitatioue  cognovi,  quia  tii  qiii  hac  misericorditer 
uiieraris  Deus  meus  es?  Qiiid  est  hoc?  Cuin  [ler 
graliam  luain  ine  yd    hoc  perduxeris,  quod  lc  Deum 


sos  dicentes :  Quid  est  hoc  quod  dicitur  Deus?  Nam 
Dei  non  est  mi-ericordia  aul  verilas,  ut  velil  aut 
possil  me  adjuvare:  et  ita  impuiniteutes  diflidant 
a  peccatis  suis  se  posse  mundari,  aut  ullo  modo 
salvari:  hi  Deum  blasphemant,  el  ob  hoc  [iropler 
neqiiitiam  obduralionis  saa;  si  ita  perseveraveriut, 
remissionem  blasphemia»  non  percipient,  quia  in- 
lellectum  cordis  sui  ita  suffocant,  quod  sursum  sus- 
[lirare  non  valent,  quoniam  illum  per  ciijus  rnise- 
ricordiani  salvari  debent,  quasi  niliilum  habenl, 
iit  etiani  David  testatur,  dicens:  Dixit  insipiens 
incordesuo:  Non  e.st  Ueus  {Psal.  xiiij.  Quid  est 
hoc  ?  Pcr  htultani  locntiourMn  iiiii  sapieutia  el  in- 
lellectu   vacuus  eral.  Deum  iii  corde    suo  abuegavil, 


SCIVIAS.  —  L1I5.   II,  VIM(»  VI. 


jO« 


eliain  ad   cognobceuduru  euni    iusipiens    fuit.   Quo-  A  nionslratum  est  iis  qui    vos  iu    autiquitate    prjsces- 


uiodo?Quia  veruni  Deum  nec  scire  nec  intelligere 
voiuit,  cnm  in  obdurato  sensu  dicebat;  Quid  est 
Deus?  Deus  non  est.  Et  quid  vel  ego  sum?  Nescio 
quid  sum.  Qui  hajc  dicit  insipiens  est,  (luoniam 
veram  sapientiam  qua  Deus  cognoscitur  non  habet. 
Sed  quisquis  Deum  in  potestate  sua  regnantern 
nou  licle  coguovit,  hic  sopieus  est,  quamvis  pec- 
cdlor  sit.  Uade  quisquis  lioc  ti.xum  in  corde  suo 
Jiabet,  de  Dei  niisericordia  desperat,  dieens :  Deus 
nihil  est,  hunc  ncscio,  jam  me  nescivit,  et  liunc 
nego,  quoniam  me  uegavit.  Et  ideo  ille  ad  vitam 
non  resurget,  nec  ullum  gaudium  habere  polest, 
quia  onmes  creaturfi^  cum  destituunt,  quoniam 
Creatorem  earum  pro  nihilo    liabuit.  Sed    et  ille  qui 


serunt,  ne  dividerent  in  homine  quod  divina  dis- 
posiiioue  iu  illo  coujuuctum  est.  Quid  lioc?  Quia 
qui  Adtc  1'gnum  scientia»  boni  et  maii  iiilerdixit, 
diceus :  In  quocuntqiw  die  comederis  ex  eo,  niortemo- 
rieris  {Gen.  i\)  W\c  etiam  per  Moysen  generi  ejus 
locutus  est:  Non  occides,  nec  dissipabis  quod  ad 
iuuiginem  Dci  factum  est.  Sed  sicut  Adam  pra'cep- 
tum  transgressus  vita  saiutis  senietipsurn  et  ge- 
uus  suum  privavit,  ita  etiain  homo  qui  facturam 
Dei  in  homine  destruit,  iideies  generationes  sa- 
lutarium  operum  ab  auima  et  a  cor[)ore  suo 
abscindit.  Ex  hoc  etiam  reum  judicialis  sententiaj 
se  facicns,  in  exsilium  miserise  vadit.  Quapropter 
ille    qui    tam  crudelem    separationem     iu    homine- 


de  peccatis  suis  dcsperat,  ita  quia  prae  magnitudine      fecerit,    en    raultas  calamitates    se  mittit,   videlicet 


ponderis  eorum  se  posse  salvari  non  credit,  infide- 
lis  est,  et  ideo  ad  vitam  non  pervenit,  quia  illi 
qui  vitam  omnibus  dat  coniradicit.  Quod  si  quis  ex 
his  omnibus  poeniteutia  ductus,  me  veraciter  qua?- 
sierit,  me  inveuiet,  quoniam  neminem  abjicio  qui 
puro  corde  recurrit  ad  me. 

Si  autem  nigerrim;e  tempestates  hujus  blasphe- 
miie  et  desperationis  super  quempiam  hominem 
ceciderint,  et  ipse  uec  in  corde  suo  nec  in  volun- 
tate  sua,  nec  in  sapore  perversi  gustus  eis  consen- 
serit,  sed  in  hoc  certamine  value  cruciatur,  tunc 
si  ia  eodeni  agoue  fortiter  repugnans  persevera- 
verit,  citius  ei  subveuio.  Et  propter    Iias  gravedines 


hoc  separaas  quod  meum  est,  quia  corpus  et  aai- 
mara  simul  in  homine  conjunxi.  Et  quis  est  ille 
qui  ha:>c  audeat  separare?  Et  cum  ille  in  mnlta  gra- 
vt;diiie  peccati  sit  qui  alium  occidit,  qiiid  tunc 
iste  erit  qui  seipsum  in  mortem  tradil?et  hoc  in 
pulverem  mittit  eum  quo  debuit  crimina  suadiluere. 
Nani  qui  se  ipsum  occiderit  perditum  angelum 
imitatur,  qui  primus  iuiquitatem  inveriiens  se  ip- 
sum  in  perditionem  tradidit  et  se  ipsiim  in  niorte 
occidit.  Quomodo?  Quoniam  Deo  iuvidit ;  qui  nec 
ortum  liabuit,  uec  tiiiem  accipiet,  et  qui  omnia  re- 
git  quff>  in  coelo  et  in  terra  sunt.  Et  sicut  superbus 
ille    diabolus  noluit    aspicere  in  ma  cum    se    ipsum 


non   dubitet,   quia  coatra    maximas    procellas    eum  C  in    perditionem  dejecit,  sic    nec   is  homo   rae  scire 


fortissiraum  pugnatorem  dico,  et  etnn  velocius  ju- 
vabo  atque  eum  in  amicum  habebo,  quoniam 
propter  amorem  meum  tantas  adversitates  patieu- 
ter  sustinens  nobiliter  superavit.  Sed  et  sicut  ille 
qui  me  verum  Deum  nuUo  modo,  ulla  lide  aut  spe 
in  corde  suo  vult  scire,  ad  vitain  non  resuigit,  ut 
dictum  est,  ita  nec  ille  qui  se  ipsum  in  mortem 
corporis  sui  praicipitaverit,  qiiia  separationem  il- 
lam  quam  hominibus  constitui  non  exspectat ;  sed 
se  ipsum  sineullaspe  misericordise  discindit.  LlniJe 
et  iii  perditionem  cadit,  quoniam  hoc  occidit  cum 
quo  pcenitere  debuit.  Nam  qui  illud  ab  homine  se- 
parat  quud  in  homine  posui,  magno  reatui  se  sub- 
dit,  quemadraodum   iu   Evangelio    Filius    meus   os- 

r/.V  ■    D 


diguatur  qiii  se  ipsum  violenter  discindit;  uude  et 
in  mortem  cadit,  siciit  et  ille  cum  semetipsum  iu 
perditionem  pnncipitavit.  Nam  antequam  corrueret, 
iniquitatem  suam  super  penuas  ventorum  eievare 
voluit,  et  quasi  voiatile  quod  in  aere  volat,  sic  iu 
coelestibus  volare  tentavit.  Unde  et  in  hac  prai- 
sumptione,  semetipsura  a  beatitudine  in  infelici- 
tatem  dejecit.  Sed  ego  de  terra  formavi  homi- 
nem,  ut  ab  iuferJoribus  ad  superiora  conscenderct, 
et  ut  iflcipieudo  et  perticieudo  bona  opera,  sursum 
preeclaras  virtutes  ad  ardua  aediticaret.  Quapropter 
et  homo  qui  et  corpus  et  auimam  habet,  cum  boua 
operari  jiotest,  et  cum  poenitere  valet,  seinetij)sum 
uon  occidat,  ue  postea  locum  illum  recipiat,  uhi 
tendit,  dicens  :  Audistis   quia  diclum   esl   antiquis :  '^  nec  opus   nec    pcenitentiam    habere   potest,   sicut  et 


Nonoccides'?  (Jui  aufem  occiderit  reus  eris  judlcio. 
[Matth.  \.)  Quid  esthoc?  Eos  qui  pedem  vestrum 
super  fuudamentura  petr£e  ponere  vultis,  notate 
quoniatn  per  sonum  illum  qui  de  radice  rationalita- 
tis  exit  percepistis,  quia  in  verbis  Scriptur*  qu» 
sensura  illiim   habet    quem    digitus    Dei   dedit   de- 


diabolus  qui  dura  semetipsum  occideret,  in  iartara 
dejectus  est  Sed  qui  vigilautibus  oculis  videt  et 
attentis  auribus  audit,  hic  mysticis  verbis  meis 
osculum  araplexionis  prccbeat  quse  de  me  viveiite 
eraanaul. 


VISIO    SEXTA. 

SuMMARKJM.  —  De  venerabili  sacramento  corporis  C/iristi.  Quod  Ecctesia  Cfirisfu  in  passtone  suajuncia  e/ 
sanguine  ejus  decorata  esf,  et  salvatio  animarum  exorta  est.  Quod  Deus  Pafer  in  /inmilifate  Filii  .sui 
serpentem  anfiquum  vicif,  non  in  putestate.  Verba  Psaimisfw.  (Juod  Ecctesia  crescens,  dofem  suam  devofr 
Deo  coram  angelis  offert:  ei  profundita»  sacrainentoram  Spirifu  sancto  inspirante  manifestata  est,  et 
■•iiniilitudo  auri.  Quod   sacerdote  ad   altare  ad   immolandum   accedenfe,    magna  clarUas    cum  mysterio 


507  S.   lliLDIA.AllDlS.  ;i(»f* 

^upernorum sinriluuin  effulijil.  Quod  in  sacramento  altarh,  beus  Fater,  passioiiis Filii  suiin  salulem  populi 
recortlatur.  (Juare  in  sacraniento  alUiris,  panis,  cinum  et  aqua  offerantur.  Verba  Joel  de  eodem.  Quod 
.mccrdottfyi  in  .tacromento  ijrnsensaujcilium  Deinon  dcserit,  serenitate  mnnenle  doneciinjsteria  compleavtur. 
Cum  sacerdos  Sanctus,  sanctus,  sanctus  decantat  et  mysteria  sacramentorum  inchoat :  incomprehcnsibilis 
serenitas  eadem  sacramenta  iiradiat.  Quod  dnina  clarilaA  oblationem  ulluris  sursum  inciiihililer  (juasi  in 
puncto  trahit,  et  remittit  cerani  ciirnem  et  cerum  sanguinem  effeclam  Comparulio  de  uncjuento  el  sapphi/ro 
ad  eamdem  rem.  Qiiare  homu  hoc  spvituale  donum  cisibilitcr  sumere  iion  possit.  Quod  sa<  erdote  /ideli/er 
in  Deum  credente  el  Itumili  decotionr  offfrenle,  oblatio  caro  cl  sanjuis  efficilur.  Simtliludo  dc  pullo  et 
colatili.  Quud  vera  manif^statione  mt/sleria  natiritalis,  passionis  ct  sepullurx,  resurrcctionis  et  ascensionis 
Christi.  in  sacramenlu  alt^ns,  ut  in  speculo  ufiparent.  Quod  diu  lidtlis  homo  dicere  dfbet :  «  Dimitte  nobis  dc- 
bila  nostra,  sicut  el  nos  dimitiimus  debttoribus  nostris,-  »  tandiu  passio  ('hri.\ti  in  misericordia  Dei  Palris 
apparebit  Qiiod  oblalio  nunijuuin  cruda  caro  apparet  iiisi  in  indjna  iieceasilale  elcctis  demonstrelur. 
Dum  canticum  innoci  ntis  Aijiii  canilur,  fideles  hnmiues  communicant  ul  a  privcaricalione  inundati  xternx 
hiercdilali  restiliiantiu.  Verba  Salomonis  in  Canlicis  canlicorum.  Qualifer  accipienda  sint  verba  Domini 
dicta  discipulis  in  cfua  sun  de  eodem  mi/sterio.  Verba  Dacid  ad  eamdem  rem.  Quod  sacramenlwm  illud 
oinnes  sordes  emundans,  usque  ad  nocissimum  hominem  colendum  esl.  Itein  verba  Dnvid  de  eodevi. 
Quare  in  sacrnmenlo  alluris  panis  0[ferulur,  Vcrba  Muysi  ad  eamdem  rem.  Quare  cinum  in  sacrificio 
allaris  ojjeratur.  Verba  de  Canltcis  ad  idrm.  Quare  in  sacramenlo  allaris  oqua  vino  interesse  debet. 
Verba  Sapientise.  Iteni  de  libro  Sapientix.  Quod  Adam  ante  peccatum  mundum  samjuinem  habuit,  posl 
prsetaricatioiuni  sparsit  eum  in/etorem  immundilia;.  Quodcorpus  et  sanguinem  (Jhristi  accipientes,  mulla 
dulcedine  vivtficanlur.  Verba  Salomonis  de  eadcin  re.  Quod  ad  invocalionem  sacerdotis  in  altari, 
sacramentum  corporisel  sauguinis  Christi  perftcilur.  Quod  Deusin  oniiii  creatura  pottslalem  et  fortitudinem 
voluntalis  suiv  sccundum  quod  sibi  placel,  exivcet.  Quod  a  prima  hora  diei  usque  ud  nonam  officium  missx 
pro  necessilafe  leinporis  exerceri  potest.  IJuod  omnes  jejuni  commuuicare  debenl  exceptis  iis  qui  in 
oppre^sione  morlis  posili  sunt.  Quud  diabolus  sine  suggestione  alterius  cecidit,  homo  autem  quia  fragilis 
suadente  diabolo  cecidil,  a  Ueo  sublevatus  est.  Quod  in  percepfiune  corporis  et  sanguinis  Uomini,  non 
quaittilas  sed  sanctitas  con.sideranda  est.  Comparatiode  nianna  ad  eamdem  rem.  Qiiod  non  est  dubifandum 
quin  cerum  corpus  et  venis  sanguis  1'hristi  sit  in  alfaii.  Ijuod  in  sacrameiito  altaris  tria  offerenda  sunl 
in  nomine  Trinitatis:  panis,  oinum  et  aqua.  Quod  sacerdos  qni  per  negligentiam  aut  per  oblivionem 
hxc  tria  in  sacramento  ailaris  iieglexerit,  gravifer  puniendus  venit.  (Jualiter  corpus  et  sanguis  Christi 
populo  distrihuatur.  (juod  sacerdos  his  indumentis  et  his  verbis  in  sacramento  altaris  uiatur  secundum 
quod  antiqiii  Fatres  iiistitueruiit.  Verba  Domini  ad  negligenteni  sacerdotem.  Quod  sacerdos  quiahasepulas 
in  alfari  offert,  ab  altari  jejunus  his  epulis  noii  recedal.  (Jnod  sacerdos  in  sacramenlo  altaris  multis  el 
magnis  sermonibus  nonutatur  secundum  ordinationem  priorum  niagistrorum.  De  quinque  viodis  communi- 
cantium.  Deiisqui  in  corporelucidi  et  in  aninia ignei sunt.  De  iis quiin corpore pallidi  et  in anima  tenebrosi 
videntur.  De  iis  quiincnrpore  hirsufi  et  in  aiiima  muUaimmundiiia  sordent.  Dc  iisquiin  corpore  acutissimi 
spinis  circumdanfur  et  in  anima  leprosi  apparcnt.  De  iis  qui  in  corpore  sanguinei  et  in  anima  velut 
putriduin  cadaier  fuetidi  videnlur.  De  iis  qiii  ad  hoc  sacramenlurn  devola  mente  el  pura  flde,  et  de  iis 
qui  contrario  corde  et  vacillante  animo  accedunt.  Verba  Apostoli.  Quod  sacramenlum  ullaris  magna 
diligentia  et  sollicHudirie  n  sncerdote  el  a  popitlo  tractundum  el  cuslodiendum  est.  Qiiod  inystica  secreta 
corporis  et  sauguinis  Domini scrulanda  non  suiil.  Quodniinislri  Ecclesiai  qiJ  non  per  oslium  sed  per  devia 
inlrant :  qiiiaamari  et  illusores  el  imiioliti  lapides  sunl,  diabulumef  Baal  imifanfur,  ef  Christum  vulnerare 
conlendunl  quasi  crucifi.iores.  Quod  idem  ministri  Ecclesix  omni  diligentia  eiemplo  aposfolorum  debent 
caslitatem  sercare  et  ub  omni  immwidifia  sc  abstinere.  Verba  Moysiad  eamdem  rem.  Quod  sacerdos  duas 
copulas  non  debet  liabere.  Qitomodo  diabolus  sil  sacerdos  sacerdotum.  Verba  legis  de  eodem.  Verba 
Evangelii  ad  idein.  Verba  Aposfoli  ad  eamdem  rem.  Ifem  Faulus  de  eodem.  De  fribus  gencribus 
eunuchorum.  Qut  se  iion  valet  cont inere,  nec  sacerdos  nec  alius  minister  sacerdotalis  ulla  occusione  flat. 
Qua  causa  anfe  conjugatis,  sed  postea  ad  invi?ein  spparafis  concessum  est  iii  primitiva  Ecclesia  ad 
sacerdofium  accedere,  et  quare  modo  non  concedatur.  Similitudo  regis  de  eadain  re.  Quod  immaturi  et 
non  consecrati,  Ecclesiam  non  snscipiant:  et  unus  pliires  appetere  non  prxsumat.  Quod  de  omni  populo 
('hristiani  nominis,  saccrdotes  boni  ingeitii,  et  virilis  aniini  integritatem  membrorum  liabentes  eligendi 
sunt.  Quod  feminx  ad  atlaris  officium  accedere  non  debenl.  Quod  vir  femineo  veslitu  nullo  inodo  induatur 
nec  femina  virili,  nisi  aliqua  maijna  necessitate  coacli.  Quod  fornicafores  mulierum,  el  in  contrarietate 
fornicationiy,  aufin  aliis  aut  in  .seipsis  tam  niulieres  quain  viri  se  coniaminaittes,  e(  pecorum  fornicaiores, 
districtejudicat  Deus.  De  pollutioiie  qu^  dormienlibus  occurrit.  Verba  Mogsi  de  eodem.  Qui  fortiler  in 
libidine  ardel,  ardori  suo  nuUum  incendium  subminisfret.  Diversis  vitiis  gravalus,  ad  misericordiam  Dei 
in  confessione  fujiai .  tjiiod  remedium  purgalionis  el  in  antiquis  Fafribus  diu  prxfiguratum  esl.  (Jui 
peccata  sua  confiferi  recusnt,  sfipsum  decipil.  Quod  in  hora  mortis  si  sacerdos  non  adest,  alii  hoinini 
homo  confiteatur;  si  nuUum  hominem  habere  polest,  soli  Deo  confifealur  in  prxsentia  elementorum. 
(Juod  nemo  propler  pondus  peccalorum  sitorum  desperel.  Evangeiium  de  eodem.  Quud  peccufa  et  per 
rleemosynam  et  per  corporalem  sati.sfacfionem  deleri  debeut.  De  libro  Sapwntix.  Quod  elementa  tacus 
voluplafum  hominum  sunt.  Qui  eleemosynani  dant  et  qui  eam  susoipiunf  hoc  in  vanum  non  faciant. 
Quod  pauperes  et  dicites  et  honoreni  pote.stalis  appetenles,  unusquisque  secundum  intentionem  suain 
remuneratur.  Sacerdotes  exorando  et  coercendo  moneanl  populum  de  confessione.  Quod  sacerdotes 
aucloritate  magisterii.  populo  non  ostendenfes,  non  sacerdotes  sed  lupi  vocantur.  Quod  elementa  coram 
Deo  ululant  super  ini(juitalem  sacerdolum,  etaisli  iniquitafem  eoruin  suscipiunt.  Quod  sacerdotes  habent 
polestafem  ligand.i  et  solvendi.  Verlxi  Evangelii  de  eodcm.  Quud  nullus  ahsque  rationabili  cutpa  ligandus 
est.  (Jiiod  si  aliquis  constriclus  fuerif,  propter  honorem  Dei  solutionem  quxrere  debet.  (Juod  rebelles 
ad  (Jhristum  reverti  nolentes,  et  obdurati  nullavi  viisericordiam  quxrentcs,  antiquum  serpentem 
imilantur.  Verba  diaboli.  Quod  homines  de  tenebrosifate  infidelitatis  per  incarnafionem  Filii  Dei 
reducli  sunt. 

Kl  posl  bsec  vidi  cuiii  Tilius  Eei  in  crucc  pepeD-  A  per  diviiiani  pulculiani  ad  ipsum  adducla  esl,  et 
<Jit,  quod  pi;>;dicta  uiuliebris  imago  veluli  lucidus  sanguine  qui  de  latere  ejus  lluxit  se  sursum  ele- 
spleudor   e<    antiquo  consiilo    propere    progrediens       vante   perfusa:    ipsi  per   voluntatem  superni  Patris 

M 

M 


)0!l 


SCIVIAS.  -  L!!!.  11,  VISIO  VI. 


olO 


lelici  despousatione  associata  est,  atque  cyrne  et 
sauguine  ejus  nobiliter  dotata.  Et  audivi  voceni 
de  ccelo  illi  dicentem  :  Ha^c,  lili,  sit  tibi  spou^a  iu 
restaurationem  populi  niei;  cui  ipsa  mater  sit,  ani- 
mas  per  salvationem  spiritns  et  aquae  regeneraus. 
Et  cum  eadem  imago  jam  hoc  modo  iu  viribus  suis 
proficeret,  vidi  quasi  quoddam  altare  ad  quod  ipsa 
frequenter  accedens  dotem  snam  devote  revisebai, 
eam  superno  Patri  et  angelis  ejus  humiliter  osten- 
dens.  Unde  etiam  cum  sacerdos  sacris  vestibus  in- 
dutus  ad  celebranda  divina  sacramenta  ad  altare 
illud  accederet,  vidi  quod  subito  magna  serenitas 
lucis  cum  obsequio  augelorum  de  cuilo  veniens, 
tolum  altare  illud  circumfulsit,  et  ibi  tandiu  per- 
mausit,  quousque  completo  sacramento  sacerdos  ab 
altari  secederet.  Sed  et  ibi  evangelio  pacis  recitato, 
et  oblatioue  quee  cousecranda  erat  altari  superj5o- 
sita  cum  sacerdos  laudem  omnipotentis  l)ei  qute 
est  :  Sancius,  sancius,  sanctus,  Do/ninus  Deus  Sa- 
baofh,  decantaret,  et  sic  mysteria  inelfabilium  sa- 
cramenturem  inchoaret,  repente  ignea  coruscatio 
inasstimabilis  claritatis,  aperto  ccelo,  super  eamdem 
oblationem  descendit,  et  eam  totani  sua  claritate 
ita  perfudit,  ut  solaris  lux  rem  illam  illustrat  quam 
radiis  suis  Irausligit.  Et  dum  eam  hoc  modo  irra- 
diaret,  sursum  illam  ad  secreta  cceli  invisibiliter 
sustulit,  et  iterum  eam  deorsum  super  ipsum  al- 
tare  remisit,  velut  cum  homo  anhelitum  suum  in- 
trorsum  trahit,  et  iterum  eum  extrorsum  emittit, 
ita  veram  carnem  et  verum  sanguinem  elfectam 
quamvis  in  conspectu  hominura,  velut  panis  et  velut 
vinum_  apparerent.  Curaque  hsec  aspicerem,  statim 
etiam  signa  nativitatis,  passionis  et  sepuituraj,  nec- 
non  resurrectionis  et  ascensionis  Salvatoris  riostri 
Uuigeniti  Dei  velul  in  speculo  apparuerunt,  quo- 
modo  etiam  cum  Filius  Dei  in  sasculo  esset  in  ipso 
patrata  sunt.  Sed  dum  sacerdos  canticum  inno- 
centis  Agni  quod  est  Agnus  Dei  qui  tollis  peccala 
mundi  decantaret,  et  ad  percipieudum  sanctam 
communionem  se  exhiberet,  prsedicta  ignea  coru- 
scatio  ad  coelestia  se  recepit,  et  ita  clauso  coelo 
audivi  vocera  ex  eo  dicentera  :  Manducate  et  bibite 
corpus  et  sanguinem  Filii  mei  ad  abolendam  prae- 
varicationem  Ev«,  ut  in  rectam  hsereditatera  re- 
staureuiini.  Et  dum  etiam  caeteri  hominum  ad  per- 
cipiendum  ipsum  sacramentum  ad  sacerdotem  ac- 
cederent,  quinque  modos  in  eis  considerabam. 
Nam  alii  in  corpore  lucidi  et  in  aniraa  ignei  eraut ; 
alii  autem  in  corpore  pallidi  et  in  aniraa  tenebrosi 
videbantur.  Quidam  vero  in  corpore  hirsuti  et  in 
anima  raulta  iraraunditia  huraanae  poUutionis  per- 
fusi  sordebant.  Quidam  autem  in  corpore  acutissi- 
mis  spinis  septi  erant  et  in  anima  leprosi  appare- 
bant.  Alii  vero  in  corpore  sanguinei,  et  in  auima 
velut  putridum  cadaver  fcetidi  videbantur.  Sed 
ex  his  omnibus  dum  quidam  eadem  sacramenta 
perciperent,  alii  velut  igueo  spleudore  perfuu- 
debantur,  alii  vero  velut  obscura  nube  obteue- 
brabaului .    Tobt    completiouera     auteui    sacrameu- 


A  torum,  duui  sacerdos  ab  altari  recederet,  pradicta 
serenitas  quui  de  coelo  veniens  totum  illud  allare, 
(ul  dictum  estj,  circumfulserul,  sursum  ad  su- 
perna  secreta  subtracta  est,  Et  iterutn  audivi  vo- 
cem  de  superuis  coelorura  diceutem  mihi  :  Christo 
Jesu  vero  Filio  Dei  in  liguo  passionis  suai  pendente; 
Ecclesia  in  secreto  supernorum  mysteriorum  ipsi 
associata,  purpureo  sanguine  ejus  dotata  est.  Sicul 
et  ipsa  demonstrat;  cum  frequenter  ad  allare  acce- 
dens  dotem  suam  reposcit,  et  quanta  devotione  lilii 
ejus  ad  diviua  mysteria  accedentes  ea  percipiaut, 
attentissime  cousiderat.  Quapropter  vides  cum  idem 
Filius  Dei  in  cruce  pependit,  quod  praidicta  mulie- 
hris  imago  velut  lucidus  splendor  ex  antiquo  consi- 
lio  propere  progrediens  per  divinam  potentiani  ad 
ipsum  adducta  est ;  quia  eodem  iunocenle  Agno  iu 
aram  crucis  pro  salute  hominum  elevato,  Ecclesia 
in  puritate  candoris  iidei  et  caiterarum  virtutum  ex 
divino  secreto  repente  per  profundissimum  rayste- 
,  rium  apparens  in  cffilo,  per  summam  majestatem 
eidem  Unigeuito  Dei  adjuncta  est.  Quid  est  hoc? 
Quia  cum  de  vulnerato  latere  Filii  mei  cruor  exivit, 
mox  salvatio  animarum  exorla  est.  Quoniam  gloria 
iila  de  qua  diabolus  cum  sequacibus  suis  expulsus 
est,  homini  data  est,  cum  Unigenitus  meus  mortem 
in  cruce  temporaliter  subiens,  inferno  spoliato  lide- 
les  animas  ad  ccelestia  duxit,  ita  etiam  quod  iu  di- 
scipulis  suis  et  in  iis  qui  eos  sincere  subseculi  sunt, 
tides  jam  augmeulari  et  corroborari  ccepit ;  ut  hsere- 

Q  dcii  coelestis  regni  tiereat.  Unde  sanguiue  qui  de  la- 
tere  ejus  tluxit  se  sursum  elevante  illa  imago  per- 
fusa,  ipsi  per  voluntatem  superni  Patris  felici  de- 
sponsatioue  associata  est;  quoniam  fortitudine 
passionis  Filii  Dei  ardeuter  inundante  et  ad  altitudi- 
nem  ccelestium  mysteriorum  se  mirabiliter  tolleute, 
quemadraodum  odor  bonorum  aromatum  in  sublime 
diifundit,  ex  ea  in  candidis  ha^redibus  6eterni  regni 
Ecclesia  roborata  eidem  Unigenito  Dei  per  ordina- 
tionem  superni  Patris  tideliter  conjuncta  est.  Quo- 
modo?  Ut  sponsa  sponso  suo  in  subjectionis  et 
obedieutiai  obsequio  subjecta  fertilitatis  douuni 
cum  fcederis  amore  ab  eo  in  procreatione  liliorum 
accipiens,  ut  eos  ad  ha-reditatem  suam  adducat; 
ita  etiam  Ecclesia  Filia  Dei  in  humilitatis  et  charitatis 

Ij  ofticio  conjuncta,  regenerationem  spiritus  et  aqua; 
cum  salvatione  animarura  ab  eo  ad  restaurationem 
vitse  suscipiens  eas  ad  superna  transmittit.  Unde 
etiam  carne  et  sanguine  ejus  nobiliter  dotata  est ; 
quia  ipse  Unigenitus  Dei  corpus  et  sanguinem  suum 
in  prsecellentissiraa  gloria  lidelibus  suis  qui  et  Ec- 
clesia  et  filii  Ecclesite  sunt,  ita  contulit,  ut  vitam  iu 
superna  civitate  per  ipsum  possideant.  Quoraodo? 

Quia  ipse  carnera  et  sanguiuem  suum  in  sancti- 
ficationem  credentium  dedit,  ut  etiani  coelestis 
Pater  ipsum  pro  redemptione  populorum  ad  pas- 
sionem  tradidit,  ita  serpentem  antiquum  in  humili- 
late  et  justitia  per  cum  devincen&,  nec  illum  pote- 
state  et  fortitudinc  sua  superaro  voleus,  quoniam 
Deus    justus    uolens    iniquitatera,     quemadmudum 


>il 


S.   lllLlJEt.AUI>lS 


,)  I '.' 


psaliiii!-ta  loijuUur,  dicfns  :  Bpnlus  ch  tiui  non  abiil 
tn  consilio  iinpioruni,  et  iii  lia  [jercaloruin  non  sfe- 
tit,  et  in  calhedra  pestilentise  non  sedil  {Psal.  i) 
Ouid  hoc?  t)uonian)  Deus  est  auctor  omnium  bea- 
titudiiuun  el  felicitat  irn  crealurarum  suaiiim  ;  in 
ipsis  crealuris  suis  mulla  el  cJiver^a  signa  o*ten- 
dens.  Sicut  etiam  incarnatio  tilii  ojus  suavissimum 
gustuni  in  mulla  dulcediut!  stillabat.  cum  coelesles 
virlutes,  [iluiimas  .tMliticatioiifs  in  ipso  oedifica- 
rent,  per  quas  borao  a^l  snpernum  regniim  rcdiret, 
qaod  nullt  umbra  morlis  obscuralum  est.  Et  ita 
etiam  ipso  superno  Fatre  validissimae  vires  omniuni 
virtutum  esse  nianif(?tala>  sunt.  Qiioiiiam  per  l'ni- 
geuilum  suiim  murlem  \iriliter  occidil,  et  inferniim 
fregit ;  atque  iu  novissimo  die  orbem  terrarum  in 
aliam  et  meliorem  no\itatem  convertit.  Unde  etiam 
per  diirnsioneiM  cordis  sui  non  abiit  in  vacillantia 
itinera  malignorum  spirituum,  qui  veritatem  reli- 
querunt  el  mendaciuin  arripuerunt.  Quomodo? 
Quia  veritalem  per  mendacium  dividere  voluerunt. 
Quomodo?  Antiquum  dieriim  qui  ante  teinpus  die- 
rum  et  horarura  erat,  opprimere  volebant ;  et  anti- 
qniim  serpentem  qui  ante  tempus  temporiim  non 
fuit  illi  consortem  faccre  inhiabant.  Sed  boc  esse 
non  poliiil  nec  delmit,  quoniam  unus  Deus  est. 
Quapropter  el  diabolus  mendax  cst.  Nam  a  Deo  re- 
cessit  vitam  deserens  et  mortem  inveiiiens.  Et  ita 
etiam  Deus  in  via  illa  qua  peccatores  gressum  iigunt 
non  stetit,  quia  viam  Adaj  abjiciens  peccatum  illius 
nonamavit;  sed  illum  a  diabolo  seductum  de  para- 
diso  projecil.  Nec  etiam  iu  potestate  illius  iniqui- 
tatis  regnavit,  quemadmodum  omne  genus  huma- 
num  in  mortem  implicatiir  in  umbra  niortis  sedens, 
cuni  gcnus  humaaum  verilalem  superlie  deserit. 
Quid  hoc?  .Nam  Deus  nec  diaboliccje  praisumptioni 
nec  hamanse  negligentiip  ita  poteslate  sua  restitit, 
ut  eas  per  fortitiidinem  suam  dejiceret.  Qnomodo? 
Velut  si  duo  pugnalores  essenl  et  alter  alterum 
fortioribns  viribus  pracelleret ;  certe  forlior  ille 
majores  pngnas  in  siia  possibililate  illi  inlirmiori 
demonstrarel,  ut  conlusum  illiim  sibi  siibjiceret, 
nec  in  aliquo  illi  cedere  vellet.  Sed  ita  Deus  non 
fecit,  quia  operi  iniipiitatis  per  sumrnam  bonitatem 
restitit,  videlicet  Filiiim  suum  raittens  in  munduni; 
qui  in  coritore  suo  cum  maxima  liiiniilitate  perdi- 
tam  ovem  suam  ad  coelos  redu.xit.  Qiioniodo?  Quo- 
niam  sangais  qui  de  corpore  ejus  exivit,  mox  ut 
apertis  vulneribus  emanavit  in  coelestibiis  secretis 
apparens  ;  ut  salvatio  animarurn  emitteretur  peti- 
vit.  Quomodo?  Quia  oinnis  creatnra  in  Filio  Dei 
osteudit ;  quod  per  passionem  et  mortem  ejus  per- 
ditio  hominis  ad  vitam  restaurata  est.  Quomodo? 
Quoniam  rnigenitus  Dei  vita  existens,  semetipsum 
pro  redemptione  liumani  generis  ad  passionem  in 
ara  crucis  obtulit.  Ubi  etiam  ut  veraci  auditione 
vocem  de  supernis  secretis  resonantem  perciepisti, 
'jponsam  sibi  Ecclesiarn  ul  ad  restitutionem  salutis 
credentiuin  [lopulorum  muter  existeret  elegit.  Vide- 


A  licet  ut  siiic  uiaciila  spiriluali  regeueratione  ad 
coelestia  eos  transmitterel. 

Sed  prsefata  imagine  jam  hoc  modo  iii  viribiis 
sui-  protlciente  vides  quasi  quoddam  altare  a  i  ijuod 
ipsa  freqiienter  accedit  el  ibi  doteiu  siiam  dcvole 
revisens  eam  superno  Patri  et  augelis  ejus  humiti- 
lerostendit;  quia  Ecclesia,  ut  dictum  est,  in  beatis 
et  forlissimis  virtuiibus  augmcntum  capicntc  mox 
vclut  tibi  nianifesta  demonstratione  oslenditur, 
Spiritu  sancto  inspirante  sanctiticatio  mysticorum 
altarium  in  profunditate  fidelium  suspiriorum 
exorta  est.  Ubi  cadein  Ecclesia  conliuiia  inteiitione 
vesiigia  exemplonim  suoruin  ponens  dolem  suain, 
videlicet  corpus  et  sanguinem  Filii  Dei  profundis- 
sima  devotione  considerando  :   Creatori   omnium  ia 

"  conspectu  viventium  el  ardentiiim  luminuin  scilicet 
supernorum  civium  in  subjectione  humillimse  obe- 
dientia;  oflert.  Quid  hoc?  Quoniam  ut  caro  Unige- 
niti  mei  in  incontaminato  utero  Mariije  virginis 
orta  est,  et  postea  pro  salule  hoininum  Iradila  :  ita 
etiain  et  nunc  caro  ejus  frequeiiter  in  incorrupta 
integritate  Ecclesiaj  augmenlata  ad  sanctilicatio- 
nem  fidelium  datiir.  (Jui?,  sicul  faber  aurum  suum 
per  ignein  modu  liquefacicns  unit,  et  modo  unituiu 
dividit,  ita  etiani  et  ego  Paler  carnem,  et  sangui- 
nem  Filii  mei,  per  sanctiticationein  Spiritus  sancti. 
iu  oblatione  nunc  glorifico,  et  nunc  glorificatum 
iidelilms  hominibus  ad  salutcm  ipsorum  distrihuo. 
Iiide  etiani   cuin    sacerdos  sacris    vestibus   indu- 

f  tiis  ad  celebranda  divina  sacranienta  ad  allare  ac- 
cedit,  vides  quod  siibito  magna  serenitas  lucis  cum 
obsequio  angclorum  dc  coelo  veuiens,  tolum  allare 
illud  circumfulgel ;  quuniam  procuratore  auimarum 
sacrata  cinctione  circumamicto,  et  ad  iminolatio- 
nem  innocentis  Agni  vivificam  mensam  adeuntf, 
repcnte  magna  claritas  superna^  haireditatis  den- 
sitatem  tenebrarum  pellentis,  cum  immissione 
supernorum  spirituum  de  secreto  ccelorum  ellul- 
gens  ubique  illara  compositionem  sauctiiicationis 
irradiit.  Quia  ibi  refectio  aniinaruin  ad  salutem 
credcntium  exercetur.  Quomodo?  Quia  cum  Eccle- 
sia  per  vocem  sacerdotis  reposcit  dotem  suam  quae 
coipus  et  effusio  sanguinis  Filii  inei  est,  iit  ipsa 
in  salvatione  aninianim  beato    partui   apta   sil,  qiiia 

'^  etiam  iii  cllusioiie  hujus  {ireliosi  sanguinis  in  ma- 
gna  multiludine  populorum  augmentum  accepit ; 
tunc  ego  qui  indeticiens  lumen  sum,  locura  sancti- 
licationis  illiiis  ad  honorem  corporis  et  saiiguinis 
ejusdem  Unigeniti  mei,  iu  sanctilate  mea  irradio. 
Nam  cuni  sacerdos  super  sancliticationem  altaris 
me  invocare  coeperit  ut  inspiciam  quod  Filius 
meiis  panem  et  vinum  in  co-iia  mortis  suaj  mihi 
obtulit  cum  de  mundo  transituras  esset,  tunc  video 
quod  ipse  Filius  meus  ia  hora  passionis  suae  boc 
mibi  ostendit,  cum  in  ligno  crucis  moriturus  esset, 
illiid  designans  ut  eamdem  passionem  suam  iu 
couspectu  meo  semper  habcrem,  nec  illam  ab  acu- 
tissima  visione  raea  delerem  quoties  felix  oblatio 
sacrosancti  sacrificii   per   sacerdotale  officium   milii 


;i:! 


SCIMAS.-  LIU.   II.  VISIO  VI. 


14 


:tl'^ 


otierrelur.  Ouoiiiam  et  ipse  in  eltusione  sanguinis 
sui  panetn  et  calicem  milii  oblulit,  niortem  deji- 
ciens  et  liominem  erigens. 

Sed  et  quia  dignitas  ingredientis  et  cgredientis 
clausuram  viriiinalis  pudicitisp,  non  fuit  liumanse 
naturse,  sed  divinae  potenti.T  :  ideo  ot  hoc  esse 
potest,  quod  caro  ips'us  Unigeniti  mei  de  pane  fru- 
menti,  et  sanguis  ejus  de  vino  uvae  cum  aqua  in 
sanctificatione  iterctur,  quemadmodnm  per  ruielem 
servum  menm  Joelem  prophetara  ostendi,  dicens: 
Et  implebuviw  arese  frumenio  et  redundabunf  tor- 
cularia  vino  et  oleo.  El  reddam  vobis  annos,  quos 
comedit  locusfa  ef  brucus,  el  rubigo  ef  eruca.  Forfi- 
tudo  mea  magna  quam  misi  in  vos.  Et  comedefis 
vescentes  ei  saturabimini :  et  laudabiiis  nomen  Dei 
vesiri  qui  fecit  vobiscum  mirabilia,  et  non  confun- 
deiur  populus  meus  in  sempiiernum  [Joel.  11).  Quid 
est  hoc?  Per  mirabilem  disjiositionem  Pei  impie- 
buntur  omni  bono  area"  lidei  credentis  Ecclesise. 
Quoniam  fructum  frumenti  irado  in  carnem  Filii 
mei,  ita  quod  etiam  in  vera  salvatione  qua  fideles 
mei  ad  patriam  revocabuntur :  abundabunt  contri- 
tiones  illse  in  quibus  ipsi  concupiscentias  carnis 
suse  propter  nomen  meum  conterunt.  Ubi  et  eis 
liquorem  uvae  duco  in  sanguinem  ejusdem  Unige- 
nili  mei ;  dans  eis  etiam  oleum  misericordice.  Quo- 
modo?Quoniam  per  alium  modum  scilicet  in  salute 
vestra  restituam  vobis  circuitus  vanitatum  illarum  ; 
quos  per  intidelitatem  ignorantiBS  comedit  locusta 
ohlivionis,  videlicet  nbi  primum  in  liiiis  Adte  ne- 
quitisp  exortiiR  sunt.  Ita  quod  ipsi  frucluositatem 
justitise  mece  hoc  modo  in  oblivione  habebant ;  ut 
liomo  escam  necessitalis  suse  obliviicitur  postquam 
in  storaachum  sunm  illam  transfuderit,  in  impie- 
tate  sna  ita  justitiam  meam  discerpentes,  ut  et  lo- 
custa  fructus  corrodit.  Quomodo?  Quia  uhi  locusta 
negligentife  per  desidiam  mentis  utilitatem  bono- 
rum  fructuum  anfert,  ibi  et  brucns  fceditatis  in 
faece  immunditiae  se  involvit,  Quoniam  hujusmodi 
homines  se  involventes  in  sorde  intidelitatis  idolo- 
rum,  et  aliorum  similium  schismatnm,  et  in  diabo- 
iicis  sciscitationibus  atque  in  magicis  artibns,  et 
inspectione  creaturarum  Creatoris,  in  foi^tuitis  ca- 
sibus  humanarum  rerum  atque  in  vilissima  f(edi- 
tate  homicidiorum  et  fornicationum  ,  ita  se  in  his 
pascunt,  quemadmodum  brucus  luto  nutritur.  Quo- 
raodo?  Quoniara  ubi  brucus  turpitudinis  fetorem 
sordium  diligit,  ibi  etiam  rubigo  amaritudinis  me- 
talla  fidelis  splendoris  consurait,  quia  illi  homines 
jnstitiae  Dei  contrarii  existentes  ita  eam  offuscare 
laboran'.,  ut  et  rubigo  decorem  metallorum  auferre 
solet.  Quomodo?  Quia  ubi  rubigo  mordacitatis  ful- 
gorem  bonorum  actuum  inficit,  ibi  etiam  ernca 
nocivae  actionis  virentes  lierbas  multai  utilitatis 
depravat.  Qiioniam  tales  homines  clarissimas  vir- 
tutes,  veluti  est  simplicitas,  castitas  ac  fortis 
constanlia,  quas  Spiritus  sanctus  in  orani  viridi- 
tate  beatitudinis  irradiat:  per  maliliam  nequitiee 
suae    de  se    abjicientes,    ita  illas    df>I(^re    conantur, 


A  quemadmodum  et  eruea  utilitatem  iierbarum  iui- 
miuuit.  Et  in  his  omnibus  declaratur  maxima  for- 
titudo  mea  quie  magnitudine  virtutis  suae  diaboli- 
cas  adversitates  superavit,  cum  eam  ad  salutem 
veslram  misi  in  vos.  Quomodo?  Ego  Pater  misi 
Filium  meum  in  mundum  de  Virgine  corporaliter 
natum,  iit  per  eum  de  perditione  mortis  vos  redi- 
merem.  Ita  ut  ego  in  vobis.  et  vos  in  me  habitare- 
tis,  cum  etiam  Filius  ineus  ad  passionem  vadens 
carnem  suam  vobis  ad  manducandum  et  sangui- 
nem  suum  vobis  ad  bibendum  tradidit.  Unde  sa- 
cramentum  hoc  ad  salutem  vestram  devote  come- 
detis,  per  illud  vos  feliciter  pascentes:  ac  prop- 
terea  per  oleum  miserioordite  meoR  de  fame  perdi- 
tionis  animoR    saturabimini.    Quoniam    etiam  F^ilius 

^^  meus  medicinam  vulnerum  vestroriim  in  poeniten- 
tia  attulit,  el,  quia  etiani  sponsa  Filii  mei  omni  ju- 
stitia  et  veritate  exornata  est :  idcirco  nomon  meum 
(qui  jn  vera  Trinitate  Deus  unus  existens  vos  gu- 
berno  ostendens  in  vobis  mirabilia  mea,  vos  srili- 
cet  immobiliter  de  diabolica  potestate  eripiens) 
fidelitor  laudabitis.  Et  ideo  per  confusionem  mortis 
non  confundetur  populus  meus  in  futura  neterni- 
tate,  quem  tam  mirabiliter  de  faucibus  infrrorum 
volui  educere.  Et  vides  quod  praedicta  serenitas 
in  altari  tandiu  permanet  quonsque  completo 
sacramento  sacerdos  ab  altari  secedat;  quia  illa 
serenitas  scilicet  aeternse  visionis  in  mirabilibus  illis 
tam  diu   clarissime   ostenditur  usque  dum,   peractis 

.-^  ejusdem  sacrosancti  officii  mysteriis  ilie  qui  dis- 
pensator  illorum  sacramentorum  est,  a  sanctifica- 
tione  illa  se  recipiens  secreia  mysteria  compleat. 
Qiiid  hoc?  Quoniam  dignum  est  ut  divina  majestas 
virtutem  suam  in  eisdem  felicissimis  sacramentis 
plenissime  manifestet,  et  qui  etiam  dura  homo 
raanet  in  iis  quae  ad  Deura  pertinent,  auxilium  Dei 
illura  non  deserit. 

Sed  et  ibi  Evangelio  pacis  recilato,  et  oblatione 
quae  consecranda  est  altari  supeiposita  cum  sacer- 
dos  laudem  oranipotentis  Dei  qnae  est :  Sancius,  sa7i- 
cius,  sancius  Dominus  Deus  Sabaoili,  decantat,  et 
sic  mysteria  ineffabilinm  sacramentorura  inchoat, 
repente  ignea  coruscatio  insestiraabilis  claritatis, 
aperto  coelo,  super  eamdem   oblationera    descendit ; 

D  quoniara  virtute  viventis  spirationis  in  osculo  regis 
prolata,  et  fructu  claritatis  vitae  qui  in  sanctifica- 
tione  cand^dandus  est  sedificationi  parietis  Dei,  im- 
posito,  cum  idem  nuntius  veritatis  dulcis.simum 
sonum  in  laude  Greatoris  omninm  trina  invocatione 
unctionis  ejusdem  dominatoris  exercituum  emittit, 
et  sic  absconsa  fulgoris  auroKP,  scilicet  incarnati 
Filii  Dei  ex  Virgine  inchoat,  subito  impervia  sere- 
nitas  incompreliensibilis  altitudinis,  aperto  claris- 
simo  tabernaculo,  super  mysteria  sacrosancti  sa- 
craraenti  se  inclinat,  et  eam  totnm  sua  claritate  ita 
porfundit  ut  solaris  lux  rem  illam  illustrat,  quam 
radiis  suis  transfigit ;  quia  eumdem  rutilantem 
circulum  ejusdem  oblationis  sanctissimus  calor  in 
virtute  Patris  ita   perfundit,  ut  radians    fulgor  rem 


iiiLi>F(;.\]',i>is 


•  iUi 


illam  intrat  super  quam  ?c  dilVundendo  jacit.  Uuid  A  virtutfm   Uei  trahitnr   el    iterum  remittitur,   ila  in 


hoc?  S(>onsa  rilii  mci,  oblationcni  panis  et  viiii  su- 
per  altiiie  meum  devotissinui  interilione  ollert.  Quo- 
modo?  Videlicet  per  mauum  sacerdotis  iideli  re- 
cordalione  monens  me,  ut  in  eadem  ol)lalione  cai- 
nem  et  sanpfuinem  Filii  mei  ipsi  tradam.  0'ioQiodo? 
Quia  passiones  eiusdem  Unigeniti  niei  in  coelesti- 
bus  secretis  semper  apparent:  ideo  et  ilia  oblatio 
Fiiio  meo  in  ardente  calore  meo  profundissima  ad- 
miratione  ita  coadunatur,  ut  caro  et  sangnis  ejns 
veracissima  certitudine  cfliciatur,  unde  Ecclesia 
felicissima  vcgetatione  roboratur.  Xam  dum  prs!- 
fata  claritas  oblalionem  illam  ita,  ut  diotum  est, 
irradial,  snrsum  eam  ad  secreta  co^li  invisibiliter 
sustoUit;  quia  cadem   ignea    coruscatio,  dum  ipsum 


caloi-e  diviua'.  majestatis  fovetur,   quod  caro   et    san- 
guis  Unigeuiti  Dei  ellicitur. 

Idem  mysterium  hominibus  carnali  scnsu  non 
lernentihus  quasi  aliquis  pretiosissimum  unguen- 
tum  simplici  pani  involverit,  et  sapphirum  vino  im- 
ponet,  et  ego  illnd  in  tam  dulcem  saporem  conver- 
tere  ut  in  ore  tuo,  o  homo,  nec  panem  illum  cum 
unguento  nec  vinum  illud  cum  sapphiro  discernere 
posses,  sed  tantum  suavem  saporem  sentires;  quo- 
niam  et  Filius  meus  suavis  et  lenis  est.  Quid  hoc  ?  In 
unguento  hoc  intelligitur  Filius  meus  ex  Virgine  na- 
tus  qui  pretiosissimo  unguento  unctus  est.  Quomodo? 
Quia  sancta  humauitate  indutus  est,  quiv  tam  pre- 
tiosum  unguenlum   est,    quod  suavilate  sua  mortife- 


sacramentum    sua    illustratione    perfundil,    sursum      ra  vulnera  hominum  ita  perfundit,    ut  ultra  in  per 


illud  ad  illa  occulta  quse  mortalis  oculus  videre  non 
valet.  invisibili  virtute  trahit.  Et  iterum  illud  deor- 
sum  superidem  altare  remittit.  quoniam  ipsum  con- 
descensionis  respectus  super  men.sam  sanctificatio- 
nis  suavissime  deponit;  veluti  cum  homo  anhelitum 
suom  introrsum  trahit  et  iterum  cum  extrorsum 
emittit;  dum  ipse  spiraculiim  viventis  vegetationis 
quo  vivit  per  mirabilem  disposilionem  Dei  sibi  in- 
trorsum  mittit  et  rnrsum,  ut  vivere  possit,  extra  se 
deducit.  Ita  eam  oblationcm  veram  carnem  et  verum 
sanguinem  effectam,  quamvis  in  conspectu  hominum 
velut  panis  et  vinuiii  appareat:  quia  ut  Deus  verax 
est  sine  illusione,  ita    etiam  et  illa  altitudo  sacra- 


ditionc  Adai  nec  putrcscant,  nec  feteant,  cum  se  ad 
illum  convertunt.  In  sapphiro  autem  isto  divinitas 
notatur  qua;  in  codem  Filio  meo  est,  qui  lapis  an- 
gularis  existens  mitis  et  humilis  est,  quoniam  de 
radice  human*  carnis  qui  de  viro  et  muliere  est  non 
radicavit,  sed  in  calore  meo  mirabiliter  ex  suavissima 
Virgiue  incarnatus  est.  Unde  etiam  caro  et  sanguis 
ejus  dulcis  et  suavis  ad  sumendum  credendus  est. 

Sed  tu,  0  homo,  hoc  spirituale  donum  ita  visibi- 
liter  sumere  non  poles  velut  visibilem  carnem  co- 
medas,  et  velut  visibilem  sanguineni  bibas,  quoniam 
putredo  limi  es ;  sed,  ut  vivens  spiritus  tuus  in  te 
invisibilis   est:  ita  etiam    hoc    vivens    sacramentum 


menti  lirma  altitudo  est  quam  nullus  dejicere  potest,  p  in  oblatione  ista  invisibile  existens,  a  te  invisibiliter 


vera  caro  et  sanguis  existens  ahsque  deceptione. 
Quoniam  ut  anima  veraciter  viget  in  carne  et  san- 
guine  diim  homo  vivit  in  corpore,  ita  est  eliam 
hoc  mysteriiim  in  pane  et  vino  ubi  colitur  veraci 
celebratione.  Sic  etiam  apparens  hominibus:  quia 
ut  cfecus  oculus  hominis  Deum  perfecte  videre  non 
potest,  ita  etiam  homo  mysteria  i.sta  corporaHter 
intueri  non  valet.  Quoniam,  ul  homo  corpus  hotui- 
nis  ei  non  spiritum  ejus  videt,  sic  e'iam  homo  panis 
el  vini  speciem  et  non  ha?c  sacramenla  perspicere 
potest.  Quid  lioc?  Claritas  quai  super  corpus  Filii 
Dei  in  sepulcro  sepultum  appaniit  ipsiim  a  sopore 
mortis  resuscilans,  htcc  etiain  in  altari  super  sacra- 
mentum  corporis    et  sanguinis    ejusdem    Unigeniti 


suscipiendum  est.  Quia  quemadmodum  corpus  Filii 
mei  in  utero  Virginis  surrexit,  .sic  etiam  et  nunc 
caro  ejusdem  Unigeniti  mei  in  sanctiticatione  alta- 
ris  ascendit.  Quid  lioc?  Nam  spiritus  hominis  qui 
invisihilis  existit  sacramentum  lioc  quod  in  obliga- 
tione  hac  invisibile  est  invisibiliter  suscipit,  corpore 
hominis  quod  visibile  est  oblationcm  istam  qua?  in 
sacramento  visibilis  existit  visibiliter  accipientc,  ita 
lameii  unum  sacramentum  cxistentibus,  sicut  Deus 
et  homo  unus  Christus  est,  et  ut  anima  rationalis 
ct  caro  mortalis  in  homino  unus  homo  existit ;  quo- 
niam  homo  qui  recta  lidc  mc  inspirit,  cum  sacra- 
inentum  istud  accipit.  ad  sanctilicationem  sui  illud 
fideliter  suscipit.  Quid  hoc?  Filius  meus  mirabiliter 


mei  re.splendel.  illud  ita  in  conspectu  hominum   te-  I)  natus  est  ex   integerrima  Virgine,  cujus  caro  in  de- 


gens,  quod  sanctitatem  ejus  videre  non  possunt 
nisi  in  specie  panis  ct  vini  secundum  quod  illa  obla- 
tio  altari  superposita  est.  Sicut  etiam  humanitale 
Filii  Dei  divinitas  qu«e  in  ipso  erat  ita  hominibus 
obtecta  fiiit :  quod  eum  non  nisi  ut  Iiominem  videre 
potuerunt,  cum  ipsis  ut  hominem,  sed  tamen  sine 
peccato,  conversantcra.  Quid  hoc?  Ego  qui  omnia 
creavi ;  cum  ab  Ecclesia  per  sacerdotalem  manum 
prtedicta  oblatio  mihi  olFt-rtur,  oam  benigne  susci- 
pio.  Quouiam  ut  Divinitas  mirabilia  sua  in  utero 
Virginis  ostendil,  etiam  in  hac  oblatione  secreta 
sua  demonstrat.  Qiiomodo?  Quia  caro  et  sanguis 
Filii  Dei  manifcstatur.  Quomodo?  Quoniam  dum 
oblatio  illa  sursum  invisibiiiter  veiut  in  puncto  per 


lectatione  libidinis  iiunquam  ellerbiiit  semper  inta- 
clamanens-,  quia  vas  ipsius  Virginis  mundissimum 
fuit :  in  quo  ipsum  Uuigenitum  rneum  incarnari  voluit. 
Unde  non  permisi  ut  vas  ipsum  ipsius  suavissimaj 
Virginis  in  calore  ardoris  difflueret :  quoniam  in  eo 
Filius  meus  humanum  corpus  mirabiliter  suscepit. 

Sed  quod  ipsa  beatissima  Virgo  per  angelicum 
sermonem  in  codem  secreto  veram  allocutiouem 
audivit  et  exinde  credula  effecta  suspiria  mentis  suaj 
siirsum  teniiit,  cum  diceret:  Ecceancilla  Domini,fiai 
mihi  secundum  verbum  tuum  {Luc.  i),mox  Unigeni- 
tum  Dei  Spiritii  sancto  superveniente,  concipiens, 
designat  quod  omnipotens  Deus  per  verba  sacerdo- 
lis   in   ofiicio   sacerdotali    invocandus    est.  Ita  quod 


iilT 


SriVIAS    -  F.in.    II,   VISKi  VI. 


Il^ 


sacerdos  fideJilerin  Deum  credens  et  cmn  devotione 
cordis  siii  jiurain  oblationem  ipsi  oHercus  vcrba  sa- 
lutis  in  obsequio  liumilitatis  dabit,  uhi  ct  superna 
majestas  eamdem  oblationem  suscipiens,  in  carnem 
et  sanguinem  pii  Redemptoris  mirabili  virlute  trans- 
fundit.  Quomodo?  Quia  Filius  meus  mirabiiiter  prius 
humanitatem  in  Virgine  suscepit,  ita  etiani  et  nnnc 
oblatio  hsec  mirabiliter  caro  et  sanguis  ejns  in  altari 
efficitnr.  Unde  et  hoc  sacramentum  lotum  et  inle- 
grum  est,  invisibile  et  visihile  existens:  ut  etiam 
Unigenitus  meus  totus  integer  est  secnndum  divini- 
tatem  invisibilis.  et  secundum  humanitatem  visibi- 
lis  in  sseculo  manens.  Nam  ut  pulius  avium  de  ovo 
egreditur,  et  ut  volatilis  vermiculus  de  exiguo  grano 
oritur,  quo  animali  avolante  iliud  remanet  de  quo 
ipsum  ortum  est :  ita  etiara  in  oblatione  ista  veritas 
carnis  et  sanguinis  Filii  mei  per  fidem  tenenda  est, 
quamvis  eadem  oblatio  in  conspectu  hominum  vel- 
tit  panis  et  ut  vinum  apparet.  Unde  etiam  ut  aspi- 
cis  signa  nativitatis,  passionis  et  sepultura^,  necnon 
resurrectionis  et  ascensionis  Salvatoris  Unigeniti 
Dei  velut  in  speculo  ihi  apparent,  quomodo  etiam 
cum  Filius  Dei  in  soeculo  esset,  in  ipso  patrata  sunt; 
quoniam  (ut  vera  manifestatione  consideres)  myste- 
ria  nascentis  ex  Virgine  et  patientis  in  cruce,  ac  se- 
pulti  in  sepulcro,  nec  non  resurgentis  a  mortuis,  et 
ascendentis  ad  ccelos,  videlicet  iilius  qui  pro  salute 
hominum  ad  terras  venit,  purissima  claritate  in  eis- 
dem  saci'amentis  fulgent  ut  etiam  eum  idem  Unige- 
nitus  Dei  temporaliter  in  mundo  cum  eisdem  con- 
versaretur  per  voluntatem  Patris  pro  redemptione 
humani  generis  ea  in  suo  corpore  passus  est.  Quid 
hoc?  Quia  ante  ocuios  meos  apparet  quid  Filius 
meus  propter  amorem  hominis  in  mundo  passus 
sit;quoniam  nativitas,  passio  et  sepultura,  resur- 
rectio  et  ascensio  Unigeniti  raei,  mortem  humani 
generis  occiderunt.  Unde  et  ea  in  coelestibus  co- 
ram  me  fulgent,  quia  eorum  non  sum  oblitus,  sed 
usque  sd  consummationem  sseculi  quasi  aurora  ante 
me  in  multa  claritate  apparebunt.  Quid  hoc?  Quo- 
niam  in  ilia  passione  usque  ad  finem  mundi  omnes 
illos  prsevideo  qui  eam  credituri  sunt  et  qui  eam 
abjecturi;  quia  ipsa  coram  me  semper  fulgebit, 
quandiu  liorao  id  dicere  debet  quod  Filius  meus 
discipulos  suos  docuit  ut  Deum  orarent,  sicut  scrip 
ptum  est :  E(  dimitte  nobis  debita  nosfra,  sicut  et  nos 
dimittimus  debitoribus  nostris  [Matth.  vi).  Quidhoc! 
Tu,  quod  omuia  in  potestate  tua  habes,  inspice  efl'u- 
siouem  illius  sanguinis  qui  pro  humano  ge;;(:re  etfu- 
.sus  est,  et  dimiite  nobis  qui  Filii  transgressionis  su- 
mus  debita  nostra  quse  tibi  persolvere  debuimus, 
sed  propter  incarnationem  cordis  nostri  non  fecimus. 
Quid  hoc?  Quia  quod  in  baptismo  promisimus  non 
adimplemus;  quoniam  prsecepia  tua  transgressi  su- 
mus  et  innocentiam  abjecimus,  sicut  et  Adam  in 
paradiso  tibi  non  obedivit  et  vestem  innocentice  cor- 
rupit.  Sed  tu  qui  pius  es  noli  punire  nos  secundum 
nequitiam  nostram,  sed  relaxa  nobis  transgressio- 
nem  nostram  secundum  pietatem  tuam  ;  sicut  et  nos 


B 


A  qui  pra-varicatores  sumus,  qnamvis  multam  mali- 
liam  in  nobis  habeamus,  tameu  ])ropter  timorem  et 
amorem  Salvatoris  nostri  dimittimus  ex  corde  no- 
stro  debitoribus  nostris  injuriam  illam,  quam  nobis 
intulerunt.  Quomodo?  Quoniam  illos  qui  nos  diligere 
deberent  quia  homines  sumus,  in  multis  nos  con- 
turbantes  et  per  lioc  te  non  amantes  sed  pr;i!cepta 
tua  negligentes,  non  perseqnimur  secundum  mali- 
tiam  illam  quam  in  nosexercuerunt,  sed  justumjudi- 
cium  tuum  inspicientes  non  vindicamus  nos  in  eis 
quantum  possumus;  ita  et  tu,  o  Deus,  nobis  sis 
propitius :  quoniam  justus  etbonus  es.  Tu  ergo  au- 
di,  o  homo,  quia  quandiu  tibi  subveniendum  cst. 
et  quandiu  tu  aliis  hominibus  succurrere  potes, 
tandiu  passio  Filii  mei  coram  me  in  raisericordia 
apparebit,  et  tandiu  etiam  caro  et  sanguis  ejus  in 
allari  cousecrabiLur  ad  percipiendum,  credulis  ho- 
rainibus  ad  salvationem  et  ad  purgationem  crimi- 
num  eorum.  Nam  cum  Unigenitus  meus  in  mundo 
corporaliter  esset,  corpus  ejus  in  nutrimento  carnis 
et  sanguinis  sui  de  frumento  et  vino  sustentatum 
est;  unde  etiam  et  nunc  in  altari  caro  et  sanguis 
ejus  in  oblatione  frumenti  et  vini  consecratur,  qua- 
tenus  inde  fideles  horaines  in  aniraa  et  corpore  refi- 
ciuntur.  Quoniam  idem  Filius  meus  hominem  de 
perditione  Adaj  mirabiliter  redemit,  et  nunc  etiam 
homines  de  quotidiano  malo  in  quo  frequeuter  pro- 
labuntur  misericorditer  absolvit.  In  consecratione 
enim  prsedictffi   oblationis    apparet  quidquid    Filius 

Q  meus  in  carne  sua  pro  redemptione  horainis  corpo- 
raliter  passus  est,  et  hoc  nolo  abscondere ;  quia 
electos  ejus  sursum  ad  coelestia  traho,  ut  per  ipsos 
corpus  ejus  in  prsedictis  membris  perficiatur. 

Quapropter  et  ego  omnia  sacramenta  ha^c  in 
olilatione  ista  mirabiliter  demonstro,  quoniam, 
cum  ea  super  altare  apparuerint,  tunc  etiam  caro 
et  sanguis  Filii  mei  eadem  oblatio  fit,  tamen  in 
conspectu  hominum  panis  et  vinum  apparens;  quia 
tam  tenera  est  fragilitas  bominis,  quod  crudam 
carnem  et  crudum  sanguinem  percipere  abhorre- 
ret.  Nam  mortalis  homo  Divinitatem  non  potest  in- 
spicere  quandiu  mortalis  est,  Unde  etiam  myste 
rium  hoc  quod  totum  est  Divinitalis,  ipsi  homini 
obscuratum  est :  ita  quod    illud  invisibiliter    perci- 

^  piet,  quia  et  idem  Unigenilusraeus  nunc  immortali^ 
existensullra  non  moritur.  Quapropter  et  ego,  o  ho- 
rao,  carnem  et  sanguinem  ejus  in  oblatione  panis 
et  vini  tibi  trado;  quatenus  perillud  quod  visibile 
est  illud  quod  invisibile  est  in  vera  fide  percipias. 
Et  idem  sacramentura  in  vera  certitudine  pcr  divi- 
nani  potentiam  suscipis  :  ita  tamen  quod  tibi  visi- 
bile  non  apparet,  ut  etiam  in  magna  necessitate  11- 
lud  electis  meis  cum  per  hoc  in  magna  afflictione 
positi  essent,  aliquando  demon.^trjtum  est.  Hsec 
autem  omnia  propter  amorem  et  propter  utilitatem 
horainis  facio.  Sed  oranis  creatura  prajceptis  raeis 
subjecta  est;  tu  vero,  o  homo,  mihi  semper  rebellis 
existis :  unde  csecus  et  surdus  es,  sed  tamen  mihi 
rebellare  non  potes.    Nonne  facio  te  non   vidente 


.it«t 


Hll.DrclAIUHS 


:;■.>(  1 


quud  uiiln    placilum  esl?   Tii  auleui  iiun   \idei' oca-  A  Jesiis  pariem,  benedixU  ac  fregit  dedifque   discipulis 


lis  luis  nec  audis  aiiribus  luis  iti  oaine,  qtiomodo 
auimam  hominii  in  corpus  ojus  iminittam,  el  quo- 
modo  illam  de  corpore  ejus  auferam;  sed  anima  tn:v 
intelliget  me,  cum  mortale  corpus  suuin  reliqueiii. 
Sic  etiain  c.irnem  Kilii  mei  trado  tibi  ad  maiidiican- 
(lum  et  .sanguinein  ojus  ad  bibeudum,  et  lioc  iii  po- 
testalo  mea,  te,  o  bomo,  non  vidente,  eflicio. 

Qu.ipropter  ut  vides  dimi  idem  sacerdos  canticum 
innoceiilis  Agni,  quod  ost  Agniis  Dei  qui  tollis  pec- 
cala  mundi,  decanlal,  et  aJ  percipiendam  sanctam 
communionem  ^e  .'xbibot,  pra^dicta  ignea  corusc.i- 
liu  ad  coelestia  se  recipil;  quia  eodeni  ministro 
laudein  illius  qiii  innocfntia  inansiietudinis  siia'  tu- 
lit  piacula    hominuiii  deriiintiaute,    el  interiora  pe 


suis  et  oit :  Acdpiie  et  comcdite,  hoc  esi  corpiis 
meu7n.  Et  accipiens  calicem  gratias  egit  ct  dedii  di- 
s^iipiilis  siiis,  dicens:  Bibite  ex  hoc  omnes ;  hic  esl 
sanguis  meus  Novi  Testamenti,  qui  pro  multis  effmi- 
detur  in  remiasionem  peccatorum.  Uico  aniem  r^obis, 
non  bibam  amodo  de  hoc  genimine  vitis  usque  in 
diem  illum  cum  illud  bibnm  vobiscum  novvm  in  re- 
gno  Pairis  mei  {Matth.  xxvi).  (Juid  boc?Filio  Dei  una 
cum  discipulis  suis  consummationera  illam  celcbran- 
te,  qua  ipse  transiturus  erat  de  mundo,  videlicet 
cum  in  terrenis  causis  diutius  conversari  non  debuit 
ut  prius  fecerat,  sed  in  voluntate  Patris  ad  passio- 
nem  criicis  perdnrans,  sureiina  devolione  accepit  pro 
saliile  bominum  panem  in  recordatione  corporis  siii 


R 
cloris   sui    cum  exteriore    devotione   ad    eadem  sa-       toto  desideriu  Patrem  suum  movens  nt,  quomodo  de 


crainenta  aperienle,  illa  invicta  claritas  quae  ibi 
virluleiu  suain  oslendil,  ad  superna  socrela  se  sub- 
trabil  et  ila,  clauso  tcelo,  id  est  se  subtrabentibus 
eisdem  coelestibus  mysteriis,  audis  vocem  ex  alto 
dicentem,  ut  credentes  et  fideles  honiinis  manclu- 
cent  et  bibant  cum  vera  devotione  carnera  et  san- 
guinem  Salvatoris  sui,  qui  pro  ipsis  passus,  mor- 
tem  temporalem  subiit,  ad  al  luendam  contamina- 
(ionem  illam  quam  primi  parentes  prspceptum  Dei 
transgressi  mundo  intiilerant ;  qiiatenus  ipsi  ab  bac 
prsevaricatiune  emundati,  rectae  haereditali  quam 
inobedientia  perdideranl  fide  restaurentur.  Nam  sic- 
ul    Unigenilus   Dei   in  coena  corpus   et   sanguinem 


eo  exivit  ad  cum  redire  voluit,  ita  etiam  ipse  inspi- 
ceret  si  possibile  csset,  ut  a  fragilitate  carnis  sua? 
calix  ille,  quem  erat  bibiturus  transiret,  quamvis 
boc  lieri  nou  deberet.  Unde  et  panem  illum  bene- 
dixil  in  recordatione  sudoris  corporis  sui,  cum  pra^- 
cepto  Patris  se  subdens  scilicet  in  cruce  mori  vo- 
len?  in  angustia  ejusdem  passionis  corpus  ct  san- 
guinem  suum  discipulis  suis  tradidit.  Ita  eliam,  ne 
et  ipsi  obliviscerentur,  quod  eis  boc  exempluin  de- 
disset.  Ac  fregit  eis,  quia  qiiainvis  passio  i!ia  cor- 
pori  suo  dura  esset,  tamen  Palri  siio  obediens  crii- 
deiissimam  mortem  in  morte  corporis  sui  vicit,  de- 
signans  ctiam   quod  in  ciiin  credenlibus  caro  sua  et 


siium  discipulis   suis  tradidit,   ila  etiam  et  nunc  in  p  sanguis  in  sacramento  oblationis  esset  tradenda.  De- 


altari  carnem  suam  et  sanguiuem  suuni  dat  lideli- 
bus  suis.  Qucmadmodum  homo,  cum  opus  volunla- 
tis  suse  perfecerit,  illud  ad  ulendum  bominibiis 
tribuit.  Qiiia  ip-^e  tliius  Dei  priecepta  l'atris  sui 
peragens,  scmetipsum  pro  saliite  hominura  oblulit, 
et  corpus  et  sanguinem  .'^uum  ad  sanctilicationeiu 
eorum  ad  manducandum  et  ad  bibendum  dedit,  ut 
etiam  in  Cautico  canticorum  sponsus  amicis  sui> 
loquitur  dicens:  Comedite,  amici  mei,  bibite  et  ine- 
briamini,  charissimi  [Canl.  \).  Quid  hocV  Comedi- 
te  in  fide  vos  qui  per  sancliim  baptisina  ad  amici- 
tiam  meam  venislis,  quoniani  eflusus  sanguis  Filii 
mei  lapsum  Adae  vubis  absleisit,  ruminantes  verani 
medicinam  in  corpore  Unigeniti   raei,  ut  iterata  cri- 


ditque  ad  veram  salutem  eisdem  discipulis  suis 
ita  ul  et  ipsi  baec  in  nomiue  ejus  facerent,  sicut  et 
ipse  ea  propter  amorera  eorum  iaciebat,  railissima 
voce  dicens :  Vos,  qui  humililer  me  sequi  vultis, 
ardenti  araore  accipite  boc  exemplura  quod  relinquo 
vobis,  videlicet  passionem  meam  et  opera  inea,  quaj 
in  prajcepto  Patris  raei  complevi ;  quoniam  ipse 
laisit  me  docere  et  ostendere  regnum  ejus.  Et  co- 
luedite  lideliter  boc  quod  vobis  do ;  quia  corpus 
meum  est.  Quid  hoc?  Comedite  corpus  meum ;  quo- 
niam  in  spirilu  et  in  carne  vestra  debetis  opera  * 
mea  iniilari,  (um  ea  Spiritus  sanctus  cordi  vestro 
inspirat,  velut  homo  escam  glutit  quam  in  corpu'; 
sunm  raitlit,  quia  ut  rae   in  uperibus  meis  sequi  dc- 


raina  vestra,  cum  frequenter  iujusliliam  in  operibus  "  betis,   ita  eliam  et  corpus  raeura  manducabitis  vos 


vestris  operamini,  vubis  misericorditer  abstergan- 
tur.  Unde  etiam  bibite  in  spe  ex  hac  vite  qua^  vos 
de  aeterna  pcena  eduxit ;  sumenles  poculum  salutis 
videlicet,  ut  fortiter  el  viriliter  in  illa  gratia  croda- 
tis  qua  rederapli  eslis.  Quuniaiu  ct  sanguine  illo 
perlunderaini  qui  pro  vobis  eflusus  est.  Et  ita  iu- 
ebriamini  in  cbaritate  qui  mibi  charissiini  estis, 
abundantes  in  rivulis  Scripturarum,  quatenus  cum 
suramo  studio  a  carnalibus  desideriis  vos  subtra- 
batis;  ut  et  ego  praiclaras  virtules  valde  raihi  araa- 
biles  in  vobis  exsuscitem,  tradens  etiain  vobis  cor- 
pus  et  sanguinein  Unigeniti  mei,  sicut  et  ipso  di- 
scipulis  suis  idera  sacramentiim  dedit,  ut  in  Evan- 
gelio  scriptum   est:  Catnantibus  auiem  eis,  acclpipnn 


et  omues  qiii  prascepta  mea  servare  voluorint,.  VX 
deinde  Filiiis  Dei  accipiens  in  salvatione  poculiiin 
salutis  Patri  suo  gratias  egit;  quuniam,  cum  de  la- 
tere  ejus  sanguis  elfusus  est,  haec  gratia  credentibiis 
data  cst:  quae  tam  fortis  fuit  quod  et  antiquum 
serpentem  superavit,  et  perditum  bominem  libera- 
vit,  et  tutam  Ecclesiam  lideliter  corruboravit.  Quo- 
modo?  Quia  idem  Salvator  pretiosissimum  exem- 
plum  suuin  in  suavitate  amoris  sui  tradidit  tidelibus 
suis,  dicens  eis  leni  inspiratione  admonitiouis :  Bi- 
bilc  lidiicialiter  ex  hoc  salutari  poculo  vos  omnes, 
qui  me  fideliter  sequi  desideratis,  ita  ut  corpus  ve- 
sruui  in  angustia  castigetis,  et  sanguinem  vestrura- 
in  sudore  arceatis    propter  araorf^m    meiira    ad    ro- 


321 


SCIVIAS.— Lin.  11,  VISIO  VI. 


52: 


boraudain   Ecciesiam,   vosinetipsos   abuegautes,  sic-  A  iu  abundaiitia  ejusdem  secuntatis    viriditatem  vera^ 


utet  ego  passioni  me  subjeci,  et  sanguinem  meum 
pro  redemptione  vestra  fudi,  teneritudinem  carnis 
meaj  in  hoc  uon  considerans,  sed  salutom  vestrani 
faciens.  Nam  hic  sangnis,  qui  vobis  eiTusus  est,  non 
est  sanguis  ille  qui  in  veteri  Testamento  sub  umbra 
spargebatur,  sed  sanguis  meus  novi  Testamenti 
qui  ad  salutem  popuiorum  datus  est.  Quomodo?  Ego 
qui  sum  unicus  matris  mese  videlicet  integeirim» 
Virginis  Fiiius,  sanguinem  meum  in  cruce  pro  re- 
demptione  hominum  fudi  qui  me  per  tidem  inspi- 
ciunt.  Et  ut  eum  tunc  pro  iiberatione  humani  ge- 
neris  dedi,  iterum  etiam  et  nunc  in  altari  pro  ho- 
minibus  trado,  scilicet  pro  purgatione  illorum  qui 
eum  lideliter    suscipiuut.    In  ccetia   eniin  passionis 


rectitudinis  servituli  illorurn  qui  terrenis  inhiant 
exhibel;  quoniam  ad  utilitatem  ipsorum  iis  actibus 
insudat,  qui  obsequio  muuitionis  et  defensionis  suae 
hdeles  animos  ad  superna  gaudia  perducunt.  Ut  et 
illi  qui  iiiilitia  fortitudinis  et  protectionis  suae  hos 
quos  tueri  debent  fortissime  defendunt.  Et  hc-pc  in 
hominibus  per  voluntalem  tuam.  o  Deus!  idcireo 
praecedunt,  quateuus  illis  virtutibus  adornatis  mira- 
biliter  ipsis  educas  corpus  Filii  tui  de  fructu  illo, 
quem  terra  in  puritate  viriditatis  profert,  sicut 
etiam  Unigenitus  tuus  ex  utero  virgiualis  pudicitiai 
corporaliter  veniens,  panem  vitae  credentibus  in  se- 
metipso  misericorditer  dedit.  Sed  et  lioc  miraculum 
ideo  facies,  ut  etiam  sanguis  ejusdem    Uuigeniti  tui 


1 •  --•^""-   ^■■w"  ^i^^^iKJULj      lucu  iai,ics,  ui,  euaui  sauguis  e|U5aem    uuigeniti  tui 

mea-  corpus  et   saiiguinem  meum  vobis  ad  mandii-  ^  qui    ad  salvationem  auimarum  eflunditur,  iajtificet 


candum  et  ad  bibeudum  dedi:  quatenus  et  vos  nuuc 
in  altari  idem  in  memoria  mea  faciatis.  Unde  etiam 
in  apertione  veritatis  dieo  vobis  qui  me  lideliter 
subsecuti  estis:  Nou  bibam  amodo  hoc  poculum 
angustia;  in  gravedine  iiia,  quam  nuce  de  Judaeis 
patior,  usque  iu  diem  illum  cum  de  morte  resur- 
gens,  morte  prostrata  diem  salvationis  afteram,  ubi 
idempoculum  redemptionis  vestrifi  bibam  vobiscum 
qui  mei  estis,  novitatem  exsuitationis  vobis  osteu- 
deus;  quia  perditio  veleris  criminis  abjicietur, 
aperto  vobis  regno  illo  :  quod  Pater  meiis  diiigenti- 
bus  se  pra^paravit,  Quid  hoc  ?  Quoniam  mortc  inca 
quam  iu   cruce   passus  sum  saivationem  animarum 


iuteriorem  vim  bominurn,  id  est  animas  eorum  iu 
remissionem  peccatorum  ipsorum.  Quomodo?  Quia 
ut  prius  Filii  tui  corpus  pro  redemptione  humani 
gieueris  in  cruce  oblatum  est:  ita  etiam  et  nunc 
caro  et  sanguis  ejus  ad  salutem  credentium  in  al- 
tari  consecrautur.  Quapropter  cum  hoc  in  voluntate 
tua  mirabiliter  factum  fuerit,  tunc  et  iilud  erit  ut 
ipsum  sacramenlum  exhilaret  faciem,  id  est  Ecclc- 
siam  oleo  misericordia;  perfusam,  quia  cum  gaudio 
lidei  credentes,  misericordiam  amplectentes,  oculis 
Uomini  pulchri  apparent:  quoniam  cum  salus  mundi 
in  cruce  pendens  hominem  de  laqueo  diaboli  mise- 
ricorditer  liberavit,   tunc  etiam  homines  a  vinculo 


sentietis,  cum  etidm   post  resurrectionem  meam  in  g  peccatoruin    benigue  absolvit,  ut  et  ipsi  in  laetitia 


ascensioue  mea  Spiritum  paracletura  accipientes, 
novitatem  novffi  doctrina;  siiscipietis :  ita  et  pro- 
pter  nomen  meiim  multas  tribulationes  sustinebitis, 
quas  et  ego  vobiscum  sustinebo ;  non  quod  amodo 
ullas  miserias  corporaliter  patiar  ut  prius,  cum  in 
mundo  corpo-raliter  essem,  passus  sum ;  sed  quia  vos 
eas  nomine  meo  sustinetis,  ubi  et  ego  illas  vobiscum 
sustineo;  quoniam  vos  in  me  estis  et  ego  in  vobis. 
Et  ita,  ut  dictum  est,  corpus  et  sanguinem  Filii 
mei  Yos  qui  in  me  fideliter  crcdidistis,  ad  aboli- 
tionem  criminum  vestrorum  percipietis,  ut  per  hoc 
sacramentum  cxhilarati  virtutem  supernae  couforta- 
tionis  adipiscamini,  sicut  et  David  servus  meus 
in  voluntate   ardoris   mei  clamat  dicens:  De /ructu 


simplicis  cordis  siii  fideliter  in  Deum  credentes  mi- 
seriaui  patientibus  cum  ardore  devotionis  subve- 
nire  non  desinant.  Et  in  hoc  amore  fideles  ardere 
debent,  ut  panis  ille  qui  vitam  se  gustantibus  pra5- 
bet,  sensus  ipsorum  qui  semper  in  instabilitate  va- 
cillant  coufirmet,  ne  intentio  cordis  eorum  in  malura 
declinet,  sed  ut  ad  hoc  quod  vita  est  fortiter  ascendat. 
Panis  autem  iste  caro  Filii  inei  est,  quam  nulla 
obscuritas  in  peccatis  obfuscat,  nec  ulla  macula  in 
iniquitatibus  obnubilat:  ita  ut  qui  eam  digne  sus- 
ceperint,  in  auima  et  corpore  ccelesti  luinine  per- 
fundautur,  cL  a  maculis  iuterioris  sordis  suai  fide- 
liter  emundeutur.  Et  ideo  uulla  dubitatio  in  ista 
sacratissimacarne  sit;  quoniam  qui  primum  hominem 


operum  tuorum   satiabitur  terra,  producens  fenum  D  nec  do  carne   nec  de  osse  formavit,  huic  possibile 


jumem.1is,  et  herbam  servituti  hominum;  ut  educas 
panem  de  terra  ei  vinum  Isetificet  cor  hominis.  Ut 
exhilaret  faciem  in  oleo :  et  panis  cor  hominis  confir- 
met  [Psal.  ciii).  Quid  hoc?  0  Deus,  cujus  raagnifi- 
centia  super  omnes  est,  de  fide  illa  qua  tu  in  ve- 
ritate  cognosceris  ita  quod  ipsa  fructus  virtutum 
m  sapientia  tua  est)  satiabitur  homo,  videlicet  qui 
fidei  adhaerens  esuriem  infidelitatis  in  via  justi- 
tiae  ahjicit,  cum  prius  veritatem  ignorans  jejnnus 
a  rectitudine  defecerat.  Sed  nunc  in  saturitate 
bonorum  operum  producens  contritionem  animi 
sui,  illis  qui  in  simplicitate  sunt,  fragilitatem 
suam  considerans  exeraplum  humilitatis  fideliter 
prsebet,  ubi  etiam  cum  germine  virtutum  surgens 
Patrol.  CXOVII. 


est  sacramentum  istud  hoc  modo  operari.  Unde,  o 
virginalis  ortus,  tu  surgis,  crescis,  dilataris,  ac 
raagnum  ramum  in  multis  germinibus  producis,  per 
quem  coelestis  Jerusalera  aedificabitur,  nou  ex  virili 
seraine,  sed  ex  mystico  spiramine  veniens.  Nam  in 
ortu  tuo  non  es  ligatus  ulla  maculositate  crimi- 
num,  sed  floruisti  in  mirificatione  virtutum,  qui 
ex  inarato  agro  talis  flos  surrexisti  qui  nunquam 
ullo  casu  mortalitatis  marcescet,  sed  qui  in  pleni- 
tudine  viriditatis  suae  semper  durabit.  Quapropter 
et  hoc  sacramentum  corporis  et  sanguinis  tui  tan- 
diu  in  officio  veritatis  in  Ecclesia  colendum  est, 
quousqiie  in  fine  mundi  novissimus  homo  veniat, 
qui  per  idem    mysterium    veraciter    salvandiis    est, 

17 


:m 


^.   llll.hKCAlUtls 


quuuiacu   iUud  de  secreto  Dei  venieua  salutem  crc- 

lienlibus  confert,   ul    ideni    David    teslatur    diccns: 

Et  mandavit  nubibus  disuper,  el  januas  casli  aperuil. 

Et  pluil  illis  inanna  ad  nianducanduni,  et  panem  ca:U 

dpdil  eis.    Panein  angelorum   manducavit  hoino,  ci- 

baria  misit  m   In  abundanfin  {Psal.   Lxxvii).   Oiiid 

hoc?    C.celf^ti-;    Pater     por    potentiam    gloria?    suse 

finollivii  uicules    liomiuuiu  a  superna  ("elsitudine. 

cum  patriarchis  et  prophetis  in  secrelo  myslerioruni 

suoruin  hoc  detuouslravit  per  quod  et  rilium  suuni 

in  Spirilu    sancto   veraciter  preduNerunt,  et  eum  in 

Ifgalibiis  pra^ceptis   per   sauguiueiu  lurcoruii»  et  per 

alias  ostensiones  honiiuibus    mirabililer  desiguave- 

runt.  Et  hoc  modo    suavilatem    et  dulct-diueiu  cor- 

dis  sui  aperiens,  in  lenitate  et  in  ardore  cliaritatis 

misit  eis  Filium    suum,  ut  per  ouin  a  tame  intide- 

litatis  sua*   reticereutur:  ila    refeiMionein  coelestium 

dans  eis,  cum   ijua  plenum  gaudinm  ommum  felici- 

talum  ac  bealitudinum   lideliter  satiati  adipisceren- 

lur.   Ergo  panem  illum  cujus  dulcedine  superni  an- 

geli  non    satis   possunl  saliari,  Deum    videlicet   in- 

spiLientes,    ita    suscepit   homo     in  humaniiale  Filii 

Dei,  cum    his  refeciioues  bfaliludinis  summus  Pa- 

ter  rai>it  liDuiinibus  iu  abuuduulidm  spiriluaiis  gau- 

dii.  Ac   ideo   tidelis    homo  tideli  audilioue   audiat : 

0  vos    lideles  liomincs,    qui  ecclesiasticum   g.-rmen 

estis,  audite  et  intelligite  prajsidium  animse  vesirop, 

uhi  non  eslis  filii  diaboli,  sed   ha-redes  coilestis  re- 

gni,  et    considerate    quoinodo    ego    initissimus     ac 


.V  succum  peccali  truxit;  quouiaui  et  ipsa  eum  aiuo 
medulla  viri  concepit,  ut  eliam  culmus  succuin 
graiio  uou  tribuil  quouiam  illud  uou  de  uiedullat,o 
stipiie  viret:  sod  de  sole  el  pluvia  ac  de  blauda 
aura  viget,  sicut  el  piapdicta  iutegerrima  Virgo, 
noii  do  viro,  sed  virtute  .\lli?simi  ohniiihrala  ct  in- 
fusione  Spiritus  saufti  periusa,  in  suavitate  casti- 
tatis  l'uigenilum  suiim  genuit.  Quaiuvis  autein  illu 
Virgo  de  voluutate  >iri  ac  raulieris  orta  esset, 
tainen  eumdein  Kilium  suum  nou  ila  protulit,  sed 
eum  de  ca?lo  venifutem  verum  Deum  et  hominem 
siiie  voluutate  viri  iii  integntate  sua  purissimum 
genuit.  Qiise  quoniam  euiu  in  virginilate  sua  siue 
.sorde  purissiuuim  [)eperit,  ideo  el  nunc  panis  qui 
caro  iliius  veracitor  cousecratur,  purissinius  iu 
integritate  sua  e.xistens;  a  tidelibus  iii  purilate 
cordis  el  sine  admisiiuuc  diversilatis  suscipi  debef, 
ut  liliis  Israel  pnjeiiionstrdvi,  qucraadmodiun  in 
voluntate  mea  scriptum  est:  Mementotc  diei  hujiis 
in  qua  eyressi  cstis  dc  ^(jypto  et  de  doino  serviln'is: 
quoniam  in  manu  forti  eduxit  vos  Dominus  de  loco 
isto,  ut  nun  comfdatis  fcrmentatuin  panem  'y^Excd. 
xiu).  Quid  hoc?  Vos  qui  imilaiores  Kilii  mei  esse 
vultis,  eslote  respicieiues  de  niorte  ad  vitani,  vi- 
delicet  in  memoria  vestra  habentes  salvationem 
diei  illius  qui  Kiliu^  meus  est,  qui  luortem  concul- 
cavit  el  vitam  dedit,  in  quo  in  saluie  vestra  egressi 
cstis  misorabile  exsilium  perditionis ;  cum  si;iiicei, 
abjecistis     densissimas     teuebras     iiilideluuiis,     iiu 


|{ 


henignissimus     l'ater,    magnis    iVlicilatibus    salutis  ij  eiiam  vos  eripieules    de    niansione   diaboiii  aj  servi- 

vesirse  circumdedi  vos.  Ergo  attendite  bouitatem  Pa- 

tris  vestri,  quomodo  per  me  oniinatum  est,  quod  in 

salute  vestra  Pst ;  quoiiiam    quainvis   vilis  ciiiis  sitis. 

timen  salutein  veslrum   huiiianitas   Filii  raei   expo- 

.<5cit.  Quomodo?   Filius  meus  nalus  esi  de  incorrupta 

virgine,  quie   ignara  illius  doloris   fuit,  sed  quse  in 

vircnti  puriiate   inlegritati.s  ?uso  permansit  ut  gra- 

men  in  gloria  viridiiatis  su£R  viget,   supcr  quod  ro;- 

dn  ccelocadit. 

Ct  quii  virgo  iUa  incorrupta  fuit  dc  qua  Filius 
meus  hoc  mjdo  carnem  sine  peccato  assurapsit : 
ideo  et  jaitum  ost  uf  caro  ejus  nunc  de  fructu  illo 
fiat,  qui  sine  succo  araaritudinis  est.  Quomodo? 
Granum    frumenti  fortissimus    et    oplimus     fructus 


tutis,  cui  111  Iransgressioiie  Adte  daii  luislis.  iNuno 
ergo  de  ferreius  aciibus  ud  cceleslia  respiciie  ;  quo- 
niam  in  divina  poieiuia  de  inaiis  edu.xi  vo->  epo 
Dominus,  qui  cuuclis  tanla  forliludine  pi\T.->uui, 
quoJ  virtui,i  mete  nullura  obslacuhim  conlrarielatis 
obsistit  quin  orania  acnlissirae  penetrera:  ita  per 
Filuiiu  meum  eripiens  vos  de  loco  isio,  in  quo  per 
intidflitatcm  veslrara  morti  fumulanles  in  bonis 
operibus  nou  iaboraslis,  sed  iu  jtcrversitale  vesira 
jacentes  turpiter  in  eo  per.siilislis.  Sed  quia  niinc 
In  Kuigeiuto  raeo  ab  oppressioiie  ista  iiberaii  estis, 
currite  de  virlute  iu  virlutein,  caventes  ue  in  con- 
scientiam  vestram  mitt.alis  iutidelitalera  illani,  qua^, 
cor  veslrura   in   sua    receptione    nou   conforlat,  sed 


aiiorum    frucluuin   est,   nec    in  culmo   suo   succum  i)  potius  sua    aniaritudine    gravat.    Quid  hoc?    Nolite 

aut    medullam   ul    cfeterai     arbores   habens   sed    in  diabolicas   artes    seclari;nec  catera  iigmeula  qua; 

gramine   suo    iu    spicam   surgens,   ita   ad   fruclura  homiues     iu     humauis     coutagiis     philosophorum, 

suum  tendil,    nec    per  calorera  nec  per  frigiis  ama-  paganorum,      ac     hajreticorum     sibimetisis      adin- 

rum  succum  producit.    sed  siccam  larinam    Iribuit.  venerunt;  sed  Filium  meura  in  speculo  lidei  imi- 

Ut  etiam  caro  Fiiii  mei   sicca  fuit,  sine    omni    fa>di-  lamini,     qui    vos     do     carceribus     iuiVrni    iibeiat, 

tate  humanae  pollutiouis  per  quara  hnmanum  gnnus  cuin    seinetijisum    pro     vobis   ad    passiouem    crucis 

in  ample.xibus  lihidinis  viri  ac  mulieris  siirgit.  Xon  oblulit.    Sed  ut   vestigia    ejus     tanto    cautius  sequi 

sic  Lnigenitus  meus  nalus  est,  si-d  in  virenti  iutegri-  valeatis;    corda   vestra    coelesli    pane    confortate,   et 


tate  virginei  exivit,  iit  etiam  granuni  intc.vtum  gra- 
nura  frumeuli  gignit.  .Nam  iit  cuimiis  frumenti  sine 
medulla  vigeus  siccum  granum  in  puiitate  spicse 
profert,  ita  etiam  beata  Virgo  sine  virili  fortitudine 
gigneus  sanclissimum  Filium  suum  iu  .liinplicitate 
innocentirn  edidit.  qni  de  eadem   malri!  sua  nullum 


corpns  ejus  lideli  devotione  sumitc,  quouiam  ijtse 
de  coelo  veniens,  de  suavi  et  de  pura  Virgine  natus, 
et  in  liguo  pro  salute  veslra  passus,  semclipsum 
Yohis  contulit  :  ita  ut  et  vos  sine  admistione  'iilius 
amaritudinis,  suaveni  et  purum  panein  diviua  in- 
vocationo   corpus    cjus    in    altari   consecratum    sin- 


02i> 


SCIVIAS.  —  LIB.  II,  VISIO  VI. 


526 


cet'0    alieclu    buscipiatis,    qualenus  per  Iioc  esurieuj  A 
interioris    hominis    eftuglentes,    et    epula?   fcternee 
bealitudiriis  perveiiire  valeatis. 

Undc  etiam  in  vino  quod  dc  vile  deiluit  endeni 
invocatione  per  sacramentum  sanguiuis  ejus  volo 
rairabilia  demonstrare.  Quid  hoc?  Sanguis  Filii 
mei  de  latere  suo  iluxit,  ut  el  uva  de  vite  sudat. 
Sed  ut  uva  pedihus  conoulcatur  et  in  torcnlari  pre- 
mitnr.  ita  dulcissimo  ac  fortissimo  vino  eifluente  jd 
roborandum  sanguiuem  in  homine:  sic  etiam  Uni- 
genito  meo  in  sudore  angustia',  verberibus  el  fla- 
gellis  m  icerato  et  ligno  crucis  oppresso,  optimus 
et  pretiosissimus  sanguis  de  vulneribus  ejus  ema- 
navit,  saiuberrima  liberatione  credenles  populos 
perfundens.  Quemadmodum  etiam  uva  dissimilis 
est  aliis  pomis  (juaj  duros  cortices  habentia  comedi 
po^sunt,  cum  homines  uvam  magis  soleant  sugere 
quam  comedere :  ita  eliam  Filius  meus  dissimilis 
erat  in  peccatis  cseteris  hominibiis;  quia  ipsi  sub 
poudere  nequiliai  gravati  diversis  pas^^ionibus  sub- 
jucent,  cuni  ipse  Unigenitus  meus  dc  castissima 
Virgine  mirabiiiter  natus,  omni  contagione  peccati 
careret.  Quapropter  et  qiioniam  uvam  tenerai  ma- 
terioB  est,  idciico  el  viuum  iu  sanguinem  ejusdem 
Filii  mei  voio  consecrari.  Nam,  ut  vinum  de  vite 
sudat,  iia  et  Filius  meus  de  corde  nieo  esivit,  etiam 
eodem  Unigenito  meo  vera  vile  existente,  et  di- 
versis  palmiiibiis  ex  eo  exeunlibus;  quia  tideles  in 
ipso  plautati  sunt,  qui  per  incarnatioeem  ejus  iu^ 
bonis  operibus  fructuosi  existunt.  Et  ut  iste  liquor  C 
de  dulcissimo  ac  fortissimo  fructu  vitis  emanat,  sic 
eliam  omuis  justitia  in  misericordia  et  veritale  per 
incarnationem  ejusdem  Filii  mei  apparet,  quas  vir- 
tutes  in  ipso  inveniuut  omnes  qui  eiun  fideiiter 
qua?runt.  Quomodo?  Quoniam  qui  ipsi  tideliter  ad- 
hffireut,  ii  virides  et  frucluosi  ab  ipso  efliciuut,  ita 
quod  oplimos  fructus  in  virtutibus  allerunt;  sicut 
et  ipse  siiavis  et  mitis  existens,  pretiosissima  ger- 
mina  in  sanctitate  eljustitia  altulit,  et  sibi  ci'eden- 
tes  ab  omni  sorde  iufidelitatis  emundavit,  ut  iu 
Canticis  canticorum  de  eo  srriptum  est :  Botrus 
cypri  dilectus  meus  mihi  in  vineis  Engaddi  [Cant.  \). 
Quid  hoc?  Filius  Dei  qui  me  exsulem  animam  in  pas- 
sione  sua  sahat,  in  resurrectione  etiam  sua  mihi 
misericorditer  poculum  viia2  dat.  Quomodo?  Sicut 
botrus  Cypri  fortissimam  plenitudiuem  potionis  in 
secontinet:  ita  quod  ipse  Filius  Dei  nunquam  hoc 
modo  exhaurietur,  quin  semper  potum  vitae  sitien- 
tibus  dare  possit,  quoniam  ipse  salus  vita;  est.  Nos 
:enira  qui  prius  in  defectu  fuimus,  nunc  in  ostensione 
et  in  scienlia  verae  sauctilicatiouis  bonorum  operiim 
jContortati,  per  illiim  cibam  vita?,  manducamus,  in 
iquo  etiam  Deum  scientes  ad  vitam  pergimus.  Cura 
in  Veteri  Testamento  quod  quasi  per  umbram  ple- 
num  sensum  non  habuit,  sed  in  ostensione  signiii- 
cationis  mullam  diversitatem  in  se  tenuit,  magnam 
famem  sustinentes,  ad  salvationem  surgere  non  va- 
,luimus;  nunc  ergo  in  ipso  saturati,  etiam  in  illo 
^saiutare  poculum  bibimus,  scilicet  in  vera  lide  fide- 


liter  gustando  quis  Ueus  sit,  quera  exlerioribus  ocu- 
lis  raortalis  carnis  videre  non  possumus,  sed  quem 
spiriluali  inlelligenlia  initis  habemus;  sicut  et  vi- 
num  fortissimam  vim  suam  in  venis  hominuir.  osten- 
dit:  hoc  tamen  hominibus  non  sentientibus,  sed 
lautum  ita  esse  iutra  se  scientibus.  Et  ideo  sponsus 
animarum  botrus  Cypri  e.-^t,  cujiis  fructus  non  defi- 
ciet.  Quomodo ?  Copcus  int,nessus  portam  exigit  sui  du- 
cloris  visum.  Quomodo?  Quia  liomo  claritatem  lidei 
non  habens,  cum  ad  (idem  pervenerit,  per  pre.ssuram 
torcularis  in  rorem  sanguinis  Christi  inlrat.  Quomo- 
do?  Sicut  per  pra-cepta  illius  vitam  in  anima  nostra 
habemus  :  ita  etiam  in  doriatione  illius  emundationem 
in  carne  nostra  recepiraus;  quoniara  nos  nali  in  pra? 
varicatione  Adaj  immundi  existimus.  sed  in  san- 
guine  ip^ius  sauctiticamur.  Unde  de.-*ponsatio  auima- 
rum,  de  ipso  in  Spiritu  saucto  dicit:  Dilectus  meus 
qiii  cordi  meo  dulcis  et  amabilis  existit,  fortissimum 
vinum  per  sauguinem  suum  in  plena  sanctilicatione 
mihi  est;  quia  dum  sum  irnmunda  iu  plantatioue 
carnis,  sicut  vinea  qute  adhuc  inculta  jacet  iu  spiuis: 
ipse  fons  salvationis  existeus,  peccatores  a  sordibus 
suis  misericorditer  abluit,  et  in  mysterio  secre- 
lorura  suoriim  gloriosissime  sauctiticat ;  quouiam 
ut  de  corde  Patris  suaviter  exivit,  sic  etiam  in 
vino  sanguinem  suuin  suaviter  ostendit,  et  ut  ex 
\'irgine  mirabililer  natus  est,  ita  etiam  et  in  pane 
corpus  ejus  mirabiliter  declai'aiur;  quia  ipse  botrus 
est,  qui  nuuquam  defectum  ulio  detrimento  patietur. 
Quapropter  et  super  altare  velut  in  torculari  per 
voluutalem  Patris  calcatur:  quatenus  horao  qui 
per  semetipsum  nullatenus  subsistere  potest,  oli 
fragilitatera  debilitatis  suai  non  deliciat.  Quouiam 
et  sicut  sanguis  hominis  augmentum  ex  potu  acci- 
pit :  ita  etiam  homo  sanctiiicationem  ex  sanguiae 
Filii  Dei  habet.  Et  ut  ne  sanguis  hominis  sine  irri- 
gatione  potus  iu  uriditatem  vertatur,  ex  polu  refi- 
ciendus  est:  sic  ctiam  vinum  in  consecratione  sau- 
guinis  Filii  Dei  uon  deticiet,  sed  super  altare  in  sa- 
cramento  mysterii  ejus  semper  erit. 

Sed  et  tu,  o  homo,  attentissime  scias  quod  in 
cousecratiouc  ista  vino  aqua  iramista  esse  debet, 
quia  dc  latere  Filii  mei  sanguis  et  aqua  cmanavit, 
ita  quod  et  iu  vino  divinitas  ejus  iatelligitur,  et  in 
aqua  humanitas  ipsius  sentitur.  Et  ideo  quoniam  in 
ipso  divinitas  et  humanitas  est,  ila  etiam  ia  con- 
secratione  ista  viuo  aqua  adjungetur;  quia  cum 
vinum  divinitatem  ejus  signet,  aqua  etiam  humani- 
tatem  ipsius  ostendit,  quse  sine  comraistione  virilis 
sanguinis  pura  et  miinda  existit.  Quoniam  etiam 
Unigcnitus  meus  fons  aquai  viva;  existens,  homines 
in  regeneratione  spiritus  et  aquae  de  veteri  culpa 
Adaj  eraundavit,  et  eos  ad  coelestia  transtulit,  cum 
pro  salute  eorum  in  mundum  venit,  quemadmodum 
scriptura  est:  Ego  quasijluvius  Diorix,  et  sicut  du- 
ctus  aqux  exivi  dc paradiso  {Eccli.  xxiv).  Quid  hoc? 
Dens  homiuem  rationahtate  iirmans,  ei  plurima  my- 
stica  dedit,  cum  spiraculura  vitee  in  eum  emittens, 
illum  rationalitate  '^ubhmavit.  Qui  dum  sediictus  in 


327 


S.   IIILDEGAHDIS 


:>2s 


niortem    caderet,  ego  Filiu»   D«i  qui  ip.Num  liberare  A  diversitale  eral,  sod   muudus  iu   carne  et   sanguine 


veui,  flueu>  ui  decore  omuiuui  rig.itiouum  iniixn'. 
charitaiis,  et  enianans  in  dilFusione  verse  el  indeli- 
cientis  purilalis  exivi  de  secrelo  superuee  umoenita- 
lis;  qualenus  iiomo,  ijui  ex  realu  suo  perierat,  mi- 
sericordiler  de  perdilionc  eriperetur.  Quomodo? 
L't  innoxius  sanguis  inuocenlis  mnocentise,  iu  angu- 
stia  desucianlis  passionis  pro  eo  efTunderi'tur.  Qiio- 
modo?  In  transgresione  AdcP,  cum  ipse  de  paradiso 
expulsus  est :  sanguis  ejus  ob  t'X[)ulsiouis  angu- 
stiam,  quia  reus  erat,  tutus  inundavit,  et  sic  in 
angustia  illa  liquefactus,  cum  sudure  aqua*  perfusus 
est.  Et  ita  sanguini  homiuis  aqua  per  sudorem  ad- 
mi^ta  cognoscilur.  Unde,  o  homu,  cum  Lnigenitus 
Dei  in  carne  angusliari  coepit.  videlicet  quaudo  pro 
bumano  gcnere  pati  voiuit,  sangiiis  ejns  guttas  su- 
doris  emisit,  ac  deinde,  ip=5o  in  rruce  suspenso,  dc 
vulnere  latcris  ejus  aqua  cuni  sanguine  emanavit. 
Et  ideo  in  sacramento  illo  ubl  mjsterium  passionis 
ejus  celebraudum  est,  aqua  vino  immisceri  debet; 
quia  et  de  vulnere  lateris  Tilii  Uei  aqua  et  sangnis 
eflluxit.  Sed  et  in  eodem  sacriiicio  vinum  aquac 
.superabundabit ;  quia  et  sanguis  tabem  superat, 
licnt  et  lac  succum  suuni  «luod  .-^erum  est  excedit. 
Qui  autcm  my^itcrium  hoc  cclebrant  id  ita  perfi- 
ciant,  quemadmodum  eis  monstratum  esl,  et  ut 
etiam  ibi  homines  exhortantnr,  nbi  inspirationo 
mea  per  sapientiam  audiunt,  ut  scriptum  est  :  Ve- 
/lite,   comedite  pancm   mcinn,  el  hibile  vinum  quod 


B 


suo  fuit.  Oui,  cum  praevaricationem  faceret,  illusus 
esl:  ita  quod  postea  semper  sanguineiii  suum  iu 
fetoro  immunditiai  moechia;  sparsit.  Quia,  sicut 
idem  honoreni  iimocentia',  abjecerat,  ita  etiam 
et  sanguis  ipsius  sanguiimm  colorem  suuui  perdidit, 
in  humaua  conceplione  in  iiquorem  pollutionis  sub- 
versus.  In  quo  etiam  liquore  ita  siue  fornicationo 
est  donec  saiignis  apparet:  et  ita  saiiguis  ille  for- 
mam  aliam  accipiens  post  ortum  suiim  in  debilitate 
jacet,  donec  medulla  ejus  pleuitudinem  forlitndinis 
sua?  inveniat  et  donec  sensus  in  ipso  per  excitatio- 
nem  occullit*  suscitalionis  exsurgat.  Et  tunc  ita 
ninnda  cajo  el  miindus  s.inguis  de  veneno  expiatus 
apparct,  donec  eum  noxins  calor  pcrcutit,  qni  per- 
cus.siono  sna  uoxiam  spiimam  immnnditine  ejicit. 
Sed  ab  hi.->  omiiihus  Filius  Dei  mundus  exstitit ; 
mundam  videlicet  carnem  ct  mnndum  sangninom 
habens  ita  quod  eum  nunquam  tactus  iillius  noxii 
caloris  tetigil;  sed  in  s.mctiticationc  et  honore  vi- 
rentissima»  castilatis  manens,  nulla  contagioue  vin- 
lari  puluit.  Qui  lamen  in  anguslia  passionis  posilns, 
aquam  in  sanguinem  lateris  sui  efftidit;  quia  sanguis 
sine  aqua  in  etTusione  sua  non  est ;  sed  ita  tempe- 
ratus  existit,  nV  sangnis  nqiiam  confort.Pt,  ot  iif 
aqua  sanguinem  deliniat. 

Quapropler  et  vos  qui  Deum  devote  colero  vul- 
tis,  ita  quod  vestram  salutem  amalis,  sumite  boc 
poculum   sanclificatiouis,  quod   ita    temperavi  vohis 


miscui  vobis  {Prov.   ix).    Quid  hoc?    Vos    qui    stulti-  c  ut   asperitatem   uilionis  in  lenitate   reinissionis  nou 


tiam  deponere  vultis,  venite  de  ignorantia  iila  qua 
Deum  ncscilis,  et  de  stupro  illo  per  qiiod  in  exsi- 
lium  raissi  eslis,  et  redite  in  candidam  regionem 
vestram,  qna*  per  speculum  fidni  in  fonte  viventis 
aquae  vobis  prsemonstrata  est,  et  pia  devotione  co- 
medite  panem  meum,  quem  vir  in  agro  non  semi- 
navit,  et  cui  terra  viriditatem  non  dedit,  sed  qui  de 
Deo  exivit,  atque  in  eo  permanel.  Nam  nt  panis 
raanducatur,  et  ut  terra  conculcatur,  sic  el  Filius  Dei 
panis  vivus  iilios  hominum  prcccellit;  quia  ipse  Fi- 
lius  Dei  in  virlute  divinitatis  sua?  stabilis  est;  et 
Qlii  hoininutn  in  debiiitate  carnis  su%  iabilessunt; 
Filiiis  enim  Dei  corporaliter  mancus  in  mundo, 
mollitiem  liqiioris  peccati  ia  carne  sna  non  liabuit, 


sentialis,  quoniam  el  divinitas  et  humanitas  in  su- 
perno  Filio  esl,  per  cujus  passionem  de  morte  ii- 
berati,  et  per  ciijns  corpiis  et  sanguinem  vegetali, 
societatera  in  a-terna  mansione  habeulis.  Sed  ego 
qui  sum  initinm  el.  finis  {Apoc.  xxi),  iterum  dico 
tibi,  o  homo,  de  nobili  Filio  inoo,  qni  flos  est  rosa- 
rum  et  lilinm  convallium,  nalus  de  castissima  Vir- 
gine,  qu.R  cum  in  inlegrilate  sua  genuit.  Qui  partns 
talis  exstitit,  quod  per  enm  de  iniquilate  priornm 
parentum  liumani  generis  placatus  sum,  qui  me  in 
transgressione  sua  ad  indignationem  provocavernnt., 
IJnde  el  oumdem  partiim  semper  inspicio,  cnm 
corpus  et  sangninem  Filii  mei  quotidie  snper  altarfl 
nomini    meo   consecralum     habeo.     Ita   quod     per 


quoniam  sicnt    i;^nis    panem    Cexcoquens)    aretacit,  ''  ipsnm   sacramentum    tu,    homo,    sanctificaris,    car- 


nec  ei  ullum  mollem  humorem  dimittit,  ita  et  ipse 
Unigenitns  Dei  de  fortissimo  igne  Spirilus  .sancti 
conceptus,  et  dc  castissima  Virgine  natus,  sine  ulla 
contagione  peccati  in  corpore  suo  substitit.  Et  ita 
ut  panis  hominem  rclicit,  sic  etiam  et  lideles  ho- 
mines  per  cumdem  Filium  Dei  in  fide  nntriuntur  ; 
quia  ipse  fortissimus  fructus  est,  qui  nunquam 
deficiet.  Unde  et  vos,  fideles,  hunc  panem  come- 
dentes,  bibite  etiam  pura  intentione  vinum  hoc  qnod 
omni  prorsus  sordo  caret,  et  quod  in  h.nnc  inanem 
vagationem  non  vadit,  ubi  corruptio  immundiliam 
innoccntifo  absorben>  oam  in  venenum  convertit. 

Nam  et  secundum   modum    illum   primus    homo 
mundus  fuit  quando  creatus  fuit;  quoniam  in  nulla 


nem  ojus  raandncans  et  enmdem  sanguinem  ejus 
bibens.  .Nam  cum  ibi  sacerdos  ofticium  suiim  exer- 
cet  sicul  illi  constilutum  est,  sacralissimis  verbis 
me  invocans,  tunc  in  eadem  poteslate  ibi  adsura 
qua  et  ibi  aderam,  ubi  Unigenitus  meus  sine  schi- 
smate  uliins  conlagionis  incarnatus  e.st.  Unde  et  cor- 
pus  ejus  purissimum  el  suavissimum  in  omni  sancM- 
tate  fnit:  ita  quod  nunc  carnem  et  sanguinem  ip.^iiis 
tideliter  suscipientes,  tanta  dulcedine  viviticentur, 
quod  nullum  de^pectum  abjeclionis  patianlur,  sicut 
et  in  Cantico  canlicorum  scriptum  est:  Quis  mihidet 
tejralremmeum swjenlc.m.  ubera  malris  mcse,  utinve- 
niam  te  foris,  el  deosculcr  lc  et  jam  me  ncmo  despiciatt 
iCanl.  viii.)  Quid  hoc?  Gemitus  et  devolio  in  Eccle.sia 


529 


SCIVIAS  — LIB.  II,  VISIO  VI. 


•330 


positorum  certissima  tide  dicit:  (Juis  est  ille  qui  mihi 
miserrimo  liomini  iu  asnimnis  posito,  mitissima  obla- 
tione  det  te  sponsiup  Ecclesiai:  cum  te  fratrem  meum 
propter  incarnationem  tuara  nomino,  sugentem 
misericordiam  et  veritatem  quae  sunt  nutrimenta  illa 
quibus  divinitas  homines  nutrit,  quoe  mihi  mater 
in  creatione  mea  est,  scilicet  cum  educatione  ve- 
getationis  vitam  mihi  dans.  Quid  hoc?  Quia  et  nu- 
trimenta  Ecciesiai  plena  est  gratia  tua;  cum  ei  ple- 
nam  ubertatem  iu  sacramento  corporis  et  sanguinis 
tui  tribuis,  qui  panis  vivus  et  fons  aquee  vivee  es. 
Et  hoc  ideo  facis  ut  manifesta  certitudine  iuveniam 
te  foris:  cum  sciiicet  sciens  te  Filiuni  Dei  in  ccelis, 
videam  te  etiam  homiuem  in  terra,  quem  in  divi- 
nitate  mortales  oculi  mei  ceruere  non  valent,  ita 
ut  etiam  inveniam  te  in  pane  et  vino  divini  myste- 
rii:  quod  sacramentum  sine  pondere  deceptionis, 
et  sine  ambiguitate  fallacia;  est ;  ac  deinde  hoc 
modo  deosculer  te:  quoniam  pro  salute  mea  incar- 
uatus  es,  et  quia  eliam  me  participem  corporis  et 
sanguinis  tui  facis,  quatenus  per  hoc  quod  ia  mun- 
dum  propter  me  venisti,  et  quod  temetipsum  mihi 
tradidisti,  jam  niilla  creatura  deinceps  me  despi- 
ciat,  cum  ipsa  vuluntatem  tuam  tibi  subjecta  sem- 
per  sequalur,  et  cum  ego  praeceptis  tuis  rebellis 
existens  tibi  creberrime  contrarius  inveniar. 

Nunc  ergo,  ut  vides,  o  Iiomo,  cum  sacerdos  his 
verbis  qua^  in  Spiritu  sanct.-»  constituta  sunt,  oblato 
sacrificio  ad  altare  me  coiperit  invocare  ;  ameu  tibi 
dico,  quod  in  ardenle  caiore  meo  ibiadsum,  et  pleno 
desiierio  ipsuni  sacramentum  perficio.  Quoniodo? 
Quoniam  in  eflfectu  ejusdem  mysterii  ardentem  cha- 
ritatem  super  eamdem  oblatiouem  expaudo,  videli- 
cet  ab  initio  verborum  sacerdolis  me  invocautis,  et 
hanc  memoriam  facientis,  quod  Filius  meus  in  an- 
gustia  passionis  sua?  panem  et  vinum  benedicens, 
iu  sacramento  corj'oris  et  sanguinis  sui  discipulis 
suis  tradidit;  ut  et  ipsi  idem  pro  salute  populi  fa- 
cerent.  Vere  dico  vobis,  quia  nunquam  invocatio 
ista  super  hujusmodi  oblationem  in  recordatione 
Unigeniti  mei  erit  quin  mysterium  corporis  et  san- 
guinis  ibi  peiliciatur,  quod  carnalis  oculus  quandiu 
cinis  est  videre  non  poterit ;  nisi  in  lide  illud  hu- 
raiii  devotione  perspiciat.  Quomodo?Cum  ales  ovum 
sibi  in  nidum  suum  poni  viderit:  ardenter  super 
illud  volat,  et  calore  suo  illud  fovens  puilum  educit : 
ita  quod  testa  ovi  remanet,  et  quod  pullus  ilie  evo- 
lat.  Quid  hoc?  Ego  Omnipotens,  cum  oblatio  panis 
et  vini  super  altare  nomini  meo  dedicatum  in  me- 
moria  FUii  oblata  fuerit,  eam  mirabiliter  virtute 
et  gloria  mea  illustrans,  in  corpus  et  sanguinem 
Unigeniti  mei  transfundo.  Quomodo?  Ipso  miraculo 
quo  Filius  meus  carnem  ex  virgine  suscepit  :  etiam 
oblatio  haec  in  consecratione  ista  caro  et  sanguis 
ejus  efiicitur.  Sed  panis  et  vini  species  ibi  exterio- 
ribusoculii  visibile  cernitur;  intus  autem  sanctilas 
corporis  et  sanguinis  ejusdem  Filii  mei  invisibiliter 
mauet.  QuomodoV  Cum  Filius  meus  apud  homines 
esset  in  mundo   apud  rae  etiam  erat  in   coeio .   et 


A  nunc  apud  me  maneus  in  coeio  apud  homines  etiam 
maiiet  in  terra,  sed  lioc  spirituale  et  nou  carnale 
est.  Sic  et  ego  Pater  omni  creaturee  adsnm  a  nullu 
abstrahens  me  ;  sed  lu  homo  ab  ea  te  subtrahis; 
ut  cum  in  aquam  vides,  facies  tua  in  ea  quidem 
apparet,  sed  tamen  ita  ut  nullas  vires  tuas  in  illa 
exercere  vales,  sed  cum  te  ab  ea  avertis,  amplius 
in  illa  non  appares.  Ego  autem  in  hujusmodi  muta- 
bilitate  non  appareo  creatura^  sed  adsum  veraci 
ostensione,  nec  ab  ea  potestatem  nieam  subtraho, 
sed  in  ea  fortitudinem  voluntatis  meae  secundum 
qiiod  mihi  placuerit  exerceo.  llnde  etiam  in  sacra- 
mento  corporis  et  saiiguinis  Filii  mei  majestatem 
meam  veraciler  demonstro ;  videlicet  ab  initio  se- 
cretorum  verborum  sacerdotis   donec  ipsum  myste- 

"  rium  a  populo  percipiatur,  miracula  mea  ibi  mira- 
biliter  exercens. 

Sed  et  hoc  sacerdotale  oflicium,  a  prima  hora 
diei  usque  ad  nonam  horam  a  Qdelibus  exerceri 
potest,  secundum  quod  necessitas  temporis  in  mo- 
ribus  hominum  invenerit,  quoniam  et  Adam  in 
mane  surgens  ad  horam  nonam  seductus  est,  ct 
quia  etiam  passio  Filii  mei  in  crepusculo  diei  in- 
choata,  ad  horam  nonam  consummata  dignoscitur: 
ita  quod  in  cruce  moriens  exspiravit,  et  morte  sua 
mortem  viriliter  superavit.  Ubi  et  Ecclesia  Unige- 
nito  meo  as.sistens,  dotem  suam  ibi  suscepit ;  quod 
et  nunc  a  liliis  ejusdem  EcclesitP  celebrandum  est. 
Hoc  autem   ofticium    a  sacerdotibus  in    sacriQcio  io 

P  jejunio  ventris  et  non  in  repletione  ejus  celebran- 
dum  est,  ne  coagulatio  escarum  spirituale  deside-^ 
rium  evacuet;  quoniam  prius  etiam  sumi  debet  spi- 
ritualis  epulatio,  et  postea  carnalis  retectio ;  et 
quia  etiam  spiritus  honoraudus  est,  et  caro  refo- 
cillanda.  Nam  hoc  sacramentum  spirituali  desiderio 
et  non  carnali  cupiditatc  accipiendum  est:  et  ideo 
in  jejunio,  et  nou  super  epulis  percipi  debet,  nisi 
in  necessitate  illa,  si  homo  in  hac  opinione  posi- 
tus  est,  quod  de  mundo  transiturus  sit.  Sed  Fiiius 
meus  circa  tinem  diei  corpus  et  sanguinem  suum 
discipulis  suis  dedit;  quoniam  eis  verum  mane  vitoe 
attulit.  Etquia  etiam  in  consummatione  saeculi  morlc 
iu  hominibus  temporaliter  transeunte,  electi sicut  sol 
in  regno   meo  fulgp.bunt   [Matth.  xui).  Et  hoc  modo 

D  ipse  Unigenitus  meus  resurrectione  sua  demonslra- 
vit  animas  justorum  ab  inferno  se  abstrahere,  et  ge- 
nus  humanum  in  restaurationem  ajterna?  vitae  se 
reducere,  quam  reprobi  angeli  perdiderunt  mortem, 
nuilo  alio  eis  suggerente,  appetentes,  ita  quod  a 
nullo  alio  insidiatore  quam  a  seipsis  seducti  sunt; 
cum  nec  giistum  peccati  in  seipsis  haberet,  velut 
homo  in  fragilitate  corporis  sui  habet.  Unde  et  ho- 
mo  quando  ab  insidiante  seductus  est  Iragilitatem 
corporis  habens,  a  sublevante  etiam  ad  vitam  re- 
ductus  est,  et  diabolus  corporalem  gravedinem  non 
habeus  in  perversitate  sua  relictus  est.  Sed  et  ho- 
mini  vera  et  salubris  refectio  in  perceptione  corpo- 
ris  et  saaguinis  Filii  mei  data  est,  ut  per  hoc  saera- 
mentum    invisibiliter    in     anima    refocillatas    sur- 


331 


S.  llllJ)Kr.AKIHS 


'oS-1 


gal,  et  iuvisibili  adversario  suo  virililer  resistat. 
Qui  auteiu  idem  sacramenliim  in  n»;ijuri  aut  mi- 
nori  (luaulitate  percipiunt,  sic  iiitelligaiit;  quirj  et 
illc  qui  plus  et  ille  qui  minus  accipit  unam  eamdeni- 
que  vim  percipiunt  quoniam  hoc  sacramentuni 
non  in  quantitate.  sed  in  «nnctitate  est,  ut  perci- 
pientes  secundum  lidem  ipsornm  salvat.  iit  de 
tnanna  sic  scriptum  est:  Feceruntque  ita  filii  Isiael. 
et  collegerunl,  alius  plits  alius  ?ninuSy  pf  mpnsisnvt 
ad  mensuram  fjomor.  .Vcc  qul  plus  colhrjerat  habuit 
amplius:  ncc  qui  minus  paraverat  rvpcrit  mimis. 
sed  singuli  juxta  id  quod  edere  potcrant,  congrega- 
verunt  [Exod.  xvi).  Quid  hoc?  Supernum  sacramen- 
tum  juxta  id  qiif.d  eis  pra^ceptum  est  attendunt  iilii 
electionis;  qui  Deum  ardenter  videre  desiderant,  el 
colligiint  illud  in  cordibus  suis,  secundum  doclri- 
nam  principalium  magistrorum  suoriim :  et  secun- 
diim  id  quod  al.  ei^  didioerunt  scrutantur  illiid  in 
animabus  suis,  alius  plus  devotionis ;  el  alius  minu? 
intenlionis  in  secreto  cordis  sui  habens.  Unde  el 
cum  aestimatione  sua  metiuntur:  secundura  id  qiiod 
in  animabus  suis  sentiunt,  discernentes  lidem  quam 
in  Deum  habent,  nec  eam  dividentes,  sed  ipsam  in- 
tegram  habentes,  e1  qitanta  et  quali  devotione  cor- 
pus  et  sanguinem  redemptionis  sui  percipiant  con- 
siderantes.  Sed  idem  sacrameutum  non  erit  buic 
sanctius  qui  plus  e.x  eo  perceperit,  nec  illi  con- 
tractius  qei  minus  ex  eo  sumpserit;  sed  secundum 
fidem  ejus  qui  illud  percipit,  ita  et  eum  illumina- 
bit.  Quapropler,  o  homo,  in  maguitudine  perci- 
piendum  non  est;  quia  fortissimus  Deus  tam  in 
paiva,  quam  in  magna  oblalione  hujus  mysterii  est, 
et  ideo  qui  illud  percipiunt,  solum  hoc  attendant. 
quod  trinum  et  unum  Deumlirma  el  integra  fide  in 
corde  suo  Iiabeant.  Et  sic  quisque  fidelis  sincero  et 
recto  corde  seciindum  id  quod  possibilitas  lidei  in 
ipso  exposcit,  vires  animai  sua?  congicgat,  cavens  nc 
altius  aut  profundius  divinilatem  scrutetur  quam 
sensu  aut  cogitatione  sua  capere  potest,  sed  sobrie 
ut  in  Spiritu  sancto  edoctus  est ;  tiraori  Domini 
subjectus  sit,  quoniam  homo  pauper  cinis  est.  Sed 
vos,  o  stulti  hominfs,  nolite  diibitare  an  sacramen- 
tum  istnd  quod  hoc  modo  vobis  deaionstratura  est, 
corpiis  et  sanguis  Filii  mei  sit.  Recordamini  ego 
unde  Adje  carnem  et  sanguinem  creaverit,  videlicet 
de  limo  terrai.  Quid  ergo  vobis  videtur?  An  possi- 
bilius  est  mihi  de  oblatione  ista  facere  carnem  et 
sanguinem  Filii  mei,  an  de  limo  terra;  facere  horai- 
nem?  Sed  vir  semea  de  sanguine  suo  fuudit,  et 
feniina  siiscipit  illud.  Et  quid  tunc  amplius  addunt? 
Nihil  oranino  aut  in  creatione  aut  in  carne  infantuli. 
Quis  ergo  format  hominem  in  carne  et  in  ossibus,  ac 
in  medullis,  et  in  pulchra  facie  ejus,  nisi  ego  Pa- 
ter  oranium?  Sed  pater  ct  mater  non  habenl  illam 
potestatem  facere  aut  creare  infantulum,  nisi  jquod 
tantnm  in  ardente  libidine  sanguinem  suum  excu- 
liunt,  et  postea  nullam  potestatem  iii  ea  formandi 
habent.  Nunquid  videre  poteslis  quomodo  hsec  fiant. 
his  quod   ea  ccrnitis  in  formis  iuis?    Tu  autem,  o 


B 


-V  homo,  dicis:  Ego  non  vid^^o  hanc  oblationem  car- 
nem  esse  et  sanguinem,  ut  hominein  corpiis  et  san- 
guinem  esse  cerno.  .Vd  quod  tibi  respundeo :  Vos 
vidi^lis  Filium  niMim  in  corpore  et  in  sanguine, 
niortalem  in  terra:  (jti';  nunc  immortHlis  in  ca-lo 
est.  ot  ideo  corporalibiis  oculis  oum  modo  videre 
nou  potoslis,  ncc  etiam  quomodo  caro  et  sanguis 
ejus  iii  allari  consecretur;  quod  sacramentiim. 
propier  gloriam  sicerdotis  ibi  non  lit,  sod  proptcr 
gloriam  fnigenili  mei,  qui  hoc  ofliciura  cum  dis- 
cipulis  suis  in  ccena  sua  peregit.  Sod  ut  me  in  clari- 
tate  inea  qiiandiu  mortales  estis  videre  non  valetis: 
sicetiam  noc  carnem  nec  s.mguinom  Filii  moi  car- 
nalihus  oculis  vestris  carnaliter  videtis,  secundum 
quod  ea  quoe  invisibilia  sunt  perspicere  non  pote- 
stis,  sed  secundum  hoc  quod  mortalis  obtutus  ve- 
ster  ea  quara  visibilia  sunt  visibiliter  capcre  valet. 

iloc  autem  sacramenliim  in  triplici  materia  mihi 
olYcrcndum  est.  Qiiomodo?  Inpanc.  et  vino,  et  aqua. 
ob  honorem  Trinilatis.  Unde  si  de  his  tribus  ali- 
quid  dcfuerit;  tunc  ilti  Trinitas  veraciter  non  co- 
litur,  quoniam  iu  vino  intelligitur  Paler,  in  pane 
Filius,  ot  in  aqua  Spirilus  sanclus  ;  ila  qui  vinum 
sine  pane  et  sine  aqua  oliert,  Patrem  colit,  sed  Fi- 
lium  et  Spiritiim  sanctuin  negat;  aut  qui  panem 
sinc  vino  et  sine  aqua  dat,  Filium  habet,  sed  Pa- 
trem  et  Spiritum  sanclum  abjicit;  aiit  qui  aqua  sine 
vino  et  sine  pane  utitur,  Spiriiufn  sauctum  atten- 
dit,   scd  Patrem  et  Filium  recusat;   aut   qui  \iaum 

(^^  et  panem  sine  aqua  dat,  Patrem  et  Filium  habet, 
sed  Spiritum  sanctum  abnuit;  aut  qui  vinum  et 
aqiiam  sine  pane  ollert,  Patrem  et  Spiritum  san- 
cliim  colit,  sed  Filiuni  negat;  aiit  qiii  pane  et  aqua 
sino  vino  utilur,  Filiura  el  Spiritum  sanctum  atten- 
dit,  sed  Patrem  reciisat.  Eigo  iu  hoc  sacramento 
divisio  non  flat ;  quia  et  ego  individuus  raanens,  in 
tribus  personis  unus  Deus  inseparabilis  sura,  sicut 
ot  cogitatio,  voluntas  et  opiis  in  uno  homine  sunt; 
siiie  quibus  homo  nou  est.  Quod  si  in  isto  sacrifi- 
cio  defectus  fuerit,  ita  quod  ibi  aut  panis,  aut  vi- 
num  aut  aqua  nogligitur,  vere  tunc  ille  ex  cujus 
negligentia  hoc  evenit.  gravi  vindictai  subjacebit. . 
Nam  si  hoc  scienter  per  negligentiam  teporis,  seu 
intidelitor    per  dubielatem    increduliiatis  actum  est, 

D  illum  qui  huic  reatui  subjacet  ab  oculis  meis  eji- 
ciara,  nisi  ipse  gravi  pouiilentia  ad  se  reversus, 
se  ipsum  pro  hoc  graviter  po?nitendo  puniat;  vel  si 
hoc  ignoranter  per  negligentiam  oblivionis  evenit, 
tunc  ille  qui  in  hoc  reus  est,  de  hac  culpa  sua  in 
corroctione  poinitontito  milii  rfsponsurus  esi;  quo- 
niam  acute  non  prospexit  si  haec  omnia  adessent 
qua"  ad  sacrificium  meum  pertinebant.  Cum  enim 
Filius  meus  in  cruce  pependit,  ibi  nihil  salvalionis 
defuit,  quia  per  eflusum  sanguinem  suum  salvatio- 
nem  animarum  hominibus  attulit,  unde  nec  in  hoc 
mvsterio  quidquam  deesse  debet.  Nam  sacraraentum 
ii.oc,  sacratissima  sanctiticaiio  in  omni  sanctitate 
«isl,  et  propterea  caro  ista  et  sangiiis  iste  omni  fide 
et  devotione  accipiendus  est. 


,)0O 


SClVIAb.— LIH.  II,  VISIO  VI. 


u34 


(Juicutique   hanc     sacratissiinam   caraem  accipit, 

ct  sauguinem  ejusdem  mysterii  sumere  uon    recu- 

set,    quoniam   Filius  meus  supra    omnia   cst    mun- 

dus,   et  speculiim   in  virtiitibus,  ac  ideo    nobilissi- 

mus  sanguis   ejus  est  accipiendus,   nisi   pia.'  simpli- 

citale   accipientis    sacerdos    timeat  periciilum  etlu- 

sionis,   et  tunc  illo  accepturo    liat    secundum   sim- 

plicitatem  infantium,  quibus  esca  panis    conceditur. 

et    potus    vini   denegatur,   ita    et    isti    ho_'C    sacro- 

sancta  caro  tribuatur:    et  Uuens  sanguis   subtraha- 

tur,  ne  majus  periculum  inde  oriatur,  et  quia  etiam 

illa    sacrosancta  caro  sanguini  suo    et  sanguis   ille 

carni  su«  in    una  sanciilate  conjunctus  est.  Quod 

si    homo    ille    hujus    discretionis   est,    quod    possit 

mvi^terium  custodire,  tunc    cum   ei    illasancta  caro 

ad  comedendum   datur,    tunc    et    sanguis   ejusdim 

carnis  ipsi  ad    potandum    datur.    Sacerdos    autem 

qui  hoc  sacr.imentimi    celebrat,    diligenler    iis    iu- 

dumentis   quibus  antiqui   Patres    edocti    per  Spiri- 

tum  sanctum  ad   idem   oflicium  indni  oonstituerunt, 

vestitus    sit,   et  accuratissime   verba    illa  qno?    Spi- 

ritus    sanctiis    eisdem    Patribus    ad     celebrationem 

hujus   mysterii    inspiravit  altendat:  sollicite  cavens 

ne   quidquam    in    eis    omittat,    devotissime    etiam 

inspiciens,  ne  exemplum    hoc  tran^^cendat,  uhi  Fitius 

rneus  panem    el  caliccm  accepit,   et    discipulis  suis 

ad   manducmdum  et  ad   bibend   m    dedit.   Sed  qiii 

in  indumentis  aut   in  verbis  ad  hoc  ofticium   p^r- 

tinentibus  quidquam    per    negligentiam  obiivionis 

ignoranter  deliquerit,  gravi   et    salubri    poenitentia 

corripiendus    est.     Attamen     mispricordiam    meam 

quserens  invcniet,   quia  transgressionem    ibiam  non 

in  voluulate   aut   in   malitia  cordis   sui   per]ietravit. 

Qui    vero    id    scienter    aut    per     indevotionem   vo- 

luntatis  suse,   aut   per  nequitiam   cordis  sui  in  eis- 

dem  sacramentis   transgressus  fuerit,  huic   offensus 

dicam  :   Serve    nequam.    cur    non    eras    sacerdotali 

veste  recte  indutus,   ut  in  Spiritu  sancto  tibi  insti- 

tuerunt   antiqui   majores    magistri  tui,  in  significa- 

tione    spirilualis  ofticii  ut  mihi  semper  ministrant 

angeli  mei?   Et  cur  etiam  negle.xisti   modum   ver- 

borum  illorum    qua?  tibi  in  Spiritu  saticto  tradidc- 

runt   iidem  Palres  tui  in  consecratione  corporis  et 

sanguinis   Filii   mei,   ad  salutem  et  gloriam  generis 

humani?  Unde   qui  in  hoc  reatu  culpabilis  est,  inde 

mihi  responsurus  est,  si  nou  gravi   afflictione  poe- 

nitendo  seipsiim  punierit.   Sed  sacerdos  qui  epiilas 

istas  ad  altare   meiim   oifert,  inde  jejunus  his  epu- 

lis  non    recedat,    sed    refectionem    anima;  suse    in 

corpore  et    in  sanguine  F^ilii    mei    percipiat.   Quod 

si  novit    gravioribus    oneribus    se    gravatum  et  bis 

epulis  indignum,  tunc  non  praesumat   ad    mensam 

meam    accedere,     nec    illotus    a  felore    criminum 

suorum  Filium  meum  tangere,   ut  illi    et  mensam 

et  gloriam     nativitatis     suse   contaminaverunt,    qui 

caput  lucentis  lucernee  crudeliter  absciderunt.  Qua- 

propter    et  iste    qui    ita    contaminatus    est,    vane- 

tatem    pestis    sua;    summo    sacerdoti,  scilicet  Filio 

mco    ostendat.  et  etiam   coram  alio  mortali  sacer- 


A  dote  se  accuset,  qui  sibi  remedium  consolationis 
cum  pcenitentia  demonstret,  et  sic  demum  ad  olti- 
bium  suum  purifacliis  accedat. 

Sed  ego  Pater  omnium,  secretam  dispositioiieui 
sacratissimi  colloquii  per  quod  me  sacerdos  ad  al- 
tare  invocare  debet;  iu  multis  et  in  magnis  ser- 
•menibus  esse  nolo,  sed  in  recta  ordinationc  prio- 
rum  magistrorum,  quos  donum  sancti  Spiritus  in 
rccta  admoiiitionc  me  iuvocarc  edocuit,  et  hoc  in 
multiplicitate  stulta^  sapientiae  esse  non  debet,  sed 
in  simplicitate  cordis  ;  quia  in  multiloq-iio  non  dc- 
lector,  sed  in  puritatc  cordis  illorum,  qui  me  de- 
voie  qucerunt,  et  qui  me  in  ardore  charitatis  be- 
nigne  amplectuntur.  Alias  enim  electis  meiscum  me 

T,  quairunt  gratiam  meam  secundum  vicissitudinem 
donorum  Spiritus  sancti  impendo;  in  hoc  autem 
sacramenlo  me  totum  ipsis  ostendo,  quoniam  Fi- 
lius  meus  in  rae  et  ego  in  ipso,  et  Spiritus  sanctus 
in  uobis  ot  nos  in  ipso  et  unum  in  divinitate  su- 
mus,  sicut  et  corpus  et  alia  et  vires  illius  unus 
vivens  homo  est.  Unde  qui  ad  hoc  sacramentum 
accedit,  caveat  ne  ila  veniat  ut  gloriam  Divinitatis 
otlendere  pnssit.  Sed  tu ;  o  homo,  dum  ca^teri  ho- 
mines  ad  percipiendum  ipsum  sacramentum  ad  sa- 
cerdotem  accedunt,  qiiinque  modos  in  eis  consi- 
deras,  quia  illi  qui  perceptionem  divini  mysterii  a 
sacerdote  suo  accipere  desideraiit,  quiuque  sensus 
corporis  sui  a  fsei^e  peccaiorura  suorum  emuudet, 
et  eos  a  subripiente  immiiuditia,    digne  et  laudabi- 

C  Uter  custodiat,  ut  tanto  salubrius  idem  perci- 
piant.  Qiiapropter  etiam  ex  iis  qui  ad  ipsum  sa- 
cramentum  iit  vides  accedunt,  alii  in  corpore  lu- 
cidi  et  in  anima  ignei  sunt,  quoniara  ipsi  clarita- 
tem  lidei  ad  ipsum  sacramentum  habentes,  non 
dubitant  quin  verum  corpus  et  verus  sanguis  Filii 
mei  sit,  et  ideo  dum  illud  hac  tide  percipiunt  ia 
carne  sua  vegetantur  et  sanctiiicantur,  ita  ut  per 
hoc  mysteriiim  sanclificati,  post  resurrectionem  in 
eodem  corpi>re  suo  appareant  in  coelo,  atqiie  iu 
anima  sua  igneo  dono  Spiritus  sancd  transfundun- 
lur  et  accenduntur ;  quateniis  hac  illustratione 
perfusi,  terrena  respuant  et  coeiestia  desiderent. 
Qiiomodo?  Quia  ut  a  vento  ignis  incendium  ex- 
citatur,  sic  et  isti  per  sacramentum  hoc  ut  in  su- 
perno  amore  ardeant,  imbuuntur.  Sed  alii  in  cor- 
pore  pallidi  et  in  anima  tenebrosi  videntur,  quia 
tepidi  in  tide,  iirmam  lidem  ad  idem  sacramentum 
non  habent,  sed  diiri  sunt  sapientiam  intelligcre, 
veluti  puer  cujus  opera  in  stultitia  sunt.  Nam  fo- 
ris  in  auditu  auris  audiunt,  et  in  tarditate  cor- 
dis  sui  ea  quae  ipsis  de  ipso  sacramento  dicuntur 
nou  sapiunt,  ita  quod  illa  libenter  in  fide  perfecte 
comprehenderent,  sed  tamen  prse  dubietate  qua; 
in  ipsis  est  non  possuut  intueri,  quanta  sanctitas 
in  illo  sit.  Unde  et  in  interiori  homine  tenebris 
circumdati  sunt,  quoniam  menlem  suam  sursum 
ad  perfectionem  illam  elevare  non  valent,  quia  in 
peccatis  concepti,  prae  pendeie  corporalis  fragili- 
talis     ad     perfeclionem      credulilatis    illius    gravps 


D 


S.   111LI)EI.AKL)IS 


;ii{t> 


sunt,    ^pintui  tainen    plus    coiiseiilierites    ila  quod  A  si  digria    pajuiteutid    seipsos   ab   liac    iiequitia  sua 
tldooj   iibenter    intelligerent   si     pra'   tepore  cordis      lavare  sluduerint. 


sui  pussent.  Qui  enim  majoribus  oueribus  pecca- 
tortim  in  operibus  suis  nondiim  sunt  gravati,  hos 
quaiuvis  vcluti  invitus  spirilui  coiistMitiro  oportef. 
quoniam  anima  ina.joreiu  pote^tateni  adhuc  ha- 
bens,  qiiia  iioiuluin  in  peccatis  interempta  est,  coi- 
pus  voluntati  sutt-  subjicit.  Nam  hioo  sunt  certa- 
mina  qiue  sunt  inter  corpiHt't  aninmii  ;  qnia  ani- 
ma  corpori  vnlt  doiniuari,  quoniain  ipsi  contrarium 
est  quod  caro  in  concupiscentia  sua  habet  quod 
peccatnm  est,  el  corpus  dedignatur  justitiara  qua>  in 
desiderio  anim.i'  est  quia  ip?a  vitam  (liligit.  Quid 
hoc?  Quod  mortuum  est,  mortuum  appetit,  et  quod 
vivit,  vivens  diligit.   Quomodo  ?  Caro   amat  pecca 


Sed  o.\  his  omnibus  dum  quidam  eadem  sacramcn- 
ta  percipiunt,  alii  vcliit  igneo  splendore  perfunduut, 
alii  vero  obscura  nubo  obtenebrantur,  quia  dum 
credentes  ad  mysterium  corporis  et  sanguiuis  Kilii 
mei  accedere  satagunt,  tunc  ii  qni  illud  devota 
mente  el  pura  tide  in  bonis  operibus  lulgentes  per- 
cipiunt.  dono  Spiritus  sancti  tnin  ad  salulem  cur- 
poris  quam  animae  sua;  illustrantur,  et  illi  qni  il- 
liid  contrario  corde  et  vacillante  ariiino  in  perver- 
sis  aclibus  torpeutes  suinunt,  obscuritatem  pra*- 
sumptiva;  infelicitatis  ad  deliiinputum  sui,  et 
oxterius  et  interius  sibi  ipsis  inducunt,  quoniam 
hHic    sanctitati  illoti    lemere    se    conjuugere    pra>- 


tuin,    et  auima  diligit  juslitiam,  et  in  hoc   sibi  ad-  "  sumpserunt.  Nam    homo  qui    tam  rebeilis  et  conlu- 


versantur,  et  raro  sibi  consentiunt.  Sed  ut  puer 
jine  labore  et  sine  intellectu  seusus  sui  i>ascilur 
et  saturatur:  ita  ct  isti  homines  hoc  sacramento 
quasi  per  ignorantiam  viviticantur,  quoniam  illud 
nec  per  infantiam  nec  per  contumaciam  dedi- 
gnantur;  sed  tantum  siraplici  animo  nmplectun- 
tur. 

Quidam  vero  in  corpore  hirsuti  in  anima  multa 
inimunditia  humana;  pollutifmis  perfusi  sordenl, 
quouiam  isti  in  carne  sua  turpes  et  impudici  sine 
pudore  e.xistentes,  et  ia^ce  vitiorum  se  poliuentes; 
ut  porcus  luto  se  involvit,  hoc  modo  animara  .«uara 
diversa  sorde  peccatorura  humanie   contagionis  in- 


max  est  quod  non  timet  se  polhiere,  aut  simplici 
forniculione  in  visceribus  propiii  corporis  sui  tactu 
et  deiectatione,  aut  se  conlaminare  duplici  for- 
nicationc  educens  semen  suum  cum  viro  aut  cum 
rauliere.  aut  se  discerf  ere  ira,  odio  et  invidia  cum 
caiteris  hominibus,  aut  se  crueutare  homicidio  in 
*ibi  occursantibus,  et  ita  illotus  et  incorrectus  te- 
mere  prffisum-t  accedere  ad  corpus  et  sanguinem 
Kilii  mei  sino  purgatione  confes.siunis,  el  siue  poe- 
nitentia  correclionis,  ille  scienter  et  intelligenter 
judicialem  ignem  culpa  sua  ingrediiur.  Quomodo? 
I)c  hac  prsesiimptione  et  peccato  suo  ut  aurum 
in  fornace  exdimiuabitur,  ita  qiiod  nullus  pnlvis    hu- 


ticiendo   contarainant.    Et    cum    ipsi    in    his  vitiis  p  jus  praisumptionis  in    eo    relinqnelur,  qua   pollutus 


sordentes  ad  saciamentum  coi'poris  et  sanguinis 
Filii  mei  ita  illoti  accedere  non  verentur,  gravi 
examinatione  pro  hac  pra-sumptiono  sua  omiindandi 
-unt.  In  qua  tamen  purgatione  misericordiara 
moam  ois  non  donego,  quia  in  racntibus  eoruni 
dignam  pcenitentiara  assiirgere  praivideo.  Alii 
autem  in  corpore  acutissimis  spinis  septi  sunt,  ct 
in  anima  leprosi  apparent;  quia  in  corde  suo  ira, 
odio  et  invidia  circumdati,  lenitatem,  dulcedinem, 
et  charitatem  his  spinis  iniquitatis  a  se  expellunt, 
uiide  ita  raala  appetentes,  et  bona  deserentes,  at- 
que  in  irrisione  cifiteros  honiines  contumeiia  af- 
licienles,  animam  suam  velut  pessimis  ulceribus 
immundani    reddunt.  Qui    cura  hoc  modo    ad   divi- 


ot  incorrectus  ad  communiunem  innucontis  Agni  ac- 
cessit.  Qui  enim  ita  illotus  ut  dictura  est  ad 
sanctificationom  corporis  et  sanguinis  Filii  mei 
accesserit,  et  ita  sacramentum  illud  sumpserit, 
ad  .judicium  sibi  hoc  sumit.  Quomodu?  Sicut  Pau- 
lus  amantissiraus  raeus  dicit:  I/a  quicunque  man- 
ducaverii  panem  vel  biberit  calicem  Domini  indigne, 
reus  ei'it  corporis  et  sanguinis  Domini.  Probet  au- 
tem  se  ipsum  homo,  et  sic  de  pane  illo  edat  et  de 
calice  bibat.  Qui  enim  manducat  et  bH)it  indigne 
judicium  sibi  manducat  et  bibit,  non  dijudicans 
corpus  Domini.  Ideo  inler  vos  mulli  infirmi  et  im- 
becilles,  et  dormiunt  multi  [I  Cur.  xi).  Quid  hoc? 
Vere    dico   vobis:    Qui   comederit  panem    vita>,  vel 


iium  mysterium  accedunt,   seipsos   graviter   la;dunt,  D  qui   sumpserit  poculum  salutis     quod    sacramentum 


sed  tamen  oculos  meos  ad  eos  converto,  cum  se 
in  amaritudine  punienies,  gratiam  meam  pceniten- 
do  postmodum  requirunt.  Quidam  vero  in  corpore 
sanguinei  et  in  anima  veliit  putridum  cadaver  fe- 
tidi  videntur ;  quoniam  ipsi  criienta  mann  divisio- 
nera  in  hominibus  facientes,  animam  suam  quasi 
putrescente  tabe  crudelissiraaj  perversitatis,  feti- 
dam  reddunt,  quia  limorem  meum  non  inspicien- 
tes,  hoc  quod  in  homine  constitui  sua  crudolifate 
destituont.  Inde,  si  ipsi  hac  contaminatione  coinqui- 
nati  corpus  et  sanguinem  Filii  raei  pei'cipere  non 
timent,  seipsos  gravi  laRsione  dejiciunt,  qiioniam  ila 
illoti  sacrameutuni  hoc  cuntiugeie  praisiimunt,  sed 
♦amen  fons  ■'aJvationis  eo-  postmoduni    pertran.^jibit. 


illius  est  qui  Dominus  cceli  et  terra;  cst,  ita  (quod 
hoc  indigne  tractet  sordens  scilicet  in  peccatis,  in 
hoc  culpam  suam  sentiet.  Quomodo?  Quia  corpus 
et  sanguinera  Domini  siii  id  est  Salvatoris  mundi, 
mordacifor  et  moribunde  accipit,  ciim  pronus  ad 
maliim  et  poilutus  immunditia,  et  oblitus  timoris 
Domini,  ifa  contaminatus  palatium  saiiitiferfE  re- 
deraptionis  aggreditur.  Unde  et  homicidiiim  ibi 
facit.  Quomodo?  Qnoniam  in  mullis  vulneribus 
se  ipsum  confodit,  cum  sine  detersione  et  sine  la- 
vatione  poenitentiae  crimina  sua  celans,  sacramen- 
tum  hoc  tcraere  Iractat.  Qiiapropter  et  ego  illi 
dico:  0  mibcrrime  et  amarissime,  quomodo  au 
ilctbas  iu  lacuui    lautai    miseria-.  Doininum  tuum  iijit 


33' 


SCIVIAS.  —  LIB.  IJ,  VISIO  VI. 


b38 


B 


tere,    quem    semper  desideraut    coelestes   cives  in-  A 
spicere.  Unde    amara   poenitentia   in    corpore   et  in 
aaima  tua  examinaberis:    ita    ut   si    reatum   tuum 
non    correxeris,    post    resurrectionem     monuorum 
correptio  ista  in  te  inveniatur. 

Et  ideo  lideli  inspectione  probet  seipsum  homo 
ille  qui  hic  purgator  sui  esse  voluerit,  et  sic  hac 
devotione  considerationis  suse  de  pane  illo  sancti- 
tatis  accipiat,  et  de  poculo  illo  suavitalis  gustet,  ut 
ita  ad  indeficientem  refectionem  perveniens  esu- 
riem  debilitatis  animaf;  effugiat.  Nam  qui  hoc  sa- 
cramentum  male  tractaverit,  et  a  sorde  iniquitatis 
se  non  purgans  illud  indigne  sumpserit,  judicium 
ultionis  sibi  imponit,  quia  illud  impurg^tus  man- 
ducat  et  bibit;  non  tamen  in  hac  prsesumptione  sua 
leedere  aut  offuscare  mysterium  praivalens,  sed 
seipsum  condemnaus.  Et  quia  in  vitiis  sordentes 
ita  ad  sacramentum  hoc  accedere  praesumitis,  ideo 
sunt  in  vestro  consortio  multi  infirmi,  scilicet  illi 
qui  sanctitate  ista  medicinam  animip  quserere  no- 
lunt,  sed  qui  sibi  ipsis  amarissimam  iniirmitatem 
in  eisdem  sacramentis  imponunt,  quoniam  ea  sibi 
ad  judicium  sumunt.  Et  etiam  mulli  imbecilles,  vi- 
deiicet  illi  qui  in  lege  Dei  ita  debiles  sunt,  quaj 
nullo  modo  inspicere  nolunt,  quis  ille  sit  quem  tam 
indigne  suscipiunt.  Quid  hoc?  Quia  uolunt  couside- 
rare  quomodo  Dominum  suum  tiraeie  et  venerari 
debeant,  aut  quoraodo  amara  poenitentia  carnem 
suam  puniant,  quam  ita  in  vitiis  enutrierunt.  Sed 
quoniam  ita  negligentes  sunt,  idcirco  etiam  iu  q 
oblivione  hujus  negiigentioe  obdormiunt  multi  ue- 
scientes  nec  scire  volentes  quomodo  peccata  sua 
deflere  debeant,  velut  homo  cum  iu  dorrailione 
somni  est,  nescit  nec  inteiligit  quid  vel  quumodo 
in  corpore  suo  sit.  Unde  tu,  homo,  cum  nec  in 
confessionibus,  nec  in  poenitentia  per  te  purgatus, 
corpus  et  sanguinem  Filii  mei  illotus  accipis, 
tunc  in  tremenda  exquisitione  de  hac  prsesump- 
tione  sordis  peccatorum  tuorum  ita  examinabe- 
ris,  ut  et  mustum  de  immunditia  illa  quam  in  se 
habet  purgatur,  cum  eam  in  fervore  suo  ab  se 
ejicit. 

Idem  quoque  sacramentum  tanta  diiigentia  et 
sollicitudine  a  sacerdote  et  a  populo  traclandum  et 
custodiendum  est:  ne  a  quoquam  ita  negligatur,  D 
ut  super  terram  neglectum  projiciatur.  Quia  si  per 
torporem  neglectum  super  terram  ceciderit,  con- 
tumaciam  illam  per  zelum  meum,  aut  in  terra,  aut 
in  homine  ulciscor,  nisi  ipse  homo  pcenitentia  et 
amaris  verberibus  se  puniat;  quoniam  caro  et  san- 
guis  carnem  et  sanguinem  restituere  debet.  Quo- 
modo?  Caro  et  sanguis  hominis  in  homine  luge- 
bunt;  quee  caro  et  sanguis  Filii  mei  negligenter  ab 
homine  tractdla  sunt,  sicut  et  tunc  terra  contre- 
muit,  et  ut  homines  in  timore  concussi  sunt:  cum 
Filius  meus  in  cruce  positus  spiritum  tradidit.  Sed 
si  tu,  o  homo,  in  instabilitate  cordis  tui  in  te  ipso 
dixeris:  Quomodo  oblatio  ista  in  altari  corpus  ei 
sanguis  Filii   mei  efficiatur,  tunc  et  ego  respondebo 


tibi :  Cur  hoc,  o  homo,  interrogas,  et  quare  hfec 
sciscilaris  ?  iNum  htec  a  te  requiro?  Quid  scrutaris 
secreta  mea  de  corpore  et  sanguine  Filii  mei?  Nec 
ista  a  te  requirenda  sunt,  sed  tantum  in  magno  ti- 
more  et  veneratioue  ea  suscipiens,  diligenter  cu- 
stodi,  et  amplius  de  hoc  ntiysterio  noli  hsesitare. 
Nam  me  tam  temere  non  debes  tentare.  Et  quid 
heec  ad  te?  Sed  in  certissima  fide  requiie  mo.  Cum 
enim  totam  tidem  tuam  inspexero,  tunc  non  quairo 
a  te  quid  stt  corpus  et  sanguis  Filii  mei,  vel  quo- 
modo  mysterium  hoc  in  altari  consecr(!tur.  F^t 
quis  qucerit  a  te,  o  homo,  an  in  igne  ardorem  ignis 
non  sentias?  Nullus.  Sic  nec  tu  in  secretis  meis 
temere  require  rae,  ne  inde  Isedaris.  Quod,  si  ea 
cum  devotione  animi  tui  quserere  volueris,  tunc  ea 
in  oratione,  et  lletu  et  jejunio  diligenter  quterere, 
sicut  et  antiqui  Patres  tui  illa  certissirae  qua',sie- 
runt,  et  frequenter  eis  revelata  sunt.  Cumque  illa 
hoc  modo  scrutatus  fueris,  et  inveneris,  tunc  quod 
reliquum  est,  Spiritui  sanclo  relinques.  Sed  qui 
ad  sacramenta  haec  accedunt,  non  per  devia  sed 
per  rectam  viam  veniant;  ne  ab  eis  projecti,  ma- 
gnum  casum  animse  patiantur.  Quomodo?  Nam  pes- 
simus  deceptor,  qui  sine  electione  et  sine  conse- 
cratione  principalis  unctionis  cathedram  pastoralis 
officii  fallaciter  sibi  usurpaverit,  et  uequissimus 
raptor  qui  pastorera  suum  expellens  per  sibyllos 
sibi  consentientium  cathedram  ejus  violenter  inva- 
serit :  isti  aut  per  seipsos  sua  voluntate  gravi  vin- 
dictai  subjacebunt,  aut  per  zelum  meum  gravem 
sententiam  iude  sustinebunt;  quia  in  pessima  ama- 
ritudine  ipsi  sunt  illum  imitantes,  qui  in  seipso 
maxiraum  honorem  habere  volens,  ab  omni  gloria 
felicitatis  in  mortem  dejectus  est;  et  quia  etiam 
Baal  sequuatur,  quid  sibi  ita  illusit,  quod  se  Deum 
fallaciter  nominans,  in  dissipationem  datus  est. 
Et  si  in  hac  perversitate  mendacii  et  prsEsum- 
ptionis  sua;  sacros  meos  dare  se  simulaverint,  tunc 
illi  qui  ab  eis  hoc  modo  potius  inficiuntur  quam 
deliniantur,  ita  in  conspectu  meo  computantur, 
veluti  ii  a  populo  derisui  habentur  quos  pueri  in 
jocis  et  in  ludis  suis  sibi  jocularias  personas  con- 
stituunt.  Sed  ut  hoc  in  hominibus  vanum  est,  ita 
et  istud  apud  me  ludibrium  est,  quod  hujusmodi 
jnvasores  in  deceptione  sua  se  facere  siraulant. 
Unde,  quia  sedificatio  eorum  prava  esse  probatur, 
stare  non  potest,  quoniam  casura  est.  Et  ideo  si 
in  teraplo  meo  quidquam  in  sacris  ordinibus  sedifi- 
care  visi  sunt,  delendum  est;  quia  justitiam  non 
habens,  frivolum  esse  dignoscitur. 

Ergo  ab  hac  lemeritate  sua  resipiscant;  ne  in 
poenis  consortes  illius  fiant,  qui  dum  plus  qusere- 
ret  quam  deberet,  ab  altitudine  in  profunditatis 
abyssum  missus  est.  Sed  et  ille  laniator,  qui  un- 
ctionem  sacerdotalis  officii  non  habens  per  insaniam 
mentis  suae  ita  furiose  ad  altare  meuja  accedit, 
tanquam  illusor  sim,  aut  joculator,  Iiic  mensam 
nomini  ineo  consecratam  tem_ere  langens,  ;;acram 
videlicet  oblationem  olierre    voleub,  quod  sui  oflicii 


oSl* 


mi.DKl.A|{IH> 


:;*(• 


non  est,  Filiura  mpura  duro  cruciatu  vuluerare  non  A  sensus  lornicationis  excitavit,  et  ideo  carnem  suam 


timet.  Ouomodo?  It  incredulus  sua  incredulitate 
Deu  n  invadit,  tt  ut  voanus  sua  iu^aiiia  ia  igiiem 
currit:  sic  iste  me  Deum  uosciens,  uec  ardentem 
iguem  me  senli<'ns,  timoreni  meum  al^jicit,  nec 
mansueludinem  nicam  diligit;  sed  Fiiium  meum 
vulnerat,  cum  unn  unclis  lahiis  scruioneni  illum 
dilaniat,  qiiem  ipse  Unigenitus  meus  sponsse  suse 
contulit,  cum  ei  corpus  et  sanguineni  suum  iu  do- 
tem  dedit.  Unde  luiic  tam  temere  oura  invadonti 
dicitur:  Ouis  tangit  Filium  nioum  tam  conlwmax  et 
uoD  unctus?Sed  iste  qui  hoc  modo  ad  altare  meum 
accedit,  quoties  Filium  raeum  prrodicto  secreto 
sermone  invocare  priesumit,  toties  eum  vninerare 
contendit;  nou  quod  eum  ita  ullo  dolore  cruciet, 
sed  quia  enm  tam  pra^sumpluoso  tangere  uou  ti- 
met.  Oui.  si  in  hoc  contemptu  sine  fio^nitentia  per- 
manserit,  inter  illos  in  pa;nis  stabit,  qui  Filium 
meum  sme  causa  vulnerarunt.  Oimpt^optcr  ne  htcc 
tormenla  sentiat,  lamentationom  aftliclionis  sibi 
assumat,  ita  tamen  ne  amodo  ad  ministerium  altaris 
mei  accedere  pra?sumal.  Ca^teii  auleui  qui  suh  sa- 
<!erdote  in  servitio  ecclesiaslici  ollicii  niinistrare 
conteudunt,  caveant  ne  sine  modo  justitiee  eidem 
ministerio  appropiare  pra^.sumant.  ne  si  rectitudi- 
nem  iliam  sibi  failaciter  usurpavorint.  tunc  in- 
formes  et  impoiiti  inventi  a  constructiono  ecclesia- 
stictT.  a>dificationis  justo  judicio  ejiciantur.  Voio 
enim  ut    ministri    raei,    sine  dolo  et  sine  sorde  in 


homiiics  constrin^ant  ne  casiltus  niortis  lurpiier 
sulijaceant.  Onoiiii^do?  Onia  Filius  meus  morlom 
superavit,  ol  ipsis  vitain  dedit.  Qui  quouiaiu  in 
integritale  virginalis  pudicitiaj  carnem  assumpsit, 
idcirco  eliam  casti  esso  dobent,  qui  ipsi  famulari 
desidorant  ul  cx  divioo  prtcropto  scriptum  est  : 
Esiote  parati  in  diem  te7'tium,  ei  nc  appropinquetis 
uxoribiw  vesiris  (Exod.  xix).  Quid  hoc?  Qui  Deo 
singularifer  servire  vullis.  estote  cum  voluiitate 
coidis  vesLri  parati  in  diem  serenitatis  illius,  ubi 
sancta  et  inelfabilis  Tiinitas  veraciter  apparens 
mirabilia  sua  in  magno  miraciilo  domonstral.  \it 
ideo,  si  ibi  Deo  digne  appropiare  vullis,  cavetc  ne 
carnali  affectu  vos  conjuiigatis.  carnalibus  copuiis 
videlicet,  ne  sangninem  vestrnra  sanguini  fragi- 
iioris  ff!stimaiionis  commisceatis.  Quod  vos,  o  sa- 
cordotes  et  cseteri  ministri  mei,  qui  sub  spiritiiali 
nomiue  militatis,  cavere  debelis ;  quia  etiara  nec 
apostoli  quos  subsecuti  estis,  se  in  diversa  divide- 
bant,  nec  vobis  tale  exemplum  relinquobant.  Nolo 
euim  ut  duie  cnpula'  scilicet  spiritualis  et  carnalis 
studii  in  sacerdotibus  sint;  quoniam  sacerdos  ju- 
stitiam  Dei  sibi  copuiabit,  ita  ut  uxor  ejus  sit,  cum 
qua  c£eteros  populos  enutriet  et  docebit,  uL  pater 
lilios  suos  educare  et  docere  soiet.  Et  quomodo 
aptum  essct  ut  sacerdos  duas  copulas  in  recta 
mensura  cxerceret :  quse  sibi  in  diversilate  con- 
trarioe  sunt.    Quomodo  ?   Una   carnaiis  et  alia  spiri- 


conspoclu     meo   mundi    appareant.     Quoinodo?    Ut  q  tualis. 


recta  electione  ad  altare  raeuni  acced.int,  et  tunc 
eliam  ibi  sine  immunditia  mihi  assistant.  Quo- 
modo?  Ne  ad  s:/>culareni  copulatiouem  respiciant, 
qnia  spiritoalem  elegerunt.  QuomoHo?  ij\UA  sorvi- 
tutem  meam  adierunt  Sod  si  quis  eorum  ardenti 
libidine  carnis  suaj  utilur,  corpiis  suum  abstinentia 
ct  jejunio  maceret,  atqiie  frigore  se  et  flagpllis  ca- 
stiget.  Qnod  si  tandem  iu  pollutionem  mulioris  labi- 
tor,  tunc  contaminationem  iliam  veiut  ardentem 
iguem  et  mortiferum  venenum  fugiat  ,  atqiie  amara 
pccnitentia  viilnera  sua  detergat;  qnouiam  volo  ut 
mihi  in  castilato  serviatur.  Qiiomodo  ?  Quia  et  Fi- 
lius  nieus  caslissimiis  erat,  qui  el  hos  omnes  ec- 
clesiasticos  ordines  in  se  ipso  demoustrabat.  Quo- 
modo?  Videlicet  obsequendo,  prec^tniio  et  offe- 
rendo.  Quomodo?  Quoniam  et  circumcisio  eum  suo 
obsequio  teligit,  et  prophetia  eum  siio  ciamore  de- 
monstravit,  ac  ipse  per  se  ipsum  hominibus  prtedi- 
cavit,  et  tnndem  vivum  sacrificiiim  in  ara  crueis  sc 
obtulit.  Etquia  ipse  se  ipsum  in  castitate  holocau- 
stum  dedit,  sic  et  iili  castitatem  ejus  imitcnlur  qiii 
ei  ad  aitare  holocaustum  otferre  conantur ;  qui 
tamen  non  soliim  castitatem  in  aiiis  tenebunt,  sed 
et  in  se  ipsis  eam  consorvabiint.  Qiiomodo?  Ut  sa- 
cerdos  a  contagione  mulieris  se  cuslodire  debel:  sic 
etiam  a  «eipso  se  conlineat,  scilicet  cavens  ne  tactu 
munuum  soarum  polliitionem  de  sc  educat,  ita  ne 
strepilus  libidinis  in  ipso  {erumnose  tumultuet.  Nara 
crimen     Adre.  bominibus  mortcm   inferens,  in    ipsis 


Et  cum  sacerdos  pastor  ct  pater  iliorum  homi- 
num  sit  qui  carnale  conjugium  habent,  si  tunc  ipse 
.'oquali  modo  possideret,  qois  tunc  ipsius  sacerdos 
essc  doberel?  Nullum  aliuin  sacfrdotem  haliore 
posset  qui  ipsi  praeesset.  quam  diaboiiim  qui  sa- 
cerdos  illius  esse  deberet,  qiioniam  el  eum  vene- 
num  sub  melle  abscondentom  imitatiis  fiiisset. 
Qiiomodo?  Quoniam  ut  diabolus  maiura  sub  bono 
aliscondit,  ita  etiam  hujusmodi  sacerdotos  qui  lur- 
pitudinem  suam  magis  sequuutur  quam  castitatem 
diligant,  carnalem  copuiationem  sub  spirituali  con- 
jugio,  qiiasi  venenum  sub  melle  celare  nituniur. 
Scd  quia  Fiiius  mous  totus  in  castitato  est :  ideo 
etiara  et  hi  castitatem  amare  debent,  qui  corpus 
D  et  sanguinem  ejiis  in  aitari  tangunt ;  qnemHdmodum 
scripturn  esl  :  Sacerdos,  et  scorliim  ei  vile  prosli- 
bn,lum  non  ducei  uxoreni,  nec  enm  qtm  repudinta 
est  a  marito,  quia  consecratus  est  Deo  suo,  el  panes 
proposifionis  offert  (Lev.  xxi).  Qiid  hoc?  Ille  qui  ad 
hoc  positus  est,  ut  sacrificiiim  Deo  offerat,  injusti- 
tiam  diaboli  qui  in  omni  spurcitia  totiiis  iuiquitatis 
communis  auctor  est  non  diligat,  nec  etiam  sensus 
suos  ita  viliter  dejiciat,  ut  ciim  jugum  meum  ferre 
vult,  voluntatem  carnis  su;e  contra  justitiam  Dei 
el  contra  exempla  antiquorum  sanctorum  turpiter 
ampiectendo  sequatur,  ne  ita  immunditiam  illara 
qua;  repudiata  est  ub  eisdem  antiqnis  Patribus  suis 
(ciim  eam  de  fiatu  antiqui  serpontis  esse  cogno- 
sccrentl  in  rontumciiosis  actibus  pcrfioiat.  Has  crgo 


SCIVIAS.  -  Lll!.  11,   VISIO   VI. 


34-2 


soides  ipse    deserens,  amator  justitiae   Dei  sit;  qiio- 
niam  in  sanctitnte  consecratus   Deo  suo  est,   viddi- 
cet  a    carnalibus   concupiscentiis    in    operil)Us    na- 
scentiimi  tiliurimi   abstractus.    IJnde    ita    sobrius  et 
inipoilutus   existens,   panera   illum    qui     pro    salute 
hominum    in  mensa    consecrationis  ponitur,  oiFerre 
potest.  Quid  hoc?  Scilicet  quia  sacriticium  illud  quod 
est  vita  viventium,   et    refcclio    animarura,   specu- 
lumque  omniiira  virtuium,   qua".    per  sanclam  inno- 
centiam  in  forraa  castitatis  perspicnaj  sunt,  ab  orani 
sorde    mundissimum    est.    Quapropter  et    illi   qui 
idem  sacrilicium    oblaturi  snnt,   sine  spurcitia   pol- 
lutionum   essc    debent,    se     etiam    continentes    ab 
epulatione  et  ebrietate,  a  joco,   a  risu,  atque  a  levi- 
bus  et  incompositis  moribus;  sed  sint  in  reverentia 
illa,  ut  successoribus  antiquorum  patrum  de  quibus 
plantati  sunt    convenit,  et  in  dignitate  illa    ut    ho- 
norabiles   patronos    decet.     Et  etiam   ita  vivant   ne 
sint  dnplices    in   duabus  personis,   id   est   uc    simul 
in  sfeculari   et  in  spiriluali  via  ambulent,  quia  dif- 
ficile  est  duobus  dominis  simul  famulari,    ut    etiam 
Filius    meus    in    Evangelio   testatur    dicens:    Nemo 
pofest   duobus    dominis   scrvire  (Maith.   vi).    Qiiid 
hoc?   Nullus  qui    murtalem     tunicam   indntus    est, 
valet  prse   teneritudine  sensus    et  corporis  sui   duo- 
bus  doniinis    pariter  et    sequali    obsequio    servitium 
exhibere.    Quid   hoc?   Quia    non  potest  doraino  re- 
ctitudinis    et    dumino     injustitise     simul    famulari. 
Quare?  Quoniam  rectitudo  justitiam    abjicit,  et   in- 
justitia  rectitudinem  irapugnat.  Sic  etiam   sacerdos 
non  potest  simul  et  pari  devotione  habere  ancillara 
et  dominara,  videlicetcarnalem  copulam  et  spirituale 
consortium;    quia    haec    duo   in     perfectione    simul 
esse    non   valent.  Quoniam    illud  qiiod   carnalf^  «^st, 
impugnat  hoc  quod  spirituale  est,  et  spirituale    de- 
primit    illud    quod     carnale    est.    Quod    et    Paulus 
amicus  meus    cognoscens,   illud   ita   esse  voluntate 
raea  demonstrat,  cum  dicit:  Oportet  ergo  episcopxun 
irreprehensibilem  esse,  unius  uxoris  virum  (/  Ttm. 
\i\).  Quid    hoc?  Necesse  est    ut  ille  qui    caeteris  ho- 
rainibus  in  officio  spiritualis  magisterii  preeeminet, 
ita  vitam  snam  constituat,  ne  scandalum    ofiensio- 
nis  et  reprehensionis  in  eo    inveniatur.  Quomodo? 
Quia   sacerdos    duas    personas    habere    uon    debet, 
ita  ut  simul  maritus  carnalis  uxoris   et    vir  spiri- 
tualis    conjugis   sit;    sed    unius  uxoris  vir,  scilicet 
Ecclesiff-  in  sanctitate  erit,   qua>   unica  in  Filio  meo 
est,    quoniam    una   Ecclesia    in  ipso   surrexit.    Sed 
hsec  quamvis  una  sit,  tamen  plurimos   maritos  ha- 
bet;  quia  cum   sacerdotibus  Filii  mei  qiii    qiiotidie 
in  ofFicio  ipsius  sunt  nuptias  peragit;    virgo  tamen 
in    integritate     sua    pfrmanens,    quoniam    in   ipsa 
tides    incorrupta    est.    Quapropter  et  idem    Paulus 
vas   meum  nou  dixit  ut  hiec  uxor   unius  mariti  es- 
set,  quia  sacerdotibus   illis  qui  usqiie    ad    novissi- 
mum  diera  in  eodem  Unigenito  raeo  suigent  coa- 
juncla  esl,  usquedum  etiam  nuplia;  illee  veniant,  qup;, 
nunquam    ulla    mortalitalis    instabiliiate    deliciantj 


B 


.V  sed  et  illi  qiii  sub  sacerdotibus  in  servitio  al- 
taris  mei  proxime  ministrant,  ejusdem  iixoris  ma- 
riti  simt,  queraadraodum  idem  Pauius  lidelem  do- 
ctrinarn  homiriibus  per  rae  pro^bens  locutiis  est, 
dicens:  Diaconi  sint  unius  uxoris  viri,  qui  filiis  suis 
bene  prsesint,  et  suis  domibus  [ibid.).  Quid  lioc? 
Isti  qui  sui  juvaininis  obsequio  sacerdotibus  as- 
sistunt,  sint  unius  uxoris  fideli  conjunctione  ina- 
riti.  El.  qu;e  est  uxor  illa?  Videlicet  caslissima 
sponsa  quffi  nulla  corriiptione  Itedi  potest,  iit  mu- 
lier  illa  corrumpitur  quaj  virginitat.s  florem  etia- 
nocentiam  suam  perdit  qiiam  in  initio  desponsa- 
tionis  su.-p  habet,  ciira  adhuc  cum  sponso  siio  in- 
corrupta  manet.  Uiide  et  isti  desponsatoves  cum 
hac  uxore  justitia-  tam  fideliter  conversentiir,  ut 
et  iis  qui  adjutorio  eoruni  in  spiritu  et  aqua  lege- 
nerati  sunt,  bona  exempla  virtutum  pra^beant,  ut 
et  etiam  officio  suo  quod  ad  muniraen  ecclesiasli- 
caj  mausiouis  pertiuet,  fideli  sollicitudine  iusudent. 
quemadmodum  sgecularis  homo  fiiiis  suis  et  domiii 
suai  oranem  devotionem  procurationis  suae  intendit. 
Sponsara  enim  istam  ostendit  Paulus  amicus  meus 
sacerdotibus  el  ceeleris  ministris  altaris  raei, 
quatenus  illam  sihi  in  uxorem  eligerent,  et  carna- 
lera  conjugem  non  appeterent.  Nam  nec  idem  Pau- 
lus,  uec  cajteri  discipuli  lilii  mei,  nec  reliqui  Patres 
scilicet  eorum  seqiiaces  hoc  exempiura  per  semet- 
ipsos  illis  dabant,  ut  carnalem  conjugem  accine- 
rent,  et  illam  desererent  quam   sibi  prius  in  spiri- 

C  tualem  uxorem  elegerant.  Sacerdos  enim  qiii  tam 
contumax  in  peccato  est  ut  raulierem  secundum  vo- 
luulatem  carnis  sua;  illicite  accipiat,  adulterium 
perpetrat;  quoniam  rcclam  uxorem  suam,  id  est 
Kcclesiam  qnai  sibi  spiritiiHli  oflicio  desponsata.  erat 
deserit,  et  aliam  secundum  libitum  mentis  suse  ira- 
pudice  ducit.  Sed  quamvis  sibi  difficile  sit  ut  in 
hoc  ardore  se  constringat,  tamen  propter  super- 
num  amorem  a  coucupiseenliis  istis  se  coutineut. 
ut  etiam  Filius  meus  in  Evangelio  hortatur,  dicens: 
Sunt  ctiam  eunuchi  qui  de  matrls  utero  sic  nati 
sunt,  et  sunt  eunuchi  qni  facti  sunt  ab  homiaibus,  ei 
sunt  eunuchi  qui  seipsos  castraverunt  propler  regnum 
ccelorum;  qui  polest  capcre  caplat  iMatth.  xix). 
Quid  hoc?  Quoniam  sunt  aliqui  homines  qiii  de 
^  materno  utero  ita  egressi  sunt,  quod  pra'  frigidiiate 
vel  imhecillitate  corporis  sui  conjuges  habere  non 
possunt.  Unde  propter  hanc  continentiam  suam. 
utilitatem  mercedis  non  accipient,  nisi  quod  soluin 
de  opere  illius  peccati  poenas  non  sustinebunt; 
quia  de  peccato  quod  non  perpetraverunt  pcenas 
non  habebunt.  Et  sunt  alii  homines  qui  per  volun- 
tatem  aliquorum  homiiium  ita  in  corpore  suo  de- 
bilitati  sunt,  quod  voluptatem  carnis  siia;  in  hoc 
conjugali  opere  exercere  non  valent ;  sed  et  ipsi 
ita  se  continentes  gloriara  laiidis  inde  non  meren- 
tur,  quoniam  quamvis  hoc  opus  incendii  perficere 
non  possunt,  tarnen  in  voluntate  sua  multoties  ar- 
dorem  turpitudinis    seQliuut.   Et  sunt  alii  homiaes 


343 


S.  H1L1)EI.ARI)1S 


544 


scilicet     spiritualem   vitam    aggredientes    qui  sibi-  A  ad  exercitium    laboris  videns,  ex  eo  quemdam  cum 


metipsis  hoc  subtrahunt ,  quod  Jacile  cim  corpore 
>uo  pertic-ire  possenl;  quouiam  pro|iter  gloriam 
superDSR  hsereditatis  carualem  copulam  contemnunl 
nec  eam  habere  volunt,  et  ideo  maximam  laujem 
cum  mercede  beatie  remunerationis  inde  habebunt. 
Ouapropter  et  eos  sacerdotes  mei,  et  omnes  ad 
ufticium  altaris  mei  pertinentes  pleuissima  vo- 
luutate  sua  imilari  drbent,  ut  coronam  coutiuen- 
tiaecum  maximo  tripudio  superni  gaudii  percipiant. 
tt  ideo  quicunque  ia  voluntate  cordis  sui  potest 
hoc  exemplum  capere,  ita  quod  pleno  desiderio  bea- 
titudiuis  corpus  suum  superare  valet,  et  concupis- 
centias  carnales  abjicere,  ille  cun)  ardentissima  de- 
votione  capiat  caleste  consortiura,  in  constrictione 
carnis  suse  carnalem  copulam  tideliter  reiinquens. 
Qoi  autem  se  non  valet  continere  qui  iu  volun- 
tate  carnis  suic  ardeat,  hic  nec  propter  personam 
superbiie,  nec  propter  appelitum  (.livitiarum,  sa- 
cerdos  ant  alius  minister  sacerdotalis  gradus  liat 
ne,  si  postea  in  delectaiione  carnis  sua-  ceciderit, 
magnum  detrimentum  sui  sentiat.  Nam  ipsi  corpus 
snuma  contagione  feminarum  coutinebunt,  qui  ad 
miuisterium  altaris  mei  accedere  solent;  nec  qua- 
libet  occasione  matrimonia  eoniueiorum  sibi  co- 
pulabunl,  sed  et  sua  voltmtate  et  servitii  mei  re- 
ctiludine  se  caste  continebunt,  alioquin  sanctum 
sen'itium  in  altari  meo  vitare  debent.  Quod  tamen 
servitium    quamvis    quibusdam    homitiibus,  qiii    se 


B 


quibusdam  aliis  commuuis  plebis  tollens  quos  ido- 
neos  ad  procuralionem  prospe.xit,  eidem  exeroitui 
j)r(efecit,  quiaexcellens  germen  hujus  nobilitatisnon- 
dum  maturum  crat.  Sed  ctmi  deinde  jam  idem  exer- 
citus  augmentum  sui  cujpisset,  et  cum  jam  ia  eo 
nobilos  adulti  fuisseut,  rex  ille  quodque  jus  in  illo 
exercitu  bene  et  ordinate  disposuit,  ac  duces  et 
pra'sides  ex  nobilioribus  illis  ei  secunduu)  quaui- 
que  justiliam  prsefecit.  Quid  hoc?  Rex  coelestis 
cujus  fortitudo  super  omucs  est,  in  plantatione 
Ecclesiae  modicum  agmen  credentium  coadunave- 
rat.  Qiiod  acutissima  exquisitione  perscrutans  in- 
lirmum  et  debile  illud  adhuc  ad  sustentandum  cor- 
porales  passiones  pro  ejus  nomine  consideravit,  et 
ita  Petrum  qui  unus  ex  ipso  existens  prius  in  ter- 
renis  aclibus  conversatus  fuerat,  atque  post  eum 
aliquos  alios  qui  etiam  aliquando  succum  terrae 
gustaverant  a  sorde  temporalium  rerum  emundans, 
quoniam  eos  sagaces  et  tideles,  el  ad  curam  ani- 
marum,  et  ad  sustentationem  corporum  in  planta- 
tione  sua  esse  pr«uovil,  fideui  catliolicam  ample- 
clentes,  in  ollicio  districtionis  et  relaxationis  praj- 
tulit;  qiiia  rutilans  aurora  in  ardore  castitatis  hu- 
mana  contagia  exurens,  uondum  flores  suae  dulce- 
dinis  in  horainibus  iate  diffuderat.  Sed  jam  multi- 
tudine  ecclesiastici  germinis  per  circuitus  totius 
muudi  late  disseminata,  et  gloria  ecclesiastici  ho- 
noris  jam  nobililer  coufortata,  idem    rex  supernus 


prius    sseculo    >ubjugaverant,    aliquaudo  concessum  c  lani    siecuiaria    quam    spiritualia    dona    hominibus 


fuisse  reperialur ;  tameu  in  illis  apparuisse  cerni- 
tur  qui  aote  susceplum  et  non  post  susceptum  ser- 
vitium  meum  carnali  jugo  se  supposuerant,  ita  ta- 
men  qiiod  eodem  jugo  ab  eis  po-tmodum  absiiso, 
deinde  in  ipsis  Spiri»us  sanctus  pra-conia  laudis  in 
mirabilibiis  suis  operatus  est,  cmi  hocin  prirnor- 
dio  surgentis  Ecclesise  propter  paucitatem  sacer- 
dotum  in  miraculo  concessum  sit ;  sed  nunc  ipsa 
adulla  et  bene  conforlata,  minislris  ejus  miiltipli- 
calis,  juxta  id  quod  ecclesiaslica  censura  de  eadem 
causa  ostendit  praicavendiim  est,  secundum  hoc 
exemplum,  quoniam  ab  initio  nasceutis  mundi  ma- 
S3uli?  feminas  d«  proxima  stirpe  suam  ducere  ob 
raritatem    hominum    concessum    est,    quod    lamen 


benigni^ima  el  decentissiuia  disposilione  inspira- 
vit,  atque  sacerdotes  et  caHeros  ministros  divino- 
rum  ofliciorum  sobrietatem  et  castilalem  subm 
ecclesiaslico  juri  secuudum  justitiam  Dei  honestis- 
sime  conservantes  inslituit.  IJnde,  o  homo,  quia 
jam  inter  spiriluales  iiomines  niulti  exorti  sunt  qui 
conlra  so;culum  et  coutra  diabolum  u)ililare  labo- 
raut  et  qui  in  castitate  et  coustrictioue  corporis  sui 
ad  altare  meum  accedere  feslinant,  volo  ut  sacer- 
dotes  mei  sine  contagione  terrenije  copulae  in  con- 
spectu  meo  appareant.  iNam  cum  in  veteri  Testa- 
mento  sacerdotibus  pra^-eptum  sit  ut  cum  ad  al- 
tare  meum  accederent  se  a  contagione  mulierum 
continerent,  hoc  totum   in  novo  Testamento  sacer- 


nec  ipsis    dilatatis   prohibendum  est.   Quia  etiam  in-  '^  dotibus  meis  ad    plenam    perfectionem    perduclum 

formes  et  impoliti    la[)ides  in  fundamenlum  ifdilicii 

poni  solent,  cum  tamen  postea  pulchri  et  beini  corn- 

positi  lapides  in    muro  parietiim  ejus  exquiranlur: 

ita  etiam  in  infantia  Ecclesiffi  sacerdotes  secundum 

quod  tunc  inveniri  poterant.  in  ofticium  illud  posili 

sunt;  sed  modo  in  spirituali    populo  plenus  nume- 

rus  illorum  reperitur  qui   ad  sacerdotalem    oflicium 

apti  sunt  ita  quod  Sfijcuiari    onere    terren;»'  copula- 

tionis  occupati    non  snnt.  Quoniam   non   expedit  ut 

paterfamili  is   qui  prieceptum   iu    sajculari  conjugio 

suscipit,  nuntias  meus  in  sacerdotio   vocetur.    I'nde 

andi  similitudinem  hanc:    Rex  quidam  multa    forti- 

tudiue   pollens    parvuro    exercitum    congregaverat, 

■juem    oum    diligenter    intuitus     cssel,    rudcm    cum 


est,  ita  ul  quod  iili  veteres  quasi  una  hora  in  ca- 
slitate  cavebant,  hoc  isti  novi  ab  inilio  [)ueriliae 
suae  usque  ;id  finem  senectutis  su»  compleant.  Et 
cun)  de  veteribus  sacriticium  in  conjunclione  mu- 
lieris  pollutum  suscipere  nolui,  multo  magis  de 
novis  sacerdotibus  Filium  raeum  in  castilalis  ofticio 
tractari  volo. 

Nec  quisquam  immaturus  et  inconsecratus  eccle- 
-lam  suscipiat,  uec  etiam  [ilures  ecclesias  appetere 
prii-sumat,  ne  si  in  aetate  pueritise  aut  sine  conse- 
cratione  sacerdotalis  officii  ecclesiam  suscipere 
prtf>,sumj)serit,  vel  unam  habens  ctiam  plures  sibi 
subjugar':  tentavorit,  pra^varicator  justiliae  iu  hoc 
existens    gravissimae   districtionis   judicio    discutia- 


sciviAS.—  i>iri.  II,  visio  vj. 


546 


tur,  velut  ille  qui  aiiU»  Iwgitiinuui  lcmpus,  vel  sine 
legilima  ijesporisatione  tornicari  uon  timel,  vel 
legitimam  uxurem  iiabens,  se  poUuere  cum  aliis  in 
adulterio  festinat.  Scd  et  de  omni  populo  (jui  est 
in  Christiano  nomiue  sacerdoles  sapientis  ingenii 
et  virilis  animi  eligendi  suni:  ita  lamen  ut  recto 
ordiue,  et  justa  unclione  atque  voluutario  animo 
ad  servitutem  meam  veniant.  Iloc  tameu  esse  uou 
debet  ut  ii  ad  officium  allaris  mei  accedant,  qui  in 
aliquo  membrorum  suorum  debililate  claudicant; 
quia  nec  etiam  iu  reguo  coelorum  ulla  macula 
diversorum  vuiuerum  in  animabus  hominum  appa- 
rebit.  Et  ideo  nolo  ut  altari  meo  assistant  qui 
aliquo  membrorimi  suorum  destituti  sunt.  Sed 
quamvis  ipsi  in  corporibus  suis  debiles  sint:  tamen 
pro  hac  deslitutione  membrorum  suorum  a  regno 
ccelorum  uon  separabuntur,  .'.i  tamen  sanitalem 
animarum  suarum  habeant,  ita  si  in  puritato  bo- 
norum  operum  me  quserunt;  noio  tamen  ut  mi- 
nislerio  allaris  mei  fungantur,  sed  ut  efficaciam 
bonorum  operum  bumiliter  operentur.  Sic  etiam 
nec  feminae  ad  idem  ofticium  altaris  mei  debent 
accedere,  quoniam  ipsae  intirmum  et  debile  haiii- 
taculum  sunt,  ad  hoc  posita^  ut  iilios  pariant,  et 
eos  paiiente?  diligenter  enutriant.  Sed  femina, 
non  per  semetipsam,  sed  de  viro  infantem  concipit, 
sicut  nec  terra  per  seraetipsam,  sed  per  agricolam 
aralur.  Quapropter  ut  terra  semetipsam  arare  non 
potest,  ita  nec  femina  in  oflicio  consecrationis 
corporis  et  sanguinis  Filii  mei  sacerdoti  compa- 
randa  est,  quamvis  in  laude  Creatoris  sui  sonare 
possit,  ut  et  terra  ad  irrigationem  fructuum  plu- 
viam  suscipit.  Et  ut  terra  omnem  fructum  profert, 
ita  etiam  et  in  femina  omnis  fructus  boni  operis 
periicitur.  Quomodo?  Quia  summum  sacerdotem  : 
sponsum  accipere  potest.  Quomodo?  Virgo  de- 
sponsala  Fiiio  meo  spousum  eum  accipit :  quo- 
niam  corpus  suum  carnali  viro  conclusit,  et  ideo 
in  sponso  meo  sacerdolium  et  omne  ministerium 
altaris  mei  habet,  atque  omnes  divitias  ipsius  cum 
eo  possidet.  Sed  et  vidua  ejusdem  Filii  mei  sponsa 
potest  appellari,  quap  carnalem  virum  renuens  sub 
alas  protectionis  ejus  fugit.  Et  ut  sponsus  sponsam 
suam  valde  diiigit,  sic  etiam  Filius  raeus  sponsas 
suas  dulcissime  amplectitur,  quee  ad  eum  amore 
castilatis  sollicite  currunt.  Sed  et  nullo  modo  vir 
femineo  vestitu  induatur,  nec  femina  viri  habitu 
utatur,  ut  hoc  modo  utraque  persona  discernatur: 
scilicet  ut  vir  virilem  forlitudinem  in  se  demon- 
stret,  et  ut  femina  femineam  inlirmitatem  in  se 
ostendat.  Quouiam  hoc  ab  initio  humani  generis 
ita  in  dispositione  mea  est :  nisi  aut  vir  in  peri- 
culo  mortis,  aut  femina  in  periculo  castilatis  sit. 
Tunc  si  ad  horam  illam  aut  vir  secundum  feminam, 
aut  femina  secundum  viruin  vestitum  suum  humi- 
liter  in  timore  mortis  mutaverint,  cum  misericor- 
diam  meam  de  lioc  factb  suo  qutesierint  eam 
invenient;  quia  iliud  non  in  temeritate,  sed  in 
periculo    salutis    suse  fecerunt.  Et    quoniam  femina 


A  virili  habitu  vestiri  uon  debet:  ideo  etiam  ad  ofti- 
cium  altaris  mei  uon  accedet;  quia  virilem  perso- 
nam  nec  in  capiliis  nec  in  vestitu  suo  demon- 
slrabit. 

Qui  autem  ad  altare  meum  accedunt,  in  casti- 
tate  in  conspectu  meo  appareant.  Et  non  solum 
isli:  sed  et  cseteri  qui  sacraraentum  corporis  et 
sanguinis  Filii  mei  percipere  desiderant,  ne  se 
ipsos  in  casum  ruinse  mittant.  Sed  multi  tam  inter 
spirituales  quam  inter  sseculares  inveniuntur  qui 
se  non  solum  fornicatione  mulierum  polluunt,  sed 
etiam  in  conlrarietate  fornicationis  se  contami- 
nantes,  gravissimum  onus  districti  judicii  s.bi  im- 
ponunt.  Quomodo?  \ic  qui  secundum  modum 
femin»  cum    alio     viro    peccaverit,    amare    contra 

"  Ueum  peccat,  et  contra  conjunctionem  illam  qua 
Deus  masculum  et  femiuam  conjuuxit.  Uude  etiam 
ambo  coram  Deo  polluti,  nigri,  atque  luxuriosi; 
horribiles  ac  molesli  Deo  et  hominibus,  et  rei 
mortis  apparent;  quia  coutra  Creatorem  suum, 
creaturam  qua?  in  ipsis  est  destituunt.  Quomodo? 
Deu's  virum  et  femiuam  conjunxit,  scilicet  lioc 
quod  forte  el  iufirmum  erat  simul  copulavit,  ut 
alterum  ab  aitero  sustentaretur.  Sed  isli  contra- 
rium  adulteri,  cum  viriiem  fortitudinem  suam  in 
inollitiem  contrarietatis  transferunt,  rectam  insti- 
tutionera  maris  et  feminEe  abjicientcs,  Satanam  in 
perversitate  sua  turpis.sime  subsequuntur,  qui 
illum  qui    individuus    est   scindere    et    dividere   in 

P  superbia  sua  volunt.  Nam  ipsi  alienura  et  conlra- 
rium  adulterium  in  perversis  artibus  suis  in  se- 
metipsis  constituunt,  et  ideo  in  conspectu  meo 
polluti  et  contumeliosi  apparent.  Qui  aulem  eodem 
modo  in  hanc  contraria  fornicatione  peccaverit 
cum  muliere,  voracissimus  lupus  in  ista  perversi- 
tate  sua  est.  Quomodo?  Nam  ut  homo  ille  contra- 
rius  et  molesius  esset  liominibus,  qui  pulclierrimas 
et  mundissimas  epulas  habens  eas  abjiceret,  et 
stercus  quod  in  egestione  hominis  egreditur  co- 
mederet:  ita  etiam  et  isti  indigni  et  immundi  co- 
ram  me  sunt;  quoniam  rectam  institutionem  con- 
junctionis  in  muliere  deserunt,  et  alienam  prseva- 
ricationem  in  ea  qua-ruut.  Sed  et  femina  qu?e  has 
diabolicas  artes   rapit    quod    se    virili     ofticio   cum 

D  altera  feraina  conjugari  simulal,  vilissima  in 
conspectu  meo  apparet,  simul  el  illa  quse  se  huic 
in  tam  contumelioso  facinore  subjicit.  Quia  cum 
verecundiam  ad  passionem  suam  habere  deberent, 
alienum  jus  sibt  impudice  usurpaverunt.  Et  quo- 
niam  in  extraneum  modum  se  transmutaverunt, 
idcirco  transpositee  et  contemptibiles  mibi  sunt. 
Illi  quoque  mares  qui  cum  tactu  pr.-eputii  sui  se- 
raen  suum  edu^unt,  magnum  casum  auimffi  suae 
iraponunt:  quia  in  hac  inquietudine  se  omnino 
concutiunt,  el  ideo  velut  immunda  animajia  qua^ 
catulos  suos  devorant,  coram  me  apparent.  Quo- 
niam  scmensuum  perverse  excutienles,  illud  ad  con- 
tumeliosara  pollutionem  dedncunt.  Quos  et  feminse 
impudico  tactu  imitantes,  cum  in    incentivo  ardore 


5VT 


HlLDECiAUDlS 


i'i8 


ardeDtis  libidiui»  m   cuii^tricuoutj  corporis    siu    se-  A  li')iuo  ijui  per  uocteui   polluiUir  in  somuo  doriuiLio- 

nieiipsas    taligdut,     valde   culpabiles     exinde    suul,       uis  suaj,     separet   se    de 

quia  c.um   iu  castilate    se  coniinere  deberent,   se  iu 

imuiumiitia  pulluunl.    Indc  tam    leiuin;e   tjuam  viri 

qui    proprio    laclu  coiporis  sui  senien   suum  de  se 

cxcutiunt,  in  hac  sorde  sua  ulceribus  ct  vulueri! 

semetipsos  in  animabus  suis  iuticiunt,  cum  propter 

amorein  incum   in  ofiicio    caslitalis  se   conslringerc 

uttluerunt.    (Juid    hoc?  Qnin   cum   homo    stimulum 

carnis  sufe  se  puiigere  senserit :    iu  cavernam  coii- 

linenlioe  currat,    et    scutum  castitatis  apprehendat, 

atque   ila  se    ab    immunditia  defendat.   Quomodo  ? 

Zizania  de    tritico  ejici.it,  id   est    slrepitum  libidinis 

a  suavitate   castilalis    separet.    IJnde    quisquis   gu- 

stum    iibidiuis    sic  a  se  projeccrit :    vaidc    duicis  et 


cougreg.itioue  sauctitatis 
illius  qua>  ad  altarc  ineum  pertiuei,  ita  ut  se  my- 
steiio  illi  coniuiigcre  iiou  prtesuiuat,  autcquam, 
abeunte  no.\io  calore,  illo  emiindetur  lavacro  poini- 
lenliaj  in  confessione  et  compunclione  cordis  de 
incendio  libidinis  sua^.  Et  tunc,  pwnitenlia  illa 
qua>  cor  ipsius  ila  illustravorat  peracla,  rodeat  in 
amoie  castilatis  ad  ilios  qiii  so  iidolilor  ali  iiu- 
miuiditia  pollutiouis  dofeuduut,  el  sacramentum 
illud  quod  tolum  in  sauctitate  cst  digne  ot  houo- 
riiice  adeat.  Sed  horao  ille  qui  tam  doruiiendo  quam 
vigilando  fortiter  iu  libidine  ardet,  caveat  ne  ar- 
dori  suoincendium  subministrot.  Quomodo?  Scilicel 
escis    illis  quce   sibi    succum    libidiuis   uiferunt,    se 


amabilis  mihi  est.    Sed   vos,    o  bomines,  castitatem       non   inllammet,  si-d  a   carnibus   illis  qiia?  sine    teg- 


abjicitis  et  hliidinem  amatis,  ciiin  etiam  non  sulum 
furnieatures  homiuum,  sed  etiam  fornicalores  pe- 
corum  cstis  ila  qiiud  semen  vestrum  nou  in  illud 
quod  vivil,  sed  in  illiid  qund  morluuin  est  milli- 
tis,  et  quod  consorlem  veolri  deseritis,  cl  illud 
quod  vobis  iu  servitiile  subjectum  cst  appetitis. 
yiiapropter  clamunl  super  vos  elementa  dicentia : 
Heul  heul  nostri  dominaloros  miscent  sc  uobis  in 
commistiune  seminis  sui.  lit  ita  de  indignatione 
mea  in  operibus  veslris  tristitiam  se  habere  de- 
monstrant.  Cur  ego  inteiligibileni  intellectum  vc- 
struin  iii  pecualem  sliillitiam  verlilis,  cum  scitis 
vos  humines  essc  ;'    .Nuuqiiid  creavi   vos    ad  juuctu- 


minc  nuduj  dc  niatribus  suis,  id  esl  de  pecoribus, 
egrossu:!  siiul  humililcr  abstineat ;  quia  in  ipsis 
fervor  ardoris  est,  qiii  tantus  non  est  in  carne  vo- 
luciiim  qiia;  sino  teginino  iion  ogroditur,  cuin 
tegmine  losle  fracto  ovo  uasciiur.  Unde  eliam  mi- 
nus  incendium  in  ipsa  est.  Sed  et  ab  immoderato 
vino  se  abstineat,  ne  in  siipertluitato  potato,  vensc 
ipsius  noxio  sanguine  replolse,  iu  ardore  iucondii 
turpiler  incalescant.  Si  quis  autem  in  supeiUui- 
tate  causarum  istarum  laborat,  sibimelipsi  re- 
sistere  fer  se  non  valens.  devotissima  iutentionc 
mo  qucerat,  ac  vulnera  cordis  sui  hiimillima  dete- 
ctione  mihi  demonslret.  Quoraodo?  Videlicet  huraili 


ram    p-^corjm?   Nequaqiiam.    Et    quoniam   illis  vos  r.  confessione    coram    saccrdote    ea    mihi    aporiat.   Et 

cur  hoc?  Quia  vera  coufessio  secunda  resurrectio 
est.  Quomodo?  lu  casu  veteris  Ada^  humanum  genus 
occisum  est,  quod  uovus  Adam  in  iiiorte  sua  exci- 
tavit.  QuapropLor  et  in  morte  ejusdem  novi  Adaa 
resuiTectio  animarum  exorta  cst,  ita  qnod  homo 
peccata  sua  coniileri  debel,  quod  vetus  Adam  non 
fecit,  cum  prajvaiicalionem  suam  magis  obloxit, 
quam  eam  confessus  sil.  Quomodo?  Quia  eam  non 
est  confessus  pceniLendo,  sed  eam  obiexit  feminam 
accusando ;  uudc  et  coufessio  posita  est,  ul  post- 
quam  huinines  ceciderint,  de  casu  suo  per  eam 
erigautur.  Et  idoo  quicunque  pura  coufessiono 
sacerdoti  in  amore  raeo,  peccata  sua  confossus 
fuerit :  de  morio  ad  vitam    resurgit,  ut  etiani  illa  de 


conjungilis,  idcirco  ainarissima  consortia  nefan- 
dorum  crimiuiim  cadent  super  vos,  quia  instilu- 
tionem  meam  in  junclura  maris  et  feminje  contem- 
nitis.  .Nam  quisquis  iu  actibus  suis  se  ita  transmu- 
tat,  quod  hoc  facit  quod  facere  concupiscit,  videlicet 
quod  sc  ita  destituit,  quod  semen  suum  cum  jie- 
core  elfundit,  hic  maximam  ruinain  sibi  inducit, 
ut  etiam  Satanas  semelipsum  per  adversitalein 
suam  dejecil  cura  similis  IJeo  esse  voliiit.  Quapro- 
pter  vos  omiies  qiii  perverso  usu  in  diversis  hu- 
jusmodi  puiluiionibus  vos  contaminatis;  concu- 
pibcentisB  vcstrte  resi.slite,  et  corpora  veslra  ca- 
stiguantes  amurissimam  et  voram  pceiiitentiam 
cum    ]»lanctu     magno    el    jejunio    ac     macerationc 


carnis  vestra»,    alque   cum    diris    verbenbus   facite,  "  morte  erepta  est  quce   in   couvivio  coram  Ulio   meo 


ne  in  cumulum  crudelissimi  reatus  vos  imjiceniten- 
tes  mittatis. 

Non  sulum  aiitem  volo  ut  homines  a  vigilanti 
immiinditia  se  emundont,  sed  ut  etiara  a  pollulione 
illa  qua-  ipsis  dormientibus  occurerrit  se  digue 
purgent.  Nara  si  durmienti  homini  commotio  se- 
minis  in  somnis  subrepserit ;  nolo  iit  ita  in  ardenti 
calore  illo  in  sacramento  ollicii  allaris  raei  accedat, 
quousque  ardor  ille  in  eo  sedolur,  ut  scriptum  est : 
Sifneril  inter  vos  homo  qui  nocturvo  -pollutus  .sil 
somno,  er/rfdie/ur  cxlra  castra;  et  non  rcvertetur 
"priasquam  ad  tesperani  lavetur  aqua,  et  post  solis 
occasum  regredietur  in  caslra  [Deut.  xxiii).  Quid 
hoc?    Si    est   inter  vos    qui    "(ervitio   meo  insudatis 


ciim  lacryraabili  poenitenlia  de  sordibus  suis  se 
purgavit.  Quod  remedium  puigationis  et  in  antiquis 
patribus  diu  prsehguratum  est,  Quoniodo?  Nam  ante  ] 
legem  gratia^,  paLriarchai  et  propheta^  consolatio 
hominum  erant,  et  sub  legc  pontihces  et  sacer- 
dotes  eruditio  ipsorura  fuerunt,  cum  deinde  apo- 
stoli  venieules  verara  justitiara  in  Filio  meo  altule- 
runt  ita  quod  multi  !  omines  ad  eos  currentos,  ad- 
jiitorium  eorum  devote  imploraverunt.  Et  ita  ab 
.'\darn  usque  ad  apostolalum  apostolorum,  semper 
li  eranl  qiii  por  supernara  inspirationem,  consola- 
tione  et  instruclione  sua  raiseriis  hominiim  subve- 
niebant.  Sf  d  el  ut  apo^toli  hominibus  sua  prsedica- 
lione   ot  multis  miraculis    ostendebant,    homo    qui 


.iVO 


SCIVIAS.— LIB.   tl.   VISIl»  VI. 


:wO 


diabolica  suaaioue  in  raortem  cadens  per  se  nuu- 
quam  erigi  puluu,  per  Filiuru  meum  a  morte  ere- 
ptus  est.  Uiiumudo?  Quouiam  cum  in  miindo  esset 
multus  iaboies  in  corpore  suo  perterens,  denique  pro 
redemptioue  mundi  in  crucem  positus  est.  T?tud  lide- 
les  homines  pro  salute  sua  cum  sacerdolibus  suis 
imitari  debent.  Ouomodo?  Ad.julorium  riiii  mei 
qufierent;  quia  cum  post  baptisma  vetus  crimen 
Adaj  revocaveriut,  de  casu  suo  per  semetipsos  sur- 
gere  non  valent.  Ei  ideo  velut  a  patriarchis  et  pro- 
phetis  consilium  qiuereut,  ct  ab  apostolis  auxilium 
accipient:  ubi  peccata  sua,  denudatis  vuineribus 
suis,  in  vera  etpura  manitestatione  lideliter  demon- 
straliuut.  Quomodo  ?  Peccala  sua  sacerdoti  qui  mi- 
nister  Filii  mei  est,    devotissimo  corde  et  ore  conli- 


\  surduisse,  quod  uunc  in  amaritudiae  poinitentifK  ab 
eis  velut  iu  camino  e.\:aininationis  [)urgatus  sis. 
Quapropter,  o  iiomo,  si  peccator  facta  sua  in  abs- 
conso  cordis  sui  occultaret :  quis  lunc  [•oeuitenti(e 
illius  lontra  accusatorem  teslis  existerel?  Nullus. 
Unde  homo  peccita  sua  manifestet,  quatenus  pojni- 
tentifc  suu^  testem  liabeat.  Sed  qui  pcenitentiam 
jteccatorum  suorum  perlicere  desiderat,  eleemo- 
synam  sibi  in  adjiitorium  assumat.  Quomodo?  Quiu 
cum  corpus  hominis  per  imbecillitalem  suam  in  la- 
bore  poenitentiai  defecerit,  eleemosyna  iiii  in  adjii- 
torium  accurrat.  Et  (juoniam  difticile  est  humini  ut 
aspere  et  secundum  qiiod  justum  est  pojniteat:  ideo 
matrem  sibi  eieemosynam  assumat,  quatenus  cum 
ea  id  perficiat    quod    corpori  suo   laboriosuiu   est. 


tebuntur.    Et    tunc   sacerdos   ille  remedium   eis    in      Nam  quemadmodum  mater  necessitati  lilii   sui  sub 


po^tiiteutia  ipsurum  coufrrens,  ita  peccata  eorum  in 
murte  Uuigeiiiti  mei  scpeliet.  Sed  illi  deinde  hoc 
modo  ad  vitara  resurgeules,  resiirrectionemetiam  lilii 
raei  glorilicabunt. 

Qui  aulem  viilnera  peccatorum  suorum  denudare 
reciisat,  sed  lacens  per  semetipsum  sine  siibleva- 
tione  alterius  ea  cuidre  tentat,  seoundum  quod  tunc 
cor  suum  velle  probat,  seipsurn  decipit,  quia  sibimet- 
ipsi  sHcerdos  vult  esse.  Quaprupter  ct  sine  adiiitorio 
alterius  surgere  non  valet ;  quoniam  nec  homo  per 
semetipsum  in  salvatione  erectus  est,  sed  per  Filium 
meum  salvatiis  est.  iJnde  qui  saivari  desiderat,  nec 
in   fine   vita^    su;c    peccata    sua  couliteri    desperet. 


venire  non  cessal,  quamvis  ille  jam  educatus  esse 
videatur:  ita  etiam  eleemosyna  teneritudini  cor- 
poris  in  poenitentia  liominis  succurrit,  quamvis 
idem  homo  in  maceratione  corporis  sui  poenitendo 
fortis  appareat.  Attamen  mala  opera  quce.  homo  in 
corpore  suo  per  concupiscentiam  carnis  suoe  perpe- 
travit,  illa  eliam  iu  seipso  corporaliter  puniat,  ut 
opus  illud  quod  carni  sufe  cliarurn  et  dulce  fuerat : 
per  amaritudinem  pa;nitentia3  fideliler  abeo  abster- 
gatur:  quoniam  amaritudo  pcenitentioe,  mortifera 
vulnera  peccatorum  cum  adjuirice  eleemosyna  in  -^ 
hominibus  sanare  debet.  Quomodo?  Qiiia  cum  homo 
ia  castigatione  se   constriiigit,  se  quoque  per  elee- 


Quod    siquis  in  liora   mortis    sum  posilus   remedia  f^  mosynam   dilatet     Quomodo?  Quoniam  eieemosyua 

misericordiam  meam  designat.  Qimmodo?  Cura  fi- 
delis  homo  pauperibus  cum  snbstanlia  sua  propter 
amorem  meiim  subvenit,  prfccepta  mea  cu.-<tudit, 
quia  iiidigentibus  misericordiam  suam  proplcr  ho- 
norem  nominis  mei  impendit,  sicut  el  ego  in  puri- 
tate  cordis  sui  me  quperentibus  gialiam  meam  non 
subtraho.  Qui  autem  Ivoc  modo  refectioue  eleemo- 
synarura  paiiperibus  raotu  misericordiaj  succurrit  : 
valde  miiii  amabilis  est,  quoniam  viscera  miseri- 
cordi.T.  liabet  hoc  implens  quod  si-,riptum  est :  Ponc 
ihesaarum  tuumin  prxccplis  Altissimi:  ct  prodcrif 
tibi  eleemosyaa  mayis  quam  aurum  {Eccli.  xxix). 
Quid  hoc?  .lusta  et  recta  consideratione  tolle  de 
maieria   pecuniai  tute  quai  in  sinu  tiio  et  in  ample- 


vulneriim  peccatorum  suoruin  qiioerit,  nec  tamen 
saceidolem  ciii  peccata  sua  coniiieatur  habere  pos- 
sit,  tiiuc  alii  homini  quem  eodem  tempore  0[q.or- 
tunum  habet  ea  mamfestet.  Vel  si  lam  repente 
nullum  homiuem  habere  potest,  ea  mihi  coram  eie- 
mentis  cum  quibus  etiam  illa  perpetravit,  e.\:  in- 
timo  atfectu  curdis  sui  aperiat,  el  ego  devoiionem 
cordis  ejus  videns,  pcenitentiam  ejus  non  abjicio. 
Qiiapropter  nemo  de  punderibus  iQiqiiitatis  suae  de- 
.speret,  quoniam  si  de  misericoi"dia  mea  desperave- 
rit,  ad  vitam  non  resurget.  Qui  autem  cum  despe- 
ralione  certaverit,  et  tandem  eam  ad  nihilum  deuu- 
xerit,  hic  se  liberavit,  quia  forlis  existens  viriliter 
vicit.  Sed  qui  i'emediura  salutis    suiu  per  tumorem 


mentis  siise   non    quoerit,    huic   succurreudum   non  D  xione  cordis  tui  est,  dividens  eam  secundum  proe- 


est;  quoniam,  dum  me  invenire  posset,  me  quserere 
recusavit.  Ergu  dum  homo  tempus  habet:  seipsum 
non  negligat,  sed  refugium  piiroe  confessionis  quae- 
rat,  ut  etiara  Fiiius  raeus  pi'8eccpit  in  Evangelio, 
dicens :  Vade  et  ostende  te  sacerdoti,  et  offer  munus 
tuum  quod  prsicepit  Moses  in  (estimonium  itlis 
(M  .tth.  viu)  Quid  lioc?  Tii  qui  in  peccatis  sordes 
cnm  te  ab  illis  emundari  desideras,  vide  boiia  in- 
tentione,  et  osteiide  illa  pura  confi'ssioue  sacerdoti 
qui  miiiister  meus  est,  et  offer  devoto  corde  munus 
verse  poenitenliaj,  qiiod  ex  volunlate  Dei  prsesigna- 
vit  iiie.  qui  de  m  .llis  iuiindatiunibus  terrenie  ini- 
quitalis  per  divinam  potentiam  ablutus  est,  ut  testi- 
ticentur  illi  qui  te    prius  in  malis  actibus  viderant 


cepta  illius  qui  super  omnes  est,  quia  Deus  mauda- 
vit  ut  a  malo  declines  et  bonum  facias.  Et  ideo  ia 
prsecordiis  tuis  per  bonam  voluntatem  tuam  hoc 
raodu  abundare  debes,  ne  de  perditis  ovibus  sis, 
sed  sanctitica  teipsura  ante  Deum,  in  refectione 
dtlicieutibus  de  tua  substantia  tribiieus;  quoni.im 
et  lunc  Deus  misericordiam  suam  in  tuis  miseriis 
siiper  te  nou  contineiiit.  Quod  si  hoc  feceris,  tunc 
ir.ajorem  utilitatem  tibi  atfert  compassio  illi  quam 
3  I  er  iUum  habes  qui  nullum  thesaurum  possidet, 
quam  si  super  magnum  montem  asceudens  mul- 
tam  pecuniara  aiiri  in  superbia  tua  pussideres. 
QuoEodo?  Melius  enira  est  tibi  ut  raodicum  pusillis 
in  humilitate  des,  quara  regnum  raundi  cum  magna 


IIILDKCAIUXS 


:m 


voliiplalc    pusMdeas;   quid   luuc   iiiisencunJia  iii  re-  A  suo»  iu   aduiumlioue    isla  uuu  ubaudienl :  luuc   j 


»u- 


luuiieralione  Dei  ob  pondus  superbiai  iasn  tibi  dees- 
set,  quoniam  ibi  viscera  compassionis  super  pau- 
perem  iiou  haberes.  Iiide  et  eleinenla  lacus  volu- 
platum  hominum  suiil.  el  mores  eurum  ostendunt. 
Quomodi»  ?  Quia  vindiclam  Dei  illis  peccanlibiss 
superinducuiit.  El  ideo,  o  homo,  inanilatem  nau- 
fragantis  avaritiae  desere;  quia  justissima  ho^redilas 
tua  in  .Tterna  vita  est,  el  malum  relinquens,  bouum 
fac,  ut  mjlevolentiam  duritia'  dimiltas.  Et  ut  mise- 
ricordiam  cousequaris,  de  tua  substantia  indigen- 
gentibus  da.  in  hoc  imitatus  Deura  qui  misericors 
est. 

Qu.^propler  eliam,  o  homo,  uuUus  mendax  huic 
contradicere  potest  quin  vos  qui  pauperibus  ita 
sobvenitis,  vnluntatem  meam  in  hoc  complealis. 
QuDmodo?  .Sicut  cgo  vol)is  gialiam  moain  impeudo, 
ita  et  vos  pauperibus  eleemosynam  vestiam  tribuere 
debelis.  Sed  qui  eleemosynam  accipiunt,  eam  non 
in  vanum  nec  secundum  avaritiam  sumant.  Quid 
hoc?  Qiioniam  multi  ."^unt  qui  ignaviam  amantes, 
corporaliter  laborare  nohint  ut  seipsos  pascere 
valeant,  nec  bona  opnra  spiritualiter  facere  student 
ut  animabus  suis  subveniant ;  sed  ut  pecora  sunt, 
intellectum  justitijp  nec  in  anima  nec  in  corpore 
suo  habente?.  Unde  etiam  indigni  ante  oculos  meos 
apparent,  si  hoc  modo  sine  correctioue  et  sine  poe 
nilentia  in  tepore  huju»  pravitatis  persevera- 
verint.  Sed  et  muiti   sunt  qui  cor|>oraliter  necessi- 


B 


imlus  rcatum  suum  seutiet,  et  sacerdotes  dc  casu 
negligenlia^  hujus  se  eripoeruut ;  si  vero  sacerdotes 
auctorilatem  magislerii  sui  popuio  non  ostendunt, 
tunc  sacerdotes  non  vocautur  sed  lupi  rapaces 
Jicuutur,  quimiam  ofticium  suum  in  rapina 
habent :  sicut  et  hipus  ovem  crudeliler  diri- 
pit,  ita  quod  raagis  vulunlatem  suam  sequuntur 
quaiii  custodiam  ovium  suarum  amaut.  El  quia 
[lerverse  vivuut,  idcirco  vcram  doctrinain  popu- 
lo  semiuare  timent,  ita  iuiquitati  ul  alicui  do- 
mino  suo  consentientes,  quod  caruales  concupi- 
scentite  sunt,  el  ostium  cordis  sui  a-quitati  vehit 
aliciii  domeslico  suo  claudentes,  quod  justilia  Dei 
est.  Unde,  o  vos  pastores,  ululate  et  plangite  cri- 
mina  vcstra  qiia?  in  iniqiitate  vestra  diram  vocem 
cmiliuut,  ita  quod  el  elemenla  tiamurem  eorum 
suscipiuut,  et  cum  eis  coraui  me  reboant.  Quomodo 
eiiira  in  officio  veslro  audetis  Dominum  veslrum 
langere  in  sauguineis  manibiis  et  in  contraria  spur- 
citia,  et  in  adulterina  iniquitate?  Vere  vos  iu  im- 
muudilia  vestra  fundum  terra'  cominovetis.  Quo- 
modo?  Videhcet  cum  in  lanlis  criminibus  sorden- 
tes  Deum  vestrum  tangere  non  timetis,  terram  in 
magiio  dolore  opprirao,  ita  carnem  et  sanguinem 
Fiiii  mci  ulciscens  ;  quouiam  nou  solum  terram  in 
hoc  horrore  crudeiiter  commovefis,  sed  etiam  cre- 
lurn  in  immunditia  vestra  pessime  contaminatis. 
Quomodo?  Cum   in   fctore   irainunditiai   vcstr»  Do- 


tatem  patientes.  eieemosynam  cum  humihtate  in  ti-  C  rainum    Deum    vestrum    langitis,    sicut   porcus    in 


more  percipiunt,  atque  pro  ilhs  orant  et  laborant 
qui  eis  misericordiam  suara  impendunt,  prava  etiara 
opera  immundissimijp  sordis  devitaotes.  Inter  hos 
etiam  mulli  inveniiintur  quihus  idcirco  terrenas  di- 
vitias  subtraho,  quoniam  eis  coelestes  divitias  dare 
volo.  Qui  autem  paupertatera  propter  nomen  meum 
libenter  siilferunt,  valde  mihi  amabiles  siint;  qni 
vero  divitias  sa?culares  propter  ciipiditatem  suam 
libenter  haberent,  nec  eas  habere  possunt,  hi  mer- 
cedera  hujus  laboris  perdunt.  Sed  qui  ob  hoc  divi- 
tias  qiia>rit  ut  voluntatem  meam  et  non  ciipiditatem 
suam  in  eis  compleat,  hic  pro  bona  voluntate  sua 
raercedem  honoris  apud  rae  reportabit.  Ita  etiam  et 
ille  qai  potestatein  lionoris   propler  jactantiam   su- 


stercore  margarilas  conlaraiuat:  tunc  cijeli  iniqiii- 
titem  vestram  suscipientes,  ultionem  judicii  mei  in 
volualate  mea  s\iper  terram  emitlunt.  Nam  cum 
vera  juslitia  et  cum  divina  lege  populum  raeum 
praecedere  deberetis  in  bonis  operibus  ei  lucentes, 
ila  ut  idem  populus  meus  gradiens  post  vos  pedera 
suum  in  nuUa  offensione  contererel;  sed  vos  ali- 
quaudo  majore  iniquitate  populum  meum  contami- 
natis  quara  vel  ipse  se  conlaminet  in  quo  malum  et 
pessimum  exemplura  in  vobis  habet.  Vos  enim 
tara  lucida  gemma  esse  deberetis,  ut  credeutes  in 
lumine  vestro,  iucedentes  viam  rectitudinis  agno- 
scere  possent ;  sed  vos  eis  exemplura  mortis  prse- 
betis,  ita  ut  iniquitate  vestra  raodura  invenire  non 


perbiae  suae  et  non  ad  gloriam  nominis  mei  appetit  :  D  valeant.  Et  quomodo   pastores  eorum  esse   potestis,  i 


hic  mihi  velut  putridum  cadaver  esl ;  qui  autem 
idcirco  eam  quaerit,  ut  non  superbiam  suam  sed 
honorem  meura  inde  defendat,  gloriosus  in  regno 
meo  ob  idipsum  apparebit.  Qu;ipropter  et  sacerdo- 
tes  ofhcii  spiritualis  regiminis  magislerium  suum 
non  propter  se,  sed  propter  me  swbire  debent,  ut 
populo  meo  tanto  securius  et  devotius  prseesse  va- 
leant.  Quomodo?  Quia  populum  meum  docere,  ad- 
monere,  hortari  et  coercere  debent,  ut  lcgcm  Dei 
digne  et  laudabiliter  cuslodianl.  Et  hoc  pa^tores 
semper  ruminabuot:  dum  populom  exhortandu  mo- 
vent,  ne  sine  confessione  et  sine  pcenitentia  in  pec- 
catis  suis  perseverent,  sed  ul  mala  opera  concul- 
cent  et  bona  perficiant.  Qnod  si  populus  sacerdotes 


cum  eos  ita  seducitis  ?  Quomodo  ergo  pro  eis  re- 
spondebitis :  qui  uec  pro  vobis  responsum  dare  po- 
testis?  Unde  plorate  et  ululate  antequam  tempus 
mortis  vos  subtrahat.  Et  quare  non  consideratis 
iionorem  vestrum  :  qui  prse  caeteris  horainibus  vo- 
bis  datus  est  ?  Quid  hoc  ?  Quoniam  in  Filio  meo  prae 
caeteris  claves  cceli  accepistis,  quae  judicio  recti 
sensus  et  justi  judicii  in  scientia  Seripturarum 
sunt :  quando  recte  consideratis  quid  sit  qiiid  ligare 
debeatis.  Quid  hoc?  Cum  homines  se  mihi  in  lege 
mea  pertinaciter  opponunt :  timorem  judicii  mei 
eis  incutere  debetis.  Et  si  tunc  culpam  suam  non 
correxerint,  ligaturam  vestram  super  eos  exten- 
dite.   Qiiomodo?    Quia   rebelles  sunt   ideo    apertis 


SCIVJAS.  —  LIB.  II,  VISIO  VI. 


oU 


vocibus  in  verbis  meis  eos  ligabitis,  ct  ois  ligaturam 
illam  indicabitis ;  quoniara  et  pro  contumacia  sua 
coram  me  ligati  sunt :  ut  Filius  meus  primo  pas- 
tori  Ecclesia?  ustcudit  dicens:  Tibi  dabo  claves  re- 
(jni  ccelorum.  Ei  quodcunque  licjaveris  super  ter- 
rum,  erit  ligatum  et  in  civlis  ;  et  quodcvnque  solveris. 
super  terram,  erit  solutum  et  in  ccelis  (Math.  xvi). 
Quid  hoc  ;''  Ego  qui  potestatem  cceli  el  terrse  ha. 
beo,  tibi  qui  me  devote  imitatus  es  per  gratiam 
meam  dabo  judicia  illa  quee  dignitateni  regni  cce" 
lorum  tangunt,  ita  ut  nefas  sit  hoc,  quod  juslo  ju- 
dicio  ligaveris  super  terram,  secundura  quod  ho- 
mines  super  terram  peccare  videris ;  quia  post- 
quara  hominis  animam  de  corpore  suo  abstraxero, 
tunc  judicium  tuum  super  eam  non  extendes,  quo- 
niam  judicium  iUud  meum  est :  in  nequitia  sua 
vincta  sit,  et  in  ccelestibus,  scilicet  a  coelo,  sepa- 
rata  et  projecta,  quia  in  superna  mansione  nuiia 
iniquitas  lihertatem  aut  locuni  habere  permitiilur. 
Sed  et  vinculum  hoc  quod  ita  prius  in  rehellione 
constriuxisti,  cum  deinde  in  poenitentia  delinquen- 
tium  denotaveris,  super  terram  erit  solutum  et  in 
supernis  secretis.  Et  tuuc  post  mortem  hominis, 
pro  anima  ejus  orabis ;  sed  tunc  eam  a  nexibus  li- 
gaturse  sute  absolvere  poteris,  quia  gemitus  devoti 
cordis  Deus  non  abjicit. 

Vos  autem,  o  sacerdotes,  qui  hoc  modo  per  Fi- 
lium  meura  potestalem  hanc  percepistis:  nemi- 
nem  absqiie  culpabili  causa  propter  rabiem  cordis 
vestri  in  verbis  meis  ligabitis ;  sed  acutissime  vo- 
l)is  considerandum  est,  quem  ita  constringere  de- 
beatis.  Nam  qui  nec  propter  pudorem  hominum, 
nec  propter  timorem  meum,  nec  precibus  nec 
praeceptis  vestris  cohiberi  poterit  quin  in  iniquitate 
sua  perseverare  velit,  huuc  ecclesiastica  censura 
in  verbis  meis  ab  Ecclesia  mea  submovebitis.  Sed 
innocenlem  non  ligabitis ;  quoniam  si  illum  con- 
strinxeritis  vosmetipsos  iu  uodum  diri  reatus  immit- 
titis.  Quod  si  taraen  ille  hoc  modo  inconveuicnter 
constrictus  tuerit  quamvis  innocens  sit;  tameu 
humillima  subjeclionis  obedieulia  pi'opter  iiono- 
rem  nomiuis  mei  solulionem  quserere  dehet,  ne  si 
spretor  exstiterit,  reatum  superbiai  sibi  contrahat. 
Sed  ligatura  ista  talis  sit.  Homo  qui  nec  mihi,  nec 
praiceplis  majorum  suorum  in  perversitatibus  suis 
obedire  voluerit,  hic  in  verbo  meo  a  coelestibus 
separandus  est,  velut  Adam  mihi  inobediens  exi- 
stens  in  pr^ecepto  meo  de  paradiso  ejectus  est,  nec 
in  consortium  lidelium  recipietur,  uisi  in  poeni- 
tentia  obedientise ;  sicut  etiam  genus  humanum  in 
martyrio  obedientis  Filii  mei,  ad  coelestem  patriam 
revocatum  est.  Qui  vero  ita  rebellis  est  quod  in 
humilttatis  officio  reverti  non  vult,  tunc,  si  ita  in 
contumacia  sua  perduraverit,  consortium  illorum 
habebit  qui  lapideum  cor  abjicere  recusantes  sed 
in  infidelitate  sua  permanentes,  gloriam  ecclesia- 
sticai  bealitudinis    habere    recusaverunt.    Nam   qui 


A  ita  obduratus  est  quod  de  nequitia  sua  nuilam  mi- 
sericordiam  quserere  curat,  hic  antiquum  serpen- 
tem  imitatur  qui  niisericordiam  snrevit  et  qui  pri- 
muni  hominem  in  paradiso  decipiens  in  seipso  ita 
dicebat.  Quamvis  ego  de  cceiis  projectus  sum  cum 
contra  exei"citum  Altissimi  cum  angelis  meis  prw- 
liatus  resistere  non  valuerim,  quoniam  ab  eo  vi- 
ctus  sum  ;  tamen  nunc  in  terra  hominem  inveni, 
in  quo  iram  meam  exercens  me  fortiter  vindicaho. 
In  terra  enim  in  homine  complebo,  quod  in  ccelis 
facere  volui,  scilicet  ut  Altissimo  similis  essem. 
Et  si  Deus  justus  est,  potestas  ista  mihi  non  aufe- 
retur,  quia  honio  mihi  consentiet  et  Deo  non  obe- 
diet.  Ha!c  diaboius  in  seipso  loquens  :  omnes  ar- 
tes  suas  contra  liominem  inslruxit  ut  ille  a  Ueo 
"  recederet,  qui  et  diaboium  secutus  est ;  unde  ot 
eum  sibi  tam  fortiter  alligavit,  quod  homo  illum 
pro  Deo  coiuit,  et  Deum  creatorem  suum  abnega- 
vit. 

Sedciini  homo   iu  tanta   tenebrositate  intidelilatis 
jaceret,    nec  se     erigere    valeret :     ad    salvationem 
ejus  misi   Filiura  meum  miro  modo  de  virgme  in- 
carnatum,  verura  Deura  et  verum  hominem    existen- 
tem.  Quidhoc?  Quia  de  me  Patre   secundum  divi- 
nitatem   veraciter    exivit,    et    quoniam  de    Virgine 
matre    secundum    humanitatem    veraciter    carnem 
assumpsit.  Quid    hoc  ?   0  homo    mollis  et  tener  in 
tuo  corpore  es ;  sed  durus  et  intlexibilis  in  tua  in- 
credulitate  manes  ;  naui    lapis  poliri  ad    sedilicium 
Q  potest,  tu  autem    molliri  ad  tidem  non  vis.  Attende 
tamen.   Sicut  homo  in  arca  sua  pulcherrimam  gem- 
mam   habens,    eam  metallo    imponit  ut  hominibus 
appareat,   sic  et   ego    in  corde  meo   Filium  meum 
habens  eum    de    Virgine    incarnari    volui   ut    ipse 
credentibus    salutem    vitiB    conferret.     Quod    si  ei 
carnalem   patrem  dedissem,  quis  tunc    esset?  \'ide- 
licet  non    lilius    sed   servus  meus;  sed  lioc  esse  non 
debuit.   Ipse  auiem    de  Virgine  natus,   comedit,  bi- 
bit,   et  dormiens  requievit,   atque    aliis  corporales 
miserias  sustinuit;    sed     tamen    gustum   peccati    in 
carne  sua  non  sensit ;    quia   non  in  mendacio  sed  in 
veritate    carnem     assumpsit.     Quid    hoc?  Quoniam 
ceeteri  homines  in  pra>varicatione  Adee    et  Evae  per 
gustum  delectationis    nascunlur,  quod  in  mendacio 
D  et  non    in  veritate    est.    Non  sic    Filius  meus    ortus 
est:    sed    in   sanctitate    de    castissima    Virgine    ad 
rederaptionem  hominum  uatus  est.    Nam  similis  si- 
milem  de  vinculo  suo  solvere  non  valeret,  nisi  ma- 
jor  veniret  qni  eum  eripere  posset.  Quid  hoc?  Quo- 
niam  liomo  natus  in  peccatis,  hominem  peccatorem 
de  perditione  mortis  liberare  non  valuit ;   quapro- 
pter  Filius    meus    siue    peccato   venit :   quia  homi- 
nem  devicta    morte    misericorditer    de    morte  eri- 
puit.   Sed    qui  vigilantibus  oculis   videt,   et  attentis 
auribus    audit,    hic    mysticis    verbis  meis   osculum 
amplexionis    pra^beat,    quae    de    me    viveute    ema- 
nant. 


Patrol.  CXCVIT. 


18 


>.  iiii.de(;akuis 
VISK»     SKPTI  M  A, 


;i."i(i 


SiMMAiuLM.  -  (^uod  DfUi  onnna  jusie  dispensans  <t  in  juslitia  (/iivmt  duna  Spintus  sancti  declarans, 
/idcles  homincs  in  bonis  uperibus  confortat  ut  a  diabolo  superari  non  possint.  l)e  mullitudine  fidelium 
et  dc  dicina  lege  coram  ipsis  extertsa.  (Juod  deceptiones  diaboli  hominibus  in  via  hujus  mundi  patent- 
nuod  diabolus  divHias  ct  deticias  hominibus  aperte  el  fraudulenler  offert :  quas  qui  concupiscit,  emit. 
<Juod  dinbolicain  per.yuasionem  virilifer  ci  resistentes  abjiciunt,  quidam  tejnde  vicentes  ei  consenriunt. 
\'crba  Ezechielis  de  eadem  re.  (Juod  diabolus  omni  nequitia  plenus,  veneno  multiformis  artis  suse, 
quinque  sensus  hominum  decipere  laborat.  Quod  superbia  diaboli  in  incarnaiione  Filii  Dei  dejecta  est. 
be  oculis  ct  auribus  ef  naribus  serpenlis  quid  significenl .  De  manibus  et  pedibus  et  cauda  ejus  quid 
siynificeiit.  (Juod  polrstas  omnipolentis  Dei  /ortiludinem  diaboli  ita  contrivit  quse  nequitiam  suam 
secundum  voluntatem  suam  exercere  non  potest.  {)uod  diabolus  in  qualuor  partibus  niundi  incendium 
iniqua-  persuasionis  in  omne  genus  diversorum  hominum  emittit.  Verba  David  de  eodem.  (Jualiler 
diabotus  in  igneis  persuasio>tibus  diversa  genera  hominum  spiritualium  ei  saecutarium  multimodis 
tenlaliombus  aggreditur.  De  Iribus  acnebus  eorum.  De  lentatione  sxcularium.  De  sex  modis  tentationum 
spiritualium  hominuin.  De  non  baptizatis.  De  sagittis  oris  ejux  et  de  fumo  pecloris  et  de  humore 
tumborum  quid  significenl .  De  turbine  umbilici  et  de  immunditia  ranarum  ventris  ejus  quid  significent . 
ijudd  diabolus  slultns  homines  per  iniquam  incredulitatem  exagitat,  verum  esse  putunte  quod  ipse  eis 
fnltaciterdemanslrat.  Quod  hseretici  vitandi  et  ab  Ecclesia  abjiciendi  siint  qui  diaboUnn  pro  Deo  colunt 
el  sunt  viscera  diaboli  et  prsecurrens  germen  filii  perditionis.  (Juod  audiforium  Dei  contemnentes  gralia 
Dei  deserit,  quanejifibus  uutcm  misei-icordiler  subvenit.  Verba  Salomonis  de  eodem.  Quod  veri  cultores 
Dei  qui  toto  adnisu  terrena  conculcant ,  anliquum  serpentem  forti  contritione  dejiciunf . 


Deinde  vidi  ardentetn  lucem   tantae  magniludinis 
quant.T  mons  aliquis  niai^nus   et   altus  est,  iii  sum- 
mitate   sua  velut   iu    niultas  linguas  divisani.  Kt  co- 
ram  lute  illa  qua>dam    multitudo  albatorura  humi- 
num  stabat,  ante  quos  velut  quoddam  \elum   tau- 
quam    cnstallus    perlucidum    a    pectore     usque   ad 
pedes    eorum     extensum    :ipparel)at.    Sed    el    anle 
multitudinem  illam  quasi  in  quadam  via  velut  qui- 
dam  vermis   mira^   niaguitudinis   et  longiludinis   su- 
pinus  jacehat:    qui    tanti   horroris  et  furia»  videba- 
tnr:   ultra  quam  eliani   homo  ettari    potest.  Ad  cu- 
jus  sinistram   quasi   forum    erat,    ubi  divitise  homi- 
num  afque   deliei»   saeculares  et  mercatus   diversa- 
rum  rerum  apparuerunt ;   uhi  eliam   quidam  homi- 
iies    multa    celentate    ciirrentes,  uullum  mercatum 
exercebant,    quidam    autem    lente  euules    et  vendi- 
lioni  et  emptioni  ibi   insistebant.    Vermis  autem  ille 
niger  hirsutus,    ulcerosus    el   puslulis    plenus  erat, 
quinque  viirietates   a   capite  per  venlrem   suum  us- 
que  ad  pedes  in   modum  zouarum    descendentes  in 
se   gerens,    quarum    una  viridis,  alia    alba,  alia  ru- 
bea,   qufedam   crocea  et  qua>dain    nigra  apparebat, 
pleujH  omnr-s  veneno  mortifero.  Sed  caput  ejus  ila 
contritum  fuit,  quod   et  sinistra  inaxilla   ipsius  jam 
dissolvi  videbatur.  Oculi  vero  ejus  extrinsecus  san- 
giiinei  et  intrinsecus  ignei,  aures  autem   rolunda^  et 
hisj/ida,',    nares  vero  et    os    secundum   nares    et  os 
viperie  ;  sed  manus  secundum   manus   hominis,  pe- 
des  aufem  ut  pedes  viperae,  et  cauda  brevis  et  hor- 
ribilis  apparebat.   Et  collo  ejus  calena  im[)0sita  fue- 
rat  quie   et  manus    et  pedes  ipsius  alligaverat,   ila 
qiiod  et  illa  catena  in  lapidem  abyssi  fortissime  fir- 
mata,  illum    tam   valide  constrinxerat  ut  se  nec  hac 
nec  illac  secundum   nequitiam  voluntatis   sua;   mo- 
vere  posset.  Ey  ore  autera  ejus  mult.T  llamm.i'  ex- 
euntes  in  qualuor   partes    se    diviserunt,    quarum 
pnrs  una  iisque  ad  nubes  ascendebat,  et  alia  inter 
sjeculares  horaines,  alia  autem  inter    spirituales  se 
extendebat,  alia  vero  usoue   ad  abyssum  descende- 


A  bat.  Sed  flamma  ilia  quse  nubes  appetebat  contra 
homines  illos  prseliabatur  qui  ad  co>los  ascendere 
volebant.  Quorum  Ires  acies  videbantur ;  nam  acies 
una  prope  uubes,  et  una  in  mediefate  illa  qu»'  in- 
ter  nubes  et  terram  est,  et  una  juxta  terram  per- 
gebat  :  omnes  repetitis  vocibus  peigamus  ad  oce.los 
vociferantes;.  sed  a  flamraa  illa  liac  el  illac  proje- 
cti,  quidam  non  cadebant,  alii  aulem  pedibus  suis 
se  vix  sustentabant,  alii  vero  ad  terrain  cadentes 
sed  iterum  surgentes  ad  coelos  tendebant;  flamma 
aulera  illa  qua;  se  iuter  sa^culares  homines  ditfudif, 
quosdam  ex  eis  comburens  ot  in  teterrimam  nigre- 
dinem  vertit,  quosdam  autera  suo  acumine  ita  trans- 
lixit,  ut  eos  quocunque  voluit  inflexerit.  Ue  qua  t.v 
inen  quidara   se  eriiiieutes  et  ad   ilios  qui  ccelos  pe- 

"  tebant  pergentes :  0  vos  fideles !  pra-state  nobis  ad- 
jutorium,    resuraplo    claraore    vociferabantur;  qui- 
dam    autera    ita  transtixi    permanserunt.    llla   vero 
tlamma  qu«  se    inter    spirituales    extendebat :  eos 
sua  caligine  obtexit ;  quos  etiam  in  sex  modis  con- 
siderabam;  nam  alios  eadem  tlainraa  crudeli  incen- 
dio   Iffsit:  quos   aiitem  la^dere  non  potuil  illos   aut' 
viridi,  aut  albo,    aut  rubeo,    aul   crocco,  aut  uigro' 
mortifero  veueno   illo  quod  a    capite  vermis  usque 
ad  pedes  ejus  defluebat  ardenter  afllavit.  Sed  flamraa 
quii'    abyssum    petebat,    diversas  poenas   illorum   in 
se  coutinebat,  qui  per  fonlem  baplismatis  non  loti, 
lucem    veritatis   et  fidei    ignoraiites,    Satanam  pro 
Deo  coluerant.   Et  vidi  etiam  ex  ore  ejus  acutissi- 

p  mas  sagittas  stridenles,  el  a  pectore  ejus  nigrum 
fumum  exhalantem  ac  a  lumhis  ipsius  ardentem 
bumorem  ebulientera,  et  ah  umbilico  ejus  fervidum 
turbinem  flantem,  atque  ab  exiremitate  ventris  ip- 
sius  velnl  immunditiam  ranarum  scaturientem  ; 
qu*  omnia  magnam  inquietudinem  hominibus  alTe- 
rebant.  Sed  et  de  ipso  teterrima  nebiila  cum  pessi- 
mo  fetore  egrediens,  nultos  homines  sua  perversi- 
tate  infecit.  Et  ec(^e  magna  multiludo  hominum  in 
multa  claritate  fulgentium  veaiebat  quae  illum  ver- 


sciviAs. -ijR.  II,  visio  vn. 


b58 


uiLm  luiiiter  ubique  conculcans  acriter  eum  crucia- 
bat :  ita  tameu  quod  ipsa  nec  a  Uammis  nec  a  ve- 
neuo  illius  lajdi  poterat.  Audivique  iterum  vocem 
milii  de  coelo  dicentem  :  Deus  omnia  juste  et  recle 
dispensans,  lideles  populos  ad  gluriam  supernaj 
hrereditatis  vocat ;  sed  antiquus  deceptor  in  insidiis 
positus  eos  impedire  tentans,  artes  nequitiae  sua> 
iu  ipsos  excital,  sed  tamen  ab  eis  victus,']  confusio- 
nem  pra^sumptiouis  sua'  accipit,  cum  illi  ccelesteni 
palriam  possideaut,  et  ipse  inferuales  liorrores  su- 
beat.  Qiiapropter  vides  ardeutem  lucem  tanta^.  ma- 
gnitudinis  quantae  mons  magnus  et  altus  est,  in 
summitate  sua,  velut  in  multas  linguas  divisam, 
qua?  est  ardens  in  fide  credentium  justitia  Dei  in 
fortitudine  potentite  suse  magnitudinem  sanctitatum 
et  altitudinem  gloriai  demonstrans,  atque  in  eadem 
gloria  sancti  Spirilus  diversa  dona  mirabiliter  de- 
clarans. 

Et  corara  luce  illa  quffidam  multitudo  albatorum 
hominum  stans  :  est  in  pra-sentia  justitiae  Dei  turba 
in  lide  lucentium  hominum  per  bona  opera  sua 
bene  et  honesle  compositorum,  ante  quos  velut 
quoddam  velum  tanquam  crystallus  perlucidum  a 
pectore  usque  ad  pedes  eorum  extensum  apparet ; 
quia  in  conspectu  suo  divinam  legem  fortern  et 
splendidam  ab  intentione  bonarum  actionum  usque 
ad  complelionem  earum  semper  habent,  in  quibus 
ita  contortantur,  quod  astutia  et  deceptione  falla- 
ciuin  persuasionum  superari  non  possunt.  Sed  quod 
ante  multitudinem  illam  quasi  in  quadam  via  velut 
quidam  vermis  mirae  magnitudinis  et  longitudinis 
supinus  jacet,  hoc  est  quod  ante  notitiam  hominum 
manisfeste  coguitus  in  viamundi  hujus  quae  et  bonis 
et  malis  ad  gradiendum  proposita  est  antiquus 
serpens  non  ita  in  forma  sua,  sed  in  significatione 
mysterii,  videlicet  magnus  in  malitia,  longus  in 
insidiis  projectus  apparet,  sursum  hians  ut  eos  qui 
ad  ccelestia  tendunt  per  deceptionem  suam  dejiciat, 
sed  tamen  jacens,  quoniam  per  Filium  Dei  vires 
ejus  protritee  sunt,  ita  quod  in  eis  stare  non  valct; 
quamvis  lanti  borroris  et  furicC  videatur,  ultra  quod 
etiam  homo  eifari  potesl;  quia  veueuosum  furorem 
et  malitiosus  conatus  in  multiplicitate  diversitatis 
ejus,  ajstimatio  mortaiis  hominis  explicare  non 
valet.  Unde  et  ad  ejus  sinistram  quasi  iorum  est 
ubi  diviti*  liominuni  atque  deliciae  sa?culares,  et 
mercatus  diversarum  rerum  apparent;  quoniam  in 
morte  quae  illius  proditoris  sinistra  intelligitur 
forum  cernitur.  quod  nequissima  opera  ipsius  sunt 
mortis  :  ita  quod  ibi  in  divitiis  corruptibilibus  super- 
jbia  et  vana  gloria  et  in  deliciis  trausitoriis  lascivia 
.et  concupiscentia  ut  in  mercatu  veuditiones  ac 
emptiones  multarum  varietatum  terrenarum  cupi- 
ditatum  fervent :  ita  ut  qui  diabolicum  terrorem 
palam  exhorruerit,  ab  his  latenter  decipiatur,  vi- 
delicet  cum  ei  muUa>.  suasiones  vitiorum  leviter 
otleruntur,  veluti  cum  per  mercatorem  diversa  mer- 
.cimonia  hominibus  ostenduntur,  ut  per  hoc  dele- 
,ctati,   tan*o    ardentius    emant    quod    sibi    oblatum 


B 


A  viderint ;  nam  diabolus  artes  suas  hominibus  frau- 
dulenter  olfert ;  sed  qui  tunc  eas  concupiscunt,  ii 
eas  emunt.  Quomodo?  Bonam  conscientiam  suam 
quasi  vendentes  abjiciunt,  et  piortifera  vulnera  ani- 
marum  suarum  quasi  ementes  sibi  contrahunt.  Sed 
ibi  quidam  homines  multa  celeritate  currentes 
nullum  mercatum  faciuni,  quia  ipsi  Deum  cogno- 
scentes,  thesaurum  bona-  voluntatis,  et  aromata 
virtutum  portant  et  sibi  ea  virilissime  comparant : 
ita  quod  sa^culares  voluptates  el  diabolicas  spurci- 
tias  velociter  in  mandatis  Dei  transenntes,  dulce- 
dinem  carnis  sute  contemnunt.  Quidam  aulem  lenle 
cuntes  et  venditioni  et  emptioni  ibi  insistunt,  quo- 
niam  hi  tarditatem  in  bonis  operibus  habentes,  per 
teporem  corporis  sui  cceleste  desiderium  velut  ijlud 
vendentes  in  semetipsis  exstinguuut,  et  voluptatem 
carnis  sua-  quasi  eam  ementes  in  se  enutriunt. 
Quapropter  illi  mercedem  bonaj  operationis  acci- 
pient,  et  isti  prenas  iniquitatis  suaj  sustinebunt, 
quemadmodum  Ezechiel  osteudit  dicens:  Justilia 
justi  super  cum  erit  :  el  iiwpietas  impii  eril  super  eum 
(Ezech.  xviii).  Quid  hoc?  Fulgida  opera  puri  homi- 
uis  illum  iu  sanctitale  perfundunt,  et  quasi  raille 
oculi  aspicientes  iu  altum  atquo  in  profundum  ubi- 
que  euni  circumdant,  sursum  ferentes  eum  in  ma- 
gnum  honorem  et  iu  voluptatis  suae  mortificatio- 
nem,  prout  Spiritus  sanctus  illi  inspiraverit,  veluti 
ala  voUicrem  sursum  iu  aere  tollit  quocunque  illi 
placuerit.    Sed    vipereum    venenum    nequitiae    sunt 

p  saevissimae  viperae,  quae  conspumat  coelum,  marga- 
ritam  luto  involvens,  et  super  pulcherrimum  om- 
nium  speciosorum  fremens,  eum  vei'o  qui  illud  infl- 
deliter  subsequitur,  de  nobihssimo  opere  digiti  Dei, 
et  ab  omui  Iionore  et  a  beatitudine  supernae  visio- 
nis  abjicit,  atque  eum  exsulem  faciens,  a  vivente 
fructu  et  a  radice  just;i'  arboris  abscindit. 

Quod  autem  vides  quod  vermis  ille  niger,  hirsu- 
tus,  ulcerosus  et  pustulis  plenus  est :  hoc  indicat 
(}uod  idem  serpens  antiquus  in  nigredine  tenebra- 
rum  iniidelitatis,  et  in  pilis  absconsionum  dece- 
ptionis,  atque  in  ulceribus  immuuditiarum  pollu 
lionis,  et  in  piistulis  cavernarum  furoris  abundat. 
Quinque  etiam  varietates  a  capite  per  ventrem 
suum  usque  ad  pedes   in   modum  zonarum  descen- 

D  derites  in  se  habet,  quia  quinque  sensus  hominum 
diversis  passionibus  vitiorum,  a  deceptione  illa  cum 
se  pnmum  implere  studuit  usque  ad  consummatio- 
nem  illam  cum  iusania  ejus  linem  accipiet  afllare 
non  cessans,  sed  fallacem  rectitudinem  simulans, 
homines  ad  declivia  immundarum  artiura  suarura 
trahit,  quarum  una  viridis,  alia  alba,  alia  rubea, 
quaedam  crocea,  quaedam  nigra  apparet  plena:"  om- 
nes  veneno  raortifero;  quoniam  in  viriditate  saecu- 
larem  tristitiam,  in  albedine  ineplam  irreveren- 
tiam,  in  rubore  fallacise  gloriam,  in  croceo  morda- 
cem  detractionem  atque  in  nigredine  turpem  sirai- 
lationem  ostendunt,  cura  plenitudine  aliarum  per- 
versitatum  quae  mortera  animabus  horainum  sibi 
consentientium    inferunt.    Sed  quod  caput  ^jus 


H59 


S.   llll.DKCAUIUS. 


:i(ju 


coiitritum  est  quod  et  sitjistr.i  raaxilla  cjiis  jam  dis- 
solvi  videtur,  lioc  est  quod  superbiu  illuis  ui  iuc.ir- 
natione  Filii  Dei  ita  dejecta  est  quod  et  adversilas 
raortis  jam  evacuata.  fortiludinem  amariludiuis 
sute  exercere  uou  valet.  Oculi  vero  ejiis  extrinse- 
cus  sanguiuei  et  intricsecus  ignei  apparenl ;  quia 
intentio  perversitatis  ipsius  \elut  e.Ktrinsecus  san- 
guineum  nefas  corporibus  liominiim  incutit,  et 
velut  intrinsecus  iirneum  jaculuni  auimabus  eorum 
inlert ;  aures  auteiii  ipsius  rotund;i'  et  liispida'  sunt. 
quoniam  hominem  qua«i  iii  rolunditate  pilis  artium 
suarum  circumdat  ut  eum  celerrime  dejiciat  si 
quid.  in  illo  quod  suum  est  deprehenderit:  nares 
vero  et  os  ejus  secunduui  uares  et  os  vipenv  appa- 
rent,  quia  indiscretos  et  fetentes  mores  hominibus 
ostendit,  per  quos  in  multis  vitiis  eos  Iransligens 
crudeliter  occidit.  Sed  mariiis  ejus  secundum  manus 
hommis  videntur,  quouiam  machinaliones  arliuiii 
suarura  in  operibus  hominum  exercet.  Pedes  autem 
ipsius  ut  pedes  viperae  sunt,  quia  itineribus  homi- 
num  in  insidiis  suis  diabolicas  lacerationes  iiiforre 
non  desinit ;  et  caiida  ejus  brevis  et  horribiiis  appa- 
ret  quae  est  potestas  ipsius  parvi  sed  tamen  pessimi 
temporis  in  lilio  perditionis,  qui  plus  apprehendere 
bacchando  cnpitquam  perlicere  possit.  Et  quod  collo 
ejus  catena  injecta  est  quu'  et  marius  et  pedes  ipsius 
alligat,  hoc  est  quod  diabolica  fortitudo  per  polesta- 
tem  omnipotentis  Dei  ita  fracla  et  contrita  est,  quod 
etpessima  opera  et  neqnissiina  itinera  illiiis  in  qvii- 
bus  homines  scducit^  in  coiruilioue  sua  compressi 
sunt :  ita  quod  etilla  calena  in  lapidem  abyssi  fortis- 
sirae  lirmata  illum  tam  valide  constringit,  quod  se 
nec  hac  nec  iliac  secundum  nequitiain  voluntatis 
suai  movere  potest ;  quoniam  polestas  Dei  in  ^labi- 
lissima  feternitate  sine  defectione  manens,  diabolum 
tanta  fortitudine  in  salvatione  animarum  ojiprimit, 
quod  iile  uec  extcrioribus  nec  interioribus  iustru- 
mentis  nequissimi  conalus  sui,  salutem  redemplio- 
nis  a  iidelibus  animabus  removere  valebit,  quin  in 
locum  gaudii  quem  ipse  pertinaciter  amisit  perve- 
niant. 

Qiiod  auleru  ex  ure  ejus  uiuit;e  llammai  erumpentes 
in  qualuor  parles  se  dividunt,  hoc  est  quod  ipse  ex 
rapacissima  voracilate  sua,  pessimum  et  multiplex 
malum  crudelissimi  incendii  ifiiquie  persuasionis 
emiltens,  in  quatuor  plagas  totius  mundi  inter  ho- 
mincs  ut  ipsum  sequantur  varie  spargit.  Quaruni 
pars  una  usque  ad  nubes  i^scendit,  quia  illa  diabo- 
lica  afllatio  ccelum  toto  desiderio  mentis  sujp,  peten- 
tes  siio  acuraine  retrahit,  et  alia  inter  sii-cularcs 
lioraines  se  spargit,  quoniam  ipsa  in  terrenis  caiisis 
conversantes,  sua  diversitate  decipit;  aliii  autem 
inter  spirituales  ?e  extendit,  quia  illos  sj^iritualibus 
disciplinis  insudantes,  sua  simulalione  inJicil.  Qua^- 
dam  vero  usque  ad  abyssum  descendit,  quoniam 
ip.sa  infiJeles  sibi  consentientes  in  infernalia  lor- 
menta  sua  seductione  mitlit ;  quia  ipsi  viam  falsi- 
tatis  et  deceptionis  euntes,  viam  reetitudinis  non 
tenuerunt,  nec  vero  Deo  debitam  reveientiam  exhi- 


.V  buerunt,  quemadmoduiu  David  lestatur  dicens 
UontrUio  ct  iiifclicilas  iii  viis  corum,  quiviam  pacis 
non  cognoverunf  :  non  est  iimor  Dei  ante  oculos 
eorum  [Psal.  xui).  Quid  hoc?  Innocentia  et  fortis- 
sima  opera  Dei  qiiie  in  vu..  et  purissimo  foute  mi- 
litaut;  illos  qui  Deiiiu  a  lorde  siio  cuiu  lieniiissimis 
et  damnabilibus  operibus  expellunt  ita  conterunt, 
veiul  magna  phivia  rem  quampiam  dimergit,  ita 
quod  amplius  mon  appareat.  Et  idco  etiam  in  con- 
speclu  Dei  uou  fulminant;  quoniani  infelicilas 
cum  infelicissima  consuctudine  cst  in  ilinoribus 
eorum  quocunque  se  cum  pastu  mortis  extcn- 
derit.  Quo  modo  ?  Vidclicet  guslando  et  come- 
dendo  hoc   quod   malum    est ;   unde  et  viam  illam 

.  qiia?  in  calore  solis  ascendit,  in  operibus  suis  ne-[ 
sciunt,  quia  dulcedinem  Dei  nec  in  honore  nec  in 
amore  gustaut,  ubi  tiinoreiu  ejus  quasi  limorem! 
iilieiii  abjiciunt,  cuiu  ip>uiu  nec  videre  nec  aspicore 
desiderant.  Unde  et  ut  vides  tlamma  illa  qua'  nubes 
petit  contra  homines  illos  proeliatur  qui  ad  coelos 
ire  volunt;  quia  nequissimum  illud  incendium  cum 
mentes  lidelium  hominum  snrsum  tendere  senserit. 
adversus  eos  suis  artibus  crudelissime  bacchatur. 
ne  ad  illa  coelestia  quse  ipsi  multis  suspiriis  quae- 
runt,  perveniant.  Quorum  tres  acies  vides,  quoniani 
ipsi  veram  et  inetrabilem  Trinilatein  iiuamvis  iii 
suis  certaminibus  phirimum  fatigentur)  colere  non 
cessant.  Nam  acies  una  prope  nubes  pergit;  qui;jj 
isti  fortissime  contra  diaboluin  pugnantes,   rnenten,| 

D  suam  de   teri'enis   actibus    ila   sursum  ad    coelesti;;: 
tollunt,  quemadmodum  et  nubes  super  terram  lluercjj 
solet ;  et  una  in  medietate    illa  quse  inler  nubes  e; 
terram   est  discurrit,   quoniam  ipsi    quadam  mode-J 
ratione  se  coniinentes,  nec  ex  tota  menle  coilestibiis:' 
nec  ex    toto  desiderio  terrenis   insudant,  sed  in  hiil 
modum  sibi   imponentes  et  interiora  qutprunt,  neni 
tamen  exleriora  respuunl:  et  una  juxta  terram  per  i 
git,  quia  isti  caduca  perfecte  nou  deserenles,  cadu  : 
cis  aliquantulum  adhcerent,    ita   ut  in  eis  valde  la 
borantes,    multas    fatigationes    passionum  in   ipsi;,i 
sentiant,  sed   tamen    superno    auxilio    victores  exi 
stant,   omnes  repetitis  vocibus    pergamus.  ad  coelQ; 
vociferantes;  quoniam   et  isti  et  illi  in  multis  suspi 
riis   desideriorum    suorum,    ut  tendant  ad   iila  quy 

D  in  supernis  secrelis  sunt  seipsos  exhortautes,  quani( 
vis  artibus    antiqui   serpentis   in  hac  intentione  sui, 
iiiultoties  fatigeiitur.  Sed  a  tlamma  illa   iiac  et  illa', 
projecti;    quia  a    llatu   diabolicse    tentationis  in  di 
vcrsitatem   morum  agitati,    quidam    tamen    nun  ca 
diint,  quoniam  ipsi  forlissimi   pugnatores  existentcs 
ab  his  illusionibiis  se  viriliter   defeudunt  ;  alii  autrn 
gressibus    suis  se  vix  sustcntant,   quia   lii    in  vian 
rectitudinis   itinera  sua  ponunt,  sed  in  mullis  labo 
ribus  faligati  vix  tamen  diabolicas  artes  superante: 
in    mandatis    Dei  perseverant;  alii  vero  ad  terraoi 
cadentes,   sed  iterura   surgentes    ad   coehts  tendunt 
quoniam   ipsi   in  diversitate  vitiorum   prolapsi,    se( 
postea  per  pwnilentiam  erecti,  .spem  suam  cum  bo 
nis  operibus  in  Deum  ponunt. 


1 


,)6 1 


SClVfAS.— LIH.  ll,VIS10  MJ 


)6^ 


Uuod  autem  tltimma  illa  qiiie  se  iuter  saecalares  A  habeat,  eis   ostendit;  aut  detractionetii  )>roximorum 


homincs  ditlundit,  quosdani  ex  eis  comburens  in 
teterrimam  nigredinem  vertit,  hoc  est  quod  idem 
incendium  nequissimffi  deceptionis  ad  illus  qui  ter- 
renis  causis  iusistunt  tendens,  qiiosdam  illorum 
suse  perversitati  subjiciens,  pessirais  vitiis  tene- 
brosae  iniquitatis  eos  inticit :  ita  quod  ip.^i  claritatem 
verui  tiiiei  despicientes,  et  seipsos  arnara  mortc 
interticientes  in  terram  cadunt  et  nefandissima  opera 
in  aclibus  suis  perticiunt;  quosdam  autem  suo  acu- 
mine  ita  transfigit,  quod  eos  quocunqiie  viilt  infle- 
ctit,  quoniam  eos  sua  nequitia  ita  domat,  quod 
ipsos  ad  universa  vitia  pravitatis  siia:'  inclii;at,  vide- 
licet  soicularem  duicedinem  in  amplexione  ardentis 
libidinis  eis  suggerens:  ita  quod  et  diversos  mores 
multiplicium  rituum  suoriim,  scilicet  in  verbis,  in 
capillis.  in  veste,  in  incessu  et  in  caeteris  his  simi- 
libus  liabent.  Uude  torluosi  efficiuntur,  justitiam 
Dei  uegligentes.  et  prsevaricatores  legis  existentes, 
nec  sibinietipsis  circumcisionem  mentis  imponentes; 
quia  supertluitatem  in  libidine  qu;vruut,  nec  ullum 
tempus  legis  ut  eis  a  Deo  constitutum  est  servant; 
sed  ut  mare  a  vento  in  inquietudinem  concutitur, 
ita  et  ipsi  de  flatu  antiqui  draconis  in  diversa  vitia 
moventur.  De  qua  tamen  quidam  se  eripiunt,  ad 
illos,  qui  cojlos  petunt  pergentes.  0  vos  fideles, 
prsestate  nobis  adjutorium,  resumpto  clamore  voci- 
ferantur;  quoniam  de  turpi  et  noxia  coasueludine 
se  abstrahentes  et  e  os  qui  mentem  suam  coelestibus 
infigunt  imitantes,  ut  suam  soliicitudinein  impen- 
dant,  ipsisque  juvamen  corde  et  voce  desiderant; 
quidam  autem  ita  trausfixi  permunent:  quia  ipsi 
diversis  vitiis  irretiti  in  malis  perseverant.  Sed 
quod  illa  tlamma  qua?  se  inter  spirituales  extendit 
eos  sua  caligine  obtegit,  hoc  est  quod  eaiiem  afflatio 
diaboliciB  persuasionis  incendia  sua  ad  illos  qui 
toto  nisu  spiritui  servire  deberent,  emitlens  eos 
perversitate  vitiorum  suorum  obnubilat,  quatenus 
magis  carni  quam  spiritui  inhiaut.  Quos-  etiam  in 
sex  modis  consideras ;  quoniam  antiquus  hostis  tam 
quinque  exteriores  sensus  corum  quam  interiorem 
devotionem  cordis  ipsorum  veliit  sextum  modum 
pervertere  conatur.  Nam  alios  eadem  (tamma  Isedit ; 
quia  diabolus  artes    suas  eis   immittens,    carnalibus 


velut  tepidum  crocum,  ita  quod  susurrones  et  bi- 
lingues  inde  efficiuntur,  ipsis  inducit,  aut  simula- 
tiouem  justitise.  quasi  horridam  nigredinera,  per 
quam  in  cordibus  suis  miserabiliter  obtenebrautui-, 
eis  imponit.  Quse  omnia  mortiferas  pestes  sunt :  ab 
initiodeceptionis  ejusdem  perditoris  usquc  ad  tinem 
illum  cum  jam  insania  ipsius  finem  in  mundo  acci- 
piet,  procedentes,  per  quas  noxium  ardorem  vitio- 
rum  hominibus  infert. 

Sed  qiiod  flamina  quce  abyssum  petit,  diversas 
pieuas  illoruai  in  se  habet  qui  per  fontem  baptisma- 
tis  non  loti  lucem  veritatis  et  iidei  ignorantes  Sa- 
tana  pro  Deo  colunt,  hoc  est  quod  inccndium  illud 
perditioni  adheerens,    dira  et  amara   torraenta  illis 

"  animabus  infert,  quse  in  fonte  salulis  non  emundatce 
claritatem  supernae  liaereditatis  et  fidem  ecclesia- 
sticai  iustitutionis  non  videntes,  illum  qui  in  insi- 
diis  positus  auimas  liominum  iu  mortem  miltere 
conantur,  pro  illo  qui  hominibus  vitain,  et  salutem 
tribuit  venerari  non  cessant.  Ut  vides  ex  ore  ipsius 
acutissimas  sagittas  stridentes,  qu£P  sunt  a  diabo- 
lica  rabie  pessimse  et  nequissima}  infixiones  proce- 
dentes,  et  uiullis  iniquitatibus  bacchantes,  et  a 
pectore  ejus  nigrum  fumum  exhalantem  qui  est  a 
malitiosis  conatibus  ejus-  teterrimn'  irse  et  invidi.''^ 
emissio.  ac  a  lumbis  ipsius  ardentem  humorem 
ebullientem  :  qui  est  ab  immuaditi;i  ipsius  in  pra3- 
latis  ferventissinife  libidinis   effusio.  Et  ab  umbilico 

C  ejus  fervidum  turbinem  tlantem :  qui  est  a  voraci- 
tate  ejus  in  subjectis  ardentissirase  fornicationis 
suffocatio,  atque  ab  extremitate  ventris  ipsius  velut 
immanditiam  ranarum  scatarientem  :  quce  est  a  per- 
ditione  perversa-  absorptionis  ejus  in  obduratione 
desperationis  fetida  egestio  cum  ipse  antiquus  insi- 
diator  se  subsequentes  ad  omnem  voluntatem  suani 
pcrduxerit,  quae  omnia  magnam  inquietudinem  in 
hominibus  faciunt ;  quoniam  hujusmodi  perversita- 
tes  maximam  calamitatem  miserrimae  irretitionis 
illis  imponuuL.  qui  spem  suam  non  coelestibus,  sed 
terrenis  afliguut.  Sed  quod  de  ipso,  teterrima  ne- 
bula  cum  pessimo  fetore  egrediens  mulfos  homines 
sua  perversitate  inficit,  hoc  est  quod  ab  eodem  dia- 
bolo    nigerrimus  error  fetentis    conscientia?,  proce- 


desideriis  et  voluptatibus  eos  aftlat,  ita  quod  eos  ad  B  dens,     slultos    homines   per    iniquam    credulitatem 


libidinem  et  ad  pol!utionem  mult.-p   immunditite  ac- 

cendit.  Qaos  autem   la?dere  non  potest,  lios  aut  vi- 

ridi  aut  albo   aut  rubeo  aut   croceo  aut  nigro  morti- 

fero  veneno  illo  quod  a  capite  ejusdem  vermis  usque 

;  ad  pedes  ejus  descendit  ardenter  afflat.  Quomodo  ? 

Quoniam  cum  voluptates    pollutionum  recusant,  aut 

tristitiam  sseculi  quasi  pullulantem   viriditatem  per 

'  quam    ita  opprirauntur,   quod   nec    in  spiritualibus 

'  nec   iu  seecularibus  rebus  valsnt,   eis  infundit;  aut 

I  irreverentiam    vitiorum    velut  ineptam    albedinem, 

\  ita  quod  iiec   coram  Deo   nec  coram   hominibus  tur- 

\  pitudinem   suam  abscondunt,  ipsis  immittit,  aut  re- 

■  cordationem    terrenee.  gloria-  quasi  fulgentem  rubo- 

rem,     nnde    amaritudiuem     et    anxietatem     cordis 


exagitat.  Quomodo  ?  De  abscisione  capitis  Joanuis 
Baptista*,  Filium  Dei  esse  remissiorem  vulnerum 
peccatorum  ostendentis,  pessimus  error  exortus 
est,  ubi  diabolus  multos  homines  in  diversis  iraagi- 
nibus  seducit :  hoc  vernm  esse  putantes  qiiod  ipse 
eis  secundum  ajstimationem  ipsorum  fallaciter  de- 
monstrat.  Unde  et  multi  secundum  liunc  modura 
decipiuntur;  quia  et  fides  ipsorum  semper  in  infir- 
mitate  vacillat.  Sed,  o  vos  tilii  mei,  si  jaste  et  pie 
vivere  volueritis,  hunc  nequissimum  errorem  fu- 
gite,  ne  amarissima  mors  in  incredulitate  vos  ap- 
prehendat.  Fugite  etiam  illos  qui  morantur  in  spe- 
luncis,  inclusse  cohorles  diaboli  existentes,  vse.  illis, 
vse  illis  qui  sic  perseveraverint,  quia   viscera  diaboli 


iK3 


S.  IIILDKGAUDIS 


:m 


sant.  et  pm^currens  geriiieu    tilii    perdilioiiis.  (Jua-  .V  sirnilis  esl,    Deum  .suuiii  iiegans  el  se  ad   uos  coii- 


propter.  o  vos  dilecti  filii  mei,  oinni  devotioiie  el 
omni  virtute  aniinae  et  corpori>  vestri  illos  devitate; 
quoniam  antiquus  serpens  sua  arte  illos  pascit  et 
vestil,  quia  eum  pro  Deo  colunt,  et  qui;»  in  eum 
per  fallacem  deceptionem  oontidunt.  Ipsi  silii  pes- 
simi  homicidip,  ila  quod  illos  qui  eis  sinipliciter 
adhaiserint  occidunt,  antequam  eos  errorem  suum 
dcclinare  peimittanl,  et  sunt  in  se  ipsis  turpissimi 
fornicatores,  senien  etiam  suiim  in  homicidio  mor- 
titicantes  et  diaholo  offerentes,  ita  etiam  in  schisma- 
tibu-i  suis  et  in  plenitudine  vitiorum  suorum  Eccle- 
siam  meam  invadentes,  cum  baptisma  et  sacramen- 
lum  corporis  et  sanguinis  Kilii  niei,  et  ca-tera 
in^tituta  qiije  Kcclesia  raea  habet,  in  turpihiis  ma- 
•  hinationibus  suis  nequiler  derident  Sed  quainvis 
proptertimorem  populi  mei  his  institutis  meis  aperte 
non  repiigneiit.  tamen  in  cordihus  et  factis  suis  ea 
pro  nihilo  ducunt.  Nam  diabolica  illusioue  sancti- 
latem  se  habere  simulant,  in  quibus  a  diabolo  deci- 
piuntur,  quoniam,  si  diabolus  se  eis  palam  demon- 
straret,  ab  eis  cognosceretur,  ita  qiiod  illum  devi- 
tarent.  Unde  ipse  sua  arte  quaedam  eis  ostcndit 
velut  bona  et  sancta  sint,  et  sic  eos  illudit.  0  vse 
illis  qui  sic  in  morte  hac  perseveraverint.  Sed  qnia 
diabolus  novit  se  modicom  lempus  erroris  sui  ha- 
bere,  idcirco  nunc  festinat  intidelitatem  in  membris 
suis  perticere,  quae  vos  pessimi  deceptores  estis  qui 
lidem    catholicam    subvertere    laboratis.    Vos   insta- 


B 


vertens,  uos  jam  sequilur.  Quapropter  propere- 
mus  omnes  el  ;td  nim  festinanler  curiamus :  ita 
ipsum  nostris  artibus  c  lercentes,  ne  a  nobis  au- 
fugere  possit.  Nam  Deum  suum  deserere.  vult :  ct 
nos  sequi.  Sed  homo  qui  his  malis  diaboiicam 
suggestionein  impugnatur,  videlicet  qui  homicidio, 
adulterio,  voracitate,  ebrietate,  et  supertluitate 
nmnium  vitiorum  polluitur,  si  tuuc  in  his  impoiiii- 
tens  perseveraverit.  in  mortem  cadit ;  qiii  autem 
diabolo  repugnans,  his  vitii  pojuitendo  sc  subtra- 
xerit,  aJ  vitam  resurgit.  Nam  qui  cupiditatem 
carnis  suiie  secutus  fuerit,  et  bonum  desiderium 
spiritus  sui  neglexerit,  de  hoc  fabricator  orbi;- 
dicil  :  Isle  me  despicit  et  carneni  suani  ciiin  peccatn 
diligit,  nolens  scire  quod  a  perditione  se  debei 
avertere,  et  ideo  abjiciendus  est.  Qui  vero  bonuu 
arilorem  spiritus  sui  dilexerit,  el  voluptatcm  carnij 
siue  abjecerit,  de  illo  dicil  Creator  niundi  :  Ilic  ac 
me  respicit  et  corpus  suum  in  sordibus  non  enu- 
trit,  desiderans  scire  quod  a  morte  se  debet  sub 
movere,  unde  ei  succurrendum  est.  Qiiomodo  ?  U 
Salomon  in  voluntate  mea  dicit.  Peccatores  perse 
quuntur  malum.-et  justis  retribuentur  bona.  Quici 
hoc?  Ruentcs  in  lapsu,  et  cadentes  in  ruina  undi 
que  mortiferi  morbi  invadunt :  ita  quod  prudentei 
in  hoc  quod  verum  est  uon  aspiciunt,  sed  illud  rie 
gligenter  abjiciunt.  Unde  quia  non  sunt  digni  Deun 
aspicere,   nec    ullam  felicitatem   in  Deo    aut  in  ho 


biles  et    molles    ad    devitandum    venenosas  sagittas  (■  minibus  habere,  quoniam  Deum   respuunt  et  diabo- 
humana'  pollutionis  estis,    quas    secundum  volunta-       lum  eligunt;  idcirco    nuillain  adversitatem   illis  in- 


tem  vestram  contra  legem  exercetis.  Unde  postquam 
venenoso  semine  fornicationis  libidinem  vestrani 
evacuati«,  tunc  ficte  oratis  et  sanctitatem  vobis 
fallaciter  imponitis,  quod  oculis  meis  fetente  luto- 
indignius  est.  Certe  schisma  quod  exortum  est  in 
Horeb  ubi  Judaica  plebs  sculptile  faciens  in  diabo- 
lica  irrisione  ludere  ccepit  :  sic  eliam  et  adhuc  qui- 
dam  petulanter  ludere  solent,  et  schisma  quod  fuit 
in  Baal  in  quo  multi  perierunt,  et  schisma  fornica- 
tionem  ubi  cum  .Madianitis  tiirpia  facta  perpetrata 
sont,  et  caitera  his  similia  super  vos  canent:  quia 
in  his  omnibus  in  malis  vestris  partem  habetis,  pe- 
jores  priores  populo  e.xistentes,    quoniam  veram  le- 


fert  id  malum  quod  operantur.  Sed  in  bonis  rectus 
sensus  et  jiista  cogitatio  in  excelso  cediticat :  it. 
quod  in  sinu  suo  siiscipiunt  hnereditatein  patris 
quon  am  supernum  lumen  atteudunt,  fallaces  in  ir 
risione  fori  quomodo  hoc  vel  illud  sine  compara 
lione  venundetur  non  existentes ;  sed  id  quod  ii 
Deo  veriim  est  habentes.  Sed  ut  vides  quod  magn: 
rnultiludo  horainum  in  mulla  claritate  fulgentiun 
venit  quae  priedictum  vermem  fortiter  iiliique  con 
culcans  diro  cruciatu  eum  afticit.  hoc  est  quo< 
lidele  agraen  credeniium  sed  in  Iiumana  miseri. 
procreatorum,  in  tide  baptismatis  ct  in  beatis  vir 
tutibus  multo  ornato    et  decore  ad  superna  deside 


gem  Dei  cernentcs,  eam  pertinaciter  abjicitis.    Sed,       ria  properat :   ita  quod  ipsi  in  factis    suis  hiinc  an 


0  vos  t|ui  salutem  vestram  desideratis,  ita  quod 
baptisma  suscepistis,  et  unctus  mons  Dei  estis,  Sa- 
tanae  resistite,  et  de  monte  salvationis  vestrai  descen- 
dere  nolite. 

llomo  autem  qui  tant.i-  duiili;e  est  quod  adjuto- 
rium  Dei  ad  repugnandum  diabolo  contemnit,  huic 
ipse  insidias  suas  ponere  non  desistit,  cum  etiam 
in  eo  nigredinem  iniquitatis  surgere  videt,  qua;  toti 
corpori  illius  tantam  amaritudinem  infert  quod 
etiam  corpus  ejus  inde  in  inlirmitate  arescit.  Unde 
cum  bomo  cceperit  malum  ruminare  et  seipsura  ita 
in  desperationem  conterere,  quasi  sibi  non  sil 
possibile  maluin  devitare  et  bonuin  facere ;  tuuc 
diabolus  hoc    videns    dicit :    Ecce    homo    qui  nobis 


tiqmim  seductorem  fortissiraa  contrilione  circum 
ilintes  dejiciunt,  et  eiim  diro  cruciatu  comminuunl 
veluti  sunt  virgines,  martyres,  et  caeteri  hujusmod 
veri  Dei  cultores  qui  toto  nisu  terrena  conculcan 
et  coelestia  desiderant,  ita  tamen  quod  ipsa  ne 
a  Ilammis  nec  a  veneno  iilius  laedi  potest ;  quia  isl 
tanta  fortitudine  et  constantia  in  Deo  muniti  sunt 
quod  nec  ab  apertis  incendiis,  nec  ab  occultis  per 
suasionibus  diabolicae  iniquitatis  contaminari  va 
lent,  quoniam  magua  fortitudine  virtutura  van 
ligmenta  deserunt,  et  sanctitati,  juste  viventes  ad 
liaerent.  Sed  qui  vigilantibus  oculis  videt  et  attenti 
auribus  uudit,  hic  mysticis  verbis  meis  osculun 
amplexionib  praebeat  quae  de  rhe  vivente  (.'manant. 


W  />  V 

ODD 


SCIVIAS.  —  LIB.  III.  VISIO  I. 


o6G 


LIBER    TERTIUS. 
VISIO    PKIMA. 

SuMJiARiUM.  —  Qaod  corda  fideliuin  tirnere  el  venerari  debent  magnitudinem,  lafitudineni,  altitudincni 
timoris  Domini.  Quod  omnis  fidelis  anima  sapienter  timens  Deiim,  per  fidem  sedes  Dei  est.  Quod 
profunditas  mysteriorum  T)ei,  hominibus  incomprehensibilis  est,  nisi  quantum,ipso  donante,  fide  concipifur. 
Quod  insapientia.  Dei  Palris  per  amorem  Filii  sui  perfectio  omnium  electorum  computata  est.  Exemplum 
in  Evangelium  de  eadem  re.  Quid  signiflcet  luteus  limus  in  pectore  et  cur  homo  ab  angelo  non  superatur. 
Verba  Isaise  ad  eamdem  iem.  Verba  David.  Quod  Deus  Pater  in  Filio  suo  ab  aurora  Virgine  incarnato 
operatur,  ordinat  ac  perftcit  onnda  opera  sua.  De  circulo  gyrante.  Quod  potestas  Dei  alfior  est  quam, 
homini  sciendum  sit,  et  cur  angeli  laudent  U°um  absque  commutatione.  Quod  Deus  est  perspicua  justitia, 
verus  et  justus.  Quod  virtus,  jusfitia  et  judicium  Dei  nullum  ftnem  habeat  quod  comprehendi  possit 
humano  sensu.  De  casu  primi  angetiet  sibi  consentientibus  et  quare  et  quomodo  et  quo  ceciderunt .  Verba 
Ezechielis  de  eademre.  Quod  gloria  splendoris  iltius  quem  diabolusper  superbiam  perdidit  servata  est  in 
secreto  patris  alteri  factx  luci.  Quod  diaboius  cecidit  absque  hxredem.  Exemplumde  Goliath  et  de  David. 
Quod  fides  qwx  in  antiquis  occulta  fuii,  in  mysteno  incamato  Dei  Filio  processit  in  lucem. 


Et  ego  horao  sumpta  ab  aliis  hominibus,  qua;  non 
digna  nominari  homo  propter  transgressionem  legis 
Dei,  cum  deberem  esse  justa  et  sim  injusta,  nisi 
quod  Dei  creaturasum  ipsius  gratia,  quse  me  etiam 
salvabit  :  vidi  ad  orientem,  et  ecce  illic  conspexi  ve- 
luti  lapidem  unum  totum  integrum  immensae  latitu- 
dinis  atque  altitudinis,  ferreum  colorem  habentem, 
et  super  ipsum  candidam  nubem  :  ac  super  eam  po- 
situm  regalem  thronum  rotundum,  in  quo  sedebat 
juvenis  perlucidus  mirabilis  glorise,  tantaeque  clari- 
tatis  ut  nullatenus  eum  perspicue  intueri  valerem, 
habensquasi  in  pectore  suo  limum  nigrum  et  lutu- 
lentum,  latum  instar  humani  pectoiiri,  circumda- 
tum  lapidibus  pretiosis  atque  margaritis.  Et  de  ipso 
lucido  sedente  in  throno  protendebant  magnus 
circuius  aurei  coloris  ut  aurora  (cujus  amplitudinem 
ntillo  modo  comprehendere  potui)  gyrans  ab  oriente 
ad  sfcptentrioueni,  et  ad  occidentem  atque  ad  meri- 
diem,  ita  se  retlectens  ad  orientem  ad  ipsum  luci- 
dum,  nec  ullum  liabens  finem.  Et  circulus  ille  erat 
a  terra  tanta  altitudinis,  ut  eam  comprehendere 
non  possem,  ex  se  reddens  splendorem  valde  ter- 
ribilem,  scilicet  lapidei,  calybei,  igneique  coloris 
undique  secundum  amplitudinem  suam  sursum  in 
altitudinem  coeli,  et  deorsum  in  profundum  abyssi 
ita  se  extendentem,  ut  nullum  hnem  ejus  videre  suf- 
hcerem.  Vidi  etiam  tunc  de  secreto  sedentis  in 
throno  stellam  magnam,  plurimi  splendoris  ac  de- 
coris  prodeuntem,  et  cum  ea  plurimam  candentium 
sciutillarum  multitudinem,  qua>.  cum  stella  illa  om- 
nes  eductai  ad  austrum,  inspiciebant  sedentem  in 
thronoquasi  alienum,  seque  ab  eo  avertentes  magis 
inhiabant  ad  aquilonem  quam  in  eum  inspicere  vel- 
ient.  Sed  statim  in  ipsa  aversione  iuspectionis  suse, 
omnes  exstinctae  sunt,  sic  versse  in  carbonum  nigre- 
dinem.  Et  ecce  ventus  turbinis  ortus  est  ab  ipsis, 
qui  eas  mox  ab  austro  retro  sedentem  in  throno 
projecit  ad 'aquilonem,  praecipitans  in  abyssum,  ita 
ut  earum  amplius  uullam  videre  valerem.  Splen- 
dorem    autem    illum    magnum     qui  cis     abstractus 


A  est,  vidi  subito  in  earum  exstinctione  reverti  ad 
ipsura  sedentem  in  throno.  Et  audivi  eum  qui  se- 
debat  in  throno  mihi  diceutera  :  Scribe  quiE  vides 
et  audis.  Et  respondi  de  interiori  scientia  ejusdem 
visionis  :  Rogo  te,  mi  Domine,  ut  mihi  des  intel- 
lectum,  quatenus  possim  enarrabiliter  proferre 
ha>c  mystica,  et  ne  derelinquas  me  ;  sed  contirma 
me  in  aurora  tuse  justitiae,  in  qua  manifestatusest 
Filius  tuus,  et  da  mihi  quomodo  possim  et  qualiter 
debeam  proferre  divinum  conailium,  quod  in  anti- 
quo  consilio  ordinatura  est:  quomodo  Filium  tuum 
voluisti  incarnari,  ita  ut  homo  sub  tempore  tieret, 
hoc  voleus  ante  omnem  creaturam  in  siraplicitale 
tua  et  in  igne  columbse  scilicet  Spiritus  sancti,  ut 
ipse  Filius  tuus,  quasi  splendida  solis  forma  mira- 
biliter  surgens,  in  incipiente  capite  virginitatis  ve- 
raciter  indueretur  humanitate  propter  hominem 
sumpta  hominis  forma.  Et  iterum  audivi  eum  di- 
centem  mihi  :  0  quam  pulchri  snnt  oculi  tui  in  di- 
vina  narratione,  dum  ibi  consurgit  aurora  in  di- 
vino  consilio.  Et  iterum  respondi  de  interiori  scieutia 
visionis  ipsius  :  Ego  niihi  appareo  in  sinu  animi  raei, 
ut  cinis  cinerefB  putredinis,  et  sicut  pulvis  instabili- 
tatis,  unde  sedeo  pavens  in  urabra  sicut  penna;  sed 
ne  dcleas  rae  de  terra  viventium  ut  peregrinam  : 
quia  in  magno  sudore  laboro  in  hac  visione,  et  |quia 
etiam  de  viiitate  mei  stulti  sensus  qui  meus  est  in 
carne,  repulo  me  frequenter  in  miniraum  et  in  vilis- 
simura  locum,  ita  quod  non  sim  digna  vocari    homo, 

Q  quia  valde  timeo  non  audens  tua  mysteria  narrare. 
0  bone  ac  mitis  Pater,  doce  me  quae  tua  voluntas 
sil,  quid  debeam  proferre.  0  tu  metuende  Pater  et 
o  tu  dulcissime,  et  o  tu  plene  omnis  ]  grati*.  ne 
derelinquas  me  :  sed  conserva  me  in  tua  niisericor- 
dia.  Et  iterum  audivi  eumdem  mihi  dicentem  : 
Nunc  dic  quomodo  edocta  es.  Volo  ut  dicas  :  Quam- 
vis  cinis  sis.  Dic  revelationem  panis  qui  Filius  Dei 
est,  qui  vita  est  in  igneo  amore,  omnem  mortuum 
suscitans  in  anima  el  corpore,  et  dissoluta  peccata 
relaxans  in    serena  clarilate.   ipse  initiuni   suscita- 


:iH7 


s.  iiii,ni:(.Ai;i)is 


168 


tionis  sanclitatis  in  honune  existens,  anlequiun  iii 
sc  exu*;citptur.  Tnde  etiani  nui^niticus  ot  gloriosus 
ac  inconiprehensibilis  Deus  dedit  maguuni  priesi- 
dium  mittens  Filium  suum  in  pudicitiamvirginitatis, 
qu«  non  potuit  hahere  ullam  variotatem  inacularum 
in  sua  virginitate  unde  ipsa  nioUiretur.  llii  iiou  po- 
tuit  nec  esse  dehuit  uUa  pollutio  carnis  iu  mente 
Virginis,  quia  interfectri.x  et  mortiticatrix  morlis 
generis  humani,  ipsamet  nesciente,  ut  in  somno 
decepta  est,  quando  Filius  Dei  in  magno  silentio 
venit  in  auroram,  videlicet  in  humilein  puellam. 
Mors  quasi  secura  processit  nesciens  vitam,  quam 
illa  dulcis  Virgo  portavit;  quia  sihi  ahsconsa  erat 
ejus  virgiuitas.  Ipsa  onim  Virgo  erat  pauper  in  ter- 
renis  opihus  ;  quia  divina  majestas  eam  ita  invenire 
voluit.  .\unc  scrihe  de  vera  agnitione  Creatoris  in 
bonitate  ipsius  sic. 

Deus  qui  cuncta  creavit  et  lioiniuem  ad  gUjriain 
tUam  de  qua  perdilus  angelus  oum  suis  imilatori- 
hus  projeclus  est  ordinavit,  ah  omni  creatura  sua 
maximo  honore  et  timorc  venerandus  ot  metuendus 
Psl,  quia  justum  est  ut  Creatori  omniuin  veneratio 
a  creatura  sua  e.xhiheatur,  et  Deus  superomnia 
hdelissime  adoretur.  Quod  et  lapis  iste  qucm  vides 
certissime  designat.  Ipse  est  enim  in  mysterio 
magnitudo  limoris  Domini  :  qui  purissima  inten- 
tione  in  cordihus  iideliuni  semper  oriri  et  per- 
severare  dehet.  Sed  quod  vides  eum  totum  inte- 
grum  et  immensae  latitudinis  atque  altitudiuis  fer- 
reum  colorem  hahentem,  hoc  est^quod  eadem  fir  • 
ma  et  grandis  magnitudo  timoris  Doniini  lirmissime 
tenenda  est,  quia  Deus  metuendus  est  ah  omni 
creaturain  tota  intcgritate,  ut  cognoscatur  unus  et 
verus  Deus  esse,  cum  nullus  pr;n,tor  eum  est,  nec 
similisilli,in  quo  est  immensa  latitudo;  quoniam  in- 
comprehensibilis  ost  in  omnibus  et  super  omnia, 
etaltitudo;  cum  sanctam  divinitatem  uuUus  com- 
prehendere.  nec  ad  eam  pertingere  cum  altitudine 
;-ui  sensus  potest,  quia  ipsa  est  super  omnia.  (Juod 
autem  est  similitudinis  ferrei  coloris,  hoc  est  quod 
onerosum  et  durum  est  humanis  mentibus  Deum 
tirnere,  illud  valde  grave  oxistens  mollitiei  fragilis 
cineris,  quia  humana  creatura  ipsi  rcbellis  e.st. 
Super  lapidem  vero  ipsum  candida  niihes  clara 
sapientia  humany^,  mentis  est,  ac  super  eam  positus 
regalis  thronus  rotundus  est  fortis  et  principalis 
tides  circuiens  in  Christiano  populo,  cui  Deus  lide- 
liter  cognitus  est,  quia  uhi  timor  Domini  radicat, 
ibi  etiam  sapientia  human.jR  menlis  superappare- 
bit,  et  deinde  Deo  opem  aliorente,  fides  super  hanc 
imponetur,  in  qua  ipse  Deus  sibi  requiem  parat. 
Cum  enim  Deus  timetur  per  sapientiam  humanBR 
mentis,  in  fide  intelligitur ;  quia  cum  his  tangen- 
dus  estut  sedes  tangit  Dominum  suum.  Et  tunc  in 
his  Deus  parat  sibi  sedem,  suminus  exislens  [super 
omnia  ;  quia  neque  potestate  ne({ue  dominatione 
comprehendi  potest,  sed  residct  in  unica  et  pura 
fide  ;  quoniam  unus  est  qui  credendus  Deu,'?  super 
omnia. 


A  Unde  sedens  in  throno  juvenis  perlucidus, 
mirabilis  gloriie.  tantaeque  claritatis  ut  nul- 
latenus  euiu  per-|>i:nc  valeres  intueri,  habens 
quasi  in  pectore  suo  liiiuim  nigrum  et  lutulentum 
latum  ut  magni  hominis  pectus,  circumdatum  lapi- 
dibus  pretiosis  atque  inargaritis  ;  est  super  omnia 
regnans  unus  Deus.  lucens  in  honitate,  et  mirabilis 
in  operibus  suis,  cujus  iminensain  claritatem  in 
profunditatemysterii  sui,  nullus  hominnm  perfccte 
potest  inlueri,  nisi  quantum  lide  coinprehendilur 
atque  portatur ;  sicut  sedos  continet  ac  circumdal, 
dominum  siium,  quse  ita  illi  siibjecta  est,  ut  nec  se 
elevare  possit  contra  dominum  suum  :  sic  fides  non 
desiderat  superhe  aspicere  in  Deum,  sed  tantum 
intimadevotione  tangit  cum.  Et  quasi  in  pectore 
suo,  id  estin  sapientia  mysterii  sui  habet  per  amo- 
rcm  Filii  sui  infirmum  ct  debilem  ac  paupercm  li- 
inum  qui  liomo  cst,  nigrum  in  nigredinc  peccalo- 
rum,  et  lutulentum  in  pollulione  carnis,  ot  latum 
secundum  similitudinem  pectoris  hominis,  quod  est 
dilatatio  profiindiv,  e»  magnte  sapientia"  in  qua  ipsc 
Deus  creavit  liominem,  illo  respicieus  qui  sunt  in 
salvatione  anima^  per  puenitentiam,  in  quaiicunque 
crimine  contra  Deum  sint  in  sua  debilitate  calci- 
trantes,  quia  tandern  ad  eum  pervenient.  Hi  [sunt 
circumdati  compluribus  ornamentis  illorum  qui  in- 
ter  eos  surgunt;  ut  lapides  pretiosi  maguis  per- 
sonis  qui  sunt  martyres  ac  virgines  sanctitatis,  et 
ut   margaritse,!    qui    sunt  iunocenles    et  poenitentes 

C  iilii  redemptionis,  cum  quihus  idem  limus  valde  or- 
natus  cst;,  dum  in  humano  corpore  fulgent  tanta^ 
virtutes,  qusein  Deo  sunt  fulgentes  in  omni  clari- 
tate.  Nam  qui  constituit  spiraculum  et  vitam  homi- 
num,  ille  inspexit  semetipsum.  (Juumodo?  Scilicet 
cum  redemptione  dum  prfoscivit  in  sua  pruodeslina- 
tione  Filium  suum  incarnari,  ita  quod  in  ejus  cor- 
pore  |deheret  ahstcrgi  omnis  maculosa  varietas  cri- 
ininum.  Et  sic  videt  etiam  animas  quff"  justiiicabun- 
tur  post  multiplicationem  superlluorum  poccatorum 
dum  adhuc  in  corporibus  suis  sunt,  et  qua^  consu- 
escent  iri  Jusittia  Dei  ambulare  post  diversitatem  | 
errorum  suorum  qualiter  consistant  in  Deo,  ac  qua-  ' 
liter  desistant  de  multa  oblivione,  et  quoniodo  re- 
vertantur  de  unoquoque  vitio  quo  ipsa;  sunt  vulne- 

"  rataj  cum  in  mortalibiis  ceciderunt  peccatis,  et  sic- 
ut  sunt  videntes  quod  multi  populi  surrexerunt  de 
erranlihus  viis  in  quibus  ambulahant  pieni  vulneri- 
hus  in  plagis  pessimis  restaurati  de  morte  feditatis 
criminum  :  sic  etiam  multi  veniunt  qui  in  amaritu- 
dine  aceihi  doloris  peccati  tam  jgraviter  sunt  vul- 
nerati,  qiiod  i[)si  etiam  in  consuetudine  malorum 
morum  in  quibus  supra  modum  peccaverunt  sunt 
ita  tediosi,  quod  nequeunt  ultra  respirare  in  flucti- 
bus,  ad  operandum  morlifcrum  opus  in  adullerio 
et  homicidio  et  superfhiilate  omnium  malorum. 

0  miseri,  nonne  veniunt  ipsi  quasi  peregriui  de 
longinqua  regione  sicut  Scriptura  hahet  in  Evange- 
lio,  uhi  adolesccntior  tilius  dixit  :  Surgam  et  ibn  nd 
j/a/rem  incum  cl  dicam  illi  :  Pal^rj  prccavi  in  cwAani. 


)(i!l 


SCIVIAS.  —  Lli!.  Ill,   VJSIO   I. 


570 


el  coram  le  ;  jam  non  sum  dignics  vocari  filius  tuas 
fac  me  sicut  unum  ex  mercenariis  (uis  ?  (Luc.  xv), 
Hoc  ta!e  e*t.  Homo  qui  de  lapsu  peccati  por  adino- 
nitionem  Spiritus  sancti  revertitur  in  se,  dicit: 
Vo!o  surgere  de  importabilibns  peccatis  qua?,  a  me 
nuliatenus  sunt  sustinenda,  de  gravi  culpa,  sed  re- 
vertarin  recordatione  mentis  meae  plangens  ac  moe- 
rens  peccata  mea  :  sic  veuiens  ad  jiatrem  meum, 
qui  pater  raeus  est,  quoniam  creavit  me,  et  dicam 
iili :  Pater,  peccaoi  in  cielum,  id  est  in  cceleste  opus 
quod  ego  sum,  quem  formasti  in  voluntate  tua,  me 
sic  tangendo  in  creatione  ipsa,  quod  ego  etiam  casles- 
tisdebuiesse  iu  actibus  meis,  sed  feci  mecontractum 
cum  turpissimis  operibus,  peccans  etiam  coram  te, 
quia  humanam  naturam  destitui  in  me.  Quomodo  ? 
In  multis  abomiuationibus,  ideo  sum  et  ego  reus  in 
mea  perditione  et  in  tua  majestate  :  et  non  sum 
digrms  nominari  filius  tuus,  quia  propter  iiequi' 
tiam  cordis  mei  creaturam  tuam  dusi  iu  me  iu 
alium  modum  quam  a  te  con.stitutus  sum.  Sed  nuuc 
fac  mihi  ut  tuo  redempto  servo  in  mercede  sau- 
guinis  Fiiii  tui,  qui  ipsum  dedisti  in  tautam  mer- 
cedem  quam  mors  nunquam  rependere  poterit  ulia 
recompensatione,  sed  dimittit  peccatores  per  poe- 
nitentiam  qua^  in  passione  Filii  tui  orta  est,  quia 
rectam  ha^redttatem  tiliorum  amisi  in  Adam,  qui 
creatus  filius,  in  justitia  destitutus  est  gloria  feii- 
citatis.  Nuuc  autem  debet  posuitentia  redimere  ho- 
minis  peccata  cum  sanguine  Fiiii  tui.  Istud  est 
dicendum  ab  iis  qui  iterant  casum  Adae  et  post 
hsec  revertuntur  per  pcenitentiam  sic  pertingentes 
ad  salvationem,  et  memores  sunt  quod  multas 
monitiones  audierunt,  quse  de  Scripturis  sunt  nar- 
ratie  et  de  cruciatu  et  de  sanguine  Redemptoris  eo- 
rum,  et  recordantur  gementes  quod  transgressi 
sunt  cum  auditu,  quo  cum  studio  debuerunt  per- 
cipere  quomodo  servarent  verbum  Dei,  cum  ipsi 
negligerent  legem  ejus  quse  eis  erat  instituta  ad 
custodiendum,  in  constitutione  praecepti  recusan- 
tes  iuspicere  quid  deberent  facere  vo)  quid  debe- 
rent  dimittere  propter  timorem  Domini,  qui  tainen 
veniuut  ad  veritatem,  recordantes  ea  qua;  audie- 
runt  vel  sciverunt  a  Deo,  quamvis  prius  ita  caecati 
essent,  quod  omnino  nollent  scire  justitiam  ipsius, 
ut  se  ad  hoc  declinarent  quod  ipsam  prseponerent 
peccatis  suis,  cum  spernerent  eam  et  cum  rejice- 
rent  retro  verbum  Dei,  respuentes  legem  ejus. 
Multi  de  his  erunt  superabundantes  in  bonis  :  ita 
ut  nec  saticntur,  nec  eis  sufficiat  epulari  in  domo 
Dei  celebraudo  divinum  ofticium  et  operando  jus- 
titiam  ejus  superabundanter  ita  quod  semper  sunt 
flentes  et  memores  in  doloribus  malorum  qiiae  in 
anteactis  rebus  perpetrarunt  dum  coiebant  iliicita 
opera,  transeuntes  legis  Dei  licita. 

Iste  est  luteus  limus  quem  vides  in  pectore  pii 
Patris.  Quomodo?  Filio  Dei  qui  de  corde  Patris 
exivit  veniens  in  mundum,  adest  credens  popu- 
lus,  adhterens  ipsi  hac  intentione  qua  credit  in 
eum.  Certe   firopterea    sic  etiam    isti    appareuL    in 


B 


A  pectore  pii  Patris,  ut  uon  spernat  angelus  nec 
uila  creatura  hominem,  quia  summi  Dci  Filius  in- 
carnatus  habet  formam  hominis  iu  seipso.  Beatus 
enim  angelicus  chorus  propterea  in  indignatione 
habot  hominem  quia  nimiuin  sordescit  in  peccatis 
suis,  cum  ipsi  beati  angeli  inviolabiles  sint  absque 
ulla  transgressione  justitise,  semper  attentissime 
videntes  faciem  Patris.  Et  quod  amalur  a  Patre  ; 
hoc  etiam  ipsi  amant  in  Filio.  Quomodo  ?  Scilicet 
quod  Dei  Filius  natiis  est  homo,  nam  ego  Pater  Fi- 
lium  meum  ex  Virgine  natum  posui  in  salvationem 
et  in  restaurationcin  hominis,  ut  vobis  annuntiat 
Isaias  propheta  servus  meus.  Sicut  pastor  gregem 
suum  pascet  in  hrachio  suo  congregabit  agnos  et  in 
sinu  suo  levabit,  fcetas  ipse  portabit.  [Isai.  lx)  Hoc 
tale  est.  Sicut  pastor  gregem  suum  pascit,  sic 
pascet  Fiiius  meus  pastor  bonus  redemptum  gre- 
gem  suum.  Quomodo?  Ipse  pascit  eum  lege  sua, 
qiiam  ipsemet  per  me  pianlavit.  Unde  etJam  in  sua 
extensa  potestate  ut  in  brachio  suo ;  quia  idem 
Kilius  rneus  cst  homo.  congregabit  innocentes 
aguos  de  culpa  Adai  per  innocentiam  baptismi, 
cum  ab  eis  exuitur  vetus  homo  cum  operibus  suis, 
et  levabit  ipsos  in  virtutibus  suis  et  in  lege  sua  iu 
sinu  suo.  Quoniodo  ?  Videlicet  quia  levat  eos  super 
excelsa  coelorum  tali  modo  quod  iiunt  membra  ejus. 
Quapropter  sic  in  interiori  secreto  deitatis  apparet 
homo  in  forma  sua,  quod  nec  angeli  habent  noc 
ulla  alia    creatura,   quia    Unigenitus   meus   propter 

n  redemptionem  generis  humani  iu  virginea  carne 
formam  assumpsit  hominis.  Ipse  portabit  etiam 
fffitas  in  corpore  suo.  Quomodo  ?  Ipse  Fiiius  meus 
portat  homines  in  sanguine  suo  :  sic  quod  salvi  facti 
sunt  per  quinque  vulnera  ejus;  quia  quodcunque 
peccaverint  per  quinque  sensus  suos,  hoc  abster- 
getur  per  summam  justitiam  post  pconitentiam, 
quoniam  ipsemet  cos  ita  portavit,  quod  incarnatus 
est,  et  quod  passus  est  quinqne  vuinera  iu  cruce, 
et  quod  mortuus  et  sepultus  est  et  quod  a  mortuis 
resurrexit.  Ipse  porrexil  etiam  ipsis  manum  suam, 
cum  eos  retraxit  ad  se.  Quomodo?  Sciiicet  quia 
Fiiius  meus  assumpsit  hutnanitatem  pro  illis,  qui 
se  putabant  propter  casum  Adte  in  ffiternum  periisse. 
Idem     Unigenitus    meus    vicit   etiam    mortem,    sic 

D  quod  non  potuit  ampiius  dominari  sapor  eos.  Uude 
et  ipse  ita  novit  oos  in  virtute  claritatis  suse,  ut 
venturi  sunt  in  purgatione  poenitentise.  Quod  au- 
tem  eos  vides  in  sinu  Patris  apparere,  hoc  est 
quod  Filius  hominis  perficitur  cnm  moinbris  suis 
in  secreto  Patris.  Quomodo?  Cum  enim  mundus 
complebitur,  tunc  electi  etiam  Giiristi  (|iii  membra 
ejus  sunt,  periiciuutur.  0  quam  puicher  ille  est, 
ut  etiam  Psalmista  ait:  Speciosus  forma  prx  filiis 
hominum  (Psat.  xliv).  Hoc  taie  est.  Puicherrima 
puichritudo  fuiget  in  eo  clarissimse  forma>.  sine  uila 
macula  peccati,  et  absque  liquore  humana>  feditatis, 
et  sine  ulla  concupiscentia  facti  operis  in  deside- 
riis  peccaliM-um.  qua;  oxigit  caro  mortaiis  infirmi- 
tatis.   Hoc  nunquam  tctigit  liuuc  hominem.    Ft  for- 


571 


hili)K(;ahi)Is 


.i7-2 


ma  illa  Kilu   huiniuis  uala  esl  iii   siaiplicitate  pra;  A  qui    suiit  Kbluli    iii  haptisuiu  cugaitiqiie  in  tidc,  ta- 
aliis    hominihu!»,    ila  quud   ilkesa    Virgo   ijenuil  na-       lis  etiam  merces  eornm  erit. 


tum  siuim  in  it;nordntia  peocali,  se  nesciens  in 
eerumna  hiihere  tilium.  tjuomocio  ?  Oiioniam  non 
sen<iit  ullum  contoctum  in  peccatis,  ideo  i.^norabat 
se  habere  dolorem  in  partu,  sed  intus  in  ea  cor- 
puris  sui  integntas  gaudebat.  0  quam  speciosus 
forma!  Sed  nuscant  homines  ibi  carnalem  pul- 
chritudinem  non  fuisse  majurem  nisi  tiuatenus  or- 
dinatio  profundte  sapientife  constituil  furmam  ho- 
minis,  quia  Pater  et  Filius  et  Spiritus  saiictus 
iinus  Deus  iii  tribiis  persunis  lon  delectatur  in 
|iulchritudiiie  cainis,  eed  iii  magna  liumililate  qiia 
Kilius  Dei  se  induit  huinHnitate.  In  forma  aulem 
tilii  liomiiiis  non   erat    iiila   macuiusitas,  iit  aliquan 


Quod  autem  vides  quod  de  sedeiite  iu  throno  pro- 
tenditur  magnus  circulus  aurei  coloris  ut  aurora,  cu- 
jus  amplitudinem  nullo  modo  comprehenderc  potes, 
hoc  estquod  ab  omnijtotente  Patre  exlenditur  fortis- 
sima  potestas  et  fortissimum  opus  ejus  omnia  compre- 
hendens  in  potentia  ipsius.  cum  qua  est  ojierans  in 
Filio  suo  quem  semper  iii  majestate  divinitatis  ajiud 
sc  habuit,  pcr  eum  ordiiians  ac  perlicicnsomnia  opera- 
sua  aiite  muiidum  et  iii  mimdo  nb  initio,  qui  iiulcher- 
rimi  fulgoris  velut  aurora  riibet;  quia  Filius  in  sa- 
pientissima  Virgine  quaui  aurura  signilicat,  incarna- 
tus  est  inspiratione  digiti  Dei  qui  Spiritiis  sanctiis 
est;  in  quo  etiani  factum  est  omne  opus  Patns.  Hujus 


do  distorquetur    homo    molesta   facie  in  diversitate  "  gloria"    circuitiim  nulla   ratioae  comprehendcie  vh 


corpons,  quod  est  in  judicio  Dei,  scilicet  cum  mem- 
bra  hominis  divisa  sunt  non  recte  ordinata  ul  dc- 
bilium  quod  non  est  secundum  naturam  furmatio- 
nis  in  corpore  hominis,  sed  secumdum  judicium 
Dei.  Et  fortis  quiJem  natura  e.xistit  in  recta  for- 
matione,  inlirma  autem  delluit  in  diversitatem  for- 
mationis  contraria'  formse,  quod  non  erat  opus  in 
homine  Filio  raeo. 

Sed,  inquam,  magna  diversitate  sint  homines 
in  suis  membris,  ita  quod  ipsi  sunt  nigri,  foedi, 
poUuti,  leprosi,  hydropici,  et  pleni  viliis,  habentes 
etiam  rubiginem  malelicii  iu  suasione  diabolica;  ar- 
tis,   et  iiisipienles  et  duri   videre  bona   Domini.   et 


les,  qiiia  nec  ipsius  potestas  nec  opera,  nec  ulla  est 
mensura  ulliriS  bonitatis,  vel  potestatis  ad  illam 
raensur.indam  quas  sit,  vel  fuerit,  vel  iiori  debeat  in 
ulla  creatura,  nisi  quod  Deus  est  inestiraabilis  et 
incomprehensibiiis  in  potestale  sua,  et  invictus  ac 
miraiiilis  in  opere  suo.  Et  idem  circulus  gyrans  ab 
oriente  ad  soptentrionem,  et  ad  occidentem  atque 
ad  raeridiem  se  reflectens  ad  orientem  ad  ipsum 
sedentem  iii  throno  nec  liabens  ullum  tinem;  hoc 
est  quod  potestas  ac  opus  Dei  circuraeunt,  compre- 
hendeudo  omnem  creaturam.  Quomodo?  In  volun- 
tate  Patris  qui  cum  Fiiio  et  Spiritu  sancto  Deus 
unus    est,    ortee    siint    omnes   creatiira".    quae   om. 


accusaudi  atque  culpandi  de  multa  oblivione   quod  q  nes  sentiunt  euin    in    potestate.    Quoraodo?   Omnes 


justitiam  debiierunt  operaii  et  operantiir  malum, 
ac  dimittunt  bonum,  despicientes  crucem  el  nujr- 
tvrium  Domini  sui.  Deus  tamen  Pater  inspicit  in- 
tentione  suae  boiiitatis  factum  opus  de  limo  sicut 
pater  respicit  ad  tilios  suus  dum  eos  elevat  in  si- 
num  >uum.  Et  quoniam  ipse  Deus  est ;  habet  pii 
patris  dilectiunem  ad  lilios  suos.  Tali  enim  modo 
est  ei  interior  dileclio  cordis  ad  iiomines,  quod  Fi- 
lium  suurn  misit  ad  crucis  opprobiiiim  quasi  agnum 
mansuelum  qui  portatur  ad  victimam  occideudus: 
ita  quod  Filius  meus  rcportavit  perditim  ovem, 
quam  e  faiicibus  lupi  tulit,  supia  hiiraeriim  suum, 
assumpta  hun.auitite,  in  magnis  eam  portaiis  du- 
loribiis,    cum   dignatus   est    mori    pro    ovibus   siiis. 


sunt  eura  in  creatiune  seiitienles  scilicet  gyran- 
teui  ab  uriente  quod  est  in  orlii  omnis  justitia^,,  et 
tendentem  ad  septentrioiiem  in  confusjonem  dia- 
boli  et  ad  oocidentem  ubi  lenebra;  mortis  lucem  vi- 
tai  volunt  opprimere,  luce  tamen  iterum  resurgente, 
devicta  tenebrarum  caligino,  et  ad  meridiem,  ubi 
ardens  ardor  esl  justitiai  Dei  in  cordibus  fidelium, 
s«  convertendo  tandein  ad  ortum  justitia?  quasi  ;id 
orieiitera  se  recipit.  Quid  hoc?  Dum  per  summam 
potestateni  opus  Dei  secundum  praeordinatum  a 
Deo  tempus  completum  fuerit  in  hominibus  in  hoc 
mundo,  tuiio  otiam  implebitur  cirouitus  ipsius  mun- 
di,  perfeclus  in  tine  temporis  in  novissimo  die,  re- 
fulgebunt  omnia  opera   Dei  in   electls  ejus,  sedente 


[n   illis    autem    hominibus    sunt    multi    circumdati  F)  in  throuo  uun   habente  finem  ;  quia  Deus  perfectus 


oroamentis,  qui  et  decorali  sunt  pretioso  ornatu 
virtutum  :  qui  sunt  martyres,  virgines,  iunucentes 
et  puinitenles  ac  subjecti  magistris  suis,  ut  jani  di- 
ctum  est.  et  qui  seipsos  conscios  reddunt  in  crimi- 
nibus  suis,  in  his  se  cruciantes  cuin  inexpugnabili 
certamine,  dum  oegant  in  seipsis  quod  sunt.  Ibi 
noD  est  dicendum  qui  sunt,  vel  ubi  sunt  electi  ;  nam 
omnes  computati  sunt.  Quis  est  ille  cui  possibile 
sit  videre  in  profundam  sapientiam  Altissimi  et 
in  discretiouem  scientia^  ejus  qiiid  ipse  habeat  iii 
niiraero  salvandorura.  Incuraprehensibiiia  sunt  ju- 
dicia  ejus  omnibus  hoininibus.  Vobis  currendura 
est ;  quia  paratum  est  vobis  regnum  Dei.  .Nam  se- 
cuudum   >liidium  fideiiuiii    operaiilium  .|Ustitum  Dei 


esl  in  potestate  ac  in  opere  suo,  qui  erat  et  est  et 
perraanebit  absque  ulla  iuceptione  uUius  temporis 
in  divinitate,  iti  quod  non  fuerit  sed  est.  Et  quod 
ille  circulus,  a  terra  est  tantse  altitudiuis  ut  eum 
coraprehendere  non  possis,  hoc  est  quod  snperna 
potestas  ita  excelsa  est  super  omnes  vitas  creatu- 
rarum  in  sensu  et  in  iniellectu  hurainis,  et  ita  in- 
curaprehensibilis  in  omnibus  et  super  omnia,  quod 
nuUa  creatura  eam  poterit  metiri  uUa  capacitate 
sensus  quin  ipsa  sit  multo  subliraior  quam  ei  sit 
cuguoscendum.  Unde  etiam  angeii  frequenter  reso- 
nant  Ueum  in  laudibus.  Ipsi  enim  vident  eum  ia 
sua  potestate  et  gloria;  sed  noo  possunl  eum  per- 
fccte  intuentc>    oomprehondere   quasi    ad  linem  per 


o?;; 


SCIVIAS.    —  LIB.   III,   VISIO  I. 


o74 


veniaut,    ueque    unquam    valent    lasUdio    satietatis  A  Deum  inspicieutes  uou    sic  quod  eum  scire  vellent 


capi  tam  magnitudiuis  quam  pulchritudiuis  ejus. 

Quod  autem  ex  se  reddit  splendorem  valde  lerri- 
bilem  scilicet  lapidei,  chalybei  et  ignei  coloris,  hoc 
est  quod  divina  potestas  ex  se  demonstrat  duram 
virtutem  in  magna  severitate  contra  dissimulatam 
et  impoenitentem  ac  impunitam  iniquitatem,  for- 
midabilem,  et  velut  chalybeum ;  quia  Deus  est  per- 
spicua  justitia  qase  non  habet  ullam  injustitiam 
cedentis  mollitiei,  (tanquam  pulvis,  ut  dicitur,  in- 
justum  est  quod  Dco  non  placet)  sed  ipse  est  illa 
justitia  qu«  quasi  chalybe  confirmavit  omnem  aliara 
justitiam  qurr  multo  fragilior  est  justitia  ejus  quam 
lerruui  chaiybi  cedit,  el  etiam  quasi  igneum  ;  quia 
ipse  est  judicialis  ignis  comburens  peccatum  ob 
omncm  injustitiam  qua?  se  nunquani  convertere  vo- 
luitad  illum  quairens  ejus  misericordiam.  Est  etiam 
Deus  quasi  iapis  in  homine  ;  quoniam  ipse  est  ve- 
rus  et  justus  absque  uila  mutatione ;  quia  ut  lapis 
in  moUitiem  non  potest  converti,  ita  ille  nou  ha- 
bet  ullam  rautationem,  et  est  velut  chalybs,  scilicet 
in  eflicacitate  pertransiens  omnia  absque  ulla  mu- 
tatione  ullius  aut  loci  aut  temporis,  quia  ipse  est 
Deus  super  omnia  existens,  est  etiam  quasi  ignis ; 
quouiam  intlammat  et  incendit  et  iliuminat  omnia 
absque  vicissitudine  succedentis  temporis  in  novi- 
tate,  quia  ipse  Deus  est.  Et  quod  ipse  splendor  un- 
dique  secundum  amplitudincm  suam  sursum  in  al- 
titudinem  coeli  et  deorsum  in  profundum  abyssi  ita 
se  extendit  ut  nullum  lineni  ejus  videre  possis,  hoc 
est  quod  virtus  potestatis  ac  operis  Dei,  et  justitia 
atque  rectissimum  judicium  ejus  ubique  in  incom- 
prehensibilitate  sua  nec  in  superioribus  cceli,  nec 
in  inferioribus  abyssi  ullum  finera  habet  qui  com- 
prehendi  possit  humano  sensu  cum  super  omnia  sit. 

Vides  etiam  de  seci'eto  sedentis  in  throno  stel- 
lam  magnam  plurimi  splendoris  ac  decoris  pro- 
deuntem,  et  cum  ea  plnrimam  multitudinem  ca- 
dentium  scintillarum ;  quia  prsecepto  omnipotentis 
Patris  Lucifer  angelus,  qui  nunc  est  Salanas,  in 
ortu  suo  magna  gloria  ornatus  e  multa  claritate 
ac  decore  vestitus  prodiit,  et  cum  eo  omnes  scin- 
tillai  sui  agminis  tunc  candentes  iu  lucis  fuigore, 
nunc  autem  exstinctae     in   caliginis    tenebrositale  ; 


B 


in  bonitate,  sed  quod  se  super  eum  vekit  super  alie- 
uum  vellent  elevare,  cum  llagrante  scilicet  elatione 
se  a  cognitione  ejus  averteutes,  et  plus  tendentes 
ad  casum  suura  quam  Deum  in  gloria  sua  cogno- 
scere  desiderarent.  Sed  quod  statim  in  ipsa  aver- 
sione  iuspectionis  suff"  omnes  exstinctic  sunt  sic 
versje.  in  nigrediiiem  carbonum,  hoc  est  dum  Deum 
superbe  dedignarentur  scire,  ipse  Lucifer  cum  om- 
nibus  sequacibus  suis  in  malitia  sua  exstinctus  est 
a  fulgore  clari  splendorii,  qno  per  divinam  poten- 
tiam  induius  erat,  delcns  in  seij^so  intcriorem  pul- 
chritudinem,  qua  debuit  usus  esse  ad  bonum  ;  et  sc 
porrigensail  deglutieudam  impietatcm  ;  ita  ex^tinctus 
est  ab  aeterna  claritate  ut  caderet  in  a>ternam  per- 
ditionem.  Unde  omues  versi  sunt  in  nigredineui 
carbonum  exstincti  ignis  ;  quia  cum  duce  suo,  sci- 
licet  diabolo,  exuti  claritate  sui  splendoris  sic  ex- 
stinctae  sunt  in  perditione  tenebrositatis,  carentes 
omni  gloria  bealitudinis,  ut  carbo  caret  omni  luce 
igneae  scintillcE.  Quod  autem  ventus  turbinis  ortus 
est  ab  ipsis,  qui  eas  mox  ab  austro  retro  sedentem 
in  throno  projecit  ad  aquilonem  praecipifcans  in 
abyssum,  ita  ut  earum  amplius  nullara  videre  va- 
leres,  hoc  est  quod  maximus  tlatus  impietatis  ere- 
xit  se  in  ipsis  angelis  iniquitatis,  cum  Deo  vellent 
pnevalere  et  euni  per  superbiam  opprimere,  qui 
exsuftlatus  est  in  amarissimam  nigredinem  perdi- 
tionis,  et  eos  de  austro,  id  est  de  bono  projecit  re- 
ptrorsum;  quod  est  in  obliviouem  Dei  cuncta  regen- 
tis,  quasi  ad  partem  aquilonarera,  ut  ubi  superbe 
exaltari  volebant,  ibi  confusi  casura  invenirent, 
propter  superbiara  suara  praicipitati  in  abyssum 
mortis  eeterna^,  qua?  perditio  ipsorum  est  ut  in  nulla 
claritate  amplius  videantur,  ut  per  servum  meum 
Ezechielem  saltui  meridiano  qui  ardenter  fructura 
justitise  debuit  et  non  attuUt  locutus  sura  dicens  : 
Ecce  ego  succendam  in  le  ignem,  et  comburam  in  le 
omme  liynum  viride,  et  omne  lignum  aridum:  non 
exstinguetur  tlamma  succensionis  et  comburetur  in 
eo  omnis  facies  ab  austro  usque  ad  aquilonem.  I'.t 
videbit  omnis  caro,  quia  ego  Dominus  succendi  eam, 
nec  exstinguelur  [Ezech.  xx).  Hoc  tale  est.  0  stulte, 
qui  in  superbia  tua  te  erexisti    contra  me,   ego  qui 


quoniam  pronus  ad  malum,  nonaspexitin  rae  solum  ^^  nec  inilium  nec  finem  habeo,  faciam  ut  in  zelo  meo 
perfectura  ;   sed   existimabat  confidens    in  seipsum,       accendatur  in  te  ignis  indignatiouis  mea',   per  queni 


posse  incipere  quod  vellet,  et  perficere  quod  incipe- 
ret.  Unde  quod  sedenti  in  throno  debebat  honoris 
quia  per  eum  creatus  est,  hoc  retorsit  in  seipsum, 
atque  in  hoc  ipso  declinabat  se  ad  malum.  Quod 
•vero  cum  stella  illa  omnes  eductae  ad  austrum,  in- 
spiciebant  ipsum  sedentem  in  throno  quasi  alienaro, 
seque  ab  eo  avertentes  magis  inhiabant  ad  aquilo- 
nem  quara  eum  inspicere  veilent,  hoc  est  quod  Lu- 
cifer  omnisque  comitatus  ejus  miserabiliter  creatus 
in  ardeute  bono  Dei  constitit,  quasi  per  obliquum, 
in  superbia  videlicet  dedignans  regnantem  in  ccelo  ; 
quia  ipsi  omnes  orti  in  creatione  ;  ab  initio  gusta- 
verunt  impietatem    quae  ad    perditionem   se  vertit, 


comburam  in  te  omnem  viriditatem  tuam  qua  vo- 
luisti  opus  incipere,  in  falso  vigore  magis  contideus 
in  te  quam  in  me  :  quia  eiegisliin  tua  stulta  scientia- 
esse  secundum  superbiam  tuam  comburamque  in 
tc  omnem  ariditatem  illam  peccati  tui  et  aliorum 
perditorum  cura  peccatum  in  bouo  aridum  suggeris 
homini  qui  cinis  est,  quia  suggestio  tua  non  reci- 
piet  in  te  ullam  salvationem ;  sed  tiet  in  te  ignis 
aeternus.  Nec  restat  ulla  tibi  rauneratio  salutis, 
nec  illis  qui  te  sequuntur  in  exeraplo  tuo.  Et  non 
exstinguetur  illa  succensio  poenarum  in  suppliciis 
suis,  sed  comburet  prcecipitera  superbiam  quasi  in 
facie  concupiscentiae    aspectus   honoris   (|uem   con- 


s.  iiiLHEGAMnis. 


:->76 


cepisU   velle   Imbere    m    teijiso,    «iiii   ejectus    es   ab  A  tos  ejus;  quia  absque  liberis  decessit  ;  haereditateni 

lilii  attnihit  sihi  pater  et  proponit  eain  in  mente 
sua  alii  suo  lilio  nonduni  sibi  nato,  daturns  oam  illi 
cum  natus  luerit  ex  ipso.  Nam  diaboliis  ccciditabs- 
que  iiirrcdf,  quod  est  in  recta  intentione  bonum 
opus:  qiiia  niinquam  aliquid  boni  fecit  noc  inco-pit. 
et  oh  hoc  accepil  alter  btrrcditatem  ejus,  qui  etiara 
cecidit,  hahens  tamcn  hfcrcdem,  scilicet  inceptio- 
nem  obedicntiic ;  qiiouiam  eam  suscepit  cum  devo- 
lione,  quamvis  opus  ad  iioc  iiciiinens  noii  perfece- 
rit,  sed  f^ratia  Dci  periecil  illiid  opus  iu  incirnatioue 
salvationis  populoriim,  in  restaurationem  bonai 
liipreditatis.  Atque  ideo  recepil  homo  hiereditatein 
suam  in  Christo.  qiiia  non  dedifrnalus  est  in  iuitio 
„  pricceptum  Uci,  cuin  omnino  diabolus  non  dcside- 
ravit  servilium  Creatoris  sui  in  l)ono,  sed  honorem 
in  superhia :  unde  non  recepit  gloriam  suani  sed  in 
perditione  pcriit. 

Kt    sicut    Cioliath    surrexit    dcspicicns    IJavid  ;    ita 
erexit  se  diaboius  in  pra^sumptioncm    in  seipso,  vo- 


omui  ijloria  tu.i;  ab  austro  scilicct  surgeus  in  ar- 
deote  darissima  luce,  et  cadens  in  tcnebras  aqui- 
loais,  id  est  inferni.  Et  hoc  vidj-bil  omuis  homo  : 
videlicet  electi  et  rcprobi  cognoscentes  gehennam, 
quouiam  electi  eam  cognoscuiit;  quia  illam  ef- 
liigerunt  ;  reprobi  aulcm,  quouiam  cuni  ea  in  pai- 
nis  permanebunt,  scientes  ({uia  ego  Dominus  om- 
uipulens  succendi  eam  ad  rctributionem  malo- 
rum  tiiorum,  o  diabole,  ncc  exslinguetur  iu  miilis 
tuis  uec  sequeutium  le.  Et  sic  pciditio  diabolicic 
superbi»*  projecit  Satanam  el  angelos  ejus  in  ex- 
teriores  tenebras  a?ternorum  tormenlorum  sine  uila 
consolatione  luruinis  :  ita  ut  ilii  nullus  sit  locus  in- 
ventiis  in  a'tcrno  lumiuc,  et  tu,  o  fragilis  liomo  hor- 
rens  et  stupeus,  eorum  ultra  nihil  conspicere  po- 
tuisti ;  sicut  etiam  idem  Ezechiel  in  spiritu  ineo 
regi  Tvri  sub  inyslica  signiticatione  dicit:  Omncs 
iflii  vidrrinl  ie  in  gentibus  obslapcscnnl  super  />:.  Ni- 
hil  /acluses,  etnon  eris  in  perpefuum  l Ezech.  xxvui». 
Hoe  tale  est.  Omnes  recti  corde  qui  vidcrint  tc, 
diabole,  iuebriatum  viliis  in  illis  gcnlibus  qui  te 
amplexantur  in  pnv-varicationo  legis  Dei,  arescent 
obstupescentes  in  tua  sorde,  quomodo  polliiis  sug- 
gestione  tua  lemplum  in  a'diticatione  Dei  quod  ho- 
mo  est;  et  propterea  nihil  factus  es  pcr  super- 
biam  tuam  in  qua  cecidisti  ab  omni  gloria  sahatio- 
nis  ;  quia  omnino  nullus  vigor  es,  in  nulla  felici- 
tate.   neque   eris    inventus    uilani   gloriam    amplius 


lens  similis  esse  Altissimo.  Et  ut  Goliath  ignorans 
vires  David  eum  prorsiis  nihili  rcjiutans  vilipendit, 
sic  cumulata  superbia  diaboli  contcmpsit  huinilita- 
tem  in  humanitaic  Filii  Dei,  qni  in  muudo  natus, 
non  gloriam  suam  sed  gloriam  Patris  per  omnia 
quaesivit.  Qiiomodo?  Diaholus  luui  desidcravit  iini- 
tari  hoc  cxcmplum,  ut  se  subderct  suo  Creatori 
quemadmodum  se  Filius  Dei  snbdidit  suo  Patri.  At- 
tamen    David   amputavit   caput    Coiiatli    in    secreta 


habens    in    jBternitate    coflestium,   quia  tu  conlusus  {]  fortitudine  Dei,   ut    Spiritu    sancto    iuspirante    scri- 


es  in  illis  iu  perpetuum  sine  line. 

Sed  quod  spleudorem  ilium  maguum  qui  eis  ab- 
stractus  est,  vidisti  subilo  iu  earum  exstiuctioncm 
reverti  ad  ip>uin  sedentem  in  throno  :  hoc  est  .]uod 
perspicuus  et  magous  fulgor  quem  diaholus  propter 
superbiam  et  contumaciam  suam  perdidit  cum  in 
ipsum  et  omnes  sequaces  ejus  intravit  germen  mor- 
lis  (eral  enim  Lucifer  purioris  luminis  quam  ca'teri 
angeli)  reversus  est  ad  Dcum  Patrem  unde  prodie- 
rat,  servatus  in  secreto  ejus;  qiiia  locus  glorise 
splendoris  illius  non  debuit  esse  va;uus;  sed  Deus 
servavit  eum  alteri  faclte  luci.  Nam  ejus  quem  Deus 
Dudum  surgere  jussit  atque  non  coopcrtum  carne 
qui  didholus  est   cum  omni  comitatu  ejus  in  splen- 


ptum  est :  Assumens  autem  Ducid  capu/  Philisliisii 
a/tvlit  illud  in  Jerusalem,  arma  vero  ejus  posui/  in 
/afjernaculoil  Reg.  xvii).  Hoc  tale  est.  Spolia  ct  di- 
reptiones  diaboli  accepit  fortissimus  l'"ilius  mcus, 
ciim  dejecit  caput  ejiisdem  scrpentis  anliqui.  Ubi? 
In  utero  Virginis  qua;  hoc  caput  contrivit.  Per  quein? 
Per  eumdem  Filiiira  suum.  Qua»  est  hiTC  contritio? 
Sancta  humilitas,  quje.  in  matre  et  filio  apparens 
percussit  primum  initium  superbia?,  quod  est  caput 
diaboli.  Et  sic  Filii  mei,  secundiim  carncm,  victrix 
humilitas  attiilit  ipsum  caput  in  sanctam  Ecclesiam 
quje  est  visio  pacis,  ei  ostendens  quod  per  ipsam 
fortissiniam  humilitatem  interfccta  esset  superbia 
diaboli  ;  fortissima  vero  arma  ejus  sunt  multiformia 


dore  tanien  clarum  ;  spleudorem  servavit  limo  quem  '^  ejus   vitia,    quibus   ille  superavit   genus    humanum 


formavit  in  bominem  tegens  ipsum  vilissima  natura 
t-^rrse,  nh  idi{>-um  ne  se  cxtoileret  iu  similitudiuem 
I)ei,  quia  quem  clarum  creaverat  in  multo  fulgore 
sed  non  coopertum  tam  fragili  et  tam  misero  teg- 
mine  quo  et  horno,  hic  non  potiiit  stare  in  elalione 
siia,  quia  non  est  uisi  unus  Deus  sine  initio  et  siue 
line  in  ieternitate.  Ac  ideo  sceleratissimum  est  prse 
cjeteris  crirainibus,  quo  quis  se  Deo  simulat.  Nunc 
autem  ego  Deus  cojlestis  servavi  illustre  lumen 
quod  retraxi  a  diabolo  propter  maluin  ejiis,  hoc  di- 
ligenler  ab«condens  apiid  me,  et  dedi  illud  limo 
terrse  quem  formavi  ad  imaginem  et  similitudinem 
meam,  quemadmodum  aliquis  homo  facit.  cum  fi- 
liui  cjii:,  inoritur  cii|U5  haicditas   non  Irausit  in  na- 


quod  eum  pro  Deo  coluit,  sic  exterrens  in  vitiosis 
artibus  suis  ut  arma  exterrere  solont  homines.  ihec 
c.onfregit  Filius  meus  ponens  ea  in  tahernaculo  suo, 
id  est  in  passionem  corporis  sni  dum  pateretur  in 
cruce.  Unde  ipsam  pugnam  dimii-it  etiam  in  taber- 
naculis  simul  in  corporibus  electorum  raembrorum 
suorum :  ut  et  ipsi  distribuant  arma  diaboli  cum 
ipso.  Quomodo?  Ut  sicut  ipse  devicit  diabolum  in 
passione  sua,  sic  et  ipsi  eum  devincaut  se  constrin- 
gentes  in  desideriis,  et  non  sint  consentientes  vitiis 
illius.  Et  secundum  similitudinem  hanc,  ut  gloria 
Cioliath  dataest  David:  ita  gloriam  quu'  ahlata  cst 
7>rimo  angelo,  dedi  Ada-  et  goneri  ejus,  qiiod  conti- 
tetur  me  servans  pnvcepta    mea,    intercmpta  super- 


•)  /  / 


SCIVIAS.  —  f,ll:.  III,  VISlo  II, 


;i78 


bia  diaboli.   Qui   autem  ^interiohs    seasus  pcispica-  A  speculi  mei,  ad  verbaha^c  anhelet, ot  ea  iu  conscien- 
ces  audiendi  aures;  habet,     hic     in    ardenti  amore      tia  auimi  sui  conscribat. 


VISIO  SEGUNDA. 

SuMMARiuM.  —  Quod  fides  rnagna  i/i  viriufe,  palani  surrexU  in  circumcisione  Abrahse.  Quod  fides  conjunc/a 
est  timori  Domini  et  iiwor  Domini  fidei.  Quod  fideles  per  quatuor  partes  ferrae  super  fide  />ona  opcra 
xdificant.  De  quatuor  quadris.  Quod  oportet  fiominem  fiumititer  incedere  ct  insidias  diaboli  sapienfer 
fugere.  De  quatuor  angutis  sedi/icii  quod  siguificent.  Item  aliter  de  eisdem  angulis.  Quod  fiominibus  a  Deo 
Patre  datur  munitio  et  defensio  ad  bene  operandum  et  circumspecti  su,nt  quia  cinerea  caro  sunt.  De 
speculativa  scien/ia.  Verba  Pauli.  Verba  Salomonis.  De  opera/ione  duarum  causarum.  Quod  rectx 
institutiones  .surrexeru^it  in  Abraham  et  in  Moyse.  Quod  spectativa  scien/ia  ca-pi/  in  Noe  apparere 
regnan/e  /ameniniquiiaLeusquead  Abraham  e/  Moysen  sine  in/errup/ione.  Verba  Pau/i  ad  eamdem  rem. 
Quodrectum  opus  os/ensum  est  in  Abrafiam  et  in  Moyse,  perspicua  justitia  in  Incarnalione  Filii  Dei, 
ardens  opus  per  baptismum  in  Ecclesia  durans  in  finem  mundi.  Verba  David  ad  eamdem  rem.  Quod 
membra  Cfiristi  constant  adfiuc  iinperfec/a  in  elec/is  suis  et  Ecciesia  care/  adfiuc  fu/ura  perfectione  quam 
f\abi(ura  es/.  Quomodo  denarius  raunerus  o.//enua/us  per  .-Idam,  surrexit  in  Filii  Dei  in  denariui» , 
ct  denarius  in  mitlinarium.  Verba  Evangelii  de  eadein  re.  Quod  in  quinque  vnlneribus  Cfiris/i  pecca/a 
fiorninum  delentur.  Quod  homo  quinque  sensibus  Spiri/u  sanc/o  sibi  inspira/is,  discerni  honum  et  malum. 
(Juod  fiomo  anima  et  corpore  laljoret  devi/are  malum  et  facere  bonum  in  pro.fperis  ct  in  adversis. 
Quod  fiumana  mens  debet  fiabere  sapien/iam  et  discretionem  ud  cognosceudum  Deum.  Quod  fionio  ex 
quatuor  elemeniis  consluns  fidem  catfiolicam  xquafi  devo/ione  colat.  Quod  fideiis  iiomo  ascenda/  de  vir/u/e 
i,n  vir/u/em.  Quod  Filius  Dei  missus  cs/  in  mundum  secundum  /empus  prseordina/um.  a  Pa/re  u/  proficere/ 
volun/a/em  Fa/ris  in  redemplione  fiominis.  Quod  superbiain  mali  vei  finem  ejus  in  operante  creatura, 
aut  iniiium  aut  finem  supernse  justiiise  jusiamque  distributiouem  voluntaiis  Dei :  nullus  fiomo  perscruiari 
potesl. 


Deinde  vidi  inter  ambitum  circuli  qui  protende- 
liatur  desedente  in  throno  quasi  |niontem  magnum 
coDJunctum  radici  illius  immensiiapidis  super  qnam 
nubes  cum  throno  et  sedente  in  eo  posita  erant : 
ita  quod  lapis  in  altitudinem  erectus  et  mons  in 
latitudinem  extensus  videbatur.  Et  super  ipsum 
montem  stabat  velut  quoddam  tedificium  quadran- 
gulum  ad  similitudinem  urbis  quadratse  formatum, 
aliquantulum  obliquum  habens  situm,  cujus  angu- 
lus  unus  respiciebat  ad  orientem,  et  alius  ad  occi- 
dentem  et  unus  ad  septeutrionem  et  alius  ad  meri- 
diem ;  aediiicium  autem  circuitu  suo  murum  unnm 
biformem  gerebat,  cujus  forma  una  erat  quasi  splen- 
dor  lucidus  ut  lux  diei,  et  altera  quasi  compagina- 
tio  lapidum  adinvicem  conjuncta  in  angulo  orientali 
et  in  angulo  septentrionali,  ita  ut  pars  illa  lucida 
muri  protenderetur  ab  angulo  orientali  et  iiniretur 
in  angulo  seplentrionali,  tota  iutegra  et  uon  habens 
ulliim  iocum  iuterruptum,  et  pars  alia  scilicet  la- 
pidea  extenderetur  ab  angulo  septentrionali  ad  an- 
gulum  occidentalem  et  ad  angulum  meridianum  et 
finiretur  in  angulo  orientali,  habens  duo  loca  inter- 
rupta  inter  angulum  vidclicet  occidentalem  et  an- 
gulum  meridianum.  Longitudo  auiem  a^diticii  erat 
centum  cubitorum,et  latitudo  ejus  quinquaginta  cu- 
bitorum,  et  altitudo  ipsius  quinque  cubitorum  :  ita 
ut  ejus  duo  parietes  in  utroque  latere  ipsius  essent 
unius  longitudinis,  et  alii  ipsius  duo  psiiiites  in 
fronte  et  in  line  ejus,  unius  laiitudinis.  Sed  et  idem 
quatuor  parietes  ubique  in  circuitu  ipsius  a^dilicii 
wqualis  erat  altitudiuis,  exceptis  propugnaculis  ejus 
quai  aliquantulum  eminebant  altitudinem  ipsius.  La- 
titudo  autem  inter  ipsum  a?dificium  et  splendorem 
ex  pra^dicto  circulo  se  in  profundum  abyssi  exten- 
dentem  erat  in  vertice  orientalis  anguli  unius  palmi, 
;ilibi  autem,  id  est   in  septentrionali    et  in   occiden- 


H  tali  atque  in  meridiana  parte  tanta  undique  erat  la- 
titudo  inter  idem  sedilicium  et  splendorem,  ut  ejus 
amplitudmem  nullo  modo  comprehendere  possem. 
Et  htec,  me  admirante,  qui  sedebat  in  throno  iterum 
dixit  ad  me  :  Fides  ({use  in  antiquis  sanctis  cum 
opere  justitige  per  bonitatem  Patris  desuper  «diQ- 
cato,  velutin  pallore  apparuit,  incarnato  Dei  Filio, 
aperta  manifestatione,  cum  ardentibus  operibus 
ardenterin  lucem  processit,  quando  Filius  Dei  ca- 
duca  non  concupiscens,  ea  exemplo  suo  conculcari 
et  coelestia  amari  perdocuit;  cum  priores  Patres 
mundum  non  fugientes,  nec  se  ab  ea  separantes 
Deum  simplici  tantum  credulitate  et  huraili  devo- 
tione  colebant ;  quia  nondum  ut  omnia  desererent 
eis  ostensum  fuerat.  Uude  etiam  quod  vides  intra 
ambitum  circuli  qui  protenditurdesedente  iQthrono, 
montem  magnum  conjunctum  radici  illius  immensi 
lapidis  super  quem  nubes  cum  throno  et  descen- 
dente  in  eo  posita  sunt,  ita  quod  lapis  iu  altitudi- 
nem  erectus  et  mons  iu  latitudinera  extensus  vide- 
tur  :  hoc  est  quod  in  potente  ac  forti  opere  pote- 
statis  superni  Patris  qui  potenter  operatur,  stat 
mous  signilicans  tidem,  quiE  niagna  est  in  virtute, 
palamque  surgens  in  circumcisione  Abraha;,  et  ita 
proficiensxisque  in  Filium  superni  Dci  post  ruinam 
serpenti.s  antiqui  per  Spirilum  sanctura  inspirata 
hominibus,  ut  in  bouitale  Patris  hdeliter  operantes 
illum  credant  omnipotentem  esse  Deum,  qui  tam 
magnumhostem  superare  potuit.  ita  quod  per  eam- 

[)  dem  credulitatem  sublevati  ad  gioriara  illam  per- 
tingant,  de  qua  diabolus  per  superbiam  suam  de- 
jectusperiit. 

Atque  idem  mons  positus  est  ad  radicem  praedicti 
lapidis  mysterium  timoris  Domini  habentis,  quia 
tides  conjuncta  est  stabilitati  timoris  Domini,  et  ti- 
mor  Domini  etiam  fortitudini  fidei,    scilicet  cum    de 


■;7*> 


IIII.UKC.AKDIS 


;18(> 


Pdtie  iinssiis  e.st    Kilius   iiasci  ox    Vii^mii'.  el  cuin    dt;  A  cet,    atciiie   lidcliler  ^e  coujungoie    bouis    operibus, 


Filio  pulhilabat  vera  lides  primum  in  fuiidameiiluin 
boai  operis,  quam  limor  Domiui  proferl  cuni  omni- 
bus  virtutibus  tangens  neuin  in  altitndine  siia :  ita 
ul  in  sapientia  ndeiiiim  mentium  Deus  super  omnia 
regnans  tideiiter  colatiir  :  Quomodo?  Quoniaiu  timor 
Domini  secreta  co-li  visu  circumspectionis  arui.' 
penetrat  :  qiiia  ipse  initium  just;i>  intpiitionis  esi, 
cum  tjua  eliam  beata  lide?  apiid  Deiim  in  lalitudi- 
nem  perfectionis  extenditur  cum  in  honis  opcribus 
ad  sanctitatem  dilatatur.  Sed  quod  super  ipsuin 
monteni  stat  ;i-diliciuni  quadraiiguliim  ad  siinilitudi- 
nem  urbis  quadratai  forraatum,  lioc  est  qnod  super 
tidem  bonitas  Patris  bona  opera  tedilicans,  mullos 
lidelium  per  qiiatuor  anguios  terrap  coliigens  traliit 
ad  cceiestia.  sic  monitos  in  slabilitate  virtutum  ul 
ccplestis  Pater  in  sinu  suo,  boc  est  in  interiori  po- 
testate  et  in  mystico  consilio  suo  eos  benigne  com- 
ponat  cum  quatuor  quadris  in  fide.  Quomodo?  Ego, 
qui  suin  Altissimus,  ordinavi  in  opore  meo  prinnim 
quadrum  liominum,  videlicet  .\.dam,  cujus  genus 
ipso  dormiente  per  magnum  schisma  se  debiiitans, 
])rocessit  usque  ad  secundum  quadrnm,  id  est  ad 
Noe  sub  quo  diluvium  faclum  est,  ubi  et  mysleria 
Kilii  mei  in  arca  pra^monstravi.  Sed  in  eo  quadro 
qua*  est  Noe,  per  admonitionem  meam  manifestavi 
illam  lucidam  paitem  muri  praedicli  jpditicii ;  quia 
ibi  in  diluvio  sulfocans  pecatores,  inuui  bominibus 
nt  morlem  fugerent  et  vitain  appeterent,  sic  eis  pa- 


et  sic  constare  in  Fiiio  Dei,  qoi  quasi  in  augulo 
sedens  la[)is  angularis  est,  boc  pacto  opus  electum 
in  liomine  conjungens.  Sed  quod  anguliis  uniis  res- 
picit  ad  orientem  et  alius  ad  occidentem  et  unus 
ad  septenlrionem  et  alius  ad  meridiein,  boc  est 
quod  Filius  Dei  natus  est  ex  Virgine  et  passus  in 
carne,  ut  iii  ortu  ju^litisp  bonio  restauraretur  ad 
vitam  cui  omnis  justitia  apposita  est,  quod  est  aii- 
giiliis  orientalis  inde  surgente  'salvntione  anima- 
riira,  ut  Deus  coinplevit  in  Filio  suo  oinuem  justi- 
tiain  (ju;i' ab  Abel  usque  ad  ipsum  prseligurata  est; 
in  quo  linita  est  constitutio  carnalis  observationis 
Veteris  Testamenti,  jam  veniente  salute  lideliura 
bominum  per  fidem,  quam  Filius  Dei  atlulit  missus 
a  Patre  in  muiidum  iu  line  temporum,  quod  est 
angulus  occidentalis.  ('.ontra  diaboluiii  quoque  in 
Abraham  et  '.n  Mose  elevavit  sejustitia  qui  prse- 
inonslrabant  promissara  gratiara  per  quam  bomo 
salvatus  est  queni  diabolus  deceperat,  occidendo 
eum  ut  latro  in  lapsu  Ada;,  quod  est  angulus  sep- 
tentrionali?;  unde  et  miserabilis  ac  mortalis  casus 
qui  factus  est  in  humano  genere,  poslea  per  super- 
nam  gratiam  uobiliter  et  magnilice  restauratiis  est 
pleuo  fructu,  in  ardente  opere  Dei  et  liominis, 
quod  est  angulus  meridianus.  Augulus  |etiam  meri- 
diauus  est;  quia  primus  homo  Adam  a  Deo  creatus 
est.  Sed  quod  ab  lioc  angulo  speculativa  scientia 
coguitionis  duarum  viarum  non  incipit  fulgere,  id 
lara     aperiens     speculativara     scientiara    cognitionis  ^,  est  ab  ipso  Adam;  hoc  ideo  est,    quia    genus  suum 


duaruin  viarum.  Qiiid  lioc  ?  Homo  viret  et  vigel  in 
vivente  vita  qua>  anima  est,  per  i|uam  speculatiir  et 
cognoscit  duas  semitas  videlicet  bonum  et  malum, 
quoniara  homo  taugitur  alterutra  parte  harum  :  ita 
quod  maneus  in  corpore  sive  bonum  sive  raaliira 
cum  anima  et  corjiore  operatur,  quod  (juidem  ipse 
incipit  per  operalionem  animi  sui,  voluntatem 
suam  ita  in  opere  complens.  El  sic  in  nos  ostensa 
est  per  admonitionem  meam  specuh.tiva  scienlia 
diiarum  viarum,  scilicet  acutissima  consideralionc 
malum  spernere  et  bonura  diligere,  qu.e  ita  cum 
emissi(jgie  circumcisionis  tendit  in  pra-cursii  voluu- 
tatis  Dei,  iisque  ad  tertium  (jiiadrura,  in  quo  .Vbra- 
ham    et  Moses  conjuncti    sunt   in   circumcisioin!    et 


incompositum  erat,  non  colens  Deum  iii  scientia 
sua  ofticiosum  scrvilule  legis,  sed  tanlum  propriam 
voluntalem  suam  adimpleus  cum  sumnio  malo,  ila 
ut  nec  in  recta  scieiilia  Dei  nec  in  vera  beatitudine 
essetfulgens  :  imo  in  morte  jacens,  sed  absconsum 
erat  tantum  in  cordc  Patris,  quid  cum  hominc 
facere  decrevisset.  Angulus  etiam  in  oriente  de- 
signat -Noe,  ubi  se  juslitia  osteudere  inccepit,  et  ubi 
etiam  aperte  manifestata  est  pra^moustrata  specii- 
lativa  scientia,  ostendens  oranera  sanctitatem  qua^ 
poslea  in  Filio  Dei  i)erlicienda  erat.  Et  qiiia  una- 
qua;quc  juslitia  in  Fiiio  Dei  qui  est  verus  Oriens 
er.it  incijiiens,  ideo  est  hoc  ajditicium  primura  ap- 
pcilandum  ad    orientcm   in  honore  sanctitatis,  quaj 


lege;quae    circumcisio  el   lex  ita    procedebat  usque  D  primum  etiam  in    Noe    veraciler  declarata  est.  An- 


ad  quartum  quadrura  sancta?  Trinitatis  :  in  quo  Ve- 
tns  Testamentum  in  Filio  Dei  finitura  est'  cura  ex- 
teriori  significationc.  Knde  etiam  surrexit  iuterius 
germen  per  Filium  Dei  in  Ecciesia :  qui  iiatus  et 
pa»sus  pro  salute  hominum  resurgens  [eliam  et  red- 
iens  ad  Palrem,  angulura  ilium  qui  in  casu  Ada;  abs- 
consus  et  fittenuatus  erat  restaiiravit  in  salvatio- 
nem,  per  animas  bominum. 

;  m  a-dilicium  aliqiiantulum  et  in  obli- 
quum  situm,  hoc  est  quod  homo  qui  opiis  Dei  est, 
Don  potest  pr.'f  fragilitate  sua  incedere  lirmiter  sine 
peccato,  et  audacter  sine  timore  fragilis  carnis  dia- 
bolam  superando,  sed  eum  oportet  illum  hiimililate 
devitare,  et  insidias  ejus    sapienter    fugere  ne    pec- 


gulus  quoque  in  sepli^ntrione  est  Abrahain  et  Mo- 
ses  :  qui  adversus  Salanam  cum  operis  exsecutionc 
prsedictam  speculativam  scientiam  circumtegebant 
quasi  eara  circumsedilicarenlcum  pretiosis  lapidibus, 
et  cum  desuper  aurato  opere  perspiciue  justitia?  Dei 
quod  erat  circumcisio  et  lex;  quia  justitia  ante 
circumcisionem  et  legem,  qiiasi  nuda  erat  absqiie 
opere.  Et  quartus  angulus  occidentalis  pradigurat 
etiam  verara  Trinitatera ;  qua-,  palam  manifestala 
est  in  baptismo  Salvatoris,  qui  erexit  plenara  et 
sanctara  civi*alem  Jerusalera  cura  orani  opere  suo, 
recurrens  ad  ccelura  in  salvatione  animarum.  Scd 
quod  ipsum  a;dificium  in  circuitu  suo  murum  unum 
bina»  formfr"   habet,    cujus  una    est  quasi   splendor 


581 


SCIVIAS.  — I.IIJ.   111.   VISKt  II. 


.^8-2 


lucidus  ut  iux  diei  el  altera  quasi  conipaginatio 
lapidum  adiuvicetu  conjuncta  in  angulo  otienlali  et 
in  angulo  septentrionali,  hoc  est  quod  per  bonita- 
tem  Patris  hominibus  ex  onini  parte  dala  est  quasi 
securitas  una,  id  est  munitio  et  defensio  in  bonis 
operibus  ut  ipsis  circumdati  et  confortati  carnales 
concnpiscentias  deserant,  et  ad  unm  Deum  qui 
munimentura  eorum  est  confugiant.  Qui  murus  in 
duabus  est  formis  quia  una  forma  muri  est  veluti 
speculativa  scieutia  duarum  viarum,  quoniam  illani 
scientiam  in  acutissima  et  certissima  exquisitione 
speculationis  animi  sui  habet  homo,  ut  sit  circum- 
spectus  in  omnihus  viis  suis  etiam  alia  forma 
muri  est  veluti  cinerea  caro  hominis,  quia  a  Deo 
creatus  est  ho.Tio  operans,  factum  opus  in  opera- 
lione. 

Et  hsec  speculativa  scientia  lucet  in  splendore 
lucis  diei ;  quin  per  eani  homines  actus  suos  vident 
et  con=iderant,  quia  splendidns  radius  est  liumana? 
mentis,  se  caute  circumspicientis,  in  homine  siqni- 
dem  apparet  haec  prseclara  scientia  ut  candida  nu- 
bes  permeans  mentes  populorum  in  celeritate  sicut 
et  nubes  cito  diftlatur  in  aere,  lucensque  ut  lux 
diei  quoniam  ipsa  candida  declaratur  propter  splen- 
didissimum  opus  quod  Deus  benigne  operatur  in 
bominibus,  scilicet  ut  cum  ipsi  devitant  malum, 
perliciant  bonum  quod  in  eis  quasi  lux  diei  lucet. 
In  ipsa  quoque  scientia  procedit  unumquodque 
opus  in  homine.  Quomodo?  Homo  habet  duas  vias. 
Quomodo?  Ipse  est  sciens  bonum  atque  malum  cum 
sensibilitate,  qui,  dum  transit  de  malo,  operando 
bonum,  imitatur  Deum  faciens  bonum  in  ipso,  qui 
•  justus  est  nolens  injustitiam.  Sed  dum  operatur 
malum,  implicatur  per  seductorem  diabolum  in  pec- 
catis,  qui  non  vult  desistere  nisi  sentiat  illum  in 
vinculo  malorum  operum,  quoniam  diabolus  qu»- 
rit  iniquitatem,  fugiens  sanctitalem.  Si  autem  homo 
abstrahit  se  a  malo  et  operatur  bonum :  tunc  sus- 
cipit  enm  summa  bonitas,  quia  seipsum  pro])ter 
amorem  Dei  superavit :  qui  Filium  suum  tradidit 
pro  eo  in  mortem  crucis.  Unde  etiam  scientia  hsec 
est  speculativa:  quia  ipsa  est  quasi  speculum  hoc 
modo,  quoniam  ut  homo  aspicit  faciem  suam  iu  spe- 
culo  utrum  sit  in  ea  pulchritudo  an  maculositas ; 
sic  inspicit  ipse  in  scientia  bonum  et  malum  in 
faclo  opere,  quod  considerat  intra  se,  quia  hsec 
consideratio  est  in  rationali  sensu  quip,  Deus  inspi- 
ravit  in  homine,  cum  in  faciem  ejus  inspiravit  spi- 
raculum  vitsp.  in  anima.  Nam  vivere  pecorum  deti- 
cit;  quia  rationale  non  est,  anima  autem  hominis 
nunquam  deticit;  quia  in  wternum  vivet.  quoniam 
rationalis  est.  Unde  etiam  homo  sentit  iii  conside- 
ratione  boni  el  mali  quod  ipse  opus  sit  reprobum 
vel  electum,  per  gratiam  Dei  formatus  et  inspiratus 
rationali  sensu  in  ortu  creationis  suae,  illa  gratia 
eum  iterum  restaurante  in  ebiclione  baptismi.  et 
in  salvatione  animse  novi  testimonii,  ut  dicit  Pau- 
lus  amantissimus  meus  de  illa  electione  gratise: 
Reliquiae   secundum    electionem  gratise  salvse  factse 


B 


t\  sunt.  Si  autein  gratia,  jam  non  ex  operibus:  alioquin 
'jratia  jam  non  esl  gratia  (Rom.  xi).  Hoc  tale  est. 
Reliquiae  quas  laqueus  mortis  non  comprehendit, 
ut  declinarent  ad  exemplum  diahoii,  illa  salvae 
factff".  sunt  aperta  salvatione  dum  Deus  misit  Filium 
suum  incarnari  quod  est  electio  gratiae  pro  salute 
manifestata  hominum.  Quomodo  ?  Gratia  Dei  con- 
stiluit  hommem,  sed  ille  lapsus  est  in  pravis  ope- 
ribus.  Tunc  ostensa  est  eleclio  gratiae  in  electo 
vase,  cum  ex  Vii'gine  Filius  Dei  natus  est,  in  quo 
possibile  non  erat  lieri  ullum  lapsum.  Nam  si  quis- 
quam  hominum  rem  aliquam  utilem  facit  quae  ipsi 
ab  alio  abstrahitur,  tunc  eligit  sibi  aliam  utiliorem, 
quam  ei  nullus  auferre  possit,  et  in  qua  ipse  plene 
abundet.  Sic  fecit  gratia  Dei.  Ipsa  enim  formavit 
A.dam  primum  hominem,  quem  diabolus  abstraxit 
ab  innocenlia  operis,  sed  eadem  gratia  fecit  postea 
plenitudinem  bonorum  operum  per  Filium  Dei  in 
salvatione  animarum.  Si  autem  gratia  Dei  fecit 
salvationem,  tunc  salvatio  non  est  facta  ex  merito 
hominum.  Quomodo?  Juslitia  operis  defecit  in 
Adam:  ita  quod  homo  nunquam  rediret  in  salva- 
tionem  per  merita  operum  suorum,  nisi  recupera- 
retur  per  eamdem  gratiam  in  justissimo  Filio  Dei 
per  opera  ipsius,  quia  obediens  factus  est  Patri 
suo,  et  nisi  homo  etiam  mundaretur  per  baptismum 
quod  Filius  Dei  tradidit  hominibus  cum  bono  opere, 
quod  opus  gratia  Dei  operatur  cum  homine:  et 
homo  opus  iilud  cum  illa.  Ideoque    est  gratia  Dei 

(^  cum  hoc  opere  ;  et  hoc  opus  oitum  est  de  gratia. 
Quod  si  salvatio  esset  ex  merito  hominum  et  rec- 
tum  opus  homines  esset  proprium  ei  a  seipso,  ita 
quod  gratia  Dei  opus  illud  non  accenderet.  tunc 
gratia  non  esset  gratia.  Quomodo  ?  Tunc  esset 
homo  a  seipso  et  non  a  Deo :  et  nulla  creatura 
redderet  gralias  Deo,  et  gratia  Dei  nihil  esset. 
Nunc  autem  gratia  Dei  constiluit  hommem  ratio- 
nalitate  subnixum  ut  justitiaai  operetur  in  scientia 
boni  et  mali,  quatenus  hac  scientia  appetat  bonum 
abjiciens  malum  et  ut  sic  cognoscat  vitam  et  mor- 
tem  per  hoc  eligens  in  qua  parle  remanere  deside- 
rat,  ut  Salomon  in  intellectu  sapientiae.  inquit: 
Apposuit  tibi  aquam  et  ignem :  ad  quod  volueris 
porrige  manum  tuam  [Eccli.  xv).  Hoc  tale  est.  Deus 

IJ  apposuit  homini  iu  prima  suscitatione  animse  vim 
magnam  et  acutam  videlicet  notitiam  malorum  et 
bonorum,  quae  suut  aqua  et  ignis.  Nam  sicut  aqua 
semper  inuudat  et  celat  in  se  multa  mortifera  ani- 
malia  plurimaque  inutilia,  ita  est  etiam  homo  inun- 
dans  in  malis  factis  suis,  celans  ea  ne  divulgetur. 
Et  ut  etiam  ignis  urit  non  perferens  intra  se  ullam 
impuritatem  incombustam,  et  ut  faber  per  ignem 
puriora  facit  monilia  sua  ablata  rubigine,  sic  etiam 
bonum  facit  homiuem  purum,  evellens  ab  eo  rubi- 
ginem  nequitiae.  Nam  aqua  et  ignis  dissenliunt, 
sufrooantes  et  necantes  se  invicem.  Slc  etiam  facit 
homo.  In  malo  enim  uecat  bonum,  et  in  bono  necat 
malum  atque  in  utroque  semper  occultat  intra  se 
silenter  sua   desideria,    hac  aut    illac   versans    illa. 


;k:< 


S.   lllI.DKr.AHDIS 


:i.si 


tl  111  ipsH  <'i>mmolioue  lifsuiiTioiiiiii  lidbol  op- 
tioneui  voluntatis  iilius  \'nv  quaui  desiderat:  et  ad 
illam  converlit  se  cum  voluntale  opeiis.  quasi 
munum  ad  hoc  porrigeudo  ^-cilicet  bonum  opus 
perticiens  adjuvante  Deo  per  j^raliam,  et  malum 
peragens  iusidianle  diabolo  per  suggestfonem  artiuni 
suarum,  ipso  quidem  homine  ha'C  iiispicienle  i;i 
scientia  riitionalitatis  su£e.  Nam  in  illa  scienlia 
inspicit  bonum  el  malum,  et  inde  oritur  in  ipso 
desiderium  optionis  duabus  viis  boni  videlicet 
et  mali,  secundum  voluntatem  ipsius.  Quid  hoc? 
Optio  est  quod  homo  videt  in  desiderio  animi  sui 
quasi  iu  speculo  res  aliquas  dicens  intra  se  ;  lUi- 
nam  possem  lioc  vel  illud  agere,  ad  qnod  nondiim 
accedit  per  opus,  sed  habel  illud  in  ?cieutia  sua, 
positus  quasi  in  capite  dnarum  viarum,  quod  est 
«cieiitiam  habens  occasiunum  boui  et  maii,  el  ila 
secundum  desiderium  suum  tendit  tandem  ad  opus 
illud  sive  sursuni  sive  deorsum. 

Kt  alleia  forina  niuri  quam  vides  qnasi  compa- 
{^inatiouem  lapidnm  osteudeus  geuus  hiimauum. 
designat  etiain  rectas  iusiitutiones  qua;  surrexe- 
runt  in  mentibus  homiiium,  ut  in  Abraham  et  iu 
Mose  ac  in  ca?teris,  qui  erant  praicedens  germen 
legis  Dei,  ciim  omnibus  appendiciis  justitia-  Dei  in 
lege  usque  in  novissimum  tempus.  Quumodo  ?  Sci- 
licet  quod  opus  Dei  est  in  homine  et  per  hominem, 
ita  quod  Deus  misit  Filium  sunm  })rupler  saivatio- 
nem  hominum  iu  line  legis,  sine  peccalo  et  ope- 
rantem  in  liumano  corpore,  atque  poueulem  funda- 
mentiuii  lidei  super  seipsum,  hoc  modo  quod  por- 
tavit  genus  humanum  cum  primo  homine  ejecto  de 
paradi-u  propter  pryvaricatiunem  jusliti.-i',  tacieus 
omue  huc  mirabile  in  homine  per  legem  siiam  ubi 
comprehendis  Christianam  multitudinem  quae  hff!c 
aedilicalio  e^t  in  bonitale  Patris,  et  quod  homo  re- 
ponendus  cst  in  coflesti  Jerusalem.  Lnde  et  ipsa? 
duae  muri  formse  iu  unum  coadunatae  sunt  in  parte 
orienlis  et  septentrionis,  quoniam  in  speculativa 
scientia  et  io  liumano  opere  est  communis  termin:i- 
tio  injuslilia',  in  qua  genus  liumanuni  erat  in  obli- 
vione  Dei  implicatum,  qua-  se  erexit  primum  ab 
Adam  rnin  insana  injuslitia  ante  diluvium  :  itu 
quod  ipsa  depressa  est  cum  omni  sua  gente  proptei- 
magnam  iniquitalem  in  diluvio  aquarum,  ubi  scieii- 
tia  speculativa  apparere  incaipit  per  inspirationem 
meam  cum  scienlia  boni  in  Noe  adinonilio  Dei  ere- 
xerit :  tamen  cervix  et  a{>petitus  maii  in  recorda- 
tione  ipsius  processit  exitialiter  ad  aquilonem,  ita 
qnod  iniquilas  rebellionis  contra  Deum  non  est  con- 
eulcata  usque  ad  Abraham  ifi  quo  suffocata  est  ut 
in  angolo  septentrionaii :  cum  in  eo  orta  est  acu- 
tissima  acies  justitiai  Dei.  Quod  vero  iiia  lucida 
pars  muri  protenditiir  ab  anguio  orientali  et  linitur 
m  angulu  septentrionali,  tota  inlegra,  et  non  ha- 
bens  ullum  locum  iuterruplum,  hoc  est  quod  spe- 
cuiativa  scieutia  in  munitione  mentium  hominum 
ab  anguio  orientali,  id  est  a  diebus  Noe  inco;pit  ap- 
parere,  cum  prius  ante  Noe   studebat  iniquitas  hoc 


,V  adimpleie  ijuud  perjictrare  posset  iii  irritalionc  Dei, 
liouiiuibus  magis  concupisceutias  suas  sequentibus 
quam  culturam  Dei  amantibus,  quia  primum  gcuus 
hominum  ab  Adain  ubi  speculativa  scientia  absconsa 
erat.  deglutivit  diabolus  iu  omui  voluutate  sua  usque 
ad  Noe,  iu  quo  illa  scientia  aperte  ostensa  est,  ut 
dictum  est,  uihilominus  tameu  adhuc  couiidebat 
diabolus  quod  esset  habiturus  omne  genus  huma- 
num:  iniquitate  ita  iu  praicepto  ejus  procedente 
usque  ad  augulum  seplentrionalem,  hoc  est  ad 
Abraham  ot  Mosen ;  quoniam  ante  eos  in  speculaliva 
scieutia  erat  iniquitas  quasi  integra  in  sua  nequi- 
tia,  et  nondum  interrupta  ant  contrita  per  consti- 
tutam  justitiam  legis  Dei,  quia  necduni  ciroumci- 
sio  aut  lex  data  fiierat,  in  quibus  tunc  Patribus   ipse 

'•  diabolus  iuccepit  coniuudi,  cum  prius  quasi  confi- 
denter  iu  mundo  regnaret,  sicut  aperit  Paulus  meum 
lucidum  vas  electionis :  Regnavit  jnors  ab  Adam 
usqup,  ad  Mosen  etiam  in  eos  qui  non  feccaverimt, 
in  dviilitndinem  prxvancationis  Adx  qui  est  forma 
futuri  Rom.  v).  Iloc  talc  est :  Mors  regnavit  nullo 
contra  eam  militante,  uulloque  eam  superaute 
bello,  al>  Adam  usque  ad  Mosen.  Quomodo?  Quia 
austeritas  et  cultura  legis  ante  Mosen  data  non 
erat:  excepto  quod  circumcisio  in  Abraham  jus- 
sione  Dei  facta,  ipsam  leviter  prauuonstraverat, 
sed  morlis  vitium  processit  de  errore  in  errorem, 
ut  sibi  placuit.  Tunc  surrexit  in  voluntate.  Dei  for- 
tis  mile.-.  Moses,  et  pra'paravit   fortia  arma  justitia', 

.,  in  quibus  moi-s  in  suo  cultu  destructa  est  per  in- 
strumenta  legis,  quia  lex  abscondit  in  se  omnem 
salvalioncm  animarum,  cum  pnesignilicaiione  Kilii 
Dei,  quia  etiam  mors  dominabatur  in  iiinocenti- 
bus  :  qiii  pr;c  simplicitate  moderationis  su;e  nescie- 
bant  iu  aclibus  suis  opus  praivaricationis  Adie  in 
nationibus,  qui  est  forma  futuri.  Quomodo?  Adam 
a  Deo  fuit  creatus  justus  et  iunoceus  ab  omni  cou- 
ceptione  et  inceptione  peccati :  sic  etiam  Filius  Dei 
natiis  est  ex  virgine  Maria,  veiiiens  al)sque  ulla 
niacula  peccati. 

Sed   ut   vides   quod  illa  lapidea  pars    miiri  exten- 
ditur   ab    angulo   septenlrionali   ad    auguluiii   occi-. 
dentalem  et  ad  angulum  meridianum,   et  linitur  in 
angulo   orientali ;  hoc  est   quod  recta    opera  liomi- 

D  nuin  cum  quibus  in  Deum  muniti  suut,  processe- 
ruiil  quasi  de  aogulo  septentrionali,  id  esl  de  cir- 
cumcisione  Abrahse  cuiii  lege  Mosi  el  cum  appen- 
ditiis  justiti;)n  eorum  in  hominibus  usqiiead  angulum 
occidentalem,  ubi  surrexit  perspicua  justitia  in  in- 
carnat!one  Filii  Dei,  ab  inde  ultra  extensa  usque 
ad  angulum  meridiannm,  ubi  ardens  opus  per  bapti- 
smum  et  per  reliquam  justitiam  electa;  et  novae 
sponsa-.  ejusdem  Filii  Dei,  ad  restaurandum  Adam 
in  salvalioncm  accensum  est,  ilerum  inde  ultra  pro- 
longata  terminumque  ponens  in  primo  angulo  orien- 
tali,  ita  revertendo  ad  summum  Patrem.  Quomodo? 
Ipse  summns  Pater  erat  in  raysterio  suo  unam- 
quamquo  justitiam  ordinans  quomodo  redire  debe- 
ret  primi   hominis   casus  in  saivationem   animarum 


.SCiVIAS.— i.in.  Hl,  VISIO  1!. 


o8t^ 


revertendo    ad    Deum.    Quia    homo   ceciderat,   ideo  A  fcctus  in  omnibus  virtutibus,  ut   plane  evacuentnr 

snrrexi  in  misericordia  et  misi  Fiiium  moum  in  re- 

staurationem    salvationis     animarum,    sicut    servus 

mcus    p.^salmista  David  ostcndit  dicens:  Sed  in  lege 

Domini  volantas  ejiis  el  in  lege  ejits  meditahihir  die 

ac  nocte  (Psal.  i.)  Hoc  tale  est :  In  lcge  justitia?  quam 

Unigenitus    meus    natus    c.\    Yirgine    dcmonstravit 

mundo,  qui  cum  patre  et  Spiritu  sanoto  iinus  Dcus 

existens  omni  dominatur  fiTculo  :  ita  quod  ipsc  Fi- 

lius   Patris   incarnatus  et  homo   visibilis   visus,  Do- 

minus  et  elevatus  in  carne  super  omnem  creaturam 

fuit  voluntas  Patris  in   salvatione.   Quomodo?  Qiiia 

Filius    Dei  ante  sa^cula  a   Palre  genitus,  postea  in 

mundo  natus  ex  matre   in  fuie  temporum  necdum 

incarnatus  manebat  in  Patre  invisibilis,  ut  voluntas 

invisibilis  est   in   homine   antequam  exeat  in  opus, 

visibilis  deinde  apparuit  in  carne  pro  salute  homi- 

num  :   ita  ut  cuin   Filio   suo   meditatur  omnipnteus 

Pater  omnem  juslitiam  contra  nrimum  casum  Adjp. 

Uni?  In  dileclione   Filii   Dei,   qui  ante  tempora  in 

divinitatis  gloria  manens  in  Patre  mirabiliter  postea 

sub   statuto  tempore  mundi,  incarnatus  est,   quem 

Pater  de  corde  suo  in  mundum  misit  summum  sa- 

cerdotem   super  omnem  justitiam.   Unde  et   legem 

justitia?  ipse  Filius  collegit  ut  eam  accepit  a  Patre 

facta  lege  hominum   in  cum    crediturorum.  Sed  in 

illa  lcge  quam  Pater  in  PMlio  suo  consiituere  atque 

condere  voluil,  meditatur  in  die.  Quomodo?  Scilicet 

in  die  quai  ipse  cst,  cum  nulla  obscuritas  iniquitafis 


R 


mille  arles  diaboli,  cum  qiiibus  seducit  omnem 
gregem  amabilium  omnium  omnipotentis  Dei.  Quid 
hoc?  Ego  Omnipotcns  constitui  initio  ardenlia  ct  vi- 
vcntia  himina  qu;c  luccrent  in  splendoribus  suis;  sed 
qua^dam  peistitLTunt  in  amore  meo,  qua^dam  autcm 
ccciderunt  despiciendo  Creatorem  suum.  Sed  non  de- 
cuit  me  Creatorem  ut  institutionem  meam,  vacuam 
et  iriitam  rolinquercm.  Quomodo ?  Angelica  scili- 
cct  creatura  superbiontis  agminis  hoc  bonum  quod 
Creator  suus  ipsi  indulsit  ad  cognitionem  suam;  il- 
lud  sibi  ipsi  deputavit  in  fallacem  gloriam,  se  posse 
similein  esse  Creatori  suo,  unde  cecidit  in  morteni. 
Tunc  piccvidit  Deus,  quiaquod  in  perdilo  agminc  illo 
cecidit,  fortius  restaurandum  esse  in  alio.  Quomodo? 
Quia  creavit  hominem  de  limo  terrse  viventem  in 
anima  et  corpore  ut  ad  gloriam  illam  pertingeret, 
de  qua  prfEvaricator  diabolus  cum  suis  imitatoribus 
ejectus  est;  quoniam  homo  valde  charus  est  Deo, 
cum  et  eum  fecerit  ad  imaginem  et  similitudinem 
suam,  ita  ut  in  perfectione  sanctitatis  opcraretur 
omnes  virtutes,  sicut  et  Deus  condidit  creaturas 
omnes,  et  ut  etiam  impleret  operando  in  humillima 
obedientia  et  in  opere  virtutum  subministratione 
laudis  inter  gloriosos  angelos  ordinem,  ut  in  hoc 
beatitudinis  culmine,  adornaret  laudem  superno- 
rum  spirituum,  qui  assidua  devotione  sunt  laudantes 
Deum,  atque  in  eadem  beatitudine  sua  hoc  adim- 
plcret,  quod  perdilus  angclus  in  prpesumptione  sua 


erat  in  ulla   creatura  priusquam   ullam    crealuram  (^  ruens  evacuavit.    Ideoque    est  homo    plenus  dena- 

conderet  saeculorum  meditatus  est  istam  legem  Filii 

sui.   Et  etiara   in  nocte.   Quomodo?   Quia  in  facta 

creatura  dum  se    incepit   erigere  malum  quod   est 

quasi  obscuritas  noctis,  in  angelo  et  in  homine  me- 

ditatur  etiam  Pater  usque  in   novissimum  diem  in 

quem  pertingunt  opera  sua  qua»  ineflabiliter  opera- 

tur,  ostendens  et   aperiens  legem  Filii  sui,  cum  in 

ipso   perficit   orania  bona,   qua^  in   homine  pcrfici 

debent. 

Sed  ut  vides  quod  lapidea  pars  muri  habol  diio 

loca   interrupta    inter  angulam  videlicct  occidonta- 

lem  et  angulum  meridianum  :   hoc  est   quod  opus 

I  humani  generis  in   munitione  defensionis  suse,  duo- 

bus  modis    adhuc    imperfectum  est,   cum    membra 


rius  numerus,    qui    hsec    oninia   per   virlutem    Dei 
perficit. 

Sed  denarius  numerus  in  sua  nalura  multlplicat 
contenarium  in  hac  intentione,  quia  homo  diabo- 
lica  seductiono  corruens,  a  Deo  tandem  divina  mi- 
serationo  et  inspiralione  admonitus  strenue  ineipit 
Doum  agnoscere  cum  lege  et  prophetia  Veteris  Tos- 
tamenli,  et  deinde  acutius  cum  sanctitate  ac  om- 
nibus  ornamentis  invicta^  constantiai  Ecclesise. 
Sicque  incepit  homo  operari  omnos  virtutes  ab  Abel 
ita  eas  perficiondo  usque  ad  novissiraum  justum. 
quod  est  centenarius  numerus  longitudinis  luijus 
.'odificii,  quod  Deus  in  mystica  figura  demonstrat 
hominibus,   ne   desperent  prolapsi  in   iniquitatibus 


incarnati  Filii  Dei  constant  adhuc  quasi  imperfoctain  ^  suis;  sed  ut  surgentes  ab  eis  fortissime  laborent  in 
electis  suis,  quod  est  primus  interruptus  locus  velut 
ab  occidente,  quoniam  Filius  Dei  missus  est  ia 
mundum  in  fine  teraporum,  et  cum  deinde  Ecclesia 
similiter  adhuc  quasi  imperfecta  est  in  omnibus 
;virtutibus  suis,  ut  consisterc  et  a?dilicari  debet  in 
Iroelesli  Jerusalem,  quod  est  alter  interruptus  locus 
velut  ad  meridiem,  cum  Ecclesia  perlicictur  in 
icoelestibus.  Qnod  autem  longitudo  ipsius  cediticii 
,pst  centum  cubitorum,  hoc  est  quod  denarius  nu- 
raerus  attenuatus  erat  in  pra>varicatore  homino,  et 
recuperatus  est  in  Filio  meo  per  multiplicem  denarii 
nenlonar-um  numerum,  multiplicinm  virtutum  iu 
,?aIvationc  animarum,  de  quo  denario  per  cente- 
narlum  deindo  ascendit  millcnarius  numcrus  per- 
PATRm..  CXCVH, 


opere  Dei ;  quia  et  unusquisque  cadens  in  peccatis, 
cum  se  erigit  ab  eis,  fortior  erit  quam  prius  esset, 
sicut  et  Deus  majores  et  fortiores  virtutes  restituit 
in  homine,  Filium  suum  miltens  in  mundum  ad  eri- 
geudum  collapsum  genus  humanum,  quam  primus 
homo  operatur.  Unde  et  homo  fortius  operalur  in 
anima  et  corpore  quam  si  esset  sine  corporali  gra- 
vodine,  quoniam  militat  in  seipso  in  multis  peri- 
eulis  perliciens  forlissiiiia  bella,  et  victoriosus  exi- 
sfcns  cum  Domino  Deo  suo  fideliter  militans  ei, 
sic  ipsum  cognoscens  in  militia  sua,  corpus  suum 
castigando,  quia  angelus  carens  gravedine  terreni 
corporis,  est  tantum  miles  coelestis  harmonia-  luci- 
dus  et  purus  porsevcrans  in  visione  Dei;  homo  vore 

ii) 


.i.S. 


iiii.nF.r..\r.iii> 


.yS.S 


gravdtus  coipoiali  putroJiuc  o»l  foilis  cl  ylorioiUi 
.-.aDctusque  nnlcs,  LUin  restaurato  opcre,  qui  opcra- 
tur  piopkr  Uouni  in  aiiicna  el  coi  pore,  ila  per  cenle- 
nanum  uumeruui  prii-sentis  laLoris  pertingens  ad 
millenarinm  fulune  retribuliouis,  videlicet  cuin  in 
noviisimo  lii.'  plenam  mcrcedem  accipien?  sinc  liiie 
in  aninia  et  corpore  gaudebil  in  ccelosti  habilatione. 
Sic  ortro  denariiis  altenuatus  numerus,  recuperatus 
est  per  riliiim  mcum,  qui  nalus  ex  virgiue  et  pas- 
sii.s  in  crure  homin''in  rtHluxil  ad  coeloslia,  ut  ipse 
in  llvaugeho  di(  it :  Qux  muliir  liabej^s  (Irnc/iuiQ.^i 
tleccm,  si  perdideril  drachmam  unam,  nonne  accen- 
dit  luccrnam  et  everrit  domum,  el  quxril  diliyenier 
doncc  inveniat.*  Et  curn  invenerit,  concucal  aniicas 
et  cicinas,  dicens  :  Comjratulamiui  rniki,  quia  in- 
vsnidrachmam  quam  perdideram  [Luc.  xv).  Uoc  talc 
<»sl:  Saucla  divinilas  haliuit  drachmas  decem,  id 
est  in  electis  angelis  el  in  homine  decem  ordines 
sup.?rnarura  uislinctionuir.,  sed  drachmam  unam 
perdidit,  cum  homo  magis  diabolicam  seductionem, 
quam  divinum  proiceptum  seculus  in  mortem  ccci- 
dit.  Unde  ipse  acccndens  lucernani  ardentem, 
scilicet  Christum  verum  Deum  et  veruui  homiuem, 
splendidissimumque  solem  justitiae,  everrit  per  eum 
domum,  id  est  Judaicum  populum,  et  inter  legem 
qua-sivit  diligenter  omnem  sancliticationem  qua^ 
fuit  in  salvatione,  in  qua  inslituit  novani  sanctili- 
cationem,  et  sic  inveiiit  drachma.^u  suam,  hominem 
scilicet  quem  perdiderat.  Tunc  convocavit  amicas, 
id  est  s.Tciilares  justilias  ct  vicinas,  id  (:st  spirituales 
virlutes,  dicen.s  :  Congralulamiui  luihi  laudiihililer 
et  congaudete  et  o^diticafe  coelestem  Jorusalem  ex 
vivis  lapidibii.-,  quia  liorninoin  invrMii,  qui  perierat 
defoptionc  di.iboli. 

Sed  nt  vido-  quod  latitiido  liujus  tedilicii  ost  ipiin- 
quaginta  cuhilorum,  hoc  e«t  quod  omni-  lalifudo 
vifiorum  hominum,  qni  in  opere  Dei  tfidilicare  de- 
hupnmt,  magi-  taraon  cnncupisoenfias  siia.s  sequen- 
tium  quam  opus  Dei  colentium,  in  ditTusis  quinquf 
vuineribns  Filii  mei  qure  in  cruce  passus  osf,  mise- 
ricorditer  ahstergitur  et  remittitur,  ita  quod  vulnera 
maniium  eju-  onora  mnnunm  inobodientia?  Ad.^n  et 
Ev.Tf?  delevcriint,  et  vulncra  pedum  ejus  liberave- 
runt  ilincra  humani  exsilii,  et  vulnus  lateris  ejus  de 
quo  orta  est  Kcclesia,  dclovit  culpam  Ad.T  et  Kvre, 
quoniam  de  lafere  .\dK  F.va  cre.ifa  est.  1,'nde  el  l'i- 
jiii.s  meiis  in  ligno  lixus  est,  ut  ea  aboleret  quao 
per  lignum  prrevaricatio  facta  est,  otquc  aceto  et 
fellc  potalus  est,  ut  gustu.^  pomi  noxialis  dilupretur. 
Et  altitudo  ejus  est  quinqi;e  cuhilorum;  qui  e.sl  ex- 
cellentia  divinarum  scientiarum  in  Scripturis  qiKP 
propter  opus  Dei  sunt  in  quinque  scnsihus  qui  siint 
in  homine  :  quos  inspiravit  Spiritus  sajictus  ad  ufi- 
lifafem  hominum,  quia  homo  cum  qiiinque  sen.sibus 
suis  resj)icit  ad  allitudincm  divinitati?,  discornens 
unumquodque,  bonum  scilicet  et  raalum.  1,'nde  et 
ejus  duo  parietes  in  ulroque  latere  ipsius  sunt 
nniiis  longitudinis;  quoniam  in  .'cdiiicio  bonitatis 
Dei   qiiasi  in   duobiis  parietibus   aiiim.T   et  corporis 


A  uUiusquc  lateri^,  prospcri  ocilicel  d  advcrsi,  Uomi- 
uem  constantissime  oportet  I.thorare.  Quomodo  ?  lit 
dovitct  uialtim  et  opereliir  bouum.  Uiiomodo?  Qiiia 
protunda  it  iucomprehen^ibilis  diviua  polostas  in- 
stiluit  homiuem,  ut  totis  virihus  suis  ct  foto  sonsu 
sno  colat  Dediu  a'quali  dcvotioiic  in  loiigilndine  in- 
telligibilis  ralionalitalis ;  quoniain  dignum  est  ut 
Creator  omnium,  anlc  omnia,  ct  super  omnia  di- 
gnissime  colalur  Deus.  Ijuapropter  et  alii  ejus  diio 
parietes  in  froiito  of  in  line  ojus,  uniu.s  sunt  latitii- 
dinis,  quoniani  in  opere  Dci  sapienfin  ot  discretio 
suut  velut  duo  parietes,  videlicel  sapientia  quasi  in 
superiori  et  di:"cretio  qua?i  iu  itiferiori  parte,  quas 
Deus  aspirat  a-quo  el  justo  duiio  suo  in  inagnitudi- 
uem  latitudiui?,  humanie  mentis;  ad  coirnoscen- 
dum  se. 

Sed  quod  quatuor  illi  parietes  ubique  in  circuitu 
ipsius  ffditicii  {pqualis  sunt  altitudiiiis,  exceptis  pro- 
pugnaculis  ejiis  quaj  aliquautulum  emincnl  allitu- 
dincm  ipsius;  boc  quod  homo  in  qiiatuor  elementis 
positns,  ubiqiic  lidem  catholicam  per  honitatem  Pa- 
tris  .Tqiiali  devotione  el  cultura  iu  aito  habehit,  li- 
lium  cum  Patre  et  Spiritu  sanclo,  videlicet  colens 
qui  omnia  opcra  sua  operatur  in  ipsis.  Quomodo  ? 
Omne  opus  quod  Filius  Dei  opcratus  est  et  opera- 
tur,  hoc  periicil  pcr  bonilatcm  Patris  in  Spiritu 
sancto.  Qiiid  hoc?  Qiioniam  secundum  voluntatem 
Patris  erat  Filins  redimcns  hominem  per  incarna- 
lionem  suam,  qii.-o   est  magna  bonitas ;  quia  Patcr 

p  sic  ordinavit  ut  Filius  ojus  nasccrctur  ox  Virgine  de 
Spiritu  sancto  conceptus,  humauitatom  assumoiis 
propter  amorem  hominis,  ut  eum  rcduceret  in  re- 
*  stauralioncm  vita»,  quatenus  homo  cum  Deo  parlem 
lialioret,  cum  qua  intrarct  in  salvationem  per  ipsum 
in  recla  ot  catholica  fide,  in  qiia  l*ater  ot  Filius  el 
Spiritus  sanctus  coguosci  debef,  unus  et  veriis 
Dcus.  Sed  et  ibi  sunt  propugnacula  prsostantioris 
.iltitudinis.  Ouoinodo '^  Qnia,  cum  Iiomn  respioit  in 
oulmen  hoiiro  montis,  tunc  rodificit  altitudinom  mii- 
rorum  fideliiim,  in  virtutibus  operis  Dei  ascendcns 
supcr  intelligibilem  fidem,  Deus  videlicet  sciens 
osse  in  potentia  divinitatis  sufc,  super  qiiam  fidem- 
deindc  construit  altiorem  sfaturam  virtutum  pr.T- 
stantissimorum  propugnaculorum.   Quomodo?  Nam 

D  .Tdificat  alliores  virtutcs,  sibi  non  sufliciens  ut  .so- 
Iiimmodo  iidem  habeat  in  Deiim  :  sod  ascendit  in 
virentem  palmam,  quod  cst  de  virtute  in  virtutcm 
quibiis  exaltata  et  decorata  est  rectissima  fides  quasi 
civitas  propugnaculis. 

Quod  vero  latifudo,  inler  ipsum  cndificium  et 
splendorem  ex  praedicto  circulo  se  in  profundura 
abyssi  extendentem,  est  in  vertice  orientalis  anguli 
iinius  palmi:  hoc  est  quod  amplitudo  snpernorum 
sccretorum  est  inter  opus  Filii  Dei  quod  demonstra- 
vit  quasi  ledificium,  conversalus  .'^ine  pcccato  cor- 
poraliter  in  sa?;cuIo,  scilicet  faciens  virtutes  multas 
in  bonitate  Patris  et  inter  potestatem  Patris  quasi 
splendorem  in  maxiraa  virtute  sua  se  in  inferior.i 
ct  in   superiora   e.xtendentem,   cum    Filium    suum 


.S(l 


SCIVIAS.-  Lii:.  III,  VISIO  III. 


;;'.jo 


misit  in  immduiu,  in  capile  scilicet  angiili  qui  re- 
spicit  ad  orieulem,  hoc  est,  in  justili  i  quio  prinuim 
prsRsignata  est  in  Noe  per  admonitionem  Spirilii^ 
sancti  prfefigarautem  perfectam  illam  juslitiam,  qma 
declarata  est  in  incarnatione  Filii  Dei,  iti  quod  iu 
his  secretis  erat  quasi  spatiuni  uuius  [slalura'  ul 
e.xtenta  manus  est  a  pollice  usque  ad  alios  digilos ; 
quod  est  ordinatum  tcmpus  in  paternis  viscerihus 
quando  UnigcniUim  suum  mittere  voluit  in  manu 
fortissima,  ut  ipse  ita  circuiret  cum  omnihus  arfi- 
culis  digitorum  qui  sunt  omnia  opcra  ejus  iii  Spi- 
rilu  saucto  ut  perlicerct  voluiitatem  IVitris  sui  pas- 
sus  in  cruce  proptcr  miscram  ac  contemptibilum 
inohedienliam,  qiiain  diaholus  primo  homini  inslil- 
lavit  in  sua  suggestione,  cum  propter  hoc  ad  redi- 
mendum  hominem  misericordi.i  Dci  se  inclinavit 
adterram,  per  humanitatem  FiliiDci  incomprehcn- 
sibili  altitudinc  divinilalis 

Sed  quod  alihi,  id  est  in  septentriouali  et  in  occi- 
dentali  atque  in  meridiana  pnrte,  tanta  undique  est 
latitudo  inter  rrdilicium    et  splendorem  ut  ejus  ani- 


A  plitudlncm  nullo  inodo  comprehendere  possis ;  hoc 
est  quod  uullus  hominum  mortali  corpore  gravatus 
poterit  scire  olationem  raali  in  visceribus  aquilo- 
naris  diaboU  :  nec  iinitum  ejiis  in  operanfc  creatura 
in  occasu  cadentis  hominis,  nec  initium  aut  linem 
ardcnlis  meridici  quod  Cst  superna;  Jusiilia',  ncc 
considerare  quomodo  hsec  dilat.3ta  et  discreta  sint 
inter  opus  et  potestatem  scientia;  mece  in  omnibus 
populis,  scilicet  aut  in  electis  aut  in  reprobis,  qui 
omnes  positi  sunt  in  icquissima  perscrutationi',  ita 
quod  acutissima  et  diligentissima  districtione  exa- 
minabuiitur  inpryceptis  mcis,  cum  ,lamcn  ipsi  om- 
iic,-;  accurate  dcbent  confidere,  quod  eos  pasco  in 
oaiuihus  uecessitatibus  suis,  «piia  hwc  omnia  in  se- 
crctis  mcis  ita  occultata  sunt,  quod  amplitudinem 
profunditatis  eorum,  nec  sensus  aut  intcllectus  ho- 
minis  ullo  modo  comprehcndere  vel  intelligere  va- 
leat,  nisi  quantum  permissione  mea  conceditur. 
Qui  autem  acutas  aures  interioris  intcllectus  hahet 
hic  in  ardente  amore  specuii  niei,  ad  verba  ha^c 
anhelet,  et  ea  in  conscienlia  animi  sui    conscribat. 


VISIO    TERTJA. 

SuMMAP.iUM.  —Quod  (livinae  virtvies  sub  lege  piillulanies  in  nova  lege  plurimum  fructum  afferunt.  Quod 
roluntafe  Dei  virtates  0]wran1urin1iominibus.  De  slalu  amoris  ccplestis,  discipUnse,  misericordix,  tictorise. 
De  liabitti  carumdem  et  quid  siyni/icet.  Specialiter  de  amore  arlesti  et  habitu  ejus  ct  quid  significet. 
Spcciali/rr  deverecundia  rt  habilu  ejusquidsignificet.  Dc  misericordia.  Specialiter  de  victoria  et  habilu 
et  quidsignificet.  De  slalu  palienlix  el  gemilus  et  quid  significet.  De  Iiabila  eorumdem  et  quid  significel. 
Sprcialiler  de  patientia  ethabitu  ejus  et  qitid  significet.  Specialiter  de  gemitu  et  habilu  ejus'  et  quid 
significet. 


Post  hsec  vidi  et  ecce  quasi  in  medio  longitudinis 
prajdictaj  lucidae  partis  muri  designati  fcdiiicii  sta- 
bat  velut  turris  ferrei  coloris  ipsi  niuro  e.Nterius 
imposita,  latitudinis  quatuor  cubitorum  et  altitudi- 
nis  septem  cubitorum,  jin  qua  conspexi  quinquc 
imagines  siugulariter  stantes  in  singulo  quoque  arcu 
desuper  quasi  turritum  conum  habentes,  quarum 
prima  rospiciebat  ad  orientem,  sccunda  autem  ad 
aquilouem,  tertia  vero  ad  septcntrionem,  et  quarla 
ad  columnam  verbi  Dei;  in  cujus  radice  Abraham 
palriarcha  residebat,  ac  quinta  ad  turrim  Ecclesi;p 
et  ad  illos  homines  qui  in  ipso  sedificio  huc  et^illuc 
discurrehant.  Similitudo  autcm  una  erateis  iu  hoc: 
singulae  earum  vestitaj  erant  solummodo  quasi  sin- 
gulis  vestibus  scricinis  et  calceatse  calceamentis 
candidis,  exccpta  quinta,  qua'.  omni  ex  parle  ar- 
mata  videbatur.  Secunda  vcro  et  tertia  nudo  erant 
capite,  dissoluta  coma  et  candida  carentes  amictu 
palliorum  ;  prima  autera  et  tertia  ac  quarta  induta; 
erant  tunicis  candidis.  Sed  dissimililudo  ex  hoc 
erat  eis  :  Prima  imngo  geslahat  in  capitc  suo  pon- 
ilificalem  infulam,  sparsis  capillis  et  albis,  indula 
jqoasi  pallioalbo,  inferius  in  duabus  oris  ejus  pur- 
pura  contcxlo;  in  dextera  vero  gerebat  lilia  et  alios 
llores ;  in  sinistraaulem  palmam.  Et  dixit:  0  dulcis 
vita,  ot  0  dulcis  amplexio  oelerna!    vita',   ct   o   beata 


r,  felicitas  in  qua  suntajterna  prtcmia,  qua;  scmper  cs 
in  veris  deiiciis,  ita  tamen  quod  nunquam  possum 
impleri,  nunquam  satiari  interiori  lattitita  quse  est  iii 
Deo  meo.  Secunda  autem  induta  erat  purpuroa  tii- 
nica,  stans  ut  adolcscens  qui  nondum  est  ad  pleuuni 
virilis  setatis  :  sed  tamen  magnaj  gravitatis ;  et  dice- 
bal  :  Menon  terrehit  horribilisinimicus  qui  est  dia- 
holus,  nec  inimicus  homo,  nec  hoc  seeculum  in  di- 
scijilina  Dei,  cujus  conspectui  seraper  assisto.  Ter- 
lia  vero  tegcbat  faciem  suam  alba  manica  dexterae 
manus  sua",  et  aiebat  :  0  spurcitia  et  o  immundilia 
hujus  sfoculi;  abscondite  vos  ct  fugite  ab  oculis 
meis,  qiiia  dilcctusmeus  natus  est  de  pura  virgine 
Maria.  Quarta  autem  ci'at  velata  capite  albo  vela- 
mine  more  muliebri,  et   circumaraicta  pallio   crocei 

'  colons;  in  pcciorc  vero  suo  gercbat  imagincm  Jesu 
C.hristi,'  circa  quam  in  pectorc  suo  scriptum  erat  : 
Per  viscera  misericordis;  Dei  nostri,  in  quibus  visi- 
iavi  710S  Oriens  ex  alto  [Luc.  i).  Et  dicebat  :  Por- 
rigo  manus  semper  'ad  peregrinos  et  egenos  ac  ad 
pauperes  et  debiles,  atque  ad  gemcutes.  Quiuta 
porro  armata  erat  galea  superposita  capiti  suo,  in- 
duta  quoque  lorica  et  ocreis,  atque  ferreis  c'iiro- 
thecis  ferens  etiam  in  sinistra  sua  clypeum  ab  hu- 
meris  pendenlem,  accincta  quoquegladio  et  hastam 
manu  dextcra  tonons.  Suh  pedibus  autem  ejus   jace- 


oOI 


11II,01X.AI;IMS 


!)■> 


bil  iiua:>i  leo  hiaiia  ore,  liogua  exteuia   cx    ure    ejus,  A  Dei,  quai  iii    circumcisioue  aiullii  uiodii  ol  divcrsis 


et  eliam  velut  quidani  homiucs,  quorura  alii  tubis 
resonahant,  alii  quihusdam  iustrumciilis  hidicris 
jocularitor  concrepahanf,  ct  alii  diversis  ludis  lu- 
dehant  :  qiio^  imapco  illa  simul  et  ipsum  ileonem 
pedihus  sui><  conculcans,  hnsla  quam  di-xtcr.i  tene- 
bat  acriter  translodiehat,  et  disit:  Vincu  forlem 
diabolum  et  te  odiiim  et  invidiam,  alqni;  te,  o  spur- 
cilia,  cum  liidentihus  fallani  deccplione.  Sed  intra 
illud  a>dilii;iuMi  vidi  diias  alias  imagines  versus  hanc 
eamdem  turrim  staules  :  quaium  prior  apparohat 
staus  supra  pavimeutnm  ipsius  aidilicii,  quasi  iu 
arcu  ignci  splendoris  diversis  imnginihus  maiigno- 
rum  spiriluum  iuterius  depiclo,  el  toulra  pja:dictam 
turrim;posito,  allora   vero  ipsi   arcui  exlerius    tan 


sigoilicalionibus  manifcslala  est  :  ita  quod  Deus  in 
signum  ejusdem  lircumcisionis  demonstravit  legem, 
et  per  legem  graliam  EvHiigelii;  quoniam  ilde  pro- 
palala  in  tideli  Abraliam  :  siirrexit  in  ip^o  etiam 
circumcisio  in  niysterio  vern^  pr;riigur:Uionis;  qnia 
per  dlvinam  polentiam  instruxerunt  so  fortes  vir- 
lutes  incipionles  in  Abraham  qiiasi  in  medio  longi- 
tudinis  speculativa^  scieutue  diiarum  liumano;  optio- 
nis  viarum  suh  munilione  lirmissinia'.  bonitalis  su- 
perai  1'alris,  cum  postmodum  apertai  fulura?  erant 
per  voluntatom  Dei,  illud  in  iigura  pra-signaules 
quod  Deus  facore  voluit  priusquam  lioc  manifeste 
oslenderot  in  opere.  (JucO  ferroi  coloris  est,  ipsique 
muro  oxterius  imposita,  (]uu'.  esl  juslilia  Dei  forlis 


tum  collateralis  in  nulio  arcu   consistens,  ambse   vi-  '   et  invincibilis,  se  in   ipsa  speculativa  scienlia   quasi 


doiicet  intcrduni  ad  j^ra-diclam  lurrim  aspicientes, 
et  interdum  ad  liomines  a?diiiciuin  intrantes  et 
exeuutes.  Vestitte  autem  crant  etiam  ipsai  sericinis 
vestihus  et  volata"  in  ligatura  capitis  alho  velamine 
more  femineo,  non  circnmamicta}  palliis,  induta; 
■vero  calcoamentis  alhis.  Scd  prior  earum  iiahebat 
in  capite  suo  quasi  triangularem  coronam  rubontom, 
ut  rubeus  liyacinthus  rubet  in  colore  suo,  induta 
quoque  tunica  nivea,  ciijus  implicamenta  erant  vi- 
ridi  colore  ubiquc  dislincta,  et  ait  ;  Vinco  in  oriente 
cum  forlissimo  Filio  Dei  :  qui  exivit  a  Palre  ve- 
niens  ia  niundum  pro  redemptione  hominum,  et  qni 
iterum  rediit  adPatrem;  cum   in    maxima  a?rumna 


exterius  ostendens  per  circumcisionem  qax  sc  foris 
canialiter  formavit  posita  cum  heatis  virtutihus  in 
spirilualihus  spirilualis  muri,  quem  constiluit  Deus 
in  huminihus.  Et  eadem  turris  est  lalitudinis  qua- 
tuor  cubiturum,  quia  per  voluntatem  Dei  ipsae 
virlules  oporanlur  in  hominc,  posito  suh  exton- 
sione  quatuor  elemenlorum,  ciim  quihus  vegelatur 
corporaliler  in  corpore,  ot  aititudinis  septem  cubi- 
torum;  quia  iu  altitudiue  septem  donorum  Spiritus 
sancli  tanta  iirmitas  est,  ut  se  ipsa  turris  ita  eri- 
geret,  quod  ex.ea  prodiret  Ecclesia  iu  incarnalioue 
l'"ilii  mei,  pra^ligurata  iu  circumcisione  Veteris  Te- 
stamenli. 


moriens  in  cruce  resurgens(iue    a   mortuis   ascendit  ^      Quod    aulem    conspicis   in  ea  quinque    imagines 
in  ccelum,  ideoque  nolo  confnndi;  fugiendo  miserias      singulariter  stanles,  in    singulo   quoque   arcu  desu- 


et  dolorej  hujus  saeculi.  Allera  vero  induta  erat  tu- 
nica  alba  sed  aliquantulum  pallidi  coloris.  Kt  in 
dextero  brachio  suo  portahat  crucem  cum  imagine 
Salvatoris  Jcsu  Chrisli  caput  suum  inclinans  super 
illara,  etdicebat  :  Hic  infans  porlulit  multas  mise- 
rias  in  hoc  sonculo;  et  idcirco  volo  sempor  plorare 
et  habere  mterorem  propter  gaudium  ffiternai  vita?, 
in  quam  bona;  oves  adducendie  sunt  per  nohilem 
Filium  Dei.  VA  vidi  quod  omnos  pra^dictse  imagines 
singula  verba  sua  per  mysterium  Dei  diccbant  ad 
admonitionem  hominum. 

Tunc  iterum  sedons  in  throno  qui  mihi  .'ha?c    om- 
nia  ostendebat,    dixit    mihi  :   Per    fortitudinera   et 


per  quasi  turritura  conura  liahentes,  hoc  esl  quod 
in  turri  hac,  id  ost  in  forlitudine  circumcisionis 
pendobant  quinque  fortes  virtutes,  non  quod  ulla 
virtus  sil  vivens  forma  in  seipsa,  sed  solummodo 
prfplucidaspha?ra  a  Deo  fulgens  in  opom  liominis; 
quia  homo  perficitur  cum  virtutibus,  quoniam  ipsai 
sunt  opus  operantis  liominis  in  Deo.  Unde  ipsai 
quinque  virlutes  ad  simiiiludinem  quinque  sen- 
suum  hominis  in  hac  turri  positte  suut;  qui  multo 
zelo  tangehant  circumcisionem,  abscindenles  ah  ea 
iniquitatem,  |ut  qninque  sensus  hominis,  in  Eccle- 
sia  circumciduntur  per  sacratissimum  ])aptisma, 
sed  tamen  in  hominibus  non  operantes  par  seipsas  : 


con^tantiam  voluntatis   Dei,    divina?   virtutes  in  Ve-  D  quia  homo  cum  iilis  operalur,  et  ipse  cum    homine, 


teri  Teslamento  celeriter  puUuiabant,  sed  ibi  se 
velut  in  ignorantia  colenlibns  nondura  plene  sua- 
vem  et  dulcem  gustum  pra^bebant,  (iuia  tunc  tan- 
tiim  austerilas  legis  delinqiientos  acriter  corri- 
piebat;  postmodum  autem  per  graliara  Dei  in  nova 
legeplurimum  fructum  proferenles,  fortem  et  per- 
fectum  cihum  ct  in  amore  ctElestiura  esurientihus 
cum  sumna  dulcedine  oxliihebant,  cura  priii-,  ut 
dictura  est,  quacdam  occulta  ostonsio  et  signum 
futurorum  essent,  seciindiim  qiiod  etiam  specta- 
culum  hoc  cum  appositionihus  suis  deraonstrat. 
Nam  hrec  turris  quara  vides  quasi  in  modio  longi- 
tudinis  pra^dictfp  lucida?  partis  muri  designati  tf.di- 
licii    stantem,    habet   typura    pr.-pcursus    volunlati.s 


sicut  etiara  quinque  sensus  liominis  non  operantur 
per  se,  sed  horao  cum  illis  et  ipsi  cum  homine, 
ita  invicem  fruclum  facientes.  Et  sunt  singulariler; 
maximo  studio  desudantcs  in  singulari  ,scilicet  sta- 
tura  magisterii  turritum  apicem  hahonle,  id  est 
pra?cellentem  et  hene  compositara  digaitalem  vali- 
dissima^  constantiaj.  El  prima  imago  respicit  ad 
orientem,  quia  virtus  illa  prospexit  ad  Filium  Dei 
planclu  amoris,  ut  quandoque  venirct,  hoc  apcrte 
loquens  de  teterna  vita  quam  circumcisio  habuit  in 
absconso.  Secunda  autcm  imago  videt  ad  aquilo- 
nera;  quoniam  ipsa  consideravit  partem  orientis 
et  partem  aquilonis,  in  magna  disciplina  aspiciens 
ad    Deum  quasi   ad  orientem,    dedignando   incon- 


:m 


SCIVIAS.— LIB.  111,  VISIO  111. 


594 


veuieatiam  indi-ciplinalie  Idsciviae,  scilicel  quod 
Deus  non  habebalur  iu  veneratione,  despieieodoquc 
quod  lex  Dei  digue  non  habebatur  in  populo  illo, 
quasi  in  aquiloue.  Tertia  vero  tendit  ad  septen- 
trioneui  ;  quia  fortissirae  illa  prosternit  superlluain 
fornicationem,  despiciendo  eani,  et  seipsani  ab  illa 
]irotegendo  legali  institutione.  Quarta  auteni  iniago 
vertitur  ad  columnam  verbi  Dei,  in  cujus  radice 
Abraham  patriarcha  residct;  quouiam  ipsa  versa 
fuit  adhtereus  iu  incarnatione  Filii  Dei,  quam  vchit 
iu  fuudameuto  Abraham  tetigit,  cuin  prcfsignili- 
catione  mir;ij  profuuditatis,  ariete  pendente  in 
spinis.  Quinta  vero  respicit  ad  turrim  Ecclesiu-,  et 
ad  iilos  homines  qui  iu  ipso  aidilicio  huc  et  illuc 
discurrunt ;  quia  illa  crexit  se  victoriose  destruere 
omnem  injustitiam  qute  orta  est  in  Adam,  respi- 
ciens  ad  fortitudiuem  callioiicui  Ecclesiai,  ut  viclo- 
riose  et  sine  iutermissione  pugnet  contra  vitia  dia- 
boli,  et  ad  homines  qui  in  ea  diversa  varietate 
morum  discurrunt,  ostendens  eis  in  pertimescendo 
zelo  Dei  utoves  justitia;  esse  perseverent. 

Quod  autem  similitudo  una  est  in  eis  :  hoc  est 
quod  pari  devotione  Deum  colunt  in  operibus  ho- 
minum ;  nam  singula^  earum  vestitaj  sunt  solum- 
modo  quasi  singulis  vestibus  sericinis,  quia  una- 
quajque  earunidem  virtutum,  habet  in  se  dulcedi- 
nem  et  suavitalem  quibus  nuliatenus  gravant  nec 
constringunt  homines  ;  sed  ut  suaviter  balsamum 
sudat  de  frutice  suo  :  sic  molliter  operantur  dulce- 
dinem  coelestis  regni  in  humanis  mentibus  sine 
sorde  et  duritia  injustitiai.  Et  sunt  calceata?.  calcea- 
mentis  albis,  quoniam  recte  sequuntur  justitiam 
mcam  in  albedine  cffilestis  regni,  transeundo  sub- 
jectionem  diaboli,  et  omnino  conculcantes  vestigia 
ejus  in  hominibus.  Sed  quinta  virtus  ex  omni  parto 
armata  videtur;  quia  ipsa  prospicit  ad  Ecclesiaui, 
in  qua  fortissimae  puguic  adversus  diabolica  vitia 
perlicitmtur,  extendens  in  ea  ubique  victoriam 
suam,  cum  pretiosissima  armatura  quse  est  invi- 
ctissiraa  fortitudo  Dei,  qua;  pertranseuudo  occidit 
omnem  iujustitiam  in  confusione  diabolica'  fraudis. 
Quod  vero  secunda  et  tertia  sunt  nudo  capite  dis- 
soluta  coma  et  alba  :  hoc  est  quod  nullum  suppli- 
cium  laboris,  nec  onus  divitiarum  aut  concupi- 
scentia?  sibi  imponunt  pro  amore  meo  ;  sed  nudo 
capite,  id  est  aperta  conscientia  sua,  aperiunt  mihi 
omne  occultum  suum,  ardentes  semper  in  dile- 
ctione  mea,  cum  omnem  confusionem  et  lasciviam 
concupiscentice  carnis  a  se  abjiciunt;  hoc  inci- 
pientes  iu  albis  crinibus  quod  est  claritas  meutis, 
bona  opera  desiderantis.  Et  carent  amictu  pallio- 
rum ;  quoniam  a  se  projiciuut  mores  paganorum, 
cum  impudicitia  et  spurcitia  diaboli  et  cum  orani- 
bus  curis  sajcularibus;  quia  sapienlia  hujus  mundi, 
stultitia  est  apud  Beurn  (/  Cur.  3).  Prima  quoque 
i'l  tertia  ac  quarta  indutai  sunt  tunicis  albis;  quod 
esl  apprehensio  innocentia;  praifigurantis  incarna- 
'  tionem  Filii  Dei  mei  cum  suavilate  castitatis,  qui 
morti    sublraxit    hominem.    iuduens    eum   vita    in 


A  salvatione.  Quod  autem  dissimilitudo  est  eis  :  hoc 
cst  quod  vis  earum  vicis^im  est  iu  dono  Spirilus 
sancti,  cum  virtus  huic  habet  hoc  instrumentum 
animai,  et  virtus  alia  aliud,  unuui  tamen  studiuni 
existeutes  in  Deo  :  ita  quod  cuileslis  Jerusaleni 
perfecte  construatur  cum  eis;  quia  ipsie  sunt  opus 
quod  homines  operantur  :  per  quod  ad  Deum  per- 
veniunt. 

Unde  ha'C  prima  imago  designat  cujlesteni  amo- 
rem,  quia  ipse  pra;  animi  cura  inesse  debet  homi- 
nibus  ;  gestans  in  capitc  suo  pontilicalem  infulam, 
sparsis  capillis  et  albis,  quia  valde  coronata  est  iu 
summo  sacerdote  Jesu  C.hristo,  ot  in  summis  sacer- 
dolibus  Veteris  Teslamenti,  et  in  illis  qui  eidcm 
Filii  Dei  dixeruut  :  Utinam  disrumperes  cuelos  et 
descenderes  ;  stans  denudatis  capillis  sine  muliebri 
velamine  capitis  in  albedine  apparenlibus  :  pra'li- 
gurans  in  eis  quod  sacerdotale  ofticium  denudauduMi 
csset  conjugali  ofticio  in  adventu  Filii  mei,  ipsius 
qui  imilandus  est  a  sacerdotibus  suis  in  caslitati3 
propter  salvatiouem;  quia  ipsi  perfectissimo  coilesti 
amore  sic  semper  adh<erere  debent  :  ut  excutiant 
pravos  mores  hominum,  a  contagioue  peccati  : 
clara  et  candida  pars  existentes  in  spirituali  dono 
Dei.  Quui  etiam  induta  est  quasi  pallio  albo,  infe- 
rius  in  duabus  oris  ipsius  purpura  coutexto  ;  hoc 
est  quod  eam  circumdedit  gratia  Dei  in  albediue 
lenitatis,  subnixa  et  ornatd  in  linibus  protcctionum 
suarum    cum    decoris    ornamentis    charitatis;    quia 

Q  comprehensio  divinai  gratioi  inesse  debet  termino 
uniuscujusque  boni  operis,  constans  iu  duabus 
partibus  videlicet  in  virtute  dilectiouis  Dei  et  ho- 
minis.  Quod  vero  in  dextera  sua  habet  lilia  et  alios 
Uores,  hoc  est  quud  in  bono  o[>erc  habet  candida 
praemia  liliorum  ajternae  vita?  et  claritatem  teterui 
luminis,  ct  alios  sanctilatis  Uosculos  qui  sunt  so- 
dales  sui,  qui  se  illi  conjungiuit  (■ipjesti  amore. 
Sed  quod  in  sinistra  sua  gestat  palmani,  hoc  est 
quod  ipsa  in  recordatione  mortis  liabet  palmam 
ascendentem  de  occulto  bcatai  virtutis,  cum  qua 
mortem  quasi  torrentibus  lapidibus  obruit,  ut 
etiam  declarat  iu  verbis  suis  ad  lilios  Dei,  ut  supra 
dictum  est. 

Secunda  autem,  pruitendit  disciplinam;   quoniam 

t>  post  ardeutem  cwlestis  vitaj  amorem  oritur  constri- 
ctio  cariialium  concupiscentiaruui  in  disciplina 
maguai  contritionis.  Qme  induta  est  purpurea  tu- 
nica;  quia  circumdata  est  lege  mea  et  mortilica- 
tione  carnis  in  hominibus,  quod  est  exemplum  Filii 
inei  iu  purpureo  indumento  :  ut  idem  Filius  meus 
ex  purissima-Virgine  natus  est  in  charitate,  quai 
omniraodo  operata  est  iu  ipso.  Constat  enim  ut 
adolescens  qui  nondum  est  ad  plenum  virilis  aitalis, 
sed  tamen  magnai  gravitatis ;  quoniam  disciplina 
semper  e»t  in  puerili  timore,  ut  puer  est  in  coii- 
strictionc  timens  magistrum  suuni  sub  magistra- 
tioiie.  Undc  et  ego  oinnipotcns,  semper  magistcr 
sum   disciplinte,   quia   ipsa   erga  mc   est  quasi   uun 


virilis ;   quoniam    non    vult    p.ssp    pot^n' 


in     I' 


0^0 


S.  lllLDEGAUbiS 


;)'.i(; 


propriiu  vulurilalis  su»,  seJ  semper  liJelilor  limere  A  {Luc.  i.j   Quid    lioc?  Quia   ubique   ia    circunieunte 


in  magua  districtione  reverenlia',  sicut  cliain  nia- 
nifestissime  ostendit  in  supradictis  verbis  suis. 

Tertia  vcro  dcclarat  vcrociindiam  :  quoniam  post 
disciplinani  surjrit  pudor  vcrccundia>,  a  sc  fugans 
confusioncm  peccali.  Qiiapropler  togit  etiam  faciem 
suam  alba  mauica  dexlro!  manus  sua; ;  quia  pro- 
tegit  interiorem  couscientiam  suam  quasi  facieni 
auimo%  fngiens  a  forcicaiiune  cl  a  pollutione  dia- 
bolica,  se  defcndcns  candida  vcsto  iiinuccntia)  ol 
castitatis,  eam  habeus  in  de.xlera,  qiiod  esl  in  sal- 
valione  operis  sui ;  quoniam  ipsi  polentcr  adlia;- 
rcnt  conlemptus  omnis  spurcili;^  Satana',  quam 
omniniodo  abjicil  a  sc,  ut  etiam  dcclaral  iii  pr;v- 
dictis  verbis  suis  raonilionis  suce. 

Quarta  autem  sigiiilicat  misericordiain;  quia  " 
post  verecundiam  elevat  se  ad  cgcnles  virliis  niisc- 
ricordia?,  quiu  ctiam  iu  corde  aHerni  Patris  cst  vcra 
misericordia  graliaj  ejus  quouiam  ipse  per  cani  hoc 
ordinavit  in  antiquo  cousilio  suo  quod  primuni 
ostenJit  misericordilcr  Abraiiam  in  circnmcisiouc, 
cdoccns  eum  de  terra  ejus  cl  priocipiens  ci  ut  cir- 
cumcidcrelur  ipse  et  genus  suum,  quaado  ilii  dc- 
moustravit  magna  mirabilia  in  vei'a  Trinitate,  pcr 
i\nx  et  rilium  suum  pra?uuntiavcrat  in  ligura,  qnod 
lotum  est  iila  mi-^cricordia  quam  iJc/n  Aljraliaiii 
priesignavit  olferens  Isaac.  VA  cst  vdato  capite  e.\ 
albo  velainine  capitis  more  mulicbri;  quod  cst  teg- 
uicn  et  initium  salvalioni?,  qua^i  caput  niiserantis 
jtcrditas  animas  de  exsilio  mortis  reduceutis  sub  ( 
candore  pii  veiaminis;  quoniam  albas  facit  animas 
ct  hominem  fulgcntem  ;  duni  coopertus  fuerit  cum 
misericordia  a  Deo,  quia  illis  lioininibns  qui  Deiiin 
in  indignatione  habeiit,  dum  aijliuc  iu  pcccalis  sunl, 
his  fulget  post  illatam  cis  ccclitUa  misericordiani, 
ul  radius  solis  in  blanda  suavitate,  quoniam  misc- 
ricordia  in  muliebri  persona  fecundissima  iiialcr  esl 
animarum  de  perditionc.  Naiu  nt  mulicr  operil 
caput  suum,  ita  dtpriniit  misericordia  mortem 
animarum,  et  sicut  mulier  suavior  est  viro,  sic 
et  misericordia  suuvior  vesana  insauia  criminuiii 
iu  insania  peccatoris  priusquam  cor  ejus  visilclur  a 
Deo  :  sicut  et  cadem  virlus  in  muliebri  forma  ap- 
paret,  quoniam  in  feminea  caslilate  clausa  \irginea 
nialeria  surrexit  in  vcnlre  Mariai  suavissima  raisc- 
ricordia,  qiiae  sempcr  erat  obnmbrata  in  Patre, 
donec  Pater  eam  visi])ilem  osteudit  pcr  Spiiilum 
sanclDm  in  utero  Virgiuis.  Et  circumamicta  est  pai- 
lio  crocei  coloris;  qiiia  circumdata  csl  splendidis- 
siino  sole  quod  est  .signum  Filii  mei  fulgentis  de 
cckIo  in  muudurn,  sicut  solis  splendor  in  terram. 
Quoniam  idetu  Filius  meus  vcrus  est  ;ol  illumiuans 
mundum  cum  sauclilicafione  licclcbicc.  Oiiod  veru 
in  pectorc  auo  babet  imagincm  ipsius  Inigcnitimci : 
hoc  est  quod  in  pectus  jiiisericordicC  inclina\i 
ciimdeni  l*ilium  meum,  dum  cuin  inisi  iii  uterum 
.Mai-iec  virgiuis.  liudc  et  circa  caui  in  pectore  vir- 
lulis  ejus  hcriptiim  est  :  Per  visccra  inisericordix 
Dei  nuilri,  in   quibiix   visitavil  nos    (Jrieiis  ex  aliu 


polestate  mca  dcmonslratur  in  secrelo  scienlia', 
pccloris  misericordiaj  :  quod  Filius  meus  vera  inise- 
ricordia  est,  Qiiomodo?  ut  pra;dictum  est  in  vcrbis 
Zauhariic  servi  i::  i  iu  Evangelio  dicenlis  :  Per  vis- 
ccra  ntispricordix  b^i  nostri  iii  quibus  visilavil  nos 
Oricns  ex  allo.  IIoc  tale  est  :  I'er  viscera  patonue 
misericordia':  salvatio  est,  qui  abscousuin  iu  cuide 
Patiis  crat,  ut  viscera  mancnl  in  homiue  :  ([uod 
Filius  ejus  in  line  temporaiu  iucarnarctur  ubi  vi^i- 
tavil  Deus  homiucs,  Quomodo?  Cwlesti  scilicet 
pane  qui  Filius  ejus  est  nalus  iu  carne  ex  iMaria  vir- 
gine,  qui  vcniens  cx  allo,  id  est  de  cordc  Palris 
exicn?,  pra^buit  maximain  qiuorcnlibus  sc  luiscri- 
cordiam,  sicut  etiam  ipsa  virlus  in  supradictis  ver- 
bis  suis  lilios  Dei  alloquitur. 

Quinta  vero  iniago  piictigurat  vicioriam  :  quoniam 
post  misericordiain  quam  oslcndi  in  ciicumcisioiie 
Filium  meum  volens  mittere  in  mundum,  erexit  sc 
vicloria  iu  eadcm  circumcisione,  ita  procedens 
cum  majore  virtutc  usqiie  ad  Filium  mcum,  atquc 
cum  ipso  in  uovissimum  diem.  Niim  in  Filio  ineo 
Euperavi  antiiitium  serpcntein ;  qui  super  caput 
suum  exlulil  sc,  humanum  gcnus  rapieus  j»er  mille 
ncqiiilias  quibus  iiliid  compreheudit  quasi  in  catcna 
sua,  qiiia  illas  netpiilias  Llnigenitus  nieus  devicit 
por  omnia  bellicosa  arma  qua)  surrexeruul  in  incar- 
nationc  cjus  qui  est  llos  omnium  virtutum.  Quid 
huc?  Po3t  miscricordiam  siagit  \ictoria  cum  seip- 
sum  homo  dcvicit  cL  aliena  vilia.  Quomodo?  In 
lir.Tdictis  vitiis  quinque  virtulibus  :  primus  esl  amor 
coelcstis,  scilicet  in  hoc  qnod  homo  scit  el  agnoscil 
Deuin,  diligciis  (•iim  super  omnia,  Deinde  causa  il- 
lius  lidci  iigalur  idem  homo  iu  Icgem  discipliiue;  de 
(|iia  ipse  compcsciL  crimina  peccandi  per  bonain  ct 
rcclam  verecundiam.  In  his  crgo  tribiis  viribus 
justilicabilur  homo  m  corJe  suo  :  sic  inspiciens 
aliain  rcni  qua:-,  cst  anguslia  proximi  sui  (luciu 
])rocurabit  in  omnibus  necessitatibus  cjus  ut  se. 
IJude  cl  inox  surgit  humo  fortissimus  milcs  cuiii 
liis  Iribus  viribus  in  quibus  jierfcclus  esL  in  menle 
su.i  imitando  in  inisericodia  Filium  mcum  veruiu. 
Samaritanum  sic  iu  vicloria  pertrausieiis  vires  dia- 
biili  (iiin  ariiiis  victoriosissiraarum  virLiiluni,  cum 
D  lieiiisiHU  viiicil  cL  proximuin  suum  rcgit,  in  ipsis 
virlulibus  occidens  omuc  malum,  al)jicicndo  vide- 
licct  superbiam  quu',  Adam  cxpuliL  de  paradiso.  lit 
eadem  virtus  armata  est  galea  supposita  capiti  suo;  j 
quia  lionio  pleno  ca-lesU  dcsiderio  ad  Dcuiii  qui  esl 
caput  omuium  suspirare  debet  ut  saluLem  consc- 
quaLur  ajlcrnam.  Induta  est  quoque  lorica,  ut  ho- 
mo  resistal  diabolo  consiringeus  injusLam  vulun- 
tatcm  cariialium  dcsideriorum  suoruui,  in  vcio  ti- 
inoic  cl  cum  Juslo  trcmorc  subjectus  Dco,  iidclitcr 
mcluens  districtum  judicium  cjiis  ut  pcr  iiic  com- 
monitus  dicit  David  :  Illuxcraul  coruscaiionos  iUce 
orbi  icrne  :  coininolu  esi  ei  contrcinuil  lcrra  (Psitl.  ' 
Lxxvi;.  Iloc  lalc  cst  :  Klluineruul  mirabiliii  cL  sccrcta 
tua,  o  Doiuiue  cuuclorum;  et  miritice  apparueruut. 


o!)7 


SC1VIAS.-LII5.  lil,  VISR)  Ili. 


598 


Qiiomodo?  Ut  coruscatio  quui   ex    parte  videluf  el  A  lascivid    elationis    iuvideaiis    dibcipliiiai     Dei.    Alii 


ex  paite  occultatui' ;  quoniaui  mj^steria  iua  uuuc 
iutelligunlur,  nunc  autem  nesciuniur;  uaiu  nou  est 
gens  dillusa  iii  l:itiLudine  ioti'?s  orbis  qui  iu  iua 
voluntate  uiiral)iiiter  creatus  est ;  quin  ad  eam  no- 
meu  glorite  tuic  et  poteniia  majestatis  tuie  diversis 
iiiodis  et  aiJuiiraudis  signis  niirilice  pervenerit, 
etiam  si  eaiii  luuieu  lidci  et  veritaiis  nedum^pertVcte 
ad  saluieiu  sui  illustraverit.  Quapropter  huuiu  in 
niagnis  su^iiiriis  coinuiotus  avertit  se  a  voluutaie 
sua,  deseritque  Ci)ncupiscenti-iS  suas,  tremendo 
videlicei  supernum  judicium-,  quia  ipse  prius  in 
tenenis  actibus  ambulaus  sui  ipsius  imiirudenier 
oblitus  erat,    cum    nunc  sapienier  redit  ad  ss.    Est 


quoque  diversis  ludis  luduni;  ({uoniain  versantur  iu 
diversitale  et  spurciiia  viiiorum,  qua."  secunduui 
libiium  voluniatis  suui  excogitantes  in  scipsis  per 
insidicis  diabolicas  adimpleut.  I^^t  hos  oiiines  eadem 
imago  simul  et  ipsum  leouem  pedibus  suis  concul- 
cat ;  qua  uimio  zelo  omnes  has  vauitates  artium 
propellii  et  suasiones  Salauu;  conierit  in  jusiitia  bei. 
Sed  ct  hasia  quam  dextera  tenet  eos  acriter  traus- 
Ibdit;  quouiam  per  liduciam  et  audaciaui  ad  Ueum 
fortissimc  trausiigit  superando  et  vuluerando  iu 
doloribus  omnes  has  immunditias,  quia  a  Ueo  delu- 
duutur  ei  ad  uihilum  deputantur  ;  ul  ipsa  efiam  in 
prcfidiclis  veihis  aduiouitionis  suai  demonstrat. 


etiam  pra^rata  virius  induta  ocreis  ut,  recta  via  sibi  .,      Sed  quod  iutra  ipsum  a;dificium  vides  duas  alias 
denuntiaia,   eHugiat  itinera    mortis    per  castigatio-       imagiues  versus  hauc  eamdem  turrirn  stanies,  hoc  esi 


nem  corporalem.  Induia  est  ei  ferreis  chirothecis, 
quaieuus  etlugiat  opera  diaboli  per  circumcisiouem 
uieniis,  ei  per  rectissimam  hdem,  ita  ut  iu  Deum 
credat:  sic  evadcus  laqueos  iruculentissimi  iuimici. 
Hahei  eiiam  in  sinisira  sua  clypeum  ab  liumeris 
pendouiem  ;  quoniam  in  siiiistra  parie  qui.e  est  dia- 
bolica  pugna  couira  hominem,  circumdata  ex  gra- 
iia  lorlissimurum  j  ruiceptorum  Dei,  qiubus  homo 
taula  ['idei  fortiiudiue  circumdelur  ei  defeudaiur, 
ue  diabolus  euin  corrumpat  suasiouihus  suis,  et  ne 
ipse  hoiuo  se  subjiciat  viiiis  illius  proteciiuue  Dei, 
ab  humeris  circumdatus;  quoniam  gratia  Dei  ad- 
huiret  rectaj  fortitudiiii  aaiinai  ad  Deum  in  li";atura 


quod  intra  opus  illud  quod  ccelesiis  Pater  operatus 
estper  Filiura  suum,  jialam  eum  oslendens  in  aperto 
opere  quo  in  circumcisione  osiensus  est,  in  obum- 
braiione  duai  viriuies  surrexeiuiit  quod  esi  exem- 
lilum  rjirisii  in  una  et  sequi  vestigia  ejus,  in  aliera 
obviam  pra-cursui  voluuiaiis  Dei  maxima  foriitudi- 
ne  et  reverentia  appareutes;  quia  in  seipsis  decla- 
raui  fruciiiin  qui  praihguraius  est  in  circumcisione. 
Kt  prior  earuiu  apparet  staiis  supra  pavimeutuiii 
ipsius  uiditicii  quasi  iu  arca  ignei  splendoris  diver- 
sis  imagiuibus  maliguorum  spirituum  interius  de- 
picto,  ei  contra  prccdictam  turriiu  posiio  ;  ([uia  ea- 
ileiii    virtus   perticitur  iu   terrenis  rebus  eas  coucuJ- 


dilectiouis  Dei  et  proxiini.    Et  accincta  est  gladio,-  <,  eaudo  iu  buuitate  Pairis,  cum   diligenter  pertransii- 


qua  homo  dcbet  se  constringere  castigatione  corpo- 
ris,  in  ausieriiaie  sermonis  Dei ;  et  a  se  et  ab  aliis 
abscindens  iniquiiatem.  Ilastam  qiioque  manu  dex- 
tera  tenet;  quod  est  ut  homo  cum  tiducia  sit  audax 
iu  Deo  sujierare  omuem  sapicntiam  diaboli ;  hoc 
lacieus  cum  fortissima  pace  Domini  quaj  vera  jusli- 
tia  est  coutra  uequissimuui  certamen  diaholi  et 
hominis;  quod  diflicile  debellari  potesi  nisi  adjutu- 
lio  Dei.  Quod  autem  suh  pedibus  ejus  jacet  qufssi 
leo  hians  ore,  hoc  cst  diubolus  quem  vicl(U'ia  pedi- 
bus  recii  itineris  vila;  et  veritatis  prostravii,  cum 
ideiu  Saiauas  acerrinia  ei  aiuarissiiua  crudeliiale 
bians  deglutirci  geuus  humauum.  Lingua  vero  ex- 
leusa  ex  ore  ejus,  est  exi:>iimaiio  ipsius  qua  terri- 
bili  iuiquilate  jiutabat  omue  geuus  homiuum  ab 
Adam  prucreaium  omuiuo  devorare.  Et  quod  etiaui 
sub  pedibus  ejus  jaceni  velut  quidam  homincs:  hi 
suntsub  agilitate  ejus  iorpentes  tistuloi  diaboli,  qua; 
se  llectuni  ad  iuilium  omnis  mali,  quas  ipsa  {)ro- 
texit  in  zelo  Dei  recie  procedens  in  justitia;  quia 
cajdem  pervers;e  machinationes  in  diversis  moribus 
se  suhdunt  dialiolo  illi  famulantes.  Quorum  alii  iubis 
resouaut  ;  quouiam  bacchantur  sonitu  oinuium  ma- 
lorum,  et  insaniunt  elati  Ilagrauie  menie  odio  ha- 
benies  juslitiara  Dei,  geuus  scilicei  super  genus  hoc 
faciens  in  magna  sujierbia.  Ei  alii  quibusdam  in- 
strnmentis  ludicris  joculariter  concrcpaut ;  qua  fal- 
laces  sunt  iu  illusionibus  phantasticis  ad  dinboluiii 
pertinentihus    ot  quoiiiam  pertinaces  suni  in  tortuos.t 


D 


(l«sideria  caruis  in  exemplo  Eilii  Dei.  Quomodo  ? 
Quia  in  multa  iolerautia  periransit  adversa  muiidi 
fortiler  examiuata  et  excribrata  in  arcu,  id  est  iu 
excellentia  sujcularis  potestatis,  quai  iguea  est  in 
ierrore  detraheniis  superbiu;  quam  diabolica  lurba 
subseqiiitur:  iuteriora  auimu'  Scccularium  desideria 
carnalia  diligeiitium  atlrahens  suui  voluniati,  cuiu 
etiam  idem  arcus  per  icrrenam  puicnliaui  iu  uiultis 
mudis  iuierdum  oppouat  se  jusiitiai ;  rcpuguans 
\(U'd  testamcnlo  ({uod  u'dilicaiuin  cst  iu  Deu,  quui 
tameu  ouinia  superai  victrix  virtus  pcr  adjutoriuni 
Deiin  bonishominibusquamvis  muliuin  impugnentur 
ei  faiigeuiur  ab  iusidiis  maliguorum.  Altera  vero  ipsi 
arcui  exterius  tautum  coUaieralis  iu  uullo  arcu  con- 
sisiit;  quoniam  cum  prior  virtus  tuuiidaiu  poiesia- 
lem  jiatienter  devincii  qucc  ipsi  multas  {luinas  intu- 
lit,  procedit  virtus  luec  foris  eamdeui  poteutiam, 
(juia  de  poenis  (juas  illa  pertulit,  hu,'C  quasi  extra 
eamdem  potestaiem  orta  est  rabiein  ejus  elfugiens; 
sed  tandem  juxta  eam,  quod  est  recordatio  a?rum- 
uarum  unde  originem  duxit ;  sine  depressione  arcus 
consisteus,  quoniam  libera  esi  a  poiestaie  hujus 
sa'culi,  palam  crucem  Chrisii  bajulans.  Quod  auteui 
ambai  inierdum  ad  prcTsfaiam  turrim  aspiciunt,  hoc 
esi  quod  ipsfe  sunt  plenum  opus  pruifiguratum  iu 
pra^cursu  voluntaiis  Dei,  in  circumcisionc  Veieri? 
'rcsiamenti,  considei'antes  iniiium  radicis  sua; ; 
uiajores  tainen  eodem  iiiitio  suo  (piod  in  circumci- 
sioiie  habuoruut  exi^tfute?,   quia   fulgens   opu-  jun- 


I 


jyy 


S.  IIILUEGAHUIS 


(i(.»U 


cellit  iaceplioacni    doctriiia;,  inU-iduia  eliam   aspi-  .V  veslimeulmii    o^jeris    Dei  ia    alljediue  perpelui   lu- 


cieules  ad  iiomiues  idcai  aMiiticium  iutraales  ct 
exeuntes;  quod  est  admouilio  oaruai  iu  Si^iiilu 
sancto  ad  populos  qiii  ad  Deum  ia  via  legis  justitia; 
ambulaul,  et  ad  illos  qui  sunt  iii  criiniuibiis  diaboli 
voleates  recedere  de  via  justa,  uude  exhortautur 
ab  eis,  ut  eas  ia  bouo  imitcutur. 

Yestit;t'  suut  ftiaiii  ipsie  sericiais  vestibus,  quia 
habent  suavilateia  illam,  ut  homo  uoii  gravetur  ia 
iudigaatioae  laboris  {jersecutionuiii.  Et  suut  velatu' 
in  ligalura  capilis  albo  velamiue  more  femiueo, 
quouiam  justuai  cst  ut  humo  ■riibjeclus  sil  Deo  ca- 
piti  bUi),  ipsum  mcuti  succ  jugiter  circumpoueus  in 
caudore  dilectionis,  ita  ut  eum  iu  gaudio  ct  lajlilia 
amplectatur,  sicut  mulier  virum  suum  babet  in  ho- 
nore  timoris  el  amoris,  ut  coustituit  Dcus.  Sed  non 
sunt  circumamictic  palliis,  qiiia  carcut  omni  solli- 
citudiue  steculari,  se  tautum  decliuantes  post  illa 
qua?  suut  aiterna  iu  Deo  in  vita  fulura.  Indutae  suul 
autem  calceamcalis  albis;  quouiam  luceut  iu  iti- 
aeribus  jusliliu;  per  albediacm  lidei  ia  mcatibus 
homiuum,  ut  et  ipsi  sequantur  vestigia  exemph 
carum. 

Prior  autem  imago  desigaat  palientiam,  quia  illa 
surrcxit  ia  coruu  Abrah;c,  quod  esl  ia  iaceplioiic 
obedieadi  cum  obediendo  Deo  iu  circumcisioue 
])rimum  sonum  obedientiie  post  casum  AdcB  signi- 
licaverit  j^raicurreulem  opeiantem  obedieutiam  in 
voro   verho,   quod  est  in  lilio  Dei,  ut  sonus  vcrbuin 


luinis  oriialum,  scilicet  in  impiicamenlis  suis,  quui 
suul  aTumaa'  et  geraitus  diceatis :  0  quando  vc- 
uiam  ad  a-pcctum  veri  luiniais?  quod  desiderium 
lcliciiei  in  pra\- '::li  vila  habctur  iu  adobumbrato 
cxcmplo,  per  quod  dicorantur  ipsa^.  advcrsilates  li- 
deliuui  iii  viriditate  animte  multis  calamilalibus  di- 
slincla-,  jiroptcr  Deum  ia  paliciilialucc  oinaia  sul- 
lereatcs,  ut  ctiam  eadem  virlus  declaral  in  praidi- 
ctis  verbis  suis. 

Altera  vcro  imago  pra'tendit  gemitum,  quoniam 
posl  patientiam  contrariorum,  elevat  se  in  electis 
mcis  gcmiliis  recordalionis  vilic,  surgeus  admoni- 
tione  mea,  ut  do  corde  meo  l'ilium  meum  misi 
propter  genulum  popiili  mei.  Nam  populus  meus 
in  Veteri  et  in  Novo  Testamcuto  habcbat  et  habet 
hanc  rccordalionem  menlis,  quam  gemilus  com- 
prchcndealis  in  lamentabili  oruameiito  suo,  quo- 
niam  ipsa  vera  compuuclio  cordis  est.  1'ropler 
quod  ctiam  stat  iii  sepleulriuiiali  plaga,  ut  rcpiignet 
dissolutic  immuuditite  diabolicarum  iiisidiarum.  Et 
iiidiita  est  tunica  alba,  sed  aliiiuautulum  pallidi  co- 
loris,  quia  circumdala  cst  bouis  operibus  in  can- 
dore  lidei;  turbulentum  tameu  pallorem  oslenden- 
lis,  quouiam  semper  suspiria  el  llclus  habet  pio 
icterna  felicitate.  Quod  auleui  ia  dcxtero  brachio 
suo  portat  crucem  cuia  imagine  Salvatoris  caput 
suiim  iuclinaus  supcr  illud,  hoc  est  quod  in  dexte- 
ra,  id  est  iu  rccla  parte  fortis  operis  sui  aiaplectitur 


priEcurrit,  iu  septentrionali  parte,  videlicet  opposita  C  passioueia    Kilii   mei  tuto  desidcrio  iutenlionis  siuc 


nequitiis  et  inquietudini  antiqui  serpentis.  Et  ha- 
bent  in  capite  suo  quasi  triangularem  coronam  ru- 
bentcm,  ut  rubeus  hyacynthus  rubct  in  colore  suo, 
quoniam  ia  principio  meulis  ndciium  honiinum  pcr 
hdem  sancta;  Tnuitatis  valde  coronala  est,  qui  car- 
nem  auam  contemnentes  pro  amore  Dei  et  vera  lide 
sangrtinem  suuin  lundere  non  dubitaat,  quia  et  l'i- 
lius  Dei  appareusin  carne,  mortem  devicit  cuin  ru- 
bore  sanguinis  sui  jicr  quem  Efclesia  dccorata  est, 
quasi  cum  nobili  rubeute  hyacintho  in  decore  suo. 
luduta  esl  quoque  tunica  alba  cujus  implicamenta 
sunt  viridi  colore    ubique   di^tincta,  ijuia  sibi  indiiil 


anhelans,  ct  sc  iuclinans  ad  eum,  imitando  ipsum 
in  duloribus  et  airumnis,  sicut  eliaui  in  supradictis 
verbis  exhortatiouis  suce  demonstral.  Eude  etiam 
vides  qiiod  omncs  pra.'dicla;  imagines  singula  verba 
siia  per  mysterium  Dei  dicunt  ad  admonitionem 
homiuum,  quia  in  omuibus  virtutibiis  dulcissima 
suavitate  pietas  Dei  docet,  exhortando  mciites  |)o- 
]juloriim  iit  dimitttaat  malum,  crigeutcs  se  ad  bo- 
nuni.  (Jui  autem  aculas  aures  iulcrioris  intelleclus 
habet,  hic  in  ardeiiti  amure  speculi  mei  ad  verba 
lucc  anhelet,  el  ca  iu  coascieutia  animi  sui  con- 
scribat. 


\ISlO    OUAKTA. 

Slumaiulm.  Cum  aus/erUas  leyis-  dulcorala  esl  i.a  incarnalione  Verbi  Dei :  potentes  se  ostenderunt,  et 
justitia  Dei  palnm  facta  est.  Quod  patriarchas  in  miisterio  siynabant  lcgem  cicinam  esse.  Quod  fortiludini 
Deinulla  superbia  resisterr  polest.  Quod  justilia  Ik-i  metuenda  cst  el  aUiludo  omnes  creaturas  excellit. 
Quod  Verbum  Dei  tria  acumina  incidentio  Imbct,  anliquam  lerjem  e/  novam  graliam  et  expositores 
divinorum  librorum.  De  iniliali  cognitione  divina  lcfjis  et  de  operalione  Eva?i(/elii  et  cxquisita  sapientia 
principalium  mufjistrorn m .  Qitod abinilio  lcf/is tempora  patriarckarum  et prophelarum,  axlrndit  Ueus  vsque ad 
manifestationem  Fiiiisui.  Quod  /latriarrliw  ei  proplielx evanf/elicam  doctrinani.  cenera-nles,  de  incar/ialione 
Filii  b'd  admirati  sunt.  Quod  Verbum  l)ei  per  lijpum  prxfijuralionis  luluil  in  aninidbus  anliquoruni 
a  primo  electo  usqi.ie  ad  ultunum.  Quod  doctrina  Filii  egreditur  a  Patre  ei  revertitur  ad  Patrem  diffundens 
se  in  fruclum  benedictionis  sic  perveniens  ad  Ecclesix  doclores.  Quod  prxdicante  Christo  fncli  sunt 
apostoH,  martyres,  et  alii  electi.  Di/fuso  Evanqelio  extensa  est  in  hominibus  sapieniiu  divinx  Hcripiurx, 
qux  in  ijiitio  minoris  studii  erat,  et  in  /inedebilis  refriyescenle  charilale  mullorum.  Quod  homoin  principio 
boni  operis  debet  esse  tiniitlus,  in  medio  fortis  et  conslans,  in  ut/inio  humilis.  Quod  mijsteria  Filii  Dei  in 
profuntlissimo  secrelo  Fnlris  in  Veteri  et  in  Novj  Teslameaio  ediia,  gralia  sancti  Spirilus  declaraia 
sunt.  quandocinereo  tiojnini  nonnisiinumbratione  osteaditur.  I)e  sciejilia  Dei  et  siatus  ejus  qiiid  signi/icet. 
QuofJ.  angeli  circa  eam  sujif  el  ciir  aln/i  sunl .    l)e  iis  qui  dicujilur  cojnpulsx  ovcs.  Quod   heiis  quosdnni 


601 


SC1VIA.S.— LI13.  III,  VISIO  IV, 


002 


leniore,  quosdam/ortiore /la</ello,  (juosdam  maxima  wrumna  menlis  eL  corporis  coiisiriagif.  Exetnpluin 
de  Pliaraone,  cl  Moysi',  el  Aaron  ad  eamdem  rem.  l)e  modis  castirjalionumel  l)ei  consolalionurn  vias 
hominum  inspicicntis.  Verba  sapientix  Salomonis.  Quare  scientia  Dei  inspiciai  homines  nova  vesle 
indutos. 


Et  deinde  iiltra  pr£edictam  lurrim  prsecursus  vo- 
lunlatisDei,  sed  cuhito  uno  infra  angulum  qui  re- 
spicit  ad  septentrionem  vidi  quasi  columnam  ca- 
l^bei  coloris  prtefata;  iucida;  parti  muri  ejusdem 
a^diticii  exlerius  appositam,  valde  torribilem  aspe- 
ctu,  tanlauiue  magnitudinis  ac  altitudiais  ut  men- 
riuram  ejus  uullo  modo  discernere  possem.  _Et  ilia 
columna  tres  angulos  liabebat  ab  imo  'usque  ad 
summum  quasi  gladium  acutos,  quorum  primus  re- 
spiciebat  ad  orientem,  secundus  autem  ad  septen- 
trionem,  ettertiusad  meridiem,  exterius  ipsi  tedi- 
licio  aliquantulum  conjunctus.  Ex  angulo  autem  qui 
respiciebal  ad  orieutem  procedebautrami  a  radice 
usque  ad  cacumen  ejus,  juxta  cujus  radicem  vidi 
in  primo  ramo  Abrabam  sedeutcm,  iu  secundo 
vero  Moyscn,  ia  tertio  Josue,  ac  deiude  reliquos 
patriarchas  et  prophetas  ita  sursum  singulos  in 
singulis  ramis  ordinate  sedentes  :  secundum  tem- 
pus  quo  ia  hoc  sa?culo  sibi  invicem  successeraut, 
qui  se  omnes  convertebant  ad  angulum  ejusdem 
columnai  qui  respiciebat  ad  septentrionem,  admi- 
rantes  ea  qua",  ia  spiritu  futura  viderunt  in  ipsa. 
Sed  iuter  hus  duos  angulos  unum  scilicet  vergen- 
tem  ad  orientem  et  allerum  ad  septentriouem,  erat 
ante  facies  ipsorum  patriarcharum  et  prophetarum 
illa  columna  ab  imo  usque  ad  summum  quasi  tor- 
natiilis  et  rotunda,  pFfenaque  rugarum,  ut  de  arbo- 
ris  cortice  solet  germeu  puUuiare.  A  secundo  vero 
angulo  respiciente  ad  septentrionem  exivit  splen- 
dor  mirw  claritudinis  se  exteudens  et  refleclens  ad 
angulura  qui  respiciebat  ad  meridiem.  ;Et  in  illo 
splendore  in  tam  maguam  latitudinem  se  ditfuu- 
deute,  conspexi  apostolos,  martyres,  coufessores 
et  virgiues,  atque  alius  plurimos  sanctos,  in  ma- 
gno  gaudio  ambulantes.  Tertius  vero  augulus  qui 
respiciebat  ad  meridieai,  crat  in  medio  latus  et  ex- 
tentus  ;  i;i  imo  autem  et  iu  summitale  aliquantu- 
lum  gracilior  et  constrictus,  sccundum  modum  ar- 
cus  qui  extenditur  ad  sagittas  jaciendas.  In  cacu- 
miae  aulem  ipsius  columna;  vidi  taatum  claritatem 
luminis  ut  humaaaliogua  etfari  non  possit;  iu  qua 
apparuit  columba  habens  in  ore  suo  radium  aurei 
coloris,  multo  fulgore  columuam  illam  irradiaatem. 
Cumque  illuc  aspicerem  audivi  vocem  de  coelo,  ma- 
i^uo  terroi-e  me  redargueatem  et  dicentem  :  Quod 
vides,  divinum  est.  Ex  qua  voce  ita  contreoiui,  ut 
amplius  illuc  aspicere  aon  auderem.  Vidi  letiam 
tunc  inlra  praidictum  U'diticium  ]  velut  quamdam 
imagincm  coram  hac  eadem  columua  super  pavi- 
uieutum  illius  aidiiicii  btantem,  et  aliquando  ipsam 
columnani,  aliquando  etiam  homines  illos  qui  iu 
ipso  tediticio  discurrebaut  iuspicieotem  ;  illa  auteui 
imago  tauti  fulgoris  et[claritatis  erat,  ut  prai  uimio 
spleudore  qui  in  ipsa   lucebat,  necfaciem    ejus,    ncc 


A  vestioieata  quibus  iuduebalur  cousiderare  valerem, 
excepto  quod  lantum  ut  caiteraj  virtutes  in  forma 
hominis  apparuit.  Et  circa  eam  couspexi  pulcher- 
rimam  multitudiuem,  angeiicam  formaui  et  alas 
habcntem  et  iu  tanta  veneratione  staulem,  ut  et 
eam  timerent  ac  diligereut.  Sed  ante  faciem  ejus 
vidi  aliam  multitudiuem  iu'humaua  furma,  tcne- 
brosa  veste  apparentem,  atque  iu  aiulta  constri- 
ctione  timoris  stanlern,  Et  praedicta  imago  inspexit 
homines  illos  qui  de  mundo  venientes  iu  eodem 
aidiiicio  nova  vesle  induebautur,  dicens  uoicuique 
eorum  :  Cousidera  iadumeutum  quod  induisti,  et 
noli  oblivisci  Creatoris  tui  qui  te  creavit.  Cumque 
ha;c  admirarer,  ille  qui  sedebat  in  tliroao,  iterum 
mihi  dicebat  :    Verbuai  Dei  per  quod   omuia  facla 

"  sunt,  ipsum  ante  tempora  ex  corde  Patris  genitum, 
sed  postin  linc  temporum  ut  veleres  saucli  pra?dixe- 
ruut  ex  virgine  incarnalum,  quamvis  humaoitafem 
assumpserit,  divioitatem  tamen  aondeseruit,  sedcum 
Patre  et  Spiritu  saucto  unus  et  verus  Deus  existeus, 
muudum  sua  dulcedine  dulcoravit,  ac  eum  suaj  cla- 
ritatis  fulgore  illustravit.  Quapropter  et  htec  co- 
lumna  quam  ultra  praiidictam  turrim  pra^cursus 
voluotalis  Dei  vides,  designat  inellabile  mysterium 
VerbiDei,  quia  iu  vero  Verbo,  id  est  in  Filio  Dei, 
impleta  est  omuis  justitia  Novi  et  Veteris  Testa- 
menli,  quai ',  lidcliter  crcdentibus  hominibus  enu- 
cleata  sunt  per  divinam  inspiratiouem  ad  salutem 
ipsorum,  cum  idera  Filius  superni  Patris  ex  suavis- 

^  sima  Virgine  incaruari  dignatus  est,  quia  postquam 
per  pra?cursum  voluutatis  Dei  in  initio  circumci- 
sionis  se  poteules  virtutes  osteuderunt;  tunc  etiam 
declaratum  est  iu  stricta  justitiamysterium  Verbi 
Dei,  iusinuatum  videlicet  per  soouui  patriax-charuai 
et  prophetarum,  qui  prcedixeruut  ipsum  cum  omui 
justitiamauifestandum,  et  cum  omnibus  administra- 
tioaibus,  Deo  subjectis,  atque  cum  maxima  austeri- 
tate  qme  tetigit  incidentem  justitiam  Dei,  nullam 
iujustitiam  dimitleutem  ilkesam,  quiu  abscindat 
eam  iu  legalibus  praiceptis. 

Sed  cubito  uno  infra  angulum  qui  respicit  ad 
septentrionem  stantem,  quod  et  in  humano  et  sin- 
gulari  cursu  pra^cellens  vicinitas,  qufe  fuit  de  patri- 
archis  loquenlibus  strictam  justitiam  ejusdem  Verbi 

D  Dei  in  signilicationibui  suis  usque  ad  legem  quasi  in 
septentrionali  parle  diabolo  repugnantem.  Unde  et 
calyba^i  coloris  est  priofatae  lucid*  parti  muri  illius 
cedilicii  exterius  apposita,  quia  invicta  ac  iusupera- 
bilis  est  forlitudo  verbi  Dei,  cui  nuUus  resistere 
valet  per  inanem  rcbellionem  aut  per  vilem  super- 
biam,  ita  quoJ  etiam  speculativai  scientia»  per  mu- 
niliones  et  actiones  justitia?,  id  est  antiqui  patres 
quasi  exterius  coojuacti  eraut  :  uoudum  iutixi  igaito 
et  [>erfecto  opert  se  iu    Filio  Dei    erigenti,  quod    ipsi 


«iO.t 


MILDEGAHDIS. 


(iOi 


tantum  in  extciiore  suno  vorboiuni  suoruin  prn;- 
nion^lrabjnt. 

Esl  iinoque  valdo  terribilis  aspectn,  quouiaui 
jujtitia  ia  verbo  Uei  melueuda  esl  liuiuanai  scieu- 
tia;  iu  iinpio  juJicio  iiijusloiuin  jiulicuin  secuuduui 
se  ipso:^  solunimodo  judicautiuiii.  Taulic  est  eliaiu 
inagnitudiuis  ac  alliludiuis,  iit  nu-ii?araui  ojiis  nulio 
inouo  disceruere  possis,  iiuia  i[)suin  Yerbuin  Filius 
^cilicet  Dfi  in  magnitudine  gloriu;  suio,  cl  iu  altilii- 
diue  divinitalis  siia;  omncs  crcatura»  superexcellit 
in  paterna  majestate,  ita  ut  boc  iiulliis  bominum  iu 
corruptibili  carne  id  ad  perlectum  possit  couside- 
rare. 

(Juod  aulcin  eadein  coluuiua  Ires  angulos  babel 
ab  imo  usque  ad  summum  iustar  gladii  acutos,  boc 
est  quod  circuiens  et  volubitis  iii  gratia  forlitudo 
Verbi  Dei  quam  Vetus  Testamentum  praesiguavii 
iu  Novo  declarandam  inanifestavit  per  Spiritum 
sauctum,  tria  incidcntia  acumina,  id  est  anliqiiain 
legem  et  novam  gratiam  atque  enucleationem  iide- 
lium  doctorum  in  quibus  factus  bomo  quod  jusluiu 
est  operatur,  ab  iuitio  videiicet  iuceptiouis  suio  ut 
in  inio  cum  bonum  iucipit,  ita  sursum  teudens  ad 
perfectum  quasi  ad  sumnium  cum  hoc  consuuiul; 
ijuia  omne  quod  justum  est,  fuit  et  est,  et  pcrraaQct 
in  ii'teniim  in  simplicissima  deitalc  quije  oinnia  pc- 
uetraf,  ila  quod  nuUa  potestas  potest  conslare  iu 
uialilia  sua,  quam  vull  devincere  pielalisejus  gloria. 

El  primus  angulus  respicit  ad  orienlem,  qui   cat 


A  lu  sccundo  vero  Mosen,  quoniam  deiude  plautatio 
surrexit  iu»i)iralioiie  Dei  iu  iuitio  dalio  legis  per 
ipiuin  Mo:euin  pru!ligut'alioue  Kilii  Altissimi,  et  iii 
terlio  Josue,  quia  ipse  postmoduin  luibuit  spiriluin 
biiuc  a  Doo,  ut  cousueludinem  le^^is  Dei  contirma- 
ret  robustiorcin  iu  priocopto  divino,  Ac  deiude 
vides  reliquos  patriarcbas  et  projilietas  ila  sursum 
siiigulos  iusingiilis  rainis  ordiuate  sedentes, 'secuu- 
duin  toiupus  qiio  iu  boc  sioculo  sibi  iuvicoui  suc- 
ces^erunt,  quouiaiu  iu  iinoque  tcmpore  subse- 
(jueiilium  jiatriarcharum  et  propbelarum  iuspiravil 
Deiis  dosnjter  ad  allitudiiiein  jirijeceptorum  suorum 
iiuiuscujusque  siugulare  geriuen,  cuui  ipsi  iu  diebus 
suis  disposite  et  ordiaate  in  o.stensa  sibi] juslitia 
quiescebant,  divinjE  inajestati  lideliter  sul)jecli,  ut 
in  teinporibus  suis  vcnientes  eraut. 

El  bi  omues  converlunl  se  ad  auguliim  coliiniuifi 
qui  respicit  ad  sejilentriouem,  adiniraule.s  ea  qiiai 
iii  spiritu  futiira  videut  iu  ipsa  quia  omnes  admo- 
uiti  spiritti,  per  Spiriturn  sanctum  se  verteruut  el 
vidoritut  ad  evangelicam  doctrinam  fortitudiuis 
l'ilii  Doi  diabolo  repuguautis,  de  iticarnatione  ejus 
loquentes,  et  admirantes  quod  ipse  veniens  ex  cor- 
de  Patris  el  de  utero  Virginis  iu  raagnis  rainibilibus 
seostenditin  siio  opere  et  seciuenliuiu  qui  ijc-iitn 
in  nova  gratia  uiirabiliter  imilantes  caduca  cuiicul- 
cabunt,  el  ad  ieternorum  gaudia  fortiter  anhela- 
bunt.  Sed  quod  iuler  hos  duos  jangulos  (uuum  sci- 
licet  vergenlcm  ad  orientcm    et  alteruin    ad  septeu- 


jtrinius  ortus  inceptionis  cognoscere  Deum  in  divina  (■  trionein)    aute     facicm    ipsoriiui    patriarcharum     ct 


lege,  ante  perfecttim  diem  omuis  juslitite.  Secun- 
dus  autcm  ad  septentriouem,  qiioniam  Ipost  inco- 
ptionem  bonije  et  instituta?  operationis,  Evangelium 
lilii  mei  ot  alia  jiriecejita  iu  me  Patre  surrexcrunl 
conlra  partem  aquilonis,  ubi  omnis  injustitia  orta 
est.  Tertius  vero  ad  meridicm  exterius  ipsi  asJilicio 
aliquantulum  conjunctus.  qui  est  roboraiis  ojicribiis 
jiLslitiiJi  profunda  et  exquiiita  sajjientia  jdiucijialiuiu 
magislrorum  per  calorem  Spiritus  sancti  qui  ob- 
scura  in  lege  el  proplietis  appaiucniut,  et  qui  iii 
Evangoliis  o^tenderuiit  geiincn  quod  iructuosiiin  fc- 
ceruut  ad     intelligeudum,     tam 


gciilos  exteriurem 


materiam  ScripLuraruni  iu  ojiere  bonilalis  Palris, 
et  suaviter  ruminantes  in  ea  mysticam  signiilca- 
tionom. 

Uuod  autem  ex  augulo  qui  respicit  ad  orientein, 
procedunt  rami  a  radice  usqiie  ad  cacumen  ejus  : 
hoc  est  quod  in  ortu  cognitionis  Doi  per  lcgem 
justitia;,  quasi  in  angulo  orioulali  apparuerunt  ra- 
mi,  tempore  scilicct  jiatriarcharuin  et  juopbetarum, 
quia  illa  acuta  columna  divinitatis,  hioc  omnia  ex- 
tendit  ab  initio  radicis,  id  est  bonie  incejjtionis  iii 
mcnlibiis  clcctorum  suorum  usque  ad  cacumen  ejus  : 
quod  Cit  usque  ad  manife.staliouem  Filii  hoininis, 
qui  omnis  justitia  est.  Unde  eliani  justa  radicem 
ejus  vides  in  primo  ramo  Abraham  sedenleni,  quia 
|»er  omnia  subeuntom  divinitatom  cxs|)iral)atur  hoc 
tempus  quodj  jiriinitus  urlum  est  in  Abraliani,  cum 
qiiieta  mente  reliquit  patriara  su.im    obcdions    Dco. 


prophetarum  estcolumua  illa  ab  iuio  usqtio  ad  sum- 
mura  quasi  tornatilis  et  rotinuTa,  plenaque  rugariuu 
ut  de  arboris  cortice  solot  gornien  jiullulaio  :  hoc 
e.-^t  quod  intor  binas  suniiuitates,  videlicet  inler  nia- 
uifestain  cognitionera  ineam  et  subsequentcm  do- 
ctrinara  Eilii  mei,  latuit  per  typum  pra-liguraliouis 
iii  animabus  antiquorum  patrum  in  legihus  meis 
cominorautiuni,  unicuni  Voibuiii  qtii  osl  Filius  mcus 
a  primo  electo  usque  ad  ultimum  sauctum  ;  in  ui> .-- 
tica  coronatura  circumoruatus,  quia  ipse  omnia  in- 
strumcnld  sua  boiio  comiiosuit  ac  limavit,  sciliccl 
per  nobilem  gratiam  oiuuibus  se  piuin  nianifestaus. 
ut  pra>hgurabatur  in  rugis  circiiracisionis,  qua;  fuil 
unibra  futtirorum  in  appositis  sigiiilicationilius  per 
D  ausleritatom  legis  iu  so  liabcntis  rectissimum  ger- 
niou  latcns,  suinina'  et  sanctissinai  incaruationis. 
U  .od  vero  a  secundo  angiilo  respiciente  ad  seplen- 
trionem  exit  splendor  niirfE  claritatis  se  extendens 
ac  rellectens  ad  angtilum  qui  respicit  ad  meridiein, 
hoc  est  qtiod  ab  altero,  Novo  scilicet  Teslameuto 
diabolo  opposito,  exeunt  verba  Eiiii  mei  quio  egre- 
diuntur  de  me  et  revertuntur  ad  uio;  quia  micaute 
sole  in  carno,  qui  ost  Filius  mcus,  fu^get  lumea 
sancli  Evangelii  in  jtiiodicatione  ejus,  ab  ijiso  et  a 
discipulis  ejus  se  dilfundensiu  fruclum  benedictio- 
nis,  et  se  retorquens  in  fontenr  salvalionis,  sic  per- 
veniens  nsijue  ad  rectores,  videlicot  ad  jirofundos 
scrutatofos  voriiorum  Veteiis  et  Novi  Tostamenti, 
ostendentes  quod  sapiontia    erocta    est  in   ipso  sole 


ou;i 


SCIVIAS.  -LIL{.  111,  VISIU  IV. 


mi 


B 


muudum  illusUanle,  qui  iu  suo  latere  valde  ardet,  A 
vehit  meridies  in  electis  suis. 

Et  in  eodem  splendore  in  tam  magnam  iatiludi- 
nem  se  diiiundente,  conspicis  apostolos,  niartyres, 
conressoros,  virgines  alque  alios  ])larimos  sanctos 
iu  magno  gaudio  doambulanlcs;  quia  in  perspicuo 
luuiine,  diim  Filius  meus  luit  pra^dicaus  et  dilalans 
lumen  veritalis,  facti  sunt  apostoli  adminislralores 
veri  lumiuis,  el  martyres  roLusa  miiites  sanguiueni 
suum  lideliter  fundentes  et  confessores  ofticiosi  post 
Filium  meum,  ac  virgines  supcrnura  germen  se- 
quentes,  atque  alii  elccti  mei  Ia;laulos  in  foute  la-ti- 
tiai  et  in  fonte  saluti^,  dum  Spiritus  sanctus  eos 
perfundlt,  ita  ut  sint  flagrantes  et  manautes  de  vir- 
tute  in  virtutera.  Sed  qnod  tertius  augulus  qui  re- 
spicit  ad  meridiem  est  in  medio  latus  et  extentus,  iti 
imo  autem  et  in  summitate  alii|uantulum  gracilior 
et  constrictus  secundura  modum  arcus /qui  extendi- 
tur  ad  sagittas  jacieudas,  lioc  est  ditfuso  Evangelio 
ui-dens  in  fervore  Spiritus  sancti,  illa  sapienlia 
sauctorum,  quam  in  {^rofundilato  qua^rebant,  ut  per 
eani  reperirent  typicum  germen  profunditatis,  scili- 
cetquod  eis  csset  intelligeudum  iu  vcrbo  Dei;  ipsa 
immediata,  videlicet  lata,  quia  confortata  et  robo- 
rata  lide  in  populo  Christiauo,  quasi  in  medio  erat 
lalus  sensus  e.\iens  de  animabus  sauctorum  docto- 
rum,  qui  profuudam  asperitatem  Scripturarum  scru- 
tantes,  profulerunt  eam  in  scientiam  multorum  qui 
ab  eis  discebant,  ita  quod  dilatabaut  sensum  suum 
in  e.\tensione  sapientise  et  scieuticP.  diviuie  Scriptu-  ^ 
ra3,  quoe  iu  initio  quasi  iu  imo  ecclesiasticai  institu- 
tionis  erat  adhuc  gracilioris  et  minoris  studii,  quia 
populi  uondum  eam  amplectebantur  tali  amore,  ut 
postmodum  fecerunt,  cum  etiam  iu  liiie  saiculi  ut 
iu  summitate  ejus,  refrigescent  studia  multorum,  ita 
quod  eis  divina  scientia  non  eiut  auiabilis  in  amore 
operis,  sed  abscoudeut  sibi  ipsis  couscientiam  suam, 
quusi  non  sit  eis  mutaudum  bonum  iu  opcre, 
illud  tautum  exterius  ul  in  somno  cognoscentes. 

Ft  ideo  Cst  iste  angulus  iu  medio  sui  latissiinus 
in  asperitate,  quoniam  aspcra  opera  cultus  Uci  de- 
uudata  ab  obumbratioue  Vetcris  Testamenti,  eraut 
a  constrictiore  initio  suo  sc  protcudentes,  quasi  ad 
medium  sui,  qute  sunt  fortissima^  virtutes  in  altioii 
studio,  cum  populus  velocior  fuit,  contra  iniquita-  D 
tem  diabolum  scilicet  iu  verbis  qua.'  Dei  sunt,  et  eji- 
cere  alque  couculcare  omnia  vitia  ejus  cum  magna 
austeritate  juslititc  Dei,  ipse  tamen  sic  tandem  des- 
cendeus,  in  oljlivione  sui,  et  constrictior  c\istens 
in  fervore  Spiritus  sancti  circa  linem  mundi;  ita 
videlicet  esteusus  ut  cum  nervo  lignum  exteuditur 
ad  bellum,  (juia  in  auima  ct  corpore  se  homo  debet 
erigcre  coutra  vitia,  ex  utraque  parle  sui  coustri- 
ctior  ct  in  medio  largior,  ut  iu  primo  et  iu  ultimo 
opere  suo  circumspectus  sit  maguo  timore  ct  huiui- 
litate  et  iu  medio  forlis  ac  conslans  emittere  jacula 
bouorum  operum  per  donum  Spiritus  sancti  adver. 
sus  insidias  diaboli.  iNam  ia  inceplione  boui  est  ho- 
mo  gracilioris  virtutis,  in  prosecutione  autem  (>[•(;- 


rationis  suai  cum  bonum  operatur,  est  robustiorls 
fortitudinis,  quouiam  Spiritus  sauctus  cum  pertrans- 
ivit  infusione  sua,  iu  qua  tamen  operante  virtute 
frequens  esse  uon  potest.  Unde  iterum  constrictio- 
ris  erit  virtulis,  quasi  iu  iiue  operis  per  IVagilita- 
tem  caruis  suic.  Sic  scmper  exteudi  debet  arcus  se 
muuieutis  contra  vitia  diabolica. 

Quod  auteiu  iu  cacuminc  ejusdem  columiiai  vides 
iautam  ciaritatem  Iiiujinis  ut  humaua  liugua  ellari 
uon  possit,  hoc  est  quod  coilcstis  Paler  in  altissimo 
etin  profuudissimo  secreto  suo  edidit  mj^steria  Filii 
sui,  qui  iu  codem  Patre  suo  fulget  clarissiina  co- 
ruscatioue,  iu  qua  prolata  est  omnis  justitia.  et  in 
leguli  propositione  et  in  JNovo  Testameuto  tjuod  cst 
uiaxima  claritas  lucentis  sapientiaj,  ita  ut  non  sit 
possibile  ulli  terreno  homini  huc  aliquo  sermoue 
proferre,  duin  est  in  corruptibili  carne.  Et  in  ca- 
dem  claritate  apjwreus  columba  habens  in  ore  suo 
radium  aurei  coloris  multo  fulgore  columnam  illam 
irradiantem,  est  in  coruscatioue  luminis  Filii  Dei 
iii  corde  Patris  fulgenlis,  igneus  Spiritus  sauctus, 
pcr  quera  declarata  sunt  mysteria  ipsius  altissimi 
Filii  Dei  ex  summa  altitudiue  venicutis  pro  redcm- 
l>lioue  populi,  ab  antiquo  serpente  seducti.  Uude  et 
idem  Spiritus  sauctus  inspirans  omnia  legalia  pra^,- 
cepta  ct  nova  testimonia,  dans  videlicet  legem  cla- 
ritatis  myslerii  sui  ante  incarnationem  Domini, 
atquo  iu  eadcm  claritate  virtutem  suam  osteudeus 
iu  iucainatiouem  ejusdem  Filii  Dei:  habet  iu  pro- 
fundissima  iuspiralioue  sua  aureuui  splendorem, 
scilicet  eximiam  et  excellentissimara  illuininatio- 
ucm  unctionis  sute  multa  et  magiia  perfusione  my- 
stica,  secrcta  ipsius  Uuigeutti  Dei  antiquis  pra^coui- 
bus,  ut  dictum  est,  aperieus,  qui  Dei  Filium  lypico 
osteudebaut,  et  valde  mirabatur  iuelTabiliter  ex- 
euntem  a  Patre,  et  mirabiliter  surgentem  in  au- 
rora  perpetui.e  Virgiuis,  fortiter  etiam  exureus 
tcxtum  Veteris  Testamenti  et  Evangelii  iu  spiri- 
luale  germen,  in  quo  omnis  justitia  erecta  est.  Ideo- 
qne  propter  immeusam  vim  divinitatis,  iion  esl  tibi 
possiiiile  iulueri  diviuam  ckuitalem,  qua-  a  uullo 
mortali  homine  polerit  vidcri,  nisi  ut  eam  ostendo 
in  obumbratione,  cui  volo.  Quapropter  et  tu  cave 
ue  proesumas  temere  intendere  in  id  quud  divinum 
est,  sicut  ctiam  trcmor  qui  tc  apprehendit  tibi  de- 
monstrat. 

Sed  quod  vides  intra  praidictum  a?.dilicium  veluti 
quamdam  imaginem  coram  hac  columna  super  pa- 
vimentura  ipsius  a'dilicii  stanteni,  hoc  est  quod  iu- 
Ira  opus  Dei  Patris,  se  virtus  haec  ostendit  decla- 
raus  mysterium  Verbi  Dei,  quiaipsa  aperuit  omnera 
justitiam  in  civitatc  Ouinipotentis  in  populo,  scili- 
cet  Veteriset  Novi  Testamenti,  super  pavimeutum, 
id  est  super  cuncta  terrena  iu  opere  ejusdem  pii 
Patris  staus,  quouiam  omuia  terrestria  sicut  et 
ciclc.-tia  in  cjus  suut  provideutia.  Quod  autem  ali- 
i|uaudo  ipsam  columuam  aliquando  etiam  homines 
illos  qui  in  ipso  aidilicio  discurruut  inspicit,  hoc  est 
quod  et  secretuiu  suuui  (juod   protulit  vis  divinitatis 


bu: 


S.  HILDEGAKDIS 


oos 


Verbo   Dei  cousiderat,   et   eliam    hoiuiiios    qiii     iii  A  vestilum  quod  ost  diibitatio  in  operibus  peccalornm; 


bouitati'  1'atrii  oporuutur  perspicien?,  qui  se  tdti- 
i^unt  vel  uou  taiii^uut  iu  opere,  (piia  uovitqualitaleiu 
uniu5cuju?iiue  sccundiim  studium  ejus.  Eadem  au- 
tem  imai^o  declarat  scieutiani  Dei ;  quia  illa  prtevi- 
det  omiies  bomiues  etoniiiia  quai  incu-lo  et  in  terra 
sunt,  tanli  lulgoris  et  clarilatis  existens  ut  pru'  ni- 
uiio  splcndore  qui  in  i[)sa  lucet,  nec  faciem  ejus 
uec  vestimenta  «piibus  iuduitur  considerare  valeas  ; 
(luoniam  ipsa  terril)ilis  est  iu  lerrore  ul  lulgur  mi- 
udulis,  et  lenis  in  bonitate  ut  splendor  solis  :  ita 
quod  in  terrore  et  iu  h^nitato  sua  incompreliensibi- 
iis  est  bominibus,  per  lerribileui  fulgorem,  diviui- 
tateni  quasi  per  faciem  ejus,  ct  per  cliritatem  quani 
babet  in  se  ipsa  quasi  vcstimeula  decoris  sui,  quo- 
raodo  etiam  nec  sol  considerari  potest  in  ardente  fa- 
cie  sua  nec  in  decoro  vestitu  radionim  suorum.  Ipsa 
est  enim  apud  omnia  et  in  omniftus,  ac  tantsc  pul- 
chrituduiis  iu  secreto  suo;  ut  a  uullo  Uomine  sciri 
possit  quanta  suavitate  toleret  bomines,  et  quomodo 
parcal  eis  in  perspicabili  miserieordia  ;  quousqiie 
durissimus  lapis  amplius  perforari  uon  possit  iu 
imperforabili  duritia  sua,  qui  est  durus  et  incorri- 
gibilis  bomo,  qui  nullalenus  vult  declinare  a  malo 
suo.  Sed  tamen  ut  ca'terui  virtutes,  in  forma  appa- 
ret  hominis;  quia  Deus  in  virtute  bouilatis  su;i'  fecil 
bominem,  ratioualitate  et  scientia  ac  intellectu  pro- 
fundissime  adornatum,  ut  eum  intima  dilectione  di- 
ligens  et  masima  devotioue  colens  spernat  ligrnenta 
dfomonioruin  ;  eum  praicipue  amans,  qui  ilii  tantuni 
et  lalem  dedit  honorem. 

Quod  vero  circa  eamdeni  imagiuem  conspicis 
pulclierrimam  multitudinem,  angelicam  formam  et 
alas  habentern,  el  in  lanla  vcncratione  slantem  ut 
et  eam  timeant  ac  diligant :  lioc  est  quod  iibique 
scicnliam  Dei  beati  et  excellentes  spiritus  in  ange- 
lica  ministratione,  per  inexplicabilem  ct  purissi- 
mam  laudem  colunt,  (juud  tam  digne  non  potest 
bomo  adimplere  cum  adhuc  in  mortali  corpore  est; 
ipsi  Deum  amplcctenles  in  ardore  suo,  quia  lux  vi- 
vens  sunt,  et  elati  :  non  quod  alas  habeant  ut  alia 
volatilis  creatura,  sod  quod  llagrant  in  splueris  suis 
j)er  virlutem  Dci,  (juasi  pcnnati  sint.  Uude  ven(i- 
rantur  me  Deum  verum,  persistentcs  in  recto  limore 


B 


in  districtioue  tamcn  limoris  metuenle,  judi- 
ciuin  Dei.  Ideo  aulein  compulsce  oves  nominanlur 
(pioniam  nnillis  modis  coinpcUo  eos  ut  ad  vitaui 
perveniant  per  sanguinem  Filii  inei  ereptos  a  inorte. 
Unde  et  compulstR  oves  homines  suut  illi,  qui  j)er 
niultas  tribulationcs  ct  aTumnas  contra  volunlatem 
suam  compelluutur  a  mc,  nl  rclinquant  iniquita- 
tem  suain  quam  pcr  volunlatcin  jiroprifc  carnis,  et 
per  lloreiu  juventutis  sua-.  landiu  libentissimo  adim- 
plerent  quandiu  sajculo  adluercrent,  sic  voleutes 
permanere  iu  ardoi'e  libidiuis  usque  dum  eos  dese- 
reret  ignis  carnis  per  frigus  ajlalis  sua';quosta- 
meii  onmes  diversis  modis  couslringo,  secundum 
quod  in  eis  video,  ul  cessent  a  peccatis  suis. 

Nam  quosdam  eorum  in  quibus  stecalum  tam  forti 
desiderio  non  ardel  non  constringo  fortiori  llagelio 
scd  leniori;  quia  nou  video  iu  eis  tantam  aiuari- 
ludinem  quautam  in  aliis,  quoniain  cum  senliuut 
correptionem  meam,  mo.\  relinqnunt  in  festinatione 
voiuntatem  suam,  et  veuiunt  ad  me,  ponipis  siecu- 
laribus  renuntiantes.  Quosdam  aulem  fortiori  ver- 
bere  corripio,  quoniam  tam  ardentes  el  laui  pervi- 
caces  sunt  in  peccatis  ex  vitio  carnis  suui  ut  nisi 
fortitcr  per  mc  coarctareutur,  non  esseut  apli  re. 
gno  meo.  Scieutia  mea  prajvidet  et  cognoscit  eos, 
ac  constringit  illos  secundum  supcrtluitalem  cor- 
poris  ipsorum.  Et  iterum  quosdam  in  maxima  et 
fortissima  airumna  ac  miseria  mentis  et  corporis 
P  eorumsupero;  quia  lam  rebellcs,  tamque  superllui 
in  ojjcre  carnalis  voluptatis  sunt,  ut  si  non  constrin- 
gerentur,  gravissima  caluinitate,  non  cessarent 
a  criminibus  per  petulantiam  suai  caruis,  quia 
dum  essent  in  prosperitate  suai  voluntatis,  se  non 
convcrterent  ad  Deum,  quoniain  unde  unus  per  pu- 
sillanimitatem  mentis  sute  omnino  cadit  in  despera- 
tionem  :  iude  alius  jocatur  per  stoliditatetn  super- 
biai  sua',  alque  per  quod  ipsc  omnino  couculcatur 
in  desperatione ;  per  hoc  ille  vix  constringitur  in 
plenitudine  animi  sui.  Hoc  modo  coerceo  perlinen- 
tes  ad  me  cum  mihi  repugnant  in  operibus  suis  ;  ut 
(juia  cos  novi,  saltcni  per  calamitates  tam  corporis 
quam  sj)iritus  quas  {)atiantur  ad  me  pervenire  com- 
jiellantur,  quateuus  ipsi  salventur,  ut  eliam  Pharao 


et  in  vera  subjectione,  scientes  judicia  mea,   alque  D  Isracliticam  plebem  a  terra  sua  perterritus,  taudem 


ardentes  in  amore  meo,  quia  faciem  meam  sem- 
per  aspiciunl  niliil  aliud  desiderautes  ncque  vo- 
lentes  uisi  quod  vident  placere  jjersjiicacibus  oculis 
rneis. 

Sed  qiiod  aule  facieiii  cjus  vides  aliam  inultitu- 
diuem  in  humana  forma  et  tenebrosa  veste  appa- 
reniem,  atque  in  multa  constrictione  timoris  stan- 
tem,  bi  sunt  in  scientia  Dei  homines  existentes. 
Unomodo?  Flomo  est  iu  conspeclu  Dei  iu  magno 
bonore,  quem  j^rujvidet  ad  se  jiertinere,  illo  abjecto 
qui  magis  iu  j^erditioue  contendit  j)erdurarc  quam 
lu  Deo  esse.  Sed  homines  illi,  quos  vides  in  hac 
multitudine,  dicuntur  compulsie  oves,  homanam  spe- 
ciem  babentes,  [iropter  opera  bomiuum,  et  iimbrosum 


discedere  compulit,  sicut  scriptum  est:  Vocalmjue 
Pharao  Mose  el  Aaron  nocle  ait :  Suryite,  eyredi- 
mini  a  populo  meo,  elvos  et  filii  Israel.  Ite  et  immo- 
late  Uomino,  sicul  dicilis.  Oves  vestras  et  armenta 
(issurnite,  ut  peiieraiis,  et  abeunles  benedicite  mihi 
Exud.  xii).  Hoc  tale  est  :  Ouerosa  et  gravissima 
crimina  quie  adha^rent  huic  sa?.cuIo  in  multis  un'um- 
nis  ac  miseriis,  gravaut  supermodum  multos  homi- 
nes,  in  cordibus  suis  dicentibus:  Heu,  heu !  quo 
fugiemus:'  Kt  tunc  eaidem  ceruinuui  rixando  illos 
expellunt  a  se:  ita  quod  etiam  ipsi  homiues  festi- 
nant  ab  eis  recedere,  quia  in  seipsis  arescunt  in 
corpore  suo  de  gravedine  llagelli  mauus  Dei,  uon 
valentes  cuin  gandio  vivere  in  voliijilate  suMnili.  quo- 


00!! 


Sr.(VIAS.-MR.  III.  VISIO  IV. 


til(t 


iiiain  Ueus  ivquirit  eos :  quod  est  vucatio  justorum  A  oblectantes  in    propriio    rebus    suio,  ut   eos  delectat 


per  diversas  calymitates  in  tenebrosis  operibus  no- 
ctis  peccatorum.  Uude  Pliarao  vitia,  scilicet  diabo- 
lica  vocant  in  clamore  onrumnarum  et  miseriarum 
Mosen,  id  est  Iiomines  illos  quos  Deus  constriufjit 
furlissimis  doloribus  sivo  spiritualibus  sive  corpora- 
libus,  et  Aaron,  oos  videlicet  quos  coercet  leviori- 
bus  adversitalibus  in  nocturno  tempore  malorum 
operum  convocatos,  ipsis  vitlis  in  oppressione  vo- 
luptalis  bominum  dicentibus  :  Surgite  de  carnali 
consuetudiue  vestra  et  egredimini  de  veteri  babita- 
tione  quam  nobiscum  babuistis  separantes  vos  a 
communi  populo  quem  possidemus,  cum  nos  colit, 
et  subtrahentes  a  srecukribusnegoliisquibus  libenter 
adbaeremus,  vos  qui  exterrili  eslis  in  nobis    cum    in 


in  carnalibus  dcsideriis.  Quorum  alii  cx  bis  operan- 
tur  in  supcrfluitate  ac  in  delectalione  carnis  quid- 
quid  volunt;  non  tameu  existentes  in  ojio  et  in  iu- 
vidia,  sed  volutanlurin  blandis  voluptatibus  haben- 
tes  delicias  et  suavitatem  carnis  suip,  quibus  dimit- 
to  fruges  terraj  in  prosperitate,  ut  non  doficiant  in 
paupertate  ;  quia  et  creati  sunt  per  me,  el  quia 
etiam  populum  non  absorbent  per  malitiam  suam, 
atque  idcirco  dabitur  eis  secundum  desideria  ipso- 
rum.  Alii  vero  sunt  tanta.'  ferocitatis  et  nimietate 
amaritudinis  fellis  et  odii  ac  invidio:>,  reddentes  ma- 
lum  pro  malo,  nec  volentes  suflerre  ullam  injuriam 
sibi  illalam,  iia  ut  st  liaberont  honorem  ct  divitias 
sa-cuii,  cojlestcs  virtutes  dirumperent  in    bominibus 


captura  noslra  fuislis,  et  illii  Dei  vo])iscum  qui  vident  f^  ne  colerentur  in  eis;    unde     ipsis    abstraho    fruges 


ipsum  iu  agnilione  ejus.  ite  itaque  aliani  viam  re- 
I  linquentes  nos,  et  ofFerte  vos  ipsos  Deo  inexpugna- 
bilibus  causis  quibus  nos  superastis  (ut  dicitis)  in 
desideriis  vestris,  lenitatem  quoque  vestram  in 
ovili  mansuetudine  cum  qua  vobis  'est  durum  no- 
biscum  laborare,  quia  vultis  alium  dolorem  susti- 
nere  sequendo  Agnum  et  victoriosissima  arma  in 
armentorum  fortitudine  cum  quibus  nos  superastis, 
et  quibus  nos  resistere  non  possumus,  assumite  in 
novitate  mentis  vestrae,  quam  modo  habere  vultis, 
et  separamini  a  nobis  ut  dudum  voluistis  cum  nos 
acriter  impugnastis,  et  euntes  ad  patriam  pro  qua 
deletis  in    animo    vestro   comprehendite     aliam;vi- 


tam    quce    vos    ducit  a    nobis,  atque  benedicite   in  ,,  sitalis  atque    imbecillitatis    inutilitatis  :     hfoc    su 

1 J-     r\      •  •11-  1  •     .•  ' «.,i-. t  ..  !      „ : 1 !•         l-i  _  •         o  •         9 


laude  Dei  pugnam  illam  in  qua    abcessislis  a  srecu 
laribus  causis  et  negotiis. 

Ego  quoque  omnipotens  Deus,    ut  pra?dictas  oves 
transire  compello  ad  me,  sic  etiam   columnas   meas, 

|id  est  fortiores  coelestes  hffiredes  in  fundamento 
castigationis  me  consolido,  secundum  nequitiam 
implicationis  peccati  in  invasione  prcevaricationis 
Ada>  qud  impugnantur,  quia  stare  non  possent, 
si  eos  gralia  mea  non  confirmarem.  Quorum  qui- 
dem  alios  quos  tam  gravepondus  non  gravat  vitio- 
rum,  leniore  casligatione  castigo,  quoniam  si  eos 
acriori  verbere  constringerem,  omnino  deficiente 
spiritu  caderent  in  desperationem,  quia  afflatu  ma- 
joris  turbinis  diabolica?  suggestionis  non  cateuan- 
tur.  Alios  autem  graviore  mole  iu  varictate  stevis- 
siraorum  morum,  et  in  superfluitate  concupiscen- 
tiarum  ex  pugna  diabolica  oneratos,  haboo  in  durl- 
tia  constrictionis  gravissimorum  dolorura,  utnon 
exeant  a  foedere  meo,  cui  assistunt  me  toto  deside- 
rio  volentes  apprehendere,  atque  prsecepla  luea  oh- 
servare,  quia  si  istos  ut'priores  leniter  castigarem, 
ipsas  correptiones  meas  pro  niliilo  duccrent,  quo- 
niam  gravissimo  certamine  antiqui    serpentis   impu- 

[[gnantur.  Sunt  etiam  quidam  exsules  cfjelestis  pa- 
{triae  quos  nescio,  quia  me  omnino  relinquunt  avi- 
■ditate  menlis  suse  seipsos  rapaci  [rabie  seducentes 
inec  me  qucerentes,  nec  scire  volentes,  sed  in  se- 
jipsis  suffocantes  bonum  desiderium,  ita  quod  non 
Ipostulant   a   me    uUum  auxilium,  avide    tantum  se 


atque  divitias,  in  magnis  miseriis  eos  dejiciens, 
quatenus  se  non  possint  ad  tantum  malum  erigere 
quantum  est  in  voluntate  ipsorum,  quia  diabolica 
opera  pcrpetrareut,  ^si  facuitatem  ad  hoc  [haberent. 
Sic  obsisto  viis  homiuum  bouorum  scilicet  et  ma- 
lorum  recta  mensura  ponderans  [ascensus  eorum, 
sccundum  quod  oculus  meus  videt  cupiditates  ipso- 
rum,  sicuteliam  sapieutia  lestatur  per  Salomoncm, 
dicens  \Omnes  vix  hominum  pafent  oculise/us,  spiri- 
iuum  pondeTato)'  est  Dominus  {Pi-ov.  xvi).  Hoc  tale  est : 
Orania  itiuera  qute  spirat  viveus  animus  homiuum 
in  proesentia  scientia;  sufc  in  hoc  quod  homo  habet 
circuitionem  iutellectus    utilitati:;,     scilicet   fructuo- 

nt 
aperta  conspeclui  omnipotentis  Dei.  Sic  Jper  omnia 
videt  Deus,  ct  omnino  non  absconditur  quiquid 
aspeciui  divinitatis  ejus  quia  scit  omnia,  sic  vidcli- 
cet  aspiciens  universa  ul  unamquamque  rem  recte 
dispenset.  Quomodo?  Ipse  est  enim  spirituum  pon- 
derator,  mulcens  eos  in  suavitale  blandimento- 
rum  et  tranquillitatum,  castigansque  eos  in  tribu- 
latione  dolorum  ct  miseriarum,  ut  oxcutiantur  ad 
rectam  mensuram,  quam  contra  eum  nec  currendo 
necfugiendo  transcendere  valent,  nisi  quanium  ipse 
probat  juxta  merita  eorum,  quoniani  ponderatio 
i])so)um  est  quod  in  excussione  rctributionis  eo- 
rum  sive  in  hoc  sajculo  sive  in  futuro  ostenditur 
quomodo  Deum  coluerunt.  Unde  etiam  ipsi  spiritus 
Djuste  ponderautur,  ila  scilicet  ut  ratioaalitas  ho- 
minis  non  plus  eleveturin  superiora  nec  deprimatur 
in  inferiora  quam  justo  judicio  suo  recompensat 
Deus,  quoniamsic  ipse  resistit  illi  quod  nulla  anima 
cst  tantai  polestatis  in  superfluitate  uliius  rei,  ut 
possit  Deo  repugaare ;  quia  ipse  cuncta  reciissime 
dijudicat,  obsistens  eis  justitia  sua,  cui  resistere  non 
valent,  ut  plus  possint  quam  sit  promissionis  ejus. 
Nam  ut  plumbum  jusleponderat  pecuniam,  sic  Deus 
lequa  libra  bonis  et  malis  tale  obstacilum  opnonit, 
quod  nuHo  modo  possuut  effugere  aequissimam  uor- 
mamjudicii  ejus,  isti  pro  meritis  suis  gloriam  et 
gaudium  vita?,  hi  vero  pcenam  et  mmrorem  mortis 
recipientes,  secundum  quod  Deus  acutissime  prsei'i- 
det  in  eis. 


r.ii  s.  iin.i»i:r.ARnis  i\\-i 

(jtiu^  auteui  piaidicla  iuiago  iuspicit  htjiuines    illos-  A  doviaveruul  ut  redoaul  ad   Ucuiu  Crcdloieui    suuni, 

fjui  do  inuiulo   veniente?,    in   eodeni   ivdiiii.io    iiova  secunduin  qiiod    dioil   unicuiqnc    eoruin    iii    vorhis 

\estc    indaunliir  :    lioo  c.4  quod    scieiitia  Dei  novit  adinoniliouis  sute,  ut  supra    dictuiu    est.    Qui  autcin 

eo-i,  qui  pertidiam  intidciitatis  surc  rclinqucntes,    in  acutas    aurcs    interioris    iutelloctus    habfit,    hic    iu 

potestate  [operis  Dci  pro  vita  a?terna   iiovum   honu-  ardente  amurc  speculi  inci,    ad  verba  li;pc  anlielct. 

nem  in  baptismo  induunf,    movcns    illos  ne    rover-  ct  oa  in  con^cientia  animi  sui  cnn=pribat. 
lantur  rctro  ince^lentcs  ad   diaboliiin,    vol  si  in   illud 

VISIO    QUINTA. 

Sr\iM\nirM.  —  Dn  formi  znll  Dci  ct  qnid  operetur.  Quod  Deus  pf^c.cata  hominu.m  diligcnlor  cxaminat  aiif 
punicndn  /■?  rorpnre  h^^mini.f  nnt  in  poena  futiiri  sa;culi,  auf  ipse  honio  pnrr/abit  pcr  pTenifenlinm  in  anima 
elcorporc.  Vcrha  Joh  dceadem  re.  Qui  cuni  tiniore  p^-^ccnnl  m"rcnlur  cjralia  D-nrcsarticrc  pcr  paenilentinni 
in  purgatione  :  quani  si  hic  plcnius  non  invjniunt.in  fnturo  inveniunt.  Quomodo  in  ralionalilale  honiinis 
bonum  rcspondsat  maloet  malum  f)ono  ad  }7}ortinn.  Quod  honw  habet  in  se  duas  vocationes,  una  vocalur 
nd  vifam  ef  allcraad  morlem.  VerbaPsalnnslx  dceodem.  Quod  mirabHia  ct  admiranda  judicia  zcli  Dci 
in  VetcriTcsfamentovisa  s'tnt  xtt  Dcus  timealur.  Quod  Deus a  rccliltidine  judicii  ncc  fallacibus,  ncc 
adulatoriis  scrmonihus  movcfur.  Quod  supcrna  ■ullio  non  excedit  aclus  hominum  grariiisvindicando. 
Vcrba  Daridadeamdcnirem.QuodoculiDoniinividentunamquamqueinjusliliampunicndoeam,ila  ulquamvis 
humanus  sensus  judioio  Dei  perscrulari  non  poasit :  tamen.  crintina  homintimnon  negliguntur  indiscussa. 
Quod  zelus  Doniini  Juste  di/udicans  opcra  hominum  terribitis  csl  omni  crcatvrx.  Quod  virfus  sanclx 
Trinilatis  in  multa  suavitate  cf  recta  ulfione  sibi  suhjicit  menti's  hominuni  secutidumdiccrsilntcm  intenfioniK 
ipsorum.  Quod  zelus  Dciricit  primodiabolum  in  Christo,  dcindc  in  eleclii  fugavil.  fertio  in  filio  perdilionis 
omnino  conterel  :  timenfibus  parcens,  rcbnlles  casfigans.  Quod  indurati  justitiani  Dei  despicienfes  et 
admonifionem  Dei  et  exhortafionem  homini^  non  recipientes  in  perditioncm  ahjiciuntur.  Quod  elemenfa 
conquerunt  dedurifia  impcemlentium ;  ci  super  eos  vindictani  inducunf.  Qucd  Deus  super  rapidos  ct 
prxsumpfuose  et  scienter  pcccanfcsvindictam  Cain  et  Pharaonis  ef  illoruni  qui  idolumin  Orcbadorareritnl 
et  qui  iniiiali  sunl  B';elphegor  imlucit.  De  iuslilia  Dei  orta  in.  .4bcl,  cultain  aliis  electis,  .<;uavi  in  Fdio 
Dei;  hunc  transgrcssam  ulciscitur  zelus  Dei  qui  lunc  erat,  func  est  ef  permanebit.  Qui  canino  morc 
abominnfur  Ecclesinm,  et  dedicafionem  Ecclesix,  et  rcsad  Ecclesias  pertinentes  desfruit,  zelo  Dei  cjiciiur. 
Qiiod  in  facto  Jacob  pncfigurabatur  dedicafio  Ecclesix.  Ubicunque  corpus  Chrisli  imniolandum  esf,  debef 
eRse  lapis  signatus,  ctiamniihicx  aliqua  iinpossil)ililale  templum  esse  non  pofcrit.  Quod.  fonpliint.  debcf 
habere  causam  conslitutinnis  sux  quxadhxref  sibide  lahorc  popufi.  Qnomodo  ct  qua  causa  Jacob  drcimas 
omnis  subsfanfix stix  dederit.  Qui  ecclesias  deslruunt,  dedicationes  sanguine  homicidii  vel  fornicnfione 
polluunt,  elqui  signatum  lapidcmin  sacrificio  non  habeni  et  qui  decimas  vel  rcs  templi  diripiunt :  0  vx 
illis,  OKxmiseris  illis!  Qui  res  ecclcsix  cnnibus  et  porcis,  id  est  pravis  hominibus  dividtint,  hosvel  semeii 
eorumde  snmmo  gradu  usque  adinfimum  zelu9  Dei  projiciet.  Quomodo  D?us  ulfione  sua  cxdii  credulos 
etincrrdulos.  Qui  pufnnf  se  sapicntes  et  potestafem  suam  per  injusfa  judicia  elevanf.  quam  miserabililcr 
hos  zeliis  Dei  e.rurit.  Qtiod  in  zelo  Dei  non  cst  clamor  minantis  vocis,  sed  immobiiis  et  firma  poteslas  jusli 
judicii.Quod  scientia  in  homine  etquasi  speculumin  quo  latet  desiderium  vel  boni  vel  mali.  Quomodo  ex 
metuproccdittimor  cl  de  timore  fremor,  ef  quomodo  homo  per  hxc  iria  debet  operari  quod  jusfnin  esf . 
De  prima  radice,  id  est  discretione  hominis  et  de  ignea  supradicta  gratia  in  Cliristo.  Qi,od  nrmo  in 
cxcusatione  peccati  debet  mussitare  contra  Crealoremsuum. 


Post    lia^c   vidi  et   eccc    in    soptcntrionali    angulo  H  leret,  quaruin  prima  a  dcxlra   maxiila    surf^cus    lon- 

conjunctionis  duariim  formarum  miiri  dicti    «"dilicii  debatur  ad  aqiiiioncm  ;  secunda   vcro  quai   et  media 

apparcbat  tanqiiam  caput  mirabilis   formse  iili    an-  erat,  a  gutture  ip.sius  dirigebatur  ad    scptentrionem, 

gulo  exlerius  immobiiiter   a  coilo   impositum    tantae  lertia  autera  a  sinistra   maxilla  tendei)atur  ad  occi- 

allitadinis  a  terra  quanta  erat  allitudo  ipsius  anguli,  dentem  ;   aliquando     magno    terrore    se  mo/entes, 

non  tamcn  eum  cxcellens,  sed  tanliim   pari    scquaii-  atque  in  illas  partes  pcrcutienles;  aliquando  aulem     l 

tate  ei  in  summitate    coadwquatum.    Et   caput  iiliul  a  percussione  cessantes.  Et  non  audivi   caput   ilind     ! 

crat  ignei  coloris,  rutilans  ut  flainma  ignis,  tcrribi-  ulla  vcrba  proferre  ;   sed    lantum   in  se  ipso    immo- 

lemque  habens  faciem  liominis,  atque  in  ira  magna  hile    manens,    alis    suis   interdum    illuc    percutiebat 

icspiciens  ad  aquilonem.  A  colio  aiitem  et  dcorsuin  quo  et  ipse  aia?   tendcbantur,  ut  dictuin  cst.    Et  ite- 

nnn    vidi    nilam    formain    ejus,   quoniam    reliquum  rum   audivi   sedcntem    in    tlirono    mibi    dicentem  : 

corpus  ipsius  omnino  absconsum  et  obstrusum  iatuit  Deus    qui    in  velori   populo     zelum  suum  graviter 

in  prfRdicto   angulo.  Caput    vcro   ipsum  vidi    quasi  oxercuit,  in  novo    proptcr  amorcm  Filii    sui   mitem 

nudam  formam   humani  capitis, 'nec  crinibus    oble-  et  suavcm  se  ostendit ;  non  quod  uuncpeccata  deiin- 

clum  inslar  virilis  formff*,  nec  velamine  more  mu-  q  quentium  dissimulans  negligenter  parvipendat,    sed 

liobri,    plns  tamon    virile   quod   miiiiebre    apparuit  quod  misericorditer,  puri  cordis   intimam    et  veram 

mnltumqne  tcrribile  ad   intuendum.  IlabcbaL  autem  pa-nitcntiam  exspectet,    indurati    aiitftn  ncqnitiam 

tros  alas   mircc  latitudinis  ct  ^longitiidinis^albas,    ul  non  toJerans,  justo  judicio  suo  puniat.  Undcetcaput 

est  candida  nabes  non  in  altum  erectas,  sed    solum-  lioc   quoddam  vides   in  soptentrionali   angulo   con- 

modo  a  seseparalim  in  directum  extentas,  ita   tamon  junolionis   biformis   muri    dicti   a?dificii    apparens  : 

nt  ip-um  capiit  cas  aliquanlubim   altitudine   praocel-  ostendit  in   significatione  zelum     Dnmini,    qni  c<t 


li  I .( 


>(.l\IAS.      l.ll;.   ili,   VISKi   V. 


lil'.. 


viudicld  iuUexibilia  iuiquitalis,  ucc  uilcini  uicdici- 
nam  desiderautis,  aperte  surgeus  iusinuato  mysterio 
Verbi  Dei  jier  iiguras  et  per  sonum  patriaiciiariini 
et  proplietariiui.  iu  siguilicalionijjus  eoruui  prie- 
nuutiati.  Sic  et  zelus  ejus  iu  loruia  videlur  capitis: 
quoniai:":  super  omuem  timorem  cognitus  est  in 
severitate  ultionis  sute,  nt  homo  iu  facie  sua  coguo- 
scitur,  ardetque  contra  septeulrioualem  parlem 
quia  ipse  in  Deo  vclocissimus  ot  acor  occidit  dialio- 
limi  et  omne  malum,  cum  etiani  in  Abraliom  ol  in 
Mose  duse  partes  defensionis  operantium,  specula- 
tiva  scilicet  scientia  duarum  opiionis  causarum,  id 
est  duarum  viariim  boni  scilicet  et  mali,  et  gcnus 
humauum  in  ojiere  Dei  conjungunt,  quoniani  lor- 
tissime  adversus  diabolum  in  scieutia  boni  et  mali 
debct  liomo  operari  iu  omnibus  causis  per  bonita- 
tem  Pairis.  Prwvaricationem  autem  qute  fit  per 
speculativam  scientiam  in  operibus  hominum  pra^- 
cepta  Dei  trausgredientium  ulciscitur  zelus  Do- 
mini,  ubi  locus  non  est  indulgentiee.  Ubi  est  hoc  ? 
Ibi  videlicet  ubi  nec  est  timor  Domini,  nec  hominis 
in  agnilioue  Dei.  Et  tale  cor  quod  ita  in  sorde  ini- 
quitatis  obduratum  et  cmortuum  est,  quod  ncc  vc- 
retur  judicium  Dei,  nec  vultum  hominis  :  hoc  justo 
judicio  confundit  et  deprimit  ultioue  sua  zelus  Do- 
mini  in  lege  Dei.  Quomodo? 

Post  constitutum  prseceptum  ubi  fit  prajvaricatio 
legis  cst  zelus  qui  abstrahit  injustiliam  cum  rectis- 
simo  iudicio,  ipsa  injustitia  abstracla  in  Veteri  Tes- 
tamcnto  cum  austeritate  repensionis  in  exteriore 
homine  :  cum  transgressio  legis  corporaliter  ulcis- 
cebatur  in  ipso,  ot  post  gratiam  Evangelii  est  idcm 
zelus  por  poenitentiam,  atque  post  mortem  homin;  ra 
est  ipse  per  poiuas  et  per  tormenta  gehenno^,  quia 
iniquitates  hominum  conceptas  et  prolatas  afquo 
contortas  in  operautibus,  ita  examino  quod  eas  ul- 
ei-^cor  aut  corporaliter  in  corpore  hominis,  aut  in 
pcena  futuri  smculi,  aut  ipsc  homo  purgabit  illa.=; 
por  pa7!iito,n!iam  remissionis  vivens  in  anima  et 
corpore,  cum  quibus  etiam  operatus  est  eas,  ut 
dicit  iu  spiritu  meo  servus  meus  Job  :  Commuto 
fnciem  meam,  ef  dolore  lorqucor.  Yerebar  omnia 
opera  mea,  sciens  quod  non  parceres  delinquenfi.  Si 
anfem  ct  sic  impius  siim,  quare  frusfra  laboravi  ?  {Job 
IX.)  Hoc  tale  est  :  Immutabo  aspectum  moum  intc- 
riorem.  Quomodo?  Kvertam  scilicet  hoc  quod  sum 
mutabilis  et  inundans  in  sanguine  venaruni  mearuin, 
habens  in  me  aliquando  dtdeclatiouem,  aliquando 
etiam  iracundiam  et  aliquando  conterentem  tristi- 
tiam,  qriod  iu  me  aspicio  quasi  videam  delectabilem 
facieni  cum  hoc  ipsum  libenter  perficerem.  Et  illud 
mutabo  contra  voluntatem  meam  convertens  me  ad 
opus  boua?  operationis.  Cumque  hoc  fecero,  graviter 
in  hoc  flagello  torqucor,  quod  me  ipsum  constrin- 
go,  abstrahens  me  a  cognoscibili  facie  mea,  quod 
est  opus  voluntatis  mea^  in  contraria  delectatione, 
ndjuugcns  mo  contfmjilativa?  speculationi  Dcum 
vidons  in  hona  conscientia,  et  non  in  concupiscen- 
tia  carnis,   per  quam   illum   non   altendo.    Et  ab  his 


.V  duabus  causis  timeo  oiaua  opcra  mea.  Quomodo? 
r.um  bonum  opus  facio,  vereor  illud  non  esse  pcr- 
fcctum  ciiram  Deo,  qiiia  illud  pcrspicue  nou  inspi- 
cio  sed  obscure  quasi  iii  speculo  :  aliquando  illud 
coguoscens  in  spiritu,  aliquando  cliam  iguorans  ab 
onere  corporis  mei.  Maluin  autem  opus  cum  facio. 
sum  in  confusione  per  conscicntiam  sjHritus  mei, 
quoniam  in  interiori  iiitollectu  cognosco  quod  Dcus 
nou  parcet  scientiam  halicntibiis  iu  peccatis,  quod 
est  quaudo  liomo  intelligit,  q^uid  in  opere  suo  con- 
trarium  sit  Deo,  sed  eum  oportet  purgari,  vel  ultioue 
in  corpore,  \el  pcen;i  po?nitentite  vel  poma  tormen- 
torum  in  alia  vita.  Et  idco  non  parcit  deli:iquenli  si 
eum  nou  po^nitet;  quia  non  datur  ei  potestas  pec- 
candi  ut  peccet,  sed   eum  oportet  castigari  aut  bii-, 

•'  aut  illic.  Qiiapropter  si  sic  impius  sum,  tantaiquo 
obdurationis  uL  ad  hoc  non  velim  molliri  qute  decli- 
nem  a  propriis  rebus  meis  qua',  sunt  peccata  mea, 
ita  ut  non  aspiciam  in  magnum  certamenillud  mihi- 
ipsi  repugnans,  quod  ego  in  fragilitate  sum,  sed 
quod  Deo  semper  contrarius  existo  in  notis  c;iusis 
meis,  quia  conceptus  sum  in  peccatis  semper  cu- 
pieus  operari  iuiquitatem,  nec  metuens  judicari  a 
Domiuo;  quare  tunc  si  constrictus  sum  iii  tam  vano 
laborc  quod  frequenter  cum  scientia  qua  Deum  agno- 
sco,  in  meipso  iniquitati  contradico?  Nou  autem 
fam  impotens  sum  ut  ignorem  bonum  et  malum. 
Unde  si  intelligibilem  scnsum  a  me  repello  sic  di- 
cens :  Ignoro  Deum,  mendax  sum,  quia  ipsa  scientia 

Q  arguit  me  repreheusibilem,  quod  debitor  sum  Dco, 
cum  incipio  iniquitatem  operari.  Sed  nou  in  vanum 
laboro,  cum  iu  bona  conscientia  contradico  malo, 
quoniam  0[ius  Dei  sum  ;  undc  et  me  converto  ad 
ipsum,  e.K  hoc  bonam  mercedem  recipiens. 

Itaque  ego  Dominus  omnium  testiticor,  quia  opor- 
tet  hominem  cum  dolore  gemitus,  aut  cum  contri- 
tione  poenitentifP,  seu  cum  digna  nltiono  poccata  sua 
(liluere,  sive  in  hoc  sroculo  sivo  in  futuro,  ut  dictum 
est.  Quomodo?  Qui  peccant  ciim  timore  et  doloro 
poenilonti»  metueutes  peccata  sua,  merentur  pcr 
gratiam  Dei  quod  sa?pe  surgunt  a  comraissis  suis  in 
purgatione  eorum  ;  cum  tamen  eani  purgationeiu 
plenius  non  iuveniunt  in  hoc  sseculo,  inveniunt  eom 
in  futuro  ad  vitam.  Qui  vero  sunt  lanta  duritia  cor- 

R  dis,  ut  nec  desiderent,  uec  vclint  scire  in  timore  ot 
dolore  poinitentiaj  peccata  sua,  in  tanta  nequitia 
permanct,  quasi  non  sit  eis  Deus  in  timore  haben- 
dus  :  hi  uon  consequontur  purgationera  peccatorum 
nec  iu  hac  vita  noc  in  futura,  scd  habebunt  pofiuas 
sine  consolaiione  purgationis  ad  vitam ;  quia  de 
rationalitate  sua  ul  creati  sunt  per  mo,  noluerunt 
rationera  reddere  inobedienticO.  Quomodo? 

lutellectus  in  rationalitate  hominis  habet  duas 
semitas  in  scientia  boni  et  mali,  ad  quas  pertinont 
duo  responsus  Itonum  scilicct  et  malum.  Quomodo? 
Bonum  respondet  malo,  cum  resistit  ci  in  Domino. 
Malum  vcro  rospondot  bnno,  c.m  ropugnat  illi  cum 
diabolo.  Scd  hi  in  bono  respondent  malo,  qui  se 
refrenant  semper  in  malo,  ne  delectentur  in  proiiriis 


S.  mLDECARDIS. 


Glli 


delectationibiis  suis.    Hi  anfem   in  malo  ro*pondent  A  cum  cliam  justilia  mea  minatur  ad  aquiloncm  cru- 


l»ono;  qui  uulialeiius  «e  abstrahnut  a  pravis  actibus 
quin  dflicieutur  ciim  concupisccntiis  sui*,  nolenles 
rcspondore  vocalioni  mali.  Ouomodo?  Ilomo  habct 
in  se  duas  vocalioiies,  desiderium  videlicet  fruclii* 
et  concupisi^entiam  defectu*.  Ouomodo  ?  Per  desi- 
tlerium  fruclus  vocalur  ad  vilani,  et  per  concupi- 
scentiam  defedus  vocatur  ad  mortem.  Sed  in  desi- 
derio  frnctus,  cum  Jiomo  desiderat  honum  operari 
sic  dicens  in  seipso,  fac  bona  opera  :  hic  est  rcspon- 
sus  contra  mahim  ut  devitet  ilhid,  et  faciat  utilem 
fructum;  in  conciipi^centia  vcro  defectu?,  cum  con- 
cupiscit  perpetrarc  maiuin,  sic  oliam  adhortans 
semotipsum:  Fac  opus  delectalionis  tufe  :  hic  etiam 
est  responsus   advorsiis   boniim,   cum   iili    non  vult 


delissimaj  iniquitati  Salana?.  Atque  iinniobile  ma- 
net,  quia  Dous  nec  fallacibus  nec  adulatoriis  ser- 
monibus  omnino  moveri  aut  molliri  potest  a  recli- 
1'idine  judicii  sui  non  cmondatis  criminibus,  'ehil 
per  colhim  fortitudinis  sua"  a  Doo  constitulsc  lopi 
ad  oporandum  hominibus  inlixum,  reddons  scilicof, 
unicuique  non  ohservanti  prjccepta  logis  omeritas 
pff-nas,  secundum  mal.i  opera  ipsius  in  quibus  sor- 
dens  emarcuit,  rcpugnans  etiani  excellentissima 
(ortitudinc  sua,  quasi  in  virtute  coUi  sui  diabolo 
et  sequentibus  illuni,  se  opponendo  injustitia*  oornin. 
Est  quoque  tant.T  allitudinis  a  terni,  quanta  est 
allitudo  ipsius  anguli;  quoniam  Deus  in  snmma 
justitia   ultionis  su.t;  cuncta  terrena  superat,  eadem 


resistere  iuiquitali  sujo,  sed  delcclatur  pcrvenire  ad  '*  ullionc  liujns  altiludinis  cxistcnte,   ut  in  prnffigura 


defectnm,  despiciens  me  in  hoc  responso,  et  habens 
me  quasi  ludibrio  dobitum  honorem  mihi  non  exhi- 
bondo.  VA  quia  avcrlit  se  a  hono,  non  dolens  afili- 
gendo  se  propter  timorem  meum,  convertit  sc  ad 
illusionem  iu  cwlestibus,  ut  por  manifestationom 
meam  dicit  Psalmista  .-  Posunrunlin  cirlum  ossuum, 
et  lingua  eorum  transivil  in  terra  (Psal.  i.xxiii).  Hoc 
tale  est  :  Multi  homines  sunt  insipicntes  in  ra- 
tionalitate,  nolentes  intclligerc  innumerabilcm  ti- 
morem  Domini,  et  abstrahentes  sibi  ipsis  bona 
desideria  in  quibus  deberent  anhelarc  ad  me,  et 
cognoscere  verum  Deum  ;  recusantes  asscnsum  prse- 
bere  bona;  scientioe,  quse  semper  homini  assistit  ut 


tione  Abrah.T?  ct  Mosi  per  legem  dcsignata  sunt 
opera  homiuum,  quia  divinum  judicium  ost  in  sum- 
mit;itc  speculativre  sciontio!  et  actuuni  populorum, 
ut  prostornat  ignorantiam  ipsorum,  cum  nolunlscirc 
Deum.  Non  tamen  ipsum  anguluin  excedit  sed  tan- 
tum  pari  ;i^qualilate  ei  iu  summilate  coad.Tquatur, 
quoniam  superna  ullio  actus  hominum  non  oxcedit, 
plus  ct  gravius  in  eis  mala  ulciscondo  quam  sint 
merita  eorum  soUimmodo  asquo  et  justo  judicio  in 
excellentia  justiti.-»^  sua;  omnia  recle  dijudicans,  ut 
ilcrum  in  spirilu  novit  David  cum  diccrct  :  Cognovi, 
Bomine,  quin  sequilas  judicia  tua,  et  in  vcritate  tua 
humiliasti  mc  [Psal.  c\u\).  Hoc  tale  est :  P.r  boni- 


bona  opera  opeietur  in  Deo,  sed  frequenler  amplc-  ^  tatem  tuam  in   me  ipso  cognovi,  Domine,  cum  pro 


ctuntur  amariludinem  in  contradiclione  boni,  cum 
se  ipsos  despoliant,  sibi  ipsis  auforentes  bonnm 
thesaurum  diversse  iniquitatis  sibi  thesaurizando, 
Et  in  his  ponunt  in  coelestibus  circuilionem  mentis 
suae  quasi  os  suum  male  opertum,  despicicnfes  illa 
in  se  ipsis  per  rai)iem  subsannalionis,  sic  dicenlos 
in  corde  suo :  Ha^c  opera  voluntatis  nostrff",  tam 
licenter  facere  possumus  quam  illa  quai  dicuntur 
Cfflcstia,  qufp  antiqui  (nobis  ignorantibus)  secundum 
quod  eis  placuit  instituerunt.  Attjue  tali  modo  sub- 
sannant  verba  et  instituliones  antiquorum  Pafrum, 
qufe  por  cccleste  opus  in  me  posil.-e  sunt.  Inde 
pfiam  in  gustu  pravi  operis  velut  in  lingua  sua 
commovent  se  ct  transcunt  in  audacia  possibilifalis 


peccatis  mcis  non  occidisti  me,  non  auferens  mihi 
in  auima  ct  corpore  eflicaciam  operandi,  quod  nec 
propter  potentiam,  ncc  propter  iram  tuam  plus  jii-« 
dicas  in  scienlibus  aut  ignorantibus  quam  sint  me- 
rita  eoriim.  r>onum  enim  operor  luctando  contra 
me.  malum  voro  facio  por  conciipisco.iliam  carnis. 
Et  ideo  das  bono  mercedcm  et  malo  judicium,  noii 
tamen  aliter  judicans  quam  quod  a^quum  et  justum 
ost.  Quomodo?  Si  acrius  instares  quarn  sunt  opera 
hominum  in  poracta  actiono,  non  osset  .-nquitas 
jiidicii.  Si  voro  tepido  negligeros  ifa  ul  non  prnvo- 
cares  ad  pconitentiam,  ct  quod  non  essct  exquisitio 
in  purgatione  iniquifatis,  tunc  tu  justus  Deus  de- 
linires    et  confoveres    injustitiam.    Mors  enim    erat 


su.'o  se  ipsos  :  ita  quod  pertinaciter  adimplent  volun-  D  quondam    amarissimum    judicium   in   morte  Ad.i}  : 
tates  suas,  nolentes  habere  conslrictionem  corporis 
siii  conlra  vitia,  sed  absque   labore   sui  spiritus  vo- 
lutantur  in  desideriis    carnis   sufc  quasi    in    ferra, 
qu»!  est  diabolica  seductio. 

Et  quod  vides  prsodictum  caput  mirabilis  formsc, 
hoc  est  quod  in  zelo  Domiui  sunt  mirabilia  et  ad- 
iiiiranda  judicia  Dei,  quo?.  a  nullo  homine  poccatis 
gravato  sciri  possunt.  Quod  vero  eidem  angulo  cx- 
ferius  immobiliter  a  collo  impositum  est,  hoc  est 
iiuod  zelus  meus  adver.=us  diabolum,  ut  in  Veteri 
Testamento  per  Abraham  et  ,\Iosom  ostensnm  ost, 
in  speculaliva  scientia  et  hiimana  cxercitatione 
exlerius  apparet  in  visione  populorum,  ut  me  li- 
moant,  oculo  .t1  orulnm  tcrro'-'m  meum  sonlif^rtos, 


nunc  autem  reddita  gratia  in  pcenilentia,  revocans 
hominem  ad  vitam,  quod  irapossibilo  esset  licri 
per  ulhim,  nisi  per  te  Deum.  Et  hoc  est  justissi- 
mum  et  ,'pquissimum  judicium  tuum,  purgatio  sci- 
licetad  vitara  cum  gralia,  quoniam  unicuique  operi 
in  rccta  mensura  molicntur  judicia  tua.  Nam  in 
vorifate  sunt  omnia  qua?  facis,  ita  qiiod  nullam 
nimietatem  exerces  supra  modum  fallaciter;  quia 
fallax  est  quod  plus  in  nimio,  vel  minus  in  parvo 
quam  quod  juslum  est.  Sed  tamen  parris  in  multis 
miserationibus  potonti.Ti  tii.T,  non  occidens  ullum 
per  possibilitatem  clarissim»  virtutis  tuae :  hoc  de- 
putans  in  te  ipso  quod  parcis  per  painitenliam ; 
ideoquede  miscricorli.i  tua  humil::iv;  mc  <l;ins  glo» 


til' 


SCIVIAS.-I-IR.  III,  VlSiO  V. 


618 


riam  nomini  tuo ;   interdum  etiam  turbatus  in  pro- 
moritis  cujpis  mcis,  de  tno  judicio. 

Quod  autem  capiit  vides  ignei  coloris  rutilans  nt 
flammam  ignis,  lioc  est  quod  in  zelo  Bomini  est 
ignenm  malis  obstaculum,  rubens  in  fortissimo 
ardore  ultionis  sufp,  terribilem  babcns  fnciem  ho- 
minis;  quoniam  oculi  Domini  facic  ad  faciem  vi- 
dent  nnamquamque  injustiliam,  ita  qund  cnlpa^  di- 
versorum  criminum  non  relinqimntur  neglectne  ante 
Deum,  quas  non  terribiliter  inspiciat,  eas  exami- 
nando  justo  judicio  suo  ;  et  quia  etiam  monstruosa 
et  Iiorrenda  sunt  iniqua  opera  jiominis,  humanam 
faciem  ostendentia  in  actibus  carnalium  deside- 
riorum.  Atqne  in  ira  magna  respicit  ad  aquilonem, 
quia  Deus  in  ultione  sua  dedignatur  omne  malum 
quod  oritur  de  suggestione  diabolica.  Sed  quod  a 
collo  et  deorsum  non  vides  ullam  formara  ejus, 
quoniam  reliquum  corpus  ipsins  omnino  abscon- 
sum  et  ohstrusum  est  in  prnndicto  angulo,  jiocest 
quod  in  zelo  Dei  recta  judicia  qna;  potenter  disper- 
gunt  prava  opera  diversorum  hominnm  nullus  hu- 
manus  sensus  quasi  ad  finpm  perscrutari  potest, 
quoniam  occnlantur  ot  conteguntur  in  angulo  spe- 
rulativff'.  scienliff'  et  operis  hominnm  ;  ifa  quod  nec 
videri  nec  comprehendi  nlla  scnitatione  valent, 
nisi  quod  aliquando  cognoscuntur  cum  ostenditur 
res  gesta  in  causa  ultionis  Dei,  ut  facies  hominis 
videtur  secundum  desideria  vohintatis  ipsius.  Unde 
etiam  in  ipsa  ullione  non  est  u!la  simnlatio  _alicujus 
facilitatis  nisi  semper  justnm  jndicium  secundum 
pcccata  hominnm,  qnoniam  crimina  eoriim  non 
negliguntur  indiscussa,  ut  dictum  esl,  quia  zclus 
Domini  examinatio  ejus  est. 

Quod  vero  caput  ipsum  vides  quasi  nudam  for- 
mam  humani  capitis,  hoc  est  quod  idem  zelus  Do- 
mini  nnlli  mortalitati  subjectus  est,  permanens  vi- 
delicet  nudus  ab    omni  subjectione  debilitatis,  juste 

idijudicans  opnra  hominum.  Nec  est  crinibus  ol)- 
lectum  instar  virilis  formpp,  nec  velamine  more 
muliebri,  quoniam  ipsi  non  est  aliqua  sollicitudo 
sensus  se  qnemquam  superiorem  ulla  virili  fortitu- 

i  dine,  debellare,  nec  ei  inest  nlla  feminea  mollitics 
timidi  animi  sibi  adversa  non  posse  superare.  Est 
plus  tamen  virile  quam  muliebre;  quia  fortissima 
virtus   Dei   magis  est  in    virili  vigore   quam  sit  in 

I  mollitie  femineff'  negligentise,  multumque  terribile 

I  ad  intuendum,  quoniam  zelus  terribilis  et  me- 
tuendus  est  omni  creaturce,  cum  ipsa  est  eum  sen- 

,  tiens  in  data  cansa  ultionis  ejus.    Sed   quod  habet 

itres  alas    mirse    altitudinis  et  longitudinis  albas  ut 

i 
est  candida    nnbes,  hoc    est    inexplicabilis   virtutis 

sanctfe  Trinitatis  expansio,   quam  nnllus  hominum 

icomprehendere  prtevalet  in  latiludine  gIori;e   ejus, 

jinec  in  longitudine  potestalis  ejus,    in    ninlla  snavi- 

'tate  et  claritate  divinitiUis  fulgens,  rectaque  ultione 

|sihi  subjiciens  mentes  hominum,  in    magna  diver- 

jsitate    nt  nubcs    discurrentiuin.   Qus',    nun  sunt  in 

jialtum    ereclte   sed    solummodo   a    se  separatum   in 

■direclum  extenloe,    ila  tamen   ut    igsum   caput  eas 

PATRor..  rxcvii. 


B 


A  aliquantulum  altitudine  pra?cellat;  quia  ultio  Do- 
mini  non  elevatur  ulla  arrogantia,  sed  coaptat  se 
unicuique  cansa»  secundum  merita  ipsius,  in  re- 
ctissima  scilicet  norma  extenta,  justo  judicio  cor. 
rectionis  su.t;  sic  tamen  nt  possibilitas  potentia" 
Dei  quasi  in  cnpite  ejusdem  ultionis  snae :  humana 
opera  qua^  vera  Trinitas  non  tolerat  indiscussa,  in 
altitudine  fortitudinis  sua-  pra?cedat,  non  tamen  ea 
tam  acriter  ulciscens  et  conterens  ut  posset  ipsa 
possibilitas  potestatis  ejus. 

Et  ala  prima  a  dextra  maxilla  surgens  tenditur 
ad  aqnilonem  ;  quoniam  Deus  justo  judicio  primum 
a  dextra  salvationis  parte  in  Filio  siio  devicit  dia- 
bolum,  et  omne  malum,  Secnndavero  qu.T'  et  media 
est  a  gntlure  ipsius  dirigitur  ad  septentrionem ; 
qnia  post  salvationera  quii'  in  Filio  Dei  facla  est, 
quasi  in  medio  jam  roborata  fide,  guslataque  dulce- 
dine  electorum,  per  ipsos  etiam  fugavit  rngientem 
inimicum,  eos  eruens  de  faucibns  illius.  Tertia 
antera  a  sinistra  maxilla  extenditur  ad  occidentem  ; 
quoniam  ab  electis  Dei,  Satana  fugato,  etiam  a  si- 
nistra  peivlitionis  parte  in  filio  perditionis  omnino 
conteretnr,  mnndo  jam  in  occasum  termini  sui  ten- 
dente.  Et  aliquando  magno  terrore  se  movent  at- 
que  in  illas  partes  percutiunt,  qiiia  lerribile  atque 
jierformidahile  judieium  omni  creatnra?  zelus  Do- 
mini  in  ultionem  movetur,  ibi  exercens  jndicia 
percussionis  sua'.  nbicunque  justo  judicio  placuerit 
divina'   majestati.   Ubi    enira   limor  et    amor  atque 

C  lionor  Dei  in  revnrenlia  fideliter  habentur:  ibi  Deus 
mitem  et  snavem  se  ostendcns,  ultionem  snam  non 
exercet,  duros  autem  et  rebelles  tcrribiliter  ot  juste 
castigans.  Unde  prima  ala  ultionis  mea^  percutit  et 
abjicit  homines  illos  in  abyssum  perfectionis  ;  qui 
ita  indurati  sunt  snper  duritiam  Inpidnm,  ut  inte- 
riorlbus  oculis  dedignando  semper  despiciant  ju- 
stitiam  meam,  retro  respicientos  por  scionliam  in- 
tellcctiis  sui,  pliisque  consentientes  carnalibns  de- 
sideriis  atqne  diabolicis  suasionibns  qiiam  volentes 
scire  veram  justitiam,  et  quam  nllo  consensn  suo 
aut  per  admonitionem  meam,  aut  per  hominis' 
exhortationem  rcvcrti,  veluti  de  sua  iniquitate  sic 
cruciantes  spiritnm  scienti.-r-  sufe,  quia  magis  amant 
et  faciiint  injnstitiam  diaboli  quam  justitiam  meam. 

D  Hi  infiindunt  in  corda  sua  quasi  resolutum  pluni- 
buin,  id  est  dissoluta  desideria  prava;  mollitiei, 
mittentes  illud  velut  ad  stabiliendam  duritiam  ferri, 
vidolicet  oblivionis  Dei,  sic  indnrati  quasi  sint  fer- 
rei:  ita  quod  nec  caiisa  Dei  ncc  hominis,  sibimet 
antulli  pareant  iniquitati. 

Snper  istos  clamant  et  conqneruntur  eleraenta 
cum  reliqua  creatura,  qaod  tam  vilis  natura  ho- 
ininis,  brevissimo  tempore  suo  tem  rebellis  est  Deo, 
cum  ipsa  semper  in  timore  et  reverentia  praicepta 
Domini  perticiant.  Unde  et  super  hominem  terri- 
bilitor  vociferanlur''  Quomodo?  Non  sic  quod  ele- 
menta  clainent  in  voce,  aut  conquerantur  in  scien- 
tia  rationalis  creatur*  ;  sed  quod  secundum  mo- 
dum  sunm    vociferantur  in    strepiln    sonituum,   et 

20 


ti  I  •) 


>.  iiii.iu:(.Ai{i>i> 


i.-Ml 


•|ul>(I  iiuciiraouiai  i.roteiunl  iii  lituoie  lenuiuiu. 
ul  cimi  ea  aut  aliaui  ciedluiaai  Justuui  Uei  judi- 
ciuiii  inducit  sujier  lioiiiines  ipsos  rebelles  existeii- 
tes;  illa  noii  aliter  stant  nec  aliter  se  in  seipsis 
imitaiitur  quain  ea  jussione  sua  vertil  divina  poto- 
sta^.  l  nie  tain  orudeliler  illi  indiirati  lioraines  iiui. 
tanlur  Satanam,  qui  in  duritia  iniquitatis  suse  no- 
lunt  subdi  IJeo  Creatori  suo,  propter  id  quod  periit 
ab  omni  bealitudine  et  ipse  cura  eo  peribunt  se- 
quiniles  jllum.  .Media  auleni  ala  zeli  inei  oa^dit 
insanos  bomines  et  unumquodque  pr;i'sumptuosum 
nialuin  quod  scieuter  ac  temere  faciunt ;  quod  se 
priuium  eiexit  iu  bomiue  in  sanguine  Abel.  quem 
Iratersuus  ob  boc  odio  babebat,  quia  propter  obla- 
tionera  substanliae  ejus  quam  in  bona  voluntate 
distribuit,  Deo  cbarus  erat  ;  et  quod  ac  etiam  erexit 
in  Pbaraone,  qui  in  mirabilibus  ineis  admonitus 
est;  ita  quod  e.\terrilus  in  terrore  ineo,  invitus  di- 
misit  populum  meum  Israel,  que.n  iterum  per  de- 
mentiam  suam  retrahcre  voluit,  propter  qnod  illuni 
zelus  ineus  absorpsit,  et  quod  se  etiam  in  illo  po- 
pulo  meo  erexit,  qui  me  cognosceiis  atque  mirti- 
biiia  mea  videns,  idolum  in  Oreb  adoravit,  unde 
eorona  de  capite  illius  cecidit,  ita  qnod  eis  lex  l)ei 
lacta  i'st  corruptibilis  in  duabus  lapideis  tabuli?, 
aliis  bis  simiiibus  propter  eas  qufr»  de  gloria  -ua  o.l 
telicitate  ceciderunt  h.TC  oninia  ulciscente  ultione 
mea.  Unde  etiam  Moses  famulus  meus  de  oontraria 
iUa  plcbe  mibi  tam  frequenlor  adver.-ante  in  isto 
zelo  meo  fecit  vindi.Mam  i;x  vohinlate  inea;  cum 
.nicaciter  diceret  electis  meis,  ut  occideret  unus 
■  inisqae  fratrem  et  amicum  et  proximum  sunm  ;  et 
ilernm  cura  ardentor  jndicibus  ejnsdem  populi  ait, 
quod  occideret  uausquiique  proximos  snos,  tjui 
initiali  essent  IJeelpbegor,  ubi  ultus  sum  me,  occisa 
iniquitate  illapugnante  contra  me. 

Sod  iu  Abel  piimum  orla  juslitia  Dei,  post  ipsnm 
inventi  sunt  muUi  alii  elecli,  e.v  omnibus  his  malis 
et  perversis  generationibus,  qui  collegerunt  et  co- 
luerunt  subliliora  prjECcpta  mea,  nt  lilii  Israel, 
inter  quos  etiam  ortus  est  luclus  cl  nia-ror,  desi- 
derantes  humanitatem  Filii  mei.  Peracta  autera 
ejusdem  Pilii  inei  manifestatione  quem  raisi  natum 
ex  Virgine  :  coqnebatur,  et  condiebatur  omnis 
jastitia  legis,  dulris  et  suavis  cibus  facta  omni  po- 
pulo  credenti  in  me,  apostolis  veritatis  ipsam  veri- 
tatem  manifestantibus.  Itaque  in  omnibus  istis  prm. 
dictis  generationibus  scienler  Iransgressam  justitiara 
meam,  ulciscebatur  et  ulciscitur  hic  zelus  meus; 
ijuia  Deus  qui  erat  tunc,  est  et  nunc,  ac  semper 
manebit,  atque  zelus  meus  qui  tunc  erat,  est  et 
nuac,  ct  semper  stabit,  usque  dum  iiniantur  trihus 
et  populi,  non  finiente  justitia  Dei,  omnem  rubigi- 
nem  injustiliai  disculiente. 

Propter  quod  etiam  in  hoc  eodem  zelo  meo  hanc 
iniqaitatcm  aufero,  illum  videlicel  dicens,  qui  ca- 
nino  more  abominatur  florontem  in  me  l-^crlesiam, 
aiit  qui  por  insaniam  iniquitatis  suii'  destruit  con- 
stitulam  per  rae    dedicationem,  vel  alias  constitutas 


V  justitias  ad  leuii>luni  racura  pcrliucntcs,  qu;u  fortitcr 
^urrexeruut  iu  prcesignilicatioue  servi  niei  Jacob; 
ut  haec  .Scriptura  habct :  Surc/eiu  eryo  Jacob  mane 
tulil  lapidem  qucm  supposuerat  capiti  s7io,  et  erexi/ 
i»  titulum  fundens  oleum  desuper,  a[>petlavilque  no- 
inenurbis  Betliel  [Gen.  .\xviii).  lloc  tale  esl:Jaco]> 
surrexit  mnno,  quia  ipse  ortus  cst  tempestivus  ama- 
tor  veracis  juslitiio  in  constilulo  toniplo,  cui  ipse 
convoniens  nomen  iinposuit,  quoniani  do  illo  dobuit 
oriri  rcclissimuin  teuiplum,  virgo  scilieet  Maria,  do 
quo  Sol  justiliffi  elFulsit.  Et  tollens  lapidem  quem  in 
ligura  altaris  supposncrat  superiori  capiti  suo,  id  est 
Christo,  ut  in  nomine  ipsiiis  qni  est  vora  potra, 
sanctilicaretur,  et  sanclilicatus  nomiuaretur,  quia 
unaqu.oque  sanclificatio  altaris  supposita  est  pote- 
stati  oranipolentis  Dei,  capiti  omnium  lidolium,  ere- 
xitque  illuni  in  tituhim  libii  vitco,  et  in  personam 
pra.'cipui  odoris  cielestis  Jerusalem,  quia  ut  Chri- 
stus  est  caput  membrorura  suorum  in  superna  Je- 
rusalem,  sic  est  unumquodque  sanctihcatum  allare 
excoUcniior  pars  templi  sui,  etluso  desuper  oleo  in 
sanctilicatione  cbrijniatis  quod  est  elYusa  gratia 
Dei  oranipotontis  in  sancto  baptismo.  F.t  appellavit 
sanctificatum  locum  illum,  doraum  et  templum  Dei 
seciindura  nomon  civitatis  co^lostis  Jornsnlem,  quod 
est  vivous  temiilum  Dei  viventis. 

Hoc  itaque  exemplo  et  signilicationo,  erigendus 
ost  lapis  in  templo  in  nomine  mooordinando,  ipsum 
vidolicet  toniplum  idcirco  signatum  cum  lapide,  qiiia 

C  ogo  hrma  iictra  sum,  ad  quera  omuis  juslilia  ct  lox 
Christianorum  pertinef.  Ubicunque  enim  fiierit  san- 
otilicatus  locus,  ubi  corpus  Filii  mei  immolaudum 
(•At,  ibi  volo  esse  Inpidom  in  nomine  meo  signatum  ; 
quia  ego  veracissima  forlitudo  sum,  etiam  si  ilii 
cx  aliqua  impossibilitate  non  poterit  esse  templum, 
quoniam  servus  raeus  Jacob  erexit  lapidem  in  sua 
praoligurationc  in  nomine  nieo  ul  dictum  est,  quia 
clFilius  meus  de  stirpe  iilius  incarnatus  est.  Tom- 
plum  autem  tale  mihi  dedicatum,  non  debet  esse  va- 
cuum  hujus  negotii  quin  postulet  causam  constitu- 
tionis  suae,  qu;o  adha^ret  sibi  de  labore  ministrantis 
ci  populi,  sicul  eliain  ccolestis  Jerusalem  cum  car 
jiite  suo  Christo,  non  vult  carere  justitia  sua  seraper, 
aspiciens  in  labores    filiorum  suorura,  quos  susce-* 

'^  ]ilura  est  in  Deo.  Qiiomndo?  Ft  se  abstraliant  a  dia- 
boiica  servitute,  se  constringentes  a  voluutariis  de- 
sideriis  carnis  suae,  et  se  affligentes  coutra  se  ipso? 
in  abscisione  propriariiin  rerum  ob  amorera  c(ele- 
slium  ;  non  eis  omnibus  utentes.  sod  sibi  ipsis  ali- 
qu.is  subtrahentes,  atque  Deo  olferentes  ad  hono- 
rem  ipsius,  sic  etiam  prtecurrens  servus  meus  Jacob 
instituit  decimam  omnis  substantia;  su»  cum  dice- 
bat,  ut  itorum  scriptum  esl :  Cunctarumrjue  qiix 
dederis  milii,  decimas  Qfferam  tibi  {ibid.).  lloc  tale 
est  :  Ex  orani  quod  dederis  mihi,  offeram  tibi  deci- 
raam  partem,  quia  hoc  lex  tua  est:  primuin  scili- 
cet  in  anima  rnea,  o  Dous  meus,  abscindons  ad  e»- 
propriam  voluntatem  rnoam,  otferens  fibi  contra' 
me  juslitiam    meam,   ct    postea    decimam   partem 


I 


SCIVIAS.— Lll^.  111,  \'lSI(t  V. 


622 


B 


ornnis  stilistantiai  meut  (jii.im  possideo  super  teiram.  A 
Quid  hoc?  Omnis  scilicet  fidelis  humo  qui  comprc- 
hensus  est  in  decinuim  ordincm  siipornorum  civium, 
dehet  semper  ad  templum  meum  decimam  parlem 
dare  substantia?  sua?,  propter  restitutionem  illani 
qua  computaius  est  in  decimum  numerum  numero- 
tornm,  id  est  in  scientia  Hei  existenlium,  et  ad  ve- 
rum  templum  videlicet  cojlcstis  Jerusalem  perli- 
nentium.  Qui  autem  ohliti  timoris  mei  templa  in 
noraine  meo  dedicata,  per  so^viliam  iniquitatis  suu' 
destruunt,  vel  qui  dedicatioues  eorum  secundura 
exemplum  a  Jacoh  ortum  demunt,  saucliticata  loca 
s(  i.licet  polluendo,  seu  cum  sanguine  homicidii,  seu 
ciiin  pollutione  seminis  illud  educendo  in  adulterio 
aut  fornicationo,  vel  ([ui  in  superno  sacrificio  negli- 
p;unt  institutamdedicationem  antiquorum  patrum  ahs- 
iiue  signato  lapide  qucm  Jacob  orexit  in  sua  pra^si- 
-iiilicallone,  vel  qui  destituunt  constilulam  per  me 
jiistitiam  in  decimis,  aut  iu  suhstantiis  templi  niei  : 
I)  vai  miseris,  o  va?  miseris,  o  va:  miseris  hominibus 
illis  qui  se  tam  turpiter  seducunt,  et  tam  perversi 
iiilc  oculos  majestatis  raeai  existunt,  videlicet,  ut 
iiclum  est,  instituta  mea  uegligentcs  qua'  omnia  do 
(•eleri  lege  translata  sunt,  quia  de  Vcteri  Testamenlo 
orolata  sunt  nova  lex  in  Fiiio  moo  socundum  mise- 
icordiara  gratia^ ;  et  quia  de  omnijustitia  legis  et 
irophetarum,  quod  eiat  miiius  factum  est  majus  in 
3odem  Filio  meo,  qui  omnia  signa  priorum  patrum 
ju;e  ipsi  ahsconse  in  umhra  dixeruut,  manifesto 
)slendit  in  se  ipso  in  omni  justitia.  ^ 

Et  qui  h^c,  omnia  destituunt  ifa  quod  ipsi  cihum 

itse  qui    de   ulroque    Tcstamento   factus  est  dedi- 

;nando,  sicut  lutum  conculcant,  et  canibus  et  porcis 

c  aliis  pecoribus,  id  est  pravis  hominibus  dividunt, 

Tum  magis  dantes  paganicis  morihus  et  vana?  igno- 

anliff',  quam  mihi  omnipoteati  Deo,   atque  iu  usum 

nnm  secundum    voluntatem   suam   eum  parantes  : 

os  et  semen  eorum  ego  destituam,   eos  projiciens 

e  summo  gradu  usque  ad  intimnin,   et  de   divitiis 

n  paupertatera,  in  ultione  hujus  zeli  mei. 

Tertia  vero  ala    ultionis    mefie  ca^dit  et    credulos 

t,  incredulos  in  suis    impiis   el    injustis    operibus. 

psa  percutit   credulus   non   operantes  in   voluntate 

iia  hona  et  justa  opera  ;  qui  hene  vident  fidem,  et 

uihus  nota  est  justitia  Dei,  et  taraen  sedent  in  te-  ^ 

obrositate  malorum  operum,  gementes  ignorantjr 

st  tonehras  iniqnitalis,   volentes  hacchari    in  per- 

rsitai,e,   quod   lamen   eis   non   permitiit    Deus  sc- 

ludum   voluntatem   ipsorum  perficere,    Iioc    idem 

liscindens  illis  ultionc  sua,   dura  sic  sunt  ohscurati 

'iiod  oblili  sunt   ejus,  ita  ut  ah  eo  lihentissime   re- 

•(lerent.    Incredulos     autem    cadit    in    infidelitate 

irum,  ila    quod   etiam  eis  abstrahitur  iniquitas  ip- 

■  rum  cum  retributione  nltionis,   cum   non  permif- 

ntur  mulum   hoc  periicere  quod  lihenter  facerent, 

de  ct  malignus  diabolus  superatns  in   beatitudine 

^lium  hominum   ante  oculos  Dei    scintillantium  ; 

•lh't    illos  irahere    in    tenebras  mortis    secundum 

o.quitiam    suam     sed  eos   amplius  comprehendere 


non  potest,  nisi  ut  sunt  opera  illorum,  Sed  qu«dam 
alia  mensura  hominum  est  super  ferram,  qui  ha- 
hent  prosperitatcm  in  forma  sensati  spiritus,  ita 
quod  sapientes  sunt  ad  rccordationem  Dei,  secun- 
dum  voluutatem  suam  accensi  cum  scientia  sensus; 
unde  tunc  in  seipsis  pra^sumptuose  habere  voluut 
scientiam  sapienti»  facientes  quidquid  cogitaverint, 
ct  misceutes  justitiam  cnm  iniquitate,  sed  stulti 
sunt  in  sapientia,  quoniam  reputant  se  ipsos  quasi 
pleni  et  perfocti  sint  ad  habendum  et  comprehenden- 
dum,  atque  ad  acquirendum  plenitudinem  volunta- 
tis  suce  secundum  arhitrium  suum  quidquid  cogita- 
verint.  Et  dum  alas  suas  levare  volunt  per  potesta- 
tem  suam  iu  provinciis  et  civitatibus  ac  in  aliis 
locis  afquo  in  aliis  causis  in  quibus  tunc  occupati 
sunt  cum  Jmperio,  in  quo  nolunt  habere  intelligihi- 
lem  monsuram  in  Deum  aspiciendo  qui  fa<:iant,  tunc 
oirundunfur  et  ahjiciuntur  anle  oculos  Dei,  propter 
impia  et  injusta  judicia  illorum  qua?  ipsi  prius  di- 
judicahant,  in  quihus  nolehant  timorem  Domini 
scientor  hahere.  Kt  sic  per  istum  zelum  meum  facti 
crunt  in  planclum  magnum,  et  in  flehiles  voces 
coram  onini  popnlo  qni  vidijrit  ct  audiorit  lcmpus 
judicii  iniquilalis  eurum,  quibusdara  videlicct  ex 
ipsis  adhuc  iu  Jiac  vita  in  multis  miseriis  multi 
defeclus  ipsorum  viventibus,  quibusdam  etiam  pes- 
siina  morle,  iu  diversis  passionibus  sublatis.  In  tam 
di\ersa  vicissiludine  ulciscitur  et  c.xurit  zelus  meus 
omncm  injustitiam,  quia  illa  est  conlra  mc. 

Tunc  autem  quod  non  audis  pr.ndictum  caput 
ulla  verba  proferro,  sed  tantum  in  soipso  immo- 
bile  permanens  alis  suis  iulerdum  illuc  pcrcutere 
quo  et  ipse  alai  tendunlur  :  hoc  est  quod  in  zelo 
Domini  non  est  clamor  rainantis  voci?,  et  in  super- 
biam  se  erigentis,  sed  in  potcstate  fortitudinis  suse 
et  in  rectis  judiciis  suis  imraohilis  persislens,  ultione 
sua  post  insauiam  opei'ura  demeritas  absque  timore 
Domini  res  gestas  confundendo,  et  conterendo  eas 
secundum  cxfonsionem  ultionis  judicii  sui  ulciscitur, 
ut  tibi,  o  homo,  veracissima  manifestatione  pra»- 
monstratum  est.  Et  quia  Deus  justus  ost,  omnem 
injustifiam  oxaminari  oporlet  per  justum,  quoniam 
ipse  Deus  liene  novit  discretam  examinationera, 
quffi  est  in  scientia  hominis.  Nam  scientia  in  ho- 
raine  est  quasi  speculum,  in  quo  latet  desiderium 
five  bonum  sive  malum  voluntatis.  Unde  homo  in- 
ter  has  duas  partcs  positus,  inclinat  se  voluntafo  sua 
ad  parlem  illam  quam  dosiderat.  Sed  homo  qui 
convertit  se  ad  bonum,  illud  fideli  opere  amplectens 
per  adjutorium  Dei ;  mercedem  beatoe  remuneratio- 
nis  laudabiliter  accipiet,  quia  malum  sprevit  ot  bo- 
num  fecit;  qui  vero  se  inclinat  ad  malum,  hoc  per- 
Yorsa  actioue  deglulions  per  suggestionom  diaboli- 
cam,  })a?.nas  justa?  retributionis  inde  miserabiliter 
incurrof,  quoniam  honum  neglexit  et  malum  perpe- 
travit.  Idcirco  in  multa  devotione  et  humililate  se 
homo  subjiciens  Deo,  fideliter  operetur  salutem 
suara,  quae  de  summo  bono  emanat,  ita  ur,  anima 
ipsius  intcriori  sanctitate   inehriatur,   quia  in  bene 


iv?n 


s.  iiii.nRr.AnDis 


iV>'.. 


di<i>osita  cl  rccto  ordinala  tli«cu?siono  cl  limore 
srrvil  (.tcaluri  «iio.  Oi"""<Hii>?  Ouoiiiiiiii  iiielus,  iil 
est  inccptio  anj»nsti;p  facil  liniorem  ;  timor  aulem 
concutit  tren:orem,  per  qua*  dcbel  liomo  opcrari 
>]tiodjnstum  est.  Quomodo?  Quod  iiomo  metu  an- 
giisliari  incipit  lioc  per  doniim  Spiritns  sancti  de 
rationnli  sensu  liabct,  propter  quod  cliam  nullo 
modo  cvcnire  potcst  quin  Dcum  sciat,  iiiaquc  scien- 
tia  quam  liai>cl  in  neum  facit  in  ipso  timoreni,  in  iioc 
quod  incipit  timcrc  sccundiim  ea  quan  Doi  sunt.  Kl 
si  haec  liabet  cum  sludio  sciens  Dcum,  tunc  concu- 
lit  eiim  ileriim  ignea  gralia  in  Christo,  admonens 
ut  doinde  incipiat  tremere,  qiiatemis  per  compnn- 
rtionem  terreatiir.  ut  justitiam  Dei  lidi-iiter  ope- 
retur. 

Nunc  ergo,  o  bomines.  inlelligite  et  discile  unde 
sint  JKTC.  Qiiid  hoc  ?  Dens  est  (jni  in  vobis  quod 
honuni  csl  operalur.  Quomodo :'  Ipse  vos  ita  con- 
stiluit,  ut  per  ralionalera  sensuni  in  operibus  ve- 
stris  eiim  sentiatis,  qiiap  sapientcr  cuni  discrelione 
facitis.  Irrationale  enim  animal  facit  omnia  opera 
sine  inleliectu  et  sapientia,  ai'  sine  discretione 
atqne  verecundia,  nec  scit  neuin  quia  irrationale 
est,  sed  tantum  euna  sentit.  quoniam  illius  crea- 
tiira  est.  Ilationaie  vcro  animal  qui  homo  est,  ha- 
het  intclleclum  cl  saiiienliam,  discietionem  et  ve- 
recundiam  in  operibus  suis,  qufc  rationabiiiter  ope- 
ratur,  quae  est  prima  radix  quam  gratia  Dei  ti.xit  in 
omnem  hominem,  cum  animam  ad  vivendura  cxci- 
tavit.  Ila^c  «Tgo  prtcdicla  vigent  in  rationalitate, 
quia  in  his  omnibiis  homines  Deum  scientes  sunt, 
iit  ca  qufe  justa  sint  velint.  Inde  obnliiens  et  per- 
fectum  opiis  atqiie  prosperum  in  liona  voluntato 
jioniinis  quod  ipse  liomo  ampiectilur  in  Saivatore 
suo,  in  Fiiio  videlicet  Dei,  per  quem  Patcr  omnia 
opera  in  Spiritu  sancto  operatur  :  hoc  denuo  in- 
condit  ot  admonet  ignea  gratia  data  in  Ciiristo 
.losii.  Idfoque  in  gaudio  Spirilus  sancli  faciat  homo 
opera  justitia?,  non  dubitans  in  pcrversa  inusita- 
tione,  id  est  ne  dicat  quod  aiiquid  sihi  desit  in  om- 
nilius  his,  aul  in  prima  scilicet  radico  per  donnm 
I)ci  homini  ])rimilus  imposita,  aiit  in  ignea  gratia 
Spiritus  sancti  radicera  illam  iterura  in  admoni- 
tione  tangentis,  ita  ne  perverse  corruens  deinde 
angiistiotur  in  his  qu.T,  propter  roprehensibilem 
impetum  focit,  qiiasi  interiori  sua  radice  quidquam 
minus  habiierit,  .scilicet   ne  postquam    ceciderit  in 


A  neoessitato  posiiiis  miirnuiret,  sic  diccns  iu  ^c  ipso  : 
lloii,  hoii  I  iiiiid  loci  ijiiinj  upora  /iioa  ni>ii  jiotiii 
pi\rvidore  in  Dco?  Kt  etiani  sine  pondcrc  inlideli- 
talis  iiicedaf,  ita  ul  iion  diffidat  Deo  in  operilms 
suis,  sed  ut  sil  securus  sine  lacrvmaliiii  qucrela 
pravi  operis;  ipse  enim  Deus  el  liomo  e.xistens  non 
in  duos  divisus  est,  sed  unus  est  Christus;  non  ta- 
men  per  commulalionem  divinitatis  in  carnem,  sed 
pcr  assumplionom  carnis  quam  divinitas  sibi  ad- 
junxit,  ct  qiiam  riaritate  siia  sic  perfudit,  ut  ra- 
dius  soiis  in  snie  lucet,  nec  oh  hoc  uiia  confusione 
substantia  divinitatis  seu  substantia  carnis  in  invi- 
cem  confiisfp  sunt,  sed  in  vera  unitate  persona» 
unus  est  Christus  veius  Dei  Filius.  Sicul  onim  in 
ralionali  anima   nuiia  commutatio  per  carncm  ho- 

•'  minis  est,  quin  ipsa  ralionaiis  spiratio  sit  a  Deo 
qii.TO  totum  corjHis  liominis  perfundit,  el  qua?  cuncta 
opera  operantis  hominis  movot  ut  sit  anima  et  caro 
unus  homo,  ita  etiam  absque  omni  duhio  Dei  F^i- 
liiis  ante  sfficula  natus  carne  ex  Virgine  assumpla 
plcniter  ut  pra^-dictum  est  indutus,  Deus  et  liomo 
existens  unus  esf  Cliristiis,  per  r.nctionem  utique 
gratiae  Dei  Ciiristus  dictus.  Qui  in  sancta  humani-i 
tate  sua  per  lixuram  ciavorum  et  lancesn  vuine-; 
ratus  est,  proptor  vuinus  unum  primi  hominis  quod 
cuncto  generi  suo  ille  iiiliixorat,  quatenus  livon 
sanguinis  sui  illud  sanaret,  et  unctione  olei  gratia 
illud  perfunderet,  ac  per  po-nitentiam  iliud  ligare 
cum  homo   se   peccasse  doleret.    Vulneratus  auten 

P  descendil    spiritus    in    puleiim    infernaiis  profundii 
iliicque   quamplurimos   silii  attraxit,    sciiicet  ai)   in 
fernoprimum  iiominem  abstuiit,  etomnes  qui  Denn 
in    moribns  liumanae  honorificentiao   nunquam   teli 
gerant.   et    eos    in    locum  deliciarum  et  gaudioriin. 
quem  in    primo  parente    perdiderant  locavit.    Sei 
quod  die  tertia    surrexit   a  morte    dormientis    cor| 
poris  in  lioc  tres  personas  Deitatis  designavit,  alqu 
ciiin  codem   corpore  ascendens  ad  co^ios  ivit,  ihiqu 
dominando   sedet   ad    dextrara    Patris  qua^  saivati 
credentis  poiuili    e?t,   illis  vitam  tril)uens  quos  sar 
gnine  suo  redemit.   F-t  lii  omnes  ante  tempora  om 
nium  principiorum  praesciti  sunt,  quoniam   Veibur 
Patris  per  quod   orania  facta   snnt  carnera    indui, 
ut  hominem  quem  formaverat  redimeret.  Qiii  auter 

I)  aciitas  aures  interioris  intolloclus  habet,  hic  i 
ardente  amore  speciiii  mei  ad  vcrba  haec  anhelet 
e*ea  in  conscientia  anirai  sui  con.scribat. 


VISIO   SEXTA. 

Si  MM.vruiM.  —  Verha  absfmentix.  Verln  Inrriilnlis.  Vorha  pietalix.  Verhu  veritati.^.  Verha  paci.t.  Verl 
lipatilvdinis.  Verba  (ti.srreticmia.  Veiha  .tnlvntionift.  Qvnci  nulhis  /ideUnm  contemnal  mnqislerio  subes. 
r/tiin  etiam  p^r  mnriistros  I.iraelilici  populi  in  lerje  prprfirjvrabanlnr  reclores  lemporis grati.r.  Qiisr  dvrit; 
tegis  qi/asi  sub  reliimine  occiillavif,  incarnalin  Filii  I)ei  per  rjratiam  Spiriliis  sancli  eliicidarit.  Qund  hon 
indignilate  marjisterii  fnnr/itvr  vice  Dei.  Qiiod  prsnter  speciale  mngisterinm  snnl  qiiidnm  s^priilaris  potenti 
majores,sunt  el  minores  in  popvlo  qui  ah  vfrisrjiie  rrfjuntur.  Qi.od  per  exlerins  magisleriinn  intelligih 
interiiis.  Qva  de  cavtn  I)eus  permisil  grniis  vniim  excrllere  et  aliiid  svhjacpre.  Verba  haac  ad  Jacob( 
eairm  re.  Ilic  innvitur  trinvsorrlo  :  dominanfiiim,  liberorvm,  fnmulantivm.  Quncl  sxcvlaresel  spiritiial 
in  qnafunr  rt  quatunr  dividunfvr.  flvod  nemn  spiritualem,  aut  sxcularern  dir/nilatem,  avf  per  rnpinat 
aut  per  furtvm,  aut  per  emptinnem  sibi  usurpet.   Qui  maturo  sensu  sunf  bnnain  cnnscienfiam  habentes, 


625 


SCIVIAS.-LIB.  111,  \1S10  VI. 


626 


volanliavcrba,  e(  laades  lioiniiuun  iioii  (laxrentes,  eleclione  rejlininis  diyni  sun/.  Quicuiujue  yoteslalein 
refjiiiiinis  adi[nscunfur,desi)icienles  utruin  Deo  plaoeat  an  non,afacie  Dei  fugieutes,  in  parte  diaboli 
sunt  quibus  iion  resistilur  ul  quaudo  quid  ainplius  punianiur.  Quod  prwdictx  diffcreiUix  hoininuin  ut 
fuerunt  ita  et  suiit  et  seinper  eruiit  pro  extensione  huinani  teinporis  secunduin  auclorilaleni  dioinx 
Providentiie.  Quod  in  conditioiie  sxculariuin  scilicet  inajorum  et  ininoruin  tres  partessunt.  Quodspirilaales 
inajislri  populo  iii  unitale /idei  prxesse  debent.  Quod  polestas  sxcularis  regiminis  et  populus,  invicein  se 
tamjant  puritate  innoceniix  et  siinplici  devolione.  Quod  in  opere  Uci  sex  virtutes  cxteras  prx/ijurabanl. 
De  slaluabstinentix,  larjilaiis,  pielalis,  verilatis,  pacis,  beatiludinis,  discrelionis,  salvalionis  aniinaruin : 
el  quid  significet.  Dc  habilu  earuindeni  el  quid  signi/icet.  Specialiler  de  abslineniia  et  habitu  ejus  i:t  quid 
significet.  Specialiler  de  largilale  et  habilu  ejus  et  quid  siijnijicet.  Specialiler  de  pietale  et  habilu  ejus  et 
quid  siqnificct.  Spccialiler  de  verilale  et  habilu  ejus  et  qaid  signi/icet.  Specialiler  de  pace  et  habilu  ejus  et 
quid  signi/icel.  Specialiler  de  beatiludine  et  liabitu  ejus  ct  quid  signi/icct.  Specialiter  de  discrelione  el 
habitu  ejus  et  quid  significet.  Specialitcr  de  salvatione  aniniaruin  et  habitu  ejus  et  quid  significet. 


Et  post  luec  vidi   iiitcr  anguluiu    sepleiitrioiialeui 

3t  anguluiii   occidentalein   uiurum    purielis    prielati 

aedilicii  in  interiore    ejus    parle  totuni  arcuatuiu  se- 

iunduni  uioduni  caucellorura,    uon  tamen  a[)ertuia 

it  cancellos  ;  sed  iutegruui  hahentemque  in  singulis 

ircubus  quasi  picturam  hominum.    In  exteriore    au- 

:ein   parte   ejusdem  rauri   vidi    alios   duos   rainores 

nuros,  longitudinis  spatii   quod  fuit   a  praediclo  an- 

^ulo  septeutrioiiali  usquo  ad    anguluni  occidentaleni 

psisque    angulis  ex    utraque   parte  sui    coiijuuclos 

uxta  modum    lestudiuis.    Allitudo  vero    eoruradem 

iuorum  niiuorurn  murorum,  erat  cubilorum  triuiii. 

Latiludo  autem  iuter  inleriurera   arcuatum    murum 

;t  medium  erat  cubili  unius,  atque  inter   exteriorem 

bt  eumdem  niedium,  fuit  latitudo   uuius  palmi  quasi 

buerilis  nianus.   Intra   idera  quoque  aedincium    vidi 

ex   imagines   aute    pra;dictuni     arcuatum    murum 

iuper    pavimentum    ipsius    {fidiiicii      stantes,     tres 

cilicet\juxta  se  in  fronte    illiiis    rauri  prope    angu- 

um  qui  respiciebat  ad  septentrionem,  jet   trcs    etiain 

limul  in  tine  parietis  ejusdem,    secus   angulum    qui 

tendebatur    ad  occidentem,    omnes  picturani  iu    ar- 
ubus  ipsius  muri  inspicientes.    In    ipso   autem    line 
;jusdem  parietis  vidi  aliam   imaginem     iutra    ipsuui 
ledificiura  super  lapidem  unum  in  modura   scdis    in 
jiavimeuto  posituin  sedentem.  et  latus    dexteruiu   ad 
^urum  iucliuantem,    faciem  vero  suam   ad   colum- 
nam  verw  Trinitatis  vertentem.    Sed    in  eodeiii   liiie 
'idi  alteram   imaginem   super  euradem    muruiu   iu 
Itiori  loco  stantem,  ct  etiam   ad  prtrdictam  coluni- 
lam  verai  Triuitatis  versam.  lu  his  ergo    imaginibus 
ouspexi    similitudinem    lalera.    Indutie     erant    ut 
iriores    imagines     quasi    sericinis     iudumentis    et 
andidis    calceamentis,    excepta    illa   quae  a  dextris 
nediaj  harum   trium    erat,  quas  in    extrema   parte 
jusdem  paiietis  viderani,  qiue    lota  tanla!    j)urilatis 
anta'que  claritatis  exstitit,  ut  prai  nimio  splendure 
iiillam    ejus    formam,    perfecte    iutueri   pussem,  et 
xcepta  illa  quaj    super    murum  stabat,    ut  dictum 
-t,  qaaj  nigris    calceamentis,    calceata   fuerat.    Sed 
|iiines  sine  palliis    erant,  pra;ter    mediam    illarum 
'  triumquaj  inprima  parte  rauri  stabant,  qua'    pallio 
nduebatur.  Dutc  quoque  trium  fuporiorum    i|ua;   ad 
icsleram    scilicet   et   ad   sinistrum    ini'di;i'   imagiius 
tabant,  et  dute   triura   inferiorum,    media   videlicet 
i  qua'  ad  siuistram  ejus  erat  uoii  habebaut    nmlie- 
"  id  \elamiua  in   capilibus  suis,  nudis    lautum    albis 


A  crinfbus  ^tanles.  .Media  dulem  triuiu  pridiiim,  et 
illa  quai  supcr  lapidem  juxla  murum  sedebal, 
eranl  velatu  capile  candida  velatura  capitis,  ut  mos 
est  mulieruiu.  Kddein  quoiiue  media  triuui  siipe- 
riorum  et  qua;  ad  dextram  ejus  stabaijt  vestita; 
erant  tunicis  caudidis.  Sed  vidi  talem  dissimilitu- 
dinem  earum.  Imago  qute  stabat  iu  inedio  trium 
superiorum  h  ibebat  in  capite  suo  iii  moduiu  co- 
roua)  circulum  crocei  coloris,  dextra  parto  iuscul- 
ptum  semper  accende.  Et  vidi  quod  a  dextera  ejus- 
dein  imuginis  columba  advolahat  ore  suo  ?[)irans  iii 
eamdem  scui[)turain.  Atque  ilia  imago  dicebat : 
Ego  perfusa  sum  per  interiorem  misericordiam,  ex 
qua  oritur  rivulus  ([ui  nullatenus  abscondere  vuit 
pecuniam,    uec  aurum,    uec    pretiosos   lapides,  nec 

"  margaritas  coram  egenis  et  iu  necessitatibus  eorum 
necessariam  substantiara  noii  haboutibus,  ac  pro- 
{)lerea  plorantibus.  Nunc  cousulabor  idos  et  seraper 
reticiam  pau[)eitalem  iii^onini  [iropter  amorem 
Eilii  Dei,  qui  suavis  et  milis  e^t  uc  qui  buua  sua 
distribuit  m  auimas  jiistorum,  laiigens  vulnera 
peccatorum  eorum  propter  poeuitentiam.  Alia  vero 
imago  qua;  staLat  a  dextiis  ejus  habebal  iii  peclore 
suo  quasi  leoiiem  laiupuim  s|jecuhim  luciduui,  el  a 
collo  suo  velut  ser|)eutem  [lallidi  coloris  lu  torta 
Ilexura  virgulie  ad  peclus  etiaiu  siiiim  depeiuleutem. 
Et  ait  :  Lucidum  leoneni  inspicio,  et  propter  amo- 
rem  ejus  do.  Ignitum  autom  soipeutem  fugio,  sed 
serpentemiu  liguo  [)fndoiitem  diligu. 

/,  Tertia  aiilem  imago  qiue  asinistris  ojus  erat  lu- 
uica  siinili  hyaciutho  ruhri  coloris  induebatur.  Et 
ad  pectus  ejus  apj)aruit  augelus  ex  utruque  latere 
ouo  alam  uuam  habeiis,  ita  ut  ala  dextra  ad  dextrum 
humerum  illius  imaginis  extenderetur,  et  ala  siui- 
stra  ad  siiiistrum  humerum  illius.  Et  ipsa  imago 
dicebal  :  Angelicum  hal)eo  consorlium,  ncc  ciim 
dissimulaniibus  se  hypocritis  amliuhi,  sed  epiilor 
cum  juslis.  Imago  quoque  quto  tuil  media  triuiii 
inferiorum  induta  erat  tuuica  crocei  coloris.  El 
super  dextrum  bumerum  e.jus  candidissima  columba 
stabat,  spirans  ore  suo,  iii  dextram  aurom  illius. 
lu[)ectore  vero  ipsius  moustruosum  ot  iuforme  ca- 
[lut  huiiiiuis  a|)j)aruit.  Jacobant  quoque  siih  pedibus 
ojus  quasi  sjiecies  huiuiuum  cunouhuiturum  ot  coutri- 

D  torum  ab  ipsa.  In  manihus  autem  suis  habebat 
charldmexpensam  et  ex  una  parte  videlicet  versus 
coelum  septem  liueis  iuscrii^tam,   qiiam  legere    volui 


<i-l 


s.  ii;li>E(.ai{Ims. 


«'.»8 


sed  non  potui,  et  dixit  :  Virga  amarw  correptionis 
et  llai^elli  esse  volo  coulra  illiiui  mL-ndacoiu  qui 
lilius  didboli  est,  quia  etiam  ipse  diabolus  i^erse- 
cutor  int'11-ibilis  jusliliiu  Dei  cst.  Uude  illi  coutraria 
el  moiesla  causa  suni,  quiiniHm  uunquam  inventa 
sum  iu  oreipsiu?,  ila  (juod  et  ego  eum  de  ore  meo 
sicut  mortilerum  et  lelbale  veueuum  expuo,  quia 
ipse  me  uuuquaui  in  astulia  sua  iuvenit.  Ipse  esl 
etiam  mibi  [^cssimum  ac  moleslissimum  malum 
omniuiu  malorum,  quouiam  onme  uialum  ab  ipso 
orlum  est.  Propterea  abjicio  et,  coiiculco  eum  in 
amabili  jusUlia  Dei,  qua;  milii  incessabililer  siuc 
line  amabilis  est,  ciijus  etiam  suslentatrix  et  du- 
clrix  e,!,'o  siim.  qiiia  super  me  solidabitur  el  con- 
stabit  omuea-dilicium  virlutum  Dei,  qua3  a;diiicanl 
in  atlitudine.  0  forlissime  et  nobilissime  Ucus,  at- 
teude. 

Allera  aulem  imago  quie  ad  dextram  ejus  erat 
faciem  babebat  angelicam,  ol  ex  utroque  latere  suo 
Nolatilem  alam  unam,  iu  specic  lameu  bominis  ut 
ca;tera;  virtules  aiiparens.  Ht  ait  :  ligo  repuguo  dia- 
bolico  certamiui' quod  se  erigit  contra  me  pertina- 
citcr,  diccns  :  Non  possum  suUerre  ullam  Iribulatio- 
nem,|sed  omnia  inilii  coutiaria  volo  abslraherc  a 
me.  .Nullum  timebo.  Qaam  liincrem?  j.Nemiacm  ti- 
mere  volo.  Sed  qui  lioc  malum  dicuut,  jabjicientur 
per  me,  quia  posita  sum  semper  Itetari  semperque 
gaudere  in  omuibus  bonis,  (juia  Dominus  Jesus  csl 
lemissor  et  consolator  omuis  doloris,  quoniauV  et 
ipse  dolorem  pertulit  iu  corjiore  suo.  lit  quia  ipsc 
cliam  cst  jusla  conectio,  idcirco  cl  cgo  volo  me 
illi  Conjungere,  semperqiic  i])suin  portare,  abjicicn.s 
dc  uic  odium  et  iuvidiam,  ac  omnia  niala.  Volo 
ipioque  semper  faciem  la^lam  in  tua  jiislilia  liabo- 
le,  o  Deus.  Sed  lertia  imago  quaj  slabat  ad  siiii- 
stram  ejus,  iiiducbatur  tunica  alba,  viridi  coloie 
distincta.  Habobataulom  in  manibns  suis  modicuin 
vasculum  pallidi  splendoris,  inultam  Incem  iit  fiil- 
giir  ex  se  reddens,  ita  quod  eadein  lii\  in  lacieiu, 
el  circa  collutii  ipsiuo  Jina;^iiiis  lucciel.  iit  dicc- 
bat :  Ego  felix  sum.  Domiuus  enim  (^iuistus  Jesus 
facit  et  parat  me  pulcbram  et  albam.  cum  iliud 
mortiferum  consilium  diaboli  elfugio,  quod  scuipcr 
lumiuat  infclicitatem  illam  scilicct  iiiioii  Deus  ab- 
jiciatur  ct  diabolus  malis  operibus  aitrabatur.  Ilunc 
Satauam  fugio,  bunc  abjicio,  ipsuniipie  inibi  sem- 
per  molcslum  babeo,  ((uia  amatorein  illum  desi- 
dero,  quein  assidue  amj)lcctar,  el  quem  cum  gaudio 
habeaiii  in  omnibus  et  super  omnia.  Imago  vcro 
(lua;  iu  line  bujus  parielis  super  lapidem  sedebat, 
iiiduta  erat  tunica  subnigra.  In  dcxtro  autciii  lui 
mero  suo  habebat  niudicam  cruceui  im|)ositam  lima- 
gine  Jesu  Cbristi,  qiia;  bac  et  iliac  versabatur.  ht 
quasi  ex  nubibiis  elfulsit  in  jiectus  ejus  quidam 
splendor  rnine  claritatis  :  a  se  iu  mullos  radios  di- 
visos,  ut  spleudor  soiis  a  se  dividitur,  cum  per 
parva  et  mulla  foraraina  alicujus  roi  fulget. 

Iri  dexlra  ipioque  manu  modiijum   li;/ni!m  iii   luu- 


A  dum  llabelli  habel)at,  ex  cujus  summilates  Irea  ra- 
musculi  miro  modo  cum  llure  [uillulaverant.  Habebat 
etiam  in  greinio  suo  miuutissiinos  lapillos  omniuui 
gemmarum,  quos  multa  sollicitudine  '(■1  diligeutia 
considcrabat,  vcluli  incrcalor  res  suas  diiigenter 
considcrare  solet,  ci  oi.vil:  Ego  miter  virlulum, 
justitiau)  Dei  iu  omnibus  rcbus  seinper  habeo.  iNani 
iii  spiritiuiU  militia  et  in  saiculari  slrepitu,  iulra 
conycicutiam  nu'am  Deurr.  raeum  scniper  exspecto. 
Nou  damuo,  nou  conculco,  uou  speruo  reges,  duces 
et  pra'sides,  ac  ca-tera  sa^cularia  iiiagisteria,  qui.e 
ab  auctore  omnium  rcruiu  ordiuala  suut.  (Juoiiiodo 
licitum  essel,  ut  ciuis  cincrem  spernerel?  (vruci- 
lixus  Dei  Filius  couvcrlit  se  ad  onines,  eos  seeuu- 
dum  juslitiain  el  misericordiam  suam  inoveus.  Kgo 
eliain  uuuamqiiaiiique  ordinalioncm  ct  iiisliluUoncm 
ejussecundum  voluutalem  ijisius  habere  volo.  llla 
autcin  iuiago  qua;  iu  eodciii  liue  super  murum 
stabal  luidiim  caput  et  nigros  ac  crispos  ciiues  ha- 
bcbat,  facienuiue  obscuram.  Induta  qiUKiiie  crat 
varia  lunica  plurimo  colore  inlcxta.  Kt  vidi  quod 
tunicam  el  calccanieula  sua  exuil  sLans  nuda.  Kt 
subilo  criues  ac  facics  ejus  respleudueruut  iii  pul- 
eluitudinem  albedinis  et  novilatis,  ut  jam  nati  iii- 
fanlis,  atque  per  totuin  corpus  suum  elfulsit  ul 
purus  et  Iticidus  ?[>lcndor  illiicet  iu  claritate.  Tuuc 
eliain  vidi  iu  pectorc  cjus  spleudidissimaui  cruccui 
cnm  iiiuigine  (Uiristi  Jcsu,  su[)cr  arbusculam  inter 
duos   ilorcs   lilii    et  rosa!    stautem  [jositam,  qui    sc 

,  sursum  ad  illam  crucciu  aliiiuanluhim  reciirvabanl. 
Vidiquc  quodcxutam  tuuiLam  atiiue  calccamcnta 
sua  fortiler  exculiebat,  ila  (luod  [uilvis  multus  ab 
eis  excnlcrctur.  Et  ait  :  Exuo  Vetus  'restamcnluiu 
ct  iiiduo  uobilcm  Filium  Dci  cum  justiliis  ejus  iu 
sanctilalo  ct  veritate.  Pro[)ler  ([uod  leparata  sum 
iu  bouis  ct  mutata  de  vitiis.  Uudc  et  lu,  Dcus  meus, 
delicra  juvcntutis  ineae  et  ignorantias  meas  ne  me- 
iuiiicris,  uequc  viudictam  sumas  de  peccatis  racis. 
Iltcuni  lirec  altenlius  inspicerem,  itcruni  qui  si^dc- 
bat  iu  tliroiu)  dixit  ad  mo  :  Nullus  lidelium  qui  hu- 
iiiililfi'  viiU,  Deo  oiicdire  dubitet  recusare  humauo 
niagisterio  subjacore,  ([uia  [)cr  S])iritum  sanctuin 
regimen  iu  populo,  proj^tcr  eflicaciaiu  iitilitatis 
viventium  dispositum  est,  illudque  iii  ecclesiasticis 
L>  observationibus    futurum,    et    lidelilcr    lirmiterquc 

'  habeudum  iu  autiquo  populo  pra;liguralum  est.  Uinc 
oliain  quod  vidcs  inter  angiiluin  septciitrionaloui 
ct  angulum  occidcntalcin  murum  parielis  pradali 
todificii  in  interiore  cjiis  [)arte  totiim  arcuatum, 
secundum  modum  canccllorum,  non  lameu  apertum 
iit  cancellos,  sed  integruin  :  hoc  ost  quod  ab  Abra- 
hara  et  Mo.se  diabolo  rc^iiignaulibus,  qiiasi  in  au- 
gulo  respicienle  septentrionem  usque  ad  veram 
frinitatem  qua;  aperte  declarata  est  in  vcra  et  ca- 
tholica  lide,  cum  a  Dco  1'atre  Kilius  Dei  missiis  in 
luundum  doctrinam  suam  abundanter  emisit  in  finc 
tcmporuni,  quasi  ad  angulum  res[)icientem  ad  occi- 
dontein  erat  murus,  id  est  Israeliticus  populus  in 
lcge  jusUtiic    Dci    couslilutus,   opcraus    in    cuustru- 


629 


SCIVIAS.  -  Llli.  m,  VISIO  VI. 


630 


ctioue  Louilatis  l»dlris  orunipoleiitis,  scilicet  ia  Ve-  A 
leri  Testainenlo  frenatus,  et  ei  couviclus,  quia  post 
Obteusioueui  aspeiilatis  quai  iu  zelo  Doniini  esci- 
l;;ta  est  per  institutiones  veteruiu  pra-lationuni, 
pra?signata  suut  regimina  novarum  dignitatum. 
Nam  Vetus  Testamentum  teudebatur  usque  ad  No- 
vum,  ex  se  germinaus  multo  majora  pra^cepta  !e- 
gis  Novi  Testamenli,  ({uom  primum  orta  essent  iii 
ipso;  itaque  de  miuore  factum  est  majus,  de  miuo- 
re  videlicet  doctrina  veterum  pra.'ceptorum  major 
et  latior  doctrina  novorum,  cum  Vetus  Testamen- 
tum  solummodo  esset  quasi  fundamentum  primilus 
posilum :  siiper  quod  (cdilicata  est  profuudissima 
sapieutia  omnis   doctrina?,    manifesLata  in  incarua- 

tione    Filii    Dei,   tendens  a  veteri   lege  circumcisio- 

B 

nem  usque   ad   uovam  rcgulara  baptismi  majoribus 

praiceptis  ornatam. 

Et  ilie  murus  plebs  scilicet  Judaica  ia  interiore 
[larte  inteliectus  sui,  in  quo  auima  hominis  Deuni 
cognoscit,  est  ubique  arcubus  circumdata,  id  esl 
circumquaque  per  signilicationem  magisterii  pra',- 
cursorum  suorum,  priecepta  legis  Dei  clamaatium, 
et  sibi  ostendentium  vallata,  ut  miuores  per  majo- 
res  quasi  per  prajcelleutes  sibi  homines  ordinari  so- 
lent,  juxta  coustructionem  cancellorum,  qua;  esl 
typica  pruiiiguralio  Spiritus  sancti,  duras  lilteras 
perforautis  in  incarnatione  Filii  Dei,  qui  caucellos 
misericordiie  suai  peteutibns  plenissiiue  demoustra- 
vit.  Non  tamen  apertus  est  iu  perforatiuue  ustiarii 
Spiritus  saucti  videlicet  spintualem  iulellectum  ^. 
in  veteri  lege  uou  deuudautis  ut  postmodum  fac- 
lum  est  in  caucellis  raisericordiaj  iu  carne  manifes- 
tati  Filii  Altissimi,  sed  integer  manet  in  duritia  le- 
galium  prajceplorum,  quui  postea  per  Spirituiu 
sauctum  in  fonte  aquai  vivaj  elucidata  suat. 

llabet  quoque  iu  singulis  arcubus  quasi  picturam 
liuminum,  quia  ut  baic  piclura  oslendit  imagineiu 
liominum,  sic  iu  triumpbali  arcu  scilicet  iu  dignitale 
iuagisterii  positus  est  homo,  in  vice  Dei.  Quomodo  ? 
Ouoniam  profuudissima  et  capitalis  sajtientia  [»er 
gratiara  Dei  posila  est  iu  os  rationalitatis  homiuis, 
ut  horao  in  noinine  Dei  exerceat  oflicium  magistra- 
tionis,  per  districliouem  justitiie  et  misericordiae  ip- 
sius  Altissimi. 

Quod,auteiu  in  exteriori  parte  ejusdem  rauri  vides  D 
alios  duos  minores  niuros,  hoc  est  quod  in  exterio- 
ribus  negotiis  pra^ter  spirituale  magisterium  est  in- 
tercepta  constitutio  populorura  majorura  et  miuo- 
rum,  qui  constituti  sunt  pra-cepto  Dei,  quasi  duo 
muri,  quoniam  exterior  sunt  majores  natu  ex  for- 
titudiae  stecularis  potentiaj  in  mea  ordinatione, 
et  medius  sunt  minores  qui  consistunt  sub  pote- 
state  et  spiritualiuin  et  stecularium  personarum, 
quasi  inter  interioris  praifati  muri  arcus  qui  est 
spirituale  magisterium,  et  exteriorem  niurura  qui 
est  siecularis  potentia,  ut  dictura  est.  (Jnde  duo 
muri  positi  e.xtra  ambitum  interioris  arcuati,  quia 
saiculares  personai  sunt  in  terrenis  causis,  magis 
videlicet  exteriora  quaai  iuteriora  habeates,  ita  quod 


tamen  sunt  in  liuea  conslituliuiiis  mea.^  Quo- 
modo? 

Per  exterius  intelligilur  iuterius,  quuuiam  ut 
horao  cognoscit  ex  visihili  et  alta  persona  horai- 
nis,  quoinodo  hoiuo  timendus  ac  oraudus  et  aman- 
dus  sit,  sic  etiam  in  eodem  intellectu  intelligat  qua- 
liter  invisibilis  et  allissimus  Deus  metuendus  ac 
venerandus  et  diligendus  sit  super  omnia.  Nara 
per  exteriorera  et  sa^cularem  dominationem  aduio- 
netur  homo  inlerioris  et  spiritualis  potestatis  divi- 
Uie  majeslatis,  qute  ila  clausa  et  abscondila  est  lio- 
rniiii,  ut  non  possit  carnalibus  oculis  ejus  videri  ni- 
si  quaatum  lide  illius  capitur.  Et  quaudoquidem 
mortali  creaturaj  Deus  iuvisibilis  est,  saltera  per  vi- 
sibile  magisterium  discat  homo  timere  et  venerari 
ipsuin  altissimum  prailiationis  ejus  institatorem. 
Quomodu? 

Inspiratio  diviua  dedit  ia  seusus  hoaiinuin  per 
rationalitateiu  eorum,  ut  in  recta  coastitutioae  in- 
ter  populos  magnsfi  personte  dominentur,  quai  ab 
illis  tiraeaatur  ac  houoreatur.  Nara  Deus  idcirco 
perraisit  geous  ununi  excellere  et  aliud  subjacere, 
ut  ita  horaines  dividerentur  ne  iuvicem  per  seraet- 
ipsos  interlicerentur  et  perirent :  alioquin  otiosi 
esseut  aescientes  procedere  ad  agnitionen  Dei, 
nisi  hoc  pra;viderent  per  timorem  et  honorem  iu 
hominibus.  Et  ita  processit  Spiritus  sanctus,  du- 
cendo  populuiu  ad  interiorem  legera  spiritus,  qua 
homo  intus  et  exterius  regeretur,  douec  fons  sa- 
liens  exivit  appareus  mundo  in  plenitudiue  justi- 
tiae.,  qui  regit  utrumque  corpus  scilicet  et  animain. 
Unde  etiam  cura  su.'cularis  potentiie  sic  coustitiita 
cst  ad  usum  terrenarum  rerum,  ut  corjius  requirat 
refectiouera  ue  deiiciat  et  spirituale  raagisteriuiu  ad 
interiorem  suspirationem  perveuieadi  ad  servitu- 
teia  Dei,  ut  anima  ad  ccelestia  anhelet.  ncec  itaque 
constitiila  suut  mea  ordinatiune  secunduui  quod 
etiara  Isaac  dixit  tilio  suo  Jacob  :  Eato  doinhias  fra- 
bam  tuoruin  et  incuroetitur  anlc  le  filu  inalrin  luys 
\Gen.  xxvii).  Hoc  tale  est :  Doiniuus  esse  debes  fr.i- 
trum  tuorum  pollens  super  eos  iu  honoribus  et  iu 
bealitudinibus,  benediclus  in  benedictiouibus  qua; 
mihi  a  Deo  data;  sunf,  et  inclinentur  ante  te  omnes 
nati  tiliorum  matris  tuai  subjecti  tibi,  propter  pre- 
cellentem  causara  benedictionis  tute.  Ex  te  enim 
exiet  magnum  genus  de  quo  fortissimus  et  poten- 
tissimus  vir  exsurget,  quem  fralres  ejus  ipsum  fu- 
gando  persequentur ;  sed  ipse  velocissime  in  maxi- 
mis  viribus  suis,  quasi  leo  se  illis  eripieus,  excel- 
lentissirna  dominatione  illis  domiuabitur,  et  pre- 
raet  eos  iu  noraiue  polestatis  soa",  qua;  uunquam 
in  vilissima  cauda  eradical)itur,  tratribus  suis  iu 
caudam  eifectis.  Sic  et  ego  Pater  ctelestis  dixi  Vv- 
lio  meo  incarnato:  Esto  Dominus  omuium  nasceu- 
tium  procreatorum  de  concepto  semine  huinano 
quos  creavi  per  te,  quia  tu  mirabiliter  natus  ex 
Virgine  non  conceptus  hominis  semine,  sed  existi 
de  me  per  flagrantem  ignem  apparens  in  terra. 
verus  homo  clauso    sigillo  mtegerrimae  et  castissi- 


(iJl 


1IILI)LI.A1U)1> 


rK':» 


m«  Virginis.  i'u  ergo  es  Domimis  illuriini  in  siiper-  A  obseiiuentes.     lu     spirilualibas     vero     sacramenlis 


n<i  claritale  di\inilatis,  qui  IVatres  lui  sunl  propter 
iucaraatiout^^Di  tuam  in  qua  homo  est.  Et  inclinatio, 
id  est  subjeclio  exhibealur  libi  a  liliis  matris  tuie 
scilicet  tua-  incarn.itionis,  atiiue  in  ob-ctiuio  piissi- 
mif  devotioQis  subjiciantur  libi  homines  nati  ex 
homiuibus.  El  quouiam  Kilius  Dei  sic  est  Uominus 
omuium  creaturarum,  per  ipsum  ctiam  in  voluutate 
I'atns  el  in  laclu  Spirilus  s.iiicti  iuslitula  est  dis- 
positio  diveisaium  potestatum  iu  mundo.  tjuomodo  ? 
Sic  videlicet  quod  Deus  abstuUt  niufictalein  et  jac- 
lantiaiu  illam  quam  populus  populuin  non  lionora- 
rel;  ita  quod  unusquisque  lacerel  qaod  lieri  pla- 
ceiet  si  hoc  Deus  iiiaistimabili  sapienlia  consilii  sui 
nou proslravisset,    sed  ipse  discievit  populum  iuter 


sunt  priecellenles  el  superiores,  sunt  et  oljedieules 
atque  corripienlos.  Kgo  auteni  illas  olliciorum  cau- 
sas  ordinalioue  mea  constitutas  omniuo  rapi  uolo 
furlivo  munere  cinpiionis  iu  veuundalioue,  sed 
volo  ut  cis  ratioiubili  causa  assislatur,  ila  ut  qui 
ipsas  suscipiunt  utiles  sint  coram  Deo  et  homini- 
bus.  Sed,  quidam  veneuati  scorpiones  jusliliam 
meam  trausgrediunlur,  cl  eas  luorlitero  vcneno 
avaritnB  el  superbiie  subripiunt,  tion  soluin  iu  sa'- 
cularibus  pneposituris,  scd  eliam  iu  disposilionibus 
spiritualibus.  Hapina  autem  stecularium  dignita- 
tum,  terreua  scilicet  per  terrona  comparala  est 
quidcin,  severissime  in  iracundia  zeli  inei  exami- 
nauda ;    sed     tauieu    inajoris    pouderis    et    e.xami- 


I>opuluni,    iiiinoreiii  scilicet  cum  minislratioue  obe-      ualiouis     est    rapina    spiritualiuni.     Natn      siecula 


dientue  majori  suo  siibjacere,  majorem  vero  in  oniui 
ulililalis  rcgiuiine  solerter  et  devote  ininori  sub- 
veuire,  sicul  eliain  in  ascensioue  Spiritus  sancti 
datuni  est  Jacoh  per  pairem  suum,  quod  esset  domi- 
iius  iValrum  suoruiu,  ut  et  dictum  esl. 

Sed  lu  hoc  quod  osteiisuni  est,  quod  esset  Do- 
iiiinus,  deiiionslratuin  esl  quod  sicciilare  uegolium 
liahet  pcrsuuam  domiuaudi  super  libertatcm  alio- 
nim,  quibus  propter  tiiiiorem  houoris  sibi  ah  eis 
iiiipensi  per  potestalem  suain  parcat,  non  eos  op- 
pntnens  jure  servitiorum,  sed  illos  habcns  quasi  iii 
liilectioue  tVatrum.  fn  hoc  aiitem  (juod  dictuin  est 
quod  iucurvatio    aute    ipsum  lieret,  inuuilur  servi- 


res  sunt  in  exterioribus  caro  de  carue  ;  spiri- 
tuales  autem  in  interiorihus  spiritui  coujuncti.  Sed 
quamvis  Sicculares  in  exterioribus  occupenlur  cu- 
ram  te<rrenam  haheutes,  tamen  sub  illa  sjjecie  ad 
interiora  spirilus  in  regimine  suo  deberent  anlie- 
lare ;  spiriluales  vero  in  specie  religionis  el  in 
conlemptu  iiiundialium  positi,  inlerius  in  corde 
Palris  omnipoteulis  ordinati,  niulto  magis  sul» 
spirituali  nomiue  debcrenl  1'ilium  ejus  iii  suinino 
sacerdotio  ardenter  imitari;  quia,  sicut  l''ilius  Dci 
exivit  de  corde  Patris  sui,  ita  coustituit  Pater  apud 
semetipsum  iu  l''ilio  suo  {lersouas  niagislrorum  qui 
in  tam  egregiam  ordinaliouem   positi  suut  propter 


tium  ministrationis  illorum,  qui   per  vinculum    l'a-  {]  ulilitatem    Lcclesi;e,    et  iu    rccto    opere    Dco    con- 
mulantium    doniiuis    suis    suhstracti    sunt,    ut   iilii      juiicti.  (Juoniodo? 


caruis  curam  carnalem  habeutes.  Scd  jiostquam 
ipse  Jacob  hoc  dominium  per  palertiam  beuedi- 
cliouem  fratri  suo  suhripuit;  doitide  ccelestem 
celehrilatem  per  la]>idem  quem  erexit  iu  lituluni, 
et  per  decimam  quam  se  vovit  daturum  constituit, 
ut  praesignatum  est,  signiticans  priucipalem  perso- 
uam  in  spirituali  mililia,  quia  quisque  lidelis  do 
minimo  gradu  asceudere  debet  ad  summuin  :  per 
siKCularem  videlicet  poteutiam  discere  superius 
magisterium  clarioris  lucis,  spiritualis  vita?,  iii 
quo  adimpletur  oflicium  naucleri  secundum  ilcr 
immaculati  Agni  ,  qui  sursum  lovavit  hominem 
cum  plenitudiue  et  bonitate  omnis  justitiije,  scilicet 
erigens  hominem  prostratum  insidiis  perversi  ra- 
ptoris. 

Undc  etiam  htEc  duo  inslituta  ad  ierrena  videli- 
cet  et  ad  ccelestia  procedentia  in  quatuor  et  qua- 
tuor  parles  dividuntur,  quia  Deus  magnam  vi  n 
scientiiR  rationalitaiis  hominibus  dedit,  ita  ut  in 
ascensioue  Spiritus  sancti  hiec  in  semetipsis  scru- 
larentur  in  ligura  quatuor  elemeulorum,  plus  prtE- 
diciis  duobus  modis  addenies,  quod  non  aspernor 
nec  abjicio,  quoniam  qui  in  nomine  meo  muliijili- 
cai  quod  miuus,  dignus  est  morcedis  et  uou  abje- 
ctionis,  quae  etiam  quatuor  paries  tam  in  s;ecula- 
ribus  gravaminibus  quam  in  spiriiualibus  inslitutis 
sunt.  (Juomodo  ?  Quia  in  saecularibu»  ciujis  ^uiit 
nobiles     et   uohiliores,    sunt     ei    iamulanles    atque 


Qui  iu  compunctione  et  j>robalioiie  cordis  atque 
in  maturo  sensu  sunt,  quod  milii  omtiitio  i»ors|ii- 
cuum  est  bonam  videlicet  conscienliam  habcnlos, 
ita  ut  perverse  el  coutrario  inagiBloriuiu  noii  ap- 
peiant,  illud  nec  diabolica  arle  sciscilauies,  nec 
per  pecuniam  aut  per  su'cularem  jiotentiain  acqui- 
ronies,  nec  inde  volaiilia  vcrba  laudis  liumanu: 
qua;rentes,  sod  illud  vera  electioue  luea  ot  populi, 
iu  humilitate  suscipieules;  hi  charissimi  et  proba- 
tissimi  cuslodes,  atque  ceriissimi  amici  uiei  sunl. 
Sed  qui  rotro  inceduni,  ei  illud  alio  modo  in  to- 
ucbris  acquirunt  vidolicei  per  stjecularia  terroiio- 
rum  furtim  mysieria  ccolcsiium  diripienlcs,  facieni 
"  meam  fugiunt,  atque  aiiimas  suas  acriier  occi- 
duul;  in  hoc  me  deridenle.-,  quia  sic  nie  denegaiii 
et  contra  voluntatem  meam  calciirant.  Quomodo  V 
Quia  ipsi  despiciuni  me  non  desideraules  po- 
testatem  magisiorii  adipisci  per  me;  iia  ui  interio- 
rcs  oculos  cordis  sui  ad  nio  elevent  sic  dicenles  : 
Placei  hoc  Deo  an  non  ?  sed  unusquisque  eorum 
dicit  in  semetipso  :  Eliamsi  hoc  malum  est  apiid 
Deurn,  ego  iameu  hoc  accipiam  coniidens  in  Do- 
mino,  quod  quandoque  vivens  adhuc  iti  cor,)oro 
pooniteam,  ei  iali  modo  ac(|uirunt  magisiotium 
absque  me  Deo  vivo ;  ita  quod  nec  hoc  a  me  posiu- 
lent,  nec  se  ad  hoc  mea  voluntaie  porvenire  conli- 
ilaiil;  hed  iu  hoc  ardoro  a  facie  mea  fugiani  sic 
rapienies    mugisterium,   a    luisericordia    moa    uau- 


hU 


SCIVIAS.  —  LIU.  111,   ViSiU   VI 


(iol 


fragaates.   Isli     non    sunt     intra   iu  corde    sumnii  A  arcuatum  muruni  super  pdviuieutum  ipsius  tcditicii 


Patris,  sed  suut  extra  iu  parte  aquilonis,  qui  in 
liis  causis  et  princeps  eorum,  nolentes  quajrere 
nic  Grealoi'eni  omuium,  sed  jiropiiam  volnutatem 
suam  quampro  I)eo  haljeut  sequeutes  et  me  derelia- 
queutes.  Nam  iioluut  scire  me,  uec  ego  eos.  Concu- 
piscentia  ipsorum  suggerit  eis  quod  volunt.  Et  quia 
limorem  meum  habere  rccusaut,  idcirco  et  ego  nolo 
eis  tunc  re^istere  iu  terrore  irai  mete,  ut  eis  repu- 
gnetur  in  die  illa  in  qua  nihil  amplius  pnevalerc 
possunt;  ipsi  autem  per  me  dimissi  in  liac  vita, 
responsuri  iu  futuro  iremendo  judicio  de  his  qua? 
faciunt ;  me  videlicet  scientes  in  lide,  sed  in  liis 
(lUce  perpelrant  ad  me  respicere  aolentes. 

Nunc  auteni  ut  vides  quod  pra'fati  duo  niinores 
muri  sunt  longitudinis  spatii,  quod  gst  a  praidicto 
augulo  septeutriouali  usque  ad  augulum  occidenta- 
lem ;  hoc  est  quod  iu  constitutione  populorum 
majorum  et  minorum  cum  exteusione  longitudiuis 
humani  temporis  ab  Abraham  scilicet  et  Mose, 
quasi  a  septeutrione  usque  ad  manifestationem 
catholica:;  tidei  iu  veram  Trinitateni,  quam  tidem 
Filius  meus  a  me  missus  iu  niuudum  ut  ad  occidcn- 
tem,  edocuit  exstiterunt  in  lege  mea  populi  et 
priucipales  eorum  magistri  [triecurreus  videlict. 
germenet  exemplum  populi  novi  testimouii  a  zclo 
usque  ad  Filium  meum  iu  carne  natum  tendeutes, 
ut  fuerunt  et' sunt  et  semper  erunt  iulcrpositic  dif- 
ferentiie    iu    hominibus    interiurum    et  exteriorum. 


stantes,  hoc  est  quod  iu  opere  bouitatis  Dei  sex 
virtutes  exteudunlur,  cujteras  virtutes  pra^liguraa- 
les,  ut  Deus  in  se.x:  diebus  creaturas  suas  creavit  ; 
ipse  videlicet  virtutes  in  figura  futurorum  aate  mu- 
runijidest  aute  Israeiiticum  populum  diviaa  lege 
freuatum,  et  magisterio  ac  defeusioue  prtecurso- 
rum  suorum  circumvallatum  apparentes,  cum  etiaui 
pavimeutum  terreuarum  curarum  iu  eadcm  con- 
structione  sumrai  Patris  iu  hac  signilicatioue  cou- 
culcaut,  ut  Christiana  militia  per  ipsas  se  diaboio 
oppouat. 

Quapropter  tres  staut  juxta  se  iu  froule  ipsius 
muri  prope  angulum  qui  resptcit  ad  sepleulrionem; 
quia  saucla  Trinilas  iuseparabilis  iu  virtute  maje- 
statis  sua;,  iu  initio  Veteris  Testamenti  ab  Abra- 
ham  etMose  diabolo  oppositis  inchoati  per  diversas 
et  secretas  liguras  designata  est.  Et  Ires  etiam  si- 
mul  iu  iine  parietis  ejusdem  secus  augulum  ({ui 
teudit  ad  occidentem,  quouiam  eadem  Triuitas  iu 
unitate  diviuitatis  reguans,  iu  iiue  |cjusdem  de- 
liuentis  legis  aperto  nomine  suo  prtedicata  esl, 
nato  in  carue  Filio  Dei  ob  rcdemptionem  hominis 
ad  occasum  tendeulis.  (Jua:  omnes  picturam  iu 
arcubus  ejusdem  muri  inspiciunt,  quia  semper 
pari  devotionis  studio  iu  homiuibus  magisteriuui 
ordinationis  Dei  per  potentiam  ejusia  lege  tam  Novi 
quam  Autiqui  Testameuti  de=igualum  allenduut 
consideranles    qualiter    lu    ipsis    perlicialur.    (juod 


id  esl  spiritualium  et  saicularium,    majorum    atque  C  autem  in   ipso   tine    ejusdem    iiarietis    vides    aliaui 


minorum.  Qui  suut  ipsis  aagulis  ex  utraque  partc 
sui  conjuucti  jusla  modum  tcsludiuis,  quoniaiu 
tain  Veteri  quam  .Novo  Testameiito  ex  utroque  la~ 
tere  iuilii  sui,  in  honore  et  magistiatione  cuadu- 
nati  declaranlur  populi,  et  hoc  iu  similitudineni 
testudinis,  quod  est  in  auctoritate  diviuie  provi- 
dentia',  bene  et  digue  compositi  ad  statum  yditica- 
liouis  cojlestis  Jerusalem. 

Quod  vero  altitudo  eorumdum  duorum  miuorum 
murorum  est  cubitorum  trium  :  hoc  est  (juod  lu 
sublevatioue  rectitudiuis  duarum  siccularium,  coii- 
ditiouis  scilicet  majorum  et  minorum,  tres  partes 
suul  hominum,  id  est  praicellentiores  rcctores  et 
alii  a  vinculo  servitutis  famulanlium  liberi,  atijue 
commuuis  populus  prailatis  suis  iu  subjectionc 
substratus.  Unde  etiam  latitudo  inter  iuteriorem 
arcuatum  murum  et  medium  est  uaius  cubiti,  quu' 
est  amplitudo  dignitatis  iuter  snperiores  personas 
spiritualis  magisterii  et  inter  minora  vocabula  ter- 
renaj  servitutis,ia  uuitate  tidei  secundum  Deuni  ad 
corripiendum  subditos  suos  constituta.  Atque  inter 
exteriorem  et  eumdem  medium  est  latitudo  uuius 
palmi  quasi  puerilis  manus,  quia  est  etiam  inter 
iuferiorem  potestatem  saicularis  regiminis,  et  inter 
subjectionem  saicularis  ministralionis  extensio  justfe 
considerationis,  ita  ut  hse  unanimi  et  simplici  de- 
votione  puerilis  innocentiifi  se  invicem  langaut  iii 
manu  conjunctai  operationis  su;je.  Sed  quod  intra 
idem  tedilicium   vides  sex   imagiues  ante  prsdictum 


D 


imaginem  intra  idera  ffiditicium  super  lapidem 
uuum  iu  modum  sedis  iu  pavimento  posilum  se- 
deutem,  hoc  est  quod  in  ipsa  repositioue  veteris 
legisantiqui  populi,  et  iu  initio  novte  lidei  iuchoata 
in  vera  Trinitale,  cum  Deus  omues  constautes  vir- 
tufes  in  Ecclesia  construxit,  deceuler  etiam  appa- 
ruit  virtus  haic  in  opere  summi  Patris,  ofierans  in 
eo  per  hominem  usque  ad  consummationem  muudi. 
rnde  sedet  etiam  super  fortissiraam.  petram,  super 
uuicura,  seilicet  Dei  Eilium,  iiui  sedcs  et  (luies  est 
omuium  tidelium  caduca  despicienlium,  et  lu  se 
pura  tide  credentium.  Et  latus  dextrum  ad  inurum 
iuclinat,  quia  inquietis  rectitudiue  el  iu  ^alvatio- 
nis  parte  huic  populo  qui  sub  magisterio  disposi- 
tione  Dei  positus  est,  adhteret;  ila  ut  et  ipsi  majo- 
res  cum  miuoribus  eam  iu  o[»eribus  suis  excolant. 
Faciem  vero  suam  ad  columiiam  verie  Triuitatis 
vertit,  quouiam  iu  omni  re  iulentiouem  suam  ipsi 
Trinitati  aculissirao  visu  justa3  consideralionis 
iutendit,  ut  sicut  perpetua  Trinitas  in  tribus  per- 
sonis  iiiviolabiter  consideranda  est  :  ita  omnes 
Deum  colentes,  eam  in  factis  suis  diligeutissime 
considerent,  et  considerando  nou  relinquaui.  Sed 
quod  iu  codem  line  vides  alterara  imaginem  super 
eumdem  murum  in  altiori  loco  stantem  :  hoc  est 
quod  etiam  in  translatioue  umbra;  legis  autiqu».  iii 
tide  saucta'  Trinitatis  clarescente  vera  luce  jusli- 
tiae,  luec  virtus  iii  principali  magisterio  et  lidei 
|)oiu!lo   iu    cacumiue    salvaliouis     cplestis    desiderii 


635 


S.  HILDKGAHDIS. 


636 


elevata   et  stans.     pugnans     coutra    vilia    iu   Filio  A  luedia  tiium  pnoruin,  et    illa  quiK  super   lapidem 


Uei  eiecld,  quia  ab  ipso  iiicejul,  et  curu  i])so  iu 
cielesli  Jerusaleui  post  tiueui  sicculi  pcrmaue- 
liil.  (jUiK  eliaui  aii  praidictam  coluuiuaui  verie 
Triuilalis  versa  Cit,  quDuiam  per  sauclam  et  iuef- 
labilem  Triuitateui  couiortala,  reducit  auiiuas  ad 
patriam. 

Quod  vero  iu  ipsis  imagiuibus  conspicis  similitu- 
dinem,  bocest  quod  eiedem  virtutes  uuanimes  sunt 
iii  di\ersitate  donurum  Dei.  Quaproplcr  indulie  suut 
eliam  ulpriores  imugiucs  quasi  sericinis  iudumen- 
tis;  quie  suut  circa  ea>,  ut  circa  reliquas  virtutes 
suavissima  opera,  qua>  iii  divina  lego  cultores  Uei 
ipse  exbibeut :  facirntes  ea  iii  juslitia  veritalis,  et 
candidis  calceamentis;    (juia    iu    ardore    earum  est 


juxta  uiuruiu  sedel  suut,  vi-iato  capilo  caudida  ve- 
lalura  capilis,  ut  uios  e^t  unilierniu  :  lioc  e^l  ijuod 
ijisie  in  auxiiio  supernie  aliitudiuis  ct  iii  slabilitate 
coiiversatiouis  bealu'  quietis,  blaiide  ac  duiciter  li- 
gatie  suut  forti  ligatura  sul)jectioni5,  Ueum  caput 
omuium  lideliuui  iii  albediiie  pite  devotionis  veue- 
raiido,  ut  maritus  ab  uxore  siuccra  charitate  bono- 
rari  debet.  Et  media  trium  superioruui  et  quie  ad 
dexleram  ejus  staiil  vcslita'.  statit  tunicis  caiididis, 
quia  per  eaiudem  virluleiu  diviiue  majestatis  iu  sua- 
vissiiua;  beatitudine  emanaut  lucidissima  et  candi- 
dissima  operaearum  in  bouiinibus  slabilila  sub  lege 
Domiui  cui  coujuncta-  suut.  Sed  quod  etiam  vides 
dissimililudiiieiu  iu  eis,  boc  est  quod    diversas   vires 


eliamcaudor  sequendi  exemplum  bouorum  acluum  '*  babent   iu    Deo,    coucorditer    ipsum    tameu    coleu- 
iii  bominibus.  Sed  illa  quaj  a  dextris   uiedia  barum       tes. 


trium  est  quas  in  extrema  parte  ejusdem  parietis 
vides,  tota  tanlie  purilatis  tantieque  claritatis  exi- 
stit,  ot  prie  mullo  splendore  nullam  ejus  formaiu 
pertecte  intueri  possis,  quoniam  virtus  illa  cuui 
salute  verte  coufortationis  per  donum  sanctie  Tri- 
uilalis,  iu  iiue  sanctie  vetcris  austeritatib  exsur- 
geus,  omnis  perlucida  et  pura  est,  carens  cuncla 
iudignatii)ne  diaboiica  iu  claritateketi  gaudii  una- 
uimifatis  bomiuuui.  ita  ut  prie  multitudiue  gloriai 
et  bouoris  queiu  babet  iu  coilestibus;  uuUa  ra- 
tione  iuiesiimabilis  unanimitas  ipsius,  quasi  forma 
ejus,  ab    ullo    niortaii    iiomiue    valeat   considerari. 


Propler  quod  imago  quiu  stat  in  inedia  trium 
superiurum  prietigurat  abstiueutiam,  quouiam  ipsa 
iii  piiiuo  certamiue  est  quasi  civitas  et  tirmamen- 
tuui,  atque  ornamentum  sibi  adba-rentium  virlu- 
tuiu,  coutiuens  se  a  peccalo  in  gravilate  inoruni. 
Ita  quod  perscrutalrix  et  recusatrix  est  cuuctoruui 
puerilium  in  malis,  nullam  petulautiam  babens  iii 
se,  elapparens  quasi  luater  in  medio  earum  virlu- 
tum  quic,  Triiiilalis  gloriam  iuiuitio  dat;e  legis  auti- 
qui  populi  dcbiguaut.  Et  liabel  iii  capile  suo  iu  mo- 
dum  coronie  circulum  crocei  coloris  dextra  parte 
insculplum,  semper  acceusa^  quia  ipsa  per  sum- 
nisi  quautum  Deus  revelare    diguatus  fueiit.    Et  illa  ,■  nium    caitut   corouala  est   croceo   radio    spieudidis- 


quce  super  uuiium  slat  uigris  calceameutis  cal- 
ueata  est,  quia  tamlin  altiore  dignitate  qiKuu  iu 
miuore  anleincarnatioueui  Filii  iiui  inortis  siguuiu 
et  vesligium  fuit  in  bomiiiibus.  Sed  quod  oinues 
bine  palliis  suut,  boc  est  quod  paritcr  terreuos 
cultus  ct  exteriorem  textum  legalis  iublitutionis 
abjccerunt  inlrinsecus  veram  justitiam  inspicientcs, 
j»rii,'ter  mediam  iliarum  triuiii  (jiia!  iii  jiriiiia  j)arle 
ejusdem  muii  stabaut,  quu^  pailio  induilur,  quo- 
uiam  ipsa  sub  defensione  Dei  in  iuitio  prieceplie 
austeritatis  desudans  circumdata  est  compreben- 
sione  amoris  Dei,  iu  (jua  codestem  tbesauruin 
abscondit,  aiijcclo  desiderio  carnalium.  Et  duic 
trium  superiorum   qute  ad  dexteram   scilicct  et    ad 


siiui  solis,  scilicet  Eilii  Dei  iii  cujus  clarilate  lola 
comj)rHhensa  est  et  nullum  appetens  uisi  illum  qui 
etiaiu  iii  dexlra  j)arte  salvatiouis  auimai  eam  sem- 
jter  acceiidit,  lude  ut  vides  a  dextra  ejusdeiii  iuia- 
giiiiscolumba  advolat,  ore  suo  spiraus  iu  eaiudem 
Scripturam,  quoniam  iu  dextera  cuilestis  prosperi- 
tatis  adest  douuiu  vera;  simplicitatis,  videlicct  Spi- 
ritus  sancli  iu  abstiuentia  quai(jue  boua  per  super- 
nam  inspirationem  in  salvatione  auimarum  acceu- 
deiitis,  ut  eliam  illa  virtus  demoustrat  iu  supradi- 
ctisverbis  suie  admonitionis. 

Alia  vero  imago  quie  est  a  dcxlris  ejus,  siguilical 
largitatem,  puerilis  simplicilatis  existentem,  uec 
omnino    astutiam    aut     duritiam     adversus    dolores 


sinistram  medix  imaginis  stant,    et    duie   trium   iu-  D  homiiium  habentes,  cum  qua  abstiueutia    se  semper 


feriorum,  rnedia  videiicet  et  qiiu;  ad  sinistram  ejus 
est,  uon  babeiit  muliebria  velamina  in  capitibus 
suis  nudis,  tantu.m  albis  crinibus  stantes,  quia 
lex  et  prophetip  per  virtutcm  superuic  majestatis 
emanantes  et  vitam  ac  mortcm  sua  furtitudine 
ostendentes,  cum  diiobus  prwceptis  gemina;  dile- 
ctionis  per  eamdem  divinam  potentiam  subscqueu- 
tibus  atqiie  coustautiam  intimw!  circumspectionis 
babentibus  iu  contrariis,  et  gaudiuin  suavilatis  iu 
divinis  fideliter  soluti  sunt  ali  omni  subjectione 
ullius  doloris  seu  laquei  mortis,  in  capite  in  Cbristo 
videlicet  Filio  meo,  uuda  tamen  coma  fulgentes  in 
'  jQdcro  virginitatis,  quia  divinitas  virgiueam  ua- 
turam  in   Vir^iuc  Maria   valde    dilexit.     Sed    quod 


aufert  ab  omni  aspcritale  iii  dextris  bouorum  oj)e- 
rum,  sic  tendcns  ad  Dcum,  quia  largitas  iuitium 
opcrationis  ejus  est,  cum  primum  abstinentia  opxis 
suum  aggreditur.  Quai  babet  in  pectorc  suo  quasi 
leonem  tauquam  spcculum  lucidum,  qui  estin  corde 
illius  Filius  meus  Cliristus  Jesus,  leo  lorlissimus, 
veluti  speculum  piic  et  splendidije  dilectiouis  cou- 
clusum.  Quod  autem  a  collo  suo  gestat  velut  ser- 
pentem  j)allidi  coloris  in  torta  llcxura  virguliu  ad 
pectus  etiam  ipsius  depeudcntem :  hoc  est  quod 
quasi  colla  fortissima  scilicet  patientiam  idem  Filius 
meus  prudentissimus  in  pallore  angustiatiu  carnis 
sustinuil  llexuram  poeuarum  cum  eialtat.ioue  crucis 
lu  medicameuto  videlicet   oranium   vulnerum    quod 


GJ7 


SCIVIAS,— LIH.  m,  VISIU  VI. 


638 


B 


largitas  per  cuelestem  amorein  peciori  suo  imnrimit  A 
iilud   IVequeiiler  ius{)icieus    iu   uieutijjus  lu)miuuu), 
bicut  eliaui    iu    pruediclis    verbis  exliortationis  suai 
fatetur. 

Tertia  auleiu  imayo  qutx^  a  siuistris  ojus  est,  de- 
clarjt  pietatem  uullo  modo  habentem  odium  aut 
invidiam,  aut  uUam  foeditatem  liomiuis,  sed  seraper 
gdudeutem  et  amplectentem  prospeiitatem  omuium 
humiuum,  ciijus  viriditate  et  largitalis  iinctioue 
abslincutia,  siuiatftC  parli  diaboiicic  sufllatiouis 
resistit,  ({uuuiam  pietas  est  pleuum  opus  abstiueu- 
tiie  in  signitera  pugna  per  qiiam  seinper  victri.\ 
cxistit.  Uude  etiam  tunica  simili  hyuciutho  rubri 
coloris  iuduilur,  quia  spleudidissimo  opere  sub  quo 
pulcherrima  susteutatione  sanguinete  contrarietates 
laleut,  omues  scilicet  injurias  pati,  post  passionem 
Filii  m"i  per  ipsius  exempluin  circumdata  est.  Ouod 
vero  ad  pectus  ipsius  apparet  augelus  cx  utroque 
latere  suo  alam  uuam  habens,  hoc  est  ut  homo  iii 
coguitione  sua  semper  angelicum  ordiuem  imitetur, 
unamquamque  Dei  ordiuationem  diligendo,  cum  ex 
utraque  parle  sui  tam  prusperarum  quain  coutra- 
riarum  rerum  iii  siugulis  et  gemiuis  alis  videlicet  iu 
uno  Deo  per  geminam  virtutem  nou  elatus  supra 
modum  iu  bonis,  nec  omnino  prostralus  iu  malis 
se  clevat  ad  volandum  quod  est  Deum  iu  puiilute 
cordis  aspiccre,  sic  sursum  tendeudo  et  uuu  ad 
terram  se  dijiciendo.  Quapropter  eliam  ala  dextera 
ad  dexlerum  hunierum  ejusdem  imugiiiis  e.xteudi- 
tiir,  quouiam  prosj)eritas  humiuis  iu  de.\lra  salva-  ^ 
tiouis  aiiimaruui  ad  auxilium  pietalis  porrigilur, 
cum  Filius  raeus  hominem  reportavit  iu  patriam. 
Et  ala  siuistra  teudit  ad  sinistrum  humerum  illius, 
quia  iu  siuistra  coutrarietatis  diobolicarum  insi- 
diarum  iidelis  homo  volatilem  pennam,  per  quain 
ahjiciat  upera  teuebrarum  sursum  extendit  ad  re- 
fugium  Filii  mei,  per  quem  fortis  coutra  omuem 
adversitatein  existit,  imitans  vitam  justorum,  ut 
etiam  virtus  htec  in  dictis  suis  declarat,  quomodo 
supra  ostensum  est. 

Imago  quoque  qutc  est  media  trium  inferiorum 
pruitendit  veritatem,  quia  post  abstinentiam  et  illi 
cohtereutes  virtutes  surgit  veritas  iu  omuibus  cau- 
sis,  cum  sibi  astantibus  imaginibus,  veluti  turris  et 
lutameu  earum  existens,  vidclicet  forte  prtesidium  13 
designaus,  quasi  iu  medio  virtutum  sauctain  Trini- 
tatem  in  occasu  Jiidaica?  consuetudinis  et  in  orlu 
vcrtL'  tidei  praitigurautium.  Super  cujus  dextrura 
humerum  candidissima  columba  slat  spiraus  ore 
biio  iu  dextram  aurem  illius:  qnod  est  in  superiore 
parte  dexlrae,  scilicet  beati  reditus  per  incarnatio- 
nem  Filii  Dei  ad  vitam  apparens  admirabilis  vir- 
tus  Spiritus  sancti,  qui  spiravit  tactu  suo  in  dex- 
trum  auditum,  id  est  in  corda  credulorum  hominum 
ut  intelligant  quid  Deus  in  sua  divina  poteutia  sit. 
Quod  autem  iu  pectore  ipsius  monstruosum  et  iu- 
forme  caput  hominis  apparet:hoc  est  quod  Deus 
iu  cordibus  electorum  suorum  miserias  et  persecu- 
liones  priucipum  esse  permittit,  teicut  et  Fihus  ejus 


pati  voluit  a  priucipibus  sacerdotum.  lit  quouiam 
Deus  est  iu  corde  lidelis  houiinis,  ideo  debet  et 
ipse  humo  pro  Dei  amore  patienter  sulferre  Dei 
persecutionem,  atque  quia  murs  in  casu  diaboli 
erecta  est,  idcirco  oportet  et  lidelem  hominem  ad- 
versus  diabolicas  nequitias  raulta  certamina  in 
diversis  aM'umuis  sustinere,  quaj  siEpe  ipsius  cor- 
pori  laboriosai  et  contrariai  sunt,  quoniam  liomiui 
adhajret;  quod  idem  autiquus  serpcus  scunier  per- 
sei|uitur.  Quid  esthoc?  Carnis  concupiscentia,  cui 
ille  maliguus  hostis  iu  iusidiis  positus  iusidiatur.  ' 
Quod  vero  jaceut  sub  pedibus  ejus  quasi  species 
homiuum  conculcatorum  et  contritorum  ab  ipsa  : 
lioc  est  quud  sub  vestigiis  veritatis,  omnes  diabu- 
licui  falsitates  qu«  in  operibus  homiuum  fiunt,  ad 
nihilum  deducuntur,  ipsa  amorem  liabente  aidili- 
cationis  Kcclesia>  cuiu  omues  virtutes  manifesle 
apparent  et;  probautur  iu  vcritate,  qutc  aule  lem- 
})ora  steculorum  in  corde  Patris  latens,  fuit  invisi- 
bilis,  sed  iu  tiue  tempuruiu  visibilis  appareas  in 
vera  carue  Filii  Dei.  Uude  etiam  in  manibus  suis 
liabet  chartam  expausam  et  ex  uiia  parte,  videlicet 
versus  ccelum  septein  lineis  iuscriptam,  quia  iu 
omnibus  operibus  veritatis,  est  lextura  expansa  per 
gratiam  Dei  Uhristiano  populo  constitutte  legis,  et 
ex  parte  ccelestium  dcsidcrioruiu  aperto  cultu  te- 
neudo  et  ex  parte  carnalium  cupiditatum  metuenda, 
ostendens  iu  se  septem  dona  Spiritus  sancti,  vide- 
licet  inexpugnabile  tirmameiituin  coulra  diabolicas 
morlis  insidias.  Et  illam  legere  vis  sed  nou  potes, 
quouiam,  quamvis  liomo  multum  desideret  scire 
mysteria  et  occulta  in  donis  Dei  tameu  uou  est  ei 
possibile  dum  est  gravatus  morlali  cor[iure  intelli- 
gcre,  aut  capere  quid  Deus  in  mirabilibus  suis 
lieri  velit,  sed  ipse  homo  amplectalur  et  compre- 
heudat  ea  iu  veritale  :  videlicet  sequeudo  praxepta 
Dei,  sicut  etiam  ha-c  eadem  virlus  in  pricdictis 
verbis  suis  ostendit. 

Altera  autem  imago  quaj  ad  dextram  ejus  e^t, 
designat  pacem,  supernum  siguum  et  angelicum 
consurtium  habeutem,  quia  in  pleua  viriditate 
veritatem  germinat,  quoniam  eadem  veritas  circum- 
data  est  eximiis  et  supernis  donis  in  dextra  parte 
salvationis  aniniarum  habens  pacem  per  Filium 
Dei.  Qiiomodo?  Ut  scriptum  est  iu  augelico  car- 
mine,  ubi  dicitur:  Gluria  in  excelsis  Deo  et  iii  (erm 
pdx  homiiiibas  bonx  uolunlatis  [Luc.  11).  Hoc  tale 
est :  In  altissimo  Deo  fulget  homo  et  Deus  in  homine, 
quia  Filius  Dei  mirabiliter  iucarnatus  est.  Ideoque 
laudabilis  et  gloriosus  est  iii  ca;lo  Deus,  ab  omni 
creatura  sua.  Uude  etiam  in  terra  tit  pax  salva- 
tiouis  illis  hominibus,  qui  voluatatem  Patris  cum 
devotioue  et  lide  suscipiuut,  quia  etiam  pax  bouai 
volitntatis  est  voluutas  totius  bonitatis  Patris,  quaj 
Filius  ejus  est,  qui  est  Deus  et  homo.  Et  quomodo 
estipsepax?  Ipse  cst  pax  hominum,  defendens  eos 
ab  iuaidiis  antiqui  ser^ientis,  qui  primus  prtevari- 
cator  exstitit,  qui  lumeu  vitie  perdidit  dejectus  111 
tenebras,    quod  luraeu  pax   \era,    id   est  verus  Dei 


539 


S.  HlLULl.AKUlS. 


(MO 


FiHus   alUilit    bouiiuibus :  ila   quod  ipji   fdcli    sunl  A  suhuigra,    quouiatu    ciicuiuiljla    est    uiorlilicalioue 


jiaitici|»es  reyui  iJei  in  beato  loco  queiu  perdidit 
dubolus.  tt  ut  vides  praedicta  viitus  facieui  babel 
augelicam,  quouiam  ipsa  fugit  ab  omui  u.alo  iu 
iule:;lione  sancla,  qua*i  in  facie  sua  Uouui  aspi- 
ci.'us  cum  angeiico  desidcrio.  Inde  eliam  e.\  ulro- 
que  latere  suo  volatilem  alam  unam  babct,  quoniam 
lu  utraque  parle  trauquilla;  scilicet  et  lurliida; 
u>leusionis,  sursuiu  ad  Ucum  leudil  iiou  facieus 
lurrorem  iiec  amariludiuem,  sed  seinpcr  iu  jiro- 
speritate  placida  existens  unum  Dcum  iu  unaui- 
luilate  duarum  alarum  comprelieudit,  quia  uulla 
IfUipeslale  iuslabilitatis  nec  in  bono  nec  iu  nialo 
e\ersa,  taulum  ia  trauquillitate  ])ersislit.  Jil  in 
specie  bomiuis  ut  cuitera;  virtules  apparet,  quia 
l>cr  Filium  Uei  miritice  claruit,  cum  etiam  omnes 
\irUiles  per  Ulam  iu  bomiuibus  probauUir,  ila 
quod  uullo  modo  coutenUouem  aut  ri.\am  (pijiTit, 
>ed  >emper  in  lenilate,  sic  se  diaboiica;  pugua-  op- 
poneus  ut  etiam  supra  in  verbis  locutiouis  ejiis 
manifestatur. 

.Sed  tertia  iraago  quu*,  slal  ad  sinistram  ejiis,  iii- 
dicat  bealitudinem  ieteruam  vitam  ajqjeteuleiii,  jier 
cujiis  lidelitatein  el  intimam  lenitatem,  verilas  a 
>inistris  omui  fallaciie  serjieutinie  perruasionis  bo- 
uiinem  decipienlis  ipsi  cousenlientem  contiaditit, 
quia  bealitudo  est  iuvicla  sccuritas  verie  claritalis 
iu  qua  ipsa  infelicitatem  morUs  non  timel.  l*ropter 
quod  etiam  induitur  tuuica    alba,  viridi  colore  di- 


cdiuis,  abjicieus  levilatem  tolius  vauilalis.  Quod 
aulem  in  dextro  bumero  suo  liabet  modicam  cru- 
cem  iiiiposita  imagine  Jesu  Cbristi:  boc  est  quod 
eadem  viitus  radicem  jiosuit  in  de.\tra  jiaite  poleii- 
li;e  fortiludinis  Uei,  cum  Ueus  ouiuijioteus  misit 
Filium  suum  mirabililer  iiicarnaii  et  liumiliter 
jiali  ciijus  dileclioui  coujiiucta  esl  discretio,  quo- 
niam  ab  ipsa  manifestata  esf,  ul  per  eam  omnis 
ju.sUtia  discernalur.  El  iil  Ueus  est  di.-peusator 
couvciiientis  slaluric  bomiuis,  ita  est  discretio 
imitatrix  illius  iu  ofiicio  ^uo,  opera  sua  \idelicet 
adimjileus  in  dispeiisatore  cruxiti.xo  Filio  Uei,  cum* 
ipsa  iu  ulra((ue  dignitate  esl  diviuitalis  scilicet  et 
bumanilalis.  Quai  liac  et  illac  versaUir,  quia  iii 
comprebensione  lalitudinis  per  signilicationem  san- 
ctie  crucis  circuilum  intcr  boiios  et  inalos  baliel. 
Quod  vero  «juasi  ex  uubibus  etlulgct  iu  pectus  ejiis 
(juidain  sjileudor  miia;  clai  itatis  :  lioc  est  quod  de 
misericordia  Dei  quasi  de  nube  clarissima,  accensio 
diviiiic  pietatis  aspiratur  iu  menles  liomiuum,  dis- 
crelionem  iu  eis  i.icieus,  eosque  illuminans.  Uude 
eliam  a  se  in  muitos  radios  divisus  est  ul  spleuiior 
solis  a  se  dividitur,  ciiiii  jht  parva  el  iiiulta  fo- 
ramina  alicujus  rei  fulget,  quoniam  Spirilus  sauclus 
in  superna  virlule  diversos  radios  donorum  suoruiii 
dividens  bominibus,  eos  scilicet  lucidiores  sulc  et 
inelfabiliter  discretos  in  bumilibus  eaveniis,  id  esl 
iii  pcrspicacilius  visibus  auimarum  lideliuin    suorum 


slincta.  quouiaiii  circumdala   esl   tidelibus  ojieribus  (j  dilfuudit,  illu.ilrans  sensus   et  mcutes  eorum,   ita  ut 


iuccelesti  desiderio  albesceulibus,  atque  inultiiuo- 
dis  donis  iu  viriditale  Spiritus  saucU  virentibus 
decoratis.  Quod  aulem  babet  in  manibus  suis  mo- 
dicum  \asculum  palii  spleudoris :  boc  est  (|uod 
lu  ojtere  suo  demonstiat  qualiter  in  parvo  relenta- 
culo,  id  est  in  contrito  secreto  cordis  sui,  bomo 
Ueiim  jier  lidem  apprebeudat,  in  jiallure  tauien 
tragilitalis  bumanie  carnis,  qiiia  lides  eliam  in  ijisa 
luortali  vila  pure  colenda  est,  ut  miseria  lioininis 
uou  deserit.  Lnde  eli.im  multam  lucem  iit  fulgur 
ex  se  reddit,  ita  (juod  i'la  lux  iu  faciem  et  circa 
cuUum  ijisius  imaginis  luceat,  quouiarn  cogni- 
tio  y.tcrui  lumiuis  et  in  timore  et  iu  dilectione 
Uei  dilfunditur,  videlicet  tendens  de  iuteriori  corde 
bominis  usque  ad  faciem,  id  est  usijue  ad  iuceptio- 
iiem  recti  operis,  in  bono  exenijilo  inlcnliuneni 
suam  maiiilestautis,  et  ciica  collum  quod  est  postea 
ubiijue  prudenler  lortitudinem  compiehendentis 
in  completo  ojiere,  cum  iliud  in  bominc  ante  Ueum 
pfieclarius  solc  fulgel  per  beatiludiiicm,  sicut  eliain 
in  pr;idicta  manifestatione  ejusdem  virginis  decla- 
ratur. 

Imago  vero  (juaj-in  line  muri  super  la|-idem  sc- 
det,  pruitendit  discrelioucm,  qiiia  ipsa  in  consum- 
matiune  antiqua;  observalionis  iu  tjbristo  re- 
quiesceus,  pleniter  appaniit,  solertissima  existens 
cribratrix  omnium  rerum,  tenens  scilicet  quod  te- 
iieudum  est  et  absciudeus  (juod  ab;ciudeudnm  est, 
iil   triticum   .1   lolio   M'|>arelur.   Lt  ludula  e^l    luuica 


U 


acuUssime  in  quibasque  causis  intelligant  quod 
eis  apte  in  Deo  facieiuluiii  .■-it.  Sed  (juod  iii  dex- 
tera  inanu  mudicum  liguuiu  iu  moduui  llabelli 
baiiet:  lioc  est  quod  discretio  in  dextra  parle  sal- 
vatiunis  animaruni,  opus  suiim  per  dunum  Sjiirilus 
sancti  iii  bominibus  quasi  iu  liguo  IVagilis  carnis 
semper  considerat,  boc  signuru  tatncn  iu  se  babeu- 
li*,  iit  a  se  per  divinum  auxilium  diversas  muscas 
diabolicarum  videlicet  pcrsuasionum  abigat,  ne 
per  eas  in  diversas  vauilates  dispergatur.  Prupler 
quod  ctiam  ex  ejus  suuimitate  tres  ramusciili  iniro 
modo  cum  ilore  pullulant,  ut  fideles  buiniues  su- 
per  omnia  et  in  oinnibiis  sanctam  Triuitatem  iii- 
mirabilibus  suis  semper  lloreiilem,  fideliter  credaiil 
lu  uuitate  divinilatis  gloriosissimije  regnanle,  iiu/i 
tciiiere  iu  se  ipsis  ccelestia  secreta  cxamiuaute.-' : 
.sed  sicut  Ueus  oiuuia  ojiera  sua  in  divcrsis  crea  • 
turis  suis  juste  discrete  disponit:  sic  eliam  iji^i 
bomines  per  vim  discretionis  cuncla  facta  siia 
bene  et  rectc  dispensent.  Quod  autein  babet 
in  gremio  suo  miuutissimos  lapillus  uuininui  geiu- 
marum,  (juos  mi.lta  sollicitiidine  et  diligenlia  cuii- 
siderat  veluti  mercator  res  suas  diligeutor  coiisi- 
d<!rare  solct :  boc  esl  quod  ipsa  in  sinu  mentiuui 
b  iiniuum,  omue  (juod  ajitiini  et  conveniens  est  iii 
miuulissimis  consiliis  et  arlibus  eorum,  continel 
qii  isi  in  gemmis  virtutum  uiiamqu.imqiie  justiliHm 
a  Ueo  coustitulam  cauta  el  diligeuti  examiuatioue 
jierquircus,   ul  cougrue  el  juste  iu    omnibus  rebus 


\V,\ 


SCIVIAS.-Mn.  111,  VISIO  VII. 


fii.2 


procedaL  iri  cordiLus    homimiiu    proplcf  merccdeiii  A 
operis  aciiti.ssime    considerans,   ubi  est   romuneralio 
in  Deo,  ut  eliam  in  verbis  suis  quomodo  pra^mon- 
stratum  est  propalat. 

llla  autem  imago  quffi  in  line  stat  super  murum, 
signiticat  salvationem  animarum,  quoniam  ipsa  in 
occasu  veteris  duritiae  effulsit  in  culmine  auctori- 
tatis  nova^,  grati.p :  ita  quod  quasi  fundamentum 
ejus  existat  discretio,  cum  qua  et  super  quam  ap- 
paret  oadem  salvatio  animarum,  orta  in  Filio  Dei 
cnm  natus  est  ex  Virgine  pro  salute  hominum.  Et 
nudum  caput  et  nigros  ac  crispos  crines  habet, 
quia  nuda  esl  a  servitute  subjectionis  libera^,  scili- 
cet    dignitatis   manens,   quoniam    Filio    Dei   aperte 

adhsret,     a     quo    etiam    clementer    sn«citata    est, 

R 

nigredinem    tamen  patiens   capiliorum,  qnoniam  in 

Judaica  plebe  offuscata  apparebat,  non  hal)ente 
veram  claritatem,  sed  multiplicem  diversitatem, 
quasi  crispam  comam  diversarum  observutionum. 
Ilabet  quoque  faciem  obscuram ;  quoniam  anle 
incarnalionem  Filii  Dei,  in  umbra  mortis  non  visa 
est  retinere  felicitatem  wternae  salutis.  Unde  etiam 
induta  est  varia  tunica,  plurimo  colore  intexta, 
quoniam  in  veteri  populo  multis  modis  circumda- 
hatur  vaiietate  operum,  immista  diversitate 
multorum  vitiorum.  Sed  quod  vides  qnomodo  tu- 
nicam  et  calceamenta  sua  cxuit  stans  nuda  :  hoc 
est  quod  in  passione  Filii  mei,  morte  obstersa  cum 
i'Uam  post  adventum  Spiritus  sancti  sonus  et  verba 
apo.stolorum  emissa  sunt  in  mundnm,  excitata  est  C 
in  salvatione  animarum,  ita  qiiod  ipsa  spernens 
mala  opera,  et  abjiciens  contraria  vestigia  exufa 
eU,  fortiter  denudata  diabolica  magistratione  intra 
se  ipsam  sic  dicens  :  0  tu,  turpissime  diabole,  nun- 
quam  relinqueres  me,  si  non  redempta  essem  in 
■^anguine  Agni.  Nara  in  lacu  inferni  voluisti  reti- 
ni^re  me,  sed  nunc  gratia  Dei  liberata  sum.  Et  sic 
ni'ines  ac  facies  ejus  resplendent  in  pulchritudine 
albedinis  et  novitatis,  ut  jam  nati  infantis,  quia 
posi  incarnationem  Filii  mei  crevit  multu?  populus 
in   ligiira  oriminum  illius,  bene   iUuminatus  in  in- 


Leriore  facie  auima-,  adhaTens  vera'  et  ^pleiiiiida; 
jiistiti.T,  ita  quod  exqnirebat  felicitatem  aeternam. 
confidens  in  albedine  vita^  et  in  liberatione  fideliiim 
membrorum  Christo  capili  suo  adha?rentium  per 
novam  regenerationem,  et  per  veram  infantiaj  in- 
nocentiani  salutari  in  vita  coelesti,  atque  per  totum 
corpus  suum  elTuIget  ut  purus  et  lucidiis  splendor 
illucet  in  claritatem,  quoniam  ipsa  quasi  per  omnia 
sua  membra  per  fidelcm  scilicet  populum  sibi  f)er 
Filium  raeum  subjectum  facta  est  pura,  in  coliim- 
bina  simplicitate,  clara  in  lucidissima  pulchritudine 
justiti.i^  Dei.  Quod  autem  vides  in  pectore  ejus 
splendidissimam  crucom  cum  imagino  Christi  .Io.su, 
super  arbusculam  inter  duos  flores  lilii  et  rosm 
stantem  positam,  qiii  se  sursum  ad  eamdem  crii- 
cein  aliquantulum  incurvant:  hoc  est  quod  ea- 
dom  virtus  facta  est  credenlium  populorum  forto 
prsecordium  in  passione  Jesu  Salvatoris,  qui  mar- 
tyrio  suo  in  vestigiis  boni  et  recli  exempli  sui,  ar- 
borem  morlis  et  porditionis  Ad.i^  depressit  atque 
contrivit,  adversus  quani  etiam  duo  Testamenta, 
scilicet  Vetus  in  candore  et  Novum  in  rubore  ilii 
repugnantia  per  dispositionem  Dei  procodebant,  se 
in  altitudine  spiritualis  intelloctiis  ad  passionem 
ejusdem  pii  et  nobilissimi  Redemptoris,  atque  ad 
omnem  jnstitiam  ejus  a  perditione  mortis  refle- 
ctontia.  Unde  vides  etiam  quod  exiitam  tunicam 
alqiie  calceamenta  siia  fortiter  exciitit,  ita  qiiod 
pulvis  multus  ab  eis  excutiatiir,  quia  salvatio  ani- 
marum  ostendit  in  novis  et  juslis  operibus  homi- 
num,  abstractara  tunicam  prioris  consuetudinis  et 
omnium  viliorum  veterum  delictorum,  atquo  ah- 
joclum  malum  exemplum  transgressionis  Ad.T,  for- 
tissima  examinationo  ea  discutiens  atque  contem- 
nens,  et  pulverem  vana?  glorise  aliorumque  pecca- 
lorum  a  se  projiciens,  sicut  etiam  suporiiis  in 
prolocutione  siia  de  se  ipso  conlitetur.  Qui  autem 
acutas  aures  interioris  intellectus  habot  :  hic  iii 
ardenti  amoi'e  speculi  mei  ad  vorba  hrpc.  anhelet,  et 
eain  conscientia  animi  sni  oonscribat. 


VISIO    SEPTIMA. 

SnMMARiiiM.  —  Qtiod  ineffahilis  Trini/as  in  ftne  lemporum  declarafa.  simplici  e/  humili  corde  a  /idelibus 
credenda  e/ colenda  esf :  ne  quis  plus  invesfigans  quam  opor/e/,  quia  comprehendi  nnn  pofes/,  in  de/erius- 
cadaf.  Quod  iii  sanrjuine  C/irisfi  inundus  sa/vafus  esf,  ef  cuifus  sancfx  Trinitafis  manifesfissime  dec/ara/ns 
esf :  ipsa  famen  nul/iusitrfellecfni  pa*cf.  Quod  ineffabUis  Trinifasomni  creafurx  oper/issime  ijnperio  c/ 
po/es/ate  apparet  excep/is  iucredu/is  cordibus  ctincta  /amen  veliU  incidens  n/adius  penefrat.  Qui  in 
Chri.^/iano  populo  catho/ics;  fidei,  in  aridilnfe  inftdelifafis  adversan/ur  :  hoc  divinitas  in  confusione  mccidi/. 
fjuod  divinifas  jactantiam  Judaici  popufi  (h^jicit .  Quod  diabo/icum  schisma  (jen/t/is  pnpuli  a  Deo  nbscisum 
raditin  perditionern.  Parabola  ad  earndem  rem.  Verba  Joannia  adeamdem  rem.  l)c  differentia  et  vnitato 
/rium  prrsonarum.  De  tribus  simififudinibus  ad  Trinitatem.  Verbade  libroRegumad  camdemrem. 


Ileindo  vidi  in  angulo  occidentali  demonstrati  D  ipsius  iiitellectui  moo  pateret,  sed  quod  tantiim 
.•"■dificii  mirahilem  et  secretam  atque  fortissimam  miro  modo  planissima  absque  omni  ruga  fiiit.  Ila- 
cnimnnam  colorom  purpurece  nigredinis  habentem,  liebat  aulem  in  exteriore  sui  pirte  tros  angulos  ca- 
eidemque  angiilo  ita  impositam  ut  et  intra  et  ex-  Ijboi  coloris  a  pede  usque  ad  cacumen  ipsius,  volut 
tra  ipsiim  .-pdificium  appareret.  Qii.io  etiam  lanta"  acutissimus  gladius  incidentes,  quorum  unus  contra 
quantitatis    orat,    ut    nec  magnitudo    nec  altitudo      Africam  respiciebat  ubi  plurimum  patridi  straminis 


uV.i 


llll.i)K(.AiWi|s 


IvVl 


al)  eo  siicci^mii  el  «.hspuisuui  lufiMl,  lI  uinis  conlra  A  el   inli.icliltus   L-\tr.i    ILli-m   pobilis  tluiiuuliitielur.  Kt 


chorum,    ul«i     iimltre   pennula*    p)er     illuni    discissn* 

cecideranl,  atqne     mcdiiis  contra     occidcntem,    ulii 

plurim.T    ]>nlriila   lisrna   ;>1)    ip«o    de^octa    jacehant. 

h.i>c  singula  ah  ei?dem  angnlis  proptor  lemeriUilcni 

ipsorum   succlsa.    Kt  iterum    ille    quem  aspiciLbam 

in  prredicto  throno  sedentem  et  bsec  omnia  milii  de- 

monstranlem  dixit  mihi :    IIa'C  mystica    et    miranda 

atque    ignota   plenissima  dona,    qua>   tibi,  o    honio 

darissime.  apparent  in  vero  lumine    tibi  demonstro, 

tribuo   dicere   et  ostendere    ad  accendendum  ignea 

corda  lidelinm,  qui   purissimi  lapides  sunt  ad  codili- 

cationein  ciKleslis  Jerusalem, 

Nam  sancta  ct  ineHabilis   Trinilas  sumraa'  unita- 

tis  sub  iugo  lopis  servientibus  occullala,  sed  in  iiova 

li 
gcatia    de  servituto     liberatis    luanifoslata,    siiuj)lici 

et    liumili   corde,     in   tribus  porsonis  unus  ot  verus 

Deus    a  lidolibus  credendi    est,   et  non  lemere  per- 

scrutanda   ost,    ue    qui  noluerit  contentus  esse  dono 

quod   a    Spiritu    sancto   accepit,    dum    plus    qiiaM-it 

quam    oporteat    proi^ler    temeritalein   clalionis  siia^ 

polius  ia   deterius    cadat,   qiiam   id  quod  indecenter 

appetit    invenialur.   0'i('il  ^t  visio  prfpsens  ostondit. 

Ha^c  onim  coliimna  quam  vides  in   anguio  occiden- 

lali   demonstrati   n^dilicii,   in   figura  ver.T!   Trinilatis 

est,    quoniam   Pater,     Vcrbum  el   Spirilus    sanctus 

unns   Deus  iu    trinita*e  el  eadem  trinilas  in  unitate 

existens,  i^erfecla  columna  toliiis  boni  et  peuctrans 

«umma  et  infima,  rngensque   uuiversum  orbem  tor- 

rarnm.    Qua^    in  plaga  occidontis   apparct,  qnia  Ki-  C 


quod  tanl.o  quanlilalis  est  ut  ncc  magaitudo  nec 
altitudo  ipsiiis  intelloctui  tuo  pateal :  lioc  est  quod 
oadem  Trinitas  tam  inelTabilis  gloriaj  ot  polestatis 
o.-'t,  quod  uec  in  magnitudiiio  majostatis,  noc  in  al- 
titudine  divinitatis  ullo  circuitu  aut  pra?sumptione 
sapientiai  humana:?  mentis  delerminari  possit.  Miro- 
que  modo  planissima  al)>que  omni  ruga  est,  quo- 
niam  quod  admiratioue  dignissimum  exislit,  niitis- 
sima  est  in  gratia  et  semper  benigna  planaque  iu 
suavitate  justitiai  occarrentibus,  ita  ul  nihil  rugo- 
sum  ullius  iiijustitia»  in  ea  invenialur,  justa  ot  bona 
e.xisleus  In  parte  salvalionis. 

Quod  aulem  habcl  in  exteriore  sui  parte  tros  an- 
guios  calybei  coloris  a  pcde  usqiie  ad  cacumon 
ipsius  velut  acuiissimus  gladius  incidcnlos :  hoc 
est  quod  conlrarietale  lonobrarum  opposila  in  uiii- 
verso  mundo  ineHabilis  Triuitas  in  unitatc  deitatis 
aportissime  aparet,  nec  ulli  crealura!  suo  iniperio 
et  potestate  absconsa  lalens  exceptis  incredulis  cor- 
dibus  quibus  ob  increduiitatem  ipsorum  occultalur, 
propter  quod  cliam  judicium  Dei  cum  digna  recom- 
pensatione  eos  ut  meriti  sunt  occidit,  velnti  forlis- 
siraa  calybs  nulli  inllammationi  cedcns.  scd  se  ipsi 
opponit,  unde  ot  quod  a  summo  usqiie  ad  summum 
tcndit:  ab  initio  scilicot  crealionis  sa;culi  usque  ad 
iinem  ejus,  et  quod  superest  hoc  potenler  in  acutis- 
sima  diviuitate  quasi  in  incidente  gladio  semper 
sapienlia  etpotestale  penetravit  et  penelrat. 

Kt  quod  angiilus  unus  circa   Africum  rospicit  ubi 


lius  Dei  snb  tempore  quasi  in  occasu  incarnatus, 
Patr^^m  suum  iibiquo  glorificavit,  ot  Spiriliim  san- 
otnm  disoipulis  snis  promisit,  cum  etiaiu  idom  Filius 
in  voluntate  l^atris  mortem  suboundo  adiraple\it 
honum  hominibiis,  nt  et  ipsi  in  a^dilicio  summi 
Patris  recle  incedant,  vera  et  jusla  opera  in  Spiritu 
sancto  perliciendo.  Sed  mirabilem,  socretam  alniie 
fortissimam  se  o«tondit,  quoniam  Deus  in  crealuns 
suis  tam  mirabilis  existit,  ut  nullo  modo  ab  eis  ad 
tinem  perduci  possit,  tamque  secretus  ut  nulla  ea- 
riim  sciontia  vel  sensibilitate  pertinacitor  sit  exanii- 
nandus,  alque  tam  fortis  quod  omnis  fortitudo  ipsa- 
rum  ab  eo  dirigatur,  nec  ejus  fortitudini  valcat 
comparari. 

Quod  aulem  colorem  pnrpureio  nigredinis  Iiabet, 
fidemqhe  angulo  ita  imposita  iit  et  intra  et  extra 
ipsum  aRdificium  apparcat :  hoc  est  quod  iu  volun- 
lale  Patris  unicus  Filius  ejus  purpureum  sanguinem 
suum  pro  nigredine  peccatornm  hominum  fiindens, 
et  sic  passione  sua  mundum  salvans,  voram  et  ro- 
ctam  fidem  credentibus  attnlit,  quia  in  defcctu  ve- 
teris  o])3ervationis,  et  in  ortu  novse  sanclificationis 
fultus  Fanct,'p  Trinitatis  manifcstissime  doclaratns 
est,  cum  apcrte  creditiim  ost,  quod  supernns  Pater 
Filinm  sunm  misil  in  miindum  de  Spiritu  sancto 
cnnceptum,  qni  gloriam  Patris  et  non  suam  qusesi- 
vit,  «anotique  Spirilus  profiindam  con?olationem 
apornit,  ut  dictum  est,  ita  qiiod  hoc  in  nulla  parte 
Uteret  quin  et  fidelibus   in    opere  Dei   manenlibus. 


plurimum  straminis  aridi  ab  eo  succisum  ct  disper- 
sum  est,  hoc  est  quod  justissima  divinilas  Trinila- 
tis,  in  Chrisliano  populo  omnom  ariditatom  diver- 
sitatis  et  contradictionis  atqiie  abjoclionis  rcctis- 
simae  catholicffi  lidei  adversantem,  in  maxima  illius- 
confusione  succidit  et  comburit,  sicuti  fenum  quod 
conculcaliir  et  in  igne  comburitur  a  fructuoso  fru- 
raonti  grauo  soparatiim,  quod  fides  est  ciim  operibus 
in  scientia  Scriptura;,  de  qua  omne  quod  eidem 
verae  fidei  conlrarium  et  inutile  est  in  credulitate 
sua,  dispergitur  ot  aufertiir,  qiiia  insipiens  populus 
quasi  sliiltum  [)ecus  ea  abutitur.  Atqiie  unus  contra 
chorum  se  dirigit  ubi  mulla;  pennulae  per  illum  di- 
p.  scissje  cadunt,  quia  eadem  divinitas  elatam  jactan- 
tiam  Judaici  populi,  qiii  cura  magna  superbia  in 
altitudine  montis  sn;o  volabat,  dejecit,  cura  illo  in 
seipso  ct  non  in  Deo  justiis  esse  volebat,  ut  Pha- 
riscTci  qiii  in  alta  coelorum  ascendere  tentabant,  se- 
ciindum  propriam  fiduciam  siiam  in  se  ipsis  conti- 
dentos,  sod  justo  judicio  Dei  ob  diversitatom  morum 
suorum  discissi  in  hac  pracsumplione  cadentes. 

Mediiis  vero  contra  occidentem  respicit,  ubi  pln- 
rima  piitrida  ligna  ab  ipso  dojccla  jacent,  quoniam 
per  ipsam  Triuitatem  abscinditiir  nefandum  ei  dia- 
bolicum  schisma  gentilis  populi,  qui  in  occasu  infi- 
delitatis  errat  in  recta  fide,  quia  ut  piitrida  ligna 
molesta  et  inutilia  sunt  ad  usus  hominum,  sic  etiam 
abscissus  et  abjectus  est  populus  istc  a  gaudio  vitae, 
magis  diabolica  sectans  figmonta  quam  divina  proe- 


Il+O 


SCiVIAS." LiU.   lii.  VISIU  VII. 


t>Ki 


cepta.  Liide    eiiaiii    huiC  iingul.i  ab   eisderu   aagulis  A  liuuiiuet>.  lulerea  veuil  t,euipU6    iusauoruui  curdiuu), 


j)roj)ler  temeritalem  ipsorum  succisa  sunt,  quia  in 
omuil)Us  priedictis  causis  vera  et  sancta  Triuitas 
intideles,  qui  vel  audacter  eam  dirumpere  volunt, 
vel  qui  eam  pertinaciter  credere  nolunt,  a  se  ab- 
scissos  ire  permittit  in  perditionem,  quoniam  rabide 
et  ignoranter  iuvadunt  divinitatem,  nolentes  se  iu- 
clinare  lidei  qnam  Lilius  Dei  per  se  ipstim  attulit 
et  quam  etiam  per  discipulos  suos  hominiLus  trans- 
misit,  secundum  quod  ha^c  parabola  dicit :  Dominus 
quidam  lapidem  igneum  habens  per  ipsuni  et  per 
nuntios  suos  uecessariam  reni  multo  populo  man- 
dare  volebat.  Sed  nuntii  non  erant  sapientes  et 
scientes  verbadomini  sui  intelligere,  sed  insipientes 
et  ignari  ad  maudatum  illud  perticieudum.  Interea 
ortus  cst  tumultus  et  tempestas  magna  et  torrens 
ac  sjE\us  tonitruus,  ita  quod  terra  mota  est,  et 
quod  lapides  scissi  sunt,  sic  etiam  quod  vas  uuum 
in  quo  pluriraa  vascula  erant  iu  terra  jacens  abs- 
consum,  dorso  ad  coelum  verso,  maxima  fortitudiue 
eradicarelur  e  terra,  et  quod  uterus  illius  ad  coe- 
lum  converleretur.  Tunc  etiam  a  Domino  illo  per 
lapidom  ipsum  vehementissimo  llalu  ignis  advenit, 
qui  tanto  ardore  nunlios  illos  pertransivit  ut  omnes 
vena^.  eorum  calefierent,  quod  et  omnis  desidia  timo- 
i'isab  eis  tanla  velocitate  excuteretur,  ut  ab  arida 
pelle  veloci.?sime  decidit,  quod  ei  .«uper  e!l'unditur. 
Et  sic  demum  recordati  sunt  illi  omnium  qu.c  au- 
dierant  et  didicerant  a   domino  suo,   et  abierunt  ad 


1} 


ila  quod  Judaei  tumultum  faciontes  exquirebant, 
puscitantes  multa  scbismata  contra  Filiuui  Dei,  ut 
iu  hac  magua  tempestate  occiderent  eum.  Et  dum 
ita  implerent  omnera  malignitalem  suam  ut  de- 
sideraverunt,  tunc  in  hoc  pnccipiti  et  maximo  toni- 
truo  peractum  est  tam  grande  homicidium,  quale 
anlea  non  fuit  nec  postea  futurnm  est,  ita  ut  terra 
moveretur,  id  est  ut  terrena?  mentes  hominum  ex- 
terrerentur  cum  reliqua  creatura,  et  ut  lapidea  lex 
■Iuda?orum  scinderetur  in  criminoso  facto  eorura. 
Tunc  primus  homo  cum  genere  suo  in  quo  latuit 
signum  reliqute  creaturai  jacens  sepultus  in  morte ; 
ila  quod  omnem  intentionem  suam  ad  terrena  ver- 
terat,  habens  a  dorso  ccelum  nolens  respicere  ad 
Deum  in  magna  fortitudine  Filii  Dei  eradicatus  est 
e  terra  mortis  in  qua  dormiunt  cum  liliis  suis,  ita 
quod  suspiraret  de  toto  corde  omni  scientia  sua 
quasi  in  utero  ad  cu?lestem  patriam  se  convertens, 
quia  audivit  Christum  Dei  Filium  propter  ipsum 
occisum.  Scd  post  ejusdem  Filii  Dei  ascensionem  a 
Patre  et  per  ipsum  Filium,  ut  ipse  promiserat  Spi- 
ritus  sanctus,  advenit,  quia  tola  terra  in  superna 
dulcedine  stillabat,  quoniam  coelestis  panis  in 
mundo  manserat,  quem  intideles  transitorie  quasi 
in  rumore  neglexerant,  fideles  autem  cum  omni  de- 
volione  siisceperant.  Quia  ergo  Verbum  incarnatum 
erat,  aperte  Spiritus  sanctus  in  igneis  linguis  appa- 
ruit,  quoniam  de  Spiritu  sancto  Filius  conceptus  est 


populum  qui  umbilicos  non  habebat,  et  cujus  civitas  C  qui  in  pnedicatione  sua  raundum  ad  veritatem  con- 


destructa  fuerat,  et  illi  mandatum  doraini  sui  an- 
nuntiabant.  Sed  et  quibusdam  et  ipsis  umbilicos  ro- 
stituerunt,  et  civitatem  eorum  rea^dificantcs  ipsis 
eam  reddiderunt,  quibusdam  autem  nec  umbilicos 
nec  eis  civitatem  reddiderunt,  sed  ipsos  occidentes 
ut  porcos  eos  diviserunt.  Et  sic  lapis  ille  universo 
mundo  innotuit,  concutiens  et  occidens  omnia  men- 
dosa  facta  humanae  carnis.  Hoc  tale  est :  Dominus 
iste  est  Pater  oranipotens  apud  quem  est  Unigenitus 
ejus,  ille  scilicet  lapis  angularis  qui  de  igneo  Spi- 
ritu  sancto  conceptus  est,  et  ex  integerrima  Vir- 
gine  natus  homo,  ipse  videlicet  tlos  candidissimus  et 
pulcherrimus  existens  iu   albedine    et  pulchritudine 


vertit.  Et  quoniam  etiam  apostoli  per  eumdem  Fi- 
liura  docti  er.int,  ipse  Spiritus  sanctus  ita  in  calorf 
suo  perfudit  eos,  ut  diver.sis  linguis  anima  et  cor- 
pore  loquerentur,  quoniam  in  eis  anima  corpori  do- 
miuabatur,  sic  illis  clamantibus  quod  in  vocibus 
eorum  totus  orbis  terrarum  commoveretur. 

Abstulit  quoque  idem  Spiritus  sanctus  ipsis  hu- 
manum  timorem  ;  itaque  talis  pavor  nullus  eis  in- 
erat  ut  sffivitiara  hominum  timerent,  ne  verbum  Dei 
loquerentur.  sed  omnis  luijusmodi  timiditas  tanto 
ardore  et  tanla  fcslinantia  eis  ablata  est,  ut  quasi 
aridi  et  non  moUes  sed  ut  mortui  ad  cunctam  adver- 
sitatem  redderentur  qute  ipsis    accidt-re    potuisset. 


totius   sanctitatis.    Nam    Filius   Dei   crat    secundura  ^.  Unde    etiam    mox  perfecto     sensu,     recordati  sunt 

oranium  qmc  prius  tardi  iide  negligenter  audierant 
et  perceperant  a  Cbristo  :  ea  ita  ad  memoriara  re- 
ducentes  quasi  eadem  hora  ab  ipso  illa  cognovissent. 
Et  abeuntes  iter  faciebant  inter  incredulos  populos 
qui  iimbilicos,  id  est  sigillum,  scienliam  scilicet 
sancta?  innocenliai  et  justitioi  non  habebant,  et  qui- 
bus  civitas  eorum  instrumenta  videlicet  legis  Dei 
in  infidelitate  destructa  erat,  ipsis  verba  salutis  et 
vero^  fidei  in  Christo  annuntiantes.  Unde  multos 
ex  eadem  lurba  ad  agnitionem  Dei  reduxerunt  de- 
ducentes  eos  ad  imibilicum,  id  est  ad  fontera  ba- 
ptismatis,  in  quo  rcceperunt  sanctitatem  perditam 
in  superba  transgressione,  atque  sanctam  civitalem 
pr£eceptorum  Dei  erexerunt  reaidilicantes  eis  ipsam 
qua    eos    insidiator    diabolus    spoliaverat    in  Adani 


divinitatem  inenarrabiliter  anta  se.vum  omnis  crea- 
tur&%  cum  Patre  et  cum  igneo  refrigeratore  postea 
in  terapore  placito  missus  a  Patre,  nt  conceptus  dc 
Spiritu  sancto,  sicut  dictum  est,  veraciter  incarna- 
tus  nasceretur  ex  Virgine,  ad  couierendum  creden- 
tibus  candorem  et  decorem  vila;.  Quo  iiicarnato, 
ostendit  ccelestis  Paler  per  illum  et  per  discipUlos 
illius  benigne  nuntians  necessariam  rem,  saiutem 
videlicet  et  salvationem  hominibus,  qui  in  ipsum 
crediderint.  Sed  illius  discipuli  cum  idem  Filius 
apud  eos  corporaliter  maneret  in  mundo,  erant 
stulti  et  inscii  ac  stolidi,  et  tardi  vigilauter  verba 
illius  in  spiritu  intelligere  et  opere  complere,  sed 
tanlnm  (juasi  in  somno  in  simplicitate  ea  audiebant, 
nondum   confirmati,    sed  pavidi    et   exterriti    vohit 


iiiLnEr.Aunis 


»iV8 


et  pam  iii  liiie  ail  s.iliilem  eis  reiltiidcriiiit.  (J"i  au- 
tem  liiliTii  liaptismalis  ol  munimfntuiii  jii?sionis 
Dei  proplcr  incredulitatem  suam  rocipere  nolebant, 
hos  in  prajconiis  signorum  pertransierunt,  ac  eos 
oh  duriliam  ot  incrodnlitatom  qu.T  in  ipsis  erat  roii- 
deninantos,  morti  triididernnt.  quia  in  scoieril)iis 
snis  ot  in  sordibus  pollutionum  carnis.  atque  in  il- 
locebri?  fornicationum  et  adulteriorum  suorum  se 
involventes  ut  porcus  Into  involvitur,  ad  veram  li- 
dem  converti  noluerunt,  undo  ot  a  vila  divisi  ot 
separati  sunt.  Sicqne  Filius  Dei  a  mullis  et  admi- 
randis  siijnis  in  toto  terrnrnm  or]>e  manifeslatiis 
est  o\  1'atre  secnndnm  divinit  alom  anto  tompora 
ineHabilitor  penitiis  tni«:o.  ot  post  in  lomporo  se- 
cnndum  liiimanitatom  miraliililcr  incarnatus  esso 
ex  Virpino,  it.i  quod  corda  omnium  liwc  audientium 
liorrore  et  tremore  nimio  sint  conciissa,  ot  qiiod 
vana  ac  fallacia  opera  qn.T  srcundiim  voliipfates 
suas  fecernnt,  ad  nihilum  in  eis  por  ronlemptum 
mortis  sint  rcdacla  vero  verjio  Dei  tesiimoniiim 
sanct.T  Tiinitati  atquo  vivifir.in  salvationi  qnro  lil  per 
aquam  rogenorationis  ad  vilam  roddonto,  iit  dile- 
ctus  Joannes  in  vorl)is  exbortationis  siine  nstondit 
dicens:  Et  Spiriiusesi  qiii  tesfiftcatii7-  qnoviam  CJiri- 
stiis  csfrerilas,  quia  tres  surit  qui  tpstimonium  danf 
in  ierra  :  spirifus,  aqua  et  sanguis,  ei  tres  vnum 
sunl.  F.t  Ires  sunt  qui  dant  tealimonium  in  crclo  : 
Pater,  Verbum  et  Spiriius,  el  ircsunum  snnt  (7  Joan. 
y;.    Hoc    tale    est :  Spirittis    liominis  spiritualis   ost 


\  palionem  poreat  iii  oa,  hic  spintui  aiilc  s.inguiiiciu 
adjiincta,  quia  ut  spiritus  spirilualis  est ;  sic  et 
aqua  spiritualem  alVort  sanclilicationcm,  et  media 
inter  spiritum  et  sanguinem  posita,  quoniam  ot  nn\- 
mam  et  corpus  por  spirilualom  j^onoralionom  con- 
lortans  transmittit  ad  vitam.  Sanguis  qnoque  linc 
testimonium  ha])et,  quod  vencnosa  itinera  sua  ro- 
torqueal  ad  domum  sanctificalionis  per  aquam  sal- 
vationis,  qua^  est  medicin.ilis  vis  in  Filio  meo  inci- 
pions,  et  in  ipso  ad  vitam  pormanons.  quia  sanguis 
in  se  continet  valde  cu]pa])ilia  crimina.  magnamque 
iiiipiietudinem  injustitio'  per  errantia  scilicol  iliiiera 
ciirrens  in  torluosa  dulcodinc  quT  ardonti  libidini 
servit  et  qu.T  innocentiam  por  horrida  vitia  sutlo- 
cat,  crescere  incipicns  por  gestum  comedentis  de 
suggostione  insidiatoris  diaboli.  Et  h.Tc  tria  ununi 
quoniam  spiritus  non  osl  vivens  homo  sine  sangiii- 
noa  matoria  corpnris,  noc  sangiiinoa  nialoria  cor- 
poris  vivcns  homo,  sinc  .inimn,  noc  lia-c  diio  rovi- 
viscunt  in  gralia  nova»  legis  ad  vitam  nisi  por  aquam 
regonerationis,  el  ita  unnni  sunt  in  rodompliono, 
noc  sunt  intogra  in  salvatione  quandiu  ab  hac  sa- 
hitari  aqna  sunt  soparata,  quia  rationalitati  deesl 
])r.T.cellens  honor  vit.T,  in  qua  rcdompfus  liomo 
sompcr  rcsnnare  dol^el  porfoctam  laudem  in  con- 
«poclu  Doi  qui  ipsi  rafionalitatom  dodit.  Nam  Dous 
propria  voluntate  siia  crcavit  liominem  ad  honorem 
illiim  qui  complelur  in  corpore  Filii  cjus  in  vita  ro- 
terna  :  cum   perdilus  homo,  roviviscit  in  lionnro  vilT 


n 


\idelicet  non  procedcns  de  sanguine   ncc  riascons  de  <>  silutilora  gralia  redciiijilus  in  Dco.   Kt  spirilus  qiii- 


r.irne,  sed  currens  de  arcano  Dei,  existons  illi  invi- 
sihilis  quod  miital)ilitati  su])joctum  est.  Ideoque  ost 
illius  testiticatio  ad  Filiiim  Doi  fiijns  gloria  mira- 
bilis  est  in  mystico  spiramine,  qiiam  niillns  hoini- 
num  perfecte  intclligore  Volct,  scilicot  quomodo 
idem  IJnigenilus  Dei  de  Spiritu  sanclo  recoplus  sit  ot 
in  hunc  mundum  vonerit,  siciit  eliam  nulliis  linnii- 
niirn  plono  scire  poterit :  qnomodo  anima  pertrans- 
eat  corpus  et  sanguinem  hominis,  ita  quod  ois  nna 
vila  sit.  Et  sicut  spiritus  hominis  in  cortissima 
causa  sriontifo  qii.T  ei  a  Doo  dnta  o-t,  porlransions 
in  ea  omnia  i\uip.  sibi  a  Deo  concossa  sunt,  quoniam 
non  esl  falsa  cl  doceptoria  vita  sod  vera  ct  fida :  ita 


dem  invisibilis  corporalibus  oculis  cxislens,  desi- 
gnat  Patrem  omni  crcatura  ina^slimabilcm,  etaqua 
purgationcm  sordis  facions,  signilicat  Vcrlium,  id 
est  Filium  passione  sua  abstergentem  maculas  ho- 
minum,  atque  sanguis  circumplectens  ot  calofacicns 
hominom,  iigurat  Spiritum  sanclum  suscitantom  et 
inccndtintom  clarissimas  virlntcs  in  hominibus. 
Sic  fria  liiTc  videlicet  spirilus,  aqua  cl  sanguis  siint 
in  uno,  et  unus  in  tribus.  ot  uniim  siint  in  salva- 
lione.  scilicol  ul  diftiim  e=f.  afqiio  Trinifalcm  in 
imitnlo  cl  unitatoin  in  Triiiitate  dcmonstrnnt.  Quo- 
moiio?  Sancta  et  coolestis  Trinitas  dat  cadosfo  tos- 
timonium:    ifa  quod  non  est  ab    alio  sumptum,  sod 


pst  r.hristus    porfecta  veritas    in   qiia    vifa  surroxit.  jj  certa  lide    in    ipsa  manifestatum.    Oiiomndo  ?   Pat.cr 


et  Iiimen  salvationis  rofulsit,  de  ([ua  mnrs  cocidit 
quia  ipsa  falla.x  ost.  Et  tria  sanctaiu  Trinilalcm  si- 
pnificantia  tostimoninm  dant  in  terra  :  ita  quod  os- 
tendanl  et  trihuunl  in  pr,Tsenti  s.tcuIo  remedium 
vivific.T  salvationis  per  qiind  vonicndum  cst  ad  ra'- 
lostia  sine  lermino  permansura,  qu.T  noiidum  im- 
mortalitalis  habenlur  in  re,  sed  in  spo  expectantur. 
Nam  spiritus  hominis  h.ibet  ex  me  teslimonium  in 
se  qpod  non  ost  in  plena  vita  restaurationis  saliitis. 
nisi  rcsurgat  pro  mc  in  aqua  rcgoncrationis,  quij 
defecit  in  iI!o  lumine  auod  lucet  in  me  :  expulso  de 
felicitate  per  corrupfam  conceptionem  criminis  quod 
crescit  in  sanguine.  Et  aqua  habet  te-^limonium  il- 
lud,  qu.T  omuia  sordida  purgot  in  se,  ct  quod 
ipsa  morlifera  perditio  mnrtis  pcr  purissimnm  pur- 


t.-stilicatnr  quod  unicum  fructuosiim  Verbiim  sniim, 
quod  ante  sa^cnla  genuit,  por  quod  omnia  creata 
sunt,  ipsum  postea  in  pnodcstinato  temporc  in  Vir- 
gine  gloriosissime  floriiif.  Vcrbnm  aiitcm  testilica- 
tiir  qiiod  oxivit  a  Patre,  inclinans  se  ad  hiimanam 
naluram  incarnatus  vidolicot  in  pudore  virginitatis, 
qiiia  cxivit  a  Patre  spirituali  egrossione,  et  iterum 
rodiit  ad  Patrem  in  carnis  fructuositate,  liic  in  rae- 
dio  yiosilum,  quoniam  a  Patre  est  ante  terapnra  in- 
visibilitcr  goniliim,  ct  do  Spiritu  sancto  in  Virginis 
utero  in  tempore  corporaliter  conceptum.  Sanctiis 
voroSpirilus  testificatur  quod  accendit  integritatem 
Virginis,  ita  qnod  Verbum  Doi  cnnciporet :  et  quod  d"- 
clrinam  ejusdem  Verbi  in  igneis  lingiiis  firmavit, 
cum  a[>o-toIos  ifa   perfudit  ut  per  totum  mundum 


t;Ui 


srjviAS.       i.ii;.  iii,  visio  vil. 


finfi 


•.-'lam    Triiiitat«m    vocirnraiftiitur.     Qiionioflo?   Ipsi  Atioruitin  integritate  virginitatis,    iiec  inelldbili    Tii- 


clamabanl  quod  Deus  Paler  perfecit  illud  qviod  crea- 
vil  hominem  ad  siipernam  felicitatcm,  qiia  spoliatus 
erat  homo,  quia  ipse  de  limo  terrse  factus  in  ere- 
ctione  sursum,  sed  voluntate  sua  declinans  se  ad 
terram  deorsum :  nunc  in  gratia  per  incarnatum 
Dei  Filium  erectus  deuuo  sursum,  et  per  Spiritum 
sanctum  illuminatus  et  contirmatus  iie  periret  in 
perdilione,  sed  ut  salvaretur  in  redemptione  resti- 
lutus  est  a?terna'  claritati. 

Sic  Pater,  Filius  et  Spiritus  sanctus  testantur 
quod  omnino  non  distinguunturin  potestate,  quamvis 
in  personis  distinguantur,  quia  simul  operantur  in 
unitate  simplicis  et  inrommutabilis  substantifp. 
()uomodo?  Ouoniara  Pater  est  creans  scilicet  om- 
nia  per  Verbum,  id  est  per  Filium  suum  in  Spirilu 
^ancto ;  Filius  per  quem  omnia  perficiuntur,  iu  Pa- 
Ire  et  Spiritu  sanclo  ;  Spiritus  sauctus  per  quern  vi- 
rent  omnia,  inPatre  et  Filio.  Et  hsetrespersonse  sunt 
ita  in  unitate  inseparabilis  substanti»,  quod  non 
confunduntur  vicissim  in  se.  Quomodo?  Ideo  quo- 
niam  qui  genuit  Pater  est,  et  qui  natus  est  Filius 
pst,  et  qui  a  Patre  et  Filio  ardentissima  viriditate 
procedit,  et  in  specie  innocentis  alitis  super  aquas 
apparens  eas  sanctilicavit,  et  apostolos  igneo  ardore 
perfudit,  Spiritus  sanctus  est.  Pater  enim  ante 
tempora  sseculorum  habuit  Fiiium,  Filiusque  erat 
apud  Patrem,  Spiritu  sancto  Beternaliter  Patri  Fi- 
lioque  in  unitate  divinitatis  cooeterno.   Fnde  consi- 


nitati  ob  hoc  persona  addita  est;  sed  tautum    ipse 
Filius   Dei   induit  carncni   inviolabiliter  assumptam. 
Unde  et  h.T;  ti'es  personae  sunt  unus  Deus  in  divini- 
tate.  Et  qui  sic  non  credit,  ille   abscindetur  de  re- 
gno  Dei,  quia   scindit  integritatem  divinitatis  et  se 
ipsum  in  iide,   ut  scriptum   e.st:  Iiidie  autem  tertia 
apparuifhomo  veniens  de  Castris  i>aul  vesteconscissa 
et  pulvere    aspersus  caput  {II  Reg.  i).  lloc  tale  est  : 
In  illa  die  cum  catholica  fides  orta  est  in  manifesta- 
tione  sancta'  Triuitatis,   pullulabant  homines  in  mul- 
to  schismate  venientes  ab  exercitu  mortiferee  cohor- 
tis,  perverse  illud  scrutantes  quod  non  e.st  possibile 
h(7raini    scire.   Unde  incarnati  per  multas  suasiones 
diabolic»    artis,  lingunt  se    ascendere    super  illarn 
altitudinem,   ita  qnod    volunt    scire    plus   quam  eis 
.'•ciendum    sit    de    incomprehensibili    divinitate.    Et 
idco  a  veste  salutis  et  justitise  scindunlur  quia  Deo 
contrarii     sunt,    atque     fojdantur   pro  diversitatem 
sparsionis;  in   capite  fidei  lidem  integram  non   ha- 
bcntes,  sed  unicum  honorem   deitatis    in  multas  se- 
ctas   spargentes,  alque     superiorem  honorem  suum 
in  irrisione  schismatis  minuentes.   (jui  omnes  a  Deo 
dijudicabuntur,    ut    in  sequentibus   ita  continetur : 
Dixit  David  adjuveiiem  qui  nuntiaverat  ei:  Unde  es 
tul  Qui  respondit :   Filius  hominis  advenx  Amala- 
chitx  ego  sum.  Etait  ad  eum  Bavid  :  Quare  non  ti- 
muisti  mittere  manum  tuam,  ut  occideres  christmn 
Uomini  ?   Vocavitque  David  ununi  de  jmeris  suis  et 


n 


derandum  est  quia  si  ex  liis  tribus  pcrsonis  dujfi  vei  ^  ait :  Accedens  irrue  in  eum.  Qui   percussit  illum  et 


una  deesset,  non  esset  Deus  in  plenitudine  sua. 
Quomodo?  Quia  ipsai  sunt  una  unitas  divinitatis, 
quoniam  si  aliqua  earum  deesset,  Deus  non  esset. 
Nam  quamvisea^dempersonse  itadistincta?  sint,  tamen 
suDt  una  et  integra  atque  incommutabilis  substan- 
tia  infestimabilis  pulchritudinis,  permanens  in  in- 
divisa  unitate.  Quomodo?  Potestas,  voluntas,  ardor  : 
hi  tresapices  in  uno  culmine  operationis  sunt.  Quo- 
modo  ?  Tn  potestate  voluntas,  in  voluntate  ardor  et 
inseparabiles  sunt,  sicut  el  halitus  hominis  in  sua 
emissione.  Quomodo?  Circuiens  ventus  cum  humi- 
ditate  et  calore  est  indivisibiii  emissione  in  homi- 
nis  spiratione,  sicut  et  oculus  tuus  in  sua  jntegritate. 
Quomodo?   Circulus  oculi  tui  habet  duo    perlucida 


mortuusest.  Et  ail  ad  eum  David :  Sanguis  tuus  sit 
supercaput  tuum,  Os  enim  tuum  locutuni  est  adver- 
sum  te,  dicens  :  Ego  interfcci  christum  Domini{ibid.). 
Hoc  tale  est  :  lUe  victoriosus  qui  incomprehensibi- 
lis  est  omni  creaturaj,  dicit  ad  puerilem  ignorantiam 
quai  est  in  homine,  ad  illam  scilicet  pueritiam  qua^. 
sibi  ipsi  facit  exaltationem,  hoc  volens  scire  quod 
.sciendum  non  est,  in  qua  stultitia  invadit  Deum 
quasi  per  temeritatem  annuntians  ei  :  scio  te  bene, 
Domine.  Ita  quod  ipse  respondet  illi,  sic.  Unde  es 
tu  qui  habens  initium  vis  scire  totum  quod  caret 
initio?  Et  stullitia  quai  orta  est  in  homino  initiuni 
habens,  respondet  quasi  in  scienlia  sua  dicens  :  Ego 
sum  lilius  hominis  qui  peregrinus  est,  huc   veniens 


in  se  unum  tamen   habitaculum  existens,   omniaque  n  <»b  hac  maledicta  terra,    quia    primus  homo  lapsus 


regens  quai  sibi  constituta  sunt.    Audi  et  intellige, 

homo.  Sic  tres  persona?  in  una  incoramutabili  essen- 

tia  divinitatis  sunt.  In  Patre  Filius,  in  utroque   Spi- 

ritus  sanctus,  et  unum  sunt  sibique  inseparabiliter 

cooperantur;  quoniam  nec  Pater  operatursine  Filio, 

nec  Filius  sine  Spiritu  sancto,    nec  Spiritus  sanctus 

sine  ipsis,  uec  Pater,  nec  Filius,  sine  Spiritu  sancto, 

qui  unitas  indivisa  sunt.  Sic  est  Deus  in  tribus  perso- 

nis  absque  iaitio  autea.'vum  ;  nondum  ante  exordium 

mundi  assumptione    carnis  in  Filio  peracta,  usque 

ad  prwordinatum  tempus  ubi  venit  plenitudo  tempo- 

ris  illius  cum  misit  Deus  Filium  suum.  Sed  et  eodem 

Filio  incarnato,   idem  Deus  esl   iu    tribus     personis, 

volen?  ita  in  eis  invocari,  cum  idem   virgineus  llos 

Patrol.  CXCYIT. 


in  gustu  pomi,  facit  iter  in  hoc  exsilium  de  patr'ia, 
cujus  et  pgo  progenies  sum.  Tunc  dicit  Deus  ad 
eum  :  Quia  horao  es  a  maledicta  terra  et  pulsus  de 
patria  ut  exsul,  quare  non  timuisti  tanta  preesum- 
ptione  scrutari,  quod  tibi  sciendum  uon  est,  sulFo- 
cans  opus  tuuui,  ita  quod  nullo  modo  utile  est  iu 
lumine  spei,  et  tangens  in  eo  malumhomicidii;quia 
quicunque  temere  scrutatur  quid  Deus  fecerit  ante 
creaturam  mundi,  vel  quid  Deus  facturus  sit  po.st 
novissimum  diem  :  hic  anathematizatus  sit  a  por- 
tione  beatae  communionis,  quoniam  lioc  ei  sciendum 
non  est,  qui  habet  mortale  initium,  peccatis  gra- 
vatum;  sed  miser  erit  a  felici  salute  bonse  scientiae, 
quiain  perlinacia  perscrntatus  est  qnod  scrutari  non 

21 


i.r.i 


s. 


Jphuit.  Mcirco  tu  qni  hopc  prrpsnmptuose  el  rru 
flfliter  per  occisionem  facis,  l)oatam  intolligentiam 
ri^iralis  j>rophetiip  in  te  interlicis,  quia  anima  tua  de- 
beret  providere  sibi  puram  scientiara,  fideliter  sci- 
licotin  iii.i  simplicilate  qu.p  conveniens,  et  credere 
in  Deum.  Tunc  pra^cipit  Deus  zelo  purissim;p  justi- 
tiae  sua^  qua»  non  habet  nllam  maculam  iniquitatis, 
vocans  pum  per  rectissimam  unitatem  judicii  judi- 
ridrum  suorum,  sic  dicens  :  rosliiia  ot  niipiimo  illiim 
rio  bona  sciontia  sua  quam  halmit  no  (juioscat  in 
ulla  felicitate  sui  sensus;  quoniam  nullum  fecit 
mihi  reqniem  in  corde  raco.  Kt  sic  plaga  zeli  Do- 
mini  porcutit  illum  :  ila  quod  nulla  scintillula  ullius 
ncuii  ipsi  pcrmanebit  ad  videndum,  id  csl  oogno- 
sccudum  Deum.  Unde  ot  moritur  justitiaj  vitalis 
oonsolationis,  se  ipsum  non  valens  regere.  Tunc  di- 
cit  ad  pum  Dpus  :  Sanguinolenlum  nefas  tiium,    quo 


iiiinrr..\r.nis 

A 


fi;? 


te  elovas  ad  illa  excelsa  qufp  non  potes  intueri,  sit 
supor  animum  tuuin;  quera  injuste  crigis  conlra 
me,  illud  malum  conculcet  te  in  depressum  locum 
de  quo  te  levare  non  possis,  in  rectam  mensuram 
propositionis  iidei;  qui  recta  vostigia  ire  noluisti, 
sed  in  sensu  tuo  magnum  schisma  quaisivisti.  Nam 
os  tuum  sit  relictum  a  verbis  sapientia?;  quoniam 
locutum  est  contra  salutem  tuam,  cum  fallaciter 
srriilatus  os  socretam  ot  incomprohensibilem  divini- 
tatem,  pr;rsumons  scirc  quio  non  sunt  scicnda,  te- 
mcre  dicens  in  le  ipso  quid  Deus  sit  bene  scio,  per 
temcritatem  istam  occidens  interiorem  salutem 
tuam,  cum  caute  in  Dourn  crederc  noluisti,  sed 
te  superbe  contra  eum  cro.xisti.  Qui  autem  acutas 
aures  interioris  intellectus  habet  :  hic  in  ardenti 
amore  speculi  mei,  ad  verba  haec  anhelet  et  ea  in 
conscientia  animi  sui  conscribat. 


VTSIO    OCTAVA. 

Scmmarii:m.  —  Verba  hnmililatis.  Verba  charifafis.  Verha  fimoris.  Verba  obedienfix.  Verba  fidei.  Verba 
.vpei.  Verba  castifafis.  Verba  qrafix  Dei  ad  admonifionnm  hominum.  Quod  fiumani/as  Salcaforis 
pcclesiasticam  xdificafionem  stisfenlans,  apparct  iri  /ide  poputorum  /idplifer  operantium.  Quod  smctifudo 
verx  incarnationis  humani.<i  menfibus  obumbruta,  ab  interioribus  fide  et  opere  cofpiosciiur,  exferioribus  fama 
ef  voce  manifestatur.  Quod  soli  Deo  corjvitum  est  (juot  et  quales  futuri  sinf  ut  perficiatnr  corpus  Chrisfi. 
Quod  omnia  opera  wcarnati  Filii  Dei  et  collectio  Ecclesia;  de  quatuor  partibus  mundi,  sunt  in  roluniafe 
Polris.  Quod  in  Clirixto  omves  virtutcs  ac.uto  studio  pleniter  operanfur  et  in  ipso  (iperte  manifcstatae 
.mnf.  Quod  septem  virtntes,  sepfem  dona  i>pirifus  sancti  signiftcant.  Verba  Isaix  de  eadem  re.  Verba 
Snlomonis  ad  eamdem  rem.  I)e  stntu  cf  habitu  prxdictarum  virtutum  et  quid  significet.  De  humilitate, 
Decharitaie.  Do  timore  Domini.  De  obedicntia.  De  fide.  De  spe.  De  castifatc.  De  gratia  Dei  et  statu  et 
habitu  ejus  ef  quid  significef. 


Etdeinde  in  plaga   meridiana  in  pra^fato  lapideo 
muro  demonstrali   a»dificii  ultra  pra^dictam  colum- 
nam  vero?  Trinitatis,   itf-rum  vidi   quasi  columnam 
magnam  et  obumbratam  intra  et  cxtra  a^dificium  ap- 
parentem,    quse    scilicet    visui    meo   tam     umbrosa 
apparuil,  ut  nec    magnitudinem,     nec    altitudinem 
pjus  cognoscere  valerem.    Et   inter  coluranain  hanc 
atque    coliimnam    verffi    Trinitalis  erat    interruptus 
locus  longitudinis  trium  cubitorum,  vacuusque  abs- 
que    muro,  ut  superius    ostensum   est,  fundaraento 
ibi   tantum   posito.    Hbpc  ergo  umbrosa  coliimna  in 
hoc  ipso  irdificio  in   illo  loco   stabat,  ubi  desnper  in 
ccelestibus   my>steriis  coram  Deo  illnm  magnum  et 
rjuadratum  lucidissimique  candoris  splendorem  priiis 
vidoram,  qui  secrelum  siiperni  Creatoris   designan? 
in  maiimo  myslerio',  mihi   manifestatus    est,  in  quo 
etiam  alius  splendor  velut  aurora    in.se  aeream    in 
aito  purpure.T  liiois  claritatem  hal)ens  fulgebat;  per 
quem  mihi  in  mystica  ostensione  mysteriiim  inoar- 
nati  Tilii  Dei  demonstratum   fuorat.  la  coiiimna  ati- 
tem  ista  ab  imo  usque  ad  summum  ejus  in  modum 
scala»  ascensus   erat,    ubi   omnos  virtutes   Dei  des- 
cendentes  et  ascendentes  onerafas  l.ipidibiis  ad  opus 
suum  ire  videbam,    intentum   studium    idem    oj)ii3 
pprficiendi    habenles.   Et  audivi    lucidura  illum  qui 
spdebat   in    throno  dicentem  :    Isti   fortissimi    ope- 
rarii    Doi    sunt.     Sod    intor    has  virtutes,  prfpoipue 
spptem  videbam ;   quarum  Pliam  formas  et    hahitus 


C  diligentissime  considerabam.  Talis  igitur  siraili- 
tudo  I  in  eis  erat,  omnes  ut  alia^  virtutes  qua» 
siipra  raemoratff'  sunt,  veliiti  vestibus  ex  serice 
induebanlur.  Sed  et  omnos  albis  crinibus  retecto 
capite,  et  absque  amictu  palliorum  incodebant,  pr.-o- 
ter  primam  morc  femineo  in  capite  velatam,  at- 
que  qiiasi  casula  tanquam  cry.stallns  perlucida 
indutam,  et  praiter  secundiim  nigros  capillos  ha- 
bentem,  atque  praeter  tertiam  quse  dissimilis  hu- 
man«  form.*  videbatur.  Prima  quoque  et  quarta 
atque  quinta,  albis  tunicis  vestiebantur.  Omnes 
ptiam  'alba  calceamenta  habebant,  excepta  tertia 
secundum  speciem  hominis  non  apparente,  wi  di- 
ctura  est,  et  excepla  qiiarta  qii.T  crystallinis  cal- 
roamentis  miro  modo  Incentibus  calceabatiir.  II.tc 
autora  in  eis  fuit  dissimilitudo. 

Prima  imago  porlabat  coronam  auream  capili 
suo  impositam,  tres  ramos  altius  exstanles  ha- 
bentem,  atque  pretiosissimis  lapidibus  viridis  ol 
ruboi  coloris  et  albis  baccis  multo  fulgentem  or- 
natii.  In  pectore  vero  suo  habebat  speculum  luci« 
dissimum,  in  qno  mira  claritate  imago  incarnati 
Filii  Dei  apparebat.  Et  ait  :  Ego  sum  colnmna  hu- 
milium  mentium,  et  interfectrix  superborum  cor- 
diiim.  In  minimo  incepi  et  ad  ardua  ccelorum  as- 
cendi;  Lucifer  erexit  se  sursum  super  se,  et  cor- 
ruit  sub  se  deorsum.  Onisquis  me  vult  imitari  Fi- 
lius  meus  esse  dcsiderans,   si  me  matrem    sitit  am- 


} 


(i;i;} 


SCIVIAS.  —  1,11?.  iii.  visin  Mll. 


(i:;i 


plpcti  opus  meum  in  me  perficien(3o,  hic  tangat.  A 
fundamentum,  et  leniter  ai  alta  sursum  ascendat. 
Qiiid  hoc?  Ipse  prininm  carnis  sust'  vilitatem  inspi- 
ciat ;  et  sic  sursum  de  virtute  in  virtutem  suavi  et 
leni  animo  gradalim  proiiciat,  quia  qui  summum 
ramum  arhoris  primum  approhendit  ad  ascenden- 
dum,  repentino  casu  ssepissime  cadit.  Qui  autem 
volens  ascendere  a  radice  incipit,  huic  non  est  tam 
facile  cadcndum,  si  caute  incedit. 

Scd  secunda  tota  videhatur  ut  hyacinthus  aerei 
in  alto  coloris  videlicet  tam  forma  quam  tunica 
ipsius.  Et  eidem  tunica?  dua^  zona?  ina^stimahili 
riiodo  anro  et  gemmis  ornalff"  mirabiliter  intexta» 
nrant;i1a  ut  super  utrumque  humerum  ejusdcm 
imaginis  zona  una  usque  ad  pedes  ipsius,  ante  et  ,, 
retro  descenderet.  Dixitque  :  Ego  ad  indignationem 
in  c(hIo  provocahar,  cum  Lucifer  se  ipsum  odio  et 
superbia  momordil.  Sed  000  humilitasl  hoc  tole- 
rare  noluit.  Propter  quod  etiam  ille  ruina  magna 
dcjectus  est ;  formato  autem  homine,  000  nohilis- 
«imum  granum  el  000  dulcissimum  germen,  Filius  • 
Dei  propter  hominem  in  iine  temporum  natus  est 
liomo.  Et  quoniani  Lucifer  voluit  el  tentavit  vesiem 
el  integritatem  meam  scindere,  idcirco  lucidissimus 
splendor  apparui  in  Deo  et  in  homine.  Nunc  au- 
tem  ca^ci  et  mortui,  Inpanaria  et  meretrices  atque 
incestas  appellant  fpquivocas  meas.  Sed  quantum 
impossihile  estlutum  contingcre  co^lum,  tantum  im- 
possihile  est  hanc  spurcitiam  tangere  voluntatem 
Mieam.  Pennas  igitur  in  aliis  virtutihus  mihi  fa-  Q 
ciam,  cum  quihus  haec  inutilia  quff>  Lucifer  per  mun- 
dum  sparsit  ahjiciam.  0  virtutes,  ubi  est  Lucifer?  In 
inferno  est.  Surgamus  ergo  omnes,  ad  veram  lucem 
propinquantes,  atque  .'^dificemus  maximas  et  fortis- 
simas  turres  in  provinciis ;  ut  cuni  venerit  dies  no- 
vissimus,  plurimum  fnictum  et  in  spiritualihus  et  in 
carnalibus  apportemus.  Cumque  plenitudo  gentium 
iutroierit,  tunc  el  nos  in  terra  et  in  coelo  perficie- 
rnus.  0  turpissime  Lucifer,  quid  tihi  profuit  rei)en- 
lina  temeritas  tua?In  primo  splendore  tuo,  cum  crea- 
tus  es  a  Deo,  voluisti  me  insaniendo  et  hacchando 
conculcare  et  a  coilo  dejicere;  sed  tu  in  abyssum 
cecidisti,  et  ego  in  ccelo  permansi,  posfea  descen- 
deus  ad  terras  in  incnrnato  Filio  Dei.  Et  per  me 
perfecta  est  multiludo  fidelium  mille  justis  et  bonis  D 
artibus  armatorum  ;  quas  ipsis,  si  posses,  jamdudnm 
lil>entissime  diripuisses.  0  humilitas  qug?  quasi  ter- 
ram  calcatos  et  conlritos  usque  ad  sidera  elevas : 
0  humilitas  quaj  es  gloriosissima  regina  virtutum, 
quam  forte  et  invictum  es  tuis  ubique  pra^sidium, 
nullo  cadente  qui  puro  corde  diligit  te,  sicut  et  ego 
tecum  valde  utilis  multumque  exoplabilis  defensio 
meis  sum,  quia  valde  g.^-acilis  et  subtilis  existens 
parvissima  foramina  me  colentium  exquiro,  et  ea 
aculissime  pertranseo. 

Tertiam  autem  imaginem  vidi  iu  eodem  schemate 
ut  in  priori  visione  eam  videram,  majoris  scilicet  et 
longioris  staturae  quam  c«tera£.  virlutes,  dissimi- 
lemque  forma?  humanse  et  plurimos  oculos  undique 


in  se  hahentem,  lolamque  in  sapientia  viventem,  at- 
que  indutam  quasi  umhroso  indumento  per  quod 
quidem  oculi  prospiciebant,  mulloque  timore  tre- 
mentem  coram  prsedicto  lucido  sedente  in  throno.  Et 
ait :  0  vae  miseris  peccatoribus  Deum  non  timentibus 
sed  eum  quasi  illusorem  habentibus.  Quis  potest  in- 
comprehensibilis  Dei  timorem  eifugere  quem  ipsc 
culpabilem  sinit  perire  non  abjicientem  a  semala? 
Propterea  cgo  valde  et  valde  Dominum  Deum  time- 
ho.  Quis  me  adjuvabit  coram  Deo  vero  ?  Quis  me  li- 
berabit  in  Iremendo  ejus  judicio?  NuIIus  omnino 
nisi  idem  justus  Deus.  Illum  ergo  quff>raiu,  ad  illum 
semper  fugiam. 

Quarta  vero  niveum  vinculum  circa  collum  por- 
tahat,  atque  manus  et  pedes  candido  religamine 
habebat  ligatos.  Et  dixit :  Non  possum  currere  se- 
cundum  voluntatem  meam  per  viam  sa?cularem,  nec 
per  contagia  humana^  voluntatis  :  et  ideo  volo  redire 
ad  Deum  patrem  omnium,  quem  diabolus  recusa- 
vit,  et  qucm  obaudire  noluit. 

Quinta  quoque  circa  collum  rubeum  torquem  ba- 
bebat,  et  ait :  Unus  est  Deus  in  trihus  personis,  unius 
essentia^,  et  fnqualis  gloriae  colendus ;  fideiri  ergo  et 
iiduciam  habeho  in  Domino,  et  non  delebo  in  .Tter- 
num  nomen  ejus  de  corde  meo. 

Sexta  autem  tunica  pallidi  coloris  induebatur. 
Et  crux  passionis  crucifixi  Filii  Dei  ante  eam  in 
aere  apparuil :  ad  quam  ipsa  oculos  et  manus  cum 
multa  devotione  erigebat,  dixitque  :  0  pie  Pater, 
perce  peccantibus,  qui  non  dereliquisti  exsules, 
sed  elevasti  in  humeros  tuos.  Vnde  etiam  jam  non 
perimus  spem  hahentes  in  te. 

Sed  septima  lucidiore  et  puriorc  crystallo  tunica 
induebatur  ;  qua^  ita  in  candore  relucebat,  ut  aqua 
resplendet  cura  sole  perfunditur.  Et  super  caput 
pjus  expansis  quasi  ad  volandum  alis  columba  sta- 
bat,  versa  secundum  faciem  illius.  Apparuit  autem 
et  quasi  in  ventre  ipsius  veluti  in  specnlo  candidis- 
simus  infans ;  cujus  fronti  inscriptum  crat  innocen- 
tia.  Habebat  quoque  in  dextra  manu  rcgale  scep- 
trum,  sinisfram  autem  ad  pectus  suum  apposuerat. 
Et  dicebat:  Ego  libera  sum  et  non  ligata.  Purissi- 
mum  fontem  pertrnusivi,  dulcissimum  scilicet  et 
amantissimum  Filium  Dei.  Perti'ansivi  eum,  ab  eo- 
que  exivi.  Superbissimum  aufem  diabolum  coii- 
culco  non  praevalentem  ligareme.  Ipse  abscissus  est 
a  me,  quia  semper  maneo  in  superno  Patre.  Sed  in 
suramitate  prsfafiT'  ohumbrat»  columnre  vidi  aliam 
pulcherrimam  imaginera,  nudo  capite  stantem,  et 
crispos  ac  subnigros  capillos  habentem,  faciemque 
virilera  tantje  ardentis  claritatis,  ut  eam  perspicue 
considerare  non  possem,  ut  faciem  hominis.  Erat 
quoque  purpurei  et  subnigri  coloris  tunica  induta  ; 
cui  super  utrumque  humerum  ejusdem  imagiuis 
zona  una  coloris  ruhicundi  croci,  ante  et  retro 
usque  ad  pedes  ejus  se  extendens  intexla  fuerat. 
Ilabehat  autem  circa  coUum  episcopale  pallium,  mi- 
rabili  modo  auro  et  pi'etiosissimis  gemmis  adorna- 
tum.    Splendor  vero   candidissimus  ita  eum   ubique 


K5ri 


nii.iiKc.Mdu.N 


i;:i(. 


» ncunidfdeiat,  ut  im<ijiiaiii  iii^i  &n[e  ;i  capite  vi- 
(lciicel  el  deorsum  usque  ad  pedes  ejus  ipsam  in- 
spicere  possein.  Ikacliiii  autem  et  mauus  atque  pe- 
des  ipsius  mihi  ad  videndum  obumbrati  erant.  Sed 
spleudor  idem  qni  eam  circnmdedcral,  oculis  un- 
dique  plenus  erat,  totusque  vivens,  atque  hac  et 
illac  se  diHundens,  ut  nubes  diffluere  solet,  ita 
ut  nunc  laliorem  nunc  autem  constrictiorem  se 
redderet.  Et  eadem  irnago  voce  magna  clamavil  in 
inundum,  dicens  humiuil)us  :  Gratia  Uei  sum,  lilioli 
mei  :  ideo  audite  ol  iulelligite  me.  quia  illis  do  lu- 
lucn  animcc,  qui  me  intelligunt  in  admonitione; 
quoa  etiam  iu  eadem  boatiludiuc  conliueo,  iie  re- 
vertantur  ad  iniquitateni.  Et  quoniam  ipsi  mc  uoii 
despexeruut,  ub  huc  etiam  volo  eos  tangere  nua 
admonitione,  (juateiius  iucipiaut  hoiia  operari,  et 
mo  illis  dico  qiu  lue  rcquiruut  in  simplicitale  et 
cordis  puritate.  tt  dum  tribuo  margaritas  boui  ad- 
iiioueii:>  et  exhoitaus  homiuom  ;  itu  scilicet  dum 
iatellectus  hominis  tangitiir  per  me  sum  ei  iriitium, 
hoc  est  dura  sensus  homiuis  inteiiigit  admonitionem 
meam  audilu,  ila  quod  etiam  idem  sensus  ducitur 
ad  consensum  tactus  mei  in  animo  suo,  tunc  siim 
in  ipso  initium  boni  quod  eum  oportet  incipere,  me 
sic  illi  adjuiiice.  Tuuc  el  ibi  colluclatio  est  ;  ut  vel 
perficiatur  quod  do  vel  non.  Uuoinodo?  Hoc  sic  volo 
intelligi ;  quia  dum  honiinem  adraonco  taii  modo 
quod  incipit  gemere  ac  flere  peccata  sua,  tunc  si 
voluntas  illius    acquiescit    admonitioni    qua     illuni 


V  testdte  jjvsiu^ ;  ut  eo  amjdiiH  Deiim  intelligat  et  di- 
ligat,  ac  operetur  in  eo  opus  sciention  snne  cum  in- 
tellectu,  quo  ijise  limeal  et  amel  oninipotenlem, 
qui  ipsi  deputavit  inagnum  honoreni  servilutis  plu- 
rimarum  crealuraruin.  I'nde  et  ob  has  causas  et- 
fundit  honio,  iioc  quod  ipse  iu  intellectu  suo  sci<ui- 
ter  coraprehendit:  discretionem  in  creaturis,  ita 
quod  novit  qua^  sint  amabiles  et  odibiles,  et  qusp 
utiles  atque  inutiles,  et  quod  etiam  post  liiec  in  tide 
qua  ipse  IJeum  iiitelligit  concluduntur  omnia  oj)era 
ipsius ;  ila  quod  et  Dco  et  angelis  ejus  placent,  ali- 
quando  etiam  tango  hominera  iu  auiino  ipsius,  et 
moneo  euiu  ut  incipiat  oj)erari  juslitium  et  devitarc 
maliim;  sed  dcdignalur  lue.  rl  putat  quod  jiossibile. 
sibi  sit  (juidquid  facerc  voluit,  ac  spatium  poini- 
tendi  sibi  ipsi  coustituit  usque  ad  tcmpus  illud  dura 
corj)Us  ejus  in  simplicitate  frigidic  ;etatis  sibi  cou- 
sentiat,  el  diim  eliaiu  jiropter  seneclulem  sibi  fasti- 
dio  sit  amplius  peccare.  Tunc  iterum  admonco  at- 
que  hortor  eum  ad  bouum,  et  ut  auimo  suo  resistat. 
Oui  dum  rac  negligil :  sa'|)e  j)er  rauitas  adversila- 
tes  ut  in  divitiis  et  cajleris  his  similibus  qiia;  pati- 
tur,  ad  hoc  perducitur,  quod  eura  quasi  invitum  et 
adversus  se  ipsum  oportet  facere  bonum,  et  quod 
eum  in  tam  exaspcrato  animo  non  multum  delnctat 
ea  adimplerc  qiiai  prius  proposucrat  perficere  iii 
prospero  tempore;  in  quo  ei  videbatur  nihil  con- 
trarium  ipsi  posse  obesse,  secundura  quod  ipse  in 
se  ipso  ordinaveiat  tanto  tenipore  illa  agere  ut  sibi 


admonui,  quoniani  horao  in  sensu  suo  taliter  sentit  C  placuisset.  llic    homo  si  dubie    siisceperit  me,    nolo 


mutationem  animi  sui,  qualiter  oculos  suo.s  levat  ad 
•  videnium,  et  aures  ad  audiendum,  et  os  ad  loquen- 
dum,  et  manus  ad  palpanduin,  et  pedes  ad  arabulan- 
dum  secuudum  desiderium  illud  ut  sibi  in  animo 
est ;  si  tunc  voluntas  susccpit  admonitionem  meam. 
inox  ipsa  elevat  se  et  deprirait  ac  superat  sensum, 
ita  quod  sensus  discit  ignota  in  sua  consuetudine. 
Quomodo  ?  Ipse  mutat  se,  quoniam  eum  oportet 
quisquis  invitura  sequi  voliintatem  quae  super  eura 
est.  Ipse  enim  subjectus  est  illi  in  servitio ;  quia  ei 
inferior  est,  eamque  sequetur  sive  velit  sive  nolit. 
Nara  pgo  do  bonum  in  initio,  et  calefacio  illiid  in 
nienfe  tribuoqiie  opiis  voluntati  ad  pcrficiendiira,  et 
hoc  facio  udinonilionc,  exhorlatione  atque  calore 
doni  inspirationis  Spiritus  san^ti.  Si  auten;  volun- 
tas  his  donis  repugnat,  tunc  ad  nihilum  deducun- 
liir  hsp.c  quif  memoravi.  Inde  in  oodfm  terapore 
diim  homo  potest  recipere  in  imcndio  donoriim  iri 
iignis  pr.pconii  quod  de  nic  oritiir;  tiinc  ad  illiid 
properet,  ac  etiam  cilius  vcuiat  voliiutas  in  honis, 
et  perficiat  opus  hoc  in  claritale.  Nam  scientiam 
boni  et  mali  ob  hoc  habet  homo  ut  ipse  in  omni- 
bus  operibus  suis  Deum  tanto  melius  intelligat, 
devitando  malum  et  oj^eraudo  bonum ;  quia  sic 
Deum  colit  cura  timore,  eura  amplectens  in  perfe- 
cta  charitate.  Quomodo?  Ita  scilicet  si  aperit  inte- 
riores  oculos  spiritus  ad  boniira,  et  si  negat  et  ab- 
jicit  in  exteriori  homine  malura  quod  facere  potuit. 
Idcirco  etiam  subjecta  est  terrena  crealura  sub  po- 


1) 


taraen  eum  relinquerc;  quia,  quamvis  sic  suscepe- 
rit  rae,  tamen  non  oranino  de.spexit  me.  Unde  et  ego 
non  laboravi  frustra  in  ipso.Ta^dio  enim  niihi  non 
e.^t  tangere  ulcerosa  vulnera  quff'  cirnimdata  sunt 
circumrodentjum  vermiura  in  innumerositate  vitio- 
rum,  et  fetore  mall  rumoris  et  infaraia>,  et  languore 
inveterat.p  iniquitatis  peccatorura;  nec  despiciara 
quin  leniter  illa  coutractcm  :  eo  terapore  dum  in- 
cipio  exlrahere  edacem  livorem  malitifc,  hoc  est 
cum  intueor  et  tango  ilia  vulnera  blando  calore  in- 
spirationis  Spiritiis  sancti.  Scd  sfppe  cum  hujusmodi 
dolor  veteri  fomento  inveteratur,  ita  quod  pecca- 
liira  incipit  calere  ardcns  in  animo  honiinis,  et  cum 
eliam  sic  oriuntur  in  dolore  vnlnera  peccatorum, 
ita  quod  erunt  in  coagulatuni  ojius  hiijiis  immundi- 
lia-  qiiasi  globus  et  acerviis  se  erigens  de  magna 
sorde  vermium  et  fomentalione  involuti  Juti  de  quo 
nascuntur  mortifera  venena  scorpionura,  serpen- 
liiin,  lariariira  et  aliorum  similiiim  vencnosorum 
vermium,  el  cuin  etiam  tunc  ita  indurantur  iit  lapis 
in  talera  scilicet  duritiani  quarn  nuUus  cogitat  ef- 
fringere,  qnse  sunt  importabilia  onera  scelerum  in 
illis  hominibus  qui  gravati  sunt  gravioribus  one- 
ribus ;  quid  tiinc  ad  ha;c?  Tunc  sane  homiiies 
propter  infidelitatem  suam  non  possunt  confidere, 
ut  possibile  sit  huic  homini  se  ad  Deura  convertere 
de  sua  iniquitate  ;  propterea  quia  vident  eura  qiiasi 
escam  esse  diaboli.  Ego  tamen  nolo  illuni  hominem 
deserere,    sed    medio    adjiitorio  et  proelio  volo  es^e 


(jo7 


SCIVIAS.    —  L113.  III,  VISIO  VIII. 


Iib8 


pro  ipso  in  certamiiie,  ubi  suaviter  primum  incipio  A 
tangere  quasi  duritiam  lapidis  illius  peccati,  quo- 
uiam  quasi  diflicile  est  eum  confriugi  in  tam  maxi- 
mofetore  horribiliuni  scelerum,  quae  sibi  sunt  prte- 
dictoc  causui  magnai  sordis  et  nequilice,  et  quii'  sunt 
veluti  cadaver  putredinis,  et  esca  diaboli,  quani 
ipse  certissime  absorbuit  in  ventrem  suum.  Quo- 
modo  ?  Scriptura  habct  de  Filio  Dei  dicente :  Meus 
cibus  esl  ut  faciani  volunlatem  Patris  mei  [Jam.  iv), 
et  contra,  cibus  est  di.iboli  ut  homiuem  deprimat 
iu  mortem,  per  quam  illos  talibus  venenis,  ut  prce- 
dictura  est,  afflat,  qui  ei  in  voluntate  sua  consen- 
tiuut,  et  post  eum  declinant.  Et  id  ipsum  est  dia. 
boli  desiderium  et  continuum  sludium,  quia  de  hac 
sorde  oritur  omae  malum.  Sed  de  istis  hominibus 
plures  me  intelligunt.  Quoniodo?  Dum  eos  primum 
taugo,  dicit  homo  ille  intra  se :  Quid  ntihi  est?  Ego 
uescio  uec  cogitare  scio  quidquid  boni.  Et  iteruui 
uesciens  suspirat  et  dicit :  Heu  me  peccatorem.  Ni- 
hii  autem  amplius  sentit ;  (piia  mole  peccatorum 
gravatus  est,  et  quoniam  tenobra;  iniquilatis  con- 
turbaverunt  euni.  Tunc  iterum  tango  vulnera  illiu?. 
Et  quoniam  prius  per  me  admonitus  erat,  tunc  eo 
melius  intelligit  me,  et  respiciens  in  se  ipsum  ite- 
rum  dicit;  Xm  mihi.  quid  faciam?  Nescio,  nec  ex- 
cogitare  valeo  quid  liat  de  me,  propter  nmltiplicia 
peccata  mea  Ah !  quo  me  vertam  vel  ad  quem  pro- 
perabo  qui  me  adjuvet,  ut  turpissima  scelera  in  me 
contegam  et  deleam  in  poinitentia.  Unde  iterum 
respicit  in  se  ipsuni  ea  colluctatione  quam  prius  q 
habuit  iu  studio  peccandi ;  ac  eodem  desiderio  ad 
veram  poinitentiam  se  convertit,  ut  aute  studebat 
in  peccatis.  Et  quia  tunc  ille  homo  mea  admoni- 
tione  sic  evigilavit  de  somno  morlis,  quam  sibi  pro 
vita  elegerat :  idcirco  tunc  nec  cogilatione,  nec 
verbo,  nec  facto  quie  prius  ardenter  habuit  ad  sce- 
lera,  vult  amplius  peccare,  sed  studiosissime  in 
forlissima  pcenilentia  se  elevat  ad  me.  Quapropter 
mox  et  ego  suscipio  eum  totum :  et  deinceps  di- 
mitto  eum  quasi  liberum:  ita  quod  in  pra^dictis 
concupiscentiis  gravem  iufestalionem  ultra  non  ha- 
bebit ;  ut  cliarissimi  lilii  mei  sustiuent,  quos  monco 
multiplici  miseria  ignitis  sagittis  diabolicarum  per- 
suasionum,  quia  ipse  harum  tunc  non  indiget.  Nam 
ipse  semper  dolebit  propter  transacta  peccata  sua,  D 
ita  ut  eliam  sibi  ipsi  iratus  tam  acrem  pcenitentiara 
agat  quod  se  etiam  indignum  sestimet  hominem 
vocari.  Sed  Iutc  victoria  est  iu  fetore  sordis  iliorum 
homiuum  quos  abjicere  nolo,  quoniam  post  peccata 
sua  me  tandem  qua-sierunt.  Nam  qui  me  non  sper- 
nunt,  sed  admonitionera  meam  suscipiunt,  et  me 
devote  qua^runt,  illis  parata  sum  facere  quidquid 
voiuut;qui  autem  me  contemnentes  abjiciuut,  illi 
mortui  sunt,  nec  eos  scio. 

Sunt  enim  multi  homines  qui  dum  me  adesse 
sentiunt  inteiligentes  suam  menlcm  tactani  esse 
admonitione  mea,  fugiunt  me  per  malam  consue- 
tudinem  ceuceptorum  peccatoium,  qua;  iu  se  deglis- 
liebaul    vuliuilalc   alqiie    conseusu  el    upcrc.    1'nde 


etiam  et  ipsi  suut  coram  Deo  quasi  nihilum  et  inane 
reputati  ;  quia  nolunt  esse  conscii  quod  possint 
facere,  tacti  per  me.  Ego  autem  nolo  esse  in  pollu- 
tione  horum  peccatorum  qui  nolunt  suscipere 
admonitionem  meam  :  nec  se  volunt  purgare  per 
exhortationem  illam  quatenus  se  avertant  a  pec- 
catis  suis,  nec  desiderant  comedere  cibum  illum 
qui  est  Scriptura  Evangelii,  quo  satiari  debent 
oranes  tideles,  nec  gustare  saporem  ejus  secundum 
quod  eis  datum  est  ;  sed  festinant  fugere  gratiam 
Dei ;  quia  nec  videre,  nec  audire,  nec  cogitare  vo- 
lunt  quid  eis  facienduni  sit,  dum  vocantur  admo- 
nitione  boni.  Ipsi  fugiuut  admonitionem  bonam,  ut 
vermis  qui  torrara  intrat  se  abscondens  ab  omni 
decore  hujus  steculi.  Hoc  faciunt  et  isti  nequissirai 
homines  fugientes  prujcepta  Dei,  seque  polluentes 
in  fi.ece  qua  se  involutant  in  mortem,  cum  se  abs- 
conduut  in  malitia  sua,  nolentcs  de  fetore  nequitise 
ad  lucera  prodire.  Qui  tales  sunt,  non  pertiuent  ad 
me.  Nam  ego  nolo  hac  et  illac  dividi  in  pollutioue 
luti.  Quomodo?  Cum  his  esse  volo,  qui  rae  pura 
poeniteutia  'intelligunt ;  ubi  me  etiam  adjungo  hu- 
manee  corruptibilitati,  quia  eam  aoIo  purgare.  Qui 
autem  rae  nolunt  suscipere,  illos  a  me  abjicio,  no- 
lens  esse  cura  eis ;  quia  nulla  pars  mihi  cum  illis 
est,  quia  sunt  in  parte  stultae  ignorantiaj  me  intel- 
ligere  nolentes,  et  quouiam  nolo  esse  in  opere  quod 
pertinet  ad  conglutinationem  obduratse  perversi- 
tatis  :  quod  est  admortem.  Et  qui  hoc  modo  sper- 
nunt  me,  imitantur  perditum  angelura,  qui  dura 
Deum  videre  potuit,  eum  inspicere  noluit,  ita  ut 
eum  hurailiter  agnosceret;  et  propterea  subito 
elfugit  omnem  gloriam  coelestem,  cadens  in  mortem; 
dum  Deo  voluil  assimilari  simili  honore.  Isti  despi- 
ciunl  me,  quoniam  operantur  opus  malignum,  ut 
esigunt  illicita  desideria  carnis  in  voiuptatibus 
ipsorum.  Et  quoniam  me  despiciunt,  idcirco  faciunt 
quod  male  volunt.  Ipsi  contemnunt  Deum,  sic  etiam 
negligunt  illius  preeceptum.  Unde  et  perfrequenter 
in  indignalione  mea  permittuntur  ad  plenitudinem 
mentis  suiB  facere  quod  voluerint ;  quia  vita  feternae 
felicitatis  eos  fugit  quasi  nihilum  sint,  frequenter 
etiam  deficientes  tam  in  prosperitate  prsesentis  vitae 
quara  fulura^,  quoniara  duri  et  immobiles  ad  felici- 
tatem  boni  sunt.  Contuniacem  enim  peccatorem, 
in  malis  suis  perseverantem  desero:  viviiicans  eum 
qui  in  se  respicit  et  a  peccatis  suis  in  timore  raeo 
cura  pura  poinitentia  se  ad  me  converlit.  Nam  ego 
sum  columna  lirrase  stabiiitatis,  quae  nunquam  de- 
sero  quajrentem  rae,  quoniara  qui  rae  apprehendit 
et  se  mihi  intirae  ac  iideliter  conjungit,  nunquam 
decidet  in  perditionem.  Qui  vero  me  habet  in  obli- 
vione  mentis  sua>,  et  superbiendo  se  elevat  super 
me,  id  est  qui  in  se  ipsura  raagis  confidit  quam  in 
me,  ac  ideo  fiduciam  in  me  eontemnit  habere  quo- 
uiam  pro  nihilo  computat  gratiam  Dei,  quia  in 
animo  ejus  sum  et  veutus  turbinis,  ipse  habens  mc 
negligenlor  in  irrisione  et  siiperbe  cum  elatione  in 
desperatioue,  non    propter   gravedinem  peccatorum 


ttb!* 


S.  IIILKECAIIDIS. 


m) 


quu^  perpelraverit,  sed  proptor    superbiam   me  deri-  A  ad  justitiam  L)ei,   sed  lenis  ac  tlexibilis  ad  quodque 


dendo  siC  dicens,  quid  est  gratia  Dei?  Ilunc  ego 
dejicieudo  occidam,  et  in  elec.lione  uiea  eum  eri- 
i;ere  nolo  ;  quia  niorluu»  est  ab  a»terua  felicitate. 
Sed  et  hi  homiDes  qui  nou  habent  liduciam  se  posse 
surgere  de  gravioribus  cuipis  peccatorum  suorum 
sic  abjicieutes  omnipoteulem  IJeuui  el  gratiani 
ipsius,  desperanles  scilicet  in  nimia  Iristilia  quasi 
non  possint  salvari  de  enormitale  criminum  suo- 
rum,  deliciuiil  projecti  a  me,  et  acerbe  corruunt  in 
morteuj,  morieules  in  inlerno  iuterioii  cruciatu 
morlis  .i-ternie. 

Nunc  etiam  loquar  de  dilectis  tiliis  meis  qui  me 
suscipiunt  aperlo  sensu  et  voluntario  auimo  atque 
acuto  intellectu,  et  qui  me  gemitu  et  tletu  taugunt, 
me  excipientes  cum  gaudio  atque  omni  dmpleclcntes 
inlenlione.  U  llores  mei,  qui  dum  mc  adesse  scn- 
liunt  tubito  gaudent  in  me,  et  ego  in  ilhs.  Ipsi 
dulcioies  suavioresque  mihi  suut  super  amorem 
lapidis  pretiosissiuii,  et  super  fulgentes  pretiosas 
ludrgarilas  iu  mente  hominum,  quieas  ampleclunlur 
ardeuti  desiderio.  Ipsi  etiaui  sunt  inihi  uobilissimi 
quadrali  lapides ;  quia  in  conspectu  meo  mihi 
semper  sunt  amabiles,  hos  assidue  volo  liniareet 
purgare  :  qualenus  recte  ac  decenler  pouanlur  iu 
cudlesli  Jeiusalem,  quia  seuiper  in  menlibus  buis 
boiid  voluutale  mecum  epulaulur,  nec  mea  Justitia 
possunt  saliari.  i\am  mox  cum  lactuui  mcum  sen- 
liuut  properant   ad    ine,   tanquam  cervus  ad  loulem 


l)onum,  a  so   abscindens  malum,    seque  considerans 
in  scrutatione  operuin  suorum,   ali|ue  auferens  a  se 
infestationeiu  kedontinin  se  ininiiconim.  Sed  taiuen 
antequain  lioino  si:n  i..     lue  in    cogitatione  sua  aut 
intelleclus    ijisius    inlelligat   me    iutra   se  ;  siim   ei 
capul  et  radix  fructuositalis,  et  virtus  forliludoque 
lirm;c    civitatis,    quie    a-diiicata  esl    supra  lirmam 
pelram.    Oinuis    er^o   lidclis    iioiuo   audial   me  sibi 
dicentein  :  0   homo,  est  iie  coiivenieiis  el  coiigrtuiiu 
ut  homo  rationaiis  siue  intellectu  sit,   ut  irratiouale 
peciis   quod   non    aliter    facit    nisi  secuudum   quod 
expetit  libidoipsius?  0  miseii  liomines,  qui  uolunt 
scire    magnam     gloriam    illaui,    (luam    Deus    ipsis 
^^  dedil  ad  similitudinem   sui.   Sed    uon  potcst  esse  ut 
volunt  quod  libere  et  quasi   ha^reditario  jure  omuia 
mala  faciant  qu<B  desidei'ant ;   quasi  hoc  ex  nalura 
corporis    sui     possideaut,     uolentes    considerarc  sc 
habere   honorem  illum,    quod    bona  opera    oiterari 
valeanl.  Deus  in  sua  ordinatioue   omiiia  justc   con- 
stiluit.  Kt  quis  polest  ei  repugnare  ?  Quid    hoc  ?  lii 
hujusmodi  vidclicet  comparalioue  quod  aliquis  ordi- 
natioui  Dei  siinili   exeinplo    possit    coriiparari,    aut 
sapieulia    aut    discretione    iu    illius    rebus.    Et  cur 
est  hoc  quod  eflicaciam  illam   qute   eis    data  est  sibi 
ipsis  auferre  uolunt :    quod    bene    scilicet  et   male 
lacere  possunt?  Quomodo  ?   Nam  ego  cum  eos  tactii 
nieo  admoueo,  qui  tunc    me  api»rehenduut  mox  ut 
me  adesse  sentiunt,    hi  bonum    opus  quod   voluul 


aqua;.  Sed   ego    sa.'pe    reliu^iuo  eos,    ita   quod   ipsis  (;  ad   ellecluiu    uieo  adjutorio    perducere  itossunt.  Qui 


videtur  quaai  sint  siue  adjulorio  :  quod  idcirco  facio, 
ul  exterior  homo  lu  eis  uou  inlletur  per  superbiaiu. 
Tunc  ploraut  ac  iugeut  a^stimanles  me  ipsis  esse 
olfeusam :  sed  ego  sic  perscrutor  lideiu  eorum. 
Altamen  forti  mauu  tcneo  eos:  sic  aufereus  ab  ipsis 
elationem,  nec  permiltens  eos  cognoscere  quid 
^iiul  in  occuitis  bonis  suis,  quia  muitiplices  fructus 
iu  eis  facere  volo  :  auimis  ipsoiura  doleutibus  ac 
cordibus  eorum  vuliicratis  in  doloribus.  Permitlo 
cuim  frcqueulcr  diabolicas  pcrsuasiones  ipsos  in- 
vadere  iu  igueis  sagittis  de  iialu  iminunditicje  in- 
cendu  ardeutis  spirilus  fornicalioiiis,  qu.e  \ulnerant 
corpora  eorum  in  inliriuilatc  iragilis  uatura! ;  et  lioc 
idcirco   permitlo   quatenus    hoc   modo  lam   fortiter 


vero  iiie  coutemnunl,  iu  imbecillitatem  sui  el  in 
lualuiii  corniunl,  Sed  pravi  hoiuines  excusare  se 
nitunlur :  ila  quod  bona  opera  operari  iion  pos- 
suul,  et  hoc  proplerea  faciunt  quod  exlerior  homo 
in  eis  voluiilatem  siiam  exerceat  in  liberlatem. 
iNuuc,  o  cliarissimi  hlii  mei,  (lui  niihi  dulciores  iu 
odore  supcr  omnia  aromata  estis,  auditc  nie  vos 
admoncnleni.  Dum  lempus  habolis  facere  boiiuin 
el  nialuni,  sincera  devotione  colite  Deuin  veslruiii. 
0  vos  iteiuin  dulcissinii  iilii  niei,  (lui  ascendilis  sicut 
aurora,  vos  «|ui  ardere  debetis  iu  charitate  ut  sol 
in  radio  suo,  currite  et  properate,  charissimi  iiiei, 
lu  via  veiit;ilis  (luu'  lux  mundi  cat,  quui  est  Jesiis 
Christus  Filius  Dei,  (lui  uos  redemit  saiigiiiiie  suo 
imbuantur  inspiratioue    Spiritus  saucti,  quod   pra',-  D  iu  liue    temporum,   ut  cum  gaudio  post   transitum 


lerea  lianl  insigues  prajcones  et  llagrantes  in  virtu- 
libus.  Ipsi  quippe  «trunt  in  probatione  (piasi  aurum 
m  fornace,  id  est  probati  in  irrisione  et  in  indi- 
gnatione,  ita  quod  nihilum  computabuntur,  et 
(luod  sajpissinie  per  raptores  siibstautia  sua  denu- 
dabuntur,  ac  per  dissensionein  plebis  in  adversila- 
tibus  sicul  agni  a  lupis  dilacerabuntur.  lil  ut  oves, 
dum  eas  lupus  dispergens  dissipat,  lamen  mm  ino- 
nuutur  ;  ila  sunt  et  isli  hoiniues  iu  iiiorle  auiina'. 
non  morieules,  sed  eo  magis  vivenlcs  puigati  in 
ddversis.  Nam  bona  arbor  ut  Inictum  ferat  irri- 
gdtiir,  pulaliir  atipje  circumfoditur  ;  (^l  ab  ca  cruca- 
nefiuclum  ejiis  coriodaul  abslialiuiilur.  Quid  hoc  .■' 
BoDUs  scilicet    humo  uou  sit  durus,  uec    mabjvolus 


vestruin  pervenire  possitis  ad  iiisum.  Et  ilcrum  au- 
divi  euiu  qui  sedebal  in  throno  dicenlcin  ad  me  : 
Desidcrantibus  cojlestia  lideliter  credenduiu  et  nou 
perlinaciter  exaininandum  est,  quomodo  Filiiis 
Dei  missus  in  muuduiu  a  Patre  natus  sit  ex  virgiue  ; 
(luia  humanus  sensus  fragili  et  morlali  corpore 
gravissirno  peccatoruin  onere  gravatiis,  secreta 
l)(;i  pliis  diguoscere  non  poterit,  quam  Spirilus  saii- 
ctus  cui  vult  revelavcril. 

(Jiiaproplcr  |»er  luysliciini  iny^Lcauin,  h;i'C  etiaiii 
(■olumiui  (luaui  vides  iii  piaga  meridiaua,  iu  pr<efato 
lapideo  iniiro  deinonstrati  tedilicii,  ullr.i  pra',diclaui 
eolumiiam  ver;i'.  Triiiitalis,  .siguilicat  lnimanitatcui 
Saivaton-,    (lui    couceptus  de     Spirilu    suiicto,    na- 


b6i 


SCIVIAS.-  I.lli.  III,   ViSlO  VIII. 


(JGj 


tusque  ex.  suavissima  virgiue,  iilius  est  Alti.>5simi, 
foitissima  sauctilatis  colunma  exislens,  omuem 
videlicet  ecclesiasticam  ifditicatiouem  sustentaus. 
Cujus  humanitas  a|)|'aiet  iu  ardeute  lide  lapidum 
lidelium  populorum,  iu  bonitate  superui  Patris 
lorUssime  operantiuui,  [lost  declarationem  Trini- 
tatis  manitestata;  quia  Tiiuilale  iu  uuo  Deo  certi- 
licata  credenti  populo,  creditum  est  eliam  lucar- 
ualum  Dei  Veibum,  verum  Deum  cum  Patre  et 
saucto  Spiritu  iu  uuilate  diviuitalis  iu  uno  et  vero 
Deo  colcndum. 

UucB  columua  uiagna  est,  et  ohumbrata  iutra  et 
extra  idem  cediticium  apparens;  quoniam.  sauctitudo 
verai  incarnatiouis  magua  et  inajstimabilis,  ita  Iiu- 
mauis  meutibus  est  obumbrata  ut  uou  possit  consi- 
derari,  uisi  quantum  possibile  est  per  lidem  iu- 
tueri,  et  iuterioribus  divino  culiu  laborautibus 
lide  et  opere  cognosci,  et  exlerioribus  otio  vacau- 
tibus  fama  et  voce  manifestari,  Visuique  tuo  lam 
umbrosa  apparet,  ut  nec  magnitudinem  uec  altitu- 
diuem  ejus  cognoscere  valeas;  quia  Filius  meus 
iuter  homines  in  mortalitate  caruis,  quoniam  pro 
populo  mortem  subiturus  erat,  quasi  obumbratus 
mortalis  scilicet  existens  sine  omui  macula  peccati 
apparuit ;  ila  tameu  qucc  vera  ejus  lucaruatio  iu 
uiystica  magnitudine  secretorum  Dei  iiicompreheu- 
sibilis,  et  iu  excellentia  divinui  poleutiai  inestima- 
bilis,  omaem  cognitionem  humaui  intellectus  e\- 
cedat. 

Sed  quod  inter  columnam  hauc  atque  columnam 
vercC  Trinitatis  est  iuterruptus  locus  lougitudinis 
trium  cubitorum,  vacuusque  absque  muro  ut  tibi 
superius  ostensum  est  :  hoc  est  quod  incaruatus 
Dei  Filius,  Deus  verus  cum  Patre  et  Spiritu  saucto 
existens,  adhuc  latet  in  membris  suis  qui  lideles 
homiues  suat,  qui  usque  ad  tinem  mundi  uascituri 
sunt,  per  viventia  opera  membra  capitis  sui  elfecti, 
ut  supra  mirabililer  et  typice  edocta  es.  Qui  quot 
et  quales  futuri  sint  iu  prolixitate  supervenieutium 
temporum,  hoc  est  in  mysterio  inelfabilis  Trinitatis 
eamdem  Trinitatem  iu  unitate  divinitatis  Udeli  cul- 
tura  adoraturi :  iocus  eorum  (ut  qui  adhuc  nasci- 
turi  suut)  vacuus  est,  cum  sine  ajditicato  muro  bo- 
uorum  of.erum  sit.  Ubi  tameu  fundamentnm  posi- 
tum  est,  quoniam  in  prajseutia  Dei  sunt,  et  quia 
etiam  lide  salvationis  eorum  quam  habituri  sunt 
jam  posita  fortiter  cousistit  :  ita  ut  homo  spem  et 
iiduciam  uon  liabeat  iu  alioquam  in  Deo,  non  dille- 
rens  de  misericordia  ejus,  sed  coutidens  iu  eum 
quod  fortissimum  fundamentum  lidelis  aninue  est. 

Quod  autem  ha;c  umbrosa  columna  in  hoc  ipso 
a'dilicio  in  ilio  loco  stat  ubi  dcsuper  in  coelestibus 
uiysleriis  coram  Deo  illum  magnum  et  quadratuni 
lucidissiraumque  candoris  spleudorem  prius  vidisti, 
qui  secretum  superni  Creatoris  designans  in  ma- 
ximo  mysterio  tibi  manifestatus  est  :  hoc  est  quod 
incarnatus  Dei  Filiiis,  omnia  opera  sua  qii.i'  corpo- 
raliler  in  muiido  iiiiiilas  iiijiirias  passus  opcratus 
est,  ea  secundum  secrelam  voluutatem  Patrjsadiinple- 


A  vit.  Quid  etiamille  splendor  designat,  magnus  videii- 
cet  in  signiticatioue  mysterioriun  Dei,  quatuorquo 
angulorum:  quouiam  ad  coguiliouem  Christi  mulli 
ex  iis  qui  per  quatuor  paries  mundi  uascuutur  per- 
veuturi  suut,  atque  eximii  candoris;  quia  lucidis- 
simam  divinitutem  nulla  tenebrositas  olfuscare  po-- 
test,  ubi  idem  secretum  supern;i',  et  gloriosai  maje- 
statis  in  magna  profundilate  el  mystei'io  scientia; 
Creatoris  ouinium  qui  cuncta  crcavit  typice  ibi  ape- 
ritur ;  ita  ut  ipsi  Creaturi  nullus  ad  hoc  in  auxilio 
succiurerel,  uec  ullus  ipsi  resisiendo  in  hoc  repu- 
guaret,  ea  tautum  in  voluntate  bouitatis  sute  jier 
verbum  suum  creaus.  Uude  in  eo  alius  spleador 
velut  aurora  iu  se  aeriam  iu  aito  pur[)urece  lucis 
^  claritalem  liabeus  fulget,  per  quem  tibi  in  mystica 
osteusione  mysleriura  incarnati  Filii  Dei  demonstra- 
tum  est ;  quoniam  in  secreto  summi  Dei,  candor 
aurorie  virgiuis  sciiicet  Mariai  declaratur,  qua^  iu 
utero  suo  Filium  coelestis  et  allissimi  i^atris  por- 
tavit,  qui  purpureum  sanguinem  suum  clarissima 
luce  salvatiuuis  fulgeutem  elfudit,  secundum  quod 
tibi  iu  hac  secreta  visione  incarnatio  ejusdem  Filii 
mystica  obumbratione  ostendit. 

Sed  quod  in  prccdicta  columna  ab  imo  usque  ad 
summum  ejus  in  modum  scalai  ascensus  est  :  hoc 
est  quod  iu  iucarnato  Filio  Dei  [omnes  virtutes  ple- 
niter  operabatur,  qui  iu  se  vestigia  salvationis 
reliquit,  iia  ut  tam  pusillus  quam  maguus  lidelium 
sibiiCompelenter  gradum    in  ipso   reperiant;  in  quo 

C  pedem  in  ascensum  virtutum  poiiaut,  ut  ad  optima 
loca  perveniaut  ubi  virlutibus  operaudum  est.  Quo- 
modo?  In  optimis  locis  bonorum  cordium  aggre- 
gantur  virtutes  ad  sanctissimum  opus  suum  :  qua- 
tenus  Filium  Dei  in  membris  suis  perliciaut, 
quod  est  iu  electJs  liominibus.  Uude  et  in  ipso  est 
exemplum  perfectionis  omnibus  lideiibus  qui  iu  lege 
Dei  occupati  sunt;  ut  se  de  bono  recipiant  ad  me- 
lius,  scientes  manifeslationem  veraj  incarnationis, 
ubi  Filius  Dei  veraciter  in  carue  demonstratus  est, 
in  quo  lidelissimus  ascensus  ad  ccelestia  reperitur. 
Propter  quod  etiam  omnes  virtutes  Dei  descenden- 
tes  et  ascendeutes  oneratas  lapidibus  ad  opus  suum 
liic  ire  vides  ;  quia  in  Unigenito  Dei  lucidissimse 
virtutes  quasi  per  humanitatem  ejus  descendunt,  et 

D  quasi  per  divinilatem  ipsius  sursum  tendunt.  De- 
scendunt  etiam  per  ipsum  ad  corda  lidelium  homi- 
uum ;  qui  bjuo  corde  voluutateni  suam  reliu- 
quentes,  ad  recta  opera  tlexibiles  se  redduut  se- 
cundum  quod  operariusad  levandum  lapidem  se  in- 
clinat  quem  ad  a-dincium  deferat.  lu  ipso  etiam 
sursum  ascendunt,  cum  cojlestia  opera  in  homi- 
uihus  perfecta  Deo  gratulabande  otferunt,  ut  cor- 
pus  Cliristiin  lidelibus  merabris  ijisius  quam  cilissi- 
lue  perliciatur.  Unde  eliam  (juasi  lapidos  ad  altiDia 
j)ortaru  ;  ijui  sunt  peunata  et  lucida  opcra,  qua'  c.uiii 
ipsis  homines  ad  tutelam  suam  operautur,  quoiiiaiii 
unaqUii-que  actio  D(m)  oircrt  alas  suas,  pcr  qiias  ■■f 
de  fa?ie  lniiiiaua^  mentis  elevct,  riil).;riiiciii  etiam 
s[)lendorem  habeus,   per  quem    aule    Deum    luceat; 


OOJ 


S.  lllLUt:GAl;DlS 


00  I 


quia  obalrui   et  abscondi  nou   polesl,  iiuod  tluit  de  A  non   seniinalo    semiue ;  sic  surrexit    ia  ea  cojiestis 

lonle  vitffi  teternaj.  Nara  ut  fons  non  debet  esse  in  panis    siuo    radice  virilis  coniuiisliouis,    et    absquu 

absconso,  sed  in  nianifeslo  ut  oninis  bomo   qui  silit  omui  humano  onere,    sed  tanlum    uatus  in  suavi- 

ad  ipsum  veniat  el   hauriat  atque  bibat,    sic   Filius  tale  diviiiitati^,    noii   tactus  ulla    iudignatioue   pec- 

bei  non  eit  obslrusus    nec    abscousus  electis  suis,  Ciili,  vcnieus,  tui  tu   ><)   serpeule  nesciente,   nec  euui 

sed  manifestus  praiparans  so  ad  retribulionem  ope-  propius  tangente.   Linir    et  ille  llos  lateuter  illum 

runi,  utea  manifestet  justa  remuneratione,  qutp  pro-  deccpit ;    ila  qiiod    sursum    ascendit,    et  geuus  hu- 

pler  ipsius    voluntateiu    ab  bominibus  perlicinulur.  mauum  in  peccalo  conceptuurad  alta  suslulit,  quod 

Idcirco  bdelis  homo  ambulet   in  lide  ad  IJeum   tpue-  iile  serpens  prius  frauduleuter  deceperat,  et  iu  per- 

ratque   misericordiam    ejus,    et   dabitur  illi.   A  uou  ditionem  secum    delra.terat.    Et    quuniam     hic   llos 

quu-rente    aulem  non  invenietur,    veluli   tons  uon  Filius  Dei  erat,    requievit  supcr  eum   Spirilus  Do- 

nait  ad  homines   ipsum  solummodo  scioules  iiec  ad  iniui,  id  est  spirilus  aHerua;  divinitalis.  Onomodo? 

eum    veuire     voleutes;    sed    ilios    uportet  ad  eum  (Juando  humilitas  e.xallala  est  in    ascensu   illius  llo- 

accedere,    si    aquam   ejus    baurire     desiderant,    sic  ris:  ubi  in  irrisione   prostrala    est  superbia,    quam 

homo  faciat.  Ad  Deum    accedat  per  legem  sibi   ab  prima  mulier  attendit,  cum  plus  quam  deberet  sa- 

ipso  conslilutam,  et   inveniet   eum,  dabiturque    illi  '  pere  voluit,    secuuda    muliere  servitio  Dei  se  sub- 


cibus  \ilie  et  aqua  salutaris  ila  ul  amplius  ncc  esu- 
riem  ncc  silim  sustineat.  1'ude  et  pia.'dicta'  virtutes 
inluulum  sludium  idem  opus  perliciendi  liabeul ; 
quoniam  studiosissiuie  sicul  torrontes  ai|u;e  ad  opu> 
diviiium  i  urruyt,  (luateuus  lulgeutiores  sole  Clirisli 
membra  capiti  suo  iu  lucidis  acquisitiouibus  nobi- 
lissiniti  perfecla  coujuugautur.    Propter  quod  eliam 


denle,  duni  sc  rccogno^iL  parvaiu,  iu  huuiililalo 
confessa  Deum  suum  ;  Si»iriUis  sauctus  ardenter  iu 
ipso  rcquievit  :  iu  quo  elecla  charitas  laluit,  quaj  sal- 
vavit  perdilam  iilebem  absteigeus  crimina  el  sce- 
lera  liomiuum.  Num  plenitudo  temi^oris  erat  iu  eo; 
quia  viveus  lumen  iu  ipso  radia^il,  in  quo  no.\iuui 
ponium    cuiu   set{ueiitibus   se  nequiliis   aruit,    sur- 


ul  audisti  forte»  operarii  Dci  appellantur,  quia  slre-  geule  iu  i!lo  uifdicina  luortuorum,  qutevexillumillud 

nue  in   bonis  operibus   lidelium    hominum  semper  elevavit   quod  mortem  superavit  ct    contrivit.  San- 

conversantur.  cLitas  enira  in  eo  uon  caruit  ulla   possibilitate,  ipso 

Sed  quod  inter  has  virlutes  pra^cipue  septcm    vi-  concepto  absque    omni  peccati   commistione,    sicut 

des,    quaruni  eliam    formas    et  habilus    secundum  ssepius  olTeiiditur  in  nalis  homiuum  qui  uascuntur 

quod  tibi  permittitur  consideras  :  hoc    est    quod   in-  in  multiplicium  criminum  varietate.  Sed  et  cum  llos 
ter  studiosa  opera  lue    septem  virtutes  prtestantis-  (^  ille  dedil  operando  et  docendo  omiiem  inspirationem 

sirase,  seplem  ardenlissima  dona  Spiritus   sancti   de-  juititise;  jam  fructum  in    plenitudine  Spirilus  sau- 

signant,  quia  in  obumbratione  Spiritus  saucti    virgo  cti  prolulit,  quoniam  ipse    Filius  Doi  indutus  carne, 

darissima  Filium  Dt;i  sine  peccato  concepit  in  sancti-  aperte  iu  opere  suo  demouslravit,  quod  aulea  Spi- 


licatione  scilicet  sanctarum  virtutum,  qua^  aperte  in 
eodem  UnigenitoDeimanifesfatKsunt ;  quasiinforma 
sud  illuminantes  corda  fidclium,  et  quasi  in  habilu 
suo   in   unilale  tidei  se   dilatautes,  ut    Isaias  servus 


ritas  sanctus  mvstice  et  quasi  in  occuito,  iuspira- 
tioue  sua  commovit.  Uui  Spiritus  sanctus  super 
illum  tlorem  septempliciter  requiescere  designatur; 
quia  cum  Deus  omnia  per  Verbum  suum  in  Spiritu 


meus   testalur,'  diccns :  EgredHur   virga   de    radice  sancto  crearet,  septima  die  ab   omni  opere  suo  rc- 

Jcsse,  el  flos  de   radice  ejus  ascendei,  ei  requiescel  quievil.  Sed  et  eadem  dona  in  siguatione  sua  gemi- 

suitertum  spirilus  Domini,  spiriius  sapieniiie  el  iij-  nantur;    quoniam    corpus    ct  auima    sibi  conjuncta 

tellectus,  spirilus     consilii    et  fortiiudinis,  spiritus  simul   iu  gt^mina  dilectione  per  unctionem  Spiritus 

scienliae  et  pielaiis,  el  replebii  cum  spiritus  iimoris  saucti   debeut  operari   limore    Domiui  solo   posiloj; 

/>o/nini(/sa.,  xi).  Hoc  tale  est;  Virgo  Maria  egressa  quia    ipse  quasi  iu   tremore     charitatem  venerans, 

est  de  angustiis  srecularium  opprcssionum   iu   dul-  unum  super  omnia  adorari  de^ignat    Unde  etiam  et 

cedinem  honestatis  mornm,  ut  aliquis  dedomo  egre-  '^  Spiritus  Domini  dorainatur  forlissinnis  virtutibus  ab 

dilur  in  qua  iuclusus  conlinebatur,  qui  se  nou  elevat  eoclarescenlibus,  ut  a  radice   rami  procedunt,  quo- 


sapra  ipsam  domum,  sed  recto  itinere  coram  se  gra- 
dilur,  et  ul  rivulus  vini  de  torculari  e.vprimiLur  non 
se  exaltans  supra  torcular,  sed  modcrate  dellueus 
inlocnmsuum.  Et  |quare  virga?  Quia  non  spinosa 
rnoribus,  nec  nodosa  terrenis  cupiditatibns,  sed  pla- 
na,  idestcarnali  concupiscentia  non  copulatata.  orta 
scilicet  de  radice  Jesse,  id  est  de  illo  qui  quasi  fun- 
damentum  erat  regalis  prolis,  de  qua  illu  illibata  ma- 
ter  nata  processit.  Unde  et  de  radice  ejusdem  virgu-. 
ascendit  suavissimus  odor,  qui  fuit  integra  puritas 
ejusdem  virginis,  volens  inaltissimum  cacumeu,  Spi- 
ritu  sancto  ita  eara  irrigant*',  quod  c\  ipsa  almu- 
M  «  na'ns  ♦>«♦.    fjiiomodo?  I't.    fIo<  n>t*fitnr   in    ngio 


niam  unus  Deus  est  a  quo  ornnia  bona  veniuut,  et 
per  quem  orania  bona  sapienter  disposita  sunf.  Et 
qiiiaSpiritus  Domini  super  ipsum  llorem  requievil ; 
spirilus  etiani  sapientia-  super  ipsum  niansit,  quo- 
niara  magna  sapientia  apparuif,  cum  Deus  omnia 
per  Verbum  suuin  crcavit,  sapientia  sic  diffiisa  est 
in  illo  :  quod  idem  Verbum  erat  sapientia.  Sed 
ilisum  Verbum  nondum  incarnatum  invisibile  fuit  : 
id  autem  incainatura  visibile  apparuit,  quouiam 
Verbum  quod  ante  omnem  creaturam  erat  in  corde 
Patris  per  quod  omniafactasunt,etsinequofactumest 
riihil  :  ipsumcuiluit  tlos  sub  tempore  scilicet  emicans 
lu  humanitate,  bouum  iiitelleclum  bomuiibus  ■  ro';- 


(j(j;; 


SCIVIAS.  —  LIJJ.  III,  VISIU  VIll. 


('tt»(, 


rens  suis  testilicationibus.  Quid  hoc?  Sapientioe  in-  A 
tellectus  congrue  adjungitur  ;  qiiia  cum  homo  a  Deo 
in  sapientia  crealus  sit,  Creatorem  suum  digne  in- 
telligere  debuit.  Ergo  ante  partum  virginalem  Deus 
iutelligoudus  erat  absijue  ulla  dubitatione.  Sed  post 
partum,  virginalcm  priedictum  florem  in  carne  pro- 
ferentem,  idem  llos  intelligendus  erat  Deus  et  bomo, 
sed  nou  sine  admiratione.  Et  ille  intellectus  prius 
iuvisibilis,  visus  est  visibilis  iu  tlore :  cum  ipse  llus 
hanc  intelligibilem  causam  protulit,  quod  homo  sci- 
licel  sapienler  intelligit  Deum  in  factis  suis.  Quo- 
modo?  Sapienlia  est  origo  bonorum  operum,  cum 
homo  sapienter  veneratur  Deum  suum.  Gui  intel- 
lectus  adhiBret,  quoniam  cum  liomo  per  sapientiam 
bonum  operatur,  jam  illud  dilatatur  ad  alios,  ita  ut  „ 
bouum  odorem  et  dulcem  gustum  abipso  emicantem 
cum  gHUuio  iutelligaut  in  eo.  In  virgineo  quoque 
isto  llore  intellectum  subsequitur  consilium  ;  quia 
homo  iuteilectum  habens,  divino  consilio  liberaudus 
erat.  Inde  spiritus  consilii  et  fortitudinis  super  eum 
requievit ;  quouiam  hoc  consilium  apud  Patrem  siue 
tempoie  fuit,  ut  Verbum  suum  incarnaretur,  sub 
tempore  pcrticiens  omnia  opera  sua  secundum  vo- 
luntatem  Patris,  ct  offendeus  obedientiam  per  se 
ipsum,  ita  ut  ipsa  ab  eo  ad  homiues  (ulgeret,  qua- 
tenus  eum  ita  in  factis  suis  imitari  discereut.  Quod 
duui  ita  apparuit  in  fortissima  virtute  totum  sur- 
gens  de  divinitate  :  fortitudo  se  in  ipso  occuluil, 
quatenus  diabolum  tanto  fortius  debellaret  quanto 
secretius  illi  se  per  consilium  abscondisset.  Quo-  q 
modo? 

Consilio  apte  fortitudo  adhajret:  quoniam  consi- 
lium  Dei  per  fortitudinem  Filii  ipsius  reguum  dia- 
boli  destruxit.  Unde  idem  Filius  Dei,  fortissimus 
videlicet  leo,  contrivit  inlidelitalis  mortem  per  splen- 
didissimum  lumen  quod  tides  est,  quia  magua  forti- 
tudo  est  homiuem  ea  per  consilium  credere  quee 
corporali  visu  uon  valet  videre.  Quid  hoc  ?  Consi- 
lium  per  conjunctara  sibi  fortitudinem  perforat  du- 
ritiam  lapideorum  cordium,  quai  obdurata  suut  iu 
consuetudine  pravorum  morum  ita  ineplam  duri- 
tiam  trausiens  quod  caruale  opus  abjicitur,  ct  Dei 
opus  aplissime  perQcitur.  Quapropter  et  in  prte- 
dicto  tlore  fortitudiuem  scientia  comitatur,  quo- 
niam  horaines  per  fortitudinem  Dei  ad  scientiam  ^ 
ipsius  ita  ut  eum  cognoscant  perveuiunt.  Hinc  est 
quod  et  spiritus  scientiaj  et  pielatis  in  eo  etiam  per 
supernam  dulcedinem  requiem  habuit,  quoniam  ipse 
scienter  miseriis  hominum  condoluit ;  spes  etiam 
existens  per  quam  intratur  ad  salvationem,  cum 
scelus  muudi  scienter  per  mortem  suam  abstersit 
in  magna  pietate.  Quid  hoc?  Scienliiie  pietas  recte 
adjungilur,  quia  Filius  Dei  scienter  in  magua  pie- 
tate  adiuiplevil  voluntatem  Patris  sui.  Ipse  enim 
Filius  solus  uatus  ex  virgine,  transfudit  inter  po- 
pulos  germen  coelestis  virtutis  ;  ut  sequantur  con- 
sortium  angelorum  quod  pudicitia  castitatis  est, 
quia  virtus  htec  surrexit  in  superna  pietate  :  sic 
videiieet  quod  iu  egredieute    virga  de   Jesse,  virtutes 


lloris  hujus  germiuarent,  quas  prima  mulier  fuga- 
verat  dum  consensit  audiens  consilium  serpentis, 
ila  quod  i»!  ea  cecidit  omue  genus  humanum,  ca- 
reus  gaudio  supernse  claritatis,  nisi  quod  iloriditas 
virgai  illius  scienter  illud  elevavit  per  pietatem  iu 
sanctitate  salvationis.  Quomodo  ?  Fortitudini  qute 
diabolum  devincit,  adhasrentem  illi  scientiam.  Spi- 
rilu5  sauctus  inspirat;  cum  Deus  per  lideles  ho- 
miues  devotissime  iu  ardentibus  dcsidcriis  agno- 
scitur,  et  iulimo  tactu  tidelis  animai  desideran- 
tissime  amplexatur.  Sed  et  in  virgineo  Uore  pieta- 
tem  timor  Domiui  subsequitur  :  quia  cum  jdetas  inest 
lidelibus  hominibus,  timorem  Domiui  acquirunt,  ad 
explenda  prificepta  ipsius.  Unde  tiuior  Domini  eum- 
dem  florem  replevit ;  quia  ipse  tantam  plenitudi- 
nem  virtutum  in  se  habuit,  quod  iu  eo  uullus  va- 
cuus  locus  inveutus  est.  ubi  aut  uiortifera  superbia, 
aut  delectatio  honoris,  aut  iirtevaricatio  legis  sedem 
invonire  potuisset ;  sed  totus  plenus  erat  timoris 
Domini :  non  qua^rens  alieuam  gloriam  ut  primus 
augelus  et  Adam  qucesierunt,  sed  houorans  Patrem 
suumin  omni  opere  suo,  diguam  ei  praibens  obe- 
dicntiam.  Ideo  et  timor  Domiui  iuitium  habet  omnis 
justitiu:  ;  quia  ipse  est  linis  et  initium  caeterarum 
virtutum,  ut  requiei  septima  die?,  ostendit  comple- 
tionera  et  ortum  creaturarum.  Quomodo?  Timor 
excutit  et  movet  tremorem,  qui  radix  est  germi- 
nandi  ut  fructuosai  virtutes  procedant.  Unde  et 
tlas  iste  plenus  timoris  Domiui  est ;  quia  omnia 
germina  bonorum  operum  adhairent  ei,  quoniam 
ipse  materia  eorum  est ;  flore  eodem  germinante 
viriditatem  quarumcunque  virtutum,  fructu  earum 
prae  caiLeris  repleto  quatenus  omnia  bona  perficiat, 
ut  etiam  de  ipso  Scriptura  habct :  Sictct  malum 
inter  iigtta  silcanmi,  sic  dilectus  nieus  iiiter  filios- 
Sub  unibra  illius  quam  desideravi  sedi,  et  fructus 
ejus  dulcis  gulturi  meo{Cant.  ii).  Hoc  tale  est:  Fi- 
lius  virginis,  dulcissimus  amator  castae  dilectionis, 
quem  apprehendit  fidelis  anima  desiderans  dulcis- 
sima  ejus  amplexione  integritalem  suam  coronare, 
reliclo  carnali  viro,  et  se  copulaus  Christo,  eum- 
que  certissimo  ftedere  amans  et  in  speculo  lidei 
aspiciens,  est  pulcherrimus  fructus  fructiferce  ar- 
boris,  id  est  Filius  virgiuis  exieus  de  virginali  can- 
dore,  sicut  pomum  de  fructuosa  floriditate  prai- 
bensque  escam  refectiouis  esurientibus,  et  succura 
dulcedinis  sitientibus,  et  hoc  modo  ligna  silvestria 
priccellens,  id  est  lilios  hominum  qui  in  peccatis 
coucipiuntur,  et  in  ipsis  couversantur,  nec  talem 
fructum  alferentes  qualem  ipse  attulit,  quouiam  a 
Deo  exivit  plenum  fructum  suavitatis  vit«  afle- 
rens,  aliis  quidem  nec  viriditalcm  nec  fructum  a 
se  ipsis  habeutibus  sed  ah  ipso.  Quomodo?  Ipse  per 
incarnationem  suam  mundo  salvationem  dedit,  di- 
lectus  Dei  Filius  inter  hlios  hominum  appareus  qui 
per  fervorem  ipsius  virebant  et  fi'uctum  alierebaut, 
sed  non  tanla  pleniludine  fecundi  quanta  ipse  re- 
pletus  erat,  quia  totus  sanctus  a  Deo  exiens  de  vir- 
giue   nalub  est.  El  quare   dilectus?  Quia    ii»se   hoc 


I.ti 


:>.  lllLUKliAUDls 


(fUh 


cuDculcjt,  (|uod  lideli  auimce  ad  cuulebtia  properanli  A  stallus  peducida  induta,  quia  vinculum    subjectionis 


ubsistit.  lade  et  sancla  uniuui  ajquissimo  judicio 
eum  dilectum  uuncupat :  quuuiam  per  iideui  dile- 
ctiouii  se  ipsam  relinquens,  el  iu  uiagno  cerlauiine 
carnalium  voluptatum  dn  illum  benevule  anhelaus, 
atque  in  ardure  lacryniubilis  desiderii  se  ipsam  re- 
prubaus,  ei  adba^ret,  »jt  uiulier  viro,  cui  eum  j?au- 
diu  voluntalis  sua?  associata  est.  Et  ideo  cum  in 
exordio  conservandaj  castitatis  ad  cum  incipit  su- 
spirare,  ad  se  ipsam  dicit :  Volo  proslerneie  car- 
ualem  voluplatem  et  nie  conjungere  illi  sub  cujus 
dilectionis  umbra  qua  me  in  ardore  ardentis  de- 
siderii  sui  a  contrario  i;^ne  obumbravit  sedeo.  (Juo- 
Uiodu.'    Dum    iuebriatum    sludium    iu    ejus   aniores 


humililer  Deo  subjectu  purtat,  superna  scilicet  sol- 
liciludine  omneiu  exaltalionem  diabolicam  proster- 
ucns,  piocfue  capiti,  id  est  Christo  adhuireus,  humil- 
limum  quoque  sacerdotem  et  absque  omni  i^ulvcre 
peccati  purissiuuim  lu  lucidissiiua  cordis  puiitato 
incitans,  quoniam  constricti  el  hunules  purique  sa- 
cerdotes  summi  sacerdotes  esse  debeut.  Seciiuda 
autem  nigros  capillos  hubet,  iiiauitcslc  oslondens 
quod  in  capile  suo  Chriblo  ahsleigit  nigrediueni 
peccatorum  iu  homimbus.  Terlia  vero  dissimilis 
liumanie  forinaj  videlur  ;  quoniam  hoc  minislerium 
habet,  ut  hominein  ita  concutiat  qualeuus  terreatur 
et  treiniscdt  do    Dci  judicio.   Unde   et   specie  carei 


habeus,   subjectuin    in   igneum    carois    amorem    in  ■.  hominis,    quia    homo    stiRpe    Deum  postpouens,  li 


couseusu  aniaue  meui  prenio.  Et  ob  hoc  dulcissimus 
Iructus  fjus  quem  gustabain  in  anima  mea  suspi- 
raus  ad  Deum,  dulcior  niihi  est  iu  ea  super  omnem 
dulcedineiii  carnis,  quam  sentiebam  iu  concupi- 
sceutiis  ejus.  tt  quare  dulcis?  Quoniam  ipse  e.\ 
virgine  natus  habet  dulcissinuim  saporem,  et  for- 
lissimum  ungueutum  stillans  ut  balsaiuum :  quod 
est  resurrectio  ad  vitam  in  qua  mortui  erecti  sunt, 
ac  coutiuens  uiaximam  mediciuain  quuj  tersit  vui- 
nera  poccaloruin  per  incarnationem  ipsius,  qua^ 
plemssima  sauclildtis  et  dulcediuis  in  omni  generc 
virtutum  cum  viiginitale  est.  Lnde,  o  virginitas, 
quu->  de  ignea  accensione  consistis,  robusLissimum 
germen    quoJ    de     stella    maris     emicaus     omnem 


moris  ejus  obliviscitur,  quod  ipsa  omuino  tacere 
recusat.  Prima  quoque  et  quarta  atque  quiula  albis 
tunicis  vestiunlur ;  quia  circuiudalui  suut  veste 
innocealiai  quam  Adam  perdidit  transgredieus  piam 
jussiouem,  postniodum  autem  in  candidissimo  lilio 
lloridissima-  virgiuitatis  cuin  iuduto  opere  simplicis 
in  Deo  subjectionis  recuperata  iu  salvaLiouem,  quod 
ante  Deum  lucet  sicut  clarissima  stella  humanis 
oculis  ignescit.  Omnes  etiam  alba  calceamenta  ha- 
beut,  excepta  tertia  secuudum  speciem  hominis 
uon  appareiiLe  ;  quuniam  ipsni  pulcherrimuui  opus 
sunt  iu  hominibus  quis  desideria  carnis  in  se  ad 
nihiluin  deducunt,  juxta  exemplum  sui  Salvatoris, 
quod  est  splendor  spleudidissimus ;  una  earuin  ho- 


spurcitiam     turpitudiuis    conti-a     sa?vissinia    jacula  C  minem  non    simulante,    quia  uon  habet  respectum 


diaboli  seniper  dimicans  conculcat,  gaude  in  cce- 
lesti  harniunia,  iu  spe  consortii  angelorum.  Quu- 
modo  ?  Spiritus  sauctus  symphouizat  in  taberua- 
culo  virgiuitatis  ;  quuniain  ipsa  Verbum  Dei  semper 
ruminat,  quomodo  possit  Christum  amplexari  ciiiii 
umni  devotione  ardens  in  ejus  amore,  lioc  habeiis 
lu  oblivioue  quud  in  concupiscentia  carnis  in  ar- 
dore  incendii  fragile  in  homine  est,  uni  viio 
quem  nunquam  peccatum  tetigit  adhu-rens,  cui  el 
siue  omni  cuncupisceutia  caruis  conjuucla  est, 
M.nipcr  cuin  illo  llurens  in  gaudio  regalium  nu- 
pliarum. 

Nunc  aulem  quod  similitudiuem    in  prtedictis  vir- 
lulibus    vides,   ita  «luod    omnes  ut  et  alia;   virtutes 


ullius  audaciui,  semper  sollicita  et  non  ii(>gligcns  ut 
lioiiio  qui  suipius  sui  ipsius  per  conluinaciam  obli- 
viscitur,  ipsa  dispensatrix  exislens  juslui  admoni- 
tionis  ut  quisque  lidelis  judicium  Dei  cante  inluea- 
tur,  el  excepta  quarta  quui  crystallinis  calceamentis 
miro  modo  luceutibus  calceatur ;  quoniam  illa  in 
voluiitate  siia  se  coasLringens,  pergit  lucidissimum 
iter  Christi,  ita  mortem  eLiain  iii  se  ipsa  per  igneum 
ardorem  Spiritus  sancLi  sullucans.  Quod  autem  in 
eisdem  virLulibus  est  dissiinililudu :  hoc  est  quud 
quainvis  unius  studii  unaniuutaLeui  habeaut,  Lainea 
diversa  opera  iu  hominibus  uperanLiir. 

Propter  quod  et  prima    iinago  prieteudit   iiumili- 
taLem :  qua;  pnniilus   Filium   Dei  manifestavit,  cum 
quu;  snpra  tibi  demunstrattf;  sunt  veluti  veslibus  ex  D  Deus   qui  coelum  et  terram    in    sua   habel  putesLale 


sericu  indiiuntur:  huc  est  quud  m  urdine  suu  piaui 
unanimitalem  illa  luminaria  in  mentibus  horainuni 
parant,  etiam  quumodu  reliquefi  virtutcs  iu  Deu 
niullitiem  induuientuiuin,  id  est  lenilatem  devu- 
tionis  in  respectioiie  sanctarurn  animariiin,  ve- 
jiribus  iu  duritia  vitiorum  carentium,  habeutia. 
(Jiiud  autem  quu-dam  albis  crinibiis  retecto  capitc 
el  absque  ainicLu  pallioruni  incedunt:  hoc  est  (|uo(i 
illu;  iu  cupula  caiidoris  iunoc<;nliu!  ligaturam  jiin- 
clura;  pravoriim  morum  in  inembris  lidelium  ho- 
ininum  non  habent,  et  quod  etiam  siecularibus 
sludiis  circumdata;  non  sunt,  omr.ino  fugieutes  vi- 
cissiludinem  \itiorum.  Sed  prima  mure  femineo 
est  capite  velata,  ita^jue  ({ujsi  casula  tanquam   cry- 


Filiuin  .suuui  mittere  ad  Lerras  non  dedignaLus  esl. 
Unde  etiam  portat  coronam  auream  capiti  siio  im- 
positam,  tres  ramos  altius  exslautes  liabeutem  -, 
quuniam  ipsa  cu;teras  virtutes  piuicellens,  et  sua- 
viler  antecedens  corunala  est  curuna  aurea,  scilicet 
pretiosissima  et  fulgentissima  iucarnatiune  Salva- 
turis,  qui  eam  quasi  in  capiLe,  id  esL  in  huc  my- 
sterio  cum  incariiatus  est  decoravit.  Quui  triangu- 
laris  existit;  quia  Tnnitas  est  iu  uuitale  et  unitas 
iu  Trinitate,  Filius  scilicet  eum  Patre  et  Spiritu 
sanctu,  unus  et  verus  Deus  omnia  e.xcellens  iii  al- 
titudine  divinitatis.  Et  pretiosissimis  lapidibus  vi- 
ridis  et  riibei  coloris  et  albis  baccis  uiulLo  fulgel 
ornatu ;    quoniam  eadein    humanitas  Salvatoris  os- 


WJ 


S(;iviAS.--Lii;.  111,  visiu  \ii 


i)"/0 


tendit  in  se  altissimain  et  profundissiinam  bonita-  A 
tem  sui  operis,  quod  idem  Filius  Dei  operatus  e.it 
in  viriditate  illa  cuui  virlules  jam  iu  doctriua  ejus 
virebaut,  et  iu  rubore  sanguiuis  ipsius:  cuui  mor- 
tem  passus  est  iu  cruce,  salvaus  tiominem,  atque  iu 
clarissima  albediue  resurrectiouis  et  asceusionis 
ejus,  cum  quibus  oranibus  illuminata  et  ornala  est 
Ecclesia,  ut  res  illa  iilustratur  et  decoratur  cui 
pretiosi  lapides  imponuutur.  Quod  autem  in  pe- 
ctore  suo  liabet  speculum  iucidissimum,  in  quo 
mira  claritate  miago  incarnati  Filii  Dei  appa- 
ret  :  boc  est  quod  iu  humilitate  qute  iu  corde  sa- 
crati  templi  est,  in  beatissima  et  spleudidissima 
scieutia  pie  et  humiliime  ac  spleudide  hrmissime- 
que  eiiulsit  ipse  Uuigenitus  Dei,  in  omnibus  operi- 
bus  suis  quai  corporaliter  gessit,  in  quibus  se  mundo 
piuicipue  mauiteslavit.  Unde  etiam  et  ipsa  in  illu- 
striori  parte  corda  electorum  (idelium  <;onsignat, 
iu  eis  tribunal  suum  ponens,  omnes  actus,  ipsorum 
videlicet  regens  et  dirigens ;  quia  solidissimum 
tundauientum  oinnium  bonorum  iu  hominibus  est, 
veiuti  eliam  in  supradicta  materna  admouitioue  sua 
osteudil. 

Sed  secunda  designat  cliaritatem,-  quouiam  jiost 
humilitatem  illam  qua  Filius  Dei  incarnari  dignatus 
est,  ostensa  est  etiam  vera  et  ardentissima  lampas 
charitatis,  cum  Deus  ita  dilexit  hominem  ut  pro- 
pter  ipsius  auiorem  Uuigenitum  suum  mitteret  iu- 
caruaudum.  Qute  tota  videtur  ut  hyacinthus  aerii 
ru  allo  coloris,  videlicet  tam  forma  quam  tuuica  ,, 
ipsius;  quia  incarnatus  Dei  Filius  per  iiumauitalem 
suam  illustravit  hdeles  et  coelestes  homines,  ut  res 
iila  per  hyacuithum  illustratur  cui  imponitur,  ita 
eos  etiam  incendeus  charitate;  ut  unicuique  homiui 
indigeuti  lideliter  subveuiaut  :  sicut  et  virtus  haic  iu- 
duitur  tunica  dulcedinis  Dei,  hochabensofhciumqua- 
teuus  devotione,  actu  et  usu  omnibus  homiuibus  iu 
reclolumme  luceat.  Proptcr  quod  etiam  eidem  tuuicai 
duai  zona-  inajstimabili  modo,  auro  et  gemmis  or- 
uatui  mirabiliter  intexta',  suut ;  qua>,  sunt  iu  dulce- 
diue  DeJ  gemina  praicepla  charilatis,  boua  sciiicet 
et  pra;cipua  voluutate  quasi  auro  et  justis  operibus 
veluti  clarissimis,  gemmis,  mirabili  douo  summi  da- 
toris  composita.  ita  ut  super  utrumque  humerum 
ejusdem  imagiuis  zona  uua  usque  ad  pedes  ipsius  D 
ante  et  retro  desceudat ;  quoniam  eadem  prtecepta 
in  multa  sollicitudine  portat  unum  scilicet  in  Deo 
ut  in  humero  dexlro,  et  alterum  in  proximo  ut 
ni  humero  smistro,  sicut  scriptum  est :  biiiges 
bonnnui/i  Deuin  tuum  ex  toto  corde  iuo,  ei  ex  tola 
anima  iua,  et  ex  omnibus  viribus  iuis,  et  ex  omni 
menle  iua,  el  proximum  luum  sicut  ipsutn  {Matlh. 
xxn,.  lloc  tale  est  :  Sic  debes  diligerc  Dominum 
Deum  tuum,  qui  Domiuus  tuus  est,  videlicct  lioc 
Ijouore  quo  dominatur  omnicreatura!,  et  Dous  tuus 
quia  ipse  nou  Iiabens  initium,  sed  creator  oiuuium 
existens,  ita  ut  propter  amorem  ejus  iu  coj'de  tuo 
prifuum  exsuperes  et  prosteruas  carnem  corporis 
tui,  quud  tibi    valde  durum  cst,  quia  i»rimum  devi- 


cta  carne  postmodum  regnabit  spiritus  tuus  in  te, 
et  tiinc  Deum  iu  auima  tua  sic  intelliges  ut  mandata 
ejiis  scieuter  custodias,  atque  ea  nou  pigro  opere 
conipleas.  Et  deinde  hoc  modo  omnes  vires  corpuris 
et  aniui*  tuai  Deo  subjiciuntur;  quouiam  haicprima 
victojia  iu  corpore  tuo  facta  est,  ita  ut  tuuc  in 
omnibus  his  propositis  causis  Deum  fortissimum  iu 
tua  mentecompreheudas  :  quod  tibi  tauquam  Urinum 
propugnaculuin  est  coutra  insidias  inimicorum  luo- 
rum,  ita  ut  forlitudiuem  ejus  in  praidiclis  rebus 
nullus  superare  valeat  inimicus,  quia  mens  tua  om- 
uia  hsec  continere  debet,  iu  se  conhrnians  et  couso- 
lidans  cuncta  qute  agis.  Hy:;c  ergo  facies  toto  corde, 
tola  anima,  etomnibus  viribus,  et  omui  meute  tua  : 
ita  ut  iiihil  dehciat  tibi  in  fide,  quateuus  nou  con- 
sentias  ulli  rei  quai  repuguat  Deo,  te  dividens  iu 
aliena  ;  sed  ut  coUigas  te  ad  dulcediuem  dilectionis 
ejus,  diligeus  et  te  ipsum.  Quomodo  /  Si  diligis 
Deum,  diligis  salutem  tuasa.  Et  sicut  tunc  iu  his 
omuibus  te  diligis,  sic  diliges  et  proximum  tuum, 
quia  quisque  Udelis  homo  est  tibi  proximus,  exi- 
stens  in  Christiano  uoiuine  ac  iu  Ude  :  ita  ut  sic 
gaudeas  iu  ejus  recta  prosperitate,  et  superna  sal- 
vatione  ut  lideiiter  in  tide  conservetur,  sicut  etiam 
laitaris  de  tua  salute.  Hoc  ergo  geminum  opus  cha- 
ritatis  sit  in  homine,  descendens  usque  ad  pedes 
ejus,  id  est  ad  tinem  consummationis;  aute  ipsum, 
scilicet  appareus  in  lege  Dei;  et  retro,  in  hominis 
videlicet  subventione,  ut  et  homo  sic  charitatem 
secletur,  quateuus  rejecta  morte  perveniat  ad  per- 
fecliouem  vit*,  sicut  etiam  eadem  charitas  superius 
in  verbis  suis  declarat. 

Tei-tia  autem  imago  signilicat  timorem  Domiui, 
qui  post  hauc  charitatem  quam  Dcus  hominibus 
mauifestavit,  cum  Filium  suum  pro  ipsis  mortem 
subire  voluit  in  mentibus  tidelium  surrexit,  ita  ut 
coelestia  praicepta  plenius  iutelligerent  et  perfectius 
quam  prius  adimpierent.  Quam  nunc  vides  in  eo- 
dem  schemate  ut  in  priori  visione  eam  vidisti;  quo- 
niam  incommutabihs  Deus,  simili  et  uou  dissimilt 
honore  ct  revereutia  habendus  est  iu  omni  creatura 
ct  factura  ejus,  ut  et  tibi  superius  declaratum  est. 
Est  quoque  majoris  et  lougioris  staturai  quam  cte- 
teraj  virtutes,  dissimilisque  humaua;  formfe;  quia 
ipsa  prai  caeteris  angustiam  et  tremorem  infert  ho- 
minibus,  ita  ut  magnitudiuem  summai  majestatis  et 
altitudinem  divinitaUs  ipsius  perspicacibus  ocuUs 
semper  considerando  pavescant  ;  quoniam  Deus 
omnibus  hominibus  multa  veneratione  metuendus 
est,  quia  ab  ipso  et  non  ab  alio  creati  suut.  Uude 
etiam  eadem  virtus  specieiu  hominis  uuu  habet, 
quia  contradictionem  illam  «lua  Deo  in  malefactis 
resistitunut  supra  dictum  cst)  aljjicit  Ugens  lautum 
iu  timorcm  cognitiunem  suam  iii  Dcum,  jtergensque 
rectissima  iUnera  voluutatis  ejus.  Ideo  et  plurimos 
oculos  undique  iu  se  habet,  tota  in  sapieutia  viveus; 
(juia  jicr  uculos  boni  iutellectus,  ubique  se  circum- 
spicit,  Deuiij  intueudo  iu  omnibus  mirabilibus  ejus, 
ita  ut  in  bouis  operibus  ejus    rectum  iter  habeat,  et 


»71 


S.  niLDEl.AUblS 


(»•7: 


in  lualis  confusioncm   diaboli  per  cognitioncni  Dei  A      Sed  sopliuia  pra>lendit  castilalem ;   quoniani   post- 


diil'uL;iat  ;  omnis  tali  uiodo  iu  sapieulia  t'ul8j;ens,  quia 
umuia  mortilera  spiritui  nocentia  coutemuit,  nior- 
lem  fugiens  et  iniquitatem  reliuquens,  atque  sapieu- 
ter  doniuin  sibi  iu  vila  a-ciilicans.  Indi.ta  est  quoqne 
ipiasi  umbroso  indumenlo,  pcr  quod  ipsi  oculi  pro- 
^piciuut;  quia  circumdata  esl  valiJissima  constri- 
ctione,  Irangens  desideria  carnis  iu  hominibus,  et 
aspiciens  per  eanideiu  abstinentiam  iu  luuiine  vilio, 
iu  quo  mirilice  luiget  homo  iu  bealiludine.  Muilo- 
que  timore  tremit  coraiu  me;  quouiam  augustiam 
et  tremorem  ponit  iucordibus  ignitorum  homiuum, 
ita  ut  turbiuem  et  fragilifalem  carnis  sua'  s.emper 
habeaiit  iu  pavore,  ne  labantur  in  pecoatis,  et  ne 
liduciam  suam  in  se  ipsis  aut  iu  aliis  homiuibus 
ponaut,  sed  in  eum  qui  regnat  iu  a^.vum,  veluli 
eliam  ipsa  ut  supra  visum  est  iu  (pierimouia  t.ua 
0:>tcudit. 

Oua'"ta  vero  declarat  obedientiam  ;  quouiaiu  poat 
timorem  illum,  qui  mihi  in  reverentia  |e.\hibetur, 
pra-ceptis  etiam  meis  cougrue  obeditur.  Unde  et 
niveum  viuculum  circa  collum  purtal;  quia  candi- 
disbimas  facit  mentes  hoiuinum,  qui  per  subjectio- 
nem  lidelis  subjectionis  ubique  furlitudinem  coUi 
vuluulatis  suse  deseruut  et  iunoceuti  Aguu,  scilicet 
Kiiio  nieo  adbu-rent.  Atque  mauus  et  pedes  candido 
iigamine  habet  ligatas;  quoniam  ad  opusCbristi  et 
ad  vitam  veritatis  in  albedine  vera;  tidei  ligata  est, 
uuu  faciens   neque  vadens  secundum  se,  sed    secun- 


quaiu  homiues  spem  suam  pleuiter  posuerint  in 
Deuiu,  crescit  ia  eis  perfectum  opus.  Ita  quod,  se 
incipiunt  a  carnalibus  desideriis  constringere  in  ca- 
stitate,  quai  iu  llore  cariiis  acutissiina;  seutit  absti- 
nentiam  ;  tut  juvencula  scilicct  seulit  ardorem  cou- 
cupiscenti;o  nolens  tamen  in  virum  respicere,  Sic 
castitas  abjicit  omuem  spurcitiam  in  pulcherrimis 
desideriis  ;  auholans  ad  dulcissimuin  amatorem 
suum,  qui  est  suavissimus  et  amuntissimus  odor 
oinuium  bouorum,  in  deliciis  cnnctarum  virtutum, 
virtutis  coiistautia;  ab  amatoribus  suis  aspiciendus 
iu  timure  et  pulohritudine  auimse.  Unde  et  ipsa  lu- 
cidiure  et  jiuriuro  crystallo  tuuica  vestitur,  quae  ita 
in  candore  relucet  ut  aqua  respiendet  cum  sole  per- 
luuditur;  quia  lucidissima  in  simplici  intentione  et 
purissima  absquo  oiuui  pulverc  ardentis  libidinis 
ouucupiscenliarum  mirabiliter  coufurtata  per  Spi- 
ritum  sanclum,  circumdata  est  veste  iuuoceutiai 
lucente  in  clarissima  albedine  foutis  aquce  vivae, 
qui  est  splendidissimus  sol  a'terna!  claritatis.  'Quod 
vero  super  caput  ejus  expansis  quasi  ad  volaudum 
alis  columba  stat,  vcrsa  secundum  faciem  illius  : 
hoc  est  quod  castitas  in  initio  suo  velut  in  capite 
suo  per  expausionem  et  obumbrationem  alarum 
culumba',  id  est  per  protectiouem  Spiritus  sancti 
coufortata  est,  iacientis  eam  diabolicarum  iusidia- 
rum  vicissitudiuera  transvolarc,  cum  per  igneuin 
amorem  sancta'    inspiralionis  illuc  se  dirigens  aspi- 


dum  vocem   pra;sidentis    Dei,  ut  etiam  iu  pra;dictis  q  cit,   ubi  castitas  vultum  dulcedinis  sufe  manifestat. 


verbis  suis  demonstrat. 

Quinta  autem  designat  lidem  ;  quia  post  obedien- 
tiam  qua  populus  pra-coptis  meis  ubedit  in  auditu, 
lit  etiam  credulus  ia  lide,  ea  (idelitcr  cumplens  iu 
opere,  qua.' solerter  percej)it  in  admonilione.  Ll  ba  c 
circa  collum  rubeum  torquem  habet;  quouiaiu  uu- 
dique  in  fortitudine  sua  iideliter  pcrsoverans,  mar- 
tyrio  sanguinis  decoratur,  liduciam  suam  non  in 
failaces  vanitates  ponens,  sed  in  Deo  socundum 
quod  elijjsa  de  se,  ut  supra  osteasum  est,    declarat. 

Sexta  vero  pra-figurat  speiu  ;  quaa  post  linem  cre- 
dendi  in  Deum  surgitad  vitam  iu  terra  non  habifa, 
sed  in  codestibus  usque  ad  tempus  perpetua;  remu- 
uerationis  celata,  ad    quam  ipsa  spes  toto  desidcrio 


Propter  quod  apparet  etiam  quasi  in  vcntre  ejus 
veluti  in  speculo  candidissimus  infans,  cujus  fronti 
inscriptutn  est  innocentia;  quoniarn  in  visceribus 
purissima'  et  evidentissimro  virtutis  liujus,  esl  invio- 
labilis  ef  pulcherrima  certissimaquc  integritas,  ha- 
bens  rudem  formam  propter  integritatem  simjilicis 
iniantite,  sicut  et  frons,  id  est  cognitio  ejus  non 
arrogantiam  et  elalam  sujierbiam,  sed  simplicem 
ostendit  iunocentiam.  Et  quod  iu  dextra  mauu  re- 
gale  sceptrura  habet,  sinistram  ad  pectus  suum 
ponens  :  hoc  est  quod  in  dcxtra  salvationis  per  Fi- 
lium  Dei  regem  cuncforum,  vita  manifestata  est  in 
castitate,  sinislram  libidinis  per  eumdcm  projmgna- 
lorem   confundentem  et  ad  nihilum  redigenfem,  in 


anhelat   ut  mercenarius  ad  mercedein    suam,  et    ut  D  cordibus  cum     diligentium.     Quomodo  ?  Quia    non 


puer  ad  debitam  sibi  h*reditatem.  I  nde  etiam  tu- 
nica  paliidi  iuduitur  culuris;  quia  Jiducia  operis  sui 
quasi  in  pallore  ciicumdatur,  cum  uondum  in  praj- 
senti  remunerata  est,  sed  ad  quod  somjjer  gemili- 
bus  suij)irat,  hoc  futurtim  mulla  fatigationo  exsj)o- 
cfat.  Quod  autem  crux  passionis  crucilixi  Filii  mei 
ante  eam  in  aere  apparet,  ad  quam  ipsa  oculos  et 
manuscum  mulla  devolione  erigit  :  hocestquod  ad 
martyrium  ejusdem  Unigeuiti  moi,  codesti  desidoiiu 
quasi  in  aere  plurimam  liduciam  in  menfibus  lide- 
lium  paral;  ita  ut  ad  eum  iuteriurem  visum  lidei 
el  clarissima  opera  sui  laburis  humili  et  sincera 
intcntionc  crigant,  >icut  el  lurc  virlus  hiipcrins 
M:)tendit  iii  urdtiono  sua. 


vult  libidini  ullam  dimittere  libortafem  ;  sed  ut  ra- 
pax  vulucris  putridum  cadaver  rapiens  constringit, 
et  ad  niliilum  deducit,  sic  ipsam  libidinem  coram 
Deo  fetentem  abjicit  et  omnino  conterit,  ita  ut  nec 
sub  ea  sj)irare  valeal,  secunduiu  quod  etiaui  in  ver- 
bis  suis  ba'C  virtus  supra  inanifestat. 

Sed  quod  in  suminitate  pra'fat£e  obumbrata»  co- 
lumnai  altani  pulcherrimam  ini.iginem  vides;  lioc 
cstjquod  summa  et  pra;coIlentissima  pietate  omni- 
potentis,  in  ipsa  incarnalione  Salvatoris  splendi- 
dissima  virlus  scilicet  gratia  Dei  manifestata  est, 
qujc  fortissima  plenitudo  existit  in  Deo  :  monens 
liumines  pu;nitenfiam  agore,  ut  j^er  cam  relaxcntur 
ab  ijjsis  j)erpo,liala'  iie<|nitia'.  Qua'  niidu  i  apite  sfat  ; 


^I.IVIAS.  -  \A\i.   III,   VISKi   1\. 


I)  i  1- 


quia  uiniiihiis  earn  qiiserentibi.B  aperta  est  digQitas 
et  rlaritas  ejus  ;  crispos  et  subnigros  capillos  ha- 
bens,  quoniam  Uuigenitus  Dei  sub  tortuuso  et  im- 
plexo  in  uigredine  infidelitatis  suce  Judaico  populo, 
humanitate  absque  macula  peccati  in  virgiuea  car- 
ne  se  induit.  Et  faciem  virilem  habet  tantse  arden. 
tis  claritatis,  ut  eam  perspicue  considerare  non 
possis,  11+  faciem  horainis ;  quia  in  gratia  Dei  in 
potenti  virtute  omnipotentis,  Dominus  vitai  in  vita 
apparuit,  ita  ardens  in  clarissima  divinitate  ut  om- 
nem  visum  tam  inferiorem  quaui  exteriorem  ho 
minis  excedat,  dum  adhuc  gravedine  corporali  gra- 
vatur,  nec  ita  aperta  in  secretis  suis  apparcns  iit 
judicio  liominum  nuda  appareat,  sed  absconsa;  quia 
judicia  divinse  gratite  occulta  sunt.  Quod  autem  est 
purpurei  et  subnigri  coloris  tunica  induta  ;  hoc  est 
quod  opus  gratiaj  Dei  ardens  in  charitate  se  incli- 
nat  ad  nigredinem  peccatorum,  qiiasi  ad  iudumen- 
tum  hominum.  Quomodo?  Ita  quod  monet  ilios  ad 
salutem  eos  levans  de  luto  peccati  ad  spectacuhim 
lumiuis  per  pcenitentiam,  quoniam  ut  dies  fugat  te- 
nebras,  sic  ipsa  aufert  faciuora  resdificaudo  in  poe- 
nitentia  peccatores  ad  vitam.  Cui  ctiam  super  utrum- 
que  humerum  ejusdem  imaginis  zona  uua  coloris 
rubicundi  croci,  ante  et  retro  usque  ad  pedes  ejus 
se  extendens  intexta  est ;  quia  gratia  Dei  se  incli- 
nans  ad  fideles  homines,  in  fortitudine  et  pietate  sua 
levat  eos  sursum  ad  coelestia  quomodo?  Hoc  est  :  his 
duobus  itineribus  zonarum  tangens  videlicet  an- 
xietatem  fragilis  carnis  in  sanguinea  pugna  desu- 
dantis,  et  virtutem  roboris  animai  in  corpore  tepen- 
tis  et  trahens  eos  in  rubeo  et  in  croceo  splendore 
humanitatis  et  divinitatis  Filii  Dei,  scilicet  serenis- 
simi  solis  ad  amorem  supernorum,  ita  ut  sibi  ipsi 
in  concupiscentia  peccati  fidelis  homo  resistat  in 
integritate  gratia",  tactus  ;  videlicet  coram  se  ad  vir- 
tutes  et  post  se  ad  mortificationein  vitiorum,  qua- 
tenus  viriliter  bouo  et  vero  line  consumet  opera  sua, 
indutus  in  eis  exoptabili  et  delectabili  textura.  Sed 
quod  circa  collum  habet  episcopalc  pallium  mira- 
bili  modo  auro  et  pretiosissimis  gemmis  adorna- 
tum  :  hoc  est  quod  r.hristus  Filius  Dei  summus  sa- 
cerdos  Patris  existens,  ubique  in  fortissima  virtute 
sacerdotale  habet  officium,  quod  auro  sapientia»  el 
gemrais    virtutum    ab    imitatoribus  ipsius    in  raem- 


A  bris  eorumdem  fidelium  suorum  per  gratiam  Uei 
debet  decorari.  Undo  ct  splendor  candidissimus  ila 
eam  ubique  circumdat,  ut  uusquam  nisi  ante  a  ca- 
pite  videlicet  et  deorsura  usque  ad  pedes  ejus  ipsam 
inspicere  possis  ;  quoniam  serenissimo  candore  rai- 
sericordise  Omnipotenlis  gratia  ipsius  circumdata 
est,  quse  in  mysterio  divinitatis  in  retro  actis  tcm- 
poribus,  ante  huraanitatcm  Salvatoris  invisibilis  et 
minus  grala  latuit,  tanUim  ab  cjusdem  Salvatoris  in- 
carnatione  usque  ad  ultimum  membrorum  ipsius 
qui  circa  finem  saeculi  futurus  est  quantura  humano 
intellectui  possibile  est  apertius  in  operibus  suis 
manifestata  declaratur.  Sed  brachia  ct  manus  atque 
pedesipsius  tibi  ad  videndum  obumbrati  surit;  quia 
fortitudo  et  opus  atque  llnis  itineris  gratiai  Dei  in 
hominibus,  nulli  gravato  corpore  ad  cognoscendum 
plene  apparent.  Quod  vero  splendor  qui  eam  cir- 
cumdat  oculis  undique  plenus  est,  totusqne  vivens  : 
hoc  est  quod  divina  misericordia  gratite  Dei  adjun- 
cta  multas  niiserationes  oculorum  plurimarnm  rai- 
sericordiarura  suarum  ostendit,  in  dolores  homi- 
num  aspicientes  qui  Deum  sequi  desiderant,  omnis- 
que  vivens  est,  in  consolatione  et  in  salvatione 
animarum  ipsorum  nullo  modo  parans  in  eis  per- 
ditionem  sed  vitam.  Atque  hac  et  illac  se  dilTundit 
ut  nubes  diffiuere  solet ;  quoniam  preecedit  justos 
ut  sibi  provideant  ne  cadant,  subsequens  peccato- 
res  ut  poe.niteant  et  resurgant,  omnibus  ipsam  qu.ie.- 
rentibus  coelesti  dono  se    manifestans,  ita  ut  nunc 

r  latiorem  nunc  autem  constrictiorem  se  reddat ;  quia 
in  miseris  et  plangentibus  cordibus  fidelium,  ali- 
quando  multa  fructuositate  exuberat,  aliquando 
etiam  in  fiagitiosis  et  duris  raentibus  peccatorum  se 
contrahens,  propter  ariditatein  illorum.  Propter 
quod  etiam  ipsa  prajcedit  et  subsequitur,  tangit  et 
monet  horaines,  ut  praedictum  est;  ut  qui  fllii  Dei 
esse  desiderant,  verba  ejus  gaudenter  suscipiant  et 
suscipientes  compleant,  caduca  scilicet  contemnen- 
tes,  et  mansura  complcctentes,  sicut  et  eadem  vir- 
tus  in  superiore  e.xhortatione  sua  filios  Dei  alloqui- 
tur.  Qui  autem  acutas  aures  interioris  intellectus 
habet :  hic  in  ardente  amore  speculi  mei  ad  verba 
ha?c  anhelet,  et  ea  in  conscientia  animi  sui  con- 
scribat. 


VISIO    NONA. 

SuMM.^RiLM.  —  Verba  sapientix.  Verha  jnsiifix.  Vcrba  fnfli/udiiiis.  Verba  sanclifa.lis  quae  Iricepseral.  Verba 
dexiri  capitis.  rerbasinistii  capilif!.  Quod  Filio  Dei  incarnato,  vocatio  novi  populi  jnunitione  virtufnm  \ 
nova  construcfio  exorfa  est.  Quod  Ecclesia  luce  humanitaiis  Filii  Dei  illustrata,  inferiori  et  exteriori 
scientix  liominum  demonsfrafur.  Quod  Ecclesia  omnem  ornatum  suum  sponso  suo  iransmittit.  Quod 
divinam  sapientiam  in  ecclesiadico  opere,  cor  hominis  perscrutarinonpotest.  Quod  de  Ecclesia  in  scientia 
Dei,  prxconium  adhuc  occultaium  est  et  solerti  indasfria,  docforum  ad  perfecfionem  quotidie  properare 
non  cessat.  Quod  Ecclesia  inexpugnabiliter  circumdata  est  seplem  donis  Spiritus  sancti.  Quod  ecclesiastici 
doctores  apostolica  docfrina  florenfcs,  unanimi  operatione  sua  Ecclesiam  confarfanf.  Quod  docfores 
Ecclesixad  viam  veritatis  fide  ei  opere  perduxeruut  erran'es.  Quod  apostoli  et  sequaces  eorum,  scilicet 
aposfolici  viri,  unum  tenorem  habentes  sponsx  Dei  majna  pietatis  sollicitudine  prseesse  debent.  Verba 
Salomonisadeamdem  rem.  Parabola  ad  eamdem  rem.  Quod  carnaliter  viventes  attendant  per  scienfiam 
pofestaiem  Dei.  De  diversitate  multimoda  ingredienfium ecclesiam  ef  egi-edienfium.  DeSimoniacis  el  de  occultis 
divinisjudiciis  .luper  eos.  Verba  Petri  apostoli  de  eadem  re.  Quod  dignitas  regiminis  bona  est  ad  uiilitafeni 


•>7.. 


llll.DF.GAUDIS 


(ud 


temporum  a  Dro  dispnsita  ut  prr  eam  discanf  timnrp  l)pum,  riii  qui  resislil  Dro  resistil.  De  Simoriiacis 
<]ui  pirnifenf  vel  qui  non  pcpuitpnt.  Quod  Deus  novx  spmisx  donn  sancfi  Spirifus  ad  defensionem  ol  nd 
drcorem  drdif.  l)r  .wpienfia  ef  dc  stafu  rf  habifu  e/us  el  quid  significel.  Dr  slalu  jusliliae,  fortitudinis, 
sanctitatis.  De  juatitia.  I)e  foriitudine.  De  sanctitate. 


Po«t  hflpc   vidi   uUra   prmfatam  columnnm  hnma- 
nitatis  Saivatoris,  turrim  liicidissimi    splendori?  prm- 
dicto  lapideo  muro  nieridianm  plaprr  prins    visi  apdi- 
ticii  ita  impnsit.im    nt  et    iiitra  ct    extra  ip«um  ,Tdi- 
licinm  videri  pn-ispt,    lalitndiiiis  qnidpm    nbiqne   in 
interiori    parle    circnitus    sui    qninqne    cuhilornm, 
lantap    autem   altilndinis  ut  eam  discernere  nequi- 
r<>m.  Sed  el  inler  turrini  illani  et  colnninam   luinia- 
nilalis  Salvaloris,     lundamfntnm     «olummodo    erat 
positnm,  muro  nondum  desuper  ?pdilicato,   sed  tan- 
tum  interrnptus  et  vacuns   locns  apparens ;  longitu- 
dinis  erat  ciibiti  nnius    ut   etiam  snpra    monstratnm 
est.  El  Inrris  h.Tc  nondiim  fnerat    ad   plenum  a^dili- 
cata,  mulfa    tamen  solertia  et   velocitate    per  pluri- 
mos  operarios  assidne  conslruebalur  :  habens  in  cir- 
cuitu   summitatis    sn.'i'    septem    propu^nacula,   mira 
fortitudine    constructa,    ab     interiore    autem    parle 
prredicti  redificii  vidi  quasi  «calam   usque  ad  cacu- 
men  turris  illius  erectam,  et  ab  imo  nsque   ad  sum- 
mum  in   cradihus    ejns  quamdam   mnltitiidinem  ho- 
minnm    stantium    ipneas    facies  et   alba   vcslimenta 
sed  nigra  calceamenta  liahenlium,   et   inter  eos  ali- 
quos  similis  quidem    schematis  sed   majoris  statur.T 
et  splendoris.  ipsam  tiirrim  mulla  diligentia  intnen- 
t^s.  Deinde  iu  septenlrionali  plapa  eju«dem   Bpdilicii, 
vidi  mundum  et  homines  qui   de  semine  Adae  pro- 
creantnr  intra  pra>dictnm  lucidnm  muriim  specnlati- 
vop  scientirp    ipsius  Tdilicii,  et    ambitum    circiili  qiii 
de    sedente  in  thrnno    protendchalur    di^ciirrentes, 
i'X  quihus  multi  idem  fediiicium    inter  turrim  prap- 
cursus  volunlatis  Dci  et  cnlumnam  divinitatis  verbi 
ejiis ;  por    pr.Tfatum    mnrnm    sppculativ.T    «cientinp 
intrando  et  exenndo  transibant,  ut  nubos   Iiac  et  il- 
lac  diffunditur.  Sed  qui  ipsom  mdificium   iiitrabant, 
candidissima  veste  induehantur.  Qnorum  alii  de  sua- 
vitate  et  lenitate  vpslis    illius   gaudio  magno    pxsuI- 
tante?  eam  relinphant  ;  alii  autem  quasi  de  pravedine 
et  difficultale  ejus   tristes    efTecti,   illam  exuere  vo- 
lehant.   Quos  hcnigne    virtus  haec,  quam   scientiam 
Dei  pridem  nnminari  audieram,    sfepiiis  compescens, 
unicnique  eorum  dicebat  :  Considera    el  cuslodi  ve- 
stem,  qna  indntns   es.    Vidique  quod  quidam  eorum 
his  verhis  casligati  quamvis  illud  indumentnm  ipsis 
difficile  vidpretiir,  illud  tamen    cnm    mnlto   sudore 
relinebant :   qnidam    vero   verba  illa   snbsannanle?, 
vestpmqne  ipsam    fnriose  exuentes   abjccerant ;   ad 
mundnm  redenntes    unde  venerant   multaque  per- 
scriitnntps,  mulla  inntilia   sfpculariiim    vanitatum  di- 
dicerunt.  Quorum  alii    in    ipsnm  .Tdificium    tandem 
reversi,    vpstem    quam   ahjecerant  iterum   loUentes 
fljbi  induerunt,    alii    autem  reverti    nolentes    ea  de- 
nndati  in    mundo  ignominiose    remansernnt.  Et  vi- 
di  qiiod  qnidam  sordidissimi  et  nigerrimi  quasi  per 
insaniam  excitati,   ah  aquilone  venientes  in  ipsum 


R 


A  aedilicium  irnipbant,  tnrrimqiip  pr.Tfaiam  bacchan- 
do  invadpntps  in  pam  nt  serpentes  sibilahant.  Ex 
quihns  qnidam  ah  hac  stuUitia  cessantes,  mundi  ef- 
fecti  «iint  ;  aliis  in  eadpni  npqnitia  Pt  sorde  sna  ppr- 
severanlibu«.  Sed  et  intra  idem  a^dilicium  conspexi 
versos  eamdem  tnrrim  quasi  spplem  alhi  coloris 
marmoreas  columnas,  in  miram  rotunditatem  tor- 
nalas,  staiiles,  altituJinis  spptPin  cubitonim,  et 
iri  summitate  sua  qnasi  ferrenm  et  rotundum  ha- 
bentes  tabulatum,  deccnter  aliquantulum  in  altitii- 
dineni  sursura  erectum  ;  in  cacumine  aulem  ejus- 
dem  tabulati  vidi  quasi  pulcliorrimam  imaginem 
stanlem,  et  ad  homines  in  mundum  aspicientem, 
cujus  caput  veluti  fulgur  tanto  nitore  radiabat,  nt 
illud  ad  plenum  uon  possem  considerare.  Et  manus 
ad  ppctus  suum  rpverenter  composuerat,  podibus 
ejus  in  eodem  tabuiato  mihi  ad  videndum  occnltatis. 
Circiilum  autem  in  modum  corona?  multo  fiilgontem 
splendore  gerebat  in  capite.  Sed  et  tnnica  aurei  co- 
loris  induehatnr ;  in  qua  a  pectore  deorsum  usque 
ad  pedes  zona  una  descendens,  pretiosissimariim 
gemmarum  ornatu  viridis  scilicet  albi  et  rubei  at- 
que  aurei  pnrpureo  fulgore  interlucente  coloris  de- 
corabatur.  Et  clamabat.  ad  liomines  qui  in  miindo 
erant ;  iia  dicens  :  0  tardi,  cur  non  venilis?  Nonne 
succurreretur  vobis,  si  venire  velletis  ?  Cuni  CQ'peri. 
tis  viam  Dci  currere,  culices  et  musc.T  strepitu  suo 
vohis  impi'ilimento  «unt.  Sed  vo«  f!abpl!um  inspi- 
rationis  Spiritiis   sancti  accipite,    et    oas   a  vohis  ci- 

C  tius  abigite.  Vobis  cnrrendnm  pst.  et  a  Deo  vobis 
e«f  etiam  aaxiiium  sperandum.  Ad  servitium  Dei  non 
ficte  vns  exbibpfp,  el  cnnfortahimini  manu  ipsius. 
Sr!d  in  pavimento  illius  redificii  tres  alias  imagines 
vidi ;  quarum  una  pracfatis  columnis  acclivis  eraf, 
et  reliquffi  dum  ante  ipsam  sibi  collaterales  stabant, 
se  omnos  ad  colnmnam  humanitatis  Salvatoris,  et 
ad  prmfatam  turrini  dirigentes.  Qu.t  autem  ipsis  co- 
Inmnis  acclivis  erat,  tanta»  latitudinis  apparuit,  ut 
latitudo  quinque  horainum  sibi  astantinm  notari 
potest,  tant<T  autem  proceritatis  ut  longitiidinem 
ojus  perfecte  discernore  non  valerem,  ita  etiam 
quod  per  omne  hoc  .Tdificium  prospiceret.  Magnnm 
etiam  caput  et  claros  oculos  habens  ncutissime  in 
cwlum    a.spiciehat,  tota    candida    pI    perlucida  exi- 

''  stens  ut  serenissima  nubes  est. 

Aliam  autem  formam  hominis  in  ea  nullam  con- 
spexi.  Et  per  totum  aedificium  ad  omnes  reliquas 
virlules  clamavit,  dicons :  Omnes  strenne  surga- 
mus,  quia  Lucifer  tenebras  suas  per  omnem  mun- 
dum  diffnndit.  .'Edificemus  turres  et  confirmemus 
eas  cceleslibus  propngnaciilis,  quoniam  diabolus  ad- 
versarius  et  impugnalor  e<t  elocforum  Dei.  Qui  u* 
primitus  plurimum  voluit  ot  tentavit  in  sua  clari- 
fate,  sic  etiam  nunc  plnrimum  vult  et  tentat  in  sua 


sciviAS.  —  i.in.  III.  visio  i\. 


r,78 


tenebrositate.     iNam    malitiam    et    noquitiam  suam  A  tra  antem  nudtim  versabat  gladinm,   qnem    pectori 


sufJlando  et  spargendo  dilatat,  nec  ab  hoc  cessare 
vnlt.  Adversum  heec  nos  cffilestes  militessnmus  positi 
in  malitia  et  nequilia  sTia  illum  superare,  alioquin 
homines  pra^  illius  impngnatione  non  poterunt  in 
mundo  salvari.  Et  ut  ipse  in  primo  ortu  suo  re- 
pugnare  tentavit  divinitati,  sic  etiam  imitator  ejus 
Antichristus  in  novissimo  tempore  resistere  tenta- 
bit  incarnationi  Domini.  i.ucifer  cecidil  in  initio 
temporum,  et  Antichristus  corruet  in  line  eorum. 
Tunc  quis  Deus  verus  sit  cognoscetur,  et  quis  sit 
q'n  nunquam  cecidit  videbitur.  Ut  autem  Lucifer 
sectatores  lia])uit  dremones,  qui  eum  ab  altitudine 
ro'li  secuti  sunt  in  casnm  damnationis,  sic  et  adhuc 
habct  homines  in  terra  qui  eum  sequuntev  ad  inte- 


suo  et  cruci  cum  multa  devotione  applicabat.  Et 
vidi  in  fronte  medii  capitis  scriptum,  sanctitas,  et 
in  fronte  dextri,  radix  boni,  et  in  fronte  sinistri, 
non  parcens  sibi.  Et  medium  ad  alia  duo  aspiciens, 
dicebat : 

Prior  de  sancta  humilitate  in  ipsa  nata  sum,  nt 
infans  nascitur  in  matre.  Per  ipsam  etiam  educata 
et  confortata  sum,  ut  per  nutricem  puer  cnutritur 
ad  fortitudinem.  Mater  mea  humilitas  vincit  et  su- 
perat  omnia  contraria,  quse  aliis  etiam  intolerabi- 
lia  sunt.  Et  caput  quod  ad  dexteram  ejiis  erat 
respiciens  ad  caput  principale,  ait:  Ego  in  primo 
ortu  radico  in  monte  excelsi  culminis,  qui  Deus 
est,    Et  ideo,    o    sanctitas,   ut  stare  possis,  oportft 


ritum  perditionis.  Sed  nos    virtutes    positfe    sumus  '^  ut  adhffiream    visceribus    luis.  Quod   autem  ad  la^ 


contra  astutias  et  exsufflationes  ejus  quas  emitlit 
ad  absorbendas  animas,  ila  quod  omnes  artes  ejus  ad 
nihilnm  per  nos  in  animabus  justornm  redigantur, 
quatenus  ox  omni  parte  confusus  appareat.  IJnde  et 
per  nos  Deus  agnoscetur,  quia  non  debet  occultari, 
sed  manifestari,  quoniam  juitus  est  in  omnibus. 
Prior  autem  illarum  quoe  ante  hanc  iinaginem  sibj 
collaterales  stabant,  armata  videbatur,  galea  sci- 
licet,  lorica,  ocreis,  ac  ferreis  cbirothecis  induta. 
tenens  etiam  evaginatum  gladium  dextra,  hastam 
autem  sinistra.  Et  sub  pedibus  suis  horribilem  dra- 
conem  conculcans  :  os  illius  ferro  hasto^  transver- 
berabat,  ita  ut  ipse  immundissimas  spumas  evo- 
meret.  Sed  et  gladium  quem  tenebat  quasi  ad  fe- 
riendum  forliter  vibrabat.  Et  dixit  :  Fortissime 
Deus,  quis  potest  resistere  et  tibi  repugnare?  Hoc 
non  potest  serpens  antiquus,  draco  ille  diabolus. 
Unde  et  ego  tuo  auxilio,  illi  repugnare  volo,  ita  ut 
nuUus  mihi  pra^valeat  aut  me  dejiciat.  nec  fortis 
nec  debilis,  nec  princeps  nec  abjectus,  nec  nobilis 
nec  ignobilis,  nec  dives  nec  pauper.  Ego  ut  for- 
tissima  calybs  esse  volo,  omnia  arma  ad  bella  Dei 
apta  faciens  invictissima,  in  quibus  sum  acies 
acutissima,  quoniam  nullus  perfringere  poterit  in 
te  fortissimo  Deo  per  quem  etiam  surrexi  ad  ejicion- 
dum  diabolum.  Unde  et  fragilitati  bominum  semper 
certissimum  ero  refugium,  dans  mollitiei  ipsorum 
incidentem    gladium    ad  se  defendendum.  0  mise- 


vam  ipsius  siabat  etiara  ad  ipsura  principale  caput 
suum  aspiciens  dicebat :  0  vje,  o  va>,  o  vfe :  quo- 
modo  tam  rigida  et  inflexibilis  sum,  quod  me  tam 
difflcile  superare  possum,  o  sanclitas,  ad  tuum 
auxilium?  quia  «ine  me  stare  non  poteris.  si  fu- 
gero.  Ah!ah!ali!  bonum  negligenti,  quia  me  ta- 
men  oport;et  inquietissimam  spinam  eradicare, 
quie  me  pungendo  conatur  in  perditionem  impel- 
lere,  si  eam  non  eruero  anlequam  in  me  tota  de- 
flgatur,  et  antequam  velut  in  putrido  cadavere  in 
me  confovealnr.  0  sanctitas,  ut  libere  perseverare 
possim  in  te,  rapacissimum  diaboli  laqueum  devi- 
tarn  volo,  et  eum  dirumpere  in  vero  Deo.  Et  ite- 
(^  rum  qui  sedebat  in  throno  ut  supra,  ha?c  mihi  mani- 
festavit,  dicens:  Incarnato  Dei  Filio,  vocatio  novi 
populi  per  dortrinam  ipsius  in  Spiritu  sancto  ad 
salvaiionem  snblevata  snrgens  confortatione  fortium 
hominum  in  exliortatione  beatarum  virtutum  mu- 
nita  ftdversus  immanistsimum  hostem.  cui  nullus 
hominum  resistere  valet,  nisi  gratia  Dei  adjutus, 
ita  se  inexpugnabilem  Dei  adjutorio  exhibel  ut 
nulla  arte  insidiarum  ejus  evelli  aut  deleri  possit  a 
Deo.  Unde  et  turris  quam  vides  ultra  pra^fatam 
columnam  humanitatis  Salvatoris  praifigurat  Ec- 
clrsiam  ;  qu;r  Filii  mei  incarnatione  corapleta,  nova 
constructio  in  omni  bono  opere  exorta  est,  in  for- 
titudine  et  altitudine  ccelestium  actuum,  ut  muni- 
tissima  tnrris    ad    resistondum    iniquit.Tti   opposita 


rantissime  et  piissime  Deus,    adjuva  contritos  corde.  [)  diabolo.    Quapropter    et    lucidissimi  splendoris    e.%1 


Altera  vero  imago  triceps  apparebat,  ita  ut  iu  na- 
turali  loco  capitis,  et  in  utroque  humero  suo  caput 
apparcret,  medio  tamen  alia  duo  aliquantulum  su- 
pereminente.  Sed  et  ipsum  medium  et  quod  a  dex- 
tris  ejus  erat,  tanto  fulgore  radiabant,  ut  riaritas 
ipsorum  visum  meum  reverberare!,.  Ita  quod  utrum 
virilem  an  muliebrem  formam  haberent,  perfecte 
considerare  non  valerem,  illo  autem  quod  a  sinistris 
apparebat  aliquantulum  obscuro,  et  muliebri  con- 
suetudine,  candido  velaraine  velator.  Tunica  vero 
ex  albo  serico  illa  imago  induta  fuerat,  et  candidis- 
simis  calceamenlis.  Et  in  pectore  suo  signum  cru- 
cis  gerebat,  circa  quod  etiam  splendor  magnus  in 
pi'ctore  ejus  velut  aurora  fulgens  rutilabat.   In  dex- 


prfpdicto  lapideo  muro  meridianBe  plaga^  ipsius 
fpdificii  ita  imposita  ut  et  intra  et  extra  ipsum  rcdi- 
licium  videri  possit ;  quia  serenissima  Ince  humn- 
nitatis  Filii  Dei  illustrata,  viventes  lapides  por  ca- 
lorem  Spiritus  sancti  hoc  raodo  succensos,  in  di- 
vino  opere  babet,  ut  et  interiori  scientia?  Scriptu- 
rarum  ccelestis  intellectus  ac  exteriori  stultitiff' 
sa^cularium  rerum  ac  fidelibus  et  inlldelibus  in  a^di- 
ficatione  illa  quam  summus  Pater  per  Unigenitum 
suum  operatiir  aperte  demonstretur.  Et  latitudi- 
ni-  quidem  nbique  in  interiori  parte  circuitus  sui, 
quinque  cubitorum  est,  quoniam  amplitudinem 
omnis  intiniff'  inspectionis  et  intentionem  totius  con- 
tinua^   meditalionis  per  quinque  sensus  sni  nrnatus 


ii:y 


S.   llll.hKi-.AItlllS 


(.iSO 


in  infiisn.iii'  ^iiirilii-^  ^uiKti,  onm  ninnilius  virtuti- 
l)Us  illis  quas  \crus  agnus  ei  UKinifcstat,  ad  Iiono- 
rem  ejusdem  Agni  vidclicct  sponsi  sui  remitlit. 
Tantie  uutem  allitudinis  apparet,  ut  eam  discernerc 
nequeas,  quia  major  alliludo  et  prufundilas  divi- 
n;i>  sapicntiie  ct  scientiof  in  ecciesi.istico  opere  est, 
quam  cor  humanum  fragile  et  mortale  perscrutari 
possit  sua  a'stimatione. 

Sed  quod  inter  turrim  istam  et  columnam  buma- 
nitalis  Salvatoris  fundamentum  soliimmodo  est  po- 
silura  muro  nondum  desuper  ojdiiicalo,  sed  tantum 
interruptus  et  vacuus  locus  apparens,  lougitudinis 
cabiti  unius  ut  tibi  etiam  supra  pr^emonstralum 
est :  hoc  cst  quod  de  Ecclosia  in  dc.spnn<atione  (ilio 
ineo  adjuncla,  m.ignum  adliuc  prof^roniuin  in  scientia 
Deiquasi  in  lirmo  fundamento  occultatum  manet,  quod 
nondum  ia  coinpleto  opere  perfectionis  propala- 
tum  resplendet,  sed  sine  apertione  in  humanis  cor- 
dibus  latct,  lougitudinis  tamen  unius  cubiti,  quo- 
niam  sensus  huminum  in  polestate  unius  veri 
et  omnipotentis  Dei  sunt,  ita  quod  etiam  liomo  in 
.«cientia  boni  ot  mali  per  intellectum  suum  potesl 
capere  quod  sibi  utiiius  sit,  ut  et  tibi  apcrta  osten- 
sione  «npra  manifestatum  est.  Et  quod  turris  hsec 
nondum  est  ad  plenum  a^diticata,  multa  tamen  <o- 
lertia,  et  velocitate  per  plurimos  operarios  assidue 
construitur :  lioc  est  quod  eadem  Ecclesia  ad  cur- 
sum  et  ad  statum  illum  uondum  pervenit,  ad  quem 
pcrventura  est,  quanivis  raulta  sollicitudine  et  in- 
dustria  per  celerilatera  temporum  labentium,  in 
trauseuntibus  et  supervcnientibus  iiliis  suis  quoti- 
die  sine  dilalione  ad  efTectum  decoris  sui  properarc 
non  cesset. 

Habet  tamen  in  circuitu  summitatis  suae  septeni 
propugnaciila,  mira  forlitudine  constructa,  quo- 
niam  circumdata  est  iu  celsitudine  ccelestium  ope.- 
rum  septem  inexpugnabilibus  donis  sancti  Spiritus, 
quae  tantae  virtutis  existunt,  ut  nullus  adversarius 
ea  pos.sit  destruere  vel  per  allitudinem  mentis  suaj 
ad  ea  .'^uperbe  valeatpertingere. 

Quod  autem  ab  inleriore  parte  pra^dicli  SRditicii 
vides  qoasi  scalam  usque  ad  cacumen  turris  illius 
erectara  :  hoc  est  quod  in  opere  illo  quod  supernus 
pater  in  divino  consilio  per  Filium  suum  operatus 
e-.f,  raulti  in  unanimitate  gradus  Uorens  in  sinipli- 
cildle  constitutionis  ecclesiasticse  processionis,  sci- 
licel  ad  altiludinem  ccelestium  secrelorum  perlin- 
•jentes,  in  quibiis  Eccle^ia  conforlata  et  roborata 
est  consistit.  Kt  ab  imo  usque  ad  summum  in  gra- 
dibus  ejus  qutedam  multitudo  hominum  stat,  quia  a 
primis  temporibus  desponsationis  ecclesiae  usque 
ad  nuptiale  tempus  illud,  cum  ipsa  aperte  cum 
sponso  suo  in  pleno  muro  filiorum  suorum  gaude- 
bit,  in  gradibus  constitulionis  praeceptorum  Dei, 
cum  quibus  ipsa  sedilicata  est  lucebunt  apostolica 
luminaria,  eam  a  tenebris  iulidelitatis  sua  tuitione 
dffendentia. 

Lnde   etiom    i?neas  facies  et  alba  vestiraenta  sed 


A  iiigiM  calftMmeiita  U;il)ent,  quonirtm  iii  iutcllfoluali 
sensii  eorum,  id  ost  apostolicoruin  reclorum  specla- 
bilis  lides  crcdere  scilicct  in  unum  Deum  per  ardo- 
rem  sancli  Spiritus  in  ipsis  quasi  facies  accensa 
est,  ila  quod  et  per  purissimam  clarilatem  in  ves.le 
bonorum  operiim  coram  Deo  ot  sa^culo  resplendiie- 
runt,  nigris  tamen  iiidiimeutis  pedum  apparcntibus, 
quia  itinera  infidelitatis  et  sordis  muHipIicium  sre- 
leruin  incredulorum  perlransierunt,  qiios  suo  oxcm- 
plo  ad  viam  justitia^  (quamvis  mulla  difliculialc) 
tamen  convertentes  perduxerunt.  Sed  quod  iuter 
eos  aliqui  similis  quidem  schematis,  sed  majoris 
slaturoe  ct  splendoris  apparent,  hoc  cst  qiiod  inter 
eosdem  ccclesiasticos  defensore.-;,  primi  tuudatores 
ipsius  Ecclosias!  sunt,  qui  eam  primum  post  Filium 
Dei  sua  pra-dicatione  aidificantes  oumdem  quidcm 
tenorem  habeut  quem  ol  sequaces  eorum  qui  oos 
prfficipue  imitari  noscuntur,  quoniam  secundum 
hoc  ut  illi  praecesserunt,  sic  isti  subseculi  sunt,  eis 
tamen  forma  prsstantes,  quia  ipsi  alium  nuUum 
pra^decessorem  habebant,  a  quo  exemplum  no- 
va:  gratia-  traherent  pra?ler  Filium  Dci,  ab  cujus 
ore  verbum  vitae  audierunt,  atque  eos  claritate 
praecellentes,  quoniara  fulgorem  incaruationis  ejus 
prae  caoteris  praesentialiler  viderunt.  Qui  et  ipsam 
turrira  multa  diligentia  inluentur,  quia  sponsro 
Dei  in  amore  divino,  snae  pietatis  sollicitudine 
adesse  non  cessant,  ut  in  robore  suo  periecle 
consistat,    ut     scriplum    est :    Sicut     (U7ris    David 

C  collum  tuum  qux  xdificata  est  cum  propugnaculis. 
Mille  clypei  pendent  ex  ea,  omnis  armatura  for- 
tium.  {Cant.  vi.)  Hoc  tale  est.  Ut  incarnatio  Filii 
summi  rectoris,  fortissimi  scilicet  leonis  ex  virginea 
iloriditale  venientis  fortissimum  instrumentum  novae 
gratiai  posila  est,  sic  fortitudo  tidei  tuae,  o  nova 
sponsa,  incorrupta  durans,  certissimum  munimen 
fidelis  popnli  constituta  est.  Quomodo?  Fortissimis 
viribus  tuis  adsunt  et  adhoorent  omnes  munilionos 
liliorum  tuorum  ;  qui  nutriendi  sunt  nova  illustra- 
tione  rivulorum  e  vino  et  purissinio  fonto  stillan- 
tiiim,  quos  Iiabes  in  hac  fortitudinis  conjunctione  ; 
ut  coUum  reliquo  corpori  conjunctum  est,  ita  ut 
nec  desfrui  nec  dissipari  possis,  sicut  nec  victoriosa 
instrumenta  veri  David  poterunt  superari.   Quomo- 

'^do?  Virtus  Christi  Jesu  Filii  Dei  fortissima  tur- 
risest:in  qua  victoriosissimfo  mililiso  fideliura  in- 
viclissima  luobatione  exercenlur,  quibus  nullus 
adversarius  se  praevalere  gloriabitur,  quia  in  se 
tlhiislum  veruin  Deum  et  hominera  continent;  per 
quem  in  secunda  regeneratione  omnis  compago  fi- 
liorum  tuorum  in  salutem  deceutissime  protenditur. 
Unde  est  illa  purissima  incarnatio  a  prophetis  prae- 
dicta,  et  pretiosissimis  lapidibus  virtutum  ador- 
nata  cum  propugnaculis  apostolicae  doctrina>,  id 
est  cum  plantatoribos  justitiae  veri  luminis  in  uni- 
versura  orbem  ad  salutem  credentium  propalata  est, 
ut  ha!c  parabola  demonstrat :  Dominus  quidam  ur- 
bem  marraoream  habens  in  qnam  magna  voco  into- 
nuit,  [dnrirais  caelaturis  muro?  ejus  inlerius  caelavit, 


681 


SCIVIAS.— LIB.  1II,VISI0  IX. 


682 


ex  quibus  acutissimam  limalionem  impolitorum  la- 
pidum  splravit.  Quo  facto,  idem  dominus  in  uuico 
verbo  suo  aquis  aquarum  dicebat,  ut  sua  eirusione 
Bequalitatem  facerent  supra  montes.  Et  lioc  etiam 
peracto,  ignem  ignis  similiter  admonuit,  ut  parva 
tabernacula  pararct.  Qtio  etiam  adimpleto,  eadem 
tabernacula  ita  in  altum  profecerunt,  ut  urbem 
illam  celeri  profectu  suo  e.'ccellerent  altitudine.  Hoc 
tale  est :  Dominus  iste  est  quem  nnnquam  pnecessit 
alius  dominatione  ;  sed  ipse  solus  super  omnia  et 
in  omnibus  est,  quia  uihil  ante  eum,  nec  post  eum 
inventum  est,  ac  ideo  Dominus  omnium  est.  Hic 
nobilem  urbem  chorum  scilicet  prophetarum^adver- 
sus  rabiem  sa?cularium  tempestatum.  fortera  et  con- 
stantem  'in  sua  potestale  habuit ;  quoniam  infusione 
Spiritus  sancti  repleti  eraut,  cum  in  eos  idem  Do- 
minus  voce  magaa  intonuit  ita  quod  in  eis  inspi- 
rationem  illam  suscitavit,  qua  mysteria  ejus  obs- 
curis  verbis  protulerunt,  ,ut  prinium  sonus  auditur 
cum  nondum  verbum  cognoscitur,  sonum  tamen 
prophetia".  eorum,  vero  verbo  Filio,  scilicet  Dei  in- 
carnatosubsequente,  Qui  Dominus  multipHces  ca?la- 
turas  in  :;ordibus  eorum  fecit  :  cum  intellectum 
ipsorum  multiplici  spiritu  sapientia  infudit,  ita 
quod  in  spirituali  sensu  profunda  Dei  tam  pra^sen- 
tis  quam  futuri  videlicet  saeculi  prophetaverunt, 
per  quem  efficacissimos  sermones  conlra  contrarios 
mores  hominum  protulerunt,  quibus  durissima  cor- 
da  Judseorum  ad  lenitatem  et  pietatem  felicium 
actuum  provocaverunt.  Sed  incarnato  Verbo  Dei, 
coBleslis  Pater  in  eosdem  Filio  suo  innuens  aposto- 
lis  qui  homines  existeutes  segregati  erant  de  com- 
muni  populo  ut  purissimi  rivuli  eiiguntur  de  ca:- 
teris  aquis  fluentibus  in  plano  dicebat;  ut  inun- 
datione  verse  fidei  eftluerent  in  orbem  terrarum, 
deprimentes  et  conterentes  magnum  schisma  con- 
temptus,  sufflatus  superbiae  st  exaltationis  culturse 
idolorum,  ut  homines  verum  Deum  cognoscendo  de- 
sererent  finfidelitatem  suam  in  pra^dicatione  illo- 
rum.  Qua  lide  in  populis  roborata  :  idem  provi- 
sor  universorum  ignitas  mentes  electorum  suorum, 
qui  accensi  fuerant  de  ignitis  cordibus  illorum  quos 
Spiritus  sanctus  in  igneis  linguis  adveuiens  tetige- 
rat,  suaviter  etiam  in  Spiritu  sancto  admonuit,  ut 
contemptores  mundi  effecti  in  contemplatione  coe- 
lestis  vitee,  parvuli  et  pauperes  spiritu  esse  non 
abnuerent;  sed  ut  per  h«c  parva  Jhabitacula  humi- 
litatis,  sibi  supernas  divitias  compararent.  Quai 
humilitatis  opera  dum  contemptores  caducorum  in 
excelso  studio  subtilissima  praecepta  Dei  semper 
ruminantes  imitarentur,  ut  martyres,  virgines  et 
reliqui  suimetipsorum  abjectores,  ita  in  hac  sui 
contritione  ad  amorem  coelestium  ascenderunt;  ut 
etiam  agricolas  in  vinea  Veteris  Testamenti  labo- 
rantes  in  velocitate  bonorum  studiorum  suorum 
superarent,  dum  semetipsos  quasi  pro  nihilo  ha- 
bentes  toto  desiderio  ad  seterna  anhelarent.  Unde 
et  mille  clypei,  multae  perfectse  videlicet  defensio- 
nes  perfectse  lidei  nova  gratia,  pendent  a  Filio  Dei ; 

Patrol.  CXGVII. 


B 


A  dum  primi  pastores  Ecclesise  exemplum  ab  ipso  tra- 
hentes  et  ob  spem  supernorum  semetipsos  concul- 
cantes,  catholicam  fidem  sanguinis  sui  efYusione 
roboratam,  ab  ignitis  jaculis  diaboli  (qua:'  vulnerant 
aniraas  hominum)  protegunt,  quis  multiplices  jvir- 
futes  armaturse  cojlestis  militise  in  Cfeteris  electis 
subsequentes  ;  etiam  in  hoc  saiculo  araori  Dei  obse- 
quuntur.  Quomodo?  Quia  antiquus  serpens  primo 
homini  pessimum  fetorem  contemplus  Dei  insuf- 
flavit  :  idcirco  et  ipse  diabolus  odore  omni  aroma- 
tum  castitatis,  scilicet  et  continentite  ac  ligaturse 
pra^ceptorum  Dei,  nec  non  societatis  Christi,  jugum 
ejus  sufferre  atque  contemplus  totius  mimdi  duris- 
sime  in  his  sibi  contrariis  coelestibus  jaculis  trans- 
ligitur,  ita  quod  abjeclus  de  civitate  Dei,  confu- 
sus  et  conculcatus  in  aperta  suse  damnationis  parte 
a  fidelibus  abhorreatur. 

Quod  autem  in  septentrionali  plaga  illius  sedificii 
vides  mundum  et  homines  qui  de  semine  Adse  pro- 
creantur,  inter  praedictum  lucidum  murum  specu- 
■  lativa;  scientise  ipsius  eedificii  et  ambilum  circuli 
qui  de  sedente  in  tiirono  protenditur  discurrrentes: 
hoc  est  quod  in  carnalibus  desideriis  quse  respicien- 
tia  ad  imbecillitatem  versantur  in  terrenis  sa-cula- 
rium  cupidilatum  mundus  et  mundiales  homines 
de  culpa  primi  parentis  positi  sunt,  ex  altera  parte 
scientiaboni  et  mali  ipsis  apposita,  ut  ad  opus  Dei 
per  bonum  accedant,  et  malum  elTugiant,  et  ex 
altera  potestate  Dei  illis  ostensa,  ut  et  se    sub    ma- 

C  jestate  ejus  esse  sciant,  et  omnia  facta  sua  ab  ipso 
examinari  nou  dubitent. 

Unde  et  mulli  aedilicium  ipsum  inter  turrim 
prsecursus  voluntatis  Dei  et  columnam  divinitatis 
Verbi  ipsius  per  pra^fatum  murum  speculativse 
scientise  intrando  et  exeundo  transeunt,  ut  nubes 
hac  et  illac  dilfunditur ;  quiamultum  divinum  opus 
Veteri  Testamento  et  novo  exordio  admoniti  aggre- 
dientes,  ipsum  per  speculativam  scientiam  relictis 
carnalibus  desideriis  intraut,  multique  voluptates 
suas  sequentes  illud  in  malis  concupiscentiis  suis  ibi- 
dem  exeunt;  ita  quodin  voluntate  suasivead  bonum 
sivead  malum,  in  velocitate  nubium,  id  est  in  mo- 
tione  cogitationum  suarum  se  hac  et  illac  relaxando 

j,  deducunt.  Sed  quod  ii  qui  ipsum  sedificium  intrant, 
candidissima  veste  induuntur  :  hoc  est  quod  ii  qui 
opus  Dei  bona  voluntate  aggrediuntur,  purissima 
et  lucidissima  veste  verte  fidei  ut  Deum  cognoscant 
per  misericordiam  ipsius  vestiuntur.  Quorum  alii 
de  suavitate  et  lenitate  ejusdem  vestis  gaudio  magno 
exsultantes,  eam  retinent;  quia  contrito  et  humi- 
liato  spiritu,  imbuti  dulcissima  et  lenissima  ca- 
tholica  fide,  ac  perfusi  interiore  liquore  sanctitatis, 
semper  interioribus  oculis  Isetantur  in  coelestibus, 
ea  devotissime  adimplentes  retinentes  quae  ipsis 
Spiritus  sanctus  inspirat.  Alii  autem  quasi  de  gra- 
vedine  et  difficultate  ejus  tristes  effecti,  illam 
exuere  volunt;  quoniam  veluti  gravissimo  onere 
gravati  et  quasi  difQcilliraa  via  impediti,  inquietis- 
sima  ct   amarissima  consuetudine    illicitse  volupta- 

22 


083 


S.  HIM)Er.ARUlS. 


m 


lis  st»  intrin^sf^rii-?  tlilaniinfes  et    marorantes,    liilcni  A  Spirilns    qna^nint   ^ed   ilialii>lica    arle    alllali  el  in- 


in  operilxi'^  suis  alijiiM-ri'  coiiinlur,  iiee.  ilivini.s  pra'- 
ceplis  se  coramoveri  pitinntnr.  0'>o''  bcnigne  virtus 
hsec  quam  scientiam  Dei  nomin;iri  aiidijti,  s.epitis 
compescens,  uniciiiijue  eorum  dicit  vera  admn- 
nitionis  suae,  ut  prsediclum  est ;  quia  altissimus 
Deus  praesciens  molliri  corda  durornm  lapiduui  in 
hominihus  flectit  se  in  misericordia  sua  ad  eos  (ut  tibi 
ostensum  est)  frequenler  commonens  illos  nt  intra 
se  gementes  et  flentes  ipsum  orent  (juatenus  eos 
liberet  de  importunitate  nequitiai  sna?  qua  diabolica 
suasione  perfusi  sunt,  ita  ut  in  hac  paMiitentia  pos- 
sint  reverti  ad  intellectum  bon.T  voluntatis,  recor- 
dantes  vestis  innocentia»  quam  susceperunt  in  re- 
generatione  spiritus  et  aquse.  Sed  ut  vides  quod 
quidam  eorum  his  verbis  castigati  quamvis  idem 
indumentnin  ipsis  riiflicile  videatur,  illnd  lamen 
cum  miilto  sudore  retinent :  hoc  esl  quod  ipsis  ins- 
piratione  Spiritus  sancti  admoniti  in  lide  quam  susci- 
piimt  qiiasi  gravem  et  difficilem  mentibus  suis 
viam  arripiunt.  sed  eam  quanivis  multo  labore  ta- 
men  non  desperante?  uec  ts?dio  torpentes  tandem 
perficiiint.  Quidam  vero  eadem  verba  subsannantes, 
vestemque  ipsam  furiose  exuentes  abjiciunt,  ad 
mundum  redeuntes  unde  venerunt,  multaque  per- 
scrntantes,  niulta  inutiiia  saecuiHrium  vanitatutn 
discubt;  jsti  sunt  qui  legem  Dei  et  justitiam  ejus 
derisui  habentes,  fide  catholica  in  vanitatibus  er- 
rorum  siionim   se     denudant,   eam     abnegantes    in 


citali  alque  a  parlt'  daiiinationis  mis:;i  callida  atte 
divinum  opus  intrant,  ac  furtim  subtrahendo  el 
palam  rapiendo  atqiie  in  insaniam  bacchando  te- 
mere  per  nefandissimam  pecuniam  horrihilis  diabo- 
licae  nigredinis,  constituta  a  Deo  ofliciadcglutiunt 
et  Ecclesiam  hoc  modo  per  insanuni  fiirorem  coii- 
turbantes,  in  eam  sibilos  deceptionis  anliqni  ser- 
pentis  dant.  Qnomodo?  niabolica  asltitia  tandiu 
incanlos  honiines  aftlant,  donec  eos  secnndum  vo- 
luntatem  suam  per  mortiferam  emptionem  exsupe- 
rant,  hoc  sibilo  jaclantiae  Ecclesiam  contaminantes 
dum  sic  furanlur  potestates  qn.-t»  mca  ordinatione 
conslitiilu'  snnt.  Qui  quoniain  hcec  faciunt  :  a  con- 
spectu  meo  impffinitentes  projccti  sunt,  nec  in  his 
factiseos  scio;  quia  ea  per  se  et  non  per  me  adepti 
sunt,  nt  Osee  servus  meus  ostendit,  dicons  :  Ipsi 
regnaverunt,  sednon  exme,  principes  exstilerunl  et 
noncognom.  Argentum  suum  et  aurum  suum  fece- 
runt  sibi  idola  ut  interirent  [Ose.  viii).  Hoc  tale  est : 
Homines  voltmtatem  suam  sequentes,  computant  et 
constituiint  in  se  ipsis  quidqtiid  eorum  proprius  ap- 
petitus  deliberat.  Quid  hoc?  Concupisceus  videlicet 
concupiscentia  eorura  quse  in  ipsis  est ;  suadet  ut 
dorninenlur  hominibus  lurlivo  et  rapto  honore,  non 
postulato  ncc  sumpto,  nec  conslitulo  ex  me,  quod 
tamen  aliquando  ita  fieri  permitto ;  ut  judicialis 
pcena  superveniateis  ob  proprias  voluntates  eortira, 
quia  me    in  hoc  non  qusesierunt.    I']t  quid    hoc  eis 


operibus  maiignis  quae   perlinent  ad   mortem,  et  ad  .^  prodesl  ?  Quia  in  hoc  non  viriditatem  sed  ariditatem 

habent ;  et  quoniam  hoc  non  plantatur  sed  iuutilis 
herba  nascitur  in  eis  absque  trunco.  Infrucliferae 
enim  herbae  de  terra  facile  nascuntur  per  so;  fru- 
ctilene  autem  seminantur  et  plantaiitur  riiagno  la- 
bore.  Sic  permitto  quod  aliquando  terrentim  desi- 
derium  honiinis,  sine  radice  in  malo  facile  floreat, 
plantationem  boni  non  qtiferens ;  quia  viriditatem 
aetatisnon  habet,  permitlens  eliam  quod  aliquando 
rectum  dcsideriura  ejus  bene  radicatum  in  bono  : 
fruclura  per  multas  miserias  afferat,  i'igationein 
sanctilatis  amans,  quoniam  asperitate  hieniis  caret. 
linde  etiam  saepe  viles  homines  pra'cellunt  in  prin- 
cipatu  communem  et  ulilem  populum,  ut  inutiles 
herba?  aliquando  excelsiores  sunt  utilibus;  ipsis 
D  fantum  positis  in  propriis  desideriis  suis  non  mea 
planlatione,  aut  tactu  cognitionis  doni  mei,  aut  or- 
dinationis  meae  radicatis,  sed  hoc  justo  judicio  per- 
mitto  fieri ;  quia  illud  a  me  non  quaesierunl,  sed  in- 
tra  se  ipsos  constituerunt,  unde  et  mihi  super  hoc 
in  judicio  meo  respondebunt.  Nam  et  felicitatem 
optimae  doctrinae  quam  in  animo  suo  ab  omni  indigni- 
late  infidelitatis  deberent  examinare  ut  argentum 
purgatur  a  ctincta  falsitate,  et  titilitatem  profundis- 
sima'.  sapienliii'  quam  in  voluntate  sua  debcrent  or- 
dinare  splendidissima  fide,  semper  videntes  quo- 
modo  Ueus  colendus,  venerandus,  et  confitendus  sit; 
faciunt  sibi  in  contrarietem  vanitatis.  Quomodo? 
Ipsi  inciirvant  eara  ad  niaximam  infelicitatem,  in- 
tellectum    suum  quem  a  Deo   habent   insatiabilibus 


mundi  hujus  vanitates  ?e  declinant,  quas  prius 
Ucte  diraiserant,  ac  libidinosa  facta  in  actibus  per- 
versis  sciscitantes  ardentem  gustum  sa^culi  discimt 
atque  eum  diabolicis  irrisionibus  secundum  decep- 
tionem  illius  pervertunt.  Quorum  alii  Jin  idem  redi- 
ficiura  tandem  reversi,  vestera  quam  abjecerant 
iterum  tollentes  sibi  induunt ;  quia  isli  ad  optls  di- 
vinum  de  via  erroris  sui  redeuntes  vcnitint,  et 
schisma  diabnli  quod  secundiim  voluntatem  illius 
acceperant  abjicientes,  habitum  verae  fidei  quem  in 
baptismo  susceperant  et  quem  ipsi  in  erroribus 
suis  verum  Uei;ra  deridentes  abjecerant,  iterura 
puro  et  simplici  corde  confitentes  resumunt.  Alii 
autemreverti  nolenles,  ea  denudati  in  mtindo  igno- 
miniose  remanent,  qtioniam  ipsi  ad  Uetim  pura  po;- 
nitentia  redire  contemnentes  veste  inocentia;  spo- 
liantur,  et  idcirco  nudi  a  bono  fideliura  operura, 
sed  pleni  nialo  vitioriura  diabolicarum  artium,  in 
nequitiis  mnndialium  vanitatum  cum  maxima  con- 
fusione  tam  praescntis  saeculi  quam  futuri  vitam 
suam  usque  ad  mortem  impcenitentesdeducunt. 

Sed  quod  vides  quomodo  quidam  sordidissimi  et 
nigerrimi  quasi  per  insaniam  excitati  ab  aquilone 
venientes  in  ipsura  aedificium  irniunt  turrimque 
prcefatam  bacchando  invadentes  in  eam  ut  serpen- 
tes  sibilant  :  hoc  est  qnod  quidam  scelerati  homi- 
nes  sub  mobili  calore  I»>ti  stuporis,  sordentes  per 
nigredinem]  diabolicae  aspectionis  Ueum  aspiciunt, 
nec  causam  illam  quam  desiderant  per  donum  sancti 


SCIVIAS.-LIB.  III,  VISIO  IX. 


08fi 


coiicupiscenliis   carnis    snae   ollercntcs  ;  quasi  rol,«ns  A  modo  ?  SapiHntiniii  et  consilium  quncl  a   mf*  in   corde 


et  putridu  ipsa  caro  corum  (icns  sit,  iiolcntes  ocnlos 
suos  erigere  ad  Deuni  qui  formavit  illos,  sed  vo- 
luutatem  suMm  pro  Deo  habentes,  quoniam  secun- 
dum  hoc  vivunt;  nt  in  se  ipsis  ordinant  et  consti- 
tuunt.  Hocautem  ideo  non  facinnt ;  nt  agrum  illurn 
qni  gignit  cihum  vit»  ijeterna'  possideant,  sed  nt 
absint  ab  eo  etimpoenitentes  in  perpeluuni  intereant, 
quoniam  ille  quem  pro  Deo  colunt  mortuus  est : 
sicut  et  ipsi  mortui  sunt,  videlicet  tani  venditoro.s 
quam  emplores  spiritualium,  hoc  esse  desiderantes 
qnod  a  me  non  qupesierunt.  Nam  qui  potestatem  per 
vcsanam  concnpiscentiam  itivadit,  ita  quod  rationa- 
bile  donum  Spiritus  sancli  venale  facit ;  quomodo 
posset  ex  tali  venditione  salvari?  quia  homo  qui 
substantiam  suam  alienis  veudit,  ea  non  dehet  am- 
plius  uti.  Et  quomodo  deberet  etiam  tnercator  iile 
uti  empta  salvatione  quam  a  Deo  nolebat  recipere, 
sed  festinavit  eam  adipisci  pecunia,  quatn  tamen 
ut  adipisceretur  recto  judicio  suo  Deus  tieri  permi- 
sil?  ISatn  (juihusdam  Deus  indignatus  illud  eos  fu- 
rari  permittit;  pro  quo  tamen  occulto  judicio  iu 
prcesenti  eos  punit,  et  non  iti  futuro;  ut  secundum 
quod  in  oblivione  Spiritus  sancti  amaverunt,  in 
se  ipsis  confundant,  ita  quod  per  coufusionem  hanc 
ad  hoc  perducuntur  ut  ad  Deum  in  p(3enitentia  re- 
vertantur ;  unde  et  hsec  peracta  remissionem  in  fu- 
turo  consequuntur.  Quosdam  autem  in  hoc  toler  \t, 
non  in  prtesenti  eos  crucians,   sed  justa  ex  cansa  ia 


B 


suo  habuerunt :  sua  sententia  in  forum  pdsuernnt, 
sihi  ex  hoc  pecuniam  iniqnitatis  in  nlioruin  perdi- 
tione  recipieutes.  Quapropter  mercatum  iilum  in 
amara  poenitentia  abjicient;  vel  mihi  iude  in  igne 
diri  ardoris  respondebunt.  Nam  qui  viventem  digni- 
tatem  quam  spiritus  in  spiritualibus  apicibus  vi- 
vificat,  mortuo  pretio  coraparans  ad  fetorem  scatu- 
rientis  putredinis  perducere  conatur:  ex  ipsa  prae- 
sumptionis  perversitatc  (nisi  citius  p(£niteat)  in 
perditiouem  detrudetur,  ut  accensus  in  Spiritu 
sancto  desertor  erroris  relinquensque  omnia  lilius 
cohimbse  P(;trus,  transeunti  turbini  qui  in  teterrima 
nigredinc  lucem  volebat  absorbere  dicit :  Pecunia 
iaa  tecum  sit  in  perditionem ;  quonlam  donum  Dei 
existimasti  pecunia  possideri.  Non  esi  enim  tibi  pars 
neque  sors  in  serrnone  isto.  Cor  enim  tuum  non  est 
rectum  coram  Deo  {Act.  viii).  IIoc  tale  est :  Pecunia 
fallacis  contidentia:»  tuae  quam  habes  in  aliena  re  ut 
dominum,  ipsa  autem  te  habens  nt  mancipium  imo 
ut  niliilum,  sit  tibi  in  perditione  gehennalis  ignis ; 
si  hoc  donum  quod  ignei  Spiritus  sancti  est,  per 
nefas  pecunia?  comparatum,  impcenitens  retinueris, 
quoniam  in  transitoriascientiaanimse  tua?  accensionem 
ipsius  acutissimi  inspectoris,  fallaciter  existiinasti 
pecunia  possideri  ;  quam  diffisus  es  te  posse  habore 
dono  Dei.  Si  autem  ob  causam  hanc  poenitueris : 
illud  quod  emisti  dimittes.  pecuniamque  quam  pro 
ipso  d"disti  sic  perditam  senties,  quia  quod  aiternum 


futurum  ditferens,   quia  voluntatem  suani    pro    Deo  q  est,  cum  luto  mercari  voluisti  ab  illo,  qui  te  forma- 


habent ;  quaproter  et  ipse  eis  in  futuro  ostendit, 
quod  voluntas  eorum  ipsis  in  amaris  cruciatibns 
prosit.  Sed  et  alios  tam  in  prseseuti  quam  in  futuro 
punit,  quoniam  clarus  eorum  intellectus  in  ipsis 
vilem  ac  conlemptibilem  sua  sponte  se  facit,  imitans 
diabolum  iu  malis  suis.  Alios  qnoffue  ad  hoc  perve- 
nire  permitlit ;  ut  ipsum  malum  in  poenitentia  eo- 
rum  confundatur,  cum  se  pro  perpetrata  injustitia 
acriter  punientes,  illam  quasi  putridum  cadaver 
abjiciunt.  Quibusdam  vero  ne  hoc  adipiscantur  mise- 
ricorditer  resistit ;  quia  si  ad  illud  pertingerent, 
pcBnas  geheunales  non  effugientes  in  eis  fortiter 
cruciari  mererentur.  Quicunque  autem  prostituerit 
aut  sibi  usurpaverit  cathedram  potestatis  in  con- 
silio  patris  sui  qui  pocunia  est,  quoniam  ipsa  pa- 
ter  illius  efticitur  in  mercatu,  ipsi  perditionem  acqui- 
rens  ab  illa  dignitate  ;  et  ille  qui  dedit  et  qui 
accepit  abjiciendus  est,  quia  si  homini  pecns  suum 
furtim  ablatum  et  alii  venundatum  fuerit;  ille  cui 
ablatum  est,  repertum  cum  omni  jure  repetit,  qui 
vero  vendidit  aiit  qui  emit,  absque  contradictione 
uterque  dimittet  illud.  Sic  et  dignitas  potestatis 
quae  secundum  justitiam  meam  debet  possideri,  si 
per  aliquem  furtivo  raunere  diripitur,  et  in  alios  per- 
verse  dissipatur;a  me  cum  districto  judicio  requi- 
ritur,  ac  propterea  ille  qui  eara  in  mercatum  posuit, 
vel  qui  eam  indigne  comparavit,  utiiitate  illius 
justo  judicio  uterque  carebit,  quia  templum  nomini 
meo  consecratum,   donum    rapinse  fecerunt.    Quo- 


vit  ex  iimo.   Sed  te  in    illa    emptione  durante,  non 
liabebis  partem  lucis  in  consortio    supernorum  an- 
geloruin  ;  quoniam  in  sermoue    lingujB  tuaj  rapaci- 
tatem  cordis  tui  protulisti,  aliud    concupiscens  quam 
cives  ajternaj  claritatis  desiderent.  Unde  et  cor  tuum 
in  hac    perversitate    coram  Deo    injustum    est :  hoc 
volens  habere  per   emptionem  pecunise,  quod  gratis 
a  Deo  donandum    est.    Itaque    desertores    hujus   di- 
vini    pacti,   quia    illud    (juoerere    deberent  gratuito 
dono  Spiritus  sancti   et  non  faciunt,  justo  judicio  per 
ine  vanis    simulacris  comparantur  ;  quoniam  ut  illa 
opus  manuum  existentia   a  verilatis    consortio    sunt 
vacua,  sed    tamen  ab    iniidelibus  pro    Deo  coluntur, 
sic  et  isti    per  conlrarietatem  terrenorum  munerum 
"  illuminatione    Spiritus  sancti  carentes,  fallaces  ma- 
gistri  efticiuntur,  non  electi  in  suspirio    animse  suse 
veluti  officio  illo  sint  indigni,  sed  in   flagrante  super- 
bia  illud  ah  hominibus  accipientes  voluntatem  meam 
in  hoc    nou   considerantes.    Quapropter  nescio  unde 
sint    illi  et    quasi    alieni    sunta  me;  quia  ob   hanc 
injustitiam  suam    si    sic  perseveraveriut,  a  me  pro- 
jecti  sunt.  Si  autem  ex    toto  corde   poenituerint,  eos 
suspiciens,    gaudium  super  ipsos  faciam  angelorum. 
Sed,  quamvisinjuste  agant  qui  perverso  ardore  has 
dignitates  desiderant,  nec  eis  consentiendum  sit  qui 
eas  sua  nequitia  iuvadere    nituntur,    ut  dictum   est  • 
ipsa  tamen    regimina  bona   ad    utilitatem   hominum 
a  Deo  bene  disposita  sunt,  nec   eis  superbe    et  perti. 
uaciter  resistendum    est,  sed  potius  in  amore  meo 


087 


S.  IIILDF.GAHDIS 


»i8S 


obediendum.  L'nde  nullus  lidelium  qui   Deo  vull  di- 

gue  ohlempeiare   oppunat    se    magisterio  sibi  prjesi- 

denli :  quoniam  illud  imitalur  honorem    Dei,  custu- 

diens  et  pasceus  oves  ipsius,  ulhonor  ipsarum  ovium 

non  dissipetur  in  alienum   qui   tur  et  latro  est;  quia 

ut  nullus  debel  repugnare  Deo,   sic  nemo  dehet  in- 

sipienter  resislere  magisterio  suo.  Ergo  omnis  homo 

vivens  in   anima  et  corpore  allioribus    se    dignilati- 

bus,  sive    corporales    sive   spirituaies  justitias  reti- 

neat :  subjectus   eis   dehet  obedire   ut  in  tiniore  ma- 

gisterii  earum  dirigatur  constituta  lex  hominum,  ne 

ipsi    deviantes    in  indisciplinata  libertate  voluntalis 

sua;  sibi  ipsis  legem  punant  secundiim  quod  volue- 

rint,  sic  errantes   in   via   Dumini,   quia    ue  errent ; 

propter  hoc  potcstas  a  Deo  est.  Quomodo?  Inspira- 

tione   Spiritus    sancli   regimina   hominum  disposita 

suut ;  ut  per  ipsa  discant  homines  timere  Dominum. 

Qu«  si  illi   secundum  libitum  suum    in  contrarieta- 

tem   perverlerint ;    non    tameu  sic  in  volunlate    Dei 

est,  sed  in  secreta    permissione  ejus  ut  justo  judicio 

concupiscenti  illorum   in  perverso    ardorc   ad    detri- 

mentutn   sui    cumplealur.    Ergo    dignitates    polesta- 

tum  inspiratjfi    a    Deo    ad    uiilitatem   huminum  ul) 

magnam  necessitatem  eorum  ab  ipso  juste  ordinala? 

sunt:  ne  plebs  Dei    morc    pecudum   sine   regimine 

vivens,  per  devia  quieque  instahilitatis    sua;   incede- 

ret.  Uude  quae  ipsis  repugnat,   nolens  per  impulsum 

superbia^  eis  in  humilitatis    subjectione,   ut  justum 

est,   ohedire  ;   non  hominibus  contradicit,    sed  mihi 

Creatori  qui  cuncta  juste  dispouo,  se  pertinaciter  se- 

cundum   transgressionem  Adae    opponitur,    prepter 

hanc  rebellionem    tenebras    damnationis  sibi  accu- 

mulans,  sicut  et  ille  de  gaudio  in  aerumnas  expulsus 

est:  non  autem  ille  qui  perversae  nequitiae  liominum 

in  zelo  meo  in   humilitate    incedens    non  consenlit, 

quia  is  justitiam  justitia  Dei   potius  auget  quam  mi- 

nuat,  si  hoc    congruenter  et  opportune   feceril ;  sed 

is  qui    ipsas   dignilales    per  elatam  superbiam  inde- 

center  opprimere  voluerit,    quoniam  ille  mea  dispo- 

silione    ad  utilitatem  viventium,  ut  prsedictum  est, 

propalal;i-  sunt.  Et  qui  contra  eas  superbe  calcilrat, 

inspirationi   mea;  repugnat,  quamvis  aliqui   insania 

ignorantise    suae  timorem  meum    non   inspicientes, 

eisdem  dignitatihus  in  iniquitate    voluntatis  suae  di- 


.\  vorsus  prsetatam  turrim  Kcclesia^,  quasi  septeni  alhi 
coloris  marmoreas  columnas  in  miram  rutunditatem 
tornatas,  stanles  :  lioc  est  quod  in  opere  omnipo- 
tentis  Patris  ad  munimentum  et  ad  decorcm  novae 
sponsae,  Spiritus  sanctus  iuspiratiunis  sua-  septem 
candidissima  sustentacula  omnem  adversilalem 
tempestatum  sua  forlitudine  abstergenlia  declarans, 
summam  potestatem  nec  initium  nec  linem  in  ro- 
tunditate  a?ternitatis  hahentem  nianifestavit.  Quu' 
sunt  altitudinis  septem  cuhitorum  ;  quia  umnem  for- 
titudinem  et  altitudinem  totius  humani  inleilectus 
illa  dona  excedentia,  eum  qui  cuncta  creavit  puris- 
sima  fide  colcndam  deinonstrant.  Kl  in  summitate 
sua  quasi  ferreum   et    rolundum  habent    tabulatum, 

p  decenter  aliquantulum  in  altitudmem  sursum  ere- 
ctum  ;  quoniam  in  excellentia  suai  claritatis  invinci- 
bile,m  et  incumprehensibilem  divinitatis  potestatem 
designant,  tegentem  et  sustentantem  illos  elegan- 
tissima  rectitudine  sua  in  coelestibus,  qui  se  hie 
per  dona  sancti  Spiritus  separaverint  a  carnalibus 
voluptatibus. 

Quod  autem  in  cacuminc  ejusdem  tabulati  vides 
quasi  pulcherrimam  imaginem  stantem ;  hoc  est 
quod  virtus  haec  in  altissimo  Patre  ante  omnem  crea- 
luram  fuit,  ordinans  in  consilio  ejus  qua^que  in- 
strumenta  crealurarum  quae  in  cuilo  et  in  terra 
condita  sunt,  ipsa  scilicet  magnus  ornalus  fulgens 
in  Deo,  latissimusque  gradus  gradum  caeterarum 
virtutum    existens  in   ipso,   eique     dulcissinia    am- 

C  plexione  inardentis  amoris  conjuucta  tripudio. 
Quae  ad  homines  in  mundum  aspicit ;  quoniam  illos 
qui  eam  sequi  voluerint  sua  protectione  semper 
regit  et  custodit,  eos  valde  diligens  ;  quia  constant 
in  ipsa.  Nam  iinago  iila  sapientiam  Dei  designat; 
quiaomnia  per  ipsam  a  Deo  creata  sunt  ct  regun- 
tur,  cujus  caput  veluti  fulgur  tanto  nitore  radiat, 
ut  illud  ad  plenum  non  possis  considerare  ;  quo- 
niam  divinitas  terribilis  et  blanda  omni  crealurae 
est,  omnia  videns  et  considerans,  ut  oculus  homi- 
uis  ea  dijudicat  quae  sibi  fuerint  apposita,  a  nuUo 
tamen  hominum  in  profimditate  myslerii  sui  ad 
finem  valens  perduci.  [Jnde  et  manus  ad  peclus 
suum  decenler  componit:  quae  est  potestas  sapien- 
tiae    quara    ad    se  ipsam    sapienter  constringit,    ita 


vinum   ])ra?ceptum  praevaricantes  se   ingerant,  quod  D  quod  omne  opus  suuni    lali   modo  dirigit,  ut  nulhis 


justo  judicio  ita  lieri  permitto  ut  desiderant  ipsi, 
per  a^quissimam  examinationem  ex  hoc  in  gravi  poi- 
nitenlia  aut  in  igne  gehennae  responsuri. 

Sed  ut  vides  quod  ex  his  (iiiidam  ah  liac  stultitia 
cessantes  mundi  elfecli  sunt,  aliis  in  eadem  nequitia 
et  sorde  sua  perseverantibus:  hoc  est  quod  ex  eis 
aliqui  per  inspirationem  divinam  a  perversitate  sua 
resipiscentes,  per  puram  et  veram  p(jenitentiam 
muudari  et  salvari  merentur,  aliis  obduratis  et 
impoinilentibus  in  eadem  calliditate  sua  et  immun- 
ditia  usque  ad  tinem  vitae  suae  permanentibus,  atque 
ita  sufTocatis  miserabiliter  et  crudeliter  in  tormentis 
dirsp,  mortis  morientibus. 

Qood  autem  intra  prxdictum   iediiicium  conspicis 


ei  in  aliquo  uec  prudentia  nec  potentia  resistere 
possit,  pedibus  ejus  in  ipso  tabulato  tibi  ad  viden- 
duin  occuUatis  ;  quia  profunda  ejus  in  corde  Patris 
absconsa  nulli  hominiim  patent,  soli  Deo  secreta 
ejus  nuda  et  manifesla.  Quod  vero  circulum  in 
modum  curunae.  multu  fulgentem  splendure  habet  in 
capite:  hoc  est  quod  majestas  Dei  initio  et  flne 
carens  incomparabili  nitet  lionoie,  tanto  fulgore 
Divinitale  radiante,  ut  acies  mortalium  mentium  in 
ipsa  reverberentur.  Sed  quod  tunica  aurei  coloris 
induitur :  hoc  est  quod  opus  sapientiae  quasi  in 
purissimo  auro  frequenter  consideratur.  Quaprop- 
ter  et  a  pectore  deorsuiu  usque  ad  pedes  zona  una 
descendens    pretiosissimarum    gemmarum     ornata, 


G8!) 


SGIVIAS.  —  LIB.  111,  VISIO  IX, 


()9(> 


viridis  scilicet  albi  et  rubei  atque  acrei  purpureo  A 
fulgore  interlucente  coloris  decoratur;  quoniam  ab 
exordio  mundi  cum  primum  sapientia  opus  suum 
in  apertam  ostensionem  dedit,  jamque  se  usque  ad 
tinem  sBeculorum  quasi  una  via  tetendit  in  sanctis 
et  jnstis  mandatis  ornata,  videlicet  prima  planta- 
tione  viridis  germinis  patriarcliarura  et  propheta- 
rum,  qucC  in  aerumnis  gemilus  laboris  sui  maximo 
desiderio  Filium  Dei  tlagitabant  incarnari,  et  deinde 
dccorata  candidissima  virginitale  in  virgine  Maria, 
et  postea  in  robustissima  et  rubente  martyrum  lide, 
ac  demum  in  contemplationis  j^urpurea  et  lucida 
charitate,  qua  Ueus  et  proximus  per  calorem  sancli 
Spiritus  diligendus  est,  quod  ita  ad  terminiim  mun- 
di  procedet  admonitione  illius  non  cessante,  sed  sem- 
per  quandiu  seeculum  durat  emanante,  ut  etiamhaec 
virlus  in  exhortalione  sua  declarat,  ut  prajdictum  est. 
Sed  quod  iterum  in  pavimento  ipsius  aedificii  tres 
alias  imagines  vides :  hoc  est  quod  hae  virtutes 
terrena  calcanles,  et  cojleslia  in  divino  opere  se- 
ctantes  tria  instrumenla  per  qua;  Ecclesia  in  tiliis 
suis  «terna  petit  designant,  nutrimentum  scilicet 
magistrorum  et  pugnam  lidelium  adversus  diabo- 
lum,  ac  reversionem  eorum  de  consensu  vitiorum  ; 
quarum  una  preefatis  colummis  acclivis  est;  quia 
ecclesiastici  doctores  per  donum  sancti  Spiritus 
imbuti,  requiem  capiunt  ipsius  fortitudine ;  et  reli- 
quse  duse  ante  ipsam  sibi  collaterales  stant,  quo- 
niam  dileclio  Dei  et  proximi  ejus  exhortatione  in 
istarum  conjuueta  et  sociabili  continetur  operatio-  q 
ne.  Unde  et  se  omnes  ad  columnam  humanitatis 
Salvatoris  et  ad  praefatam  turrim  dirigunt  ;  quia 
dari  unanimitate  Filium  Dei  verum  Deum  et  verum 
hominem  in  Ecclesia  devotissime  coli  et  adorari  os- 
tendunt,  justitiam  perjustitiam  elevantes,  designan- 
do  videlicet  in  antiquis  sanctis  altissimnm  Deum  in 
incarnatione  Filii  ejus  salvationem  operatum  ani- 
marum. 

Sed  haec  imago  quae  ipsis  columnis  acclivis  est, 
prseligurat  justitiam  Dei ;  quoniam  ipsa  post  sapien- 
tiam  per  Spiritum  sanctum  in  homiaibus  cum  om- 
nibus  justitiis  suis  operatur,  tantte  latitudinis  appa- 
rens  ut  latitudo  quinque  hominum  sibi  astantium 
nominari  potest;  quod  est  expansio  quinque  sen- 
suum  humanae  capacitatis,  cum  quibus  ipsa  in  lati-  D 
tudine  legis  Dei  conversatur,  continens  et  conser- 
vans  a  Deo  instituta  pra-cepta  vila',  ipsam  diligen- 
tibus.  Quae  et  tantai  proceritatis  est,  ut  longitudi- 
nem  ejus  perfecte  discernere  non  valeas,  ita  etiam 
quod  per  omne  hoc  aediliciuni  prospiciat ;  quia  ipsa 
in  latitudine  sua  humanum  intellectum  excellens, 
sursum  tendit  ad  coelestia:  sic  quod  etiam  in  incar- 
natione  Salvatoris  de  ccelo  prospexit :  cum  idem 
Salvator  scilicet  Filius  Dei  a  Patre  exivit,  qui  vera 
justitia  existit.  IJnde  et  in  omnia  ecclesiastica  in- 
strumenta  aspectum  suum  dirigit  ;  quoniam  illa 
per  eam  fabricantur  et  continentur,  ut  altiora  pro- 
pugnacula  ad  fortissimam  turrim  per  quam  constare 
possint  conjunguntur.  Quapropter  et  magnum  caput 


et  claros  oculos  iiabens,  acutissiuio  iu  coelum  vidot; 
quoniam  maxima  et  summa  bonitas  justitiae,  luci- 
dissimum  visum  per  incarnatum  Filium  Dei  homi- 
nibus  declaravit,  cum  ille  in  liumano  corpore  ter- 
renis  ac  tenebrosis  oculis  se  manifestavit :  ccelestia 
intuens  per  redemptionem  animarum.  Et  tota  can- 
dida  et  perlucida  existit  ut  serenissima  nubes  est; 
quia  ipsa  in  candore  et  puritate  mentium  justorum 
hominum  habitat,  qui  omne  studium  suum  ad  hoc 
intendunt,  ut  justitiae  Dei  tidelissime  subdili  sint. 
Unde  et  ipsa  nubibus  se  assimilat  ;  quoniam  in  cor- 
dibus  justorum  gratam  sibi  habitationcm  parat.  Sed 
quod  aliam  formam  hominis  in  ea  nullam  conspicis  : 
hoc  est  quod  coelestis  et  non  terrestris  manet,  se- 
cundum  quod  et  tibi  declaratum  est,  videlicrt  hu- 
raanis  operibus  quibus  gravantur  homines  illi  non 
adhaerentibus,  sed  quae  ipsos  ad  justificationem 
vita;  perducunt;  quoniam  Deus  justus  est,  ut  et  ipsa 
diabolo  opposita  in  opere  Dei  caeteras  virtutes  ex- 
hortanssuperius  fideliter  demonstrat. 

Imago  autem  priraa  illarum  quae  ante  praedictam 
imaginem  sibi  coUaterales  stant ;  ostendit  fortitu- 
dinem,  quia  post  justitiam  Dei  surgit  fortitudo  quasi 
princeps  in  conspectu  summi  regis,  recto  et  sancto 
opere  repugnans  in  hominibus  cunctis  insidiis  ad- 
versariorum  ;  armata  appai'ens,  videlicet  virtute 
omnipotentis  Dei  quoniam  ipsa  fortis  in  tide  for- 
titer  resistit  diabolicae  subjectioni.  Quapropter  et 
galea,  id  est  superno  vigore  ad  salutem  credentium 
induitur,  et  lorica :  quod  est  Christianorum  lege, 
quae  per  justitiam  quam  continet  in  se  nuUa  sagitta 
diabolicae  artis  aboletur ;  ac  ocreis,  scilicet  rectis 
itineribus  in  doctrina  principalium  magistrorum 
frequentatis:  atque  ferreis  chirothecis,  quae  sunt 
fortissima  et  acutissima  opera  quae  tideles  perficiunt 
in  Ghristo.  Tenet  etiam  evaginatum  gladium  dextra, 
id  est  in  bono  opere  nudam  et  apertam  in  divina 
Scriptura  Dei  admonitionem,  quam  verus  Dei  Fiiius 
in  mystica  signiticatione  denudavit,  cum  interiorem 
dulcedinem  nuclei  in  detectione  legis  ostendit.  Has- 
tam  autem  liabens  sinistra,  qua  fiduciam  aeterno- 
rum  in  hac  etiam  actione  designat  infidelibus  ho- 
minibus  se  habere,  ubi  carnalibus  concupiscentiis 
per  voluptatem  carnis  impugnantur.  Quod  autem 
sub  pedibus  suis  horribilem  draconem  conculcat : 
hoc  est  quod  per  viam  rectitudinis  antiquum  et 
horridum  serpentem  potestati  suae  subigit ;  os  etiam 
illius  ferro  haste  transverberans  ila  ut  ipse  immun- 
dissimas  spumas  evomat ;  quoniam  rictus  sordidis- 
simcB  et  diabolicae  libidinis,  in  acutissima  audacia 
castitatis  transfodiens  conspumationem  ardentis  li- 
bidinis,  qua  ille  homines  polluit  ab  eo  extorquet. 
Unde  et  gladium  quem  tenet  quasi  ad  feriendum 
forliter  vibrat;  quia  Deus  penetrabile  verbum  suum 
ad  interliciendum  omnem  intidelitatem  idolornm  et 
aliorum  schismatum  quae  incredulitatis  sunt,  in  ex- 
tensa  fortitudine  manifestavit,  sicut  et  virtus  ha;c 
iri  admonitione  sua  manifestat. 

Altera  vero  imago     sauctitatem    sigailicat;    quo- 


691 


S.  IIILUEGAUDIS 


695 


niara   cum    per    forlitudinem    diabolo    repugnatur,  A  mentibus  lionjinum,  ut  et  ipsi  mortem   ejiis  imiten- 


sanctitas  in  homiuibus  bonis  ad  ornalum  coeleslis 
luiiitw  orilur.  Qvix  Iriceps  f.sl ;  i[uouiam  bac  trina 
dignitale  ad  statum  suum  perducilur,  ila  ul  in  na- 
lurali  loco  capitis  el  in  utroque  luiiuero  suo  caput 
appareat  ;  quia  justa  et  diu;na  aclioue  Deus  caput 
totius  veia'  exsultalionis  et  in  prosperis  et  in  ad- 
versisey  quibus  vel  hetitican  vel  contristari  potest 
homo,  metueudus  et  veuerandus  est ;  medio  tamen 
alia  duo  aliqiiantulum  superemineute ;  quoniam  ille 
qui  jude\  bouorum  et  malorum  exislil,  omnia  su- 
peremiuet  sua  sequilate.  Sed  quod  idem  mediuiu 
et  quod  a  dextris  ejus  esl  lanto  fulgore  radiant,  ut 
clarilas  ipsorum  visum  tuum  revcrboret,  ita  quod 
utrum  virilem  au  muliebrem    loriuam  habeant  per- 


tur.  Et  in  pecloro  suo  signum  crucis  liabet,  circa 
tliiod  etiam  spleudor  maf^nus  in  eodem  peclore  ve- 
lul  auroia  fulgens  rutilat ;  quoniam  iu  intenlioue 
mentium  lideiium  i;i  un  diligentissime  complecten- 
tiiiin  recordationem  jiii-iunis  Christi  Jesu  ruminat. 
Mac  etiam  ubique  serenissima  claritate  tidei  in  eis- 
dem  jientibus  dosignans ;  quod  ille  qui  obediens 
Palri  taliter  in  sancta  humanitate  sua  passus  est 
voliintate  Patris,  in  pulcherrima  aurora  solis  qu.T 
virgo  Maria  est  sinc  macula  ]»eccati  natus  advenerat, 
Qiiod  aulem  in  dextra  nudum  gladium  tenet,  qucm 
pectori  suo  et  eidem  cruci  cum  multa  devotione  ap- 
ponil:  hoc  est  quod  boiio  et  saiicto  opere  oslendit, 
quomodo  Scripluras  per  Spirituin  sanctum  denuda- 


fecle  considerare    nou    valeas:   hoc    est,  quod  sanc-  g  tas  in    recordalione  mentis  electorum  hominum  (quia 


titas  in  culmine  bouoris  et  in  parle  prosperitatis 
feternae  dulcedini^,  tanto  splendore  diviuiE  gratia.' 
perfusa  cousistit,  ut  prolunditas  mystcrii  ejus  ita 
intelloctum  hominum  excedat,  ul  prai  gravedine 
mortaiitalis  neC  libertatem  nec  subjectionem  ejus 
in  Christo  possit  intueri,  pra^.terquain  quod  viget 
in  ipso.  lUo  autem  capite  quod  a  sinistris  apparet 
aiiquantulum  obscuro  et  muliebri  consuetudine 
candido  velamine  velato  ;  quoniam  perfectio  ha>c 
qu8e  se  fortiter  constringit  ob  amorem  Dei,  in  ad- 
versitale  illa  qua  ipsa  diabolica  infeslatione.  et  liu- 
m  1110  opere  impugnatur,  quasi  anxietatem  et  soUi- 
citudinem  quomodo  se  divino  auxilio  defendal 
liabet,  humillima  subjectione  in  albediue  et  pulchri- 
tudiiie  Clirisliani  certaminis  se  Hedemptori  siiinmo 
gemitibiis  fideiium  cordium  commendans.  Quod 
vero  tunica  ex  aibo  serico  eadem  imago  induta  est, 
hoc  est  quod  opere  iucidissimi  et  suavissimi  studii, 
in  quo  perfecla  sanclitas  Filium  meum  imitatur 
ciicumamicta  apparet,  candidissimis  etiaiu  calcea- 
meutis  munita  ;  quia  per  mortera  Cliristi,  in  cau- 
dore    regenerationis    spiritus    et    aquai    refulget  iu 


et  ipsi  passionis  Redemptoris  siii  duicissime  recor- 
danlur)  diiigit.  Ljudo  etiam  vides  in  fronle  medii 
capitis  scriptiim  sanctitas,  quia  in  interiori  facie 
qu«  est  animas  absque  uiia  indignatione  pudoris 
cum  gaudio  vitai  sanctitas  cogiioscitur,  et  in  froute 
dextri,  radix  boni  ;  quoniam  ipsa  paiam  initium  et 
fundamentum  in  saivalione  Saiictitatis  est,  et  in 
froute  sinistri  non  parcens  sibi  ;  ifuia  sine  corporc 
moiliLicm  et  vanitatera  carnaliura  voiuptalum  abji- 
ciens,  semper  se  in  dislrictioae  coiistringit,  orna- 
raenta  cteterarum  virlutum  sibi  conjungens  ut  possit 
perlici  et  perdurare  contendit.  Sed  et  medium  ad 
alia  duo  aspiciens  et  ilia  ad  ipsum,  utilitatem  suam 
ad  invicem  conferunt  ;  quoniam  ipsa  fortiter  in  una- 
nimitate  interioris  visionis  et  diiectionis  consisten- 
tia,  ita  ut  nulium  eorura  sine  adjutorio  alterius 
durare  valeat,  verba  et  admonitiones  suas  ad  pro- 
fectum  hoininum  dirigunt,  ut  dictum  est.  Qui  au- 
tem  acutas  aures  iuterioris  intellectiis  habet;  hic 
iu  ardente  amore  specuii  mei  ad  verba  luec  aniielet, 
et  ea  in  conscientia  aniiui  sui  coiiscribat. 


VISIO   DECIMA. 

Sl'mmaru:m.  —  Verba  Filii  hominis.  Quod  homo  habens  scienliam  boni  et  mali,  inexcusabilis  est.  Admonilio 
adconjwjrt/os.  Comparafro  de  arjrn.  Quod  honio  7ion  drhel  scrnfari  tjund  sihi  scimdum  non  esf ,  sicut  in 
exemplis  patef.  Quod  nutlus  reponteviam  snncfitafis  arrlpiat  utin  supposifis  exemplis  videtur.  .4dmonitio 
ad  virrjines  et  conlinentes  qualiter  sanctitatem  ajfjredi  debeant.  I)e  interiori  continenfia  menfis  ul  in 
subjeciis  ezemplismanifeslum  cst.  Coinparatio  thcsauri.  Verba  constanlise.  Verba  caelesfis  desidcrii.  Verba 
compunctionis  cordis.  Verbaconfempfus  mundi.  Vrrbaconcordix.  Quod  in  altifadine  justifix  et  fortifudinc 
donnrum  Spirifus  snncfi  opera  tjux  Ufus  in  linminibus  nperalur  solidanfur.  Quod  omnis  acfio  quae  fide 
el  opere  in  /idelibus  perficitur  timori  homini  divina  providenfia  coadunatur.  Quod  volenlem  perseverare 
in  bono  opere  Filius  Dei  regilne  cadat  in  errorem  qui  hu)nilitate  sua  destruxit  mortem.  Quod  umbra  legis 
in  nativitnte  et  passione  Filii  Dei  fmem  accepif.  Qux  gessit  Deus  in  Ecclf.sia  ab  hominibus  videri  et  sciri 
pnssunt  ;  futura  autem  non  nisi  fide  vel  revelafione  divina.  Qund  Dcus  misericorditer  hominem  conspiciens 
admonet  ut  imitando  sanctos  coelestem  pafriam  pefal.  De  sfatu  constaiifise,  caelestis  desiderii,  compunctionis 
cordis,  contemptus  concordix.  be  hnbifu  earum.  De  constanfia.  iJe  caelesti  desiderio.  I)e  compunctione 
cordis.  l)e  contemptu  mundi.  De  concordia.  Quod  in  vigilante  fortifudine  fidei  opus  bonum  explanatur 
et  in  peTfeclione  operis  qua  devotione  quisque  Deum  colat  ostenditur.  Quod  per  /ortiludinem  fidei  Deus 
anliquum  serpentem  in  profundnm  xfernx  confusionis  dejrcit.  Fagani,  .Jiidxi,  falsi  (^hristiani  veram  fldern 
afmeganfes,  in  pofestate  Dei  sunt  quamvis  ab  Ecclesia  qux  in  alfo  posita  est  ejecti  sunt.  Verha  Joannis  ad 
eamdem  rem.  Quod  Deus  Ecclesiam  ab  omnibus  partibus  mundi  cotlectam,  secundum  qux  prxdestinavit : 
ad  effectum  eonfuso  dinbolo  perducit,  quod  est  in  novissimodie. 


tt  post  hsRC  in    summitate  orienlalis  angiili  prtR-  D  ipsins    illa    lucida    ct    iapidea    videlicet,    coniunctce. 
monstrati  aedilicii,   ubi  prcediclae  duai  pdrte»    muri       eraut:  vjdi  quasi  scptem  gradus   candidissimi  mar- 


693 


SCIVIAS.  — LIB.  III,  VISIO  X. 


694 


nioris,   qiii  ad  lapidera  illum  inaguuin   super  quem  A  debes   adversum  le.   Coelestis    es    in   spirilu,    lerre- 


praelatus  lucidus  sedens  in  ihrono  appparuit  in  mo- 
dum  lestudiuis  advoluti  videbantur.  Et  super  illos 
gradus  sedes  posita  erat  :  super  quam  juvenis  qui- 
dam  sedens  virilem  et  uobilem  vulluni  pallidi  tameu 
coloris,  et  capillos  subnigros  usque  ad  scapulas 
ejus  diflluentes  habebat,  purpurea  tunica  ^indutus. 
Qui  a  capite  usque  ad  ombilicum  ejus  mihi  ap[)a- 
ruit ;  sed  ab  ombilico  deorsum  obunibratus  milii  ad 
viJendum  fuerat.  Et  ipse  respiciens  iu  mundum, 
maxima  fortitudine  vociferabat  ad  homines  qui  in 
eo  erant,  dicens  :  0  stulti  homines  quitepide  et  tur- 
piter  marcetis  in  vobis  ipsis,  nolentes  vel  oculum 
unura  aperire  ad  videndum,  quid  in  bonitate  spiri- 
tus  vestri  sitis,  sed  semper  ardetis  operari  malum 
quod  habet  concupiscentia  carnis  vestr^e,  recusau- 
tes  esse  in  bona  couscientia  et  in  recta  speculatione 
animi  vestri,  quasi  intellectum  boni  et  raali  nou 
habeatis,  nec  gloriam  hanc  ut  malum  sciatis  devi- 
tare  et  bonum  perficere  :  audite  rae  Filiura  hominis 
dicentem  ad  vos  :  0  homo,  respice  quid  esses  :  dum 
coagulatio  iu  ventre  matris  tuse  fuisti?  Etenim  tunc 
iuscius  et  impotens  tui  in  viviiicatione  eras.  Sed 
tuuc  datus  est  tibi  spirituset  motio  ac  sensibilitas; 
ut  vivens  movearis  et  te  movens,  intelligas  fructum 
utilitatis.  Habens  enim  scientiam  boni  et  mali  at- 
que  efticaciam  operandi  unde  excusare  te  uon  vales, 
quin  omuia  bona  ex  his  habeas  in  te  •,  ita  ut  summa 
inspiratioue    admonitus,    Deum    diligas    in    veritate 


stris  in  carne.  Unde  qu;e  coelestia  sunt  debes  ama- 
re,  et  quse  terrestria  sunt  conculcare.  In  opere  au- 
tem  ccelestium  demonstro  tibi  supernum  praimium; 
in  voluntate  vero  carnis  tuee  cum  visperficere  quod 
injustum  est,  ibi  ostendo  tibi  martyrium  meum  et 
poeuas  quas  sustinui  propter  te,  ita  ut  tu  in  con- 
trariis  desideriis  tibi  ipsi  resistas  propter  amorein 
passionis  meae.  Plurimum  intellectum  habes  in  te, 
plurimus  etiam  sensus  inde  requiretur  a  te.  Mul- 
tum  libi  datum  est,  raultum  etiara  a  te  requiren- 
dum  est.  Sed  in  oranibus  his  caput  et  adjutoriura 
tuura  sum.  Nara  superno  tactu  tactus,  si  iuvoca- 
vei'is  me,  responsuni  audics  a  me ;  si  pulsaveris  ad 
januam,  tibi  aperietur.  In  spiritu  perspicacissimse 
scientiae  quo  donatus  es,  omne  quod  tibi  utile  est, 
habes  in  te.  Et  quouiara  hoc  est  in  te,  idcirco  et 
oculi  raei  acutissime  perspicientes,  considerabunt 
quid  inveniant  in  te.  Quapropter  de  conscientia  tua 
requiro  vulnera  et  dolorem  cordis  tui  :  in  quibus  te 
coerceas,  cum  senseris  te  voluntate  tua  trahi  ad 
peccatum.  Et  cum  ita  in  eo  exarseris  ut  quod  totus 
liquefactus  vix  suspirare  valeas  :  ecce  tunc  inspicio 
te.  Quid  tunc  facies?  Si  tunc  in  hoc  labore,  vulne- 
rato  corde  et  madentibus  oculis,  concussus  timore 
judicii  mei  invocaveris  me,  et  si  tunc  etiam  in  hoc 
clamore  perseveraveris  ut  libi  succurram  adversus 
nequitias  carnis  tuaj  et  contra  pugnas  malignorum 
spirituum  :  faciam  omne  quod  tibi  tieri    desideras. 


etjustitia,  tibique  resistas   in    concupiscentia  et    de-  ^  atque  domum  habitationismeae  ponara  in  te. 


lectatione  injustitiae,  ita  ut  te  in  his  crucies  :  et  hoc 
modo  raartyrium  raeum  colas,  tibi  in  his  ardo- 
ribus  repugnans,  crucem  raeam  scilicet  in  luo  cor- 
pore  bajulando,  id  est  illicita  desideria  fugiendo, 
cum  te  delectat  peccare.  Et  cur  tibi  est  tanta  po- 
testas  videlicet  ut  devites  malura  et  facias  bonum? 
De  scientia  enim  boni  et  mali  ;  qua  intelligis  quod 
homo  es,  mihi  responsurus  es.  Sed  bonum  contem- 
nis,  et  malura  operaris  ardens  in  carnalibus  deside- 
riis,  quia  bonum  tibi  quasi  grave  videtur  :  malum 
autem  in  te  facile  excitatur.  Et  cum  hoc  sit  :  uon 
vis  te  constringere,  sed  libere  peccare.  Quid  feci 
quando  pro  te  in  cruce  passus  sum  in  intirmitate 
caruis,   cum     contreiiiui    ac    angustiatus    sum    ego 


Nunc  ergo,  fili  mi,  ^respice  quanto  labore  et  su- 
dore  in  agro  laberetur  antequam  semine  seratur  ; 
sed  postquam  semine  seminatus  fuerit,  dat  fructum 
suum.  Ergo  attende  et  considera  hffic.  Nonne  re- 
cuso  terra;  id  praestare,  ut  fructum  gignat  absque 
sudore  laboris?  Sed  cum  mi'ii  placuerit  ipsa  fructi- 
bus  superabundauter  ita  repletur,  ut  homines  abun- 
dantissime  sufticientiam  habeant,  aliquando  etiam 
buperabundent,  etcumvoluero  ita  eis  attenuatur,  ut 
horainesaliquandoprii^uiraiafame  vix  vivant,  aliquau- 
do  etiain  multi  in  illis  attenuati  deticiant.  Secundum 
modum  hunc  homines  per  me  positi ;  scilicet  homini 
illi  qui  bono  corde  semen  verbi  mei  voluntarie  susci-^ 
pit,  magna  dona  Spiritus  sancti   ut  bono  agro  super- 


Hlius  hominis?    Ob  hoc  requiro    a  te  adversum   te  ^  abundanter   tribuo.   Ille  autem    qui   aliquando  ver 


martyrium  quod  pateris  in  voluptate  carnis  tua%  et 
in  reliquis  perturbationibus  ac  illicitis  desideriis 
tuis  quee  sunt  contra  voluntatem  ineam,  atque  iu 
aliis  hujusmodi  nequitiis  quae  haec  subsequuntur  in 
quibus  te  non  potes  excusare  quin  noveris  quando 
bene  et  male  operaris. 

Sed  non  abjicio  copulam  castae  legalis  conjun- 
ctionis,  quae  per  divinura  consilium  constituta  est 
in  multiplicationem  procreationis  liliorura  Adar>; 
ubi  hoc  in  vero  desiderio  prolis  et  non  in  falsa 
voluptate  carnis  ab  iis  sit  quibus  illud  sine  injuria 
licitum  est,  secundum  quod  eis  in  lege  divina  prae- 
ceptum  est,  scilicet  steculo  deditis  et  non  spiritu  se- 
gregatis.    Bouura  ergo  quod    habes  a  me,    diligere 


bum  meura  recipit,  aliquando  etiara  recipere  recu- 
sat,  est  quasi  ager  quod  hoc  tempore  viret,  hoc 
aulem  arescit.  Hic  homo  tamen  omnino  non  perit; 
quia  quamvis  famem  in  anima  patiatur,  aliquid  ta- 
men  quamvis  parum  viriditatis  habet ;  sed  hic  per 
omnia  moritur,  qui  nulla  intentioue  verba  mea 
recipere  exoptat,  et  qui  nec  admonitione  Spiritus 
sancti,  nec  doctrina  hominum,  cor  suum  ullo  modo 
excitare  vult  ad  bonum.  Haec  miraris,  o  homo,  et 
scire  vis  cur  haec  ita  tiant. 

Sed  ut  nec  divinitatera  mortali  obtutu  vales  aspi- 
cere ;  sic  nec  secreta  ejus  mortali  sensu  poteris 
capere,  uisi  quantum  in  permissione  ipsius  tibi  pos- 
sibile    est.   Tu  autem  vacillante    animo   tuo,  huc  et 


69.1 


S.  mLDECAUIHS 


(506 


illuc    versari?.    Unde    veluti  aqua  a   calore  ardentis  A  meo  taedio  allectus  recordatus   fueris   somni  illius, 


camini  absorbetur,  sic  spiritus  tuus  ab  intiuietudiiic 
stulti  animi  tui  oppriinitur.  Ononiam  h;ec  scire  cupis 
quse  non  sunt  scienda  carni  human;i'  concept.e 
semine  humano  in  peccatis.  Leva  ergo  digituin 
tuum,  et  tauge  nubes.    Quid    nunc?   Sed    hoc  lieri 


in  quo  prius  in  consuetudinalibus  peccatis  tuis 
donnivisti,  ad  eadem  priora  scelera  insanus  et 
inscuis  boni,  adjutorio  cl  consolatione  spiritus  Pa- 
racleti  destitutus  reverteris.  Tu  autera  quae  quai- 
sisti  ductorem  et  ;i  ij  :  Mreui  ad  htec?  fallacem  cerle 
et  deceptibilem  animum  tuuin,  qui  te  stulte  in  aii- 
ditatem  ducebat,  sine  viriditate  et  recordatione 
intellectus  tui,  oblitum  quod  nihil  boni  sine  me  fa- 
cere  posses.  Et  quid  tunc  habes?  Certe  tuuc  miser 
et  vacuus  cades  coram  me  et  coraiu  populo,  alque 
ut  inulilis  pulvis  conculcaberis.  Nam  quid  est  tibi 
possibile  contra  me?  Nihil.  Et  quid  poles  meo  auxi- 
lio?  Lucidissima  potest  opera  (ju;i'  suut  splcndidiora 
soiis  splendore,  et  dulciora  in  interiore  gustu  super 
mel  et  lac,  cum  desideranti  populo  inanifestantur. 
Nam  cum  rotjuiris  me  intimo  intcllectu  anima;  tuae, 
ut  in  baptismo  per  lidem  doctus  es,  nonne  do  totum 
quod  desideras?  Sed  posl  casuin  suiim,  multi  ge- 
meudo  et  dolendo  requiruut  me ;  qui  priusquain 
caderent  me  quaisisse  debueruut.  Quibus  nianum 
meam  porrigo,  dicens  :  Quare  nou  quajsisti  me  ante 
casum?  Libi  eram?  Et  ubi  requisisti  me?  Numquid 
tuin  quajreretis  me,  abjeci  vos?  Et  dico  :  0  horao, 
si  secus  pontem  [)rofuiidissiina3  aquae  stares,  et 
propler  inanem  jactantiam  et  tui  cordis  oblivionem 
(qua  me  in  omnibus  despexisti,  cum  possibile  tibi 
putabas  esse  omne  quod  voluisti,  quasi  nou  indi 
geres  adjutorio    meo)  temerarie    in    te  ipso   diceres 


non  potest,  sic  nec  illud  dum  hoc  scrutaris  quod 
tibi  sciendum  non  est.  Sed  velut  herba;  agros  suos 
comprehendere  non  valent  quia  sensu  et  intellectu 
carent,  nescientes  quid  neque  ipsi,  neque  quid  ipse 
sint  vel  quid  opereutur  fructu  suo,  quamvis  im- 
pleant  et  circumdent  agros  utilitoitis  gratia  et  veluti 
culices  aut  formica?,  aut  cjetera  minora  animalia 
non  desiderant  dominari  su[)er  reliqua  sibi  similia, 
aut  scire  sive  intelligere  virtutem  vel  signiticationem 
leonis  seu  aliorum  majorum  aiiimalium,  sic  nec  tu 
cognoscere  poteris  quid  iu  scientia  Dei  sit.  Quid  tu 
fecisti  vel  ubi  luisli,  quando  ccelum  et  terra  creata 
sunt?  Qui  hiEC  creavit  auxilio  tuo  tunc  non  indi- 
guit,  sic  nec  nunc.  Ut  quid  scrutaris  judicium  Dei, 
cum  desuper  imbre  salutari  taclus  fueris?  Ostende 
mihi  quomodoin  agro  cordis  tui  labores,  et  quomo- 
do  eum  colas.  Quod  si  labor  ille  mihi  placuerit,  fru- 
ctum  optimum  tibi  do  secundura  laborem  tuum,  erit 
ct  fructus  tuus  cum  mercede.  Nunquid  do  fructum 
terra?  sine  labore?Sic  etiara  nec  tibi  facio,  o  homo, 
absque  sudore,  quem  requiroa  te.  Hal)es  enim  per 
me  illa  in  te,  in  quibus  potes  laborarc.  Ergo  dili- 
genler  in  labore  te  exerce,  et  fructum  inde  conse- 
queris.   Et   cum  fructum  habueris,    mercedem    inde  c  pontem  hunc  volo  devitare  et  per  aquam  ambulare, 


referes.  Sed  quid?nunc  multi  devoto  et  puro  ac  sim- 
plici  corde  quserunt  me,  et  invenientes  retinent  me. 
Multi  autem  joculantes  et  ludentes  volunt  me 
adire  sine  labore  anirai  et  cogitalionis  su;i',  nolen- 
tes  prBemeditari  quid  facere  debeant,  me  scilicet 
invocando,  et  sensum  corporis  sui  considerando, 
volentes  tantum  me  apprebendere,  quasi  de  gravi 
somno  evigilent  repentino  motu  simulationis  et  de- 
ceptionis  arrij^ientes  viam  ssnctitalis,  iit  in  se  ipsis 
excogitant ;  alii  autem  in  abjectione  sa^cularium 
negotiorum,  alii  in  continentia  carnalium,  alii  in 
virginitatis  pudore  super  humeros  suos  assumentes 
jugum  meum,  existimantes  sibi  possibile  esse  onuie 
quod  voluerint,  nolentes  intueri  qui  sint  aut  quid 
perticere  possint,  nec  volentes  habere  in  scientia 
sua  quis  cos  formaverit,  aiit  quis  eoriim  Dens  sit, 
volentes  eum  tantum  habere  ut  domesticuin  suum 
qui  omnem  voluntatem  ipsoruni  perliciat.  Sic  nolo 
dare  donum  meiira  nec  seminarc  vaciium  agriiraj  in 
homine  illo,  qui  in  hujusmodi  vanitate  se  mihi  in 
alienatione  ignorantia;  uesciat.  I'nde  et  pes  ejus 
sffjpe  in  lapsum  erit.  Cui  et  dico  :  0  homo,  quare 
non  inspexisti  agrum  animi  tui  ut  eradicares  iiui- 
tiles  herbas  et  spinas  ac  tribulos,  me  scilicet  invo- 
cando  et  te  ipsum  considerando,  antequam  velut 
ebrius  et  insanus  ac  te  ipsum  ignorans  venires  ad 
me,  quoniam  nullura  lucidum  opus,  sine  ad.jutorio 
meo  perficere  potes.  Nam  post  hanc  prapcipitationem 
qua  me  velut  in    somno  quaesisti ;  cum  in   bervitio 


D 


nonne  prudenter  faceres?  Quod  si  pra-sumptuobe  et 
insipienier  faceres;nonne  in  eadem  creatura  quam 
tibi  subjecla  ad  utilitatem  tuam  creata  est,  spiritum 
tiium  exhaiares?  Sed  ne  hoc  tibi  conlingat  :  prae- 
caves  propter  pra?senlem  et  visibilem  timorem 
aquu;,  te  absorpturu»  in  mortem.  Aut  si  maxiraam 
arborem  abscisam  ruere  videres,  nonne  fugeres  ne 
ab  ea  coraprimercris?  Vel  si  leones  aut  ursos  tibi 
occursuros  aspiceres,  nonne  si  posses  praj  timore 
quem  conciperes  te  in  terra  absconderes  ?  Et  cum 
cor{)oris  la^sionem  ita  fugis;  quare  non  devitas  ter- 
ribilissimam  mortem  anima»,  timens  creatorem 
tuum  ?  Nonne  vidisti  aut  audisli  uUiiin  mihi  unquam 
resistere  ?  Nam  qiii  non  est  niecom,  dissipabitur ; 
et  s'iper  quem  cecidero,  confringelur.  Oiiid  fuisti 
qiiando  ca-lum  et  terra  creata  siint,  quoi  ita  vires 
suas  peraguntut  eis  constitulum  est  ?  Tu  veroconsilio 
Dei  formatus,  et  ipsius  illuminatione  tactus,  pra?- 
cepta  ejus  transgrederis.  0  magna  amentia !  Per 
creaturam  qua;  tibi  sulijecta  famulatur,  Deum 
tuum  coiitemnis,  tu  terram  calcas  ac  coelum  suspi- 
cis  qua;  Creatorem  suum  timentes  ei  obediunt  et 
jussionem  ipsius  adimplent :  quid  tu  insipientissime 
minime  facis  ciim  eum  in  cogitatione  aut  in  opere 
tuo  neque  vis  scire  neque  ad  euin  respicere,  ita  ut 
velis  ipsum  ut  decet  agnoscere.  Quapropter  si  non 
poenitueris,  infcrnus  justo  judicio  te  degliitiel,  sicut 
etilliim  qui  obdnratiis  de  rwlo  projectus  est,  qiiem 
tu    imitatus  es.    .\ttamen  cum     lapsus    fueris,    v.id- 


697 


SGIVIAS.  -  Ll!!.  111,  VISIO  X. 


608 


mans  tideliter  qusRre  me,  et  sublevatum   suscipiam  A 
te.  Tu   autem,  o  homo,  tam  frequenter  vis  summa 
tangere,  qui  nec  intima  vales  comprehendere. 

Unde  audi  me  tibi  dicentem  :  Si  per  me  admonitus 
in  abjectione  ssecularium  negotiorum,  aut  in  con- 
tinentia  carnalium  juguni  meum  feri"e  desideras,  an- 
tequam  hoc  aggrediaris  primum  clama,  et  in  hoc  per- 
severa  quajrens  me,  et  ego  adjuvabo  te.  Quod  si  etiam 
adnionitioue  mea  tactus,  ine  vis  imitari  ad  me  re- 
s[)iciens,  in  virginitatis  pudore  quia  ut  flos  de  inarato 
agro  nascitur,  sic  et  ego  sine  virili  semine  de  virgine 
Filius  Dei  natus  siim  :  ostende  mihi  agrum  animi  tui 
in  multa  humilitate,  et  ailoquere  nie  in  largitate  in. 
teriorum  lacrymanun  tuanim,  et  dic  :  0  Deus  metis 
ego  indignus  homo  non  habeo  a  meipso  hauc  possibili-  „ 
tatem  perficere  ut  virginitatem  meam  possim  conser- 
vare,  nisi  tu,  Domine,  adjuves  me,  quia  totus  cul- 
pabilis  sum  in  ortu  ardentis  succi  de  quo  puUuIo  in 
multis  miseriis,  frequenter  repetens  originom  fragili- 
tatis  meaj.  Unde  etiam  non  possum  mea  virtute  ms 
ipsum  superare  in  gustu  dulcedinis  caruis  meic,  dum 
sum  arbor  cuncepta  et  nata  iu  peccatis.  Ob  hoc  tu,  Do- 
mine,  da  mihiin  virtute  tua  igneum  douum,  quod  in 
me  exstinguat  hunc  fomitem  et  hunc  ardorem  perver- 
sitatis,  ita  ut  cum  reclis  suspiriis  bibam  de  aquafoutis 
vivi  qui  me  faciat  gaudere  in  vita,  qui  sum  cinis  et 
pulvis  plus  aspiciens  in  opera  tenebrarum  quam  in 
opera  iucis.  Et  si  tu  tunc  hac  suppiicatioue  studio- 
sus  et  constans  fueris,  agrum  illum  paro  mihi  in  te, 
quem  Isaac  tilio  suo  proposuitcum  dicebat :  Ecce  odor  C 
filii  mei  sicut  odor  agri  pleni,  cui  benedixit  Dominus 
{Gen.  XXVI i) ;  eumdemque  agrum  meum  in  corde  tuo 
benedicam  et  ut  etiam  persecutus  aiebat :  Esto  domi- 
nus  fratrum  tuorum,  et  incurventur  ante  te  filii  matris 
tux  (ibid.).  Atque  eodem  modo  et  tu  ante  commu- 
nem  pcipulum  sublimata  generatio  eris.  Egoautemro- 
sas  et  lilia,  ac  alia  optima  virtutum  pigmenta  in  agruni 
illum  seminabo,  et  cum  inspiratione  Spiritus  sancti  as- 
siduo  imbre  rigabo,  atque  in  eradicatione  inferacitatis 
abscindam  ab  illo  malura,  ila  ut  oculos  meoscircum- 
ferens,  eos  in  viriditate  et  in  tloriditate  hujusincor- 
rupti  agri  pascam.  Istud  est  meum  et  per  me,  et  non 
tuum,  0  homo,  nec  per  te.  Nam  ego  sum  Jlos  campi 
(Can.  ii) :  quouiam  ut  sine  aratro  campus  gignit  llo- 
rem,  sic  ego  Filius  hominis  sine  virili  conjunctione 
genitus  sum  ex  virgine.  Ideoque  hoc  donum  est  meum 
et  noii  tuum,  quia  tu  in  peccatis  conceptus,  in  pec- 
catis  natus  es  ex  corruptione.  Sed  si  id  dunura  a  me 
tideliter  petieris,  illud  a  me  tiducialiter  impetrabis, 
tibique  dabo  ut  coram  patre  meo  consortium  meum 
habeas  in  virginitate.  Hoc  autem  pro?.  fragilitate  cor- 
poris  tui  non  poteris  habere  sine  labore  caloris  qui 
in  te  est,  quia  humana  natura  fragiiilatis  tutB  ssepe  se 
prodit  in  te,  quam  devitare  non  vaies,  quia  caro  de 
carne  es.  Sed  iu  hoc  ferre  debes  crucem  meam  et 
imitari  martyrium  raeum  :  te  videlicet  constrin- 
gendo,  ita  ut  per  me  devincas  te,  quod  mihi  semper 
amabile  est,  quia  te  fragile  vasculum  scio,  tunc  au- 
tem  volo  tibi  communicare  ac  compali  doloribus  tuis. 


D 


Quod  si  etiam  in  his  aliquando  cecideris,  surgens  ci- 
tius  pcenitentiam  ex  corde  age  et  siisoipiens  saivabo  te. 

Quidam  autem  decepti  a  diabolo,  et  perdurantes 
iu  malo,  putant  se  sanctilicatos  esse,  cum  exteriorem 
liominein  in  se  continent  a  conjugio,  abjicientes  cir- 
cumcisionem  mentis  ubi  supertlui  sunt  in  immundis 
cogitationibus  et  etiam  abnegantes  circumcisionem 
spiritus  ubi  proferunt  makim  in  loculiouibus  et  ope- 
ribus  suis,  nolentes  scire  quoniam  hoc  tlagitiosum 
sit,  sed  tantum  tepide  observautes  ut  caro  eorum  in- 
tegra  sit  a  commistione,  renuentes  omnino  integrita- 
tem  spiritus  sui.  Unde  indigni  coram  me,  sunt  pro- 
jecti  extra  legem  tam  carnalera  quam  spiritualem  ; 
quianecin  carne  nec  iu  spiritu  secundum  justitiam. 
Dei  vixerunt.  Nam  nec  constitutam  sibi  legem  con- 
jugii  tenuerunt,  nec  quodplusest,  quam  quod  in  lege 
praiceptum  est,  in  virginitatis  amore  servaverunt. 
Quapropter  indigni  oculis  raeis  sunt,  quoniara  nescio 
qui  sint.  Non  eniin  vidi  eos  in  pra?cepto  iegis  ambu- 
lare,  nec  quod  in  illa  re  plus  faverent  quam  quod 
eis  praeceptum  est.  Unde  et  repulsi  a  visione  mea  sunt. 
Ego  comparo  eos  infertili  terraj  gignenti  spinas  et 
tribulos  ac  infellces  lierbas,  ad  nullos  usus  homi- 
num  valentes  quse  in  altitudine  et  colore  suo  se  as- 
similant  rosis  et  liliis  ac  aliis  utilibus  tloribus  et 
herbis  utilem  succum  et  dulcem  fructum  atque 
bonum  odorem  usibus  medicina».  in  se  habentibus 
et  iterum  coraparo  eos  cupro  :  quod  se  extrinse- 
cus  assimilat  auro,  intus  autem  deceptionem  et  liy- 
pocrisim  auri  retinens.  quoniam  secuudum  hunc 
modum  hi  homines  foris  ostendunt  se  habere  simi- 
litudinem  prudentium  virginum,  interius  autem  falla- 
cia  et  indignatione  pleni  sunt.  Unde  el  coram  me  sunt 
ut  tepidus  ventus,  cujus  nec  caior  nec  frigus  ullum 
vigorem  habet ;  quia  nec  utiles  sunt  in  caiore  animi 
sui  ut  perseverent  in  virginitatis  coutinentia  ut  coe- 
penint,  nec  valent  in  frigore  mundanaj  vita;  ut  degant 
in  sfecularibus  rebusut  sibi  proponunt.  Nam  nece.xtra 
legem  peccant  ut  publicani,  nec  intra  legem  ut  in- 
justi;sedin  seraetipsis  tepentes  nec  perfecte  justi, 
nec  injusti  sunt.  Sed  ut  catulus  imraundorum  anima- 
lium  abjicitur  antequam  se  senliat  vivere,  vel  ante- 
quam  conforteturiufortitudinesetatis  suee,  sicistepo- 
pulus  projicitur  inmortem,  quoniara  nec  se  scitvivere 
ad  vitara,  nec  in  se intelligit  fortitudinera  virtutum  quse 
sunt  in  domo  sapientise.  Unde  et  ab  ore  meo  exsufflo 
eos ;  quia  indignisunt  aspectu meo,  si  sie  impoenitentes 
perseveraverint.  Nunc  autera,  o  homo,  respice  in  te. 

Si  enim  quispiam  hominura  tibi  thesaurum  daret, 
quoniam  te  plurimum  diligeret,  tibique  diceret,  lu- 
crare  in  hocetesto  dives,  ut  et  hoc  pacto  sciaturquis 
ille  scit  qui  tilji  thesaurum  hunc  dedit:tunc  teopor- 
teret  acutissime  cogitare  quomodo  illum  uliliter  lu- 
crifaceres,  dicens  in  te  :  Thesaurus  Domini  mei  iu 
optimo  lucro  apparere  debet  in  me,  ita  ut  et  ipse  lau- 
detur  in  illo.  Etcumillum  utiiiter  hoc  modoaugmen- 
taturo  multiplicares,  bonus  ruinor  inde  ad  aures  illius 
qui  tibi  tbesaurum  dederat  perveniret.  llnde  et  ipse 
propter  hoc  recordatus  tui  raagis  te  diligeret,  ac  ma- 


69ft 


S.  HlLDKCiAKDlS 


700 


jora  dona  libi  conlerret.  Sic  et  Crealor  luus  facit.  Ipse  A      Kt  eadeni    imago   dicebat :    Ego    snm    fortissima, 

dedit  tibi  thesauruui  oplimum  \iveulem,  scilicet  in-  columna  et  uon  mobilis  levitate  inslabililatis,  ita  ut 

lellecluMi,  vaide  ililigeus  te,  iiuonidiu  creatura  ipsius  a  ll  il)ro   veuli  possim  couuuoveri  ut  foliuui  arboris 

es,  pra?cepitquo  tibi  per  verba  ab  eo  constitutic  legis,  quod  ab  eo    movelur,    et  hac    et    illac    propellilur; 

ut  intellectu  luo  lucriim  lacias  bouis  operibus,  dives-  sed  perdurare  debeo  in  vero  lapide  t{ui  est  verus  Fi- 

que  evadas  in  virtulibus  :  ita  ut  ipse  bouusdator,  per  lius  Dei.  Et  qiiis    potest  me   commovere?  Quis  po- 

hoc  diligeulius  cognoscatur  et  laudelur.   Quapropter  test  me  hedere?    Hoc  non  poterit    forlis  aut  debilis 


omui  bora  le  oporiet  meditari,  quumodo  hoc  tam 
grande  doniim  quod  percepisti  utile  tam  ca'leris  quam 
tibi  ipsi  facius  in  operibus  justitia*,  splendorem  sancti- 
tatis  reddat  ex  le,(juaienuahonunesbouo  exemplotuo 
provocati,  Deo  lionurem  laudis  inde  exhibeaul.  Quod 
cum  luimiliter  iu  omiu  jiistitia  iuulti[ilicaveris  :  laus 
et  graliarum  acliu  ad  co;;uiUonem  Dei,  qui  iii  Spiritu 
sauctu  tibi  virtutes  bas  inspiravit,  accrescit,  uude  et 


princeps  aiit  iguobilis  dives  aut  pauper,  quin 
perseverem  iu  vero  Deo  qui  non  commovebitur  iu 
a^lernum.  Nec  ego  movebor  ;  quia  supra  fortissimum 
fundameulum  fuudata  sum.  Nolo  euim  esse  cum 
adiilautibus  qui  a  veuto  tentalionis  iu  omues  vias 
sparguulur,  nuuquara  iu  requie  slabilitatis  perj-i- 
slentes,  sed  semjter  ad  inferiora  et  deteriora  ca- 
dentes.  Sic  autem  iion  ego  :  quouiam  supra  lirmam 


ipse  misericurdiam  gratia»  suae  ad  te  convertens,  per      petrain    posita    sum.     Sed    iinago    quai    ad   dextris 


dulcedinem  dilectiouis  sua>  superabundanter  magis  te 
faciet  arderc  in  amoreipsius  ;  ita  ut  cousolatioue  Spi- 
rilus  saucti  replelus,  sapientcr  omue  quod  bonum  cst 
discernas,  et  majora  opera  bona  facias,  ardentissimo 
amore  glonlicaus  Patrem  tuum,  quisibibenigne  dedit 
hcec.  Verba  autem  ista  oves  meu:  audiaut,  et  quicunque 
aures  iuterioris  spiritus  habent  ea  concipiant; 
quia  mihi  placent  ut  sic  operentur  homines  qui  me 
cognoscunt  et  diiiguut,  ut  et  ipsi  in  se  ipsis  iutelli- 
gant  quid  eis  iu  donis  Spiritus  sancli  faciendum  sit. 
Sed  in  eadera  orieutali  plaga  vidi  super  pavimen- 
lum  prsefati  tediticii  coram  eodem  juvene  tres  ima- 
gines  juxta  se   stantes,   et  illum  devotissime  inspi- 


ejus  erat,  prsedictum  cervum  aspiciens  dicebat : 
Queinadmodum  desideral  cervus  ad  Jontes  aquarum 
ila  desideral  anima  mea  ad  le,  Deus  [Psal.  xLxi). 
Unde  voio  transilire  montes  et  colles,  ac  irabeviillita- 
tem  dulcedinis  transiloriai  vita;,  respiciens  tautum 
simplici  corde  ad  foutsm  aquic  vivse;  quia  ipse 
innumerabili  gloria  plenus  esl  cujus  suavitate  sa- 
tiari  nemo  potest,  tiedio  saturitatis  ejus.  Imago 
autein  quaj  a  sinistris  ejus  slabat,  ad  prsefatas  fe- 
nestellas  videns  aiebat :  Semper  aspicio,  semper 
teneo  lumen  vcrum  et  a*ternum :  nec  cogitaudo 
aut  suspiciendo  ac  intuendo  satiari  potero  per- 
pelua    dulcedine  qua»     est    in    superno     Deo.    Sed 


cientes,  contra  aquilonera  autem  inter  circulum  illum  ^  imago   quae  contra  aquilonem  iii   rota  apparuit,   in 

maguum  qui   de  pra^dicto   liicido    sedente  iu  tbrono  dextra    manu    virentem    ramusculum  habuit;    ipsa 

protendebatur,    et  inter    idem    uidificium    conspexi  vero  rota  assidue  circumvolvebatur  eadem  imagine 

quasi  rotam  iu  aere  pendentein,  et  in  ea  iraagiuem  in  ea  immobili  permanente.  In  circuilu  autem  ejus- 

horainis  usque   ad   peclus  appareutem,    et   iu  mun-  dem  rotae  scriptum  erat :  Si  quis  mihi  ministral  me 

dum  acutissime  prospicieutem.    .\nte  angulum   vero  sequa/ur;  el  ubisum  ego,  illic  el  minisler  meus  erit 

ejusdera  tediticii  ad  austrum  vergentem,  imago  alia  (Joan.  xiij.  Et  in  pectore  ipsius  imaginis  sculptum : 

intra  ipsum  aediticium  super  pavimentum  apparebat ;  Ego  sum  hostia  laudis  in  provinciis.  Et  ipsa  imago 

qu«  se  ad  praidictumjuvcnem  cum  magna  hilaiitate  dicehit:   Vincenti    dabo    edere    de  liguo   vitai  quod 

converlebat.  Et   his  imaginibus  talis   erat  similitudo,  esl  iu  paradiso   Dei  mei,   quia  fons  salutis    mortein 

ut,  cajterae    virtutes   quas    prius    videram,   sericinis  submergeus    rivulos    suos  in    me    transfudit    et  me 

omnes   vestiebantur     indumentis,     Omnes     quoiiue  virenlein  in   redemplione    fecit.    Imago    vero    quse 

albis    velarainibus  capita    sua   obteclai    eraut:     ex-  auto  angulum  ad  austrum  respicieutem  apparebat, 

cepla  illa  (piai    a    dextris  iiiedia  pra?dictarum  trium  tanti   splendoris    in    facie    erat  ut  earn  perfecte  in- 

slans,  nudo  capite  candidos  capillos   habere  videba-  tueri  uon    possem.   Sed  a!i  ulroque  latere  suo  alam 

tar.  .Nulla  autem  earum  pallio  circumamicta  fuerat;  D  a!bi  coloris  habebat,   quarum  laliliido  longitudinera 

priiPter  eamdem  mediam  i[)sarum  trium  qua"  albo  pal-  ciijusdain    imaginis   superabat,     et   ait :  Quis    tantae 


lio  induebatur.  Sed  tuuicis  alhis  omnes  vestiebantur : 
excepta  illa  qua?  in  rota  apparens  tuuicam  subnigram 
habebat.  Et  praelor  hanc  quaj  sinistris  media  earum- 
dem  trium  existens  tunica  pallidi  coloris  utebatur. 
Omues  etiam  calceamentis  aibis  indutap,  fuerant :  ex  • 
cepta  media  ipsarum  trium  cujus  indiiraeuta  pedum 
nigra  videbantur,  et  diverso  colore  depicta.  Sed  hicc 
dissitnililndo  fuit  in  eis.  lu  pectore  imaginis  ([Ufe  me- 
dia  fuit  triiim  priediclarum  sibi  astantium,  dua;  fene- 
stelia;  apparuerunt,  et  supra  ipsas,  cervus  ad  dextram 


forliludiuis  est,  ut  tentel  Deo  repugnare?  El  quis 
hujus  audaciae  est  qui  audeat  me  deuudare  et  cor- 
rudipere  in  turpitudine  odii  el  invidisc?  Deus  justu» 
est  el  unus  in  sincera  [)ot<;state  et  gloria.  Eum 
sem[)er  amplecti  vo!o  puro  corde  et  lieta  facie,  sem- 
perque  gaudere  in  omnibus  j'.istitiis  ejus.  Nolo 
autem  esse  mutabilis,  sed  semper  in  uno  animo 
durare  et  assidue  Deum  laudare.  IJnde  nec  diaboliis 
nec  malevolus  homo  me  poterunt  emollire,  aut  ad 
hauc  rabiem   dolositatis  dejicere  ;  quin    semper  irai- 


ejusdem  iraaginis  versus:  ita  ut  aiiteriores  [ledes  tatrix  [lacis  in  recta  unanimitale  perseverem.  Trans- 
suos  5U[)er  fenestram  dextram  el  posteriorcs  su|)er  acto  autem  muudo,  clarius  in  codesti  visione  a{){)a- 
siQislram  posuisset,  i|uasi  se  ddcurrendumcodptasset.       rebo.    Post    hiec    vidi   et    ecce   omae    pdvimentum 


701 


SClViAS.  —  LJL!.   III,  VISIO  X. 


702 


prsedicti  aedilicii  lotun»  ut  albutn  vittum  apparuit,  A 
a  se  reddens  splendorem  serenissimiim.  Sed  et 
splendor  lucidi  illius  sedentis  iu  tlirono,  qui  omnia 
haic  mihi  demonstrabat  per  ipsuni  pavimentufu  us- 
que  in  abyssum  respjeuduit.  Inter  circulura  autem 
illum  de  sedente  iu  throno  proteiisum,  e*  inter  lioc 
aediticium  terra  tunc  apparuit,  et  quasi  aliquantulum 
deorsum  vergens  ita  ut  ipsum  sedificiuni  inde  velut 
super  montem  positiun  videretur.  Et  lucidus  qui 
sedebat  in  tiirono  iterum  mihi  dicebat :  Filius  Dei 
Viventis  natus  e.x  Virgine,  ipse  lapis  angularis  exi- 
stcus,  quem  ii  rejiruiiaverunt  qui  iu  lege  Dei  ob 
saiuLem  suam  sedilic.ire  debuerunt.,  quud  tamcu 
faccre  recus.iVc.ruuL  uiagis  diiigentes  tenebras  quaui 
lucem  et  mortem  quam  vitam  :  poleuter  in  his 
regnat,  qui  lactu  Spiritus  sancti  ardeutes,  salubri-  " 
ter  se  ipsos  exlerius  conculcant,  ad  iuteriora  spi- 
rilus  toto  adnisu  in  plenitudiuc  virtulum  et  bono- 
rum  operum  se  rapientes. 

Idcirco  etiam  in  sunimitate  oricntalis  auguli  prifi- 
monstrali  sedilicii,  ubl  prajdicta;  dua;  partes  muri 
ipsius,  illa  lucida  et  lapidea  videlicet  conjunctse 
sunt,  quasi  septem  gradus  candidissimi  lapidis 
vides,  quoniam  in  allitudine  justitiai  a  vero  oriente 
qui  lapis  augularis  iu  divino  opere  est  emauante 
ubi  duaj  conjunclioues  necessariee  munitionis,  sci- 
licet  speculativa  scieutia  et  humanum  opus  in  una- 
nimitate  quietis  sibi  coha^rent :  adest  septenarius 
aacensus  candidissiniiB  fortitudinis,  jjienus  reciis- 
sima  actione  existens,  quam  Deus  operatiir  el  per-  p 
licit  in  homine,  ut  in  sex  diebus  operatus  iu  septimo 
requievit. 

Qui  ad lapidem  illum  magnum  super quem  pra^fatus 
lucidus  sedeus  in  throuo  apparct,  in  modum  testu- 
diuis  decenter  advoluti  videntur;  quia  omuis  aclio 
quffi  tide  et  opere  in  tidelibus  hominibus  perficitur, 
timori  Domini  cui  ipse  fortissima  omnipulentia  prte- 
sidet  qui  cuncta  regit,  auctoritate  providentiee  ejus 
dignissimo  compositionis  effectu  coadunatur.  Uude 
et  super  illos  gradus  sedes  posita  est,  id  est  super 
opera  qua:>  Deus  operalur  in  homiuibus  firmissi- 
mum  protectionis  iirmamentum  regentis  .et  adju- 
vanLis  eos ;  quia  quicunque  vult  cum  eo  persevc- 
rare,  non  decidet  in  errore ;  quoniam  ipse  fortissi- 
mum  sustentaculum  existit,  super  quod  omuis  D 
justilia  constituta  est.  Et  super  sedem  juvenis  qui- 
dam  sedeus  est  constantissimo  regimine  Filins  ho- 
miuis  Filius  Dei  in  omni  justitia  cum  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  regnans  Deus  uuus  ;  virilem  el  uobilc m 
vultum  habeus,  quia  ipse  fortissimus  leo  destruxit 
mortem  nobili  facie,  sine  peccato  scilicet  visibilis 
veniens,  natus  ex  virgine ;  pallidi  tameu  coloris 
existeus,  quoniam  cum  terrenis  tcrrenum  honorem 
nou  quajsivit,  sed  humillimus,  modicus  et  pauper 
in  sancta  humilitate  apparuiL. 

Unde  etiam  capillos  subnigros  usque  scapulas 
suas  descendentes  habet,  quia  Judaicus  populus 
claritatem  tidei  qucE  iu  iucarnatione  ejusdem  Filii 
Dei  demonstrata  e^^t   uon   quarens,  obumbratus  in 


uinbra  exterioris  intellectus  legis  pertinaciler  et 
inlideliter  tabuit :  ortus  tamen  in  capila  justitiai  et 
usque  ad  liumerum  fortitudinis  ubi  perfectum  opus 
iu  humanitate  Filii  Dei  floruil  perveniens,  ibi  in 
incredulitate  sua  linem  acc^^pil.  Et  purpurea  tunica 
indutus  est;  quoniam  in  charitate  sanguinem  i^uum 
fundens,  hominem  qui  perieral  redemit. 

Quod  autem  a  capite  usque  ad  umbilicum  tibi 
apparet :  hoc  est  quod  ab  incarnalione  ejus  usque 
ad  prseseus  tempus  opera  qua-  gessit  in  Ecclesia  ti- 
dclibus  manifesta  suut,  sed  ab  umbilico  deorsum 
obiunbraLus  tibi  ad  videndum  cst  ;  (juia  illa  quaj  a 
tempore  hoc  usque  ad  comjdelionem  saiculi  hujus, 
iu  eadem  Ecclesia  futura  suut,  uec  videri  nec 
sciri  poterunt  nisi  quautum  revelatione  divina  et 
lide  catholica  percipiuutur,  quoniam  maximaj  co- 
ruscationes  virLutum  qua;  ante  novissiujum  diera 
iu  hominibus  manifestandse  sunt,  adhuc  homini- 
bus  iucognilai  lateut.  Et  ipse  respiciens  in  mun- 
dum,  quia  idem  Filius  Dei  aspectu  misericordise 
sute  dirigens  ad  homines,  j^ropter  praiteriLas  el  fu- 
turas  causas  dicil  fideiissima  verba  suse  admoniLiouis 
ad  eos,  ut  ipsi  in  sanctis  ejus  cujlesLem  miliLiam 
imitentur  effugientes  pericula  peccatorum,  et  ut 
fortissime  prcBliando  supernam  felicitaLem  adipi- 
scantur  iu  factis  suis  coutradicentes  poenis  impiorum. 

Sed  quod  in  eadem  orieuLali  plaga  vides  supcr 
pavimentum  praefati  ajdificii  coram  eodem  juvene 
tres  imagines  juxta  se  stanles,  et  illum  devotissime 
inspicientes:  hoc  est  quod  iu  ortu  justitia.-,  car- 
nalia  desideria  deprimeutis,  iu  dispositioue  omni- 
potentis  Patris  apparente  Filio  Dei  in  carne,  haj 
tres  virtutes  in  devutione  unanimes  per  virtutem 
trinitalis  consLanLissimse  manifestatse  sunt  ad  ipsum 
du'igeutes  aspectura  suum  ;  quia  illum  in  iidelibus 
huminibusdesiderant  et  quu-runL.  Unde  etiam  contra 
aquiionem  inter  circulum  illura  magnum  qui  de 
prsedicto  lucido  sedente  iu  Ihrono  protenditur,  et 
iuLcr  ipsum  aediticium  cuuspicis  quasi  rotam  in 
aere  pendentem,  et  in  ea  imaginem  hominis  usque 
ad  jiectus  appareutem,  et  in  mundura  acutissime 
prospicientem ;  quia  adversus  diabolicas  arles  inter 
secretam  potestaLem  Dci  et  spiritualem  sedificatio- 
nem  ipsius  circuitio  misericordiai  ejus  in  menlibus 
homuiura  quasi  in  aere  pendens,  cL  unnc  potentiaiu 
justitiai  Dei  tangeus,  nunc  opus  ipsius  iu  eis  fortiter 
cuulirmans  volvitur,  in  qua  perfectio  Christiana  in 
conterapLu  mundi  usque  ad  pccLus  forliLudinis  suae 
apparet;  quia  virLus  haec  iu  robore  furtissimi  cer- 
taminis  confidens  in  Deum,  homines  in  mundo  ste- 
culariLer  couversantes  acutissimo  intuitu  admoni- 
tionis  suJB  commonet,  ut  in  abjeclione  terrenorum 
imilentur  pra?cedenlis  Filii  Dci  exemplum,  consLan- 
tissima  intentiune  fortiter  aspirantes  ad  ipsum.  Id- 
circo  etiam  ante  angulum  ejusdem  sedilicii  ad  au- 
strum  vergcntera,  imagu  alia  inlra  ipsura  {edilicium 
super  pavimenLura  apparens,  se  ad  jtrsedictum  ju- 
venem  cum  magua  hilaritate  couvertit ;  qnoniam  ut 
casUb  hominis  per   bouildtem    sujierni  paLris  iu  ar- 


70.1 


S.   HILDKdAHIMS 


704 


dore     frucluositatis    restauraretur    ad    vitam,   ha*c  A  catione  Filii    niei  non  dissidens  per  multas   inlesta- 


virtus  in  pleuitudine  divini  operis  sa'cularia  con- 
culcans,  et  m  dulcedine  sui  atlectus  se  aperte  ma- 
uifestaus,  ad  Filium  Dei  in  consortio  angelici  ordinis 
cum  gaudio  lidolium  hominum  intendit,  quia  in 
incarnatione  ejusdem  Salvatoris  per  supernam  vir- 
tuliMU  lloruit.  Sed  his  imaginihus  una  similitudo 
est,  quia  pari  devotione  Deum  niauitestant  in  ho- 
ininibus,  qui  ipsum  in  openbus  suis  concorditer 
niagnilicant. 

lude  etiam  ut  caeteru?  virtutes  quas  prius  vi- 
disti  sericinis  omnes  vestiuntur  indumeutis;  quo- 
niam  in  viribus  suis  reliquis  virlutibus  qua?  tibi 
superins  veracissima»  denionstratae  sunt,  dissimiles 
noa  existunt,  sed  in  leni  negoiio  suavissimi  operis 
lidelium  hominum,  semper  ad  Deum  pariter  sursum 
tendentes  sunt.  Quod  autem  omnes  albis  velamiui- 
bus  in  capitibus  suis  obtect;p  sunt,  hoc  est  quod 
simul  in  candido  proposito  legalis  iustitutionis  cum 
magna  tolligatione  ante  Deum  caput  omnium  occu- 
palse  sunt,  ut  mulier  ante  virum  suum  velari  solet, 
excepta  illa  qu;e  a  de.vtris  media'  prsedictarum 
trium  stans  nudo  capite  candidos  capillos  habere 
videtur ;  quia  eadem  prosperitate  roboris  per  super- 
nam  trinilatem  apparenlis,  nulla  sollicitudine  hujus 
saeculi  gravata,  in  candore  tantum  coelesUs  deside- 
rii  quterit  dissolvi  et  esse  cum  Chrislo,  propter 
quod  etiam  nulla  earum  pallio  circumamicta  est ; 
qunniam  ab  omni   ofticio  servitutis  dcnudatae  snnt. 


B 


tiones  diabolicarum  artium  et  per  divcrsas  tribula- 
tiones  morura  hominum,  in  sua  fortitudiue  et  jiul- 
chritudiue  perseverans  tendit  ad  superna.  Sed  tanien 
dissiuiilitudo  est  in  eis ;  quia  quamvis  unanimes  et 
sibi  invicem  in  operatione  suut  adha^rentes,  tamen 
suas  vires  unaqua^que  in  subjectis  sibi  hominibus  siu- 
gulaiiterin  fervore  supernoe  claritatis  demonstrat. 

Unde  imago  qu«e  media  est  trium  pnvdiclarum 
sibi  astantium,  declarat  constanliam  ;  quaj  columna 
et  muuimen  est  earum  quce  sibi  adha_Ment  virtutum 
in  medio  hujus  nunieri  Trinitalem  sanctam  signi- 
ticantes,  se  manifestans  et  homiiiibus  ut  in  bonis 
operibus  constantes  sint  ostendens,  quia  etiam 
Christus  Deus  et  homo  opera  sua  quse  in  mundo 
operatus  est,  bono  fme  consummavit,  sicut  et  virtus 
haec  lirmamentum  interiorum  virtutum  in  homini- 
bus  existens,  cuin  magna  disciplina  homines  ad 
Deum  perducit.  Krgo  et  in  pectore  ejus  duse  fene- 
stella!  apparent :  quod  est  in  cordibus  liominum 
manifestatio  cceleslium  in  duobus  speculis  lidei  de- 
monstrata,  quoniam  divinitas  et  humanitas  iu  Filio 
Dei  credenda  est;  per  quem  virtus  illa  in  homiui- 
bus  pertecta  a  fortitudine  rectitudinis  sua?  non  mo- 
vebitur.  Sed  super  ipsas  fenestras  cervus  ad  dex- 
tram  ejusdem  imaginis  versus  apparet,  quia  supcr 
tidem  hanc  quod  Filius  Dei  Deus  et  homo  creditur 
ipse  per  credulitatem  lidelis  populi  iirmissime  po- 
nitur,  cum    per  cursum  velocitatis  suee  coelesle   de- 


per  quod  ab   ofticio   libertatis  sucE  semper  videlicet  q  siderium  designans,    ad    dextram    constautiae  verti- 


in  c*lum  aspicere,  et  ad  Deum  anhelare  possint 
impediri,  nihil  aliud  desiderantes  nisi  quod  a  terre- 
nis  rebus  separatum  est,  prseter  mediam  ipsarum 
trium  qua-.  albo  paljio  induitur;  per  quod  in  susten- 
tatione  divina  pulchriludo  discreti  operis  beata; 
legis  insinuatur,  cum  quo  eadem  virtus  ita  circum 
amicta  obtegitur  ut  homo  pallio  suo  circumdatur. 
Sed  quod  tunicis  albis  omnes  vestiuntur :  hoc  est 
quod  in  candore  bonorum  operum  absque  uigredine 
pravorum  morum  conversantur  qui  in  nequitiis  et 
vitiis  obcaecatfe  infidelitatis  obtenebrantur  :  excepta 
illa  quai  in  rota  apparens,  tunicam  subnigram  ha- 
bet ;  quia  h*c  iu  volubilitate  divina*  clementiae  his 
actibus    circumdata    est,  quae    in    districtione    sua 


tur;  quoniam  vita  aeterna  in  perseverantia  boni 
operis  reperitur,  ita  ut  anteriores  pedes  suos  super 
fenestram  dextram,  et  posteriores  super  sinistram 
ponat :  quia  quod  ipse  verus  Deus  sit,  nec  in  tran 
quillitate  lidei  contemnendum,  aut  quod  verus  horao 
sit  nec  in  ejusdem  lidei  impugnatione  ab  ullo  Deum 
veraciter  diligente  diflidendum  est.  Unde  et  se- 
quasi  ad  currendura  coaptat,  quoniam  salvatio  ani- 
marura  in  cursu  ejus  reperla  est :  cum  ipse  in  ma- 
gnis  doloribus  properans  ad  passionem  crucis,  vitam 
in  veritate  perseverantibus  contulit,  ut  et  vir- 
tus  haec  inverbis  surne  confes?ionis  supra  designat. 

Sed  secuuda   iraago   quse  a    dextris  ejus   est,    cce- 
leste  desiderium    printigurat,   in  coelum    semper  as- 


carni  difficiles  sunt,  et   praeter  hanc  quae  a  sinistris  D  piciens  et   ad  salvationem  tendens,    per  quod  con- 


medi.r-  earumdem  triuni  assistens  tunica  pallidi 
coloris  utitur  ;  ipsa  in  adversitate  per  munimentum 
summa;  majestatis  ad  defensionem  sui  circumdata 
et  vallata,  lacrymabili  mcerore  gementis  operis, 
in  qute  flens  et  ejulans  ad  Deum  semper  suspi- 
rat.  Unde  etiam  omnes  calceamentis  albis  indu- 
tae  sunt ;  quoniam  in'  morte  Filii  mei  liicentes 
viam  pacis  in  mentibus  hominum  parant,  quatenus 
ci>;lestia  desiderent,  excepta  media  ipsarum  Irium 
cujus  indumenta  pedum  nigra  videntur  et  diverso 
colore  depicta  ;  quoniam  haec  «ub  protectione  Dei 
raanens,  sed  magna  schismata  inlidelium  in  irri- 
bione  nigredinis  a  via  veritatis  devianliura  susli- 
nens,  recto  tamen  itinere  fidei   decorata   in  mortiti- 


stanlia  prosperitatem  cadiicorura  non  appetens, 
magis  felicitatem  aeternorum  desideral.  Quapropter 
et  praedictum  cervum  inspicit ;  quia  Filitim  Dei  in 
lucidissimo  opere  suo  assidue  attendens,  in  dulcis- 
simis  amplexibus  illius  saturari  non  poterit  quem- 
adinodura  et  superius  in  locutione  desiderii  sui 
aftirmat. 

Tertia  autem  imago  a  siuistris  ejus  stans,  os- 
tendit  compunctionera  cordis  atque  recordationera 
inenlis  assidua  contritione  exsilium  suura  geraen- 
tem  et  plorantem,  cujus  beata  ellusione  constantia 
contrarietatem  sinistrae  partis  quae  perditio  animae 
est  dfxlinans,  ad  vitara  de  morte  festinat  Uude 
etiam    ad    praefatas  fenestellas  aspicit;   quoniam  in 


703 


SCIVIAS.—  IJB.  III,  VISIO  X. 


706 


cordibus    lidelium    omnem    intentionem    suani,    ad  A  quam  iu  longitudine  nascentis  humani  generis  ha- 


Filium  Dei,  tam  in  humanitate  quam  in  divinitale 
regnantem  intendens,  ejus  dulcedine  conlinua  vi- 
sione  perfrui  deiectatur,  sicut  etiam  in  verbis  suis 
aperta  manifestatione  denionstrat. 

Sed  imago  quae  conlra  aquilonem  in  rota  appa- 
ret,  perfectionem  Christi  et  contemptum  mundi 
praitendit,  quia  plenitudo  virtutum  in  abjectione 
saecularium  per  Filium  Dei  apertissime  declarata 
est ;  qui  inter  homines  conversatus  terrenis  nou 
inhians,  imitatores  suos  fortiter  ad  calestia  toto 
ardore  commonuit  anhelare.  Quse  in  dextra  manu 
virentem  ramusculum  habet,  quoniam  in  felici- 
tate  salvationis  animse  opus  viridissimi  et  pulcher- 
rimi  germinis  beatarum  virtutum  quod  inspiratione 
Spiritus  sancti  perfusum  est,  continet.  Quapropter 
et  ipsa  rota  assidue  circumvolvitur  eadem  imagine 
in  ea  imraobili  permanente,  quia  misericordia  Dei 
pia  compassioue  se  ad  homines  flectens,  et  miseriis 
eorum  compatiens,  se  quoereutibus  semper  fle.\ibi- 
lis  est,  perfectione  Ghristi  in  contemptu  mundi 
nullam  mobilitatem  instabilitatis  habente,  sed 
semper  ad  ea  tendente  qute  sunt  siue  ulla  mutabi- 
litatis  olfensione.  Quod  autem  in  circuifu  ejusdem 
rotse  scriptum  est:  Si  quis  mihi  ministrat  ma  se- 
quatur.  Et  ubi  sum  ego  illic  et  minister  meus  erit 
{Joan,  xn):hoc  est  quod  ubique  flexibilis  raiseri- 
cordia  Dei,  hoc  continet  in  se,  quod  quicunque 
Filio    Dei    obsequium     exhibuerit    exemplum    ejus 


B 


beat ;  quia  finito  mundo  ipsa  super  coelos  ccelorum 
voians,  magis  tuuc  quam  nunc  iu  claritale  sua 
apparebit.  Ubi  nihil  terrenum  nihiique  caducum 
quaerilur ;  sed  quod  cceleste  ei  selernum  est,  dul- 
cissima  amplexione  amatur,  et  ubi  omnia  clara 
atque  Iseta  perdurabunt ;  abstersa  omni  nebula 
iniquitatis,  quemadmodum  el  in  verbis  professionis 
virlutis  hujus  tideliter  denuntiatur. 

Quod  vero  vides  pavimentum  a^diticii  totum  ut 
aibum  vitrum  apparens  et  ex  se  reddens  splendorem 
serenissimura  :  hoc  est  quod  fortitudo  vera?  tidei 
portaus  et  explauans  opus  et  civitatem  Dei,  tota 
in  candore  et  in  specuio  simplicitatis  purissima  et 
planissima  est,  ipsa  tide  cura  omnibus  operibus  ad 
se  perlinenlibus  in  ipsa  civitate  Dei  vigilante  et 
ffidificante,  quatenus  Dens  in  initio  bonorum  ope- 
rum  hominum  per  splendorem  serenissim»  inten- 
tionis  tangatur;  et  in  tine  eornm  per  salvationem 
animse  apertissime  cognoscatur,  quia  peracta  ope- 
ratione :  fides  ipsa  ostendit  qua  devolione  quajque 
aniraa  Deum  qusesivit.  Unde  et  splendor  lucidi  illius 
sedentis  in  throuo  qui  omnia  ha^.c  tibi  demonstrat 
per  ipsum  pavimentum  usque  in  abyssum  resplen- 
det ;  quoniam  gratia  omnipoteutis  Dei  cuncta  re- 
gentis  qufe  in  hac  visione  cognoscis  tibi  n)anife- 
stantis,  per  fortitudinem  fidei  diabolum  in  perdi- 
tioue  mortis  ad  uihilum  redegit.  Quomodo?  Deus 
serpentera  antiquum  et  raortera   ffiterna?  perditionis 


imitando,     in    ccelesti   beatitudine     gaudebit,    cum  c  per   purissimam    fidem,    quse    est  in  regeneratione 


ipso  consortium  sine  Que  adepturus  angelorum. 
Unde  etiam  in  pectore  imaginis  scul[tum  apparet. 
Ego  sum  hostia  laudis  in  provinciis;  quia  Ghristus 
sapienter  contemptum  docens  ssecularium,  per  se- 
cretum  consilii  sui  cordibus  electorum  suorum 
iusinuat,  quod  ipsum  omnis  fidelis  anima  hostiara 
Patris  oblatum  in  ligno  crucis,  intima  devotioue 
veneratur  et  adorat:  cum  etiam  in  toto  terrarum 
orbe  gloriam  et  laudem  ejus,  vox  et  lingua  om- 
nium  lidelium  propter  remunerationem  vitse  non 
cesset  resonare,  ut  etiam  ipsa  in  locutione  sua 
aperte  propalat. 

Imago  vero  quee  ante  angulum  ad  austrum  respi- 
cientem    apparet :     signilicat    concordiam,     rabiem 


spiritus  et  aquae  dejecit  in  profundum  perpetuae 
confusionis,  fortiter  pertransiens  tenebras  infide- 
litatis,  cum  Filius  Dei  fideles  suos  admonuit,  ut 
verba  doctrinee  suse  ab  ipso  accepta  in  mundum 
emitterent. 

Sed  quod  inler  circulum  illum  a  sedente  in 
throno  protensum,  et  inter  lioc  sediticium  terra 
tantum  apparet,  quasi  aliquantulum  deorsum  ver- 
gens,  ita  ut  sediiicium  inde  velut  super  monte  po- 
situm  videatur ;  hoc  est  quod  inter  fortitudinem 
potestatis  omnipotentis  Dei  et  inter  electum  opus 
bonitatis  ipsius,  plurimi  homiues  sunt  qui  veram 
fldem  abuegautes  raagis  temporalia  quod  seterna 
seetantur,  ut  sunt    pagani,  Judaei  ac  falsi  Ghristiaui 


malignorura  spirituum  fugientem,    sed    consortium  D  semper    de    malo    in  malum  descendentes,    nec   in 


beatorum  angelorum  amplectentem,  cum  ipsa  ob 
amorem  Dei  scissuras  infidelium  devitat ;  et  ad 
visiouera  perpetuaj  pacis  anhelat.  Unde  et  tanti 
splendoris  in  facie  est,  ut  eam  pei'fecte  intueri  non 
possis ;  quoniam  raortifero  odio  et  invidia  carens, 
majorem  claritatem  in  animabus  hominum  parat, 
quam  mortalis  mens  capere  valeat  fragili  corpore 
gravata.  Sed  quud  ab  utroque  latere  suo  alam  albi 
coloris  habet  quarum  latitudo  longitudinem  ejus- 
dem  imaginis  superat;  hoc  est  quod  et  in  prosperis 
et  in  adversis  ad  sudorem  justi  laboris  se  conjun- 
gentibus,  illa  virtus  protectionem  suae  caudidissimse 
bonitatis  exteudens,  plus  in  latitudine  expansionis 
suae  quam  possidet  in  charitate  supernoruui  tenet, 


caducis  rebus  speculum  calholica;  fldei  sur.sum 
aspicientes,  sed  magis  in  voluptatibus  suis  pravum 
opus  in  profundum  peccatorum  protrahere  laborau- 
tes ;  ita  ut  maximum  et  pulcherrimum  opus  Dei, 
inter  tenebras  hujus  infelicitatis  omni  homini  illud 
quserenti  in  altitudine  sumraae  bonitatis  palam  ap- 
pareat ;  ut  Joaunes  dilectus  evangelista  in  revela- 
tione  divina  testatur,  dicens :  Et  sustulit  me  in 
spiritu  in  montem  magnum  et  altum,  et  ostendit 
mitii  civitatem  sanctam  Hierusalem  descendentem  de 
ccelo  habentem  claritatem  Dei  {Apoc.  xxi).  Hoc  tale 
est :  Spiritus  elevat  spiritum.  Quomodo  ?  In  virtute 
sua  Spiritus  sanctus  trahit  homiuis  mentem  de 
pondere  carnis,  ut  possit  volare   in  visione   oculo- 


707 


S.  HlLnEC.AHDlS 


708 


riim    >|>intii'?   illiiis  qni   inloriiMji    viiiel  non   obscu-  A  oiionle  pI  a  septontrione  et   al>   occidente    ail    nieri- 


ralns  rjHi-itate  (•ariuiliiiiii  V()lii|italuii).  {)\\u\  lioc  ? 
Sed  Spiritas  sanctns  siirsiini  elevat  spiritnm  ho- 
mints  ad  monlein  cu-lesliiim  desideriomm :  nt 
perspiciie  consider.ire  valeat  opera  (]ua^  in  sjtiiim 
peragenda  sunt,  (piod  est  magnitiido  o[>erum  Dei ; 
cui  mille  artcs  diabolici  operis  substrafa^  sunt,  ita 
quod  eis  dominatur  sicnt  mons  planitiei  terree  prae- 
fertur,  et  i]uod  iminobile  fundamentum  est  sicut 
mons  qiii  de  loco  suo  non  transit,  tant;e  e.tiam 
aititudinis  existens  quod  mortalis  homo  eam  in 
sensii  suo  enarrare  non  possit ;  qnia  omnem  hu- 
manain  prudeiiti.im  sii])erexct'llil,  qu.v  de  terrenis 
mcntilius  terrennrum  (iiialitatum  asc(^ndit.  Kt  sic 
lideli  et  sanctfe  aniiiui'  opera  spiritus  ostenduntur: 
sicut  etiam  c(]elestis  Hierusalem  sine  opere  m^inuum 
carnis.  per  opus  a  Spirilu  saiicto  datiini  spirituali- 
ter  £Editicandaest,  ita  Oiagnitudine  el  altitudiue  san- 
ctorura  operuin  in  spiritu  apparonte,  ut  cadein 
civitas  in  operibus  Lonis  quiE  tactu  Spiritus  san- 
cti  fiunl  in  hominibus,  adornatur;  quoniam  ipsa 
sic  supra  monlem  posita  et  iunumeris  uidilicationi- 
bus  aedificata,  in  se  nobilissimos  lapides  qui  san- 
cta:  aoimse  in  visione  pacis  sunt,  coiligit  ab  omni 
putredine  peccati  purgatos.  Dnde  etiam  ciim  ipsis 
pretiosis  lapidibus  ut  aiirum  fulget  quia  in  bonis 
hominibus  sapientia  opus  suae  claritalis  demon- 
strat.  Sed  opera  illa  in  rectitndine  justitiae  peracta, 
cum   quibus  etiam    ipsa  coeiestis    Hierusalem    adoi- 


B 


diein;  ulii  per  liliiini  siiiiin  in  (iilcctione  Ecciesia^ 
omne  quod  ante  constitutionem  inundi  pnrdestina- 
tum  fuerat,  ad  eflectiim  iilum  perducit  qui  no- 
^issimus  dies  est,  sicut  etiam  iioc  opus  suiiin 
per  se  educens  iliud  cum  prandictis  in  mystica 
designatione  turribus  ct  virtutibus  confirmatum 
et  ornatum,  atqiie  in  summa  perfcctione  coniplc- 
tiim  rediicit  ad  seipsum.  Qiiomodo  ?  .lustilia  ju- 
st.'p  actionis  post  casum  .\da>  dcsignata  in  Noc  ; 
ad  novissiraum  diem  tendit  niultis  miraculis  cir- 
cumvallata,  qusR  Dcns  in  eicctis  suis  pcr  divcrsa 
tcmpora  deinonsfr.ire  non  cessavit  ut  in  pra^p.nra- 
tiono  iii  Noe,  el  in  ostcnsionc  in  Abrahani  ct  in 
Mosc,  et  in  operatione  in  iliio  suo.  Quomodo? 
Ante  tempora  in  corde  coilestis  Palris  erat  quod 
Filium  suum  in  fine  temporum  pro  vera  salutc  et 
redemptioue  perditi  liominis  mittere  voluit  in 
niundum  ;  qiii  natiis  ex  virgine  omnia  quae  antiqni 
sancti  Spiritu  sancto  repleli  praedixerant,  perfeclo 
opcre  complevit,  vciuti  i)racliiuni  huminis  se  pri- 
mum  fleclit  ad  opus,  et  ut  deindo  manus  operalnr. 
Quid  lioc  ?  Justitia  videlicet  justo  judicio  Dei  cum 
Adam  de  terra  floriditatis  projectus  est :  coepit 
primum  in  Noe  moveri  ut  in  prima  junclura  hii- 
meri,  ita  tendens  ad  fortiora  in  Ahraham  et  in 
.Mose  quasi  ad  flexibiliora  secundum  juncturam  bra- 
chii,  sic  tandem  perveniens  ad  perfectum  opus  in 
Fiiio  Dei,  per  quem  omnia    signa  et  pra?conia  vete- 


nata    perticitur,    unde     cxorta    venerunt?   vidolicet  q  ris  lcgis  aperto  opere    completa  sunt ;  et  per  quein 


de  altitudiue  cceli,  quoniam  ut  ros  de  niibibus  de- 
scendil  et  terram  humore  suo  perfundit ;  sic  bona 
opera  a  Deo  in  homines  descendunt,  et  infusione 
Spiritus  sancti  rigantur ;  ita  qiiod  lideiis  iiomo 
bonum  et  suavera  fructum  gencrans,  consortium 
supernae     civitatis     adipiscitur.     Sic    ergo     coelestia 


omnes  virtutes  cum  quibus  coilestis  flicrusalem  in 
filiis  suis  adornahitur,  certissima  deciaratione  in 
regeneratione  spiritus  et  aquas  manifostatae  sunt, 
ut  rnanus  in  digitis  suis  opus  quod  operatur  ad 
perfcctam  ostensionem  perducit:  hoc  modo  opus 
meum   ad  gloriam  meara  et  ad  tuam    confusionem 


opera  per  donum  Spiritus  sancti  de    c.oelo    in  homi-      perficio,   o  diabole,    tibi    per    fortitudinem    bracliii 


nes  venientia,  habent  claritatem  in  ipso,  a  quo 
etiam  emanaverunt.  Quomodo  ?  Quia  claritas  Dei  in 
bonis  operibus  justorura  hominum  fulget :  ita  quod 
ipse  tanto  ardentius  in  terra  cognoscitiir,  adoratur 
et  colitur  per  quas  virlutes  ipsa  facta  civitas  in 
ornamentis  suis  decoratur ;  quia  horao  adjutorio 
Dei  bona  opera  faciens,    eum    in   mirabilibus  suis 


mei  oppositus  in  aquilone,  in  septcntrione  et  in 
occidente,  nec  non  etiam  seciindum  solis  cursum 
tibi  resistens  ab  oriente  et  a  meridie,  ita  fe  sub- 
vertens  in  occidente,  quatenus  in  omni  parlo  con- 
fusus  sis,  quia  in  ccclesia  moa  quae  mons  est  for- 
titiidinis,  ad  interitum  tuum,  o  deformissiine  im- 
postor,   facio  opus   justitia?    et  sanctitatis  ;  ita  ut  tu 


veneratur.  Et  sic  est  haec  revolatio  per  ociiios  spi-  D  devictus  omnino  intereas,  qui  volebas  ut  plebs  mea 
ritus  visa  et  cognita,  ut  inspiratione  Spiritus  sancti  interiret.  Qui  aulem  acutas  aures  interioris  intel- 
recta  opera  in  liominibus  peracta  coram  Deo  in  lectus  habet :  hic  in  ardenle  amore  speculi  mci  ad 
supernis  apparent.  verba  haec  anhelet,   et    ea  in   conscientia  animi  sui 

Itaque,  ut   prfpmonstratum    cst    Deus  operalur  ab      conscribat. 


VISIO  UNDECIMA. 

SuMMARiLM.  —  f)e  quinque  fcrocissimis  cursibus  temporalium  regnorum.  De  cane  igneo.  De  fulvo  leone. 
De  equo  pallidn.  De  nigro  porco.  De  griseo  Inpo.  l)e  colle  quinque  apices  habente  et  de  quinque  funibus 
besliarum  quid  significet.  Vrrbn  Job  adeamdem  rem.  Quod  Ecclesia  a  perfectionesua  fulget  in  decore  justitix 
usque  ad  tempus  Anlichrisli.  Quod  lunc  fides  Ecclesix  quasi  in  dubio  esl  praster  testimonium  Enoch  et 
Eliae.  Quod  ante  finem  mundi  lestimonio  eorumdem  sponsus  Ecclesix  candidissime  fulgebit,  devicto  filio 
perdilionis  et  manifestala  fide  veritatis.  Verba  Datid  ad  eamdem  rem.  Quod  Ecclesia,  refrigescente  justitia, 
mullas  et  diversas  passiones,  et  persrculiones  lamentabiliter  sustinebit,  Quod  Anlichrislus  horribili  terrore 


709 


SCIVIAS.— LTB.  111,  VISIO  XI. 


710 


/ideles  (Hhmians,fetorem  SU3S  crudeWnth  pl  insaviiam  niordacitatis  suse  hominibus  infundit.  ()uod  Filius 
ferditiotiis  quos  t)landitiis  non  potesl,  crudelissinris  persecutionibus  incurvnre  tentalnl.  Quod  Ecclesia  in 
con.sumniatioiie  mundi  nobilissimo  sanguine  perjun.deiur,  usque  ad  duos  testes  verilaiis.  Quod  nos  in. 
seplimo  millenario  surnus.  Qua  de  causa  Deus  nova  secreta  et  multa  mystica  hactenus  lalentta  per  non 
loquentem  et  indoctum  loquitur.  Exhortatio  Dei  ad  doclores  ne  hunc  sermonem  spernunt,  sed  vel 
victorio.sissimum  vexillum  contra  filium  iniqvitatis  eleveni.  Verba  Spiritus  sancli  ad  Ecclesiam  de  yiovissimo 
tempore.  Evangeiium  de  eodern.  Quod  iurbalo  orbe  quatuor  elementa  abluenlur  et  Ecclesia  in  filiis  suis 
implebiiur,  ne  membra  desinl  capiii.  Quod  cursus  mundi  nunc  in  seplimo  numero  est,  ei  post  laborem 
sigilla  Scripturarum  aperte  et  leniter  ut  in  hoc  liljro  proferunlur,  ei  alius  numerus  non  est,  quod 
superesi,  liomini  sciendum  non  esi.  Quare  Deus  Filium  suum  voluit  incarnari.  De  Anticfirisio  ei  matre 
ejus.  Quod  a  matre  magicis  artibus  inslructus,  in.  diversis  creaturis  voluntatem  suam  permissione  Dei 
exercet.  De  potestale.  ejus  et  diversis  miracuiis  qux  facere  videtur.  Verba  Moysi  de  visione  Dei.  Quod 
quidam  a  diabolo  decepti  portenia  in  creaiuris  fallaciier  ostenduni ;  sed  eas  in  alium  modum  iransmu- 
iare  non  possunt.  Quod  diverso  modo  Antichristus  suos  decipiat  ei  cur  hoc  illi  permissum  sii. 
De  simulata  morie  .4ntichristi ,  de  scriptura  mnlediclionis ;  qui  huic  contrndixerit,  occidetur. 
Verba  Joannis.  De  Enoch  ei  Elia  quare  ad  id  iempus  reservali  sunt.  Verba  illorum  ad  filios  Dei. 
De  veris  signis  iliorun  quibus  falsa  Anttchrisii  abjiciantur.  Quod  permissione  Dei  consummali,  mercedem 
laborum  suorum  consequentur.  Quod  omnia  niembra  Ecclesix  ex  prxsumptuosa  arroganlia  Antichrisli, 
tremore  concuiientur,  puiantis  se  posse  peneirasse  secreta  crclestia.  Quod  potestas  Dei  manifesta  virluie 
filium  perdiiionis  ad  modum  diaboli  in  xterna  damnalione  prnslern.it.  Quod  infernalis  feior  et  nebula 
iocum  elaiionis  iliius  replebii  ui  decepti  redeant.  Qnod  lilio  perditionis  prostrato,  sponsa  CJirisii  candore 
mi7'3e  pulchritudinis  clarescet  errantibus  ad  viam  veritaiis  redeuntibus .  Quod  diem  judicii  nenio  icire 
poierii  nisi  Deus.  Exemplum  de  Samsone. 


Deinde  vidi  ad  aquilonem,  et  ecce  ibi  quinque  be- 
stiae  stabant,  quarum  una  erat  ut  canis  igneus, 
sed  non  arden?,  una  ut  leo  fulvi  coioris,  a!ia  ut 
equus  pallidus,  alia  ut  niger  porcus,  alia  ut  lupus 
griseus,  et  se  ad  occidentem  vertebant.  Et  in  oc- 
cidente  coram  bestiis  illis  veiuti  quidam  collis 
quinque  apices  habens  apparuit ;  ita  ut  ab  ore  cu- 
jusque  bestiae  funis  unus  ad  unumquemque  apicem 
ipsius  coUis  extenderetur,  omnes  subnigri  coioris, 
prsesertim  funem  illum  qui  ab  ore  lupi  tendebatur, 
qui  ex  parte  niger  et  ex  parte  nlbus  videbatur.  Et 
ecce  in  oriente,  juvenem  illura  quem  prins  super 
angulum  conjunclionis  lucidi  et  lapidei  muri  ffidi- 
flcii  purpurca  tunica  indutum  viderara,  super  ipsum 
angulum  iterum  vidi,  sed  nunc  ab  umbilico  deor- 
sum  mihi  apparentem :  ita  vides  ut  ab  umbilico 
usque  ad  locum  ilhim  ubi  vir  discernitur  quasi  au- 
rora  fuigerel,  et  ibi  erat  veluti  lyra  cum  chor- 
dis  suis  in  transversum  jaceus,  et  ab  hoo  loco  us- 
que  ad  calces  pedum.  id  est  ad  mensuram  duorum 
digitorum  transpositorum  superius  tangentem  ta- 
lum  umbrosus  erat  ac  ab  illa  mensura  per  totos 
pedes  suos  lacte  candidior  apparebat.  Sed  et  illa 
muliebris  imago  quam  ante  altare  quod  est  ante 
oculos  Dei  prius  conspexeram,  nunc  etiam  mihi  et 
hic  ilerum  oilensa  est;  ita  tamen  quod  eam  etiam 
ab  urabilico  ventris  deorsum  viderem.  Nam  ab  um- 
bilico  usque  ad  illum  locum  ubi  mulier  cognoscitur, 
varias  et  squamosas  maculas  habebat.  In  loco  au- 
tem  muliebris  cognitionis  monstruosum  et  niger- 
rimum  caput  apparuit  igneos  oculos,  et  aures 
ut  aures  asiui,  et  nares  et  os  ut  uares  et  os  leo. 
nis  habens  ac  magno  hiatu  frendens,  et  velut  fer- 
reos  ac  horribiles  dentes  horribiliter  acuens.  Sed 
ab  illo  capite  usque  ad  genua  sua  imngo  illa  alba 
et  rubea  et  velut  multa  contritione  contusa  erat.  Ab 
ipsis  autem  genibus  usque  ad  duas  zonas  quae  per 
transversum  superius  tangentcs  calcem  pedum  albae 
videbantur,  sanguinea  apparebat.  Et  ecce  illud  mon- 
struosum   caput  se  tanto   fragore  a   loco  suo  emovit 


B 


A  ut  omnis  muliebris  imago  ia  omnibus  memhris 
suis  inde  concuteretur.  Sed  et  velut  raagua  massa 
muitae  faecis  ipsi  capiti  conjuncta  est,  unde  illud 
supra  quemdam  montem  se  elevans  altitudinem  coe- 
lorum  ascendere  tentavit.  Et  ecce  velut  ictus  toni- 
trui  repente  veniens.  ipsum  caput  tanta  fortitudine 
repercussit  quod  et  de  monte  illo  cecidit  et  quod 
spiritum  in  mortem  emisit.  Unde  suMto  fetens  ne- 
bula  moutera  ipsura  lotum  comprehendit,  in  qua 
caput  illud  tanta  sorde  involutum  est  ut  astantes 
popuii  in  maxiraura  terrorem  converterentur,  ipsa 
quidera  nebula  circa  ipsum  montem  aliquantulum 
diutius  iinmorante.  Quod  astans  populus  cernens, 
multo  tiraore  concussus  adinvicem  dicebat ;  Heu  ! 
heu !  quid  est  hoc^^quid  videtur  nobis  hoc  esse  ? 
Ah  nos  miseros !  quis  nos  adjuvabit  ?  aut  quis  nos 
liberabit?  Nescimus  enim  quomodo  decepti  sumus. 
0  omnipotens  Deus,  miserere  nobis!  Revertamur, 
revertamur  ergo  ;  properemus  testamentum  evangelii 
Christi,  quoniam  ah,  ah,  ah  !  amare  decepti  sumus. 
Et  ecce  pedes  prfedictse  muliebris  imaginis  candidi 
apparuerunt,  splendorera  super  splendorem  solis 
reddentes.  Audivique  vocem  de  coi\o  raihi  dicen- 
tem  :  Quamvis  omuia  quae  in  terra  sunl  ad  finem 
suum  tendant,  ita  quod  mundus  in  defectu  virium 
suarura  positus  ad  exilum  suum  rauUis  ferumnis  et 
calamitatibus  oppressus  incurvetur ;  laraen  sponsa 
Filii  mei  tam  a  praeniintiis  fllii  perditionis  quam 
ab  ipso  perditore  in   filiis  suis  multum  fatigata  ne- 

Q  quaquam  contereretur,  quamvis  ab  eis  multura  im- 
pugnetur.  Cum  ipsa  in  fine  saeculorura  robustior  et 
validior  exsurgens  pulchrior  et  clarior  reddetur : 
quatenus  hoc  modo  ad  araplexus  dilicti  .sui  sua- 
vius  et  dulcius  procedat.  Quod  et  hopc  visio  quam 
cernis  mystice  designat.  Vides  ehim  ad  aquilonem, 
et  ecce  ibi  quinque  bestiao  stant,  quse  sunt  in  car- 
nalibus  desideriis  quihus  macula  peccati  non  deest, 
quinque  ferocissimi  cursus  temporalium  regaorura 
ferociter  in  se  bacehantes. 
Quarum  uaa  est  ut  canis  igneus  sed  non  ardens; 


711 


S.  HILDEGARDIS 


712 


quia  cursu*   teiiiporum    illoruui    hoiuiiies   siu-p   con- 

stiliilionis  mordaces    liabebit,    in    sua    quidem  oesli- 

matione  velut  ignis  apparentes,  sed    itv  justilia  Dei 

non  ardentes.  Et  una  ut  leo    fulvi  coloris    est;  qun- 

niam     ciirsus    ille    bellicosos     homines    sustinebii, 

rault.^  quidem    bella    moventes,    sed  in    eis  reclitu- 

dinem  Dei  n.>n    inspicientes,   quia    in   fulvo  colore 

regna  illa    incipient  fatigationem    debilitatis    incur- 

rere.    .\lia  aulem  ut  equus  pallidus;    quia  tempora 

illahomines    in   diluvio  peccati   lascivos  et   in  velo- 

citate  voluptalis  suae    operatiouem    bonarum  virlii- 

tuni  Ir.insilienles  productnit,  ubi  tunc  cor  regnorum 

illorum  in  pallore  ruiu;i'  suaR   confringetur,  quoniam 

ruborem  fortitudiuis   ?u;p  tunc  pcrdet.   Sed   alia,  ut 


A  est  homicidii  et  fornicationis  et  similium  maloruin 
operum  velut  ardens  scintilla  conlra  iilum  excita- 
tur,  qui  semper  in  operibus  suis  mentilur.  Quo- 
modo?  Qiiia  ille  mel  nominat;  sed  venenum  devo- 
i.il  el  amicum  vocat,  quem  sicut  inimiciini  .«ulfocal. 
Videlicet  cum  dulcia  vorba  sonant ;  sed  intra  se 
malitiam  habent,  et  cum  amico  blande  loquitur,  sed 
illuni  in  insidiis  occidere  nitilur.  Sed  qui  habet 
virgam,  indigna  pecora  a  se  ipso  fugans  ex  reclo 
ilinere  cordis  sui,  habet  eiiam  clara  ilinera  coram 
fulgente  sole,  quouiam  ipse  clara  scintilla  et  clara 
lux  in  Deo  suscitatur  quasi  fulgens  faciila  ;  atque 
ita  fortissimis  purissimisque  operibus  se  circum- 
ferens,  ipsis  apponit   forlem  loricam  et    incidentem 


niger    porcus;    quoniam    cursus    ille    rectores  ma-    i  gladium,  a  se   etiaui  vitia  expellens  et  virtutes  sihi 
gnam  iiigredinem  trislitiie  in    se  ipsis  facientes  ha-       concilians. 


bet,  et  se  luto  iramunditia^  involventes,  videlicet 
divinam  legem  in  multis  conlrarietalibus  fornica- 
tioniim  ct  aliarum  similium  abominationum  posl- 
ponentes,  ac  multa  schismata  divinorum  prajce- 
ptorum  in  sanctitate  machinantes. 

Alia  vero  ut  hipus  griseus;  quia  illa  tempora  ha- 
bebuut  homines  multas  rapinas  tam  iu  polestatibus 
quam  in  reliquis  successibus  sibi  ipsis  congerentes 
cum  iu  his  certaminibus,  nec  nigros  nec  alI)os, 
sed  velut  griseos  in  ver<utiis  siiis  se  oslendenlos  : 
capita  regnorum  illorum  dividentes  dejicient,  quo- 
uiam  tuuc  veniet  tempus  irretitionis  animarum 
raullarum,  ubi  error  errorum  ab  inferno  nsque  ad 
ccelurn  erigetur;  ita  quod  iilii  lucis  torculari  mar- 
tyriorum  suorum  imponentur,  I-ilium  Dei  non  ne- 
gantes,  sedlilium  perditionis  abjicientes  qui  diabo- 
licis  arlibui  voluntates  suas  perticeie  tentabit.  El 
hae  bestia-  se  ad  occidentem  vertunt,  quoniain 
ha;c  caduca  tempora  cum  occidente  sole  cadunt ; 
qnia  sicut  ille  oritur,  et  occidit,  ita  etiam  faciunt  ho- 
raines  cum  hic  nascitur  et  cum  ille  moritur. 

Lnde  etiam  ibi  in  occidenle  coram  bestiis  iliis 
velut  quidam  collis  quinque  apices  habens  apparet; 
qaia  in  carnalibus  concupiscentiis  in  ipsis  excur- 
sibus  disposita  potestas,  quinque  altiludinum  pro- 
palala  ostenditur,  ita  ut  ab  ore  cujusque  besliae 
funis  unus  ad  unumquemque  apicem  ipsius  collis 
extendatur;   quoniam  ab  initio   illorum   temporum 


Quapropter  etiam  in  oriente  juvenem  illum  quem 
prius  super  angulum  conjiinctionis  liicidi  et  lapidei 
muri  ipsius  sedilicii  purpurea  tunica  indutum  vi- 
deras,  super  eumdem  angulum  ilerum  vides,  quia 
oriens  juslitiai  Filius  homnis,  pra^sidens  fortitii- 
dini  conjunctionis  speculativ*  scienliaj  ol  humano 
operi  in  bonitate  Fatris  sursum  a^dillcante,  cum 
ipse  Filius  hominis  in  vohintate  Patris  sui  sangui- 
nem  siium  pro  salute  muudi  fudit  (ut  tibi  monstra- 
tunieslj  ibi  ipse  ctiam  modo  sedens  in  eadem  alti- 
tudine  ad  conlkmalionem  veritatis  tibi  denuo  per 
mysleria  miraculorum  suorura  manifestatur,  sic 
tamen  ut  niinc  ab  umbilico  door.sum  tibi  appareat ; 
C  quoniam  a  fortiludine  niembrorum  suorum  quae  est 
electorum  ejus,  ubi  modo  ipse  Sponsus  Ecclesiae 
viget  usque  ad  complelionera  eorum  multa  adrai- 
randa  et  obscura  signa  vides,  ita  videlicet  nt  ab 
umbilico  usque  ad  locum  illum  ubi  vir  discernitur, 
quasi  aurora  fulgeat ;  quia  a  perfectione  illa  eum 
jam  lidelia  membra  sua  perfectionom  fortitudinis 
habent  usqiie  ad  tempus  filii  perditionis,  qui  se 
virum  virtulis  esse  simulabit  in  rectitudine  se  de- 
vote  colentium  fulgorem  juslitiaj  demonstrabit. 
Unde  et  ibi  velut  lyra  cum  chordis  suis  in  trans- 
versum  jacet ;  quod  est  in  persecutione  illa  qua 
tilius  iniquilatis  multos  cruciatus  eleclis  inferet. 
gaudium  cauticorum  eoruin  qiii  jam  propter  dira 
lorraenta   quae  in   corporibus  suis  patiuntur  a  cor- 


tenor  prolixitatis  ad  qiiamque  altitudinom  dispositai  ^  poralibus  nexibus  solvuntur,    ad   requiem  transeun- 
potestalis  protendilur,  omnes  subnigri  coloris  pra?-       tes. 


ter  funem  illum  qui  ab  ore  lupi  protenditur  qui  ex 
parte  niger  et  ex  parte  albus  videtur,  quia  istse  pro- 
lixitates  sunt  in  varietate  contumacia;  voluptatis 
hominum.  Tenore  illo  qui  in  voracitale  rapina; 
positus  est  in  parte  uigredinis,  multas  iniquitates 
protendente,  ita  tamen  quod  ex  ipsa  hi  in  mullo 
candore  juslitia'  procedunt  qui  terrentibus  niira- 
culis  filio  perditionis  ut  ipsi  resistant  occurrent, 
quemadmodum  servus  meus  Job  de  justo  viro  jusli- 
tiam  facientem  ostendit  dicens:  Innocens  conlra 
hypocrilam  suscUabilur,  el  lenebit  justus  viam  suam 
et  mundis  manibus  addet  fortitudinem  {Job  xvii). 
Hoc  tale  e^t ;  Qui   innocens  est  sanguinei  operis,  id 


Sed  ab  ipso  loco  usque  ad  calces  pedum,  id  est 
ad  mensuram  duorum  digitorum  transpositorum 
superius  tangentem  talum  ejus  umbrosus  est ;  quo- 
niam  a  persecutione  hac  quani  fideles  a  lllio  diaboli 
passuri  suut,  usque  ad  doctrinam  duorum  testium, 
scilicet  Enoch  et  Eliae  terrena  despicientium,  et  ad 
siiperna  desideria  labores  suos  ponentium,  lides  ec- 
clesiasticffi  institutionis  velut  in  dubio  habenda  est: 
hominibus  raulto  mcerore  dicentibus  :  Quid  est  quod 
dicitur  de  Jesu?  Verumne  est  an  secus?  Sed  ab  illa 
mensura  superius  tangente  talum  per  totos  pedes 
suos  lacte  candidior  apparet :  quod  est  a  tcstimonio 
testium    illorum  aeterna  praemia  exspectantium   filio 


713 


SCIVIAS.  —  LIB.  III,  VISIO  XI. 


•14 


perditionis  devicto,  Filius  ante  tinem  mundi  in  ca-  A  pus  iilud  cuni  eos  jam  crudelius  inflectere  et  incur- 


B 


tholica  fide  candidissimus  et  pulcherrimus  fulgebit, 
ita  quod  tuiic  palam  veritas  per  ipsum  cognosce- 
tur ;  et  quod  falsitas  in  tilio  iniquitatis  per  orania 
abjicietur,  ut  et  David  servus  meus  testatur,  ubi 
dicit :  Rex  vero  Isetabiiur  in  Deo,  laudahuntur  omnes 
quijurant  in  eo  :  quia  obstructum  esl  os  loquentium 
iniqua{Psal.  lxii).  Hoc  tale  est:  Profunda  scientia 
qu«  est  magnus  status  in  homine  scilicet  pulchram 
formam  linguarum  hominum  voluntate  et  disposi- 
tione  Dei  tangens,  strenue  symphonizat  in  altari 
Dei,  quia  Deum  novit  et  beati  in  laudibus  sonantium 
mentium  curruut,  torrens  iter  verbornm  in  puris- 
simo  fonte  fortissimi  dominatoris  facientes :  cum 
in  perdito  tempore  destruuntur  hiatus  sibilorum 
diabolicarum  arlium,  quee,  mentes  horainum  turpi- 
ter  inficiunt.  Sed  et  illa  muliebris  imago  quam 
ante  altare  quod  est  ante  oculos  Dei  prius  con- 
spexeras,  nune  etiam  tibi  et  hic  iterum  ostendiur; 
quia  sponsa  Filii  Dei  purissimis  orationibus  sancto- 
rum  instans,  et  eas  supernse  inquisilioni  secundum 
quod  tihi  permonstratum  est  devotissime  offerens, 
modo  etiam  tibi  in  eisdem  sacramentis  pro  asser- 
tione  justitiai  declaratur  ;  ita  tamen  quod  eam  modo 
etiam  ab  umbilico  ventris  deorsum  videas  ;  quoniam 
ipsa  pro  creatione  illa  qua  nunc  ccclesiastica  di- 
gnitate  provehitur,  usque  ad  plenitudinem  filiorum 
ejus  multis  miraculorum  mysteriis  ad  tuitionem 
multorum,  tibi  raanifestatur.  Nam  ab  umbilico 
usque    ad  locum  illum  ubi  mulier  cognoscitur,  va-  q^  suacomplevit.  Nunc  autem  mundus,  in  septimo  nu- 


vare  tentabit,  Ecclesia  in  filiis  suis  albedinem  verse 
fidei,  sed  in  ipsa  angustiam  snnguinei  stuporis  ac 
maximas  serumnas  diversarum  passionum  sustinebit. 
Ab  ipsis  autem  genibus  usque  ad  duas  zonas  quae 
per  transversum  superius  tangentes  calcem  pedum 
albse  videntur,  sanguinea  apparet;  quia  cum  jara 
velut  motionem  oppressionis  suse  sustinuerit,  usque 
ad  duos  testes  veritatis  qui  Ecclesiam  furtissime 
continebunt,  jam  circaconsummationem  mundi  can- 
dorem  justitiae  et  rectitudinis  ostendentes,  scelera- 
tissimas  persecutiones  et  crudelissimas  effusiones 
sanguinis,  iu  iis  qui  ipsum  perditorem  contempse- 
rint  patietur.  Quid  hoc?  Cura  filius  perditionis  in 
contraria  sua  doclrina  jam  fiduciam  et  fortitudinem 
fallaciter  confortatus  acceperit :  tunc  et  Ecclesia 
in  cursu  festinationis  suai  nobilissimo  sanguine  per- 
fundetur,  ubi  et  ijisa  tunc  plene  jam  coeieste  habi- 
taculum  construetur.  Nam  vos,  o  plateae  Hierusalem, 
tunc  in  optimo  auro  per  sanguinem  sanctorum  ful- 
gebilis ;  quia  diabolus  tunc  exstinguetur,  quoniam 
membra  superni  regis  persecutus  est,  ita  quod  ipse 
prse  magno  terrore  suo  ad  nihilum  redigetur. 

Sed  o  vos  horaines,  qui  in  ipsis  habitare  deside- 
ratis,  illum  fugite,  et  Deum  qui  vos  creavit  adorate. 
[u  sex  enim  diebus  perfecit  Deus  opera  sua;  et  iu 
septimo  requievit  ab  opere  suo.  Quid  hoc  ?  Sex  dies 
sex  uumeri  sseculi  sunt  ;  sed  in  sexto  nova  miracula 
mundoaidita  sunt,  ut  etiam  in  sexto  die  Deus  opera 


rias  et  squamosas  maculas  habet :  quod  est  a  forti- 
tudine  iila  qua  modo  in  filiis  suis  digne  et  laudabi- 
liter  viget,  usque  ad  tempus  illud  ubi  filius  perditio- 
nis  artes  suas,  quas  diabolus  prima;  mulieri  immisit 
perficere  conabitur,  varietatem  et  duritiam  in  ob- 
jectione  raultorum  vitiorum  tam  in  fornicatoriis 
quam  in  mortiferis  et  rapacibus  raalis  lamentabili- 
ter  et  miserabiliter  sustinebit.  Quomodo?  Quoniam 
ii  qui  eam  diligere  deberent,  eam  acriter  perse- 
quentur. 

Unde  eliara  iu  loco  rauliebris  cognitionis  raon- 
struosum  et  nigerrimum  caput  apparet ;  quia  cura 
artibus  prima^  seductionis  in  monstruosis  turpitudi- 
nibus,   et  in   nigerrimis  iniquitatibus,  perditionis  fi- 


mcro  sajculi  ante  novissimum  diera,  est  sicut  in 
die  septimo.  Quomodo  ?  Propheta^,  voces  suas  com- 
pleverunt,  Filius  etiain  meus  voluntatem  raeara  in 
mundo  perfecit,  et  aperteEvangelium  iu  toto  mundo 
prsedicatum  est,  sed  et  hoc  per  tempus  temporum 
pleni  numeri,  etper  plus  temporum  anuorum  ipsius 
pleni  numeri,  quamvis  in  raulta  diversitate  raorum 
hominum  tamen  per  me  bene  fundatum  perstitit. 
Sed  nunc  catholica  fides  in  populis  vacillat,  et 
Evangelium  in  hominibus  claudicat,  fortissima  etiam 
volumina  qua?  probatissimi  doctores  multo  studio 
enucleaverunt :  turpi  tsedio  diffiuunt,  et  cibus  vitse 
divinarum  Scripturarura  jam  tepefactus  est.  Unde 
nunc  loquor  per  non   loquentem  hominera  de   Scri- 


lius  iusaniens  veniet,  igneos  oculos  et  aures  ut  au-  D  pturis,  nec  edoctam  a  terreno  magistro  ;  sed  ego  qui 


res  asmi,  et  nares  et  os  ut   nares  et  os  leonis  ha- 
bens :    cum    furibundos   actus   nequissimi    ignis  et 
turpissimos  sonitus  coutradictionis,   Deum  abnegari 
faciens   hominibus    immittit,   ita  pessiraum  fetorem 
sensibus   eorum  infundens,   ac  crudelissima  rapaci- 
tate  eccclesiastica  instituta  dilanians,   scilicet  magno 
hiatu  frendens  et  velut  ferreos  ac  horribiles  dentes 
horribiliter  acuens ;    quoniam  voracissimo  rictu  vi- 
tiorum  fortitudinem    et  insaniam  raordacitatis  suae, 
sibi   consentientibus  pessime   infigit.    Et  ab  illo  ca- 
pite    usque  ad    genua   illa,   alba  et  rubea  et  velut 
multa  contritione  contusa  est ;    quoniam  a  pessima 
deceptione  qua  filius   perditionis   homiues  primum 
blande  et  leniter  seducere  conabitur,  usque  ad  tem- 
Patrol.  CXCVII. 


sum  edissero  per  eam  nova  secreta  et  multa  my- 
stica  quse  hactenus  in  voluminibus  latuerunt,  velut 
liomo  facit  qui  limum  sibi  primum  componit:  et 
deinde  ex  eo  quasque  formas  secundum  voluntatem 
suam  discernit. 

0  fructuosi  doctores  boni  lucri,  animas  vestras 
redimite  et  hunc  sermonem  fortiter  clamate,  nec  ad 
ipsum  increduli  estote;  quia  si  illum  spernitis  non 
illum  sed  me  qui  verax  sum  contemnitis.  Vos  namque 
populum  meum  sub  lege  mea  nutrire  debetis,  haben- 
tes  curara  usque  ad  prsefinitum  tempus  illius  curatio- 
nis,  cum  deficiet  omnis  cura  omnium  laborum.  Sed 
de  hoc  tempore  habetis  tempora  temporum  prae- 
fixse  praedestinationis,   ad  tempus  illud  currentes  in 

23 


7ir. 


S.  HlLDEr.ARDIS 


7K. 


quo  lilios  perdilionis  veniet.  Convalescite  ergo  et  A 
confortamini,  electi  mei,  praecaventes  iie  in  laqueum 
mortis  cadatis  :  sed  victoriosissimum  vexillum  ho- 
rum  sermonum  eievate,  et  super  filium  iniquitatis 
ruile.  Nam  in  errore  semitarum  illarum  qu«  prK- 
currunt  et  subsequuntur  tilium  perditionis,  quem  vos 
Antichrislum  nominatis:  vestigi.i  illius  imitamini 
qui  vos  viam  veritatis  edocuit  cum  in  carne  in 
mundo  cum  magna  humilitate  et  non  cum  superhia 
apparuit.  .Vudite  ergo  et  intelligite.  Spirilus  enim 
dicit  Ecclesiie  de  tempore  novissimi  erroris.  Mors 
irruet  in  Ecclesiam  in  ipsa  hora  cum  in  line  lempo- 
rum  maledictus,  maledictionis  iilius,  veniet  ;  qui 
est  maledictio  malediclionum,  velut  iiiius  meus  in 
Evangelio  de  civitate  pessimi  erroris  testatur  di- 
cens  :  Et  (u  Capharnaiim,  nunquid  usque  in  ccelum 
exaltaheris  f  usque  in  infernum  descendes  [Matth. 
XII.  Hoc  lale  est :  0  tu  antrum  iniquitatis,  fossa 
absconsionis  existens,  et  alas  simulalionis  hypocri- 
tarum  habens,  quomodo  in  excelso  parietum  stare 
posses,  cura  oculus  tnus  nequitias  vitiorum  inspi- 
ciat,  qu£E  ardens  lumen  in  sordibus  abscondunt,  di- 
centes :  Quis  similis  est  parricidae  in  hvpocrisi, 
quem  stulli  dominatorem  nominant.  Nunquid  coe- 
lum  in  miraculis  signorum  habebis,  cum  digitum 
tuum  barathro  intinges.  Quomodo?  Opera  tua  fun- 
dum  inferni  petent,  in  cujus  voracitate  absorpla 
jacebis  :  ita  quod  etiam  infernus  fetorem  illum  evo- 
met,  in  quo  raundus  araaritudinem  mortis  in  perdi- 
tore  perditionura  videbit.  ^. 

Sed  caput  sine  ventre  et  absque  caeteris  merabris 
esse  non  debet.  Caput  Ecclesise  Filius  Dei  est,  ven- 
ter  et  csetera  membra  qute  sequuntur,  Ecclesia  cura 
tiliis  suis  est.  Ecclesia  autem  nondum  in  raerabris  et 
in  filiis  suis  perfecta  est,  sed  in  novissirao  die  cum 
numerus  electorum  implebitur,  tunc  et  Ecclesia 
plena  erit.  Sed  et  tunc  in  ultimo  die  turbatio  orbis 
terrarum  tiet:  cum  ego  Deus  quatuor  eleraenta 
abluara,  cum  illo  quod  mortale  in  carne  hominis 
est,  et  tunc  in  consumraalione  sa^culi  plenura  gau- 
diuin  sobolis  Ecclesise  erit.  Ut  enim  pra.'dictura  est, 
in  sex  diebus  perfecit  Deus  opera  sua.  Quinque  dies, 
quinque  numeri  sa^culi  sunt,  in  sexto  nova  miracula 
in  terris  propalata  sunt  velut  in  sexta  die  j.rimus 
horao  formatus  est.  Sed  nunc  sextus  numerus  lini-  D 
tus  esl  et  deventura  est  in  septimum  numerum;  in 
quo  nunc  cursus  mundi  velut  in  sepliraa  die  requiei 
positus  est,  quia  labor  ille  quera  prius  fortissimi 
doctores  in  profunditate  clausorum  sigillorum  san- 
ctarura  Scripturarum  habuerunt :  modo  apertus 
existens  aperte  proferendus  est,  in  levitale  verbo- 
rum  velut  verba  hujus  iibri  sunt,  quasi  in  septiraa 
quietis  die.  Sex  enira  dies  operis  sunt,  septiraa  re- 
quiei  est.  Numerus  dierum  alius  non  est,  quod  su- 
perest  tibi,  o  homo,  sciendum  non  est ;  sed  in  se- 
creto  Patris  est.  Sed  vos,  o  homines,  de  terapore 
hoc :  tempus  temporum  in  cursii  vestro  Iiabetis 
antequam  homicida  ille  veniat,  qui  fidem  catholi- 
cam  pervertere  cu{>iet.  Quid  autem  deinde  fiat:  nec 


lempus  nec  momontum  vobis  de  hoc  sciendum  est, 
sicut  nec  quid  post  septem  dies  hebdomadis  sit, 
scire  potestis ;  sed  solus  Pater  hoc  novit,  qui  et 
haec  in  sua  polestate  posuit.  De  diebus  enim  heb- 
domadis  aut  de  temporibus  temporum  stpculi  am- 
plius  tibi,  o  homo,  sciendnra  non  est. 

Sed  post  quinque  numeros  seeculi  ccelestia  mira- 
cula  mundo  edidi;  sicut  et  in  quinque  diebus  alia 
creatura  ante  hominera  creata  fueral,  quii-  homini 
subjecta  est.  Sic  etiam  et  plenitudo  inlidelium  et 
Judaeorum  fuerat,  et  diversa  schismata  diversorum 
malorum  tam  geutilis  quam  Judaici  populi  efferbue- 
raut,  et  lex  ac  prophetia  jam  sudaverant,  atque 
omnes  populi  tam  in  malis  quam  in  bonis  probati 
erant,  antequam  unigenitus  meus  carnem  de  vir- 
gine  susciperet.  Nam  eum  miltendura  decretum  non 
fuerat  nisi  pra^raissis  omnibus  his,  ut  omnis  justitia 
in  illo  probaretur,  et  ut  omnis  injustitia  ab  illo 
scandalizaretur.  Quod  si  Filius  raeus  prius  venisset, 
hoc  quasi  insipienter  factura  fuisset,  velut  homo 
ille  imprudenler  agit  qui  fruges  suas  antequam 
maturescant  coliigere  vult,  vel  si  incarnatio  ejus  in 
ipsum  linem  mundi  dilata  esset  :  tunc  raptim  ve- 
niret  quasi  auceps  ille  qui  aves  fraudulenter  capit, 
illis  nescientibus  quomodo  rele  ejus  intraveriut. 
Sed  Filius  raeus  venit  in  terapore  illo  velut  cum 
jara  dies  post  nonara  ad  vesperas  tendit,  scilicet 
cura  jara  raaxiraa  virtute  diei  abscedente,  frigus 
adesse  incipit :  ita  post  quinque  nuraeros  mundi 
Filius  raeus  raundo  adfuit  cura  mundus  jam  ad  oc- 
casura  currit.  Quid  tunc?  Ipse  enira  venieus  me- 
dullam  legis  aperuit  ubi  aquam  legis  in  vinum 
Evangelii  convertit,  ubi  et  maxima  fluenta  virtutum 
emanare  fecit,  quod  tam  tempestive  veniens  com- 
plevit ;  ut  ecclesiasticae  virtutes  quas  Spiritus  san- 
clus  incendit  tirmis  radicibus  in  hominibus  confor- 
tarentur,  et  ut  virginitas  quara  in  se  ipso  attulit,  in 
dtgnissiraa  gerraina  florura  pullularet  et  dilata- 
retur. 

Sed  insanus  horaicida,  filius  scilicet  perditionis 
in  brevissimo  tempore  veniet ;  cura  jam  dies  abscedit, 
sole  in  occasum  latente  videlicet  cum  novissimum 
tempus  jam  cadit  et  mundus  tenorem  suura  deserit ; 
hoc  autem  testimonium,  o  fideles  mei,  audite,  et 
illud  devote  ad  cautelara  vestrara  intelligite,  ne  vo- 
bis  nescientibus  error  ipsius  perdiloris  repente  ve- 
niens,  in  ruinam  infidelitatis  et  perditionis  vos  prae- 
cipitel.  Unde  vos  armate  et  ad  validissimara  pugnam 
hnc  modo  fidelissimis  munitionibus  praemoniti :  vos 
pra-parale.  Cum  enim  tempus  illud  advenerit  quo 
nequissimus  ille  deceptor  horribiliter  apparebit, 
mater  illa  quae  istum  fallacem  in  mundura  parturiet 
a  pueritia  sua  in  puellari  aetate  diabolicis  artibus 
plena  vitiis,  in  deserto  abjectionis  inter  nefandissi- 
mos  homines  enutrita  est,  ibi  parentibus  ejus  eam 
nescientibus,  nec  iilis  cura  quibus  moratur  eam 
scientibus,  quoniam  diabolus  eam  illuc  ire  persuadet, 
et  ibi  eam  secundum  voluntatem  suam  decipiendo 
componit,    quasi   angelus    sanctus  sit.   Et  ideo  illa 


in 


SClVIAS.   —  LIB.  III,  VISIO  XI. 


748 


ab  hominibus  se  separat,  ut  tanto  facilius  eelari 
possit ;  unde  etiam  aliquibus  sed  tamen  paucis  viris 
nequissimo  latrocinio  fornicationis  occulte  corami- 
scetur,  et  in  tanto  studio  turpiludinis  cum  illis  se 
polluit,  velut  angelus  sanctus  fervorem  pravitatis 
illius  eam  perficere  jubeat.  Et  sic  in  fervenlissimo 
ardore  fornicationis  illius  filium  perditionis  concipit, 
nesciens  de  quo  semine  virorum  illorum  eum  conce- 
perit.  Sed  Lucifer  serpens,  scilicet  antiquus  turpi- 
tudine  ista  delectatus,  coagulalionem  hanc  justo 
meo  judicio  artibus  suis  afflat,  et  eam  omuibus  vi- 
ribus  suis  totam  in  ventre  matris  illius  possidet,  sic 
illo  perditore  de  ventre  matris  sua^  pleno  diabolico 
spiritu  egrediente.  Deinde  illam  consuetam  fornica- 
tionem  devitat :  et  aperte  stulto  et  insipienti  populo 
dicit,  quia  virum  non  habeat,  nec  patrem  infantis 
sui  sciat ;  fornicationem  autem  quam  perpetravit, 
sanctam  dicit.  Cnde  et  populus  illam  sanctam  putat 
et  nominat. 

Sic  tilius  perditionis  diabolicis  artibus  usque  ad 
fortiorem  getatem  enutritur,  semper  noto  populo 
sibi  se  subtrahens.  Sed  mater  ejus  eum  cum  quibus- 
dam  magicis  artibus  interdum  tam  populo  Deum 
colcnti,  quam  non  colenti  ostendit;  sic  eum  ah  eis 
faciens  videri  et  amari.  Qui  cum  ad  plenam  setatem 
pervenerit,  manifeste  contrariam  doctrinam  doce- 
bit ;  ita  mihi  et  electis  meis  repngnans,  tantamquc 
fortitudinem  acquirens  ut  in  magna  potestate  sua, 
se  supra  nubes  elevare  conetur.  Nam  ego  justo  judi- 
cio  meo  permitto  eum  in  diversis  creaturis  volun- 
tatcm  suam  exercere  ;  quoniam  ut  diabolus  in  iaitio 
dixit:  Similis  ero  Altissimo  [Isa.  xiv)  et  cecidit,  ila 
etiam  permitto  ut  idem  diaboli!s  in  tempore  novissimo 
cadat  cum  ipse  in  hoc  lilio  suo  dicit :  Salvator  mundi 
ego  sum,  Et  ut  omne  sa:!culum  fidelium  cognovit 
quod  Lucifcr  mendax  fuit,  cum  se  in  initio  dierum 
similem  Deo  esse  voluit ;  sic  etiam  oranis  fidelis 
homo  videbit    quod    filius    iniquitatis   mendax  est, 

I  cum  se  ante   novissimum    diera   Filio   Dei  similem 
facit. 

Ipse  enim  est  pessima  bestia,  homines  qui  ipsum 
negant  interficiens  et  regibus,  ducibus,  principi- 
bus,  divitibusque  se  adjungens,  humilitatemque  de- 
primens,  ac  superbiam  erigens,  orbemque  terrarum 
diabolica  arte  sibi  subjiciens.  Potestas  namque  ejus 
usque  labrum  venti  procedit ;  ita  quod  aerem  vide- 
tur  commovere,  ignemque  de  coelo  educere,  et  ful- 
gura,  tonitrua  ac  grandines  producere,  montes 
etiam  evertere,  aquas  exsiccare,  silvis  viriditatem 
suam  auferre,  eisque  ilerum  succum  viroris  sui 
reddere.  Tales  enim  illusiones  in  diversis  creaturis 
ostendit ;  videlicet  in  humore,  in  viriditate  et  in 
siccitate  earum.    Sed    et  in  hominibus    deceptiones 

II  suas  facere  non  desinit.  Quomodo?  Videbitur  enim 
sanis  immittere  segritudinem,  et  infirmis  sanitatem, 
dcemones  ejicere,  ac  interdum  mortuos  suscitare. 
Quomodo?  Cum  enim  aliquando  quispiam  vita  eva- 
nuerit,  cujus  anima  in  potestate  ipsius  diaboli  est, 
circa  cadaver  illius  qui  vita  discesserit  interdum  per- 


B  r 


A  missione  mea  illusiones  suas  ostendet,  cadaver  illius 
quasi  vivat  moveri  faciens,  quod  tamen  per  brevissi- 
mamhoram  etnonper  longiusspatiumfacereinterdum 
permittetur  ;  ne  hac  praisuraptione  gloria  Pei  deri- 
deatur  atque  nihilipendatur.  Quod  quidam  videntes 
in  eum  confident  ,•  quidam  autem  et  priorem  lidem 
suam  retinere  volentes,  eum  tamen  sibi  propitium 
semper  optabunt-  Quos  tamen  durius  hedere  nolens, 
quasdam  infirmitatesipsis  immittit.  Qui,  dum  medi- 
cinam  et  auxilium  medicorum  quaerent  nec  curari 
poterunt,  ad  ipsum  recurrent  tentantes,  si  eos  cu- 
rare  valeat ;  quos  dum  ad  se  venientes  viderit,  debi- 
litatem  quam  eis  intulit  ipsis  aufert.  Unde  valde 
eum  amantes  in  ipsum  credent.  Et  sic  multi  deci- 
pientur,  cum  ipsi  oculos  interioris  hominis  obnu- 
bilant ;  per  quos  in  me  respicere  debuerant,  volentes 
in  probatione  animi  sui  velut  in  quadam  novitate 
illa  scire  quai  exterioribus  oculis  vident,  et  quae 
manibus  palpant,  contemnentes  illa  invisibilia  quse 
in  me  manent,  et  quaj  vera  fide  comprehendenda  sunt 
qaia  mortHles  oculi  rae  videre  non  possunt,  sed  mi- 
racula  mea  in  obumbratione  illis  ostendo  quibus 
voluero  ;  meipsum  autem  nullus  videbit,  dum  in 
mortali  corpore  manet,  nisi  in  umbratione  myste- 
riorum  meorum  ut  servo  meo  Mosi  locutus  sum, 
quemadmodum  scriptum  est :  Non  enim  videbit  me 
homo  et  vivere  poterii  [Exod.  xxxiii).  IIoc  tale  est : 
Obtutum  mortalitatis  suae  non  ponet  in  claritatem 
divinitatis  mese,   ille  qui  mortalis   est,   ita  quod  in- 

Q  corruptibili  cinere  mortalem  vitam  possit  habere, 
dum  in  transeuntis  temporis  mutatione  est,  scilicet 
quod  vitam  unam  deserit  et  ad  aliam  transit ;  quo- 
niam  omnia  viventia  per  me  solidata  sunt,  et  quia 
ego  vivo  nec  ulla  mutatio  in  rae  est.  Nam  ut  culex 
vivere  non  potest  si  se  in  flammam  iguis  iramittit,  ita 
etiam  mortalishomo  non  possetsubsistere,  si  corusca- 
tioneia  divinitatis  mei«  videret,  sed  ego  mortalibus 
horainibus  quandiu  gravamine  mortalitatis  sua?  gra- 
vati  sunt,  me  ita  in  obumbratione  ostendo  ;  velut 
piclorea  quae  invisibilia  sunt,  per  imagines  picturae 
suse  hominibus  declarat.  Quod  si,  o  homo,  me  dile- 
xeris,  te  amplectar,  et  calore  sancti  Spiritus  te  ca- 
lefaciam.  Cum  enira  bona  intentione  tua  rae  inspe- 
xeris,   meque   in   tua   flde  cognoveris,   tunc  et  ego 

D  tecum  ero.  Sed  qui  me  conteranunt,  ad  diabolum 
se  convertunt,  quoniam  me  scire  nolunt.  Unde  et 
ego  ipsos  abjicio. 

Eosdem  autem  diabolus  illudit  et  decipit  quomo- 
docunque  sibi  placuerit:  ita  quod  ipsi  putant  quod 
verum  sit,  quidquid  eis  ostenderit.  Et  hanc  ipsam 
artem  deceptionis  suse  diabolus  illis  infundit,  qui  in 
ipsum  conlidunt :  ita  quod  ipsis  in  hac  arte  diversa 
portenta  in  creaturis  secundum  voluntatem  suam 
hominibus  fallaciter  ostendunt.  Sed  tamen  nec  ele- 
menta,  nec  alias  creaturas  qujo  a  Deo  creatse  sunt 
iu  alium  modum  transmutare  possunt ;  nisi  quod 
solum  per  deceptiones  suas,  qusedam  monstra  velut 
quasdam  nebulas  in  eis  sibi  credentibus  fingunt. 
Nam  et  Adam  cum  plus  qu.'Brerel  quam  habere  de- 


719 


S.  HII.DEf.ARDlS 


720 


beret,  gloriam  paradisi  perdidit;  sic  et  isti  visum  et  Axii).  Hoc  tale  est :  Ego  amator  mysteriorum  Dei  vidi 


auditum  interioris  bomiuis  amittunt,  quoniam  Deum 
deserunt  et  diabolum  colunt. 

Secundum  hunc  modum  lilius  perditiouis,  dece- 
ptiones  artium  suarum  in  elementis  operatur,  osten- 
dens  in  eis  pulchritudinem,  dulcedinem  et  suavita- 
tem  secundum  vohmtatem  'lominum  quos  decipit. 
Sed  hsec  potestas  ei  ob  hoc  promissa  est,  ut  lideles 
io  recta  tide  cernant,  quod  diabolus  nullam  pote- 
stateni  in  bonis  habet,  sed  solum  in  nialis  a^ternse 
mortis.  Quidquid  enim  iste  filius  iniquitatis  opera- 
tur,  id  in  potestate,  superbia  et  crudelitate  facit, 
misericordiam,  humilitatem  et  discrelionem  non  ha- 
bens ;  sed  cum  imperio  et  magno  stupore  homines  ad 
hoc  praecipitat,  ut  ipsum  sequantur,  plunmos  enim 
populos  sibi  acquirit,  dicens  eis  ut  voluntates  suas 
libere  peragant,  ne  se  multum  in  vigiliis  aut  in 
jejuniis  constringant,  proponens  eis  ut  tantum  Deum 
suum  diligant  quem  se  esse  simulat  :  quatenus  sic 
ab  inferno  liberati  ad  vitam  perveiiiant.  Unde  illi 
hoc  modo  decepti  dicunt:  0  vse  miseris  illis  qui  ante 
tempora  ista  fuerunt,  quia  diris  cruciatibus  vitam 
suam  aftliserunt,  pietatem  Dei  nosfri  heu  ignoranles ! 
Ille  enim  thesauros  et  divitias  eis  ostendit,  ac  eos 
secundum  voluntates  ipsorum  epulari  permittit, 
fallacibus  signis  doctrinam  suam  confirmans ;  ita 
quod  ipsi  putant  quod  nou  oporteal  eos  ullo  modo 
corpora  sua  constringere  et  castigare.  Sed  et  cir- 
cumcisionem  et  judaismum  secundum  mores  Judaeo- 


B 


fallacem  el  maledictum  in  maximis  et  itinumerahi- 
libus  iniquitalibus  omnem  sanclimoniam  sauctorum 
circumeuntem,  et  multiplicibus  vitiis  eam  fatigan- 
tem ;  qui  actibus  mendaciorum  suorum  sanguinem 
suum  in  occisione  se  ellundere  et  ita  mori  assinii- 
labit,  nou  in  corpore  suo  cadens  sed  in  fallaci  um- 
bra,  velut  percussus  et  moriens  sstimatus.  Unde 
etiam  in  errore  fallacium  vulnerum  suorum  quasi 
mortuus  fuerit  simulat  se  quasi  a  sopore  mortis 
revixisse ;  et  ita  admirabilem  et  tcrribilem  stupo- 
rem  omnes  homines  qui  in  tota  terra  sunt,  in  hor- 
rore  hujus  maledicti  capient,  sicut  eliam  populus 
in  magnitudine  et  forlitudine  Goliath  obstupuit, 
cum  eum  armalum  in  bcllo  adversum  se  slare  vi- 
deret.  Et  ita  ut  vides  columnae  electorum  raeorum, 
tam  de  cruciatibus  istis  quam  de  contrariis  et  im- 
manibus  ac  horribilibus  signis,  quae  filius  perdi- 
tiouis  emittet  magno  stupore  pavoris  commoveri 
videbuntur,  gemitum  lamentabilis  angustiae  emit- 
tentes. 

Sed  duos  testes  meos  quos  ad  id  tempus  in  se- 
creto  voluntatis  meae  reservavi,  scilicet  Enoch  et 
Eliam  ;  ut  ipsi  repugnent  et  ut  errantes  ad  viam 
veritatis  reducant  emiltam.  Qui  fortissimas  et  ro- 
bustissimas  virtutes  fidelibus  ostondent;  quia  cum 
verba  teslimonii  eoruin  in  ore  utriusque  sibi  joqua- 
liter  consentient,  fidem  audientes  adhibebunt.  Nam 
idcirco  hi  duo   testes  veritatis    tandiu  per  me    reser- 


rum    illis   observare  jubet,  fortiora  praecepta   legis,  ^^  vati  sunt,  ut  tunc  ipsis  procedentibus,   sernio  eorum 


qu£e  Evangelium  cum  digna  po-nitentia  in  gratiam 
convertit,  ipsis  juxta  voluntatem  eorum  leviora 
faciens.  Et  dicit  qui  ad  me  converlitur,  peccata 
illius  delebuntur,  vivetque  mecum  in  aeternum. 
Baptismum  eliam  el  evangelium  Filii  mei  abjicit.  Et 
omnia  pra-cepta  illa  quff"  Ecclesiaetraditasuntderidet. 
Et  ilerum  sibi  famulantibus  diabolica  irrisione  dicit : 
videte  quis  et  qualis  ille  insanus  fuerit,  qui  ha^c 
observare  per  mendacia  sua  simplici  populo  iasti- 
tait. 

Ego  autem  pro  vobis  et  ad  gloriam  vestram  mori, 
et  a  morte  resurgere  volo.  Et  sic  populum  meum  ab  in- 
ferno  liberabo  ;  ut  deinceps  mecum  in  regno  meo  glo- 
riose  vivatis,  quod  ille  fallai  prius  se  fecisse  simula- 


in  sordibus  electorum  meorum  tenealur  et  solide- 
tiir,  quatenus  inde  germen  Ecclesiae  meae  in  magna 
humilitale  subsistat.  Et  ipsi  ad  lllios  Dei  quorum 
nomina  in  libro  vilae  sunt,  dicent :  U  vos  recti  corde 
et  electi  in  gloriosa  laude  beatarum  gratiarum  vita', 
audite  et  intelligite  quae  vobis  fiducialiter  disserimus. 
Hic  maledictiis  a  diabolo  missus  est,  ut  animas  quae 
se  praeceplis  illius  subjiciunt  in  errorem  mittat. 
Nos  enim  de  hoc  mundo  reclusi  eramus,  reservati 
in  secretis  Dei  quff  hominibus  abscondila  sunt,  ita 
quod  in  sollicitudine  et  angustia  hominum  non  fui- 
mus.  Nam  ad  hoc  reservati  sumus,  et  ad  vos  missi  ; 
ut  erroribus  istius  perditoris  contradicamus.  Videte 
ergo,   si  vobis  aut  in  corporali  statura  aiit  in  aetate 


vit.  Et  deinde   dilectis  suis  dicit:  ut  eum  gladio  per-  D  similes   simus.    Et   omnes    qui  cognoscere    et  confi- 


culiant,  atque  in  mundiim  sindonem  us(jue  ad  liiem 
resurrectionis  suae  involvant,  illis  ita  deceptis  quod 
putant  se  illum  occidere,  et  praecepta  ejus  hoc  modo 
perficere,  postea  se  resurgere  simulans  dirae  male- 
dictionis  scripturam  velut  salvationem  animarum 
profert ;  quam  pro  signo  hominibus  tradens,  jubet  ut 
ipsnm  adorent.  Quod  si  quis  fidelis  propter  amorem 
nominis  mei  recusaverit,  diro  cruciatu  tormentorum 
ab  illo  consumetur,  unde  omnes  qui  haec  viderint  vel 
audierint  maximo  admirationis  et  dubietalis  stupore 
concutientur,  quemadmodum  etiam  Joannes  dilectus 
meus  ostendit,  dicens  :  Elvidiunum  de capHibus  ejus 
tanquamoccisum  inmorlem,  etpla'ja  mortis  ejus  curata 
est.  Et  admiraia  est  universu  lerra  post  bestiam  {Apoc. 


teri  verum  Deum  volent :  hos  duos  senes  et  veraces 
testes,  vexillum  jusliliae  Dei  portantes  subsequentur, 
iniquum  Jerrorem  deserentes,  quoniam  ipsi  in 
magnis  praeconiis  et  coram  Deo  et  coram  populo 
fulgebunt;  vicos,  et  plateas,  et  civitates,  atque  alia 
loca  ubicumque  filius  perditionis  contrariam  doc- 
trinam  effiaverit  percurrentes,  ac  in  eis  multa  signa 
in  Spiritu  sancto  facientes,  ita  ut  omnis  populus 
qui  eos  viderit  in  ma.ximam  admirationem  ducatur. 
Idcirco  autem  haec  magna  signa  supra  firmam  pe- 
tram  solidata  illis  dabuntur,  quatenus  illa  contra- 
ria  et  falsasigna  abjiciantur.  Nam  ut  fulgur  incendit 
et  comburit,  sic  et  filius  perdilionis  perversa 
iniquitate   et    nequitia   sua  faciet,  populos  magicis 


1 


721 


SCIVIAS.—  LIB.  III,  VISIO  XI. 


722 


artibus  velut  igne  fulguris    comburens.  Sed   Enoch  A  vitalem  flatum  suum  in  mortem  reternae  damnatio- 


et  Elias  cum  recta  doctrina  quasi  cum  ictu  tonitrui 
omnem  cohorlem  illius  exterrentes  dejiciunt,  fideles 
hoc  modo  stabilientes. 

Attamen  in  permissione  vohmtatis  mejB  ab  illo 
tandem  consummali,  mercedem  laboriim  suorum 
in  coelestibus  consequantur.  Ttmc  tlores  doctrinai 
eorum  cadentes,  quia  voces  ipsorum  jam  in  mundo 
non  audientur,  bonum  fructum  in  electis  oslendent, 
verba  et  rubiem  diabolicae  arlis  contemnentibus,  et 
in  spe  supernae  ha?reditatis  bene  firinatis,  quemad- 
raodura  et  Saloraon  de  bono  et  recto  homine  osten- 
dit,  dicens  :  Domus  jusii  plurima  fortitudo,  et  in 
fructibus  impii  conturbatio .  [Prov.  xv).  Hoc  tale  est : 
Acutum  habitaculum  ubi  contritio  et  infelicitas  non 
est:  speciaie  speculum  oculi  Dei  in  recto  homine 
est,  in  quo  idem  ocuhis  fortitudinem  miraculorum 
suorum  quasi  in  appetitu  percutientis  gladii  videt. 
Sed  in  procedenlibus  factis,  velut  in  crescentibus 
fructibus  superbi  cordis,  quod  in  propriis  volupta- 
tibus  suis  ruinas  aedificat,  tristitia  illa  erit,  quia 
superbum  cor  eam  spem  non  conhdit,  quo'  in  su- 
perna  saturitate  tloret. 

Sed  ut  vides  quod  ipsum  monstruosum  caput  se 
tanto  fragore  a  loco  suo  emovit,  quod  omnis  prae- 
dictamuliebris  imago  in  omnibus  merabris  suis  inde 
concutitur :  hoc  est  cum  se  lilius  perditionis  ca- 
put  iniquitatis  existens,  multa  arrogantia  superbise 
velut  a  parvo  errore  infixae  sibi  nequitiaj  tollit,  ma- 
jorem  errorem  arripiens,  scilicet  supra  omnes  exai- 
tari  volens,  id  est  cum  deceptiones  suae  tinem  accep- 
turae  sunt,  oranis  Ecclesia  in  omnibus  filiis  suis  tam 
majoribus  quam  minoribus  in  maxiraum  timorem 
mittitur,  exspectans  insaniam  prsesumptionis  illius. 
Et  vehit  magna  massa  multae  faecis  ipsi  capiti  con- 
jungitur,  unde  illud  super  quemdam  montem  se 
elevans,  altitudinem  coelorum  ascendere  tentat; 
quia  maxiraae  arles  diabolicarum  iusidiarura,  mu!- 
tam  immunditiam  afferentium  eidem  filio  iniqui- 
tatis  assistentes,  ipsi  alas  superbiae  subrainistrant, 
ac  eum  in  lantam  pra^sumptionem  erigunt,  quod 
ipse  etiam  secreta  ca^lestia  se  putat  posse  penetrare. 
Quomodo  ?  Nam  cum  omnera  vohmtatem  seducto- 
ris  diaboli  compleverit,  ita  quod  justo  judicio  Dei 
araplius  tantam  potestatem  iniquitatis  et  crudelita- 
tis  suai  habere  oranino  non  permittetur ;  oninera 
cohortem  suam  congregabit,  et  sibi  credentibus  di- 
cet  quia  ad  coelos  ire  velit.  Sed  sicut  diabolus  nes- 
civit  Filium  Dei  ad  redemptionem  et  sahitem  ani- 
marum  nasci,  ita  et  iste  pessimus  cum  se  in  mor- 
tiferum  maiura  oranium  malorum  involvet,  fortissi- 
mum  ictura  manus  Dei  super  se  venire  ignorabit. 

Et  ecce  velut  ictus  tonitrui  repente  veniens  caput 
ipsum  tanta  fortitudinepercutit  quod  etde  monteillo 
dejicit  et  quod  spiritum  suum  in  mortem  emittit ; 
quoniam  potestas  Dei  se  manifestans,  eumdem  per- 
ditionis  fiiium  tanta  virtute  zeli  sui  prosternit,  quod 
et  de  superbia  illa  qua  se  contra  Deum  erexerat, 
maguo  praecipitio  pra^sumptionis  suai  ruit,  et  quod 


B 


nis  ita  consummatus  evomit ;  quia  sicut  tentationes 
Filii  mei  finitae  sunt,  cum  ipse  tentatus  diabolo  di- 
xit :  Vade,  turpissime  Satana,  et  ille  exterritus 
fugit ;  sic  etiam  et  tentationes  istae  quas  filius  ini- 
quitatis  Ecclesiai  infert,  in  hoc  zelo  raeo  consum- 
mationem  accipient. 

Inde  subito  fetens  nebula  raontera  ipsum  totum 
comprehendit,  in  qua  caput  ipsum  tanta  sorde  in- 
volvitur,  ut  astantes  populi  in  maximum  terrorem 
niittantur;  quia  immundissiraus  intolerabilisque 
et  infernalis  fetor  locum  elationis  illius  totum  re- 
plebit,  iu  quo  iliepessimus  criminator  tanta  immun- 
ditia  et  fetore  elfervebat,  ut  justo  Dei  judicio  nec 
initium  nec  finis  ejus  amodo  in  meraoria  habeatur ; 
quoniara  populi  illi  cadaver  ipsius  sine  voce  in  terra 
prostratum  et  multa  tabe  perfusum  videntes :  se 
deceptos  esse  cognoscent,  ipsa  nebula  circa  mon- 
tem  illum  aliquantulum  diutius  immorante  ;  quo- 
niam  fetor  ilie  diabolicam  elationem  circumamplec- 
tens,  immundam  ostendit,  ut  homines  ab  illo  se- 
ducti  fetorem  et  imraunditiam  illam  videntes,  erro- 
rem  suura  declinent,  et  ad  veritatem  redeant.  Nam 
astans  populus  haec  cernens,  raulto  timore  concuti- 
tur  ;  quia  haec  videntes  maximus  horror  incutit,  ita 
ut  lugubres  voces  et  flebiles  querelas  proferant,  et 
se  graviter  errasse  dicant. 

Et  ecce  pedes  praefatae  muliebris  imaginis  can- 
didi  apparent,  splendorem  super  splendorem  solis 
Q  reddentes :  hoc  est  quod  fortitudo  fundamenti  et 
sustentatio  sponsae  filii  mei  multum  candorem  fldei 
ostendet,  et  pulchritudinpm  illam  quae  omnem  pul- 
chritudinem  terrenae  claritatis  superat  demonstrabit, 
cura  filio  perditionis  ut  dictura  est  prostrato,  multi 
ex  iis  qui  erraverant  ad  veritatem  revertentur.  Sed 
post  casum  illius  impii,  quando  uovissiraus  dies  ia 
solutione  raundi  occurrat  mortalis  homo  non  quaerat ; 
quia  eutn  scire  non  poterit,  quoniam  eum  Pater  in 
abscondito  secreti  sui  servavit,  Ad  judicium  ergo, 
o  homines,  vos  prseparate.  Ut  autem  praedictum  est 
filius  perditionis  cura  patre  suo  diabolo  et  cum  om- 
nibus  arlibus  illius  in  novissirao  terapore  per  Filium 
meum  fortissimum  praeliatorem  cum  magna  confu- 
sione  superabitur  ;  sicut  et  inimici  fortissimi  Sam- 
sonis  in  prffifiguratione  ipsius  dejecti  sunt,  velut  in 
sacra  Historia  scriptum  est :  Concussisque  fortiler 
columnis,  cecidit  domus  super  omnes  principes,  et 
cxteram  mullitudinem  quse  ibi  erat :  multoque  plures 
interfecii  moriens  qnam  ante  vivus  occiderat  {Judic. 
xvi).  Hoc  tale  est :  Filio  Dei,  scilicet  fortissirao 
Sarasoni  prinium  Synagoga  conjuncta  est ;  cui  ipse 
occulta  illa  quse  in  Veteri  Testamento  abscondita 
erant,  in  rairabili  doctrina  sua  distribuit,  interiorem 
dulcedinem  legis  qua>.  fortior  leone  erat,  ipsi  be- 
nigne  aperiens.  Sed  ipsa  decepit  eum ;  faciens  ut 
secreta  ejus  illuderentur,  in  doctrinara  illius  respi- 
cere  nolens,  sed  eam  magno  fastu  superbiae  despi- 
ciens.  Quapropter  ipse  commotus  regnum  Dei  ab 
ea  auferri  et  alii  genti  dari  praedixit ;  ita  in  multis 


D 


723 


S.  HILnEGARniS 


7'J4 


prodigiis  ciim    plurima    turba    civitalcm   Ilierosoly-  A  volebal  repenlino  niotu  Deum  in  auditu  verborum 


mani  ascendens,  iulidelitale  illorum  qui  vestimenta 
sua  in  via  straverunt  occisa,  ubi  quod  promiserat 
illis  per  miracula  reddidif,  quibus  per  sponsam 
suam  proditus  fuerat.  Et  in  illo  tervore  sponsam 
suam  deseruit,  cum  domum  ejus  desertam  derelin- 
qui  prsenuntiavit.  Sed  pater  spouste  illius,  videlicot 
diabolica  seductio  ;  alii  viro,  id  est  intiJelitati  eam 
conjunxit.  Tunc  Filius  Dei  astutas  vulpes,  scilicct 
apostolos  emisit,  qui  igne  sancli  Spiritus  segetes 
inimicorum  suorum  combusseruut,  id  est  qui  lega- 
lia  praecepta  ad  spiritualem  intellectum  verterunt, 
ita  Synagoga  cum  patre  suo  combusta,  scilicet  per- 
versa  iufidelilate  Synagogai  eversa.  Deinde  magnis 
signis  et  stupendis  miraculis  incredulos  occidit; 
ita  quod  omnes  multo  stupore  coutremuerunt,  cum 
dicerent  se  timere  Romanos  venire,  et  locum  et 
gentem  ipsorum  tollere.  Quapropter  concilium  suum 
congregaverunt  ut  illum  perdcrent,  sed  ipse  abs- 
condit  se  ia  monte,  in  oralione  cum  diceret  ut,  si 
lieri  posset,  calix  ille  ab  eo  transiret.  Sed  Judas  Is- 
cariotlies  prodidit  eum,  tradens  eum  in  manus  sae- 
vissimas  inimicorum  suorum.  Et  ipse  vira  fortitudi- 
nis  suae  abscondit,  quam  in  crine,  id  est  in  patre 
suo  habuit;  quse  omni  populo  ignota  est,  nisi  quan- 
tum  in  fide  capitur,  veluti  et  capilli  in  capite  ho- 
minis  videntur.  Postea  cum  pati  voluit  vim  fortitu- 
dinis  suae  ostendit,  videlicet  mandibulam  asini  toi- 
lens  cum  filiabus  Hierusalem  diceret,  ne  super  eum 


B 


tantum  coiere,  et  uon  in  significalione  Si)irilus 
saucli  conversari.  Sed  ita  fortitudo  ejus  cognila 
non  est.  Deinde  virginitas  velut  novi  funes  qui 
nunquam  in  operc  fMoi  iint,  sicut  cl  virginitas  aute 
uon  est  gloriose  habila  ;  uobilifer  erecta  est,  quae 
ligalura  Eilium  Dei  lortiter  quidem  teligit,  sed 
tanien  eum  plene  non  ostendit.  Sed  Ecclesia  se 
sursum  erigeus  dicebat :  0  vos,  amici  mei,  hae 
maximaj  virlutes  sponsi  mei  sunl.  Et  subito  in 
magno  strepilu  mullus  populus  super  eum  ruit, 
dicens :  Nos  in  maximis  viribus  ejus,  ipsum 
cepimus.  Sed  nec  sic  vires  ejus  manilestata;  sunt. 
Postea  in  septem  donis  Spiritus  sancti  vclut  in 
septem  crinibus  iilius  Ecclesia  solidata  est,  ipsis 
forti  clavo  in  firmamento  apostolicorum  praidica- 
torum  infixis.  Unde  reti  fidei  hoc  modo  contexto, 
Ecclesia  clamabal :  0  quam  fortis  sponsus  meus  in 
septem  crinibus  suis  est.  Et  ouines  populi  illam 
audientes,  in  eum  irruerunt,  putantes  ipsum  ma- 
jores  vires  non  habere.  Scd  et  hoc  modo  nun  est 
agnita  fortitudo  ipsius.  Dehinc  multas  lacrymas 
Ecclesia  fudit;  quia  fortiludinem  sancta;  Trinilatis 
ignoravit,  dicens  humanitatem  Filii  Dei  se  quidem 
vidisse,  sed  diviuitatem  ipsius  nonduin  perfecte  in- 
tellexisse.  Unde  ipse  commotus  in  dilecto  suo  Joanne 
secreta  sancta'  Triiiitatis  quantum  honiini  licitum 
erat  scire  :  iu  honore  Patris  et  in  ardore  Spiritus 
sancti    manifeslavit.     Et    ita    iu    gremium    sponsae 


sed  siiper  se    ipsas    Ilerenl ;    ita  illas  occidens,    scili-  f-^  suu',  caput   suum    rcclinans  :   ibi  usque    ad   maxima 


cet  terrorem  futurorum  malorum  eis  verissime 
prxdicens.  Et  sic  ia  cruce  fatigato  cum  sitiret,  fons 
verae  fidei  de  gentili  populo  emanavit ;  de  quo  ipse 
bibens  non  erubuit,  dicens  etiam  quod  sic  consum- 
matum  esset.  Unde  cum  spirilum  emisit,  in  geheu- 
nam,  videlicet  ad  mulierem  meretricem  postea  de- 
scendit,  inimicis  suis  eum  obsideutibus,  cum 
custodes  ad  sepulcrum  ipsius  ponerenL,  sed 
ipse  a  morle  resurgens,  cum  diiabus  portis,  id  est 
cum  speciaiibus  electis  suis,  et  cum  communi  po- 
pulo  quos  ex  inferno  liberavit,  coeleste  regnuin  pe- 
livit.  Sed  sic  pulcherrima  sponsa,  sciliccL  Ecclesia, 
ipsi  conjuncta,  diligentissime  ab  eo  qutfisivit  quo- 
modo   fortitudinem   ipsius    cognoscere    posset.   Ipse 


schismata  quic  in  lilio  perdilionis  fulura  sunt,  re- 
quiescet ;  ibi  fortitudo  ejus  abrasis  crinibus  ipsius 
abscindetur  :  cum  honiines  iu  tempore  illo  magis 
lilium  perditionis,  quam  ipsum  sequi  studebunt  di- 
centes  :  Quid  est,  o  Deus,  quod  talia  et  tanta  mi 
racula  vidernus?  Et  ita  fortitudo  ipsius  dilinitur, 
cum  jam  vera  iides  in  cajcitate  inficlelitatis  obnu- 
bilari  videtur.  Sed  vires  ejus  resurgent,  cum  Enoch 
et  Elias  apparuerint.  Quapropter  superbiam  et  prae- 
sumptionem  fortiter  concutiens,  filium  perditionis 
cum  oinnibus  diabolicis  artibus  et  caiteris  vitiis  ejus 
dejiciet,  multoquc  durius  diabolica  vilia  conteret, 
cum  jam  Ecclesia  cum  Christiano  nomine  de  prse- 
senti  et  temporali  sseculo  ad  iieterna  transibit,  quam 


autem  vires    suas  ei  non  repente,   sed  paulatim   et  D  antea  fccerit  cum   adhuc  divinus    cultus  in  mundo 


cum  discretione  aperuit.  Quomodo. 

Cum  primum  catholicam  fidem  percepissent  in 
veteri  lege  et  in  nova,  usque  ad  perfectam  cor- 
rectionem  putabant  se  quidam  illoruni  debere  am- 
bulare,  qu<'c  ligatura  huinentium  nervorum  sed 
nondum  perfectam  siccitatem  habentium  erat.  Uude 
Ecclesia  rudis  adhuc,  multis  turbis  dicebat :  Hftsc 
est  fortitudo  sponsi  mei.  Et    populus   haec  audiens, 


temporaliter  vigeret.  Quid  hoc?  Quia  cura  jam  see- 
culum  linem  accipiet,  tuuc  et  diabolicae  perseculio- 
nes  et  virtutum  fortissimae  operationes.  in  homi- 
riihus  etiam  temporaliter  cessabunt.  Qui  autem 
acutas  aures  interioris  intellcctiis  habet :  hic  in 
ardente  amore  speculi  mei,  ad  verba  haec  anhelet, 
et  ea  in  coascientia  animi  sui  conscribat. 


VISIO    DUODECIMA. 

SiMMARirM.  —  Quodin  novissimo  tempore  mundus  muUis  calamilatibus  ut  homo  in  hora  mortis  dissolvitur. 
Quod  omnes  creaturx  repente  commovevfur  et  quidquid  in  aere  vel  in  aqua  vel  m  terra  mortale  est 
vitam  reddit  et  quod  faeditatis  est  in  eis  evanescet.  Quod  corpora  mortuorum  ubicunque  fuertnt  m 
mteyrilate  corporis  et  sexus  sui  resurgunt.    De  signatis  et  non  signalis  resuryentium.   Quod   Filius  cui 


725 


SCIVIAS.  —  LIB.  III,  VISIO  XII. 


726 


Pater  poteslalein  dedH  judicium  facej-c,  informa  huinanitatis  ad  judiciumveniel.  Evangelium  de  eodem. 
Quod  signati  obviani  justo  judici  noa  in  dif/icultate  celeriter  rapiuntur  et  opera  eorum  apparebunt. 
Quod  omnes  Jlores:  patriarclise,  prophetx,  aposioli,  martyres,  confessores,  virgines,  et  inonachi  et  alii 
prmpositi  fulgebunt.  Quod  ccsli  interim  laudes  suas  in  silenfio  conlinent  cum  Fihus  sententiam  judicialem 
proferet  conscientia  singulorum  aperta,  De  bonis  et  malis  qui  judicandi  sunt.  De  infidelibus  quijam 
judicati  ad  judicium  non  perveniunt.  Quod  finito  judicio,  maxima  quies  tranquillitafis  exoritur.  Quod 
electos  gloria  aeternitatis  cum  magnis  laudibus  recipit,  sed  reprobos  infernus  magno  ululafu  absorbet. 
Evangelium  de  eodem.  Quomodo  elementa,  et  sol,  et  luna,  et  stellse,  finito  judicio  in  meiius  mufantur 
et  nox  non  erit.  Verba  Joannis  de  eodem. 


Posl  heec  vidi  et  ecce   omnia    elemenla  el  omnes 

creatura'   diro  motu   concussa   sunt :  ignis,    aer,   et 

aqua  eruperunt,  et  terram   moveri  fecerunt,  fulgura 

et  tonitrua  concrepuerunt,    montes   et  siiv«  cecide- 

runt :  ila   ut  omuc  quod   mortale  erat  vitam  exha- 

laret.  Et  omnia  elementa  purgata  sunt,  ita  ul  quid- 

quid  in    eis  sordidum   fuerat,   lali    modo  evanesce- 

ret,    ut   amplius  non    appareret.    Et  audivi    vocem 

maximo  clamore  j^er  tolum    orbem  terrarum    voci- 

ferantem  et  dicentem  :  0  vos,  lilii  hominum,  qui  in 

terra  jacetis,    surgite  omnes.    Et    ecce   omnia  ossa 

hominura  in  quocunque  loco  terrarum    erant,  velut 

in  uno  momento  congregata,  et  sua  carne   obtecta 

sunt,  et  omnes  homines  integris    membris    et  cor- 

poribus  suis  in    sexu    suo  surrexerunt:  boni  in  cla- 

ritale  fulgentes,    et  mali    in  nigredine  apparentes, 

ita  ut  et  opus  cujusque  in  ipso  aperte  videretur.  Et 

quidam  ex  eis   in   lide  signati  erant,  quidam  autem 

non,   ila  ut    signatorum    illorum    aiii  ante    faciem 

suani  veluL   aureum    fulgorem,  alii   velut  umbram 

haberent    quod    ipsorum    signum   erat.    Sed   subito 

ab    oriente    maxima    coruscatio    elfulsit:   et  ibi   in 

nube  Filium  hominis  eo  vullu  quo  in  mundo  fuerat, 

nudatis  et  apertis    vulneribus    eum  angelicis  choris 

advenientem    vidi,   et  supra  sedem    flammantis  sed 

non  ardentis  throni  sedentem,  et  sub  se  hanc  maxi- 

mam  tempestatem  purgationis  mundi  habentem.   Et 

qui  signati    erant  obviam    ei  iu  aere  quasi   in  tur- 

bine  rapti  sunt,  ubi  et   prius  splendorera  illum  qui 

secretum  superni  Greatoris  designat  viderara  ;  bonis 

sciiicet  a  malis    ibi  separatis.   Sed  ipse   blanda  voce 

quemadmodum   evangelium   manifestat,  justos    coe- 

lesti  regno  beatilicavit,  ac  terribili  voce  injustos  in- 

fernalibus  poenis  ut  etiam  scriptum  est,    deputavit ; 

nuUa    tamen    alia    inquisitione  vel    respousione  de 

operibus  eorum,  nisi  quemadmodum  evangelica  vox 

ostendil,   ibi  facta ;    quoniam    opus    cujusque   sive 

bonum  sive  malum    esset,  in  ipso    raanifeste   appa- 

ruit.  Qui  autem  signati  non  erant   a  louge  in  paite 

aquilonis  cum    diabolica  turba   stabant,   nec  ad  ju- 

dicium    hoc  pervenerunt ;    sed    tamen    h;i'C   omnia 

velut    in    turbine   videnles,    linem  judicii  exspecta- 

bant,  et   intra  se  amaros  gemitus  edebant.    Et  sic 

judicio    peracto,    fulgura,   et  tonitrua,    et  venti  ac 

tempestates   cessabant ;    et     quidquid    in  elemenlis 

transitoriura   erat,   subito    evanuit  et   maxima  tran- 

quillitas    facta   est.    Tunc    electi    super   splendorem 

solis    repente   splendidi   effecti :   cura  Filio   Dei,    et 

cum  beatis  agminibus  angelorum   in  gaudio   magno 

coelestia  petebaut,   reprobis  cum  diabolo  el  angelis 


B 


A  ejus  ad  loca  infernalia  cum  magno  ululatu  lenden- 
tibus.  Et  sic  coelum  electos  recepit,  et  infernus  re- 
probos  absorbuit.  Sed  subilo  tanta  gaudia  et  tantse 
laudes  in  coelestibus,  et  tanta  tristitia  ac  tauti  ulu- 
latus  in  abyssi  lacu  exorti  sunt,  ultra  eliam  quam 
humanus  sensus  efiari  possit.  Et  mox  omnia  ele- 
menta  in  raaxima  serenitate  resplenduerunt,  veluti 
eis  nigerrima  cutis  abstracta  fuisset ;  ita  quod  nec 
ignis  fervorem,  nec  aer  spissitudinem,  uec  aqua 
gestum,  nec  terj"a  fragilitatem  amplius  uUam  habe- 
rent.  Sol  quoque,  luna  et  steliae,  velut  plurimus  or- 
uatus  in  lirmaraento,  muUo  splendore  et  decore 
rutilabant  :  et  sine  motu  circuitionis  iixa  manebant, 
ita  quod  ultra  diem  et  noclem  non  discernebant. 
Et  ita  nox  non  erat,  sed  dies.  Et  linitum  est.  Ite- 
rumque  audivi  vocem  de  coelo  mihi  dicenlem  : 
Hcec  mysteria  novissima  tempora  ostendunt :  in 
quibus  temporalia  tempora,  in  aeternitatem  corusca- 
tionis  illius  quse  sine  fine  est  transmutabuntur. 
Novissima  enim  tempora  multis  periculis  fatiga- 
buntur,  et  occasus  mundi  variis  signis  demonstra- 
bitur.  Nam  ut  vides,  in  ipso  novissimo  die  totus 
orbis  terrarum  terroribus  concutietur,  et  tempe- 
statibus  quassabitur:  ita  ut  quidquid  in  eo  caducum 
et  mortale  est,  his  calamitatibus  finiatur;  quia 
tunc  cursu  mundi  completo,  ipse  ampiius  durare 
non  poterit,  sed  secundum  divinam  dispositionera 
consummabitur.  Sicut  enim  homo  cum  iiniendus 
est,  multis  inlirmitatibus  praeventus  dejicilur,  ita 
quod  etiam    in  ipsa    hora  mortis  suai  multo  dolore 

C  dissolvitur ;  sic  etiam  tinem  raundi  maximaj  ad- 
versitates  prgecurrent,  et  ipsum  in  line  suo  diversis 
terroribus  dissolvent,  quoniam  elementa  terrores 
suos  tunc  ostendent ;  quia  eos  amplius  exerceie 
non  poterunt. 

Repentino  et  inopinato  motu  in  hoc  flne  elemenla 
relaxanlur,  oranes  creaturae  commoventur,  ignis 
erumpit,  aer  solvitur,  aqua  eitluit,  terra  concutitur, 
fulgura  fervent,  tonitrua  concrepant,  montes  scin- 
duntur,  silvse  ruunt,  et  quidquid  in  aere,  vel  in 
aqua,  /el  in  terra  mortale  est  vitara  reddit.  Ignis 
enim  tolum  aerem  movet,  et  aqua  totam  terram 
replet;  et  hoc  modo  omnia  purgantur,  ut  quidquid 
in    mundo    foeditatis   est,    ita  evanescat,    quasi  non 

Q  fuerit,  velut  sal  diftluit  cum  in  aquara  imraittitur. 
Sed  divino  prsecepto,  ut  tibi  monstratum  est,  ad 
resurgendum  accepto,  mortuorum  ossa  ubicunque 
fuerint  suo  loco  velut  in  ictu  oculi  conjunguntur, 
et  sua  carne  teguntur,  nec  ullo  modo  retardantur, 
sed  sive  ab  igne,  sive  ab  aqua,  sive  ab  ave,    sive  a 


S.  lilLUEr.AUUlS 


18 


bestia,  consumpta  luerint,  citissime  restituuntur ; 
ita  quod  ea  hoc  modo  terra  reddit,  velut  sal  ex  aqua 
sudat,  quia  oculus  meus  omnia  novit,  nec  quid- 
quam  me  latere  poterit.  Ita  omnes  homines  in 
anima  et  corpore,  sine  ulla  conlraclione  et  absci- 
sione  membrorum  suorum,  sed  iu  iutegritate  et 
corporis  et  sexus  sui,  velut  in  ictu  oculi  resurgunt : 
electi  fulgorem  bonorum  operum  suorum  hahentes, 
et  reprobi  nigredinem  infelicium  actuum  suorum 
portautes,  ita  quod  ipsoruni  ibi  opera  non  abscon- 
duntur,  sed  palam  in  ipsis  apparebunt. 

Et  quidam  e.x  eis  in  lide  signati  sunt,  quidam 
autem  non ;  ita  ut  tidem  habentium,  conscientia? 
per  opera  lidei  in  fulgore  sapientiae  fulgeant,  alio- 
rum  vero    in  tenebrositate  neglectus   sui  appareant. 


A  apostoli  qui  cum  eo  iu  sa^culo  conversati  sunt,  ac 
martyres,  confessores,  virgines,  viduae,  qui  omnes 
lideliter  illum  imitati  sunl,  et  illi  qui  Ecclesiaj  meae 
tam  in  sa;cularibus  quam  in  spiritualibus  pr«positi 
fuerunt,  iiec  nuii  .innchoretifi  et  monachi,  qui  in 
castigatione  et  moililiiatione  carnis  suae  proptcr 
nomen  Filii  mei  se  viles  fecerunt,  quod  et  in  ves- 
titu  suo,  cum  magna  humilitale  et  charitate  ange- 
licum  ordincm  iniitantes,  ostenderunt.  Sed  qui  me 
ideo  in  contemplativa  vita  quairunt,  quia  dicuut  ha^c 
vita  gloriosior  est  quam  illa,  hoc  ante  me  quasi  nilii- 
him  est ;  sed  qui  me  quserit  in  humilitate  in  ea  con- 
versalione  qua^  inspiratione  Spiritus  sancti  data  est, 
hunc  in  coelesti  palriain  prioribus  locis  exaltabo. 
Deinde  cceli  laudes  suas  iterum    in    silentio  conti- 


per    qua"   aperte     discernuntur,  quoniam    illi  iideiii       nent,  cum    Filius    Dei  judicialem   sententiam  et  ad 


in  operibus  iropleveruni,  isti  autem  eam  in  se  ipsis 
exstinxerunt.  Quidam  aulem  signum  fidei  non  ha- 
bent;  quia  illi  nec  in  veteri  lege,  necin  nova  gratia 
cognitionem  vivi  et  veri  Dei  habere  volueruut.  Et 
tunc  in  claritate  lucis  aeterna?,  sed  tamen  iu  nube 
qua  reprobis  ccelestis  gloria  abscondita  est,  Filius 
Dei  in  forma  humanitatis  et  passionis  suae  quani 
in  voluntate  Patris  pro  salute  humani  generis  passus 
est,  ad  judicandum  ipsum  humanum  genus  coelesti 
exercitu  circumdatus  adveniet ;  quoniam  Pater  ei 
hoc  dedit,  ut  quia  ipse  in  mundo  visibiliter  conver- 
satus  fuerat,  quae  visibilia  mundi  sunt  dijudicet,  ut 
etiam  ipse   in    Evangelio   ostendit,    dicens:   El  po- 


justos  et  ad  injustos  profert :  auscultautes  cum 
reverentia  honoris,  quomodo  illos  dijudicet  cum 
blandejustis  superna  gaudia  tribuit,  et  cum  terri- 
biliter  injustos  ad  infernales  pcenas  mittit.  Sed  ibi 
nec  excusationes  nec  interrogatio  operationum  sua- 
rum  major  erit ;  quam  quod  ibi  conscientiae  homi- 
num  et  bonorum  et  malorum  nudae  et  apertae  sunt. 
Jusli  autem  qui  ibi  verba  «"quissimi  judicis  perci- 
piunt,  plurima  quidem  opera  justitiac  fecerunt ;  sed 
tamen  ea  in  plenitudine  perfectionis  dum  in  saeculo 
viverent  non  habuerunt,  unde  et  nunc  in  eis  diju- 
dicandi  sunt.  Injusti  vero  qui  judicialcm  severitatem 
ibi  in  se  sentiunt ;   mala  quidem   facta   perpetrave- 


tpslaiem  dedit  ei  judicium  facere  quia  filius  hominis  ^.  runt,  sed  tamen  ea  non  in  ignorantia  divinae  majes- 

tatis  quod  est  in  iniquitate  prapjudicatae  damnalio- 
nis  infidelitatis  egorunt,  et  ideo  sententiam  ipsius 
judicis  ibi  non  elfugient,  quoniam  omnia  aequo  pon- 
dere  ponderanda  sunt.  Illi  autem  qui  in  iide  signati 
non  sunt,  quoniam  ipsi  in  Deum  non  crediderunt ; 
in  parte  aquilonis,  id  est  perdilionis  cum  diabolica 
turba  interim  tardant,  nec  ad  hoc  judiciuni  perve- 
niunt ;  sed  tamen  illud  in  obumbratione  videntes, 
iinemque  ejus  praestoiantes  intra  se  mullum  ge- 
niunt ;  quoniam  ipsi  in  inlidelilate  perdurantes , 
verunj  Deum  non  cognoverunt,  quia  ipsi  nec  ante 
baptismum  vivnm  Deum  in  Veteri  Testamento  co- 
luerunt,  nec  sub  Evaogelio  rcmedium  Baplismatis 
susceperunt ;  sed    in    maledictione  casus  Adae  per- 


est  [Joan.  v).  Hoc  tale  est:  Pater  testiticatur  de 
Filio  suo.  Quid  hoc?  Pater  potestatem  dedit  Filio  ; 
quoniam  ipse  semper  cum  Patre  in  divinitate  ma- 
nens,  sed  humanitatem  de  matre  accipiens  secun- 
dura  quod  homo  est,  accepit  etiam  a  Patre,  quod 
omnis  creatura  ipsum  Dei  Filium  senlit,  sicut  et 
omnis  creatura  in  creatione  formce  suae  a  Deo  creata 
subsistit.  Et  ideo  cuncta  opera  discernuntur  a  Filio 
in  quacunque  dignitate  vel  incuivatione  sint ;  et 
secundum  hoc  quod  collocanda  sunt,  ea  collocat 
ut  quia  ipse  homo  palpabilis  et  visibilis  in  mundo 
fuit,  etiao:  illa  quae  in  mundo  visibilia  fuerunt  se- 
cundum  quod  justum  est  discernat,  videlicel  in  po- 
testate    judiciali     terribilis    injustis,      sed     blandus 


justis   apparens  ;    ipsos  ita  dijudicans,   quod    etiam       severaverunt,    damnationis    pa^nas   habcntes.    Unde 


purgationem  suam  elementa  sentiant. 

Tunc  et  qui  signati  sunt,  obviam  jnsto  judici,  non 
in  difticultate  sed  in  miilta  celeritate  rapiuntur,  ut 
quoniam  ipsi  tidem  in  Deum  credentes  habuerunt : 
etiam  opera  iidei  in  eis  manifeste  appareant,  ubi 
et  scientia  Dei  actus  eorum  et  in  bonis  et  in  malis 
non  ignorat,  ut  tibi  monstratum  est ;  ibi  enim  boni 
et  mali  separabuntur,  quia  et  opera  eorum  dissi- 
milia  sunt.  Nam  ibi  tam  in  raalis  quani  in  bonis 
certissime  apparet  quomodo  vel  in  infantia,  vei  in 
pueritia,  vel  in  juventute,  vel  in  senectute,  vel  in 
decrepita  atate  Deum  quaesierint.  Ibi  etiam  fulgent 
omnes  Qores  Filii  mei,  videlicet  patriarchae  et  pro- 
phetae   qui  ante   incarnatiouem    ipsius    fuerunt,  et 


et  in  iniidelitate  scelerum  suorum  jara  judicati  in- 
veuiuntur.  Sicque  judicio  linito,  terrores  elemento- 
rum,  et  fulgura,  tonitrua,  et  venli  in  tempestati- 
biis  cessant,  el  oinne  quod  caduciim  et  transilorium 
est  dilabitur,  nec  amplius  apparebit,  velut  nix  esse 
desinit  qu;i'  a  calore  solis  liquescit,  maxima  quiete 
tranquillitatis  divina  dispensatione  ita  exorta.  Et 
sic  electi  splendorem  ieteruitatis  habentes,  una 
cum  capile  suo,  scilicet  Filio  meo,  et  cum  glorioso 
coelesti  exercitu  in  magna  gloria  cceiestia  gaudia 
petunt :  et  reprobi  una  cum  diabolo  et  cum  ange- 
lis  ejus  ad  aiterna  supplicia  in  raulta  contritione 
tendunt  ubi  aeternam  mortem  sibi  praeparatara 
aeternaliter    vident;     quia     magis     concupiscentias 


729 


SCIVIAS. 


LIB.  III,  VISIO  XIII. 


730 


suas  quam  praecepta  mea  secuti  sunt.  Et  sic  coelura 
electos  in  gloriam  eeternitatis  recipit,  quoniam  ip- 
si  dominatorem  ccelorum  dilexeruut,  et  infernus 
reprobos  absorbet,  quia  diabolum  non  abjecerunt, 
ita  omnium  gaudiorum  tantis  laudibus  in  coelesti 
gloria  resonantibus,  et  omnium  gemituum  tantis 
ululatibus  in  inferno  exortis,  ultra  quam  liumanus 
intellectus  capere  valeat ;  quoniam  illi  vitam  ajter- 
nani  possident,  et  isti  mortem  seternam  babent, 
quemadmodum  in  Evangelio  Filius  meus  ioquitur, 
dicens  :  El  ibunt  hi  in  supplicium  selernum,  justi  au- 
tem  in  vitam  xternam.  [Matth.  xxv.)  Hoc  tale  est : 
Qui  in  lenocinio  omnium  malorum  fetent,  nec  si- 
tiunt  quod  juslum  est  haurire  in  summa  bonitate  : 
per  iter  inlidelitatis  et  nequitise  subb  in  poenas  aiter- 
nee  perditionis  dimerguntur,  secundum  opera  sua 
infernalia  tormenta  recipientes.  vEditicatores  vero 
coruscationis  coelestis  Hierusalem  qui  porlis  liiise 
Sion  lideliter  instant,  fulgebunt  in  luce  vitse  a^ter- 
nse  :  quam  castissima  virgo  in  fecunditate  virgini- 
tatis  suse  ci-edentibus  mirabiliter  attuiit. 

Et  ut  vides  elementa  in  maxima  claritale  et 
pulchritudine  bis  omnibus  pactis  fulgebunt  :  omni 
videlicet  impedimento  nigredinis  et  sordis  ablato. 
Nam  ignis  sine  fervore  tunc  ut  aurora  rutilabit,  et 
aer  absque  spissitudine  purissimus  fulgebit,  et 
aqua  sine  impetii  elfusionis  et  submersionis  pers- 
picua  et  lenis  stabit,  et  terra  absque  omni  fragili- 
tate   et  inajqualitate  fortissima  et  planissima  appa- 


A  rebit,  his  omnibus  in  magnam  tranquillitatem  ac 
pulchritudinem  translatis.  Sed  et  sol  et  luna  ac 
steliae,  velut  pretiosissimi  lapides  in  auro,  ita  etiam 
in  tirmamento  multa  claritate  et  maximo  fuigore 
rutilabunt,  nec  ultra  inquietudinem  circumvolutio- 
nis  suse  ad  diem  discernendum  a  nocte  habebunt, 
quia  linilo  mundo  jam  in  immutabilitate  sunt ;  ita- 
que  et  nullae  tenebrse  noctis  amodo  apparebunt, 
quoniam  tunc  dies  indeticiens  est,  ut  etiam  Joannes 
dilectus  meus  testatur  dicens  :  Et  nox  ultra  non 
erit,  et  non  egebunt  lumine  lucernae,  neque  solis  : 
quoniam  Dominus  Deus  illuminabit  illos  {.4poc.  xsii), 
Hoc  tale  est  :  Qui  thesauruni  habet,  eum  interdum 
subtraliit,  interdum  etiam  emittit  :  sicut  et  nox 
lumen  celat,  et  ut  dies  tenebras  fugat,  homini  lu- 
men  aiferens.  Ita  non  erit  in  immutatione  tempo- 
rum,  quia  tunc  noctis  umbra  fugabitur,  itaque  te- 
nebrae  noctis  amodo  non  apparebunt,  quia  etiam  el 
mutatio  illa,  jam  non  egebit  lumine  illo,  quod  sibi 
homines  incendunt  umbras  tenebrarum  expelientes. 
iNec  etiam  mutabilitatem  sol  tunc  amplectetur,  qui 
modo  continet  tempora  quae  in  umbra  habentur; 
quoniam  tunc  dies  sine  ulla  mutalione  erit,  quia 
tunc  etiam  dominator  omnium  claritate  divinilatis 
suae  quam  nulla  mutabilitas  offuscat,  illuminat  eos 
qui  in  sjeculo  tenebras  sua  gratia  effugerunt.  Qui 
autem  acutas  aures  interioris  intellectus  habet,  hic 
in  ardente  amore  speculi  mei,  ad  verba  haec  anlie- 
let,  et  ea  in  conscientia  animi  sui  conscribat. 


B 


VISIO  TERTIADECIMA. 

SuMMARiuM.  —  Symphonia  de  sancfa  Maria.  De  novem  ordinibus  supernorum  spiriiuum.  De  patriarchiset 
prophelis.  De  aposlolis.  De  martyribus.  De  confessoribus.  De  virginibus.  Vox  harmonix  in  querelis  de 
revocatis  ad  eosdcm  gradus.  In  hortatione  virtutum  el  in  conlradictione  diabolicarum  artium.  Quod  de 
ineffabili  gratia  sua,  corde  et  ore  Deus  incessabiliter  laudandus  esf.  Quod  symphonia  in  unanimitate 
et  concordia  proferenda  esl.  Quod  verbum  corpus,  sijmplionia  auleyn  spirilum,  et  harmonia  divinilatem, 
verbuni  vero  humanilalem  Filii  designal.  Quod  per  symphoniam  ralionalilatis,  lorpens  ariima  excilatur  ad 
vigilandum.  Quod  symphonia  dura  corda  emollit  et  humorem  compunctionis  inducit  et  Spirilum  sanctum 
advocal.  Quod  fidelis  omni  devotione  incessanter  jubilare  debef.  Verba  David  de  eadem  re. 


Deinde  vidilucidissimum  aerem,  in  quo  audivi  in 
omnibus  praedictis  signiiicationibus  mirabili  modo 
diversum  genus  musicorum  in  laudibns  civium  su- 
pernorum  gaudiorum,  in  via  veritatis  fortiter  perse- 
verantium,  ac  in  querelis  revocatorum  ad  laudes 
eorumdem  gaudiorum  et  in  exhortatione  virtutum 
se  exhortantium  ad  .salutem  populorum,  quibus  dia- 
bolicae  insidise  repugnant;  sed  ipsae  virtutes  eas  op- 
primunt,  ita  tamen  quod  sic  iideles  homines  tandem 
a  peccatis  ad  supernaper  pobnitentiam  transeunt.  Et 
sonus  ille  ut  vox  multitudinis  in  laudibus  de  super- 
nis  gradibus  in  harmonia  symphonizans,  sic  dice- 
bat  :  0  splendidissima  gemma,  sei"enum  decus  solis 
tibi  infusum  est,  fons  saliens  de  corde  Patris,  qui 
est  unicum  Verbimi  ejus  per  quod  creavit  mundi 
primam  materiam  ;  quam  Eva  turbavit  :  hoc  verbum 
fabricavit  in  te  hominem,  et  es  illa  lucida  gemma, 
a  qua  ipsum  verbum  eduxit  omnes  virtutes,  quem- 


G  admodum  in  prima  materia  omnes  protulit  crea- 
turas.  0  tu  suavissima  virga  frondens  de  stirpe 
Jesse,  0  quara  magna  virtus  est  quod  divinitas  in 
pulcherrimara  filiam  aspexit,  sicut  aquila  in  soleni 
oculum  suum  figit,  cum  supernus  Pater  claritatem 
virginis  attendit,  quando  verbum  suura  in  ipsa  in- 
carnari  voluit.  Nara  in  raystico  mysterio  Dei  illus- 
trata  mente  virginis,  mirabiliter  clarus  tlos  ex  ipsa 
virgine  prodiit.  Etiterum  dixit  :  o  gloriosissima  lux 
vivens,  angeli  qui  infra  divinitatem  divinos  oculos 
cum  mystica  obscuritate  omnis  creaturae  aspicitis 
in  ardentibus  desideriis,  unde  nunquam  potestis  sa- 
tiari !  0  quam  gloriosa  gaudia  illa  vestra  habet  for- 
ma,  quae  in  vobis  est  intacta  ab  omni  pravo  operc, 
quod  primura  ortum  est  in  vestro  socio  perdito  an- 
gelo,  qui  volare  voluit  supra  intrinsecus  latens  pin- 
naculum  Dei.  Unde  ipse  tortuosus  demersus  est  in 
ruiuani,  sed  ipsius  instrumenta  casus  suggestionis 


D 


731 


s.  hii,i)E(;akdis. 


rs-i 


ejus  couciUum  Idclura'  digiti  Uei  iiisUluit.  .Nain,  o  A  undastis    abutide.    Et    ilerum    di.xit  :  0    succesbores 


vos  aDgeli,  qui  custoditis  populos,  quorum  forma 
fulget  in  facie  Testra,  et  o  vos  archangeli,  qui  ani- 
mas  juslorum  suscipitis,  et  vos  \irlutes,  potestates, 
pnncipatus.  duminationes,  et  throni,  qui  estis  coni- 
putdti  in  quintum  secretum  nuinerum,  et  o  vos 
cherubim  et  seraphim,  sigillum  secretorum  Dei,  sit 
laus  vobis,  qui  loculum  antiqui  cordis  in  funte  aspi- 
citis.  Videlis  enim  interiorem  vim  Patris,  qnoe  de 
corde  illius  spirat  quasi  facics.  Itemquc  dicebat  : 
0  spectabiles  viri  qui  perlransistis  occulla  aspicien- 
tes  pi'r  oculos  spirilus,  et  annuntiantes  in  lucida 
umbra  acutam  et  viventem  lucem  in  virga  gemi- 
uantem,  quae  sola  tloruit  de  introitu  radicantis  lu- 
miuis,    vos    antiqui    sancti  pra?diiistis   salvationem 


fortissimi  leonis,  inter  templum  et  aitare  dominan- 
tes  in  minislratioue  ejus,  sicut  augeli  sonant  ia 
laudibus,  el  sicut  adsunt  pupulis  iu  adjutorio,  vos 
estis  inler  illus  qui  hific  faciunl  semper  in  ofiicio 
Agni  curam  habeutes.  0  vos  imitalores  excelsaj 
personai  in  pretiosissima  et  gloriosissima  signiiica- 
tione,  o  quam  magnus  est  vester  ornatus,  ubi  houio 
procedit  solvens  et  slriugeus  in  Deo  pigros  et  pcre- 
grinos,  etiam  ornaus  candidos  et  nigros,  et  magna 
onera  remitteus.  Nam  et  angelici  ordinis  oflicia  ha- 
betis  :  et  forlissima  fuudainenla  praeacitis  ubicumque 
cousliluenda  suut,  unde  magnus  est  vester  honor. 
Itemque  dicebat  :  0  pulchrae  facies  Deuui  aspicicn- 
tes,  etin  aurora  sedilicantes.  Obeataj  virgines,  quam 
e.\sulum    animarum    qucE   immersa;   fucrant   morti,  "  nobiles  estis,   in  quibus  rex  se   consideravit,  cum  in 


qui  circuistis  ut  rolie,  mirabiliter  loquentes  mvstica 
montis  qui  coelum  tangit  pertransiens  ungendo 
multas  aquas,  cum  etiam  inter  vos  surrexit  lucida 
lucerna,  qu<e  ipsum  montem  praecurrens  illuminat. 
0  vos  felices  radices,  cum  quibus  opus  miraculorum 
ef  non  opus  criminiim  per  torrens  iter  perspicuae 
umbra;  plantatum  est !  et  o  tu  ruminans  ignea  vox 
prsecurrens  limantem  lapidem  subvertentem  abys- 
sum,  gaudele  in  capite  vestro.  Gaudete  iu  illo,  quem 
non  viderunt  in  terris  multi,  qui  ipsum  ardenter  vo- 
caverunt.  Et  iterum  dixit  :  0  cohors  militia;  floris 
virgif  non  spinata»,  tu  sonus  orbis  terra;  circuiens 
regiones  insanorum  sensuum,  epulantium  cum  por- 


vobis  omnia  coelestia  oruamenta  praisignavit,  ubi 
eliam  suavissimus  hortus  estis  in  omnibus  orna- 
meiitis  redolentes.  0  nobilissiraa  viriditas  quae  ra- 
dicas  in  sole  et  quu'  in  caudida  serenilate  luces  in 
rota,  quain  nulla  torrena  excellentia  comprehendil  : 
tu  circumdata  es  amplexibus  divinorum  mysterio- 
rum.  Tu  rubes  ut  aurora,  et  ardes  ut  solis  llamma. 
Et  iterum  sonus  ille,  ut  vox  multitudiuis  in  quere- 
lis  de  revocaudis  ad  eosdem  gradus  in  liarmonia, 
sic  querebatur,  dicens  :  0  plangens  vox  est  hajc 
maximi  doloris.  Ah!  ah!  quiEdam  mirabilis  victoria 
in  mirabili  desiderio  Dei  surrexit;  in  qua  delecta- 
lio  carnis  se  latenler  abscondil.    Heu!   heu  !  ubi  vo- 


cis,  quos  expiignasti  per  infusum  adjutorem  ponen-  ^  luntas  crimina  nescivit,  et  ubi  desideriura  hoininis 

tis  radices  in  tabernacula  pleni  operis  verbi  Patris,       lasciviam    fugit ,    quia  tam    pauci    ad    te    veniunt. 

tu    etiam    nobilis   es   gens    Salvatoris,   iutrans  viam 

regenerationis    aquK    per    agnum,   qui   le  misit  in 

gladio  inter  sievissimos  canes,   qui   suam    gloriam 

destruxerunt    in    operibus  digitorum  suorum,    sta- 

tuentes   non  manufactum  in  subjectionem  mauuum 

suarum,   in   qua   non  invenerunt  eum.  .Nam  o  luci- 

dissima  apostolorura   turba,  surgens  in   vera  agni- 

tione    et    aperieas    clausuram    raagisterii    diaboli, 

abluendo    captivos  in    fonte    viventis   aqua»,    lu  es 

clarissima  lux  in  nigerrimis    tenebris,  fortissimum- 

que  genus   coiumnarum  sponsam  Agni   sustentans, 

in  omnibus   ornamentis  ipsius,  per  cujus  gaudiura, 

ipsa  mater  et  virgo  prima  est  vexillifera.  Agnus  enim 

imniaculatus  est  sponsus 

lata.  Itemque  dicebat  : 

0  victoriosissimi  triumphatores,  qui  in  cffusione 
sanguinis  vestri  salutantes  .Tdificationem  Ecclesia; 
intrasti.s  sanguinem  Agni,  epulantes  cuin  vitulo 
occiso!  0  quam  niagnam  raercedem  habetis,  quiacor- 
pora  vestra  viventes  despexistis,  iraitantes  agnum 
Dei,  ornantes  poenam  ejus,  in  qua  vos  intruduxit  in 
restaurationem  haereditatis.  Vos  flores  rosarum  qui 
in  effusione  sanguinis  vestri  beati  estis  in  maximis 
gaudiis,  redolentibus  et  sudautibus  in  emptione  qua- 
fluxit  de  interiori  mente  consilii,  manentibus  ante 
sevuni  in  illo,  in  quo  non  erat  constitutio,  a  capile 
sit  honor  in  consortio  vestro  :  qui  estis  iiistrumen- 
tum  Ecclesise,  et  qui  in  vulneribiis  vestri  sanguinis 


Luge,  luge  ergo  in  his  innocentia;  quae  in  pudure 
bouo  integritalem  non  amisisti,  et  quae  avaritian 
gulturis  antiqui  serpentis  ibi  non  devorasti,  quia 
tam  uegligenter  homines  te  atlendunt.  0  vivens 
fous,  quam  magna  est  suavitas  tua,  (j[ui  faciem  islo- 
rum  in  te  non  amisisti  ;  sed  acule  pnnvidisti  quo- 
modo  eos  de  angelico  casu  abstraheres,  qui  se  aesti- 
mabantillud  habere,  quod  non  licet  sic  stare.  Unde  : 
Gaude,  filia  Sion,  quia  Deus  tibi  multos  reddit, 
quos  serpens  de  te  abscindere  voluit,  qui  nunc  in 
majori  luce  fulgent  quam  prius  illorum  causa  fuis- 
set.  Vivens  enim  lux  de  his  dicit  :  Tortuosum  ser- 
pentem  scaudalizavi  in  sua  suggestione,  quae  non  ita 
et  sponsa  ejus   iminacu-  D  pleua    fueral    sicut   ille    exislimabat.     Unde    juravi 

per  me  ipsum,  quod  in  his  causis  feci  amplius  el 
amplius,  quam  ineis.  0  serpens  tuum  gaudium  pro- 
deret,  quia  in  tua  suggestione  amputavi  :  quod  nuii- 
quaiii  iiiventumest  iii  tuasajvitia,  o  turpissime  illusur. 
Itemque  sonus  ille,  ul  vox  inultitudinis  ia  exhor- 
talione  virtutum  in  adjutorium  hominura,  et  in 
contradictione  repugnantium  diabolicarum  artium, 
virtutibus  vitia  superantibus,  et  hominibus  tandem 
divina  inspiratione  ad  poeniteiitiam  redeuntibus,  iu 
harmonia  sic  clamabat:  Nos  virtutes  in  Deo  sumus, 
et  in  Deo  manemus  :  Hegi  regum  militamus,  et  ma- 
lum  a  bono  separamus.  iXam  in  primo  agone  appa- 
ruiraus,  ubi  victrices  exstitimus  :  dura  ille  corruit, 
qui  super  se  volare  voluit.   Ergo  et  nunc  militemus. 


733 


SCiVIAS.— LIB.  111,  VISIO  XIII. 


734 


illis  qui  nos  invocant  subvenieutes,     el    diabolicas  A      Humil.   Ego  cum  meis    sodalibus  bene    scio  quod 


artes  calcanles :  et  eos  qui  nos  imitari  voluerint 
ad  beatas  mansiones  perducentes. 

QuERliL.E     ANIMARUM       L\     CARNE    fOSlTARUM.     0     HOS 

peregrinse  sumus.  Quid  fecimus,  ad  peccata  de- 
viantes?  Filiae  regis  esse  debuimus,  sed  in  umbram 
peccatorum  cecidimus.  0  vivens  sol,  porta  nos  in 
humeris  tuis  in  justissimam  ha^reditatem,  quam  in 
Adam  perdidimus.  0  Rex  regum,  in  tuo  prajUo 
pugnamus. 

Invocatio  fidelis  ANiM.i:.  0  dulcis  divinitas,  et  o 
suavis  vita,  in  qua  perferam  vestem  praeciaram, 
illud  accipiens  quod  perdidi  in  prima  apparitione : 
ad  te  suspiro,  et  omnes  virtutes  invoco. 

Responsum  virtdtum.  0  felix  anima  et  o  dulcis 
creatui^a  Dei,  quee  sedificata  es  iu  profunda  altitu- 
dine  sapienticB  Dei,  multum  araas. 

FiDELis  ANiMA.  0  libcnter  veniam  ad  vos,  ut  prae- 
beatis  mihi  oscuiura  cordis. 

ViRTUTES.  Nos  debemus  miiitare  tecuni,  o  filia  regis. 

FiD.  A.  0  gravis  labor  et  o  durum  pondus  quod 
sustineo  in  veste  hujus  vitse,  quia  nimis  grave  mihi 
est  contra  caruem  pugnare. 

ViRT.  0  aniina  vohmtate  Dei  constiluta,  et  o  felix 
instrumentum :  quare  tam  debilis  es  contra  hoc, 
quod  Deus  contrivit  in  virginea  natura?  Tu  debes 
in  nobis  superare  diabolum. 

FiD.  A.  Succurrite,  me  adjuvando,  ut  valeam 
consistere. 


B 


tu  es  ille  antiquus  draco,  qui  super  summum  vo- 
lare  voluisti,  sed  ipse  Deus  in  profundum  te  preeci- 
pitavit  abyssi. 

ViRT.  Nos  autem  omnes  in  excelsis  habitaraus. 

FiD.  A.  0  vos  regdles  virtutes,  quara  speciosse  et 
quam  fulgentes  estis  in  summo  sole,  et  quam  dulcis 
est  vestra  mansio ;  et  ideo  o  vse  mihi,  quia  a  vobis 
fugi. 

ViRT.  0  fugitiva,  veni,  veni  ad  nos,  et  Deus  susci- 
piet  te. 

FiD.  A.  Ab!  ah !  fervens  delectatio  absorbuit  me 
in  peccatis,  et  ideo  ad  vos  non  ausa  suin  intrare. 

ViRT.  Noli  timere  nec  fugere,  quia  pastor  bonus 
qu(eritin  te  perditam  ovem  suam. 

FiD.  A.  Nunc  est  milii  necesse  ut  suscipiatis  me, 
quoniam  in  vuineribus  feteo,  quibus  antiquus  ser- 
pens  me  contaminavit. 

ViRT.  Curre  ad  nos,  et  sequere  vestigia  illa,  in 
quibus  nunquam  cades  in  societale  nostra,  et  Deus 
curabit  te. 

FiD.  A.  Ego  peccatrix  qu«  fugi  vitam  plena  uice- 
ribus  veniara  ad  vos,  ut  prsebeatis  mihi  scutum  re- 
demptionis. 

ViRT.  0  anima  fngitiva,  esto  robusta,  et  indue  te 
arma  lucis. 

FiD.  A.  0  oranis  militia  reginae  virtutum,  et  o  vos 
candida  lilia  ejus  cum  rosea  purpura,  inclinate  vos 
ad  rae,  quia  peregrina  a  vobis    exsulavi,   et  adjuvate 


SciENTiA.  Dei.   Vide  quid  illud  sit  quo  es  induta,  r  nae,  ut  in  sanguine  Filii  Dei  possira  resurgere.  El  o 


filia  salvationis,  et  esto  stabilis  et  nunquam  cades. 

FiD.  A.  0  nescio  quid  faciam,  aut  ubi  fugiam? 
0  vae  mihi  non  possura  perlicere  id  quo  sura  induta? 
Certe  illud  volo  abjicere. 

ViRT.  0  infelix  conscientia,  o  misera  anirna ; 
quare  abscondis  faciem  tuamcoramtuo  Creatore? 

SciENTiA  Dei.  Tu  nescis,  nec  vides,  nec  sapis  ii- 
lum  qui  te  constituit. 

FiD.  A.  Deus  creavit  mundum,  non  facio  illi  inju- 
riam  si  volo  uti  illo. 

DiABOLUS.  Fatua,  fatua,  quid  prodest  tibi  laborare? 
Respice  munduin  et  amplectetur  te  magno  honore. 

ViRT.  Heu !  heu  !  nos  virtules  plangaraus  et  lu- 
gearaus,  quia  ovis  Doinini  fugit  vitam. 


vera  medicina  humilitas,  praebe  mihi  anxilium  ; 
quia  superbia  in  multis  vitiis  multas  cicatrices  mihi 
imponens  vulneravit  me.  Nunc  fugio  ad  te,  et,  ideo 
suscipe  me. 

HuMiL.  0  omnes  virtutes,  suscipite  lugentem  pec- 
catricera  in  suis  cicatricibus  propter  vulnera  Chri- 
sti,  et  perducite  eara  ad  me. 

ViRT.  Volumus  te  reducere,  et  nolumus  te  dese- 
rere,  et  omnis  cffilestis  mihtia  gaudet  super  te  : 
ergo  decet  nos  in  symphonia  sonare. 

HuMiL.  0  raisera  filia,  volo  te  aniplecti,  quia  ma- 
gnus  medicus  dura  et  amara  vulnera  propter  te 
passus  est. 

DiABOLUs.  Quae  es,  aut  unde  venis  ?  Tu  amplexata 


HuMiLiTAs.  Ego  humilitas,   regina  virtutum,  dico  :  D  es  me,   et  ego  foras   eduxi  te  ;   sed  nunc  in  rever- 


Venite  ad  me,  omnes  virtute?,  et  enutriam  vos  ad 
requirendam  perditara  drachmam  et  ad  eam  coro- 
nandam  in  perseverantia  felicem. 

ViRT.  0  gloriosa  regina  et  o  suavissima  media- 
trix,  libenter  veniemus. 

HuMiL.  Ideo  dilectissiraae  filiae,  teneo  vos  in  regali 
thalamo.  0  filiae  Israel,  sub  arbore  suscitavit  vos 
Deus,  unde  in  hoc  tempore  recordamini  plantatio- 
nis  ejus.  Gaudete  ergo,  filiae  Sion. 

DiABOLUs.  Quae  est  haec  potestas,  quod  nullus  sit 
praeter  Deum?  Ego  autem  dico :  Qui  voluerit  me  et 
voluntatem  meara  sequi,  dabo  illi  omnia ;  tu  vero 
cum  tuis  sequacibus  uihil  habes  quod  dare  possis, 
quia  etiam  vos  omnes  nescitis  quid  sitis. 


sione  tua  confundis  me,  ego  autem  pugna  mea  de- 
jiciara  te. 

FiD.  A.  Ego  omnes  vias  luas  malas  esse  cognovi, 
el  ideo  fugi  a  te ;  modo  autem,  o  iilusor,  pugno 
contra  te. 

FiD.  A.  Unde  tuo  regina  humiiitas,  tuo  niedica- 
mine  adjuva  me. 

HuMiL.  0  victoria  quae  eumdem  in  coilo  supera- 
sti,  curre  cum  sodalibus  tuis  et  omnes  ligate  diabo- 
lum  hunc. 

ViCTORiA  AD  viRTUTES.  0  fortissimae  et  gloriosis- 
simae  milites,  venite  et  adjuvate  me  istum  failacem 
vincere. 

ViRT.    0    dulcissima    bellatrix   in    lorrente    fonte 


735 


S.  HILDEGARUIS 


736 


qui  absorbuit  lupum   rapacem,  o  gloriosa   coronala  A  phouia  vero  spiritum   manifestat,    quoniam  et  ccele- 

stis  liarmonia  divinitatem  denuntiat,  et  verbum  hu- 
manitatem    Filii    Dei  propalat.    Et    ut    potestas  Dei 


nos  libenter  mihtamus  tecum  contra  illusorem  ani- 
marum. 

Hi  51IL.  Ligate  ergo  illum,  o  virlutos  prfpclarse? 

Vinr.  0  regina  nostra,  tibi  parebimus,  et  prae- 
cepta  tua  in  omnibns  adimplebimus. 

ViCTORi.4.  Gaudete,  o  sociae,  quia  anliquus  ser- 
pens  ligatus  est. 

ViuT.  Laus  tibi,  Cbriste,  rex  angelon;ni.  0  Deus, 
quis  es  tu  qui  in  te  ipso  hoc  magnum  consiliiim  ha- 
buisti,  quo  destruxisli  infernaiem  haustum  in  publi- 
canis  et  peccatoribus  ;  qui  nuuc  iucent  in  superna 
bonitate  ;  unde,  o  re.\,  laus  tibi  sit.  0  Pater  omni- 
potens  e.\  te  lluit  lons  in  ignea  ardore,  perduc  lilios 
tuos  in  rectum  venlum  velorum  aquaiuiu,  ita  ut  et 
nos  eos  hoc  modo  perducamus  in  ccelestem  Hieru- 
saiem.  Et  voces  isty  erant  ut  vo.\  multitudiuis, 
cum  mullitudo  voces  suas  in  altum  extollit.  Et  so- 
nus  earum  ita  me  pertransivil  quod  eas  absque  dif- 
ficultate  tarditatis  iutellexi.  Audivique  \ocem  ex 
eodem  lucido  aere,  dicentem  mihi:  Laudes  superno 
Creatori  incessabili  voce  cordis  et  oris  dandae  sunt : 
cum  ipse  non  solum  stantes  et  erectos,  sed  etiam 
cadentes  et  curvatos  in  supernis  sedibus  sua  gratia 
collocat.  Unde  vides,  o  liomo,  lucidissimum  aerem  : 
candorem  gaudii  supernoruin  civium  designantem, 
in  quo  audio  in  omnibus  praedictis  signiiicationi- 
bus,  mirabili  modo  diversum  genus  musicorum,  in 
laudibus  civium  supernorum  gaudiorum,    in  via  ve- 


B 


ubique  volans  omnia  circuit,  nec  ei  ullum  obstacu- 
lum  resistit,  ita  et  rationalitas  hominis  magnam  vim 
habet  iu  vivis  vocibus  sonare,  et  torpentes  ani- 
mas  ad  vigilantiain  in  syniphonia  excilare.  Quod  et 
David  in  symphonia  prophetiae  suaj  probat,  et  Jere- 
mias  lamentabili  ^oce  in  pianclu  suo  ostendit.  Ila  et 
tu,  o  homo,  qiia;  es  panpeiTula  et  fragilis  natura, 
audis  in  symphonia  sonum  de  igneo  ardore  virgi- 
nalis  pudoris,  in  ample.xibus  verborum  ilorenlis 
virgK,  et  sonum  de  acumine  vivciitium  lumiuum  in 
superna  civitate  lucentiun),  et  sonum  de  prophetia 
profundorum  sermonum,  et  sonum  de  dilatatione 
apostolatus  mirabilium  verborum,  et  sonum  de  eifu- 
sione  sanguinis  lideliter  se  oiferentium,  et  sonum  de 
sacerdolali  oflicio  secretorum,  et  sonum  de  virginali 
gradu  in  superna  viredine  llorentium,  quoniam  su- 
perno  Creatori  fidelis  creatura  sua  in  voce  exsulta- 
tionis  et  hetitia;  resullat,  et  grates  frequentes  ei  im- 
peudit.  Sed  el  sonum  audis  ut  vocem  multitudinis, 
in  (juerelis  revocatorum  ad  eosdem  gradus  in  har- 
monia  resonantem;  quia  symphonia  non  totum  in 
unanimilate  e.xsultationis,  in  via  rectitudinis  forti- 
ter  persisteutium  gaudet,  sed  etiam  in  concordia 
resuscitationis  de  via  justitia;  lapsorum,  et  tandem 
ad  veram  beatitudiuem  erectornm  exsultat,  quouiam 
el   pastor   bonus    ovem   qna;    perierat,   cum   gaudio 


ritatis    fortiter  perseverantium,    ac  in   querelis    re-  C  reportavit  aJ  gregem.    Itemque  ut  audis,   sonus  ille 


vocatorum  ad  laudes  eorumdem  gaudiorum ;  quo- 
niam  ut  aer  comprehendit  et  sustinet  ea  quai  sub 
ccelo  sunt,  ita  ut  audis  in  omnibus  pneraonstratis 
tibi  mirabilibus  Dei,  suavis  et  dulcis  symphonia  so- 
aat  in  gaudio,  miracula  electorum  in  superna  civi- 
tale  existentium,  et  in  Deo  suavi  devotione  persi- 
stentium ;  ac  in  querelis  incurvationem  illorum 
quos  antiquus  serpens  perdere  tentat,  quos  tamen 
divina  virtus  ad  societatem  beatorum  gaudiorum 
fortiter  perducit :  jtroferens  in  eis  illa  niysteria, 
qu»  humanis  mentibus  ad  terram  inclinatis  sunt 
incognita,  et  in  exhortatone  virtutum  se  exhortan- 
tium  ad  salutem  populorura  quibus  diabolicae  insi- 
dia>  repugnant,  sed    ipsa>,    virtutes   eas  opprimunt. 


ut  vox  multitudinis  in  exhortatione  virlutum  in  ad- 
jutorium  hominum,  et  in  contradictione  repugnan- 
tium  diabolicanim  artium,  virtutibus  vitia  superan- 
tihus  et  hominibus  taudem  divina  inspiratione  ad 
pcenitentiam  redeuntibus  in  harmonia  clamat,  quo- 
niam  dulcis  complexio  est  in  virtutibus  fideles  homi- 
nes  ad  veram  beatiludinem  trahentibus,  sed  dira 
ooacervatio  est  in  vitiis  diabolicarum  insidiarum; 
non  tamen  ita  ut  virtutes  vitia  non  superent  ;  sed 
sic  quod  virlutes  ea  omnino  debililent,  et  sibi  con- 
sentientes  auxilio  superni  adjutorii  ad  aUeruam 
retributionem  per  veram  poenitentiam  perducant, 
ut  etiani  in  vocibus  harmonia;  earum  tibi  est  de- 
monstratuin. 


ita  tamen  quod  sic  fideles   homines    taudem  a  pec-  U      iNam  et  symphonia,   dura  corda  emollit;  et  ipsis 


catis  ad  superna  per  pu;nitentiam  transeunt ;  quo- 
niam  ibi  virtutes  in  mentibus  fidelium,  ad  redem- 
ptionem  ipsorum  vitiis  resistunt,  quibiis  diabolico 
aftlatu  fatigantiir  ;  sed  eis  fortissima  fortiludine  su- 
peratis  homines  in  pcccatis  prolapsi,  divino  nulu  ad 
poenitentiam  revertuntur,  cum  perquirunt  et  deflent 
anteriora  facta,  et  cum  considerant  et  cavent  po- 
steriora. 

Quapropter  et  sonus  ille,  ut  vox  multitudinis  in 
laudibus  de  supernis  gradibus  in  harmonia  sympho- 
nizat,  quia  syniphonia  in  unanimitalc  et  in  concoi- 
dia  gloriam  et  honorera  ccelestium  civium  ruminat, 
ila  quod  et  ipsa  hoc  sursum  tollit  quod  verbum  pa- 
lam  profert.  Sic  et  verbum    corpus    designat,    sym- 


humorem  compuuclionis  inducit,  ac  Spiritum  sau- 
ctum  advocat.  Unde  et  voces  istse  quas  audis,  sunt 
ut  vox  multitudiiiis,  cum  mullitudo  voces  siias  in 
altiim  extollit ;  quia  laudes  jubilationum  in  simpli- 
citatc  unanimilatis  et  charilalis  prolata?,  fideles  ad 
unanimitatem  iliam  ubi  nulla  discordia  est  perdu- 
cunt,  cum  eos  in  terris  positos,  corde  et  ore  ad 
supernam  remuneialionera  suspirare  faciunt.  Et 
sonus  earum  ita  pertransit  te,  qiiod  eas  absque  dif- 
ticultate  tarditatis  intelligis  ;  quoniam  ubi  divina 
gratia  operata  fuerit  omnem  tenebrositatem  obum- 
brationis  aufert,  illa  piira  et  lucida  faciens,  quae  car- 
nalibus  sensibtis  in  infirmitate  carnis  obscura  sunt. 
Quapropter  quisquis   Deum  fideliter  intelligit,  lau- 


;3T 


SCIVTAS.  —  LIB.  III,  VISIO  XHl. 


738 


des  indefessas  et  tideliter  ofTerat  eique  fideli  devo-  A  vox  de  coelo  vociferatione  maxima  clamabat,  dicens  : 


tione  incessauter  jubilet,  quemadmodura  et  David 
servus  meus  spiritu  profunditatis  et  altiludinis  a  me 
perfusus,  bortatur,  dicens  :  Laudafe  eum  in  sono 
iubaf,  laudale  eum  in  psalterio  et  cUliara.  Laudafe 
eum  in  tympano  el  choro,  laudafe  eum  in  chordis  et 
organo.  Laudate  eum  in  cymbalis  heyie  sonantibus, 
laudate  eum  in  cymbalis  jubilationis;  omnis  spiritus 
laudet  Dominum  {Psal.  cl).  Hoc  tale  est  :  Vos  qui 
Deum  simplici  inlentione  et  pura  devolione  scitis, 
adoratis  et  diiigitis  :  laudate  eum  in  sono  tubse,  id 
est  in  sensu  rationaiitatis,  quia  perdito  angelo  cum 
sibi  conseutientibus  in  perdilionem  cadeute;  agmina 
beatorum  spirituum  in  veritate  i'ationubiliter  per- 
sliterunt,  Deoque  lideli  dilectione  adhaeserunt.  Lau- 
dateque  in  psalterio  profundse  devotionis,  et  in  ci- 
thara  mejlitlui  canoris,  quoniam  tuba  sonante  psal- 
terium,  et  psalterio  canente  cithara  procedit,  sicut 
et  beatis  angelis  in  amore  veritatis  perseverantibus, 
deinde  homine  creato  propheta'  in  mirabilihus  voci- 
bus  surrexerunt  :  quos  apostoli  in  dulcissimis  ver- 
bis  subsecuti  sunt.  Et  laudate  eum  in  tympano 
mortiflcationis,  et  in  choro  exsultationis,  quia  post 
citharam  tympanum,  post  tympanum  chorus  exsul- 
tat,  quemadmodum  apostolis  verba  salutis  pra?dican- 
tibus  :  martyres  in  bonore  Dei,  in  corporibus  snis 
diversa  supplicia  sustinuerunt,  ex  quibus  deinde  sa- 
cerdotalis  offlcii  veraces  doctores  surrexerunt.  Lau- 
dateque  eum  in  chordis  bumana^  redemptionis,  et  in 


Audite  etattendite,  omnes  qui  supernam  i-emunera- 
tionem  et  beatitudinem  habere  desideratis.  0  vos 
iiomines  qui  credula  corda  babetis,  et  supernara 
remunerationem  exspectatis  :  sermones  istos  susci- 
pile,  et  eos  in  inleriora  corda  vestra  ponite,  nec 
admonitionem  istam  in  visitatione  vestra  recusate. 
Nam  ego  testiiicator  veritatis,  vivus  et  verus  lo- 
quens  et  non  taceus  Deus,  dico  atque  iterum  dico  : 
Quis  mihi  prgevalere  poterit?  Qui  hoc  tentaverit, 
dejiciam  eum.  Unde  homo  montem  non  apprehen- 
dat,  quam  movere  non  poterit;  sed  in  valle  humili- 
tatis  subsistat.  Sed  quis  transilit  vias  sine  aqua? 
Ille  qui  se  in  turbinem  ventilat,  et  qui  fructus  sine 
refectione  dividit.  Et  quomodo  tabernaculum  meum 
ibierit?  Scd  tabernaculum  meum  ibi  est,  ubi  Spi- 
ritus  sanctus  irrigationem  suatn  perfundit.  Quid 
hoc?  Ego  in  mediosum.  Quomodo'  Quicunque  digue 
me  apprehendit,  hic  nec  in  altitudinem,  nec  in  pro- 
,  funditatem,  nec  in  latitudinem  incidet.  Quid  hoc? 
Quia  ego  sum  charitas  illa,  quam  nec  flagrans  su- 
perbia  dejicit,  nec  profundi  casus  perfringunt,  nec 
latitudo  maiorum  conterit.  JNunquid  non  possum 
sedillcare  in  altiludine  scabelli  solis?  Fortes  qui  in 
vallibus  fortitudinem  suam  ostendunt,  me  contem- 
nunt;  hebetes,  in  sonilu  turbinum  me  abjiciunt;  sa- 
pientes,  cibum  meum  renuunt,  et  quisquis  turriui 
secundura  voluutatem  suam  sibi  parat.  Sed  ego  istos 
in   parvo   et    pusillo    confundam,    sicut    Goliath  in 


organo   divinse  protectionis,  quoniam  choro   exsul-  ^  puero    dejeci,  et  sicut  Holofcrnem  in  Judith  supe- 

ravi.  Unde  et  quisquis  mystica  verba  hujus  libri 
recusaverit,  arcum  meum  super  eum  extendam,  et 
sagittis  pharetrse  meai  eum  transflgam,  et  curonam 
ejus  de  capite  ipsius  abjiciam  atque  eum  illis  simi- 
labo,  qui  in  Oreb  ceciderunt,  quando  contra  me 
murmuraverunt.  Sed  et  quicunque  maledicta  sua 
conlra  prophetiam  istam  protulerit,  maledictio  illa 
quam  Isaac  protulit,  super  eum  veniet ;  et  benedi- 
ctione  coelestis  roris  replebitur,  qui  eam  amplexus 
fuerit.  et  qui  eam  in  corde  suo  tenuerit,  atque  qui 
eam  in  vias  planas  produxerit.  Et  qui  eam  gustave- 
rit,  et  in  memoriam  suam  posuerit,  flet  mons  myr- 
rhje,  et  thuris,  et  omnium  aromatura  et  dilatatio 
multarum   benediclionum,  de  benedictione  in  bene- 


tante  voces  chordarum,  et  organi  se  manifestant, 
sicut  et  veris  doctoribus  in  offlcio  beatitudinis  veri- 
tatem  osteudentibus  :  virgines  processerunt,  qua? 
Dei  Filiuni  verum  hominem  velut  in  chordis  amave- 
runt,  et  verum  Deum  velut  iu  organos  adoraverunt, 
cura  ipsura  verum  hominem  et  verum  Deiim  credi- 
derunt.  Quid  hoc?  Quia  cum  Filius  Dei  pro  salute 
hominum  carnem  assumpsit,  gloriam  divinilatis  non 
amisit.  Unde  et  beata?  virgines  ipsum  sibi  sponsum 
eligentes,  verum  bominera  in  desponsalioue,  et  ve- 
rura  Deura  in  castitate,  ipsum  lideli  devotione  ap- 
prehenderunt.  Sed  et  laudate  eum  in  cymbalis  bene 
sonantibus,  id  est  in  iis  assertionibus,  quse  bonum 
sonura  in  vero  gaudio  faciunt,  cura  homines  in  imis 


peccatorum    jacentes,    ad     supernam     celsitudinem  D  dictionem  ascendens  sicut  Abrdham,  atque  nova  nu- 


divina  inspiratione  compuncti,  se  sursura  ab  imis 
tollunt.  Laudateque  eum  in  cymbalis  jubilationis, 
videlicet  in  assertionibus  divinaj  laudis,  ubi  potentes 
virtutes  victoriam  fortissime  facientes,  viiia  in  ho- 
minibus  oppriraunt,  et  eos  forti  desiderio  ad  beati- 
tudinem  verse  remunerationis  in  bonis  perseverantes 
perducunt.  Unde  omnis  spiritus  qui  benevolentiam 
habet  credendi  in  Deum  et  honorandi  eum,  laudet 
Dominun,  id  est  illum  qui  Dorainus  omniura  est  : 
quia  justum  est  ut  ille  qui  vitam  desiderat  eum 
qui  vita  est  gloriflcet. 

Et  iterum  audivi  vocera  ex  preedicto  lucido  aere 
dicentem  :  0  rex  altissime  !  laus  tibi  sit,  qui  in  sira- 
plici  et  ia  indocto  homine  facis  haec.  Sed  et  iterum 


pta  sponsa  Agni  sibi  illum  cohimnam  in  conspectu 
Dei  copulabit;  et  umbra  mamis  Domini  illum  prote- 
get.  Sed  si  quis  h;ec  verba  digiti  Dei  teraere  abs- 
conderit,  et  ea  per  vesaniam  suara  minuerit,  aut 
in  alienum  locum  alicujus  humani  sensus  causa 
abduxerit,  et  ita  deriserit,  ille  reprobus  erit,  et  di- 
gitus  Dei  conteret  illum.  Laudate,  laudate  ergo 
Deum,  beata  viscera,  iu  omnibus  iis  miraculis,  qus 
Deus  constituit  in  molli  forma  speciei  excelsi,  quam 
ipse  praevidit  in  prima  apparilione  cosloe  viri  illius, 
quem  Deus  de  limo  creavit.  Qui  autem  acutas  aures 
inlerioris  intellectus  habet,  hic  in  ardente  amore 
speculi  mei,  ad  verba  haec  anhelet,  et  ea  in  con- 
scientiaanimi  sui  conscribat.  Amen. 


739  S.  HII.nRr.AFlDlS  740 

SANCT/E   HILDEGARDIS 

LIBER 

DIYINORIIM  OPERUM  SIMPLICIS  HOMINIS. 

(Balii/.,  Miscell.,  edit.  Mansi,  l.  II,  p.  337.) 


JOANNES  DOMINICUS  MANSI 

LEGTORIBUS. 


Invetuslo  codice  bibliothecx  mex  eleganli,  el  auro  ac  coloribus  exornato,  saeculi  xii,  vel  sallein  ineunlis 
XIII,  naclus  sum  volumen  islud  cum  inscripto  hoc  litulo  :  Liber  divinorum  operum  simplicis  hominis  ;  7iec 
operosa  disquisitione  inquirendum  mihi  fuit  de  auctore,  eum  in  ejus  lectione  offenderim  vocem  Scivias,  quani 
peculiarem  esse  S.  Uildegardis,  virginis  Germanx,  et  divinis  rex:elationibus  sxculo  xii  celebris ;  ac  reipsasub 
eo  titulo  ab  ea  scriptum  indicari  a  Trithemio  De  Script.  Eccles.  comperi.  Affert  etiam  idem  Trithemius  scripti 
illius  initiuni,  quod  etiani  in  nostro  totidem  vcrbis  recurrit.  Ac  de  auctore  nihil  ultra  ambigendum  supererat; 
sed  et  erat  adhuc,  de  quo  suspicarer,  num  ^cilicel  idem  fuerit  opus  quod  plus  vice  simplici  lucem  aspexit: 
cnnsului  ea  de  re  editionem  Parisiensem,  anno  lol3,  Jacobo  Fabro  curante,  vulgatam;  faclaque  collatione 
agnovi  uliud  essc  illud  ab  hoc  nostro,  cum  prxsertim  alius  utrinque  sit  titulus,  aliud  initium  Itbri;  nc  deni- 
que  editiones  jam  vulijalas  ab  auctore  sw>  scriptafuisse  cum  xtatem  ageret  annorum  XLiii  ;  istud  vero  dedisse 
se  eadem  sanctissima  virgo  annosetatis  sux  ixv,  testalur ;  illud  demum  pertinet  ad  annum  1141  ;  hoc  vero  ad 
annum  Il(i3;  demum  opus  excusum  in  libros  distinguilur  Ires ;  quod  vero  modo  a  me  evulgatur  unicus  est 
quidem  liber,  ut  et  Trithemius  indicat,  sed  «i  partes  tres  distinclus, 

Ambiguitalis  tamen  aliquid  adhuc  remaneret,  cum  in  exordio  operis  evulgali  legantur  haec  verba  :  Et 
factum  est  in   sexto  anno  postquam  mirabiles   verasque   visiones,  in  quibus   per  quinquennium  laborave- 

ram  vera  visio  indeticientis  luminis,  etc Qui   primus  annus  exordium  praesentium 

visionnm  fuil;  hunc  vero  annum  illigat  cum  millesimo  centesimo  sexagesimo  tertio  Christi,  xtatis  vero 
su3e  xLv.  Si  prior  visio  duravit  quinquennio,  et  posl  illam  antequam  secunda  inciperet  sexennii  spatium  in- 
terjacnil,  recte  hinc  deducimus  prioris  visionis  exordium  coUocandum  fuisse  anno  11  o2,  aetatis  vero 
Uildegardis  Lv.  Quomodo  vcro  ista  cohsereant  cum  epocha  prioris  visionis  excusx,  siqnantis  exordium  illius 
anno  1141  xtalis  vero  Hildegardis  xwf  Anno  1141,  xtatisque  xlii,  junge  undecim,  pertinges  ad  annum 
Christi  1 1  r)'2,  xtatis  vero  liii. 

Nodus  iste  vix  ac  ne  vix  quidem  solveretur,  nisi  visiones  tres  statuerimus.  Prior,  qux  excusa  est,  ciepil 
anno  Wil ;  quando  autem  desierit  ignoramus.  Successit  vero  allera,  coepla  anno  Christi  Wlii,  xtalis  vero 
Hildegardis  liii,  eademque  indicalur  in  visione  modo  typis  evulgata.  Altera  hxc  duravit  quinquennio, 
td  est  ad  annum  Christi  \\'6~ ,  Hildegardis  lviii.  Hanc  excepit  pausa  annorum  vi,  qux  nos  perducit 
ad  exordium  hujus  visionis,  optime  illigalum  cum  anno  Christi  1163,  xtatis  vero  Hildegardis  lxx  in- 
ceptorum. 

Jta  chronologicis  tricis  expeditis,  pauca  nunc  de  opere  ipso  dicenda  sunt.  Mirum  quantum  abundat  phy- 
sicis  rebus,  sive  harum  figuru,  imaginibus  et  similitudine  ad  explicanda,  tum  divinafidei  catholicx  dogmala, 
et  sacrosancta  mysteria,  tum  humana,  qux  ad  nostros  mores  componendos  regendosque  speclant,  vitiorum 
fuga,  atque  exercitalione  virtulum  omnium.  Hic  passim  Dei  gloria  enarralur,  ejusque  altribula  ac  perfectio- 
nes  celebrantur,  bonilas,  misericordia,  sapienlia,  omnipotentia,  providentia,  justitia  in  creandis,  consen:an- 
dis,  ac  ad  suum  singulis  finem  dirigendis  rebus  omnibus ;  in  reparatione  humani  generis,  in  sancti/icatione 
ac  remuneratione  justorum,  atque  impiorum  poenis  et  in  altera  xterna  vita  pro  culparum  modo  susci- 
piendis. 

Hoc  opus  tanto  in  pretio  semper  habitum  esl,  ut  xqui  rerum  xstimatores  semper  opinati  fuerint  in  hoc 
opere  perlegendo  medilandoque  molesliamqualemcunque  ac  laborem,  suavissimifructitsubertate  lanta  levari, 
utfere  ominno  tolli  aut  vix  sentiri  videatur.  Quid  de  S.  Hildegarde  ejusque  revelalionibus,  ac  scriptis  non 
decrevit  Trevirense  concilium  ab  Eugenio  III.  S.  ponlifi.ce  prxsente  habituml  TJt  enim  Trilhemius  ait  in 
Chronico  Hirsaugiensi  :  Aderat  ibi  S.  Pater  Bernardus,  quo  mediante  summus  ponlifex  cum  cEeteris  mo- 
vebalur  omnibus  ne  tam  insignem  lucernam  silentio  tegi  paterelur;  sed  graliam  tantam,  quam  Dominus 
suo  tempore  manifestasset,  ipse  sua  auctoritate  confirmaret.  Ad  hiec  sanctus  ponlifex  benigno  favore  con- 
sentiens,  devotam  Christi  virginem  litleris  salutatoriis  visitavit,  in  quibus  licentiam  aucloritate  apostoli- 
ca  proferendi  et  scribendi  qusecunque  per  S    rilum  sanctum  cognovisset,  gloriose  concessit ;  eamque  ut 


^U  LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPUCIS  HOMlNlS.  —  PARS  I,  VISIO  I.  742 

sine  timore  revelata  sibi  conscriberet,  animavit.  Ejusmodi  autem  litleras  Eugenii  PP.  ad  Hildegardem 
habet  Severiaas  Binius  in  concilio  Trevirensi,  ex  quo  refert  Manriques  in  Annal.  Cisterciens.,  ad  an.  Chri- 
sti  H48,  pag.  101.  Eadem  fere  legas  apud  Baronium  Aunal.  eccl.,  tomo  XII,  an.  1148,  et  Surium  in  Vita 
S.  Hildegardis.  Quidplara'^  Et  ipse  Guillelmus  Cave  in  Historia  litteraria  scriptoruni  ecclesiasticorum  ad 
an.  1170,  pag.  684,  de  S.  Hildegarde  haec  dicit :  Raris  animi  dotibus  praedita,  et  egregia  erga  Deum  pietate, 
erga  religionem  zelo  insignis,  visionibus  divinitus  concessis  et  prophetiis  inclarescere  quadragenaria  jam 
coepit.  Cnjus  rei  fama  excitati  Eugenius  III  papa,  ac  primores  Gallise  Germania?que  episcopi  ac  abbates, 
et  in  his  S.  Bernardus  visiones  illius  propheticas  anno  1  il-8  acriuri  examini  subjecerunt,  et  infucatas  de- 
prehenderunt,  et  m  concilio  Trdvirensi  contirmaverunt.  Eamdemque  postea  sententiam  ratam  habuerunt 
Anastasius  IV  et  Adrianus  IV  pontiiices,  qui  datis  ad  iilam  littens,  et  se  ipsos  et  Ecclesiam  Romanam 
precibus  ejus  commendarunt.  Quidquid  igitur  Casimirus  Oudinus  in  Comment.  de  scriptoribus  eccl., 
tom.  II,  col.  1371  etseq.,  et  similis  furfuris  homines  effuliant,  in  lucem  prodeat  opus  dignissimum,  quod 
in  eruditorum  omnium  manus  deducatur,  ab  iisque  tandem  aliquando  majori  cum  fructu  perlegatur  at- 
tentius  et  veritatis  amore. 


INCIPIT 

LIBER   DIVINORUM  OPERDM  SIMPLICIS  HOMINIS. 


Et  factum  est  in    sexto  anno  postquam  mirabiles  A  vita  sum,    nec  per  te  inventa,  nec  per  alium  homi. 

verasque  visiones,  de   quibus   per  quinquennium  la-  nemprsemeditata,  sed  per  me  ante  principium  mundi 

boraveram,  vera  visio  indelicientis  iuminis  mihi  ho-  praiordinata,    quoniam    ut  ante  creatum   hominem 

mini   diversitatem   multiplicium  morum  quammaxi-  ipsum    praescivi,  sic    etiam    illa  quee    ei  necessaria 

me    ignoranti     demonstraverat,    qui    primus  annus  sunt  prai^vidi.    Ego    igitur   pauperculd    et  imbecillis 

exordiura  praesentium  visionum  fuit,  cum  sexaginta  forma,  testiticante  homine  illo,  quem  velut  in  prio- 

quinque  annorum  essem  tanti  mysterii  etfortitudinis  ribus    visionibus    meis  prsefata  sum,   occulte    quae- 

visionem  vidi,  ut  tota    coutremiscerem,   et  pro  fra-  sieram,  et  inveneram,  testiticante  etiam  eadem  puel- 

gilitate  corporis  mei  inde  aegrotare  inciperem.  Quam  la,  cujus  in  superioribus  visionibus  mentionem  feci, 

visionem  tandem  per  septem  annos   scribendo    vix  quamplurimis  infirmitatibus  contrita,  manus  tandem 

consummavi.    Itaque  in   miilesimo  centesimo    sexa-  ad     scriberiduin    tremebunda   converti.    Quod    dum 

gesimo  tertio  Dominica'  Incarnationis  anno,  pressura  facerem  sursum   ad  verum   vivensque   luraen  aspexi 

apostolica^  sedis  nondura    sopita,  sub  Friderico  Ro-  quid    scribere     deberem,    quoniam    orania    quic    a 

maase  diguitatis  imperatore  vox  de  ccelo    facta    est  principio    visionum   mearum    scripseram,    vel    quse 

ad  me,  dicens  :  0  paupercula  forma,  qu*  es  pluri-  postraodum    sciebam,     in   coelestibus    mysteriis  vi- 

morum  laborum  tilia,  multisque  et  gravibus  corporis  B  gilans    corpore    et    mente,    interioribus  oculis  spi- 

infirmitatibus  excocta,  sed   tamen  profimdilate  my-  ritus  mei    vidi,   interioribusque  auribus    audivi,     et 

steriorum    Dei  perfusa,  hsec  quse   interioribus  oculis  non     in    somnis,    nec    in    exstasi,    quemadmodum 

vides,  et  interioribus  auribus  animse  percipis,   sta-  in    prioribus    visionibus    meis    prsefata    sum,     nec 

bili   scripturae    ad  utilitatem    hominum    commenda,  quidquam     de    humano    sensu   verit.ate    teste   pro- 

quatenus  et  homines  pcr  ea  Creatorern  suura  intel-  tuli,  sed  ea  tantum  qua^  in  coelestibus    secretis  per- 

ligant,  eumque  digno  honore  venerarinon  refugidut.  cepi.   Iterumque  vocem    de    coelo   sic  me  docentem 

Itaque  scribe  ista  non  secundum  cor  tuum,  sed  se-  audivi,  et  dixit :  Scribe   ergo  secundura  me  in  mo- 

cundum  testiraonium   meum,  qui  sine    initio  et  fine  durahunc. 


PARS   PRIMA. 

PRIMA    VISIO. 


Mirificxvisionis,  de  qua  sequens  opus  pendet,  posi-  C  ipjam    iaspicere   possem.  Circulus  amplus   aureique 

tio,  et  tn  ea  divmx  cujusdam  imagims  in  hominis  ,•             tj         „•••          jjxr 

forma  apparentis,  el  habitus  vel  circumstanti^  ip-  '=^''^"'  *=^P"^  "J^^'^""»  ^^^^^'  circumdederat.    In  eo- 

sius  subtilis  descriptio.  dem  autem  circulo   supra  idera  caput  alia  facies  ve- 

I.   Et   vidi    velut    in    medio    australis   aeris   pul-  lu*-  senioris  viri  apparuit,   cujus    mentum    et  barba 

chram    mirificamque     in  mysterio    Dei    imaginem,  verticera  capitis  hujus  taugebat.  Et  ex  utraque  parte 

quasi  hominis  formara,   cujus  facies  tant*   pulchri-  colli  ejusdem  formse  ala  una  praecedebat,  quae  supra 

tudinis   et   claritatis   erat,   ut  facilius  solem    quara  prsefatum  circulum    ascendentes  se  ibi  invicem  con- 


743 


S.  HILDEGARDIS. 


jungebant.  lu  sumiuitatateautem  arcuata?  recurvatio-  A  raretur,    cum  omue   opus    ipsius     perlloreat,   quem 


B 


nis  hujus  dextera^  aUe  quasi  capul  aquila»,  quod 
igneos  oculos  habebat  aspiciebam,  iu  quibus  fulgor 
angelorum  velut  in  speculo  apparebat.  In  summitate 
vero  arcuat*  recurvatiouis  siuistra»  aia;  quasi  tai  ie- 
hominis  erat,  qua?  sicut  lulgur  stellarum  radiabat. 
Et  facies  istic  ad  orientem  versae  erant.  Sed  ab  utro- 
que  humero  imaginis  hujus  ala  una  usque  ad  ge- 
nua  ipsa  e.xtendebalur.  Tunica  quoque  fulgori  solis 
siuiili  iuduebatur,  et  iu  manibus  suis  aguum  vel\it 
lucem  diei  spiendidum  habebat.  Quoddam  autem 
monstrum  horribilis  formae  venenosi,  nigrique  colo- 
ris,  et  serpentem  quemdam  sub  pedibus  suis  concul- 
cabat,  qui  os  suum  dextrai  auri  ejusdem  monstri  in- 
lixerat,  quippe  reliquum  corpus  suum  in  transver- 
sum  capilis  ipsius  incurvans,  caudam  suam  in  sini- 
stra  parte  iilius  usque  ad  pedes  ejus  e.xtenderat.  Et 
imago  haec  dicebat. 

Verba  ejusdem  imaginis,  per  quam  charilas  intel- 
liijifur,  igneam  vilam  substanlise  Uei  se  nomi- 
Tia7i(is,  et  multifariox  polentiae  suse  effectus  in 
diversis  creaturse  naiuris  vnl  qualilatibus  enar- 
rantis. 

II.  Ego  summa  et  ignea  vis,  quae  omnes  viventes 
scintillas  accendi,  et  nulla  mortalia  eftlavi,  sed  illa 
dijudico  ut  sunt,  circumeunlem  circulum  cum  su- 
perioribus  pennis  meis,  id  esl  cum  sapientia  circum- 
volans,  recte  ipsum  ordinavi.  Sed  et  ego  ignea  vita 
substantiee  divinitatis  super  pulchritudiuem  agro- 
rum  tlammo,  <;t  in  aquis  luceo,  atque  in  sole,  luna  (; 
et  stellis  ardeo,  et  cum  aereo  vento  quadam  invisi- 
bili  vita,  quae  cuncta  sustinel,  vitaliter  omnia  sus- 
cito.  Aer  enim  in  viriditate  elin  iloribus  vivit,  aquiE 
lluunt,  quasi  vivant  ;  sol  etiam  in  lumine  suo  vivit, 
et  cum  luna  ad  defectum  venerit  a  luraine  solis  ac- 
cenditur,  ut  quasi  denuo  vivat ;  stellae  quoque  in 
lumine  suo  velut  vivendo  clarescunt.  Coiuiunas 
etiam  qu£D  totum  orbein  terrarum  conlinent  coii- 
stitui;  iteui  ventos  illos  qui  pennas  sibi  subditas, 
scilicet  leniores  ventos,  habent,  qui  lenitule  sua 
ipsis  furliores  sustinenl,  ne  cum  periculo  se  osten- 
dant,  qiiemadinodum  corpus  animam  tegit  et  cou- 
tinet,  ne  exspiret.  Sicut  etiara  spiraraen  aniniBe  cor- 
piis  lirmando  colligit,  ut  non  deficiat,  sic  quoque 
fortiores  venti  sibi  subjectos  auimant,  ut  ofiicium 
suum  congiuenter  exerceant.  Kgo  itaqiie  vis  ignea 
in  his  lateo, ;  jpsi({ue  de  me  llagrant,  velut  spiramen 
assidue  hominem  movet,  el  ut  iu  igne  ventosa  llam- 
ma  est.  Haec  omiiia  in  essentia  sua  vivunt,  nec  in 
morte  inventa  sunt,  quoniam  ego  vita  sum.  Ratio- 
nalitas  etiam  sum,  ventum  sonantis  verbi  habens, 
per  quod  omnis  crealtira  facta  est,  et  in  omnia  hffic 
sufflavi,  ita  ut  nullum  eorum  in  genere  suo  morlale 
sit,  quia  ego  vita  sum.  Integra  namque  vita  sum, 
quee  de  lapidibus  abscissa  noa  est,  et  de  ramis  non 
fronduit,  et  de  virili  vi  non  radicavit,  sed  omne  vi- 
tale  de  rae  radicatura  est.  Rationalitas  enim  radix 
est,  sonans  vero  verbum  in  ipsa  lloret.  Unde  cura 
Deos  rationalis  sit,  quomodo  lieri  posset  ut  non    ope- 


ad  imaginein  et  siinilitudineui  .suaiu  fecit,  et  omnes 
creaturas  secundum  mensuram  in  ipso  homine  si- 
gnavit.  In  aeteruitate  namquc  semper  fuit,  quod 
Deiis  opus  suum,  scilicet  hominem,  licri  voluil,  et 
cutn  ideni  opus  perfecit,  omnes  crealuras  ut  cuiu 
ipsis  operaretur  ei  dedit,  queraadmodum  etiam  ipse 
Deus  opus  suum,  id  est  horainera,  fecerat.  Sed  et 
officialis  sum,  quoniam  omnia  vitalia  de  mo  ardent ; 
et  a^.qualis  vita  in  «ternitate  sura,  qua-  nec  orta 
est,  nec  finietur,  eademque  vita  se  movens  let  ope- 
rans  Deus  est,  et  tamen  haic  vita  uua  in  tribus  viri- 
bus  est.  -Eternitas  itaque  Pater,  Verbuui  Filius ; 
spiramen  ha^c  duo  connectens  Spiritus  sanclus  dici- 
tur,  sicut  etiam  Deus  in  homiue,  in  quo  corpus,  ani- 
ma  et  rationalilas  sunt,  signavit.  Quod  autem  super 
pulchriludinem  agrorum  tlammo,  hoc  terra  est,  qua> 
materia  illa  est  de  qua  Deus  hominera  fecit;  et 
quod  in  aquis  lucco,  lioc  secundura  aniraam  est; 
quia,  sicuit  aqua  totam  terram  perfundit,  ita  auima 
totum  corpus  pertransit ;  quod  vero  in  sole  el  inluna 
ardeo,  hoc  rationalitas  est;  stelia?  autem  innumera- 
bilia  verba  rationalitatis  sunt.  EL  quod  cum  aereo 
vento  quadam  invisibili  vita,  qua?  cuncta  sustinet, 
vitaliter  omnia  suscito,  hoc  cst,  quoniara  aere  et 
vento  ea  qu<B  in  incremenlo  procedunl,  vegetata 
subsistunt  a  nihilo  remota  inid  quod  sunt. 

Quod  in  homine  ad  imaginem  ei  similitudinem  suam 
facto,  omnemcreaturam  Deus  signavit,el  eum  poat 
lapsumex  solabenignilatis  claritate  perincarnatio- 
nem  suam  reparatum  in  heatitudine,  quam  prola- 
psus  angelus  perdiderat,  collocaverit,  et  quia  hoc 
myslica  prsescriptx  visionis jsignificatione  monslre- 
tur. 

III.  Et  iteruui  audivi  vocem  de  ccelo  mihi  dicen- 
tera  :  Deus,  qui  omniacreavit,  hominem  ad  iuiagi- 
nem  et  similitudinem  suam  fecil,  et  in  ipso  tara  su- 
periores  quam  inferiores  creaturas  signavit,  eumque 
in  tanta  dilectione  habuit,  ut  in  locum  de  quo 
ruensangelus  ejectus  eral,  deslinaret,  et  ad  gloriam 
et  liouorcm,  quem  ille  iu  bealiLudiue  perdiderat, 
ordinaret ;  hoc  visio  hajc  quam  vides  demonslrat. 
Nara  quod  vides  velut  in  medio  australis  aeris  pul- 
chram  mirilicamque  in  myslerio  Dei  imaginein 
quasi  hominis  formara,  hoc  est  quod  in  fortitudine 
indeficientis  divinitatis,  pulchra  in  electione,  et 
mirifica  in  donis  secretorum  superni  Patris  chari- 
tas  est,  hominem  ostendens,  quia  cum  filius  Dei 
carnem  induit,  in  charitatis  officio  homiuem  perdi- 
tum  redemit.  IJnde  ejus  facies  tanta?  pulchritudinis 
et  claritatis  est,  ut  facilius  solem  quam  ipsam  inspi- 
cere  possis,  quoniara  largitas  cliariLatis  in  tanta 
erainentia  et  coruijcatione  donorura  suorum  est,  ut 
omnem  intelleclura  humanai  scientiff',  qua  in  ani- 
ma  diversas  res  intelligere  potest,  ita  transcendat 
ut  eam  nullo  modo  in  sensu  suo  capere  valeat.  Sed 
hic  in  signilicatione  oslenditur  ut  per  ipsam  ille  in 
fide  cognoscatur,  qui  visibilibus  oculis  visibiliter 
non  videtur. 


D 


745 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  -  PARS  I,  VISIO  I. 


674 


Qaod  devofa  fides  excellentiam  divinse  charitatis  com- 
plectatur,  et  per  hanc  Deus  in  trinitate  unus  agno- 
scatur ;  quodque  ejusdem  fidei  merito  ipse  Deus 
homines  protegendo  ad  ccelestia  reducat. 

IV.  Et  circulus  aroplus  aureique  coloris  caput 
ejusdem  faciei  circumdat,  quia  (ides  catholica  per 
totum  orbem  terrarum  dilfusa,  in  prima  aurora  exi- 
mii  fulgoris  surgens,  excellentiam  largitatis  verae 
charitatis  omni  devotione  complectitur,  ubi  Deus 
in  humanitate  Filii  sui  hominem  redemit,  et  per 
infusionem  Spiritus  sancti  illura  coniirmavit,  ita 
ut  unus  Deus  in  Trinitate  cognoscatur,  qui  sine 
tempore  initii  ante  ajvum  Deus  iu  divinitate  fuit. 
Quod  autem  in  eodem  circuio  supra  idem  caput 
alia  facies  veUit  senioris  viri  apparet,  hoc  est  quod 
fidelibus  omnia  excellens  benignitas  Divinitatis, 
quse  sine  initio  et  iine  est,  succurrit,  ita  ut  ejus- 
dem  faciei  mentum  et  barba  verticem  capitis  hujus 
tangat,  quoniam  Divinitas  disponendo  et  protegendo 
omnia  celsitudinem  summse  charitatis  obtinet, 
ubi  Filius  Dei  in  humanitate  sua  perditos  homines 
ad  coilestia  reducet. 

Quod  dilectio  Dei  ei  proximi  virtute  fidci  roboraia  se- 
parari  nonpossit. 

V.  Et  ex  utraque  parte  colli  ejusdem  forma?  ala 
una  procedit,  qu.T  supra  preefatum  circulum  ascen-, 
dentes  se  ibi  invicem  conjuugunt,  quia  dilectio  Dei 
et  proximi  per  virtutem  charitatis  in  unitate  fidei 
procedentes,  et  per  summum  desiderium  eamdeni 
lidem  intra  se  comprehendentes  ab  invicem  non  se- 
parantur,  cum  sancta  Divinitas  innumerabilem 
splendorem  gloriae  suse  hominibus  obnubilat,  quan- 
diu  in  umbra  mortis,  coelestis  vestimenti,  quod  in 
Adam  perdiderunt,  expertes  sunt. 

Quod  quilibet  Deo  humili  devoiione  subditus,  Spiritu 
sancto  juvante  ignilus,  et  se  ipsum  in  eo  quod  vi- 
tiosus  est  et  diabolum  superet,  et  quod  angeli  de 
bonis  justorum  exsullantes,  Dei  omnipotenliain 
collaudent. 

VI.  In  summitate  autem  arcuatfe.  incurvationis  iiu- 
jus  dexterce  alte,  quasi  caput  aquilap.,  quod  igneos 
oculos  liabet  aspicis,  in  quibus  multitudo  angelo- 
rum  velut  in  speculo  apparet,  quoniam  in  celsitu- 
dine  triumphantis  subjectionis,  cum  quilibet  Deo 
subjectus  se  ipsum  et  diabolum  superat,  celsus  in 
beatitudine  divinaj  protectionis  eflicitur.  Et  cum 
mentem  suam  sursum  erigit,  Spiritu  sancto  ignitus, 
intentionemque  suam  ad  Deum  figit,  in  ipsa  beali 
spiritus  perspicue  apparent,  ac  Deo  devotionem 
cordis  illius  olferunt.  Nam  in  aquila  spiritales  ho- 
mines  designantur,  qui  omni  devotione  cordis  sui 
in  contemplatione  Deum  frequenter  velut  angeli  in- 
tuentur.  Quapropter  beati  spiritus  Deum  assidue 
intuentes,  de  bonis  operibus  justorum  gaudent,  ea- 
que  ipsi  in  semetipsis  ostendunt,  ac  sic  in  laude  Dei 
perseverantes,  nunquam  extsediantur,  quia  eum  ad 
fmem  nunquam  perducere  poterunt.  Innumerabilia 
etenim  miracula  quae  Deus  in  potentia  suai  possibi- 
litatis  facit,  quis  dinumerare  posset?  Nemo.  Ange- 
lis  quippe  fulgor  quasi  multorum  speculorum  adest 

Patrol.  CXGYIT. 


A  in  quo  vident  quia  nullus  ita  operatur,  nec  tantae 
potentias  est,  sicuti  Deus,  unde  et  nullus  ei  similis 
est,  quoniam  nec  tempus  habet. 

Quod  ab  seter^io  inlocaliter  in  Deo  eranl  universa 
qux  ipso  creante  numero,  et  ordine,  et  loco  et 
tempore  distincta  processerunt 

VII.  Omnia  quidem  quse  Deus  operatus  est,  anle 
principium  temporis  in  pra;sentia  sua  habuit.  In 
pura  enim  et  sancta  Divinitate  cuncta  visibilia  et 
invisibilia  absque  momento  et  absque  tempore  ante 
ajvum  apparueruut  quemadmodum  arbores  vel  alia 
creatura  aquis  vicina  in  ipsis  videntur,  quamvis  iu 
eis  corporaliter  non  sint,  sed  tamen  omnis  for- 
matio  e  irum  in  ipsis  apparet.  Quando  autem  Deus 
dixit  :  F/a/,  statim  formatione  induta  sunt,  quse  prai- 

B  scieutia  ipsius  ante  sevum  nuUa  corpora  habentia 
intuebatur.  Sicut  enim  in  speculo  omnia  qua?  co- 
rara  ipso  sunt  radiant,  sic  in  sancta  Divinitate 
omnia  opera  ejus  siue  cetate  temporum  apparue- 
runt.  Et  quomodo  Deus  praescientiae  suae  opere  va- 
cuus  esset,  cum  omne  opus  ipsius  postquam  cor- 
pore  induitur,  iu  ofiicio  quod  ei  adest  plenum  sit, 
quod  ipsa  sancta  Divinitas  sciendo,  cognoscendo, 
ministrando  sibi  adesse  praescivit.  Nam  quemadmo- 
dum  etiam  radius  cujusque  luminis  quamque  formam 
creaturae  per  umbrara  ostendit,  sic  pura  praescien- 
tia  Dei  omnem  formationem  creaturarum,  ante- 
quam  incorporatse  essent,  intuebatur,  quoniam 
opus  quod  Deus  facturus  erat  in  praescientia  ipsius 
antequam  idem  opus  incorporaretur,  secundum  si- 
militudinem  lianc  enituit,  velut  homo  splendorem  so- 
lis  aspicit,  priusquam  substantiam  ipsius  intueri 
possit.  Et  sicut  splendor  solis  ipsum  iudicat,  ita 
etiam  angeli  Deum  laudando  ostendunt;  et  quem- 
admodum  fieri  non  potest  ut  sol  absque  luraine 
suo  sit,  sic  nec  Divinitas  sine  laude  angelorum  est. 
Praescientia  etenim  Dei  praecessit,  et  opus  ipsius 
subsecutum  est;  et  si  praescientia  Dei  non  praeces- 
sisset,  opus  ejus  non  apparuisset,  quemadraodura 
si  facies  horainis  non  aspicitur,  corpus  ipsius  non 
cognoscitur :  cum  autem  facies  liominis  videtur, 
corpus  ejus  laudatur.  Itaque  praescientia  Dei  et  opus 
ejus  iu  ijiso  sunt. 

Quod   diabolus    et    angeli  desertores  justilix,    cum 

Q      prius  magnx  essent  potentix,  propter  ingratitudi- 

nem  vel  superbiam  suam  ad  hoc  redacti  sunt,  ui 

171  omni  creatura  niliit  possint  nisi  quantum  su- 

perno  natu  permiltuntar. 

VIII.  Qusedam  autem  innumerabilis  multitudo  an- 
gelorum  erat  qui  a  se  ipsis  esse  voluerunt,  quo- 
niam  cum  claritatem  suam  magnam  et  gloriosam 
in  maxima  coruscatione  viderent,  Creatorem  suum 
in  oblivionem  duserunt.  Et  priusquam  etiam  eum 
laudare  incoepissent,  in  semetipsis  computabant 
quod  fulgor  lionoris  eorum  tantus  esset,  ut  nullus 
eis  resistere  valeret;  quapropter  et  Deum  obfu- 
scare  volebant.  Nam  cum  viderent  quod  eum  ia 
miraculis  suis  nunquara  ad,  iinem  perducere  pos- 
sent,  ipsum  abhorruerunt,  et  cum  eum  laudare  de- 
bereiit,  per  fullacem   opinionem   dicebant   quod  in 

24 


74i 


S.  HILDEGARDIS 


748 


mai^na  clarilate  sua   alium    deum    »^ligerent.   Unde  A  huraeris  illa  quae  portat  sustentat.   Nam   in  scienlia 


in  tenebras  ceciderunl,  ad  laiitam  impossibililatem 
radacti,  ut  in  nulla  croatura  quidquam  facere  pos- 
sint,  nisi  quantum  cis  a  C.reatore  suo  permittilur. 
Cum  euim  Deus  primum  angelum,  qui  Lucifer  di- 
ctus  est,  cum  omnibus  ornamentis  crealurarum 
qu«  omnibus  creaturis  dederat,  ita  ornasset,  ut 
etiam  totum  agmen  ejus  inde  splendorem  haberet, 
ipse  in  contrarium  vadens,  horribilior  cunctis  hor- 
ribilibus  factus  est,  quoniam  sancta  Divinitas  in 
zelo  suo  illum  in  locum  qui  sine  luce  est  ejecit. 

Quod  homo  ad  imitalionem  Creaioris  sui  se  dirigens, 
(juasi  ex  (lundam  hesliali  irralionabililate  ahstra- 
cttcs,  fulgore  rationalis  naturx  radiare  incipiat. 

IX.  Quod  vero  in  summitate  arcuata^  incurvatio- 
nis,  sinistra'  ala>  quasi  facies  homiuis  est,  quse  sic- 
ut  fulgor  stellarum  radiat,  hoc  est  quo  I  in  apice 
vincentis  humiliationis,  cum  homo  terrenas  causas, 
velut  in  sinistra  sibi  adversantes,  in  humililate 
conterit,  et  ad  defensionem  Creatoris  sui  se  con- 
vertit,  aspectum  hominis  habel,  quia  non  secundum 
pecus,  sed  secundum  quod  humana  natura  eum  do- 
cet,  in  honestate  vivere  incipit.  Unde  etiam  in  his 
justis  operibus  bonara  intentionem  cordis  sui,  ut 
e.ximium  splendorem  radiare  osteudit. 

Quod  in  verho  Dei  dicentis  «  Fiat  lux,  »  rationalis 
lux,  id  est  angeli  creali  sunt,  et  quod  ex  his  a  bea- 
tiludine  quibusdam  cadenlibus,  hominus  aliam 
ralionabilcm  vitam,  qux  carne  legerelur,  id  est 
hominem,  qui  locum  et  gloriam  lapsorum  obline- 
ret,  fecerit. 

X.  Nam  quando  Deus  dixit  ;  Fial  lux,  rationalis 
lux  exorla  est,  scilicet  angeli,  tam  illi  qui  cum  eo 
in  veritate  perstiterunl  quam  illi  qui  in  tenebras 
exteriores  sine  omni  luce  ceciderunt,  quoniam  ve- 
rum  Inmen  quod  ante  a>vum  absqne  initio  in  clari- 
tate  erat,  Deum  esse  negaveruut,  et  quia  quemdam 
quod  esse  non  potuif,  illi  similem  facere  voluerunt. 
Tunc  Deus  aliam  vitam,  quam,  corpore  texit,  exsur- 
gere  fecit,  quod  horao  est,  cui  et  locura  et  gloriam 
perdili  angeli  dedit,  quatenus  iste  in  laude  Dei  per- 
ficeret  qiiod  illc  facere  noluit.  In^acie  autem  ista  ho- 
rainis  illi  demoustrantur,  qui  saeculo  corporaliter 
dediti,  spirilu  tamen  Deo  continue  serviunt,  nec 
propter  hoc  quod  in  sa^culo  ssculariter  detinentur, 
ea  quffi  spiritus  sunt  in  famulatu  Dei  obliviscuntur. 
Et  facies  istae  ad  orientem  versae  sunt,  quia  et  spi- 
ritales  et  sspculares,  ■  qui  Deo  famulari  animasquc 
suas  in  vita  conservare  desiderant,  ad  ortum  sancta" 
conversationis  et  beatiludinis  se  convertere  debent. 

Quod  Deus  in  fortitudine  charitatis  sux  prsedeslina- 
tos  ad  se  colligens,  infusione  munerum  Spiritus 
sancti  eos  de  quibusque  necessariis  erudiat. 

XI.  Sed  et  ab  utroque  humero  iraaginis  hujus  ala 
usque  ad  genua  ipsius  extenditur,  quoniam  in  for- 
tiludine  charitatis  p'ilius  Dei  justos  et  peccatores 
ad  se  collegit,  ac  eos,  et  humeris,  quia  juste  vixe- 
rant,  et  genibus  quoniam  eos  a  via  injustiliai  re- 
vocaverat,  sustentavit,  consortesque  supernorum 
civium  fecit,  velut  etiam  homo  tam    genibus  quam 


charitatis  homo  est  anima  et  corpore  ad  {)lenitudi- 

nem  integritatis    pcrductus,  quamvis   a   statu   recla3 

slabilitatis    multolies    moveatur.    Quem    cum    dona 

sancti  Spiritus  desuper    in  pura  et   sancta  largitate 

perfundunt  in  coelestibus  et  in  spiritalibus  abundan- 

ter  eura    docent.    In  terrenis    quoque    ad  utilitatem 

corporalis  necessitatis  alio   modo  eum  erudiunt,   in 

quibus  taraen  se  debilem  et  infirmura  et  mortalem 

intelligit,  quamvis  multiplicibus  donis  istis  munitus 

sit. 

Quod  Filius  Dei  naturam  humanitatis  absque  pec- 
cati  labe  suscipiens,  et  in  carne  apparens,  publica- 
nos  el  per.calores  ad  poenilentiam  vocaverii,  et  eos 
ex  fide  sua  jusiificaverit. 

ij  XII.  Ouod  aulem  tunica  fulgori  solis  simili  in- 
duilur,  hoc  est  quod  Filius  Dei  iu  charitate  huma- 
num  corpus  absque  omui  contagione  peccati  in  si- 
mililudine  pulchritudinis  solis  induit,  quia  ut  sol 
prai  aliis  creaturis  in  tanta  altitudine  lucet,  ut  a 
nemine  hominum  tangi  possit,  ita  efiam  humauita- 
tem  Filii  Dei  quomodo  sit,  nulla  humana  scientia 
nisi  credendo  capere  valet.  Et  iu  iiianibus  suis 
agnum  velut  lucem  diei  splendidum  liabet,  quouiam 
charitas  in  operibus  Filii  Dei  mansuetudiuera  verae 
lidei  super  omnia  lucentcm  protulit,  ubi  do  publi- 
canis  et  peccaturibus  martyres  et  confessores  alque 
poenitentes  elegit,  et  ubi  de  impiis  justos  fecit, 
quemadmodura  de  Saulo  Pauluin,  quatcnus  super 
pennas  ventorum,  hoc    est  in  coelestem   harmoniam 

C  volarent.  Sic  charitas  opus  suura  paulatim  et  di- 
stincte  perfecit,  ita  ut  nulla  imbecillitas,  sed  omnis 
plenitudo  in  eo  esset,  quod  homo  uon  facit,  quia 
cum  ille  modicam  possibilitatem  aliquid  faciendi 
habuerit,  vix  sustinet,  quousque  illud  perficiat, 
quin  ab  aliis  videatur.  Ha'C  homo  intra  se  consi- 
deret,  quia  eliam  volatile  de  ovo  cgrediens,  et 
pennis  carens,  volare  nondum  properat,  sed  posl- 
quam  pennas  acceperit,  volat  quo  sibi  congruum 
viderit. 

Quod  imitatio  chariiatis  Filii  Dei  cruce   sua  diabo- 

lum  contereniis  eiiam  nuncin  suis  fidelibus  discor- 

diam  et  cxtera  vitia,  ipsumque  humani  geiieris  an- 

iiquum  decepiorem  conculcet  et  adnihilum  redigat. 

XIII.    Quod    vero    quoddam    monstrum    horribilis 

D  formse,  ac  venenosi  nigrique  coloris,  et  serpentera 

quemdam  pedibus  suis  conculcat,  hoc  est  quod  vera 

charitas  injuriam    discordiai  plurimis  vitiis   distor- 

tam,  niultisque  perversitatibus  horribilem,  ac  in  de- 

ceptione  venenosam,  et  in  perditione   nigram,  anti- 

quumque  serpeutemquibusque,  fidclibusinsidiantem. 

per  veiitigia  Filii  Dei  conterit,  cum  etiam  idem    Fi- 

lius  Dei  illum  iu  cruce  ad  nihilum  deduxerit.  Qui  os 

suum  dextr.T  auri  ejusdem   monstri  infigit,  et  reli- 

quum  corpus    suum   in   transversura   capitis  ipsius 

incurvans,  caudam  suam  in  sinistra  parte  illius  us- 

que  ad  pedes  ejus  extendit  quoniara  diabolus  de- 

ceptionera  suam  se  bene  facere  interdum  simulans, 

discordiae  infigit,  totumque   genus  vitiorum  hac  et 

illac  initio  illius  leviter  apponens,  in  fine  tamen  il- 


74!» 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  -  PARS  I,  VISIO  I. 


7o0 


lorum  perversitatetn  pessimse    consummalionis   di-  A  Quod  in  prsedicaHone  in.carnati  Filii  Dei  spirifuali 


populo  exorientecompleta  sitpTomissio  Dei  dicen- 
tis  ad  Abraham,  quia  secundnm  numerum  stellarum 
casli  semeii  ipsius  multiplicaretur. 
XVI.  Et  quemadmodum   Adam  genitor  omuis  liu- 
mani  generis   est,  ita  etiam  per  Filium    Dei,  qui  in 
virginea   natura  incarnatus    est,    spiritalis  populus 
processit,    qui    ita  ascendet,    ut    Deus  Abraha?  per 
angelum  repromisit,    scilicet  quod    semen  ejus  sicut 
stellse  coeli  tieret,   ut  scriptum  est:  Suspice  calum, 
el  numera  stellas  si  poles.  Et  dixit  ei :  Sic  erit  semen 
tuum.  Credidit  Abraham  Deo,  etreputatuin  estilli  ad 
justitiam    (Gen.  v).    Quod  sic    intellectui    patet.    Tu 
qui  boua  voluntate   Deum  adoras   et    veueraris,    in- 
spice  secreta  Dei,  et  discute  remunerationem  meri- 
g  torum    illorum,  qui  ante  Deum  Jie  ac  nocte  lucent. 
si  hoc  tamen    possibile  est  homini   corporali   onere 
gravato,   quia    quandiu  homo    ea   qute  carnis  sunt 
sapit,  ilia  quae  spiritus  sunt  ad  plenum    capere  noa 
valet.  Et  veraci  ostensione  dicitur  illi  qui  Deum  in 
recto  suspirio  cordis  sui  colere  laborat.    Hoc    modo 
erit  semen  cordis  tui  multiplicatum  et   elucidatum, 
quod  seminasli    in    bonum    agrum    gratia    Spiritus 
sancti  perfusum,  quod  etiam   coram  summo    Deo  in 
beatis  virtutibus    muUipliciler    exsurget    et    lucebit, 
quemadmodum    stellie    in     iirmamento    clarescunt. 
Quapropter   quicunque    iideliter    crediderit    divinse 
promissioni,    celsitudinem  verai   lidei  ad    Deum  ha- 
bens,    ita    ut    omnia  lerrena   despiciat,    et  ad  coele- 
stia  sursum  tendat,    computabitur  justus  inter  lilios 
ovit,  ac  in  eadem  malignitate    qua  a  Deo  recessit,  ^^  D«J,  quoniam   veritatem    dilexit,  et    quia   dolum    in 


scordia?  se  Iiabere  ostendit.  Serpcns  enim  csetens 
vermibus  iu  dolo  callidior  exisleus,  in  eadem  calli- 
ditale  omnia  qute  potest  destruit,  et  in  id  quod  pes- 
simum  est  se  coiivertit.  Quod  eliam  varii  colores 
qui  in  ipso  sunt  designant.  Sic  et  Satan  fecit,  quo- 
niam  cum  pulchritudinem  suam  cognosceret,  Crea- 
tori  suo  se  similem  esse  voluit,  et  lioc  etiam  homini 
per  auditum  quasi  per  caput  serpentis  immisit,  et 
nec  hoc  usque  ad  novissimam  dieni  facere  desinet, 
quod  velut  cauda  ipsius  est.  Cbaritas  itaque  in  rota 
a:>,ternitatis  sine  tempore  est,  quemadmodum  calor 
in  igne.  Deus  enim  in  aeternitate  sua  omnes  creatu- 
ras  prsescivit,  quas  in  plenitudine  charitatis  ita  pro- 
tulit,  quatenus  homo  nulla  refectione  vel  servitio  in 
eis  careret,  quouiam  ipsas  ad  hominem  velut  flam- 
mas  ad  ignem  conjunsit.  Primum  autem  angelum 
Deus  cum  plurimis  ornamentis,  ut  etiam  praedictum 
est,  constituit,  sed  ubi  ille  se  ipsum  conspexit,  Do- 
minum  suum  odio  habuit,  et  Dominus  esse  voluit, 
sed  Deus  in  puteum  abyssi  illum  projecit.  Tunc 
idem  transgressor  homini  malum  consilium  iutulit, 
cui  homo  consensit. 
Quod  Adam  et   Eva  suasione   diaboli  invidentis  eis, 

consentiendo  gloriam  coilestisvestimenti,  id  est  im- 

mortalitatem,  perdiderunt. 

XIV.  Nam  cum  Deus  hominem  crearet,  coelesti 
vestimento  eura  induit,  ita  ut  in  magna  claritate 
fulminaret.  Sed  diabolus  mulierem  inspiciens,  ma- 
trem  cujusdam  magni  mundi  eam  futuram  esse  co 

gn 

elfecit  ut  ipsum  in  hoc  opere  suo  superaret,  iia  ut 
idem  opus  Dei  quod  homo  est  in  societatem  suam 
converteret.  Tunc  mulier  in  gustupomi  se  aliam  esse 
sentiens,  pomum  viro  suo  dedit,  et  sic  ambo  ccele- 
ste  vestimentum  perdiderunt. 

Quod  Deus,  eorum  misertus,  ad  puniendam  transgres- 
sionis  culpam  de  paradiso  eos  in  exsilium  istud  ex- 
pulerit ;  et  quod  quisquis  matrimonii  fidem  inler 
illos  a  Deo  institutam  violaverit,  ullione  gravi,  nisi 
poaniteat,  plectcndus  sit. 

XV.  Sed  quod  Deus  deinde  dixit:  Adam  ubi  rs, 
per  hoc  prsesignavit  quod  memor  esset  quia  ipsum 
ad  imaginem  et  similitudinem  suam  fecerat,  et  quod 
eum  ad  se  retrahere  vellet.  Nuditatem  quoque  ipsius 


corde  suo  non  hahuit. 

Quod  Deus  de  genere  Abrahamcredentis  et  obedientis 
sibi  virginem  Mariam  elegerit,  de  qua  Christus  in- 
stitutor  et  rector  novellse,  id  est  spiritualis  genera  - 
tionis.  corporaliter  nasceretur. 

.XVII.  Nam  et  Deus  animum  Abrahae  absque  dolo 

serpentis  esse   cognovit,    quoniam    ea   quse  operaba- 

tur  ad  nullius  laesionem  faciebat ;   unde  et  de  genere 

ipsius  dormientem  terram  Deus  elegit,  quae  ex  toto 

ignara  gustus    illius  fuit  in  quo  idem  antiquus  ser- 

pens  primam  mulierem  decepit.    Terra    autem  ista, 

per  virgam    Aaron    prysignata,    Virgo  Maria    erat, 

quae  clausum  cubiculuni   regis  in  magna  humilitate 

exstitit,  quia    cum  ipsa  nunlium   hoc  a  throno  ac- 

de  servili  ministerio   suo   operuit,  eumque  in  exsi-  d  ciperet,  quod  summus  Rex  in  clausura  ipsius  habi- 


lium  misit,   ita  ut  pro   lucida  veste    ovinam  pellem 
acciperet,    queinadmodum     paradisum    exsilio    isto 
permutavit.  Deus  eteuim  mulierem    viro   cum  jura- 
mento  lidei  adjunxit,  ita  ut   fides  haec  in  ipsis  nun- 
quam  destruatur,  sed  ut  in  unum  consentiant,  sicut 
corpus    et    aniraa,  quse    Deus  in   xmum    conjunxit. 
Quapropter  quicunque  tidem  hanc  destruxerit,  et  ita 
irapoenitens  sine  eraendalione  perduraverit,  in  terram 
Babylonis    convertetur,    videlicet    in  terram  coufu- 
sionis   et  ariditatis,    quae   sic  absque  pulchra  viridi- 
tate  agri,  id  est  benedictionis    Dei,  permanebit,    at- 
que  ultio  Dei  super  illum  cadet,  usque  ad    ultimam 
lineam    consanguinitatis,    quae  de  ferventi  sanguine 
ipsius  prsecessit,  quoniam  peccatum  istud  hominem 
illum  tangit. 


tare  vellet,  terram,  de  qua  creata  fuit,  inspexit,  et 
se  ancillam  Dei  esse  di.\it.  Quod  prima  decepta  rau- 
lier  non  fecit,  cum  illud  habere  desideraret  quod 
habere  non  debuit.  Obedieutia  quoque  Abrahae,  in 
qua  Deus  tidem  illius  probavit  cum  ei  arietem  in 
spinis  pendentem  ostendit,  obedientiam  beatai  Vir- 
ginis  praesignavit,  quae  verbo  nunlii  Dei  credens, 
ut  sibi  secundum  vcrbum  ejusdemnuntiis  tieret  opta- 
vit,  ideoque  et  Filius  Dei  in  ipsa  caruem  induit, 
quem  aries  in  vepribus  pendens  praeliguraverat. 
Sed  et  quod  Deus  secundum  stellas  coeli  genus  ejus- 
dem  Abrahae  multiplicandum  dixit,  in  hoc  genus 
illud  praevidebat,  quod  in  plenum  numerum  coelestis 
consortii  computandum  erat.  Et  quoniam  ille  Deo 
fideliter  in   omnibus    credidit,   idcirco    etiam  pater 


751 


S.  HILDKGAHDIS 


illorum  qui  hseredes  regni  coelorum  erunt  appcUa  A  ea  et  ad  salutem  corporum  et  animariim  horainum, 
tus  est.  Omnis  itaque  homo  qui  Deum  timet  et  di-  non  quidem  ab  homine,  sed  per  me  qui  sum  pr»- 
lii;it,  vcrbi>  istis  devotionem  cordis  sui  aperiat,  ac      lala  sciat. 


VISIO    SECUNDA. 


Descripiio  sphserse  iolius  jnundi  cum  circulis,  ei  pla- 
neiis,  ei  veniis  suis  in  modum  roix  in  peciore 
imaginis,  qua;  in  prima  visione  descripia  esi  ap- 
parentis. 

I.  Deinde  in  pectore  praefatse  imaginis,  quam  velut 
in  medio  australis  aeris  coiispexeram,  utpriTdiclum 
est,  rota  mirifica?  visionis  apparuil  cum  suis  signis 
bajus  fere  similitudinis,  ut  instrumenlum  illud, 
quod  ante  viginli  octo  annos,  velut  in  tigura  ovi 
significative  videram,  quomodo  in  tertia  visione  li- 
bri  Sciiias  ostenditur,  ita  ut  in  ejus  summa  parte 
per  circuitum  rotunditatis  suae  circuius  in  simili- 
tudine  lucidi  ignis,  et  sub  illo  circulus  alius  sicut 
circulus  nigri  ignis  demonstraretur,  ubi  et  idem  cir- 
cuius  lucidi  ignis  eumdem  circulum  nigri  ignis  bis 
densitale  stia  superabat.  Et  hi  duo  circuli  quasi 
unus  circulus  essent  sibi  invicem  conjungebantur. 
Sub  codem  aulem  circulo  nigri  ignis,  alius  circulus 
in  similitudine  puri  a^.lheris  erat,  ubique  tanta",  den- 
sitatis  quanlffi  circuli  duorum  praefatorum  ignium 
apparebant.  Sed  sub  ipso  circulo  puri  «theris  alius 
velut  circulus  aquosi  aeris  tanta;  densitatis  in  ro- 
tunditate  sua,  qiiantai  etiam  densitas  circuli  prffidi- 
cti  lucidi  ignis  manifestabatur.  Et  sub  eodem  cir- 
culo  aquosi  scilicet  aeris,  alius  circulus  quasi  fortis 
et  albi  lucidique  aeris  hujus  similitudinis  in  rigore 
sno  existens,  ut  nervus  in  corpore  hominis  est, 
ostendebatur,  ubique  in  circuilu  suo  ejusdem  densi- 
tatis,  cujus  densitas,  circuli  praefati  nigri  ignis  appa- 
rens.  Hi  quoque  duo  circuli  sibi  inviccm  ita  copu- 
labanlur,  ut  velut  unus  circulus  essent,  apparerent. 
Sub  hoc  autem  circulo  videlicet  fortis  et  albi,  lu- 
cidique  aeris,  quasi  alius  aer  tenuis  signatus  erat, 
qui  ut  nubes  interdum  elatas  et  lucidas,  interdum 
inclinatas  et  umbrosas  videbatur  superius  porlare, 
et  se  quasi  per  totam  prapfatam  rotam  dillundere. 
Omnes  vero  isti  sex  circuli  absquc  omni  interstitio 
ad  invicem  conjuacti  erant.  Supremus  vero  circulus, 
velut  igne  suo  czeteros  circulos  perfundebat;  aquo- 
sus  autem  alios  omnes  quasi  humore  suo  rigabat.  Et 
qaasi  a  principio  orientalis  partis  ejusdem  roto"  ve- 
lut  ad  linem  occidentalis  partis  ipsius  linea  versus 
septentrionalem  ejos  partem  exlendebatur,  quasi 
septentrionalem  plagam  a  ca',teris  plagis  discernens. 
Sed  eliam  globus  in  medio  signi  prEcdicti  tenuis  ae- 
ris  signatus  erat,  qui  ubique  in  circuitii  suo  a?quali 
spatio  a  signo  fortis  ct  albi  lucidique  aeris  distabat, 
tantae  latitudinis  quiJem  in  transversum,  quanta 
profunditas  spatii  a  summitate  supremi  circuli  us- 
que   ad  extremitatem    nubium,  seu  ab  extremitate 


C 


nubium  usque  ad  summitatem  ejusdem  globi  existit. 
In  medio  quoque  rotae  istius  imago  hominis  appare- 
bat,  cujus  vcrtex  superius  et  plantae  subterius  ad 
praifatum  circulum,  velut  fortis  et  albi  lucidique 
aeris  perlingebant.  A  dextro  autem  latere  summi- 
tas  digitorum   dexterae  manus  ejus  ;  a  sinistro  quo- 

B  que  .«^ummitas  digitorum  siiiistrae  manus  ad  ipsum 
circulum  hinc  et  hinc  in  rotunditatc  designatum 
porrecta  erat,  quoniam  eadem  imago  brachia  sua 
sic  extenderat.  Sed  et  versus  easdem  partes  qua- 
tuor  capita,  scilicet  quasi  caput  leopardi  et  lupi,  ac 
velut  caput  leonis  et  ursi  apparebant.  Nam  supra 
verticem  praedicta?  imaginis  in  signo  puri  aetheris, 
quasi  caput  leopardi,  ex  ore  suo  velut  flatum  emit- 
tens  videbam,  qui  etiam  in  dextrali  parte  ejusdcm 
oris  se  aliquantum  in  longum  rccurvans,  in  caput 
cancri  cum  duabus  forficibus,  quasi,  cum  duobus 
pedibus  formabatur  ;  in  sinistrali  autem  parte  oris 
ipsius  aliquanluni  etiam  in  longuin  regirans  in  ca- 
put  cervi  de.sinebat.  Ex  ore  autem  capitis  hujus  can- 
cri  quasi  alius  tlatus  exiens  usque  ad  medietalem 
spatii  quod  inter  capita  leopardi  el  praefati  leonis 
erat  piocedebat  ;  ex  ore  vero  capitis  cervi  velut 
alius  llatus  veniens  usque  ad  medietatem  spatii, 
quod  erat  inter  caput  leopardi  et  ursi  tendebat.  Et 
flatus  qui  a  dextera  parte  oris  leopardi  usque  ad 
caput  cancri  procedebat,  flatus  etiam  qui  a  sinistra 
parte  ipsius  oris  usque  ad  caput  cervi  exibat,  flatus- 
que  qui  ex  ore  capitis  cervi  usque  ad  medietatem 
spatii  inter  capita  leopardi  et  leonis  exstanlis  tende- 
bat.  Flatus  quoque  qui  ex  ore  capitis  cervi  usque 
ad  medietalem  spatii,  quod  inter  capita  leopardi  et- 
ursi  erat  prolongabatur,  aequalis  longitudinis  erant. 
Omnia  quoque  capita  haec  in  praefatam  rotam  et  ad 
imaginem  lianc  hominis  spirabant.  Sub  pedibus  au- 

D  tem  ejusdem  imaginis  hominis  in  signo  aquosi  aeris 
velut  caput  lupi  quasi  flatum  ex  ore  suo  producens 
apparebat,  qui  etiam  a  dextra  ipsius  oris  aliquan- 
tum  in  longum  erumpens  in  medio  medietatis  spa- 
tii,  quod  inter  capita  lupi  et  ursi  erat  formam  capi- 
tis  cervi  accipiebat,  ex  cujus  etiam  ore  velut  alius 
flatus  veniens  in  eamdem  medietatem  flniebatur.  A 
sinistra  vero  oris  ejusdem  lupini  capitis,  flatus  qui 
ab  ip?o  ore  procedebat  se  prolongans  in  medio  etiam 
medietatis  spatii,  quod  inter  capila  lupi  et  leonis 
erat,  in  caput  cancri  cum  duabus  forflcibus  quasi 
cum  duobus  pcdibus  surgebat,  de  cujus  quoque  ore 
quasi  alius  flatus  exiens  in  ipsa  raedietate  residebat. 
Qua  autera  spatiorum  mensura  capita  haec  ad  invi- 
cem  distabant,   eadem  mensura  et  forma  flatus  eo- 


753 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  1,  VISIO  II. 


754 


rum  liinc  et  liinc   longiludine   extendebalur,  ut  et 

de  aliis  superius  dictum  est,  ipsaque  in  rutam  prai- 

monstratam,  et  ad  imaginem  hominis  in  ea  stautem, 

spiramina  sua  mittebant.  Sed  ad  dexteram  imaginis 

ipsius  in  signo  Jucidi  ignis  velut  caput  leonis  aspi- 

ciebam,  ex  cujusore  quasi  llatus  egrediens  ab  utra- 

que  parte  oris   ejusdem  aliquantum  prolongabalur, 

ac  sic  eliam  iu  dextra  parte   in   caput   serpeutis,  in 

sinistra  autem  in  caput  agni   formabatur.   Et  caput 

serpeutis  in  medio  medietatis   spatii,  quod  inter  ca- 

put    leonis  et  lupi   erat  se  osteudens  velut  tlatum 

emittebat,   qui  se  ad  eamdem  medietatem  extende- 

bat,  ac    tlatui   qui  de    capite    cancri  egrediebatur, 

quod  iuter  caput  lupiet  leonis  erat  te  conjungebat. 

Caput  autem  agni  in  medio   medietatis  spatii,   quod 

inter    caput  leonis   et    leopardi    existebat   apparens 

quasi  flatum  producebat,  qui  se  ad  ipsam  medieta- 

tem   proiongans,  tlatui   qui    de  capite  cancri,   quod 

inter  caput  leopardi  et  ieonis  erat,  in  conjunctione 

occurrebat.  Sed   secundum  spatia  quibus  capita  haec 

a  se  separata,  erant,  longitudo   flatuum  eorum  pro- 

cedebat,  quemadmodum  et  de  superioribus  capitibus 

tlatibusque    eorum  prcjemonstratum  est,   et  in  prte- 

fatam  rotam,  et  ad  praidictam  liumanam  imaginem, 

ipsa  tlare  se  ostendebant.  Ad  sinistram  vero  ejusdem 

imaginis  in   signo  nigri  ignis,  quasi  caput  ursi  ap- 

parebat,  quod  velut  ilatum  ex  ore  suo    dabat,    qui 

etiam  ad  dextram   et    ad  sinistram    oris  ipsius   ali- 

quantum  se  in   longum  extendens,   ad  dextram  in 

caput  agni  desinebat,  ad  sinistram  vero  formam  ca- 

pitis  serpentis  accipiebat.  Ex  ore  autem  capitis  agni 

hujus   quemadmodum   alius  flatus  usque  ad  medie- 

tatem  spatii,   quod  inter  capita  ursi  et  leopardi  exi- 

stebat  se  prolongabat,  sed  ex  ore  capitis   serpentis 

istius  sicut  alius  flatus  usque  ad   medietatein  spatii 

quod  inter  capita  ursi   et   lupi  erat,  se  extendendo 

procedebat.  Sed  similitudo  tlatus  istius  qui  a  dextra 

parte  oris    ursi   usque  ad  caput  agni  veniebat,  si- 

militudo  quoque  .ejusdem  tlatus,  qui  a  sinistra  parte 

ipsius   oris    usque    ad   caput  serpenlis    procedebat. 

Flatus  etiam  qui  ex  ore  capitis  agni  usque   ad  de- 

monstratam    medietatem  spatii,    quod  inter  capita 

ursi  et  leopardi  videbatur  exibat,   flatusque  qui   ex 

ore    capitis    serpentis    usque  ad  medietatem    spatii 

inter    capita    ursi   et    lupi  exstantis   prolongabatur 

unius  et  aequalis  longitudinis  erant.  Capita  quoque 

heec  omnia  in   supradictam  rotam,  atque  ad  prsefa- 

tam  imaginem   hominis  flatus  dabant.  Sed  et  super 

caput  imaginis  hujus  septem  planetaj  sursum  ab  in- 

vicem    signati   erant,    tres  in    circulo    lucidi   ignis, 

unus  etiam  in  subjecto   illi    circulo  nigri  iguis,  tres 

autem  in  subjecto  illi  circulo  puri  eetheris,    ita   ut 

etiam  versus  austrum  ad  latus  ejus,  nec  non  et  sub 

pedibus  ipsius,  sol  eodem   modo  ac  ordine  signatus 

et  distinctus  in  circulo   suo  apparet.  Et  a  medio  si- 

gni  summi  primique  planetse,  qui  super  caput  ejus- 

dem    imaginis    signatus    erat,    velut    radii  quidam 

exibanl,  quorum  unus  ad  signum  solis  descendebat, 

et  unus  ad  dextrum  pedem  capitis  praedicti  cancri. 


A  quod  a  capite  leopardi  procedebat  radiabat,  unus 
vero  ad  dextrum  cornu  cervini  capitis,  quod  etiam 
ab  eodem  capite  leopardi  exibat  se  tendebat.  A  me- 
dio  quoque  signi  planeta?  secundi,  ut  radius  quidam 
super  signuin  solis  se  declinabat,  atque  alius  ad  ca- 
put  agni,  quod  a  signo  capilis  leonis  veniebat  egre- 
diebatur,  et  alius  ad  praedictam  lineam,  quee  a  prin- 
cipio  orientalis  partis  preefata^  rotai,  velut  ad  finem 
occidentatalis  partis  ipsius,  versus  septentrionalem 
ejus  plagam  extendebatur,  capite  agni  illic  superius 
posito,  quod  a  signo  capitis  ursi  exibat  dirigeba- 
tur,  Signum  etiam  terlii  planeta-  a  medio  sui  quem- 
admodum  radium  unum  ad  signum  solis  extendebat, 
aliuni  autem  ad  caput  serpentis,  quod  a  signo  capi- 
tis  leonis  procedebat  dirigebat;  sed  alium  ad  praj- 
fatam  lineam  versus  caput  serpentis,  quod  a  signo 
capitis  ursi  egrediebatur  prolongabat.  Solis  quoque 
signum  quasi  quosdam  radios  de  se  emittens,  alio 
signum  capitis  leopardi,  alio  signum  capitis  leonis, 
alio  signum  capitis  lupi,  non  autem  signum  capitis 
ursi  tangebat ;  alium  autem  radium  super  signum 
lunse,  aliura  velut  super  cerebrum,  et  usque  super 
utrumque  calcaneum  pra?fatse  imaginis  extendendo 
figebat.  Et  a  medio  sigai  planeta^  quinti  qui  proxi- 
mus  sub  sole  est,  quasi  radius  quidam  sursum  ad 
signum  solis  ascendebat,  quidam  vero  ad  caput  can- 
cri  quod  a  signo  capitis  lupi  exibat  se  extendebat ; 
sed  quidam  ad  sinistrum  cornu  signi  lunse  se  diri- 
gebat.  De  medio  etiam  signi  planetae  sexti,  qui  pro- 

P  ximus  super  lunam  est,  velut  radius  unus  sursum  ad 
signum  solis  tendebat,  et  alius  ad  dextrum  cornu 
signi  luufp  dirigebatur,  alius  autem  ad  caput  cervi, 
quod  a  signo  capitis  lupi  procedebat  extendebatur. 
A  signo  quoque  lunse  quasi  radius  super  utrumque 
supercilium,  ac  super  utrumque  talum  prsefatse 
imaginis  radiabat.  Sed  et  quomodo  supra  dictum 
est,  signum  solis  eodem  etiam  modo  et  ordine  quo 
supra  verticem  imaginis  hujus  radiis  suis  ad  prsefata 
loca  designatum  erat,  versus  quoque  dextrum  latus 
ejus,  necnon  et  sub  pedibus  ipsius  in  circulo  suo  ad 
eadeni  loca  signatum  apparebat.  In  circuitu  quo- 
que  circuli,  in  quo  similitudo  lucidi  ignis  videbatur, 
sedecim  etiam  principales  stellse  apparebant,  qua- 
tuor  videlicet  inter  caput  leopardi  et  leonis,  quatuor 

D  quoque  inter  caput  leonis  et  lupi,  quatuor  inter  ca- 
put  lupi  et  ursi,  quatuor  etiam  inter  caput  ursi  et 
leopardi.  Quarum  octo  quae  medise  sibi  utrimque 
astantium  stellarum  inter  capita  hsec  erant,  scilicet 
duse  inter  duo  capita  quasi  radios  suos  in  signum 
tenuis  aeris  sibi  oppositi  extendebant ;  reliquse  au- 
tem  octo,  quae  ex  utraque  parte  harum  mediarum 
prsefatis  capitibus  proximse  videbantur,  velut 
radios  suos  tantum  ad  nigrum  ignem  dirigebant. 
Circulus  quoque  puri  setheris,  circulus  quoque  for 
tis  et  albi  aeris  lucidique,  quasi  stellis  pleni  erant, 
quse  fulgores  suos  ad  sibi  oppositas  nubes  mitte- 
bant.  Unde  et  ille  in  dextra  parte  prsefata;  imaginis, 
quemadmodum  duas  linguas  ab  invicem  separatas 
de  se   proferentes,  ab  eis  ut  quosdam   rivulos  in  su- 


755 


S.  HILnEGARDlS 


"liC 


pradiclain  rotam,  ot  versus  eamdem  imaginem  di-  A  tenditur,   ouni   neutrum  ipsorum    similitndintim   ii- 


rigebant.  A  sinistra  vero  parte  illius  a  signatis  ibidem 
nnbibus,  vehit  eti.tm  dua;  linguse  a  se  aiiiiuanlum 
separata»,  in  eamdem  rotam,  et  ad  ipsara  imaginem, 
quasi  quibusdam  rivulis  de  se  profluentibus  se  con- 
vertebant.  Hoc  modo  imago  hsec  signis  islis  implexa 
et  circuradata  erat.  Vidi  etiam  quod  ex  ore  proedi- 
ctae  imaginis  in  cujus  pectore  rota  apparebat,  lux 
ciarior  luce  diei,  in  similitudine  lilorum  exibat,  qui- 
bus  signa  circulorum,  signaque  civterarum  ligura- 
runi,  quae  in  eadem  rota  discreta  erant,  singulaque 
signa  menibrorum  forma!  hominis,  scilicet  ejasdeui 
imaginis,  qufc  etiam  in  ipsa  rota  apparebat,  recta 
et  distincta  mensura  metiebatur  :  quemadmodum  in 
pra*cedentibus,  subsequentibus  verbis  suis  mani- 
festatur. 

Quia  Divinitas  insiar  rotse  integrx  nec  initium,  nec 
finem  habens,  nec  loco  vel  tempore  circumscripta 
omnia  in  se  comprehendat. 

II.  Et  iterum  audivi  vocem  de  cceIo  raihi  dicen- 
tem  :  Deus  qui  ad  gloriam  norainis  sui  munduin  ele- 
mentis  compilavit,  ventis  conlirmavit  stellis  inne- 
ctens  elucidavit,  reliquis  quoque  creaturis  rei^levit, 
hominem  in  eo  oranibus  his  circumduns  el  muniens, 
raaxima  forlitudine  ubique  perfudit,  quatenus  ei  in 
oranibus  assisterent,  operibusque  ipsius  interessent, 
ita  ut  cum  illis  operaretur,  quia  horao  absque  illis 
nec  vivere,  nec  etiam  subsistere  potest,  quemad- 
modum  ia  prjesenti  visione  tibi  manifestalur.  Nam 


B 


gura;  mundi  per  omnia  teneat,  quoniam  illa  undique 
integra,  rotunda,  et  volubili  existeote  globus  aliquis 
(jui  integer  el  volubilis  existit,  formam  ipsius  in 
omni  parle  polius  i'iiitatur. 

De  duobus  circulis  lu'i'Vi  et  niyri  ignis,  quare  alter 
alteri  subposilus  sii,  d  quomodo  sibi  invicen  coo- 
pcrentur,  et  quid  significent. 

IV.  Quod  autem  in  ejus  suprema  parte  per  cir-  | 
cuitum  rotunditalis  suae  circulus  in  simililudino 
lucidi  ignis  aj  parct,  hoc  cst  quod  i^rimum  elemen- 
tura  quod  ignis  est  primum  existit,  quia  levis  esl, 
costerac^ue  elementa  comprehendit,  et  illuminat,  ac 
onmes  creaturas  pertransit  eisque  gaudium  lumi-  ij 
nis  sui  subiiiinistrat,  signiticans  polenliam  Dei,  qui 
super  omnes  est,  qui  omnibus  vitam  tribuit.  Sub 
quo  circulus  alius  sicut  circulus  nigri  ignis  demon- 
stratur,  quia  ignis  iste  sub  potestate  prioris  exi-  ij 
stens,  judicialis  et  fere  gehennalis  est  ad  vindictam 
raalorum  factus,  uec  ulli  rei  parcit  super  quam  ju- 
sto  judicio  cadit,  quoniara  in  eo  oslenditur,  quod 
omnis  qui  se  Deo  opponit,  in  casum  nigredinis  mul- 
taruraque  calamitatum  verletur.  Narn  in  «stale 
cum  sol  sursum  ascendit,  idem  ignis  vindictara  Dei 
in  corabustione  fulguris  exercet,  cum  vero  in  hieme  i 
sol  deorsum  descendit,  ille  judiciaies  plagas  in  gelu 
et  graudine,  ac  in  frigore  ostendit,  quoniam  quod- 
que  peccatum  seu  ignc,  seu  frigore,  seu  aliis  qui- 
busdam  plagis  secundum  modum  suuin  exarainatur.  j 


in  pectore  prsefatae  imaginis   rota   miriticae   visionis  C  Et  idem   circulus  lucidi  ignis  eumdem  circulum  ni- 


apparet  cum  signis  suis  hujus  fere  similitudinis,  ut 
instrumenlum  illud  quod  ante  viginti  octo  annos 
velut  in  ligura  ovi  signilicative  videras  quomodo  in 
prioribus  visionibus  tuis  tibi  ostensum  est,  quoniam 
absque  oblivione  in  scientia  vera»  charilatis  qu«  Deus 
est  forma  mundi  existit,  insoiubiliter  volubilis,  hu  - 
manEeque  nalura?  mirabilis,  ita  ut  nec  ulla  vetustate 
consumatur.  nec  ulla  novitale  augeatur,  sed  ut  a 
Deo  primum  creata  est,  sic  usque  ad  fiuem  saiculi 
perdurabit,  Divinitas  etenun  in  prtEscientia  et  iii 
opere  suo  velut  tota  inlegra  est,  et  nuilo  modo  di- 
visa,  quoniam  nec  initium  nec  tinem  habet,  nec  ab 
ullo  comprehendi   potest,  qiiia  sine  tempore   est.  i"]t 


gri  ignis  bis  densitate  sua  superat,  quia  niger  ignis 
iste  tanta;  forlitudinis  et  amaritudiuis  in  nigredine 
sua  existit,  ut  superiorem  lucidum  ignera  obumbra- 
ret  et  dissiparet,  si  ille  hunc  densitate  sua  non  su- 
peraret  dignans  quod  vindicta  peccatorum  hominum 
tot  pericula  pcenarum  in  se  habet,  ut  homo  durare 
non  posset  si  gralia  et  clemenlia  Dei  iila  non  prse- 
veniret.  Et  ii  duo  circuli  quasi  unus  circulus  sint 
sibi  inviccra  conjunguntur,  quia  in  ardore  ignis 
llagrant,  et  quoniam  potestas  et  judiciura  Dei  in  uua 
reclitudine  se  continenics  ab  invicem  non  sepa- 
rantur.  i 

De  circulo  puri  setheris,  qui  tertius  est,  ad  quid  in 


sicut  circulus  ea,   qua;  intra  ipsum  lateni,  compre-  constitulione  suavaleat,  el  quid  significet  et  quare 

hendit,   ita  sancta  Divinitas  iniinite  omnia  compre-  /nr,/^  ri^r,^Urjfl^  >!^f  nnnntn- Huo  xnr,prinrp.<! 

hendit  et  superexcellit,  quia   ipsam  in  potentia  sua 


nullus  dividere,  nec  superare,  nec  ad  linem  perdu- 
cere  potuit. 

Quare  in  libro  Scivias  sphaera  mundi  in  figura  ovi, 
et  in  isto  in  simililudtne  rotx  ostensa,  vel  descri- 
pta  sit. 

III.  Sed  quod  supradiclum  instrumentum  in  prio- 
ribus  visionibus  tuis  in  figura  ovi  denotalum  est  hoc 
ostendit,  quod  distinctio  elementorum  in  eadem  si- 
militudine  soluramodo  signilicatur,  quoniam  mundo 
elementis  distincto  discretiva  forma  ovi  similitudini 
distinctionis  ipsius,  qua  elementis  distinctus  est,  ali- 
quantum  assimilatur  ;  hic  autem  in  rola  circuitio  et 
recta  mensura  eorumdem  elementorum  tanlum  os- 


tantx  densitatis  sil  quantx  duo  superiores. 

V.  Sub  eodem  autera  circulo  nigri  igiiis  alius  cir- 
culus  iii  similitudine  puri  ailheris  est,  ubique  tanta 
densitatis,  quanta'. circuli  duorum  praifatorum  ignium 
apparent,  quoniam  sub  pra^fatis  ignibus  tam  lucidc 
quam  nigro  rotunditate  suamundum  comprehenden; 
purus  a>tlier  est  ab  ipsis  procedens  velut  fulgora  llam 
mante  igne,  quando  ignis  llamraara  suam  expandi 
demonslrans  puram  pcenitentiam  peccatorum,  qua 
per  gratiam  Dei  velut  a  lucido  igne,  el  per  timoren 
ejus  quasi  a  nigro  in  homine  excitatur.  Et  ejnsden 
densitatis  est,  ut  duo  supradicti  ignes  sunt,  qui; 
ipse  ab  hoc  utroque  igne  resplendens,  densitalen 
utriusque  in  se  habet,  nec  lenior  in  fiilgore  lucidi 
nec  severior  in   repercussione    nigri   existit,    quan 


757 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  -  PARS  I,  VISIO  11. 


758 


justiim  judicium  Dei  dijudicat,  quoniam  nec  dies  nec 

nox  aliud  in  se  demonstrant,  quam   quod  divina  vo- 

luntas   disponit.    Idem  quoque    eether   superiora   et 

subteriora    retinet,    ne    termiuum    suum  excedaut, 

nec   super  ullam   creaturam  judiciali  judicio   cadit, 

sed  subtilitate  et  sequitate  sua   multoties  ilii  restitit, 

quemadmudum    poeuitentia     vindictam   peccatorum 

constringit.  Quod  vero  densitatem  igniiim    istorum 

habet,    hoc    est    quod  poenitens   homo  casumprimi 

angeii,  qui  lucidus  fuit,   in  lucido  igue  attendat,  et 

quod  in  densilate  nigri  ignis  casushominumin  incre- 

dulitate   et  temeritate  peccantium  consideret,  ac  sic 

potentiam  justumque  judicium   Dei  inspiciens  pure 

digneque  poeniteat. 

De  quarlo  circulo,  qui  in  tnodum  aquosi  aeris 
videtur,  et  quantas  densitatis  sit,  et  quid  signi- 
ficet. 

VI.  Sed   et    sub     ipso   circulo  puri   aetheris  alius 

circulus  velut  circulus  aquosi  aeris    tantse   densitatis 

in  rotunditate  sua,    quantae   etiam    densitas  circuli 

praedicti    lucidi  iguis   manifestatur,  signiticans  quod 

sub  praefato  aethere  per  circuitum   lirmamenti    aquae 

illee  sunt,  quae  super   lirmamentum   esse    noscuntur 

ejusdem    videlicet  densitatis    in  circuitu     suo,     ut 

densitas  supradicti    lucentis    ignis   existit.    Et  aquo- 

sus  aer  iste    saucta  opera  in  exemjjlis  justorum  os- 

tendit,  quse  velut  aqua  perlucida  sunt,    et  quaj    im- 

inunda  opera  mundant,  quemadmodum  aqua  quseque 

sordida    abluit  bujus   capacitatis   in  perfectione    sua 

existentia    secuudum     quod    divina    gratia    in  igne 

sancti  Spiritus  eaaccendit. 

De  circulo  fortis  alhi  et  lucidi  aeris  quanta  utilitate 
quintum  locum  obtineat,  et  quantas  densilatis  sit, 
et  quid  et  ipse  significet,  vel  quare  superiori,  ut 
velut  unus  sint,  copuletur. 

VII.  Sub  eodem  autem  circulo,  aquosi  scilicet 
aeris,  alius  circulus  fortis,  et  albi  lucidique  aeris 
hujus  simiiitudinis  in.rigore  suo  existens,  ul  nervus 
in  corpore  hominis  est,  ostenditur,  qui  periculis 
superiorum  aquarum  oppositus,  fortitudine  et  te- 
nacitate  sua  inundatioues  iilarum  retinet,  ne  re- 
pentina  et  incongrua  eflusione  terram  obruant, 
signiticans  etiam,  quod  discretio  sancta  opera  in  hu- 
jusraodi  temperamento  confirraat,  ut  homo  corpus 
suum  ita  constringat,  ne  injuste  constrictum  iii 
ruinam  vadat.  Qui  ubique  in  circuitu  suo  ejusdem 
densitatis,  cujus  densitas  circuli  prsefati  nigri 
ignis  apparet,  quoniam  iste  ad  iitilitatem  hominum 
aequali  modo,  sicut  et  ille  ad  vindictam  peccatorum 
eorura  positus  est.  Sed  quoties  iuferiores  aquse  ad 
vindictam  malorum  justo  Dei  judicio  in  nimietate 
sursum  per  nubes  trahuntur,  quidam  humor  de 
aquoso  aere  per  istum  fortera  et  album  lucidum- 
que  aerem,  velut  potus  hominis  in  vesicam  ipsa 
integra  permanente  transsudat,  qui  easdem  aquas 
periculosa  inundatione  descendere  facit.  Unde  et 
discretio  opera  hominum  ad  salutem  eorum  ubique 
justa  moderatione  discernit,  cum  judicia  Dei  pec- 
cataillorura  iu  vindicta  non  transcendunt,  sed  cum 
ea    jusle  dijudicant,    quoniam    protector  et    rector 


A  justa  aequitate  se  invicem  continent.  Hi  quoque  duo 
circuli  sibi  invicem  ita  copulantur,  ut  velut  unus 
circulus  sint  appareant,  quia  in  humore  made- 
scunt,  et  aliis  humorem  infundunt,  quemadmodum 
et  discretio  bona  opera  in  moderatione  sua  conti- 
net,  ne  in  ruinam  vadant. 

Desexto  circulo,  qui  in  similitudine  tenuis  aeris  a 
superioribus  procedere  videtur,  quid  in  suo  loco, 
valeat,  et  quid  in  mystica  ratione  per  eum  figu- 
retur. 

VIII.    Et  sub  hoc  circulo,  videlicet    fortis   et   albi 
lucidique    aeris  quasi   alius  aer  tenuis  signatus  est, 
qui    de  superioribus   circulis    seu     elementis,    velut 
suftlatum  aerem  se  proccdentem  demonstrat,  qui    et 
ab    ipsis  elementis    non    separatur,   quemodmodum 
g  halitus  hominis  ab  ipso  egreditur,  nec   tamen  ab  eo 
separatur.    Idem    etiam   aer  ut  nubes  interdum  ela- 
tas  et    lucidas   interdum   inclinatas  et  umbrosas  vi- 
detur  superius    portare,   quas  supradictus    aquosus 
aer    exspuit,    et    recolligit,    sicut  follis   fabri  tlatum 
emittit,  et  retrahit,    ita  ut   dum  qusedam   stellse  in 
prsefato    elemento     ignis    positre,    in    circuitionibus 
suis  sursum  ascendunt,  nubes  istas  sursum  trahant, 
unde  et  lucidse  liunt.  Sed  cum  in  circuitionibus  suis 
descendunt,    illas  deorsum    remittunt,   et    sic  um- 
brosse  sunt  et  pluvias  serunt.  Et  prsefatus  tenuis  aer 
videtur  se   quasi    per  totam  proedictam   rotam    dif- 
fundere,  quoniam  omnia  quse   in  mundo  sunt  ab  eo 
vegetantur  et    sustentautur.   Sed    et    sub  defensione 
discretionis    recta    desideria  fidelium    hominum   in 
C  subtilitate   justitise  degentia   de  superioribus    virtu- 
tibus  et  confortationibus  per  Spiritum    sanctum    se 
processisse  demonslrant,    cum  se  ab  illis  non  aver- 
tunt,  sed  cum  omni   devotione   ipsis  sine  intermis- 
sione  adhserent,    firraam    mentem  in  ipsis  fidelibus 
nunc   in   fiducia  clarescentem,     nunc  in  humilitate 
trementem,  ad   Deum  habentia  qute  de  sanctis    ope- 
ribus   et  exemplis  justorum  oritur,  et  ad  ipsa  recol- 
ligitur,    quemadmodum    operarius  de  opere  suo  re- 
muneratur.    Nam   dum  in  hominibus  bona  scientia 
Spiritu  sancto  ignita  in  justificationibus  suis  ad    coe- 
lestia  se  tollit,  mentes  iilorum  secum  trahit,    easque 
puras  ibi    facit,  et    dum    in  eisdem  justificationibus 
ad  corpoi-ales  necessitates  se  declinat,  mentes  eorum 
ad  ipsas  remittit,   ita  ut  in  curis  istis  quasi    turbidse 
sint  appareant,  imbrem  lacrymarum  tamen  ferentes, 
quia   terrenis    se  inhserere  prorsus    gemunt,  quam- 
vis     se    totos     divinse   potentise   commiltendo  infe- 
rant. 

Quare  isti  sex  circuli  sine  intervallis  sibi  invicem 
jungantur,  et  quid  per  hanc  connexionem  innua- 
tur. 

IX.  Omnes  vero  isti  sex  circuli  absque  omni  in- 
terstitio  ad  invicem  conjuncti  erant,  quia  si  divina 
dispositio  ista  conjunctione  eos  sic  non  solidasset, 
firmamentum  dirumpereter,  nec  consistere  posset, 
ostendentes  quod  perfectse  virtutes  in  fideli  homine 
sibi  consociatae  per  inspirationem  Spiritus  sancti  ita 
confortantur,  ut  contra  vitia  diaboli  pugnantes,  quse- 
que  bona  opera  unanimiter  perliciantj 


759 


S.  IIILDEGAKDIS 


760 


Quod  primus  circiilus  ignesuoaliosi7i/lammet,quar-  X  nuis  deris  signdLlus  est,    qui   ubique  iu  circuilu  suo 


tus  cos  lumine  suo   temperel,  etquod  hoc   in  nobis 
ficfuraliter  ostendat. 

\.  Supremus  vero  circulus  velut  igue  suo  caeteros 

circulos  pertuudit,  aquosus  autem  alios  omnes   quasi 

humero  suo  rigat,  quoniam  superiuselementumquod 

ignis  est,  caetera  fortitudine  et  candore  suo   roborat, 

aquosum  vero  aliis  viriditatem  humectatione  sua  im- 

raitlil,  quemadmodum  et  potentia  Dei  in  mirabilibus 

gratiae  sua;  lidelcs  homines  sanctilicat,  opera  autem 

lidelium  Creatoris  sui  pietateia   in   vera  humilitate 

sanctitatis  maguilicat. 

De  linea  in  pricscriptam  rotam  quasi  a  primo  solis 
orlu  usque  in  extremum  ejus  occasum  protensa  ap- 
parenle,  el  quid  hoc  idemgerat  myslice. 

Xl.  Et  quasi  a  principio  orieutalis  partis   ejusdem 

rota»,  velut  ad  linem  occideutalis  partis  ipsius  linea 

ir.  firmamento  versus    septeatrionalem  ejus  partem 

extenditur    quasi    septentrionalem     plagam     a    cae- 

teris  plagis    discernens,  quia    a  primo  ortu  orientis, 

scilicet  ubi  sol  primum  oritur,  cum  dies   prolongari 

incipiunt  usque  ad  ultimum  occasum  occidentis,  vi- 

delicet  ubi  sol  ultra  non  procedit,  linea,  id  est  via 

solis  septentrionalem   plagam    devitans    rellectitur, 

quoniam  sol  eisdem  partibus  sc  nou  immergit,    sed 

eas  velut  iu   ueglectu  habet,  ubi  antiquus  seductor 

sedem  mansionis  sibi  elegit,  unde  et  illas  Deus    ac- 

cessu   solis   privavit.    Sic   eliam  ab  initio    bonorum 

operum  inpotestate  Dei  existentium  usquead  bonam 

consummationem  eorum  lidelis  homo  rectitudinem 


B 


iBquali  spatio  a  signo  fortis  et  albi  lucidique  aeris 
distat,  terram  ostendens  quaj  iu  medio  reliquoruni 
elementorum  existit,  quatenus  ab  omnibus  tempe- 
retur.  Unde  etiani  liinc  etliinc  sequali  modo  ab  illis 
sublata,  illisque  coujuiicia,  viriditatem  et  forlitudi- 
nem  ad  suslentatiouem  sui  ab  eis  assidue  recipit. 
Activa  quoque  vita  velut  terram  designans,  et  quasi 
in  medio  rectorum  desideriorum  conversans,  et  cir- 
cumquaque  discurrens,  a^quo  moderamino  devolio- 
nis  ad  vires  discretionis  se  continet,  cum  nunc  spi- 
ritalibus  ofticiis,  nunc  corporalibus  necessitatibus 
per  iideles  homines  temperate  insistit,  quoniam  qui 
discretionem  amant,  ouinia  opera  sua  ad  volunlatem 
Dei  dirigunt.  Et  tantse  latitudinis  quidem  in  traus- 
versum  est,  quanta  profunditas  spatii  a  summitate 
supremi  circuli,  usque  ad  extremilatem  nubium,  seu 
ab  extremitate  uubiuni  usque  ad  summitatem  ejus- 
dem  globi  existit,  quoniama  supremo  Creatore  terra 
hac  mole  conglobata  et  roborata  est,  ne  a  strepitu 
superiorum  elementorum,  aut  vi  ventorum,  seu  in- 
undalioue  aquarum  dissolvi  possit.  Nam  etiam  qui- 
libet  iideles  dilatato  corde  magnitudinem  potentijE 
Deiconsiderant.  atque  instabilitatem  mentis,  debi- 
litatemque  carnis  suae  inspiciunt,  et  sic  omnia  quae 
agunt  tempcrant,  ne  vel  in  superioribus  vel  in  infe- 
rioribus  necessariis  causis  justum  modum  exceden- 
tes  dcliciant,  quemadmodum  et  Paulus  lideles  ex- 
hortatur,  dicens  : 


justitiae  iniquitati  opponit,    diabolicas  artes  a  bouis  g  VerbaPauliadeamdemsigni/icationemcompetentiaet 


et  sanclis  operibus  secernens,  quia  qui  Deo   tideliter 

adheerere    voluerit,    ea  quae  animam    suam    I^dunt 

devitare  studebit,  utillud  audiat  quod  scnptum   est. 

Teslimonium  de  Apocalypsi,  et  quomodo  inlelligi  de- 
beatad  idem  exprimendum. 

XII.  «  Vincenti  dabo  manna  absconditum,  et    dabo 

illi  calculum  candidum,  et  in  calculonomen   novum, 

quod    nemo  scit  nisi  qui  accipit  lApoc.    ii).  »    Quod 

sic  intellectui   patet  :    Quicumque  sinistram  partem 

fugit,  hic  magnum  prielium   contra  tortuosum   ser- 

peutem  habet,  qui  semper  quaeril,   ut  illum   ad  sini- 

stram  partera  secum  trahat.  Et  si  ille  iu  pugna  ista 

perseverans  Satanara  fugaverit    consilio    iliius    non 

consentiens,  ego  qui  sum,  et  dabo  pauem  vivum  qui 


quomodo  intelligenda  sint. 
XIV.  «  Omnia  autem  facite  sine  murmurationi- 
bus  et  haesitationibus,  ut  sitis  sine  querela,  et  sim- 
plices  iilii  Dei  sine  reprehensione,  in  medio  nationis 
pravae  et  perversae,  inter  quas  lucetis  sicut  lumina- 
ria  in  mundo  verbum  vitaj  coiitinentes  [Philip.  u).  » 
Quod  sic  intellectui  patet  :  liomo  quasi  in  bivio  est, 
ita  ut  si  in  luce  salutem  a  Deo  quaesierit,  illam  re- 
cipiet;  si  autem  malum  elegerit,  dial)olum  ad  pce- 
nara  sequetur,  et  ideo  homo  humanaiu  naturam  ac 
omnia  opera  sua  sine  murmurationibus,  id  est  sine 
gibbis  peccatorum,  ac  sine  haesitationibus,  scilicet 
iidem  perfectam  habens  portet,  ita  ut  non  dubitet 
cum  bonum  amat  et  malum  odit,   in  futuro  judicio 


de    coelo  descendit,  qui  ab  omni  humilitate  volun-  D  liberari,   et  a  perditis  separari,  qui  a  bono  rnalum 


tatis  viri,  et  ab  omni  dolo  antiqui  serpentis  abscon- 
ditus  erat,  ac  etiamdabo  ipsis  participationem  illius, 
qui  lapis  angularis  existens  in  candida  claritate 
Deus  et  homo  est,  et  in  ipso  nomen  novae  regene- 
rationis.  quod  Christus  est,  a  quo  et  Christiani  sunt, 
quod  nemo  dum  in  caduca  et  temporali  vita  est  ad 
perfectum  intelligit,  nisi  qui  vitam  aeterna;  beatitu- 
dinis  in  rerauneratione  coelestium  praemiorum  adi- 
piscitur. 

Quod  moles  terrse  instar  globi  injra  prxdictos  sex 
circulos  aequali  distantia  a  quinque  superioribus 
remota,  in  medio  sexti,  id  est  tenuis  aeris  immobi- 
liter  fundala  sit,  et  quidinde  significalionis  colli- 
gatur. 
XIII.   Sed  etiam  globus   in  medio  signi  praedicti  te- 


amplectendo  declinant.  Et  qui  hacc  faciunt,  nullum 
la?dentes,  sine  clamore  contumacis  querimoniae 
erunt,  in  simplicitate  quoque  bonorum  operum  filii 
Dei  existentes,  et  absque  omni  dolo  deceptionis  ir- 
reprehensibiles  coram  aestimatione  illorum  manen- 
tes  qui  in  pravis  et  pervei'sis  actibus  se  fortes  esse 
gloriantur.  Inter  quos  in  perfectione  verae  fidei  sic 
lucent,  quemadmodum  luminaria,  quae  in  oflicio  suo 
secuiidum  quod  Creator  omnium  disposuit,  mundum 
illuminant,  cum  ipsi  doctrina  sua  quae  ad  vitam 
respicit,  quam  plurimos  ad  Deum  convertunt,  ut 
etiara  Filius  Dei  sine  peccato  omnibus  in  mundo 
lucebat.  iNam  et  Deus  duo  luminaria  videlicet  solem 
et  lunam  in  firraamentum   posuit,    qua;  scientiam 


761 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  II. 


762 


boni  et  mali  ia  homine  designant,  quia  sicul  firma- 

mentum  sole  et  luna  confirmatur,  ita  et  homo  scien- 

tia  boni  et   mali  hac  et  illac  versatur.  Sed  et  ut  sol 

cursum  suum  perticit,  circulum  suum  non  minuens, 

ita  et  bona  scientia  cursum  suum  facit,  malum  non 

desiderando,   sed    malam   scientiam  deprimendo    et 

increpando,  eamque  corripiendo,  quoniam  nulla  uti- 

litas  in  ipsa  est,  et  eam  gehennalem  vocando,    cum 

illa  concupiscenlias  suas  complevent,  et  ut  luna  de- 

licit  et  cre-^^cit,  sic  et   mala    scientia  bonam  despicit, 

ipsamque   stultam  et  quasi  nihilum  esse   dicit,  sed 

tamen   eam   novit,    quemadmodum    diabolus  Deum 

scivit,  quamvis  se  iiji  opponeret. 

De  imagine  in  forma  hominis  in  medio  prsedicix  rotx 
apparenlis  verlice  pedibus  et  manibus  distentis, 
circulum  fortis  albi  el  lucidi  aeris  coniingejitis, 
ei  quid,  et  ipsa  imago,  et  talis  positio  ejus  de- 
signei. 

XV.  Quod  autem  iu  medio  rota?.  istius  imago  ho- 
minis  apparet,  cujus  vertex  superius,  et  plantee  sub- 
terius  ad  praefatum  circuluni  velut  fortis  et  albi  lu- 
cidique  aeris  pertingunt,  a  dextro  autem  latere 
summitas  digitorum  dextrte  manus  ejus,  a  sinistro 
quoque  summitas  digitorum  sinistrse  manus  ad 
ipsum  circulum  hiuc  et  hinc  in  rotunditate  desi- 
gnatum  porrecta  est,  quoniam  eadem  imago  brachia 
sua  sic  extenderat,  hoc  designat,  quod  in  structura 
mundi  quasi  in  medio  ejus  homo  est,  quia  ceeteris 
creaturis  in  illa  degentibus  potentior  existit,  sta- 
tura  quidem  pusillus,  sed  virtute  animse  magnus, 
caput  silicet  sursum,  pedes  vero  deorsum,  ad  ele- 
menta  tam  superiora  quam  inferiora  movendo,  nec- 
non  a  dextris  et  a  sinistris  operibus,  quse  manibus 
operatur,  illa  penetrando,  quoniam  in  viribus  inte- 
rioris  horainis  potentiam  hanc  operandi  habet. 
Quemadmodum  enim  corpus  hominis  cor  suum  ma- 
gnitudine  sua  excedit,  ita  et  vires  animae  corpus 
hominis  virtute  sua  superant,  et  ut  cor  hominis  in 
corpore  ejus  latet,  sic  corpus  hominis  viribus  animae 
circumdatum  est,  cum  illae  per  totuni  orbem  terrae 
se  extendunt.  Sed  et  in  scientia  Dei  fidelis  homo 
existens,  et  in  spiritalibus,  ac  in  seecularibus  ne- 
cessariis  causis  ad  Deum  tendit;  in  prosperitate 
quoque  et  adversitate  factorum  suorum  ad  ipsum 
anheiat,  cum  in  illis  omnem  devotionem  suam  ad 
eum  incessanter  expandit.  Nam  ut  liomo  corpora- 
libus  oculis  quasque  creaturas  undique  videt,  sic 
in  fide  Dominum  ubiqueinspicit,  ipsumque  per  crea- 
turas  cognoscit,  cum  eum  Creatorem  illarum  esse 
intelligil. 

De  quaiuor  capitibus  bestiarum  in  quatuor  partibus 
ejusdem  rotse  appareniium,  ei  quid  tam  in  rnundo 
quam  in  homine  significent. 

XVI.  Sed  et  versus  easdem  partes  quatuor  capita 
scilicet,  quasi  caput  leopardi  et  lupi,  ac  velut  caput 
leonis  el  ursi  apparent,  quia  in  quatuor  partibus 
mundi  quatuor  principales  venti  sunt,  non  tamen 
sic  in  formis  suis  existentes,  sed  in  viribus  suis  na- 
turam  denominatarum  bestiarum  imitantes.  Homo 
quoque  quemadmodum    in    quadruvio    ssecularium 


B 


A  curarum  existens,  quamplurimis  tentationibus  appe- 
titur,  in  quibus  etiam  quasi  in  capite  leopardi,  est 
cum  timore  Domini  velut  in  lupo  infernalium  poe- 
natum  recordatur,  et  quasi  in  leone  judicium 
etiam  Dei  metuens,  cum  velut  in  urso  in  corporali 
tribulatione  quamplurimis  tempestatibus  angustia- 
rum  quatitur. 

Quare  principaiis  ventus  orientalis  in  modum  capitis 
leopardi  super  caput  imaginis  hominis  in  circulo 
puri  setheris  videatur,  cur  etiam  duo  collaterales 
ejus  venti  atfer  in  specie  capitis  cancri,  alier  iji- 
siar  capitis  cervi  osiendaiur. 

XVII.  Supra  verticem  vero  praedictse  imaginis  in 
signo  puri  «theris,  quasi  caput  leopardi  ex  ore  suo 
velut  llatum  emittens  vides,  quod  principalem 
orientis  ventum  de  puro  eethere,  velut  leopardum 
venientem  designat,  non  quod  ventus  iste  in  forma 
sua  ut  leopardus  sit,  sed  quia  ut  leopardus  feroci- 
tatem  leonis  absque  scientia  babet,  et  ut  leopardus 
lenior  et  debilior  leone  est,  sic  ventus  iste  iu  fero- 
citate  timoris  exsurgit,  ac  deinde  in  lenitatem  ver- 
sus  flare  cito  desistit.  Nam  de  superiore  nigro  igne 
ferocitatem,  de  puro  autem  sethere  in  quo  est  leni- 
tatem  habet.  Et  etiam  in  dextrali  parte  ejusdem 
oris  se  aliquantum  in  longum  recurvans  in  caput 
cancri  cum  duabus  forficibus  quasi  cum  duobus  pe- 
dibus  formatur,  quia  ad  partes  illas  idem  ventus 
tendens,  naturam  cancri  sibi  illic  assumit ;  in  sini- 
strali  autem    parte  oris    ipsius    aliquantum  etiam  in 

Q  longum  regirans  in  caput  cervi  desinit,  quoniam  in 
partibus  illis  cervum  qui  velox  est  imitatur.  Ex  ore 
enim  capitis  hujus  cancri  quasi  alius  flatus  exiens 
usque  ad  medietatem  spatii,  quod  inter  capita  leo- 
pardi  et  proefati  leonis  est  procedit,  quia  secundum 
naturam  cancri  collateralis  ventus  surgens  flatus 
suos  ut  turbo  dissimiliter  profert,  ita  ut  interdum 
hac  interdum  illac  in  instabilitate  discurrat,  sicut 
cancer  qui  nunc  procedit,  nunc  retrocedit,  et  sic 
usque  ad  medietatem  quaj  inter  orientem  et  austrum 
est  pervenit.  Sed  ex  ore  capitis  cervi,  velut  alius 
flatus  veniens  usque  ad  medietatem  spatii,  quod  est 
inter  caput  leopardi  et  ursi  tendit,  quoniam  juxta 
naturam  cervi  alius  collateralis  ventus  procedens, 
in  flatu  suo  fortis  et   celcres  strepitus  emittit,  et  in 

D  hoc  cito  cessat,  quemadmodum  cervus  fortiter 
pungit,  et  celeriter  currit,  nec  in  hoc  diu  durat, 
talique  modo  usque  ad  medietatem,  quae  est  inter 
orientem  et  septentrionem  properando  se  continet. 
Et  flatus  qui  a  dextra  parte  oris  leopardi  usque  ad 
caput  cancri  procedit,  flatus  etiam  a  sinistra  parte 
ipsiui  usque  ad  caput  cervi  exit ;  flatusque  qui  ex 
ore  capitis  cancri  usque  ad  medietatem  spatii  in- 
ter  capita  leopardi  et  leonis  ex  tantis  tendit;  flatus 
quoque  qui  ex  ore  capitis  cervi  usque  ad  medieta- 
tem  spatii  quod  inter  capita  leopardi  et  ursi  est  pro- 
longatur,  aequalis  longitudinis  sunt,  quia  principalis 
ventus  orientalis  ex  utroque  latere  suo  ad  coUate- 
rales  sibi  ventos  aequali  longitudine  extenditur,  ipsi- 
que  coUaterales    venti  tam  versus   austrum,    quam 


763 


S.  HILDEGARDIS 


764 


viTsiis    «oplenlrionem    (M'1oiii    longiUidino  ad  lines  A 
suos  pertiaguut. 

Quare  capifa  isla  in  rota  ad  imaginem  hominis  spi- 
rent    ei  inoralis   descriplio  si^/nificationis  eoruin. 

XVlll.   Ooiniaque   capita  liipc  in  prajfatam  lotain, 

et  ad  iiiiaginem  liauc  honiinis  spirant,  quouiam  veiiti 

isti    Qalibus  suis  luundum  temperant,  homiuemque 

minislerio    suo    ad   salulein    coQservanl.     .Nam   nec 

mundus  suhsisleret,  nec   homo  vivere  posset,  si  lla- 

tibus    ventorum   istorum  non    vegelarentur.   Sed  et 

cum  homo  in  intentione   anima-  suse    se  sursum  eri- 

git,  ita  ut  malefactorum  suorum  meminerit  et  quan- 

do  deinde   pcenilere  disponit,  quasi  supra  verlicem 

illius  cum   eadein  intentione    in  signo  puri  a^theris, 

id  est  in  ipsa  poeuitentia    sicut  leupardus  tiinor  Uo- 

mini  exsurgit,   qui  quasi  ex  ore  suo,   id  est  de  vir- 

tute  sua  contritioueni  educens,  cum  mentum  hominis 

tangit  in  prosperitate  eam  prolongat  usque  dum  ad 

caput  cancri  scilicet  tiduciae,   de  qua  velut  duae  for- 

lices  id  est  duo  pedes  videlicetspes  et  dubium  exten- 

dunlur  perveniat,  inadversitale  quoque  menlis  illius 

eamdem  coulriliouem  exteudens  in  caput  cervi  quod 

tides    est    perducit.  Nam    cum   homo    pondera  pec- 

calt-ruin  suoruni    reuiinijciiur,   pajuiteutiain  aggre- 

ditur,  in   qiia  Denra  tiinere   non    desistit,   quamvis 

prospera  mundi  quasi  allera    parte  habeat,   quous- 

que  tidaciam,  de  qua  sicut  duo  pedes    spes  et  du- 

biuin    oriuntur,  apprehendat.  Dc,  fiducia  enim  spes 

surgit,   cui  tair.en   dubietas  interdura  se    coujungit, 

quia  dum  homo  in  Deum  conlidit,  reraissionem  pec-  p 

catorum  siiorum  velut  procedendo    se   adipisci  spe- 

rat,  diim  autein    mulliludinera  et  gravedinem  illo- 

rum   considerat,   multoties  utrum   peccata  sua    sibi 

remittantur    an    non    quasi    relrocedendo    dubitat, 

quamvisin  Deo  conQdat.  Scd  dum  aliquando  inter  ad- 

versa  qna«i  in  altera  parle    corporalem  contrilionem 

patitur,  ad  divitias  lidei  se  convertit,    quBe  in    cor- 

nibus  verae  consolationis    infidelitatem  dubietatis  in 

illo  ad  nihilum  deducit.  Unde  velut  ex  ore  cancri,  id 

est  de  Uducia  alius  flatus  quod  constantia  est  exiens 

usque  ad  pleniludinem  perfectionis  procedit,  ibique 

iuter    timorem    Domini    et  jiidicium   Dei    consislit, 

quoniam  cum   quilibet  in  Deum  contidens  in  bonis 

operibiis    constans    et    perfeclus  est,    limorem   Do- 

mini  ad  s-'  coliigit,   ne  gravius  delinquat,  judicium  D 

Dei   etiam  inspicit,   ne  peccatis    peccata  adjiciat.  Et 

quasi  ex  ore  cervi,  scilicet  de   lide  aiius  flatus  qui 

sani  titas  intelligendus  est  venien.',  usque  ad   pleni- 

tudinem  perfeclionis  quse  inter  timorem   Domini  et 

corporalem  tiibulalionem  est  exteuditur,  quia  lidelis 

homo  in  sanctitate  pollen.s  in    perfectione  ista  durat, 

iti  ut  veraciter   Detira   timeat,  et  ut  eliam  ob  hoc 

corpus  suum  casligarc  non   cesset.  Itaque  flatiis,  vi- 

delicet  contritio  in  prosperitatea  timore  Domiui  ad 

iiduciam  procedens,  flatus  etiam  scilicel  eadem  con- 

tritio   in   adversitate    ab   eodem   timore    Domini  ad 

tidem  exiens,  flatusqiie  id  est  conslintia   de   flducia 

ad  plenitudinem  perfectionis,  quae  inler  timorem  Do- 

mini  et  judicium  Dei   est,  tendens ;  Uatusque   vide- 


licet  s.inclilas  a  flde  ad  pleniliidiuom  perfectionis 
quae  inler  tiraorem  Domini  et  corporulem  tribula- 
tionem  est  se  prolongans,  ut  sufira  dictum  esl,  uno 
modo  iequalique  studio  exspiratiouis  virium  suarum 
homiuem  ad  bealiudinem  provocant,  qiiia  quamvis 
diversas  operationes  habeant,  ad  uii.im  tamen  bea- 
titudiuem  tendunt.  .Nam  virtus  altera  ab  allera  in 
operatione  rectitiidinis  procedit.  Omniaque  capita 
haic,  id  est  virtutes  ista'  iu  scientia  Dei  sunt,  scien- 
tiamque  Dei  altendunt,  hominique  lam  in  corpo- 
ralibus,  qiiam  in  spiritalibus  necessariis  causis  as- 
sistunt.  Timorc  eiiim  Domini  horaincm  inspirante, 
homo  ipse  Deum  vereri  iiicipiens,  sapienter  incedit 
bona  et  recla  opera  perficiendo.  Fiducia  quoque 
qud  homo  in  Deum  confidil,  cum  constantia  ipsum 
taiigit,  quatenus  in  Deum  conslanter  confldat,  co- 
gitationesque  ad  Deum  erigat,  quoniam  mentes  fl- 
delium  a  virtule  constantia?.  roborantur.  Fides  au- 
tem  cum  sanctitate  ea  qua?  in  inJidelitale  dijiidi- 
canda  sunt  dijudicat,  seqiie  velociter  dilatans,  cre- 
dentes  cito  inibuit,  cum  auditus  iliorum  omnes  tu- 
miiltus  perversarum  cogitaliouum  deserens,  lu- 
bricas  etiam  voluptates  interius  evertit.  Quod  si 
homo  viriditatem  virtiitum  istarum  deserens  in 
ariditatem  negligentia>  verlilur,  ita  ut  humore  et 
viriditate  bonorum  operum  careat,  vires  anima? 
ipsius  deflciunt  et  arescunt ;  si  vero  luxu  voluptatum 
quMsi  incongrua  inundatione  nimis  perfundilur, 
meus  ipsius  lubrice  incedens  liquescit.  Si  autem 
recto  traraile  incedit,  omnia  opera  ipsius  ad  pro- 
speritatein  diriguulur,  velut  in  Cautico  canticorum 
scriplum  est : 

Testimonium  de  Canticis  canticorum  ad  eadem  con- 
veniens,  et  quomodo  inlelligendumsit. 

XIX.  «    Introduxit  me  rex  in  cellaria  sua.    Ex«ul- 

tabiaius  et  laelabimur  in  te  memores  uberum  luo- 

rum   super     vinura ;    recti    diligunt  le   [Cant.  i).  » 

Quod  sic    intellectui  patet :  Quia  ego   anima  Udelis 

horainis,  gressu  veritutis   Filiura  Dei,  qui  per  huma- 

nitatem  suam  hominem  redemit,   secura  sum,  intro- 

duxit  me  ille,   qui  cuuctorum   rector  exislit,  iu  ple- 

nitudinem  donorura  suorum,  ubi  omnem  saturitatem 

virlulum   invenio,  et  ubi   de    virtute  in    virtutem  li- 

ducialiler  accendo.  Unde  et  nos  omnes  qui  per  san- 

guinem  ejusdem  Filii  Dei  redempti  suinus,  toto  cor- 

pore  exsultabiraus,  totaque  aniraa  liEtabimur  in  te, 

0  sancta    Divinitas,   per  quam    subsistimus,   ad  me- 

moriam   revocantes    dulcedinom    supernorum    pra;- 

mioruin     super    omnes    passiones    et    tribulationes 

quas    ab    adversariis   veritatis    passi    sumus,   ita   ut 

illas  quasi  pro   nihilo  ducamus,   dum   delicias  quas 

nobis  iu   osteiisione  mandatorura  tuorum   proponis 

degustamus.  Et  sic  qui   in  operibus    sanctitatis  recti 

sunl  diliguut  te  vera  el  perfecta  dilectione,  quoniam 

omnia  bona  te  diiigentibus  concedis,  et  quia  etiam 

tandem  vitam  ieternam  eis   Iribuis.  Sed    et  sapienlia 

cellariis,  id  esl  mentibus  hominum  infundit  et  ap- 

punit  justiliam  verae  iidei   per  quam  verus  Deus  co- 

gnoscitur,  ubi   eadem  Udes  hiemem  et  oranem   hu- 


765 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPl.ICIS  HOMINIS.  —  PAKS  I,  VISIO  II. 


76fi 


midilalera  vitiorumita  comprimit,  ut  nequaquam  ul-  A  ctum  est,  quia  mensura  qua  venti  isti  a  se  separati 


terius  virescere  aut  crescere  possint,  et  ubi  ipsa 
omnes  virtutes  etiam  sibi  attrahit  et  adjungit,  ut 
vinum  vasi  infunditur,  quod  ad  bibendum  homini- 
bus  datur.  Quapropter  et  lideles  in  vera  liducia 
seterui  prajmii  exsultantes  et  gaudentes  manipulos 
bonorum  operum  quee  operati  sunt  portant,  justi- 
tiamque  Dei  sitiunt,  et  sanctitatem  de  uberibus  ejus 
sugunt,  nec  hoc  raodo  extaediari  poterunt,  quin 
semper  in  contemplatione  Divinitatis  delecteutur, 
quoniam  sanctitas  omnem  humanura  intellectura 
pra^cellit.  Cura  enim  homo  rectitudinem  recipit,  se 
ipsum  relinquit,  virtulesque  gustat  et  bibit,  ac  per 
illas  confortatur,  sicut  venaj  bibentis  vino  implen- 
tur,  nec  in  vitiis  infidelitatis  ofticialis  et  immode- 
ratus  est,  quemadmodum  ebrius  a  vino  extra  se 
est,  non  attendens  quid  faciat.  Sic  recti  diligunt 
Deum,  quia  taedium  in  illo  non  est,  sed  perseveraa- 
tia  in  beatitudine. 

Quare  principalis  vcnius  occidentalis  in  effigie  capilis 
lupi  sub  pedibus  supradictx  imaginis  in  circulo 
aquosi  aeris  appareat ;  cur  etiam  duo  collaterales 
venti,  aUer  in  cervi,  alter  informa  capilis  cancri 
demonstrentur . 

XX.  Quod  autem  sub  pedibus  ejusdem  imaginis 
hominis  in  signo  aquosi  aeris  velut  caput  lupi  quasi 
llatura  ex  ore  suo  pi'oducens  apparet,  hoc  est  quod 
sub  potestate  illius,  qui  propter  homines  hoino  fa- 
ctus  est,  in  plaga  occidentis  de  aquoso  aere  quem- 
adniodura  lupus  principalis  occidentalis  ventus  spi- 
rans  venit  in  forraa  lupi,  qui  in  silva  latet,  et  qui 
rapax  est,  eum  cibos  quaerit,  signiticans  quod  ven- 
tus  iste  de  latibuio  suo  scilicet  de  aquoso  aere  exiens, 
viriditatera  herbarura  nunc  educit,  nunc  repente 
arefaciendo  opprirait.  Qui  etiara  a  dextra  oris  ipsius 
aliquantum  in  longura  erumpens  in  medio  medieta- 
tis  spatii,  quod  inter  capita  lupi  et  ursi  est,  for- 
mam  capitis  cervi  accipit,  ex  cujus  etiam  ore  veiut 
alius  flatus  veniens  in  eadem  medietate  finitur,  quo- 
niam  partes  illas  ventus  iste  petens,  in  medio  me- 
dietatis,  quae  inter  occidentem  et  septentrionem  est, 
ad  naturam  cervi  se  convertit,  ita  ut  ibi  collateralis 
sibi  ventus  exiens,  quemadmodura  cervus  fortiter 
pungendo,  velociterque  currendo,   flamina    sua  us- 


sunt,  illa  etiam  et  spiramina  tlutuura  suorura  erait- 
tunt,  qiioniara  ventus  ad  ventura  tlatus  suos  diri- 
git,  ipsique  in  occursu  illo  metam  suam  non  trans- 
cendunt,  nec  ventus  ventum  tlando  supergreditur, 
nisi  hoc  ex  judicio  Dei  fiat.  Quod  si  divino  examine 
judicante,  interdum  acciderit,  terrores  ibi  iiunt, 
plurimaeque  adversiiates  raalorura  iliic  insurgunt. 

Quare  et  hsec  sicut  superiora  capita  ad  hominis  ima- 
ginem  spiramina  sua  diriganf,  et  moralis  horum 
intellectus. 

XXI.  Ipsaque  iu  rotam  prBeraonstratam,  et  ad 
imaginem  horainis  in  ea  stantem  spiramina  sua  mil- 
tunt,  ita  ut  iidem  venti  mundura  et  horainem  om- 
niaque  qua:'  in  mundo  sunt  viribus  el  ofUciis  suis 
B  retineant.  Itaque  cum  quilibet  fideies  caduca  ter- 
renarum  cupiditatum  justis  exemplis  quasi  sub  pe- 
dibus  suis  bona  operando  conculcant,  quasi  de 
aquoso  aere  ex  ipsis  sanctis  operibus  ut  lupus  infer- 
nales  poenaj  denudatae  prodeunt,  quia  cum  illi  pec- 
care  desistunt,  ad  viam  rectitudinis  tendentes,  in- 
fernales  poenas,  qua?  animas  devorant  se  perti- 
muisse  denionstrant.  Quee  cura  quasi  tlatura  scilicet 
contritionera  in  corde  horainura  ex  ore  suo  quod 
est  a  voracitate  sua  perducunt,  quoniam  tideles  il- 
las  abhorrent,  eadera  contritio  quaravis  homo  pro- 
spcre  in  actibus  suis  incedut,  secundum  Denm  se 
prolongans,  in  plenitudine  perfectionis  qna^  inter 
infernales  poenas  et  corporalem  tribulationera  est, 
forraara  capitis  cervi,  id  est  lidei  accipit,  ex  cu- 
jus  etiam  ore,  id  est  virtute,  alius  Ilatus  videlicet 
sanctitas  veniens,  in  eadem  perfectione  permanet. 
Gum  enim  horao  infernales  poenas  tiraet,  corpus 
suura  variis  tribulationibus  raiseriarum  tamdiu 
multoties  conterit,  quousque  ad  perfectioncm  il- 
lam  pertingat,  in  qua  totus  in  lide  ardeat,  credens 
quod  Deus  eum  ab  infernalibus  poenis  eripiat,  sic- 
que  sanctitas  in  eo  surgit,  cum  saecularia  opera 
abjiciens  spiritalibus  se  totum  immergit.  Cura  vero 
a  sinistra  adversitate  voracitatis  praedictarura  in- 
fernaliura  poenarum  homo  permissione  Dei  quam- 
plurimis  calamitatibus  corporaliter  castigatur,  con- 
tritio  quoque  in  cor  illius  ascendit,  et  cura  se  nul- 
lam  prosperitatera  praesenlis  vita^  habere  considerat, 
que  ad  medietatera    ipsara   emittat.  A  sinistra  vero  p  se  ab  inde   exlendens,   et  sic  ad  plenitudinem  per- 


C 


oris  ejusdera  lupini  capitis  tlatus,  qui  ab  ipso  ore 
procedit,  se  prolongans,  in  medio  etiam  medielatis 
spatii  quod  inter  capita  lupi  et  leonis  est,  in  caput 
cancri  cura  duabus  forficibus  quasi  cum  duabus  pe- 
dibus  surgit,  de  cujus  quoque  ore  quasi  alius  tlatus 
exiens,  in  ipsa  medietate  residet,  quia  in  partibus 
illis  idera  ventus  officia  sua  exercens,  in  medio  me- 
dietatis,  quae  inter  occidentera  et  austrura  est,  ad 
naturam  cancri  ante  et  retro  incedentis  revertitur, 
quoniam  ibi  collateralis  ejus  ventus  procedens,  in 
instabilitate  ut  cancer  nunc  hac  nunc  illac  flando 
ad  praedictam  medietatera  se  diffundit.  Qua  autem 
spatiorum  raensura  capita  hsec  ab  invicem  distant, 
eadem  mensura  et  forma  flatus  eorum  hinc  et  hinc 
in  longitudine,  extenditur,  utet  de  aliis  superius  di- 


fectionis  quae  inter  infernales  pcenas,  et  judiciura 
Dei  est  pertingens,  in  caput  cancri,  videlicet  lidu- 
ciae,  quae.  nunc  spem  nunc  dubiura  habet,  surgit, 
quia  horao  opera  sua  in  Deum  ponens,  modo  re- 
missionem  delictorum  suorura  se  obtinuisse  sperat, 
modo  dubitat,  sed  tandem  de  liducia  alius  tlatus 
qui  constantiam  designat  exiens,  illum  ad  perfec- 
tionera  hanc  virtutura  perducit,  ut  deinceps  de  bo- 
nitate  Dei  nihii  haesitet.  Tenore  auteni  quo  asser- 
tiones  ist;p  a  se  discretae  suiit  illo  etiam  et  effica- 
cia  operationum  ipsarum  protelatur,  quoniam  in- 
fernales  poenae,  quaravis  raetuendae  sint,  cum  homo 
propter  timorem  illarum  se  in  contritione  aflligit, 
fidem  taraera  cum  sanctitate,  liduciam  quoque 
cum  coustanlia  robustiores  redduut,  ila  ut  cum   iu- 


76. 


S.  HILDEGARDIS. 


?68 


fernus  linietur,  homo  ui  ouiuibus  caulior  judicelur.  A  tani   aridilatem  vertitur,   ut   uuUum   fruclum  bono- 


Et  hjK  omnes  visionem  Dei,  qui  cuncta  comprehen- 
dit,  inspicientes,  hominem  etiam  ut  voluntatem 
Dei  perficiat,  virtute  virium  suaruin  iuipellunt.  Nam 
infernaies  pteniv,  ut  Dcus  timealur,  faciuut,  quia 
cura  homo  poeaas  veraciter  limet,  peccare  desislit, 
atque  cum  bona  exempla  in  aliis  hominibus  videt, 
plurimas  indignaliones  in  sem(!tipso  niulloties  suf- 
fcrt,  ita  ut  cum  illas  patienter  portat,  in  omnibus 
operibus  suis  sanclitalem  demonstret.  Sed  cura  per 
suslentalionera  bonorum  operum  prospere  incedit, 
nulla  adversa  patiens,  virtute  illorum  ad  velocita- 
tem  rectitudinis  se  conjuugit,  ila  ut  prosperitatem 
lemporalium   habens,  gratijB   Dei  nihil  htesilans,  li- 


rum  operum  prjeferat.    Sed  ut  homo  a  Deo  quierit, 

quateniis  horrida  potestas  sedetur,   el  ea  qure  sibi 

necessaria  sunt  concedantur,  sic  etiam  a  Deo   pos- 

tulot,  ut  inala  scicntia  in  ipso  superelur. 

Quare  principali?  ventus  auslralis  in  deztera  parle 
ejusdem  imayinis  velut  caput  leonis  in  circulo  lu- 
cidi  ignis  ostendatur ;  cur  etiam  duQ  collaterales 
venti  ejus  aller  in  serpentis,  alter  in  figura  ca- 
pilis  agni  conspiciatur. 

\.\lll.  Sed    ad    dexteram  praedictie    imaginis  ho- 

miuis,  iu  signo  lucidi  ignis,  volut  caput  leonis  aspi- 

cis,  quod  ab  australi  plaga  ad   prosperitatem  horai- 

nis  directum,    de    supradicto   elomeiito   lucidi   ignis 

leoiiem  qiiasi  principalein  australem  vcutum  e.xeuu- 


ducialiter  se  commeudet,    quatenus   etiam    caducis  g  tem   deraonstrat,   quoniara    ut   leo  fortis    est,  et  in 


rebus  velut  in  ante  gradiens  sic  utatur,  ne  ffiternis 
in  ca-lestibus  post  se  vadens  privelur.  Qui  autem 
viriditate  Spirilus  sancti  caret,  in  intidelitate  sullo- 
catur,  in  pravisque  actibus  consumitur,  subtner- 
sionemque  tartaream  incurrit,  quoniain  gratia-  Dei 
se  commendare  non  studuit.  Dc  hoc  loquitur  Isaias 
servus  meus,  dicens  : 

Verba  Isaix  ad  idem  pertinentia,  et  quomodo  accipi 

debeant. 

XXII.  «  Auferam  sepcm  ejus,  et  erit  in  direptio- 
nem,  diruam  raaceriam  ejus,  et  erit  in  conculca- 
tionem,  et  ponam  eam  desertam.  Non  putabitur,  et 
non  fodietur,  et  ascendent  super  eam  vepres  et 
spinjp,  et  nubibus  mandabo  ne  pluant  super  eam 
irabrom  Isa.  v).  »  Quod  sic  intellectui  patet  :  Om- 
nis  qui  in  Deura  non  confidit,  nec  attendit  quo- 
modo  a  Deo  creatus  sit,  sed  eum  reprehendit  tan- 
quam  in  peccatis  ipsius  culpabilis  sif,  et  quasi 
recfa  itinera  in  eo  non  conslituerit,  nec  vult  aspi- 
cere  ortum  et  occasura  solis  et  lun«e  ac  stellarura, 
quas  Deus  in  ccelum  posuit,  nec  ventura  cum  aere, 
nec  terram  ciim  aquis,  et  c<f>teris  creaturis,  qua; 
orania  Deus  propter  hominem  creavit,  quatenus 
in  omnibus  his  cognosceret  ad  quautura  hono- 
rem  creatus  esset,  me  qui  sine  initio,  et  sine  line 
sura  contcmnit,  atque  omuein  creaturam  destriiit, 
ncc  illam,  uoc  seipsum  pcrfecte  coguoscit.  Unde 
et  ego  auferam  defensionem  ejus,  quoniam  alium 
acJjutorem  non  habet,  et  aiieni  a  vita  eura  diri- 
pient,  diruam  qiioque  ininutionem  ipsius,  et  a  da'.- 
raonibus  conteretur,  et  sic  a  bonis  angelis  desere- 
tur.  Nam  omnis  conne.xio  concupiscenliarura  illius 
auferetur,  et  canibus  bestiisque  distribuetur,  quia 
minus  quam  animalia  rae  cognovit,  cum  illa  ut 
creata  siint  faciant,  quapropter  etiam  ut  slercus 
conculcabitur,  atque  ab  omni  beatitudine  desere- 
tur.  Sed  et  in  numerum  filiorura  Dei  non  ponetur, 
nec  sarculo  fidei  de  peccatis  suis  evertetur,  quia 
iUum  imitatus  est,  qui  simililudinem  Dei  habere 
voluit,  qui  a  nullo  processit,  et  sine  fine  est.  Et 
ideo  quoque  per  superbiara  insurgunt  in  eo  dissen- 
siones  et  irse,  furores,  qui  eum  omnino  ab  omni 
gloria  sujtern.T!  haireditatis  scindunt,  atque  hoc 
modo  Spiritus   sancti  rore  et  gratia  carens,  in  tan- 


forlitudine  sua  volunlatem  suam  exercet,  ita  et 
ventiis  auster  in  igne  et  ab  igne  fortis  et  praeceps 
existit,  atque  cum  dies  in  longitudine  se  protrahunt 
potens  est,  et  in  eadem  potentia  collisionem  et  di- 
ruptionem  nubiura,  ac  pericula  in  repentina  emis- 
sione  imbrium  parat.  Et  cujus  ore  quasi  llatus  egre- 
diens  ab  utraque  partcoris  ejusdem  aliquantum  pro- 
longatur,  qiiia  de  plaga  hac  australi  idera  ventus 
procedensse  in  utramque  partem  sui,  videlicet  hacet 
illac  extendit,  et  sic  etiam  in  dextera  parte  in  caput 
serpentis,  in  sinistra  aulein  in  caput  agni  formatur, 
quoniam  in  dextrali  parte  ventus  iste  naturam  ser- 
pentis  sibi  assumens,  qui  leniter  supplicat,  acriter 
autem  insidias  ponit,  quemadmodum  serpentes  ali- 

''  quando  lenes  flatus  producit,  sed  interim  etiam  forles 
punctus  et  ictus  emittit ;  in  sinistrali  aulem  in  agnum 
qui  mitis  et  lenis  est  vertitur  quia  in  eisdem  par- 
tibus  suavem  et  non  pericuiosum  se  ostendit.  Et 
caput  serpentis  in  medio  medietatis  spalii  quod  in- 
ter  caput  leonis  et  lupi  est  se  ostendens,  velut  fla- 
tum  emillit,  qui  se  ad  eamdera  medietatem  extendit, 
ac  llatui  ([ui  do  capite  cancri  egreditur,  quod  intor 
caput  lupi  et  leonis  est  se  coujungit,  quoniam  juxla 
naturam  serponlis,  ut  supra  demonstralura  est,  von- 
tus  istc  principali  veuto  ausiri  collateralis,  in  medio 
medietatis  longitudinis  illius,  quse  intor  austrum  ot 
occidentem  existit  emorgens,  spiramiua  sua  usque 
ad  earadem  medietatem,  quaj  inter  austrum  'et  occi- 

pv  dentem  est  extendit,  nec  terminum  hunc  quemad- 
modum  nec  alii  nisi  ex  judicio  Dei  transgreditur, 
ibiquo  flatiim  de  coliaterali  venlo  surgentera,  qui 
inter  occidoutem  et  austrum  est  excipit.  Nam  si 
longitudo  spatii  quai  inter  ausfrum  et  occidentem 
est,  in  partes  quatuor  dividitur,  terminus  ab  austro 
partis  priina',  qui  ot  initiuni  ost  partis  secundae, 
medius  est  inter  iuitiura  parlis  primaj,  ac  terminum 
partis  secundfp,  terrainusque  partis  sccundai,  qui  et 
inilium  ost  partis  tertia;,  mediotas  longitudinis  illius 
est,  qua-  inter  austrum  et  occideritem  ost.  Eodem 
quoque  modo  finis  ab  occidente  e  contra  jiartis  pri- 
mse,  qui  et  initiura  est  e  contra  partis  secunda3,  rao- 
dius  est  inter  initium  ibidom  partis  primae,  ac  finem 
illic  partis  secunda;,  terminusque  ibidem  partis  se- 
cunda^,  qui  et  inilium  illic  est  partis  lerlia',  medie- 


769 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  l,  VISIO  II. 


770 


tas  longitudinis  hujus  est,  quae  e  contra  inter  occi- 
dentem  et  austrum  existit,  ubi  et  collaterales  venti 
sibi  occurrunt.  Sicque  venti  isti  tam  principales 
quara  eorum  collaterales  inter  orienlem  et  austrum, 
inter  austrum  et  occidentem,  inter  occidentem  et 
septentrionem,  ac  inter  septentrionem  et  orientem 
sequali  modo  ad  invicem  connexi,  ab  invicemque 
discreti  sunt,  ut  praefatum  est.  Caput  autem  agni 
in  medio  medietatis  spatii  quod  inter  caput  leonis 
et  leopardi  exstat  apparens,  quasi  flatum  producit, 
qui  se  ad  ipsam  medietatem  prolongans,  flatui  qui 
de  capite  cancri  quod  inter  caput  leopardi  et  leonis 
est,  in  conjunctione  occurrit,  quia  secundum  natu- 
ram  agni,  ut  supra  ostensum  est,  alius  collateralis 
ventus  in  partibus  istis,  id  est  in  medio  hoc  spatio 
quod  inter  austrum  et  medictatem  hanc  longitudi- 
nis,  quae  inter  austrum  et  orientem  existit,  oritur. 
Is  etiam  flatuni  suum  adeamdemmedietatem  dirigit, 
ibique  spiramini,  quod  de  vento  naturam  cancri 
imitantis,  qui  inter  orientem  et  austrum  exsurgit, 
strepitu  suo  obviam  venit,  ita  ut  ibi  multoties  quam- 
plurimi  terrores  et  coUisiones  ex  congressu  eorum 
liant.  Sed  et  secundum  spatia  quibus  capita  hajc  a 
se  separata  sunt,  longitudo  flatuum  eorum  procedit, 
quemadmodum  et  de  superioribus  capitibus  flati- 
busque  eorum  prsemonstratum  est,  quoniam  juxta 
longitudinem,  qua  initia  ventornm  islorum  a  se  dis- 
creta  distant,  et  spiramina  flatuum  suorum  usque 
ad  loca  illa  emittunt,  in  quibus  exsurgunt,  in  quibus 
etiam  spiramiua  eorum  sibi  occurrunt. 

Quare  hxc,  ut  et  anieriora   capita,  in  rotam  et  in 
imaginem  eamdemjlatus  suos  emittant. 

XXIV.  Et  in   prajfatam  rotam,    et    ad  prtpdictam 

humanam  imaginem  ipsa   flare    se   ostendunt,  quia 

venti,  tam  principales    quam  isti  qui  eis  [collaterales 

sunt,  mundum  universum  ac  hominem,  in  quo  om- 

nes  creaturse   latent,  fortitudine  sua  conservant,  ne 

in  defectum   cadant.   Coliaterales    enim  venti  pennse 

principalium     ventorum    sunt,    et    assidue    quamvis 

leniter  cum  aere  flare  non  cessnnt ;  principales   vero 

venti  in  fortissimis  viribus    nonnisi   ex  judicio   Dei 

ad  vindictam  circa  iinem  mundi   provocantur.   Nam 

auster  et  septentrio  judicio  Dei  collateralibus  ventis 

suis   secundum   quod   voluntas   Dei    est  immittunl, 

auster    scilicet    magno     calore,    magnaque  iinunda- 

tione ;  septentrio    autem  in    fulgure,    in  tonitru,  in 

grandine  et  frigore.  Venti   namque   principales,    vi- 

delicet  orientaiis  et  occidentalis,   collaterales  ventos 

suos  ad  judicia   Dei    facienda,  remissius  et  tardius 

provocant;  sed  tamen  cum  eos  per  voluntatem   Dei 

ad  hsec  excitant,    hoc  in  a-state  aut  per  frigus,    aut 

per  siccitatem,   seu  in    hieme  aut  per    calorem,  aut 

per  pluviam,     aut    per   similia    mala    faciunt,    quaj 

lerriE  et    hominibus   contraria    et    nociva    sunt.  Et 

sicut  venti  orbem  terraruni  viribus  suis  tenent,    ita 

etiam    in  ofticiis  suis  faciunt  hominem  scire  et   in- 

telligere  quid  operaturus  sit.  Cum  autemiidem  venti 

llatus   suos  super  terram    emittunt,   eos  etiam    sub 

terra  dispergunt,    atque   ibidem  in  quibusdam  locis 


A  quasdam  subterraneas  cavernulas  intrantes  cum 
exitum  non  habent  terram  movent;  sed  ubi  exitum 
habent,  ibi  oriri  a  qiiibusdam  hominibus  videntur, 
cum  illic  non  oriantur,  sed  in  superioribus  elemen- 
tis,  ut  praefatum  est,  se  tam  sub  terra  quam  super 
terram  dispergentes. 

Quod  homini  diligeyiter  investigandum  sit  quomodo 
hsec  omnia  ad  salutem  animx  suas,  el  ad  Dei  ju- 
dicia  peragenda  nihil  inexaminatum  relinquentis 
respiciant. 

XXV.  Quomodo  autem  omnia  h.fc  ad  salutem 
animae  respiciant  homo  intelligat,  quia  quod  in  si- 
gno  lucidi  ignis  divinam  potentiam  designantis, 
velut  caput  leonis,  id  est  judicium  Dei,  quod  ler- 
ribile  esl,    aspicitur,   hoc    ideo    est,    quoniam  Deus 

Bjusta  sequitate  omnia  dijudicans,  nihil  inexamina- 
tum  relinquit.  Idem  enim  judicium  in  virtute  sua 
ad  rectitudinem  se  hinc  et  hinc  extendens,  homini 
prospere  incedenti,  caput  serpentis,  quod  pruden- 
tiam  signiiicat,  proponit,  in  adversitate  autem  la- 
boranti,  caput  agni,  scilicet  formam  patientiae  de- 
monstrat.  Nam  necesse  estuthomo  in  prosperitate 
judicium  Dei  prudenter  timeat,  quatenus  dolosita- 
tem  astutiamque  raalorum  fugiens,  in  vana  securi- 
tate  viam  veritatis  non  deserat,  et  in  adversitate 
sub  eo  judicio  patientiam  habeat,  sciens  quod  Deus 
tortuositatem  in  operibus  hominum  dissimulando 
multoties  tolerat.  Et  caput  serpentis,  videiicet  pru- 
dentia  in  plenitudine  perfectionis,  quae  inter  judi- 
cium  Dei  et  infernales  poenas  est  apparens,  velut 
flatum,  id  est  providentiam,  de  se  procedere  facit, 
quia  dum  homo  per  judicium  Dei  exterritus,  pru- 
denti  animo  iufernales  pcenas  metuit,  ne  illas  ex 
merito  patiatur,  per  bona  opera  studiose  providet, 
quae  se  hoc  modo  ad  perfectionem  rectitudinis  ex- 
tendens,  constantia?,  quse  de  capite  cancri,  id  est 
de  fortitudine  fiduciae,  oritur,  quai  inter  infernales 
poenas  et  judicium  Dei  est  conjungitur,  quoniam 
tidelis  ut  ad  vitam  a-ternam  sibi  quaelibet  bona  pro- 
videat,  in  hoc  conslans  esse  studet.  Caput  autem 
agni,  quod  patientiam  designat,  in  pleniludine  per- 
fectionis,  quae  inter  judicium  Dei  et  timorera  Do- 
mini  est,  apparens,  quasi  ilatum,  scilicet  mansue- 
tudinem  producit,  quce  etiam  ad  rectam  perfectio- 
D  nem\  perveniens,  constantiae  quae  de  vera  liducia 
quae  inter  timorem  Domini  et  judicium  Dei  est  se 
associat,  quia  beatus  horao  cura  patiens  ad  oppro- 
bria  est,  et  etiam  mansuetum  se  in  his  ostendit, 
constantiam  ut  bono  tine  consummetur,  amplecli 
debet. 

Quia  nulli  ordo  virtutum  a  se  vel  in  se  discretus 
negligendus  sit,  quoniam  virtutis  effectus  homi- 
nem  ad  justitiam  vel  rectitudinem  ccBlestium  per- 
ducit. 

XXVI.  Sed  secundum  quod  ordo  earumdem  vir- 
tutum  a  se  et  in  se  discretus  est,  ita  quod  virtus 
haec  vires  istas,  illa  vires  illas  ostendit,  sic  et  ope- 
rationes  eorum  in  hominibus  sunt,  quemadmodum 
et  de  CiPferis  virtutibus  intelligendum  est,  quoniam 
Yoluntatem  bonam  opera   bona   sequuntur,  eodem- 


77« 


miij)H(;audis 


772 


que  modo    ad   scientiam    Dei    der.linantes,    quia    iu  A  conciipiscentia  inutilis  est,  et  lucem  v.Mitalis  nou  ia- 


scientia  DA  sunl,  hominem  ad  quamque  justitiauH 
et  ad  reititudiuem  coelestium  pariter  perducuut. 
Omnes  eniru  virlutes  ad  salvalionein  liominis  fo-:; 
nAOler  currunt,  ijuamvis  ia  uno  lioiimie  pariler  uon 
appareant.  Nam  judiiium  Dei  hominem  exterret, 
ipsumque  examiiiat,  nec  opus  homiuis  rcliuquitur, 
quod  judicio  Dei  non  exculiatur,  quia  judicium 
Dei  juitum  omuia  ju.-te  dijudicat.  Sed  et  prudenlia 
vires  suas  cum  providentia  liomini  immittit,  qua- 
tenus  luxum  sseculi  prudenter  abjiciens,  castitatem 
amplectatur;  paiientia  vero  cum  mansuetudine  ip- 
sum  tangit,  ut  lentaliones  caruis  palieiiler  qiioque 
sullerat,  quoniam  in  utroque  sexu,  viri  scilicet  et 
feminse,  ardor  carnaiis  concupiscentia^  virtutibus 
istis  .<ine  ta-dio  netcliiirentiae  sopiendus  est.  Quapro- 
pter  nullus  tidelium  ipsas  negligenter  habeat,  ne 
eum  in  ariditale  desiccatum,  aut  in  concupisceutiis 
carnalibus  snifocatum  relinquant,  sed  eas  bonis 
operibus  imiletur,  quatenus  ipsum  in  omni  sancli- 
tate  conservent.  Si  autem  homo  Deum  negligit, 
juslo  judicio  ipsius  eliam  corporales  castigationes, 
ut  praedictum  est,  saepius  incurrit,  ita  ut  tam  de 
superioribus  quam  de  siibterioribus  elementis,  et 
creaturis,  et  in  calore  et  frigore,  in  siccitate  et 
humiditate,  ac  in  aliis  multimodis  pressuris,  fla- 
gello  Dei  siibjaceat,  quia  constautiam  viitutum  non 
iospiciens,  inteliigere  noluit  quid  facere  deberet. 
Cum  euim    virtules  in   spiritualibus   causis  homines 


B 


spicit,  el  quod  cum  incestis  opcribus  exsultat,  post 
per  tristitiam  quasi  aquosa  subinersione  sufTocatur. 
Itaque  dexlcra  pirs  boiue  scientiai  ad  Deum  se  le- 
vat,  et  malam  delectalionem  conculcat,  atqne  tri- 
stitiam  abstrahit.  Sic  ergo  dextera  Domini,  id  est 
forlitudo  ejus  facit  virtutem  hanc,  ut  homines  eum 
per  tidem  cognoscant,  et  opera  sua  in  timore  ip- 
sius  operentur,  alque  eadem  dextera  per  puniilen- 
tiam  exaitat  me,  qui  prius  in  peccatis  sordueram, 
necnon  et  ipsa  facit  virtutem  post  posnitentiam  pec- 
catorum  meorum,  ita  ut  tauto  desiderio  in  amore 
Dei  ardeam,  quatenus  inde  satiirari  non  possim. 
Unde  etiain  in  peccatis  non  moriar,  quando  per 
poenitentiam  eorum  resurgo,  sed  per  veram  et  pu- 
rain  poeuitenliam  quam  ad  Deum  habeo.  in  aiterni- 
tate  vivam,  et  sic  de  morte  ereptns,  narrabo  mira- 
bilia  Domini  in  timore  et  amore  ipsius,  quoniam 
morti  me  non  tradidit,  sed  me  de  iufernali  perdi- 
tione  eripiiit. 

Quare  principalis  seplentrionalis  ventus  a  sinistra 
parte  lUius  humanse  imaginis  quasi  caput  ursi  in 
circulo  nigriignis  appareat ;  cur  etiam  duo  colla- 
t-^rales  ejus  venti  alttr  in  agni,  alter  in  forma  ca- 
pitis  serpentis  videatur. 

XXVIII.  Ad    sinistram  vero    pracfala!  imaginis  in 

signo  nigri  ignis  quasi   caput  ursi  apparet,    quod  a 

septentrionali  plaga   multoties    contrarium    homini 

de  nigro   igne  veliit    ursum     principalem    ventum, 

sciiicet  septentrionalem,   in    p(;riciilis    tempeslalum 


imbuunt,    in    carnalibus    quoque  prudentes  iHos  fa-  q  ssppius  prodire  ostendit,  quoniam  ex  nigro  igne  est. 


ciunt,  ita  ut  cum  nond  im  in  illis  palam  apparent, 
ad  timorem  Domini  ipsos  silenter  multoties  coucu- 
tiant.  Sed  cum  se  in  eis  manifeslant,  ita  \it  ilii  vir- 
tutes  aperte  par  charitatem  colant,  tunc  timorem 
Domini  prius  ipsi  in  temporalibus  habuisse  vide- 
buntur,  cum  nunc  magis  propter  desiderium  roe- 
leslium  quam  propter  metum  infernalium  puniarum 
acarnaiibus  se  sublraxcrint,  et  ad  spirituaiia  cou- 
verterint  per  fortitudinem  bealarum  virtutum  ro- 
borati,  quemadmodum  David  testatur,  ubi  in  >o- 
luntate  mea  dicit  : 

Testimonium  de  psalmo  cxvii  ad  hoc  consonans,    et 
quomodo  inielligendum  sit. 

X.XVII.  0  Dextera  Domini  fecit  virlutem,  dextera 
Domini  exailavit  lue,  dextera  Domini  fecit  virtu- 
tem.  Non  moriar  sed  vivam,  et  narrabo  opera  Do- 
mini.  »  Quod  sic  intellectui  patet :  Homo  jprimitus 
per  timorem  Dci  et  gehennalium  poenarum|  a  sini- 
stra  declinat,  ac  postea  per  amorem  Dei  ad  dexle- 
ram,  id  est  ad  desidcria  coilestium  bonorum  ascen- 
dit.  Quod  dum  facere  incceperit,  fortissima  arma 
sibi  induit,  quia  bonam  scientiara  a  mala  separavit. 
Unde  et  huic  duplici  scientia  oculus  comparatur, 
qui  aquosum  circuium  iufra  albedinem  suam  situm 
habet,  quemadmodum  et  vas  speculum  in  se  con- 
tinet,  quoniam  mala  scientia,  quai  per  sinistram 
inteliigitur,  est  velut  vas  bonae  scientia»,  quae  per 
dexteram  accipitur.  Nam  dexter  oculus  bonae  .scien- 
liae  ubique  circumspicil  et  considerat  quod   carnalis 


D 


Et  ideo  etiam  quemadmodum  ursus  in  ira  submur- 
murat,  et  ut  ille  in  natura  sua  neqiiam  existit,  ita 
et  ventiis  iste  quasi  submurmurando  commotionos 
et  strepitus  ac  pericula  in  tempestatibus  laliquando 
parat.  Sed  quod  velut  flatum  ex  ore  suo  dat,  qui 
eliam  ad  dextram  et  ad  sinistram  oris  ipsius  ali- 
iiuantum  in  longum  se  extendens,  ad  dextram  in 
copiit  agni  desinit,  ad  sinistram  vero  furmam  ca- 
pitis  serpentis  accipit,  hoc  designat  quod  vcntus 
hic  a  praefata  sepleiitrionali  plaga  exiens,  et  ab 
utraque  parte  sui  in  longum  procedens,  ad  dextram 
in  lenitate  naturae  agni,  qui  lenis  et  non  periculosus 
est,  transit,  quoniam  in  partibus  illis  ventus  idem 
se  inlerdum  mitem  ostendit.  Ad  sinistram  auteru 
serpentem  imitatur,  qui  ieniter  quidera  priraiim 
labilur,  sed  postmodum  praicipitanter  movelur,  et 
cum  sic  nihil  praevaiet,  hominem  timens,  suppli- 
care  incipit,  quia  et  ventus  iste  illic  quasi  dece- 
ptuose  sine  slrepitu  in  primordio  progredilur,  sed 
tandem  ciim  i^ericuio  velut  dolosum  et  immitem  se 
demonstrat,  et  cum  homines  se  jam  perire  putant, 
iterum  in  lenitatem  revertitur.  Ex  ore  autem  ca- 
pitis  agni  hujus,  quemadmodum  alius  flatus,  usque 
ad  medietatem  spatii  quod  iuter  capita  ursi  et  leo- 
pardi  exstat,  se  prolongat,  quoniam  ad  similitudi- 
nera  agni  ventus  iste  principali  vento,  qui  de  plaga 
seplentrionis  procedit  collateralis,  usque  ad  me- 
dietatem  extensionis  qu.i'  inter  septentrionem  et 
orientem  est,  rires  suas  flando  emittit,   quia  in  par- 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SlMPLlClS  HOMINIS.  —  PARS  1,  VISIO  11. 


:74 


tibus  illis   vcliit  agnum  se  mitem  ostendit,  quamvis  A  perfectionem  quse    inler  corporalem    tribulationem 


B 


alibi  quasi  in  ira  grassetur.  Sed  ex  ore  capilis  ser- 
pentis  istius,  sicut  alius  flatns,  usquc  ad  medieta- 
tem  spatii,  quod  inter  rapita  ursi  et  lupi  est,  se  ex- 
tendeudo  procedit,  quoniam  ut  natura  serpcnlis  est, 
sic  veritus  iste,  vento  septentrionaii  in  latere  vici- 
nus,  ad  partes  ilias  pervenit  ubi  medietas  longitu- 
dinis  illius  existit,  quse  inter  principalem  veutum 
septentrionis  ac  principalem  ventum  occidentis  ex- 
tenditur,  nunc  vires  suas  blande,  nnnc  velut  in 
dolo  praecipitantes  exercens.  Sed  similitudo  tlatus 
illius,  qni  de  dextra  parte  oris  ursi  usque  ad  ciiput 
agni  venit,  similitudo  quoque  ejusdem  flatus,  qui 
de  sinistra  parte  ipsius  oris  usque  ad  caput  ser- 
pentis  procedit;  tlatus  etiam  qui  ex  ore  capitis 
agni  usque  ad  demonstratam  medietatem  spatii, 
quod  inler  capita  ursi  et  leopardi  videtur  exit,  tla- 
tusque  qui  ex  ore  capitis  serpentis  usque  ad  me- 
dietatem  spatii  inter  capita  ursi  et  lupi  exstantis 
prolongatur,  unius  et  a^qualis  longitudinis  sunt, 
quoniam  sepfentrionalis  ventus,  scilicet  principalis, 
ex  utraque  parte  sui  ad  ventos  qui  sibi  in  subje- 
ctione  collaterales  sunt,  pari  extensione  prolonga- 
tur.  Venli  quoque  ipsi  coUaterales,  et  ad  orientem 
et  ad  occidentem  vergentes,  eodem  longitudinis 
tenore  fmem  accipiunt,  quo  et  principalis  ventus,  qui 
initium   eorum  existit,  ut  supra  dictum  est,    finitur. 

Quare  eliam  ista  sicut  et  superiora  capitu  in  rotam 
et  ad  imaginem  eamdem  impetus  flatuum  suorum 
convertant. 

XXIX.  Capita  quoque  ha?c  omnia  in  supradictam 
rotam  atque  ad  praifatam  imaginem  hominis  flatus 
dant,  quia  praedicti  venti  llatibus  virium  suarum 
circuitum  orbis  continent,  et  hominem  in  eo  de- 
gentem,  ne  in  defectu  pereat,  ad  utilitatem  suam 
respicere  instigant.  Itaque  cum  quilibet  ventus  om- 
nium  praedictarum  qualitatum,  sive  naturaliter  sive 
per  dispositionem  Dei  flatus  suos  extulerit,  nullo 
ohstaculo  obsistente,  corpus  hominis  penetrat, 
illumque  anima  suscipiens  ad  interiora,  ad  quodiibet 
membrum  corporis  quod  naturse  illius  convenit, 
naturaliter  ducit ;  sicque  per  flatus  ventorum  homo 
aut  confortatur,  ut  supra  dictum  est,  aut  destitui- 
tur.  Sed  et  homo  cum  prosperitatem  sa^cularium 
habet,  ajudiciaii  igne,  qui  vindicta   Dei  est,  quem-  "  amplectitur,    ubi    homo    Deum  diligit,  cousideraus 


et  limorem  Domiui  est,  perveniens ;  sed  ex  ore  ca- 
pitis  scrpontis,  pi-udeiitiam  dcsignantis,  alius  llatus, 
videlicet  providentia,  ad  perfectionem,  qua^  inter 
corporalem  tribuiationem  et  infernales  poenas  exi- 
stit,  procedens,  hominem  per  vindictam  Dei  casti- 
gatum,  ut  terrena  conlemnat,  et  ut  ad  coelestia 
anhelet,  quomodo  etiairi  superius  de  eis  ostensum 
est,  commonent.  Nam  et  principia  et  iines  praefato- 
rum  mysteriorum  in  factis  et  in  significationibus  suis 
unius  et  tcqualis  studii  ad  eruditionem  hominis 
existunt,  quamvis  diversa  opera  habere  videantur  ; 
et  oniuia  quse,  scientia  Dei  saluti  aninife  conve- 
uientia  demonstrat,  ad  ereptionem  illius  perducunt, 
hominemque  ut  corpore  et  anima  Creatori  suo  li- 
deliter  adheereat,  viribus  suis  impellunt.  Quapro- 
pter  homo  seipsum  ad  sanctilatem  confortet,  ita  ut 
carnalia  desideria  fugiat,  et  ut  luxus  fetentium  vi- 
tiorum  abneget ;  Deoque,  qui  continentiam  et  ca- 
stitatem  diligit,  sapienter  deserviat;  nec  supra- 
modum  aridus,  nec  supramodum  humidus  in  opere 
virtutum  sit,  quoniam  qui  carnem  suam  nec  casti- 
gare  nec  constringere  voluerit,  in  iuteritum  animaj 
ibit.  Qui  vero  seipsum  domando  virtutes  amaverit, 
et  amando  retinuerit,  aaimam  suam  in  vitam  aiter- 
nam  coilocabit,  cum  a  Domino  corripitur  et  casti- 
galur,  sicut  et  David  per  me  inspiratus  loquitur 
dicens  : 

Vcrba  David  in  eodem  psalmo  cxvii,  ad  eadem  com- 
petentia,  etexplanatio  ipsorum. 
XXX.  «  Castigans  castigavit  me  Dominus,  et 
morti  non  tradidit  me.  »  Quod  sic  intellectui  patet  : 
Homo  casualis  et  indisciplinatus  multoties  existit, 
nec  timidus  est,  nisi  omnes  venae  ipsius  doloribus 
infnndantur.  Uude  et  diabolus  primum  hominem 
decepit,  cum  magnam  vanitatem  iniit,  esse  cu- 
piens  quod  esse  non  debuit,  et  idcirco  eliam  ma- 
gna  tristitia  cum  dolore  illi  infusa  est.  Nam  ex  la- 
bore  homo  timorem  habet,  ex  vanitate  autem  obli- 
vionem,  et  ex  prsevaricatione  legis  stultam  iiduciam. 
Sed  omnia  hsec  timor  Domini  excellit,  quia  homo 
per  timorem  coram  Deo  tremiscit,  et  quod  in  multis 
aliis  nulla  utilitas  sit  veraciter  coguoscit.  Timor 
euim   in   liomine    pra^currit,   ac   postea    charitatem 


adraodum  ursus,  corporalis  tribulatio  egrediens 
illum  constringit;  nec  eum  secundum  voluptates 
suas  procedere  permittit,  sed  velut  flatnm,  scilicet 
miseriam,  de  lenore  suo  tam  in  prosperit  ile  quam 
iu  adversitate  ipsius  jirotelans,  in  humilitate  pau- 
pertatem  spiritus  eum  desiderare  et  habere  facit, 
ita  ut  iile  hoc  modo  juste  incedens,  quasi  in  capite 
agni  patientiam  amplectatur,  mala  quoque  devi- 
tans,  velut  in  capite  serpentis  prudentiam  imitetur. 
Nam  per  corporales  tribulationes  homo  multoties 
pervenit  ad  divitias  spiritales,  atque  per  easdem 
divitias  superna  regna  adipiscitur.  Ex  ore  autem 
capitis  agni,  patientiam,  ut  supra  dictum  est,  de- 
monstrantis,    alius  flatus,   id    est   mansuetudo,    ad 


quomodo  eum.  placare  possit,  quatenus  iniquitatis 
suse  non  recordetur.  Sed  cum  homo  Deum  iu  amore 
qua^rit,  Deus  illum  saepe  cum  laboribus  castigat, 
ita  ut  ille  fiducialiter  dicat :  Flagellis  suis  casti- 
gans  castigavit  me  peccatorem  ille  qui  Dominus 
omnium  est;  sed  tamen  in  eadem  castigatione,  qua 
me  flagellat,  morli  infernalium  poenarum  non  tradi- 
dit  me,  quia  illum  amaudo  qiioesLvi,  et  peccata  mea 
illi  confessus  sura,  atque  in  ipsa  patiens  et  prudens 
sum,  quando  judicia  ejus  super  culpas  meas  recta 
cognosco,  et  cum  duabus  alis  scilicet  scientiae  boni 
et  mali,  ad  illum  volare  studeo,  ita  ut  cum  dextra 
ala  sinistram  mihi  subjiciam,  quatenus  recto  et 
Bequali  tramite  incedam. 


S.  IIILDEGARDIS 


770 


De  septem  planetis  in    divers^is  circiilis  rotx  supra- 
dictxin  intaginis  distinctis  intervallis  appart:ntibiis. 

XXXI.  Sed  et  <uper  rajnit  prrpdiclae  imaginis 
septcm  planeta?  ."^ursum  ab  invicem  de.-^ignati  sunt ; 
tres  in  circulo  uno  hicidi  ignis,  unus  eliam  in  su!>jf- 
cto  illi  circulo  nigri  ignis,  tres  aulem  in  subjeclo 
illi  circulo  puri  aHheris,  quoniam  ab  oriente  initia 
sua  quiiibet  eonim  sumens,  alterque  alterum  iii  al- 
titudine  circuitus  sui  Iranscendons,  cum  cursum 
suum  compleverit.  iterum  versus  orienlem,  ut  cur- 
rere  possit,  ortum  s"um  repetit.  Et  tres  in  praedi- 
cto  lucido  igne,  unus  etiam  in  subjeclo  illi  circulo 
nigri  ignis  ;  tres  autem  sub  ipsis  iu  puro  a?tiiere 
cursus  suos  habent,  quoniam  hi  qui  in  eodem  igiie 
current,  ab  ipso  igno  ad  ignes  suos  excitantur,  idem- 
que  ignis  a  virilms  ilb)rum  ad  ardorem  suiim  con- 
lortatur,  quemadinodum  ligna  ab  igne  incendiinlur, 
et  ut  ignis  per  ligna  ad  ardorem  roboratur.  Kt  tres 
sunt,  quia  si  plures  essent,  eumdem  ignem  uimisar- 
dere  facerent,  eumque  circuitionibus  suis  confunde- 
rent ;  vel  si  pauciores  forent,  idem  ignis,  conve- 
niente  juvamine  destitutus,  in  ardore  suo  torpesceret. 
Et  primus  spendore  suo  splendorem  solis  illustrat, 
secundus  vero  ardore  suo  ardorem  soli  administrat  ; 
tertius  autem  cursu  suo  cursnm  solis  ad  reclitudinem 
retentat.  Cum  his  enim  sol  circumdatur,  dirigitur 
et  retinetur,  quatenus  lirmamento  omnique  mundo 
rectum  temperauienlum  calore  et  splendore  suo  tri- 
buat.  Sed  tres  qui  in  prsedicto  a?there,  puritalema 
superiore  igue  et  a  subteriore  aqua  habeule,  discur- 
runt,  ab  eodem  ad  puritalem  splendoris  examinan- 
tor,  puritatoque  sua  ipsum  perfundunt.  Et  nou  plu- 
res  nec  pauciores  quam  tres  sunt,  quoniam  ad  con- 
fortalionem  purilalis  illius  nec  superabiindant,  nec 
minus  sufiiciunt,  sed  congruenti  temperameuto  ei 
assistunt,  nec  superfluitate  ipsura  aggravant,  nec 
tenuitate  dcstruunt.  Et  qui  in  eodem  ap.lliere  prinius 
super  lunam  est,  illi  ad  incrementum  succurrit, 
eamque  protegit,  ne  supramodum  accendatur  ;  secun- 
dusautem,  quiprosimusipsiexistit,  eamindetrimento 
conservat,  ue  tota  dissolvalur.  Isti  lunara  qua,si  tni- 
nisterio  5U0  percurruul,  et  subsequuntur,  eamque  ad 
totius  mundi  temperamentum  distincte  ct  conve- 
nienter  exhortanlur. 

(juomodo  iidem  planelx  a  Deo  mandi  condilore  in 
firmamento  dispositi  sint,  et  de  variis  ipsorum  e/fi- 
cientiis. 

XXXII.  Versus  austrum  aulem  ad  latus  ejusdera 
imaginis,  nec  non  ct  sub  pedibus  ipsius,  sol  eodem 
modo  ac  ordine  signatus  et  distinctus,  in  circulo 
suo  apparet,  quia  et  ad  austrum  et  ad  occidentera 
currit,  non  tamen  ita  ut  sub  pedibus  hominis  sit, 
sed  quod  in  occidente  cum  revolutione  iirmameuli 
occidua  mundi  petens,  a  piaga  septentriouaii  decli- 
net,  et  iterum  in  oriente  cum  eodem  iirmamento 
resurgat.  Et  a  medio  sumrai  signi  primique  planeta', 
qui  supra  caput  ejusdem  imaginis  signatus  est,  vehit 
radii  quidam  exeunt,  quorum  unus  ad  signum  soiis 
descendit,  significans  quod  a  fortitudine  principalis 


A  hiijiis    planot;i\  qui  in   oriente  primilus  oslendilur, 

quoniam  il)i  lux  diei  procedit,  radii  forliludinis  pro- 

dcant,  quorum  uuus  ad  soiem  dirigitur,  illi  succur- 

rens  cursumque  ipsius  temperans,  ne  ignes  suos  su- 

pramodum   excutiat.   Sed  unus  ad  dexlrum  pedem 

capilis  cancri  quod  a  capite  leopardi  procedit  radiat, 

quia  a  parle  illa  cui  veutus  isle  obvius  est  idem  pla- 

neta  surgens,  radium  ad  robur  egressionis  illius  anle 

et    retro  incedentis,  et    a  principali  vento    orienlis, 

cui  collateralis  est,   procodentis  mittit,  cum  stabili- 

tate  sua  retinens,  ne  plus  procedat  quam  sibi  a  Deo 

permissum  est.  Unus  vero  ad  dextrum  cornu  cervini 

capitis,   quod  etiam    ab  codem  capite   ieopardi  exit, 

se  cxlendit,  quoniam   ab  liac  parte  ejusdem  pianela» 

radius  alius  veniens,  fortitudini  venti  hujus,  qui  illic 

'*  principali  veiito  egrcditur  resislit,  impulsus  illius  coin- 

ppscens,  quatenus  tlatus  suos  ad  rcclitudinem  conve- 

nieiitis  necessitatis  erailtat,   quemadmodum  vir  qui 

brachiainimici  sui  retinet,  ne  autse  aut  alios  occidat; 

sic  crealura  per  creaturam  continetur  et  unaquoeque 

ab  alia  sustentatur.   A    medio    quoque  signi  plane- 

tiE  secundi,    ut  radius  quidam    super    signum  solis 

se  declinat,    quia  vires    suas     planeta  iste  demon- 

strans    radio  suo  solem    conlingit,    eum    ad    leni- 

tatem  demulcens.    Alquc  alius  ad    caput  agni,  quod 

a  signo   capitis   leonis  venit,    egreditur,   quoniam  a 

forli  parle  ejus  claritatis,    radius    ad    inilinm  colla- 

teralis    venti    mansuetudinem    designantis,   qui    dc 

majori  vento  australis   plaga^   procedit,   extenditur, 

r  illum    lenens  ne  leuitatem  suam  ad   ferocitalem  im- 

mutet,    sed  ut  in  ea   sine  petulantia  perseveret.   Et 

alius    ad  pra?dictam  liueam   quse    in  firmamento  a 

principio   oricntalis   partis    prajfata?  rotie,    velut  ad 

linem     occidentis    partis    ipsius,    versus    septentrio- 

nalem  ejus  plagam  cxteuditur,   capite    agni  illic  su- 

perius  posito,  quod  a  signo  capitis    ursi    exit,  dirigi- 

tur,    significans  etiam   quod  a  robusto  splendoris  il- 

lius   tenore    radius    veniens,    ad   excursum  allerius 

collateralis  venti,    qui  de   supradicto   majore  vento 

septentrionalis  partis    exit,    ducitur,   tempcramento 

suo  iili  resistens,  quateuus  a?quali   modo  llatus  suos 

emittat.    Signura  eliara  tertii    plaueta*  a  medio  sui, 

quemadmodum   radium  unum   ad  signum   solis  ex- 

tendit,  quia  hic  planeta    ut   superiores,  robore  for- 

D  tiludinis  sua?  et  spiendore  proprii  ardoris  soli  assi- 

slit,  eique   in  teraperaraento  ministrat,  vclut  servus 

domino  suo   deservit,  cum  ad  omuem  voluntatem  il- 

iius  celeriter  promptus  et  paratus  est.  Alium  autem 

ad  caput  serpenlis,  quod   a  signo  capitis  leonis  pro- 

cedit,    dirigit,  demonslrans    quod  a  virtute  sua  ra- 

dius  ad  principium  coUateralis  venti  nunc  astutiam, 

nunc    prudentiam   ostendentis,    quia  de   principali 

vento    australi   oritur  se    extendit,   flatiisque  illius 

compriraendo  retinet,  ne    supramodum  in  motibus 

suis  grassetur.  Sed  alium  ad  praefatam  lineara  ver- 

sus  caput   serpentis,  quod  a  signo    capitis  ursi  egre- 

ditur  ;  prolongat,    signiticans  quod  eliam  a    strenua 

parte    ardoris  sui    in  quo  ipse  viget,   splendor  quo- 

que  ad  initium  collateralis  venti,  velut  versuliam  et 

acritatem   in   raolione  sua    ssepius    exercentis,    qui 


777 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  l,  VISIO  II. 


778 


eliam  de  principali  vento  seplenlrionalis  plagae  pro- 
cedit,  extendilur,  forlitudini  illius  resisteus,  ne 
ampliorem  Iseiionem  et  periculnm  hominihus  faciat, 
quam  jiidicium  diviai  e.xamiais  ipsum  perinittit, 
qiiemadmodum  et  de  aliis  superius  osteusum  est. 
Et  prsedicti  plaaetaj  suirraganei  solis  suut,  et  sine 
ipsis  sol  esse  non  posset,  caloremque  soli  addunt, 
quemadmodum  visus,  auditus  et  odoratus  cerehro 
calorem  et  vires  suhministrant. 

Ut  autem  vides,  solis  quoque  signum  quasi  quos- 
dam  radios  de  se  emitteus,  alio  prtedictum  sigaum 
capitis  leopardi,  alio  sigiium  capitis  leoais,  alio  si- 
gnum  capitis  iupi,  non  autem  signum  capitis  ursi 
tangit,  quoniam  sol  maximus  planetarum  existens, 
totum  lirmamentum  igne  suo  calefacit  ct   rohorat, 


A  ostendens  quod  etiam  a  vigore  suo  radium  ad  debi- 
liorcm  partem  lunaj  mitlit,  sive  iu  augmento,  sive 
in  detrimento  sit;  ia  augmento  quidom  ipsi  suhve- 
niens,  ut  tanto  citius  et  fortius,  lumen  suum  reci- 
piat;  in  dctrimento  vero,  ut  tanto  lenius  ahsque 
periculo  decrescat.  Ue  medio  etiam  signi  planetse 
sexti,  qui  proximus  super  lunam  est,  velut  radius 
unus  sursum  ad  signum  solis  tendit,  quoniaro  a 
forti  rohore  ejus  contiguam  viciaitatam  luaae  ha- 
bealis,  radius  ad  solem  asceadit,  ardorem  illius 
leaitate  subjectionis  suae  ne  in  nimietate  erumpat 
retinens.  Et  alius  ad  dextrum  corau  signi  lunae  diri- 
gitur,  quia  fortitudo  ejus  radium  ad  fortiorem  par- 
tem  lunoa  mittit,  ipsam  retiaeado,  quatenus  sep- 
tentrionalem  plagam  devitet,  et  ordinate  in  defectu 


orbemque  terrarum  splendore  suo  illuminat,  priaci-  '*  suo  ad    solem    acccdat,  iucensaque  ab  illo  distiacte 


palique  vento  orientali,  necnon  auslrali  ac  occi- 
dentali,  virihus  fortitudinis  suoi  resistit,  ne  termi- 
nos  ipsis  a  Deo  constitutus  excedaat.  Veotum  autem 
septeatrionalom  non  tangit,  quoniam  ille  quasi  ini- 
micus  solis  existens,  omnem  spleuJorem  lumiuis 
dedignatur,  quapropter  et  sol  eum  velut  coatem- 
nens  aoa  radium  de  se  procedentem,  sed  tantuni  illi 
viam  itineris  sui  opponit,  per  quam  furorem  ipsius 
reverberat,  nec  ad  partcs  illas  accedit,  quia  dia- 
bolus  ibidem  Deo  repuguando  nequitiam  suam  de- 
monstrat.  Alium  autem  radium  super  signum  lun.T, 
quia  eara  calore  suo  incendit,  quemadmodum  sen- 
sualitate  et  intelleclu  hominis    totum  corpus  ipsius 


recedat.  Alius  autcm  ad  caput  cervi,  quod  a  signo 
capitis  lupi  procedit,  extenditur,  quoniam  a  robuslo 
claritatis  illius  splendore  radius  ad  principium  col- 
lateralis  venti,  qui  de  priucipali  vento  occidentis 
ebullit,  se  proloagaos,  repentinam  velocitatem  ip- 
sius  reverherat,  ne  metam  illam  quam  divina  ordi- 
natio  ipsi  proposuit  transcat,  sed  ia  rccta  exten- 
sioue  procedat. 

At  signo  quoque  luase,  ut  vides,  quasi  radius 
super  utrumque  supercilium,  ac  super  utrumque 
talum  praefatiE  imagiais  radiat,  quia  luaa  aaturali 
virtute  sua  corpus  homiais  temperat,  ita  ut  sicut 
supercilium  oculuai   ad  visum  conserval,  et  ut  lalus 


tegitur.  Alium  velut  super  cerebrum,   et  usque  su-  ^  homiaem   portat,  sic  per  dispositioaem  Dei  viribus 


per  utrumque  calcaneum  prajfatae  imaginis  ipsum 
extendendo  iigit,  quoniam  sol  a  summo  usque  deor- 
sum  omni  corpori  hominis  fortitudinem  et  tempe- 
ramentum  immittit,  cerebrum  praecipue  confortans, 
ita  ut  intellcctu  vigens,  cuactas  vires  corporis  re- 
tineat;  et  ut  etiam  superior  pars  hominis  existens, 
cum  sensualitate  omnia  viscera  ipsius  perfundat,  ut 
sol  terram  illuminat.  Sed  cum  aliquando  elemeota 
sub  sole  tempestatibus  diffunduntur,  ignis  solis  oh- 
nuhilatur,  velut  eclipsis  sit,  quai  errores  significaas 
tunc  osteoditur,  cum  corda  et  mentes  hominum  in 
errorem  vertuntur,  ita  ut  recle  iu  lege  non  ambu- 
lent,  sed  invicem  plurima  cerlamina  exerceant.  Et 
prsefatus  radius  calcaoeos  homiais   tangit,  quoniam 


lunae  membra  hominis  a  sursum  usque  deorsum 
temperantur,  non  tamen  tanta  perfectiooe,  quanta 
solis  fortiludine,  quooiam  sol  corpus  homiois  per- 
fectius,  luoa  vero  parcius  miuisterio  suo  taoguot. 
Et  luoa  cursum  suum  io  calore  et  frigore  peragit, 
quoaiam  cresceodo  calida  est,  decrescendo  autem 
frigida;  sol  vero  ab  orieote  usque  in  austrum  in 
ardore  est,  sed  postea  frigiditatem  usque  in  occi- 
dentem  sibi  attrahit.  Luna  quoque  prius  defectum 
suum  lumen  de  sole  accipit,  quia  sol  exstinctum 
circulum  lunai  cum  scintilla  quasi  cum  lanipade  ex 
ipso  spirata  accendit,  et  tuuc  illa  iu  alto  est;  scd 
postquam  accensa  fuerit  in  locum  suuoi  desceodit. 
Et  ut  sol  circulum  luaae  accendit  et  illumiaat,  sic 
ut   cerehruoi    corpus  reliquum  regit,  ita  calcaoeus  j)  etiam  omaia  subteriora,  tara  iirraaaieuti   quaoi  eo- 


totum  corpus  hominis  portat,  et  sic  sol  viribus  suis 
omnia  membra  hominis  temperat,  quemadmodum 
et  reliquas  creaturas  vcgetat.  Et  a  medio  signi  pla- 
net;e  quinti,  qui  proximus  suh  sole  est,  quasi  ra- 
dius  quidam  sursum  ad  signum  solis  ascendit,  quia 
forlitudine  ministerii  sui  idem  planeta  soli  subjec- 
tus  eum  delinire  contendit,  ne  ignes  suos  supra  mo- 
dum  emittat.  Quidam  vero  ad  caput  cancri,  quod  a 
signo  capitis  lupi  exit,  se  extendit,  designans  quod 
a  robore  ojusdem  plauetae  radius  ad  ioitium  colla- 
teralis  veuti,  nui  a  priucipali  vento  occidentalis 
plagai  egredilur,  se  e.xpandit,  instabililatem  illius 
retinens,  velut  etiam  de  aliis  supradictum  est.  Sed 
quidam  ad  sinistrum  cornu   sigui   lunu;  so  dirigit, 

Patrol.  CXCYII, 


rum  quae  sub  lirmamento  sunt,  firmat,  et  lun.i 
adjutrix  illius  est,  subteriora  illuminando,  quemad- 
modum  et  ipse  superiora  et  inferiora  iiluminat.  Sed 
ct  luoa  de  aquosa  humiditate,  ac  de  nuhe  quffi  sub 
ipsa  est,  et  de  aere  qui  super  terram  est,  multo  fri- 
gidior  sole  est;  et  sol  multa  perurerct,  si  luna  illi 
non  resisteret,  quooiam  ardorem  solis  luna  frigido 
humore  suo  icmperat. 

Sol  itaque  et  luna  hoc  modo  divina  ordinatiooe 
liomini  serviunt,  eique  aut  banitatem,  aut  dehi- 
litatem  secundum  temperiem  aeris  et  aura;  in- 
ferunt,  quemadinodum  ostenditur  uhi  signnm 
solis  velut  a  cerebro  usque  ad  calcaneum;  si- 
gnum   autem   luna?  quasi  a  supercilio  usque  ad  ta- 

^5 


779 


S.  HILDEGARDIS 


780 


n 


him  prspfatie  imaginis  horainis  radios  suos  mittunt. 
Nam  ciim  lima  in  incromcnlo  cst,  cerebrum  ct  .<au- 
guis  hominis  ia   ipso  autjaiciitatur;   cum  vcro  iuna 
in  dclrimento  est,  cerebrum  et  sanguis  in  homiue 
minuuntur.  Si  cuim  ccrebrum  homiuis  m  uno  statu 
esset,  homo  frencsim  incurrerct,  ita  ut  ctiam  niagis 
quam  bestia  indouiitus  apparcret;  et  si  sanguis  in 
homine  secundum  modum  unum  foret,  ita  ut   ncc 
incrementum  nec  detrimcutum  in  se  sentiret,  homo 
citissime     scindcretur,    ncc    vivere   j)osset.    Et   cum 
luua  pleua  est,  ccrcbrum    eliam  hominis    plenum 
est;  et  tuuc  homo  sensatus  est;  sed  cum  vacua  est, 
cerebrum  quoque  hominis  vacuatur,  et  tunc  etiam 
liomo   vacuus    sensu    aliquanlum  est.     Cum    auteui 
luna  ignea  et  sicca  est,    cerebrum    quorumdam  lio- 
minum  igneum  et  siccum  est,  et  ideo  illi  iu  cerebro 
iulirmanlur,    ac    minus  sensati    sunt,  ila  ut  pleuum 
sensum  |ad  qua?libel  opera  tunc  nou  habeaut.   Scd 
cum    illa    humida  est,  cerebrum   etiam   eorumdem 
hominum    supramodum  humidum  lit,  et  sic   iili   iu 
cerebro  dolent  ac  sensu   evacuantur.  Cum  vero  luna 
temperata  existit,  homo  in  cerebro  et  in    capite  sa- 
nilatem  habet,  et  in  seusu  viget,  quia  per  tempe- 
riem  e.tteriorum   clcmentorum  humores  qui  in  ho- 
mine  sunt  in  quiele    subsistunt,   et    per   commotio- 
nem  ac    inquietudinem    illorum    humores    hominis 
multoties   disturbautur,    quoniam  absque    tempera- 
mento  et  servitio    eorum  homo  vivere  non  posset. 
Sed  et,  quomodo  supradictum  est,  signum  soiis  eo- 
dem  eliam  modo  et  ordine  qtio  supra  verticem  ima-  p 
ginis  hujus  radiis  suis  ad    pra'fata  loca  designalum 
est,  versus  quoque  dextrum  latus  ejus,   nec  non  et 
sub  pedibus  ipsius  in  pra-fato  circulo  suo  ad  eadem 
luca    signatum    apparet,    quia  sol    eodem    statu    et 
circuitione    quemadmodum    in   orientali  plaga  con- 
sistit,   el  splendores  radiorum  suorum  ad  loca  quu' 
pra>monstrata  sunt  emiltit,  sic  etiam  in  australi  ac 
in  occidentali  plaga,  in  supra  demonstratis   distin- 
ctionibus  et  circuitionibus  ad  ipsa  loca  fulget  fortilu- 
dine    circumvolutionis    lirmamcnti,    ab  oriente  per 


A  Quid  sigmficel  quod  conimdein  planefarum  tres  in 
circulo  tucidi  ignis,  unus  in  spatio  nigri  ignis, 
tres  item  in  anibilu  puri  xllieris  conspiciantur. 

.\X.\III.  Super    caput    cuim     imagiuis    Inijus    sc- 

plcui  plauctaj  sursum  ab  invicem  siguali  sunt,    tres 

iu  pra^falo   circulo  lucidi  ignis,  unus   etiam  in  sub- 

jecto    illi   circulo    nigri    ignis;    tres   autcm   in  sub- 

jecto   illi   circulo    puri    ajtheris,    significanles    quod 

omnem  inlellectum  hominis,   septem  dona  Spiritus 

sancli    excellculia    per   tria   tempora  nuitidi,  videli- 

cet  ante  legem,  in  lege,  et  in   Evangelio.  Sol  eliam 

iii   subjecto  illi   circulo    nigri    ignis   positus    Deum 

omnipotentem  designat,  qui  solus  justo  judicio  con- 

tra  inimicos  suos  pugnavit  et  eos  polentcr  supera- 

vit.  Tres  autera  in  subjecto  illi  circulo  puri    eetheris 

constituti  dcmonstraut  quod  Ires  persona;  Divinita- 

tis    iu    l)ouo    allectu    subjectionis  pura?   poenilentia^ 

liomini  veraciler  colcnda>   sint,  ubi  homo    se  tolum 

Deo   subjccit,  ita    ut     etiam   versus   dexlrum    latus 

ejus,    nec    non  et    sub   pedibus  ipsius,   sol  eodem 

modu  ac    ordine    signatus    et  distinctus   in  circulo 

suo  ad  praidicta  loca  apparcat,  quia  in  judicio  Dei, 

ac  in  salute    animarum,     et   in    excmplo   bonorum 

operum,  eadem  dona  ipsa  exhibitione,  ut  pra^mon- 

stratum    est,    in     signilicationibus     suis    se    decla- 

rant,  quoniam   ul   Deus  tiraeatur  purcquc   colatur, 

judicium  Dei   salusque  animarum  ac  exempla  justo- 

rum  exhortantur. 

Quorsuni  tres  primi  planetarum  radios,  qui  in  hac 
visione  ex  eis  procedere  cernunlur,  dirigant ;  et 
quid  tum  per  ipsos pla?iefas,  quam  per  radios  eorum 
designefur. 

X.\.\IV.  Quod  autein  a  medio  signi  summi  primi- 
que  planela;,  qui  super  caput  ejiisdem  imaginis 
signalus  apparet,  vclut  radii  quidam  exeunt,  quo- 
rum  unus  ad  signum  solis  descendit,  hoc  est  quod 
ab  exoptabili  praicellentique  dono  Spiritus  sapien- 
tia;,  totam  altitudinem  inlellectus  hominis  trans- 
gredientis  virlutes  prodeunt,  ex  quibus  exspiratio 
sancta  ad  signtmi  solis,  id  est  ad  Spiritum  fortitu-  . 
austrum,  in  obliqua  ad  occidentem  impulsus,  qtiam-  dinis  descendit,  illi  se  associans,  quatenus  in  lideli  J 
vis  in  ilineribus  siiis  contra  molionem  firm.imenti  horaine  forlitudo  sanclitatis  sapienter  incedat,  ne 
currere  nitalur.  Natn  pra>dicli  planetaj  contra  lir-  insipienter  pra;sumat  hoc  facere  quod  coraplere  non 
maraentum  ab  occidente  ad  orientem  circumferun-  possit.  Scd  unus  ad  dextrum  pedem  capitis  cancri, 
tur,  quatenus  igne  suo  ignem  illius  retineant,  et  ad  "  quod  a  capite  lcopardi  procedit  radiat,  ostendens 
incendium  instaurent,  quoniam  si  cum  illo  ab  quod  in  salute  animarum  exspiratio  Spiritus  sa- 
oriente  in  occidentem  volverentur,  ignis  illius  dum       pienti.-n  propalata,  ad  rectum  incessum  liducia?,  qu.a; 


ad  anleriora  festinaret,  a  relro  inslauratione  ca- 
rens,  torpesceret ;  quapropter  contra  illud  paulatim 
feruntur,  ut  ipso  ad  anteriora  properante,  ignem 
ejus  a  torpore  velut  in  dorso  excutiant.  Sed  plagam 
septentrionalem  devitant,  quia  ibidcm  locus  tene- 
brarumin  aquilone  est,  quoni,im  lux  et  tenebra?  sibi 
invicem  non  concordant.  Hoc  itaque  modo  praifali 
planetce  a  Conditore  mundi  in  firraaraenlo  dispositi 
sunt. 

Tu  aulem,  o   homo  qui  haec  vides,  intellige  quod 
ad  inleriora  animx  ista  etiam  respiciant. 


a  timore  Doraini  exstirgit,  ss  dilalat,  illam  muniens 
ita  ut  cura  timore  Domini  in  Deum  conlldat,  ncc 
frivole  misericordiara  ipsius  velut  pro  nihilo  ha- 
beat.  Uuus  vero  ad  dextrum  coruu  ccrvini  capitis, 
quod  etiam  ab  eodem  cai^ite  leopardi  exit  se  tendit, 
quia  in  castigatione  exspiratio  rectitudinis  se  de- 
monstrans,  ad  fortitudinera  lidei,  quae  etiara  a 
liniore  Domini  oritur,  se  expandit,  illam  ad  rcctam 
viam  ducens,  quatenus  a  diabolicis  artibus  se  aver- 
tat,  cum  hominera  pro  ignorantia  veritatis  casti- 
gare  non  ccssat.  A  medio  quoque  signi  planeta?  se- 
cundi,   ut  radius  quidam  super  signum  solis  se  de- 


?8I 


LIBER  DIVINOR.  OPKH.  SIMPLICIS  IIOMINIS.  -  PAHS  I,  VISIO  II. 


;82 


clinat,    sigriiricans  qiiod    ex   al)iindauli    plenitudine 
spirilus  intcllectus  effusio    intelligeutiai  ad    spiritum 
quoque  fortitudinis  accedit,    in    lioc  ctiam    manife- 
stans,  ut  quilihet  iidelis  homo    subliliter    inlelligat, 
forti  animo  se  Crealori    suo  servire    debere,  ac  dia- 
boio  abrenuntiare.  Atque  alius  ad  caput   agni,   quod 
a  signo  capilis  leonis    veuit,  egreditur,    quoniara  ut 
homo  ad  Creatorem  suum    prospere  incedat,    exspi- 
ratio    de    spiritu    intellectus  ad  patieutiam  quaj    ex 
judicio  Dei   procedit,    exlenditur,     oslendens    quod 
cum   homo   patientiam   imitatur,    prosperitatem  jet 
tribulationem  aequo  animo  ferre  debeat.  Et  alius    ad 
pr«diclam    lineam,  qua>    in    lirmamento     pnncipio 
orientulis  partis  pra^iala'  rotee  velut   ad  linem  occi- 
dentalis  partis  ipsius,    versus    septentrionalem  ejus 
plagam  extendilur,  capite  agni  illic  superius   posilo, 
quod  a  signo  capilis    ursi     exit,    dirigitur;   quia  ut 
quilibet  fidelis  contraria  anima',  sua?  devitet,  exspi- 
ratio  iterum  a  spiritu   intellectus  veniens  ad  recti- 
tudinem  justitia^  quaj  ab   exordio  bonorura  factorum 
in  virtute  Dei   mauentium   usque  ad  iinem  ipsorum 
diabolicas   insidias    de   justis    operibus     segregans, 
palieulia    illi  a  sursum  assistenti,  quos.   de  corporali 
tribulalione  producitur,  se  extendit,  hominem    mo- 
nens  ut  cum  judicium  Dei  ipsuni  castigat,  castiga- 
lionera  illam    patienter  sufTerat,  ne  acrius  |feriatur. 
Signum    eliam    tertii    planetse   a   medio    sui   quasi 
radium  unum    ad   signum    solis  extendit,    quod  de- 
signat  spiritum  consilii  a  virtute  sua  cxspirationem 
ad  spiritum  fortitudinis  dirigere,  quia  quamvis  hajc 
dona  Spiritus  sancti    diversa   nomina   haheaut,  uno 
tamen  studio    et   opere  hominem   ad  beatitudinem 
perducunt,    sicque     spiritus     consilii  \  fortitudinem 
temperat,   ut  homo    ad   Deum  bene   et  ordinate  se 
erigat.    Alium  autem  ad    caput   serpentis,   quod   a 
siguo    capitis  leonis    procedit,     dirigit,  quoniara  in 
prosperitate  verse   salutis    spiritus    consilii  exspira- 
tionem  suam    ad    prudentiam,    quse    ex  judicio    Dei 
progreditur,   dilatat,  innuens    quatenus  homo    pru- 
denter  corpus   suum   castiget,  ne   si  illud  sine   dis- 
cretione  turbaverit,  victus  per   stultam  contritionem 
in  labore  succumbat.  Sed  alium  ad  praifatara   lineam 
versus    caput  serpentis,    quod    a  siguo  capitis   ursi 
egreditur,     prolongat,     quia    ne    homo   adversita- 
tem     animae    incidat,     praidictus     spiritus     consilii 
exspirationem    suam  iterum  ad  rectitudinem  justi- 
tise  prudentia  superius  apparente,  quse    de  corporali 
tribulatione  extenditur,    se  convertit,   hominem   qui 
judicium  Dei  metuit,  per   hoc    docens  ut  provideat, 
ne  supramodum  illud  timens,  in  desperationem    ca- 
dat,  sed  ut  prudenter   per  consilium  bonae   inspira- 
tionis  illud  evadat. 

Quare  sol  medius  eorum  plures  quam  cxleri  radios 
emiltere  videatur,  et  vel  quid  ipse  vel  radii  ejus 
siyni/icent. 

XXXV.  Ut  autem  vides  quod  solis  quoque  si- 
gnum,  quasi  quosdam  radios  de  se  eraittens,  alio 
signum  capitis  leopardi,  alio  signum  capitis  leonis, 
alio  signum  capitis  lupi,  non  autem  signum  capitis 


A  ursi  taugit,  hoc  est  quod  spiri'us  fortitudinis  exspi- 
rationes  suas  effundens,  quadam  timorem  Domiui, 
quadam  judicium  Dei,  quadara  infernaias  poenas 
tangis,  ostendens  ut  homo  propter  tiraorem  Doraini 
peccare  metuat,  et  propter  tremendum  judicium 
ejus  peccata  sua  deserat,  et  propter  crudelissiraas 
infernales  poenas  consuetudinera  peccatorum  abji- 
ciat.  Non  autem  siguum  capitis  ursi  tangit,  quia 
spiritus  fortitudinis  corporali  tribulationi  quae  sim- 
pliciter  propter  Deum  non  iit,  se  subtrahit  (ursus 
enim  interdum  humanos  mores,  interdum  bestiales 
in  se  ostendit) ;  quoniam  dura  homo  corpori  suo 
tribulationera  sine  discretione  infert,  corpus  ipsura, 
labore  et  tajdio  aHectum,  multoties  fatigatum,  suc- 
cumbit,  et  dum  se  in  his  perseverare  posse  dubitat, 
quasi  in  ira  velut  bestia  submurmurat.  Unde  nec 
tribulatio  illa  quai  homini  per  semetipsum  sine 
recto  moderamine  infertur,  nec  illa  quse  ab  aliis 
ipsi  etiam  nolenti  inlligitur,  spiritum  fortitudinis 
advocat,  quia  «quitate  discretionis  caret.  Nam  quo- 
niam  instabilis  est,  ita  quod  nunc  sursum,  nunc 
deorsum  extra  rectum  modum  quasi  volando  move- 
tur,  fortitudinem  habere  non  potest,  scilicet  ut  in 
uno  statu  permaneat,  quoniani  fortitudo  nec  hac 
nec  illac  vacillando  fortis  semper  persistit.  Homo 
autem  qui  propter  timorera  seu  amorem  Dei  cum 
moderamine  discretionis  et  rectitudinis  corpus  suum 
aflligit,  in  interiori  spiritu  queraadmodum  in  epulis 
gaudet;   quapropler  contritio  hajc  non   afflictio,  sed 

Q  potius  quemadraodum  benedictio  habenda  est,  et 
hic  spiritus  fortitudinis  operatur,  quatenus  fidelis 
iste  in  his  operibus  rectitudinis  permaneat,  quia 
cum  Deo  sunt.  Alium  autem  radium  sol  super  si- 
gnum  luna;  miltit,  quoniam  spiritus  fortiludinis  ad 
tiraorera  Domini  se  conjungit,  videlicet  ut  quilibet 
(idelis  in  tiraore  quo  Deura  timere  debet  fortis  sit, 
ne  per  levitatem  victus  a  loco  beatitudinis  dejicia- 
tur.  Alium  quoque  velut  super  cerebrum,  et  usque 
super  utrumque  calcaneum  prsefatae  imaginis  ex- 
tendendo  figit,  quia  idem  spiritus  fortitudinis  ut 
intentionem  et  initium  boni  operis  ad  rectam  con- 
summationem  homo  perducat,  ipsum  inspirat,  quo- 
niam  beatus  est  qui  seipsum  ad  bonum  finem  con- 
stringit. 

Quorsuin  tres  infimi  radios  suos  intendani,  et  quid 
etiam  tam  per  ipsas  quam  per  radios  eorum  figu- 
retur. 

XXXVI.  Sicut  autem  vides  quod  a  medio  signi 
planetae  quinti,  qui  proximus  sub  sole  est,  quasi 
radius  quidam  sursum  ad  signum  solis  ascendit,  hoc 
est  quod  a  virtute  spiritus  scientiae,  qui  per  vicini- 
tatem  rectse  operationis  spiritui  fortitudinis  adesse 
debet,  exspiratio  sursum  ad  eamdera  fortitudinem 
tendit,  quia  scientia  ut  a  fortitudine  roboretur,  ne 
in  insipientia  vertatur  ad  ipsam  se  elevat.  Quidam 
vero  adcaput  cancri,  quod  a  signo  capitis  lupi  exit, 
se  extendit,  quoniam  a  virtute  virium  scientiae  ex- 
spiratio  ad  liduciam  quai  a  corporali  tribulatione 
egreditur  se  dilatat    qnia    cura   homo    scienter    et 


783 


s.  iiiLnrr.ARDis 


m 


simpliciter  ac    cum    muuimiiie   discreliouis    corpus  A  ut  iii  eis  cxenipliini    juslilia»    bona   consummalione 


suum    casligat,   peccata    sua    piiiiita  et  pmgala    es^e 

coufidit.  Sed  quidam  ad  siuislrura  cornu  signi    luna' 

se  dirigit,  qtuiniam   cum  a  lemporalibus  scieulia    sc 

subtrahit,   cspiratlonem   suam,    temporalia    postpo- 

neus,  ad  timorom  Domini   diirundit,  eumque  ut  ler- 

rorem   honiiiiibus  iideliler  incutiat  apprehendit.  De 

medio  etiam  signi  planetie  sexli,  qui  proximus  jsuper 

unam  cst,  velut  radius  unus    sursum    ad  [signum  so- 

lis  tendit,  ostendens  quod  dc  munimine  spiritus  pie- 

talis,  qui    suavitate  sua  vicinus  timori  Domini    est, 

exspiratio  sursum  ad  spiritum  fortitudinis  ascendit, 

ibique  confortatus,  ut    malignitati   i'esistere   Ipossit 

se  munit.  Nam  quicumque  pie  ince.tere  disponit,  for- 

titudinem  sibi  associet,  ut  in  pietate  perseverare  va- 

leat.  Et  alius  ad  dextrum  cornu  signi  luna?  dirigitur, 

demonslrans  quod  prospere  incedens,  spiritus  pieta- 

tis  prosperitatcm  timoris  Domini  aggredilur,    homi- 

nibus  etiam  ut  cum  pietate  timorem  Domini  habeant 

innotescens.   Alius    aulem   ad    caput    cervi,    quod  a 

signo    capitis   lupi   procedit,  extenditur,    signilicans 

quod  adversitatem  spiritus    pielatis  abjiciens,  exspi- 

rationem  suam  ad  fidem  qu£E   ab  infernaiibus  pionis 

egreditur  producit,  qualenus  homo,  pietate    et   fide 

nuinilus,  infernales  poena;  sic  elfugiat,  ne  supernam 

felicitatem  per  impulsum  contumacia"  ,auiittat.  Quod 

vero  vides  qualiter    a  signo  luna>,  quasi  radius    su- 

per  utrumque  supercilium,  ac  super  ulrumque    ta- 

lum    praefata;   imaginis  radiat,  hoc  ostendit  quod  a 


ca'teiis  exhibeat  cxhorlantur.  Sed  tamcn  ea^dcm 
vinutes  quamvis  huniiaom  divcrsis  modis  inspira- 
tionis  suic  protegant,  tentationc  tamen  carnis  dia- 
boiicisque  arlibus  quasi  versus  aquiloncm  illum 
multolies  tenlari  i^ermiltunt,  (juulenns  per  haic  co- 
gnoscat  quomodo  se  ab  his  defendat,  ne  praisum. 
ptione  elationis  injustum  moduin  elatus,  postmodum 
iu  deterius  corrual  et  pereat,  quemodmoduin  et  illi 
in  pra^sumptione  elati  perierunt,  de  quibus  in  ver- 
bis  Isaiaj  prophetiB  scriptum  est. 

Testbnoniumdnlihro  Isaix   ad   hxc  insinvanda  ap- 
posilurn,  el  quomodo  inlelligendum  sit. 

XXXVIII.  «  Proptetea  infernus  dilatavit  animam 
.  suam,  et  aperuit  os  suum  absque  uilo  terraino,  et 
desccudent  forlos  ejus,  ct  sublimcs  ejiis,  gloriosiquc 
ejusadeum,  ct  incurvabitur  homo  et  humiliabitnr 
vir,  et  oculi  sublimiuin  deprimentur  (/ja.  v).  »  Quod 
sic  intellectui  {)atel  :  Delicienti  lunar,  qu;e  obscu- 
rum  circiilum  habot,  cnm  tota  deficit,  et  reaccen- 
ditur,  homo  iu  peccalis  manens  assimilatur,  qiiia 
cum  se  tenebrosum  videt,  per  graliain  Dei  sa?pius 
excitatur,  ut  digne  gratiain  Dei  qua-rat;  [  et  cum 
digne  gratiam  Dtu  invocaverit,  Spiritus  sanctus  ad 
inluendum  verum  lumen  ipsum  accendit,  velut  luna 
a  sole  reiiccenditur.  Sed  ])ostquam  bonis  opcribus 
ita  confortatus  fuerit,  ut  illis  salurari  non  possit, 
omni  studio  caveal  ne  ha;c  sibiuielipsi  ascribal; 
velut  a   se  et    non    a  Deo  sint,    in  hoc  eliam    quasi 


tiraore   Domini  exspiratio  salutifera  veniens,    homi-  q  Deum   se    faciens,    et  se  posse   facere  quai  voluerit 

nem  ut  acicm    menlis   sua^  custodiat,  ue    cjEcitalem 

auim»  incurrat  monet,  et  ut  robur  gressuum    inte- 

rioris  spiritus  ad  viam  rectituJinis  sic  dirigat  exhor- 

tatur,  quatcnus  in  veritalc  grodiens  a;ternam    beati- 

tudinem  adipiscatur.  Nam   sicut  supercilium  oculum 

lucMir,  et  sicut  talus  corpus  hominis    portat,  ita   ti- 

mor   Domini    interiorem    visuin  ne   Dei  obliviscatur 

informat,  interioremque  fortitudinem,  per  quara  ho- 

mo    ad     qua^libet    ulilia    et    recla    defeilur,    con- 

servat. 


Quod  fidclis  quilihnl  quamvis  virtutihus  emineat,  eis- 


computans,   sicut   et  Satan  pulabat,  qiii  in  proprie- 

tate   sua  ut    Deus   esse   voliiit,   unde    et    claritatem 

suam  in   oblivioncm  duxit.    Propterea  quoqiie  infer-, 

nus  dilatavit  animam    suam,  id    est  pcenas  quas  in, 

se  liabet,  et  aperuit  voracitatera  suam    indesiuenter,! 

quoniam    absque  omni  gaudio  est,  et  ideo  etiam    in, 

cupiditate  absorbitionis   sua;    non     saturatur,   quia 

ut    immunda  volatilia    animaliuin  cadavera    vorare 

cupiunt,    ita    infernus    in    nequitia    sua    fortes   qui 

contra    Deum   pugnaut,  et   sublimes  qui  se  injuste 

exallant,  atque  gloriosos  qui   gloriam  suam   et   non 


dem  tamen  aliquando  quasi  dcslitulus  saluhriler  gloriam    Dei    qua^runt  ad  se  trahit  ac  devorat.  Unde 

tenlatiomhus  pulselur,  ne  prxsumplione   elalionis  ctiam  incurvabitur  homo  qui  pra^fatis  malis  conson- 

seductus  percat.  ^U^  siciit    et  supradicti  infelices  spiritus  ciim  prin- 

XXXVII.     Sed     et,    quomodo   supra     diclurn    est,  D  gjpQ  gup    incurvati  sunt;    et  humiliabitur  |ille,    qu; 

«ignum  solis  eodem  etiam  n)odo    et   ordine  quo    su-  virilem  fortitudinem  habere  deberet,cumde  bono  ac 

pra  V(.'rticem   imaginis  hiijus  radiis  suis    ad   pra^fata  malum  dcclinat,  atque  oculi,  id  est  scientia   illorun- 

loca  designatum  est,    ver.-us   quoque  dexlrum   lalus  qj,i  ;„   sublimitate   superbia;  se   sapientes  esse    pu- 

ejus  nec  non  et  sub    pedibus    ipsius    in  circulo    siio  lajit   ^d    nihilum     deducetur,    quoniam    merceden- 


ad  eadem  locasignatura  apparet,  quia  supradicliim 
spirilus  fortiludinis  myMicum  donum  eodera  mo- 
d.rainiae  et  cfhisione  qucmadmodum  intrntionem 
hominis  exspiralionibus  suis  pcrfundit,  sic  et  per- 
fecta  opera  'ejus  exemplaciue  ipsius,  quibus  proxi- 
mos  suos  a;dilicat,  in  pleniludine  beatitudinis  od 
desideratam  sanclilatem  rccta'  incaiptiDnis  inspirat. 
Cum  (enim  virtutcs  fidclem  hominem  eisqiie  bona 
voluntale  consenlientem,  ca  qua?  recta  sunt  incipe- 
re  fafiiint,  illa  etiam  ut  ud  prof''(l'::ii   p^-rducat,    et 


gloriae  humilitatis  amittunt,  quia  gloriam  a  popiili 
pro  bonis  operibus  impa;uitente3  qua^runt.  Nam  s 
cxinde  poeniluorint,  iu  sanguine  vituli  volut  pceni 
tentes  suscipientur. 

De  sedecim  principalibus  slellis,  in  circulo  lucid 
ignis  ad  solidandum  firmumenlum  et  temperando. 
vnilos  in  rircuitu  ipsius  firmamenti  sequa  dislin- 
clioneconstitutiv. 

XXXIX.    Ut  aulem   vides    in  circuitu  quoque    cir 
culi,  iii  quo  similitudo   Iiicidi  ignis    videtur,    sexde 


IS'6 


LlIiER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PAIIS  I,  VISIO  IL 


786 


cim  etiam  principales  stellic  apparent,   ostendentes  A  purus  aither,  et   sub   eo  fortis,  et   albus  lucidusque 


quod  per  circulum  superioris  igni  lirmamenti,  ma- 
xima^  stellffi,  ut  praifatura  est,  positaj  sunl,  qualuor 
videlicet  inter  caput  leopardi  et  leonis,  qualuor 
quoque  inter  caput  leonis  et  lupi,  quatuor  inter 
caput  lupi  etursi,  quatuor  eliam  inter  caput  ursi  et 
leopardi  ;  id  est  qualuor  iuler  ventum  orientalera 
et  australem,  quatuor  quoque  inter  ventum  auslra- 
jem  et  occidentalem,  quatuor  intcr  ventum  oceiden- 
talem  et  septenlrionalem,  qualuor  etiam  inler  ven- 
tum  scptentrionalem,  et  orieulalem,  viribus  suis 
easdem  partes  lirmamenti  contirmanles,  ipsosque 
ventos  contemperantes.  Sed  si  istae  in  numerositate 
superabundarent,     superlluitate    sua    firmamenlum 


aer  steliis  majoribus  minoribus  pleniter  perfusi 
et  lirmati  sunt,  quia  in  nulla  superfluitate  existen- 
tes,  ignibus  suis  tolum  iirmameutum  calefaciunt,  et 
confortant,  radiisque  suis  nubes  sub  forti  et  albo 
lucidoque  aere  infundentes  pertranseunt  et  tenent, 
ne  nietas  a  Deo  ipsis  constilutas  exccdant. 

De  qualhor  siatibus  iii  modum  Unguarum  -propter 
mobilitatcm  suam  dexlro  lcevoque  imaginis  appa- 
rentibus  quid  ulilitatis  habeant. 

XLI.  Unde  et  ea?dem  nubes  in  dextra  parte  prai- 
dicta?  imaginis  tanquara  duas  linguas  ad  invicem 
separatas  de  se  profereutes,  ab  eis  nt  quosdam  ri- 
vulos  in  supradictam  rotam,  et  versus  eamdeui   ima- 


aggravareut,   vel    si    in    paucitate    essent,    penuria       ginem  dirigunt,  quoniam  ad  salutem  hominis,  velut 


paucitatis  suai  lirmaraentum  consolidare  non  vale- 
rent,  quia  unicuique  creatura^  Deus  et  supertluam 
nimietatem,  indignamque  penuriam  subtraxit.  Et 
quatuor  inter  duos  ventos  existunt,  quoniam  a?quo 
et  necessario,  et  non  superfluo  numero  reclitudinis 
sujE  easdem  partes  firmamcnti  ubi  positse  sunt,  in- 
simul  viribus  suis  tenent,  quemadmodum  clavi  pa- 
rietcm,  cui  iniixi  sunt,  nec  de  locis  suis  moventur, 
sed  cura  lirmaraento  circumvolvuntur,  illud  soli- 
dautes.  Quarum  octo,  quae  mediaj  sibi  utrumque 
astantium  stellarum  inter  capita  haic  sunt,  scilicct 
duai  inter  duo  capita,  quasi  radios  suos  in  signum 
tenuis  aeris  sibi  oppositi  extendunt,  quia  stellae,  istce 
quae  mediae  quatuur  stellarura  inter  pra?fatos  ventos 
sunt,  quoniam  quatuor  inter  duos  venlos  consi- 
stunt,  ut  praidiclum  est,  radios  suos  in  tenuem 
aerem  prolongant,  quemadmodura  venae  a  capite 
hominis  usque  ad  pedes  descendunt.  Et  ul  eoidem 
venae  totura  corpus  hominis  confortant,  ita  etiam 
stella;  ista?  totum  firmamentum  viribus  suis  conso- 
lidant,  et  ventis  qui  ipsis  proximi  sunt  resistunt,  ne 
firmamentum  extra  modum  suura  commoveant, 
aeremque  ad  rectuni  temperamentum  perducunt,  si- 
bique  «quali  modo  vicina?  sunt,  quatenus  altera  ab 
altera  ad  confortationera  ejusdem  lirmamenti  su- 
stentetur.  Reliquaj  autem  octo,  quae  ex  utraque  parte 
harura  mediarum  prtEfatis  capitibus  proximae  viden- 
tur,  velut  radios  suos  tantum  ad  nigrum  ignem  di- 
rigunt,  quia  iste  in  medio  sui  alas  tenentes,  ventis- 
que  ut  supra  ostensum  est  vicinitaie  assistenles, 
radios  de  se  procedentes  solummodo  ad  nigrura 
igneni  mittunt  illi  repugnantes,  nc  furorem  ardoris 
sui  immoderate  emittant.  Et  slelloi  istai  per  circui- 
tum  tirmaraenti  «quali  moderamine  a  se  posita^,  et 
separatai  sunt,  quatenus  idem  firmamentura  aequali 
modo  viribus  suis  sustineant. 

Quod  aliarum  dlscreta  numerositas  stellarum  in  duo- 
bus  circulis  scilicet  puri  xtfieris  et  albi  lucidi  aeris 
positarum  /irmamentum  calefaciat  et  nufjes  ne 
suos  transeanl  terminos  coerceat. 

XL.  Quod  autem  vides  quod  circulus  puri  aethe- 
ris,  circulus  quoque  fortis  et  albi  lucidique  aeris, 
quasi  stellis  pleni  sunt,  quse  velut  fulgores  suos  ad 
sibi  oppositas  nubes  mittunt,  hoc  est   quod  superior 


duae  munitiones  ab  invicem  disjunctaj,  sicut  et  duo 
principales  venti  in  eisdem  partibus  a  se  distant,  de 
ipsis  nubibus  quae  versus  australem  parlera  appa- 
rent  exeunt,  ita  ut  etiani  de  ipsis  nubibus  quajdam 
spiramina  in  communem  aerem,  per  qucm  diversae 
creatura?  vegetantur,  procedant,  ad  hominemque  se 
dirigant,  quia  et  ille  scilicet  homo,  quemadmodum 
et  aliaj  creatura?,  superiori  adjutorio  ac  ministerio 
carere  non  potest.  In  sinistra  vero  parle  illius  a  si- 
gnatis  ibidem  nujjibus,  velut  etiam  duse  linguae  a  se 
aliquantum  separatap,  in  eamdera  rotam  et  ad  ipsam 
imaginera,  quasi  quibusdara  rivulis  de  se  fluentibus 
se  convertunt,  quoniam  ut  contraria  quaeque  ab  ho- 
mine  amoveantur,  scilicet  tam  de  sinistra  quam  de 
C  dextra  illius  a  nubibus  quae  versus  septentrionalem 
partein  sunt,  etiara  duo  retentacula  munitionum  ab 
invicem  separata  procedunt,  velut  et  principales 
earumdem  parlium  venti  a  se  separati  sunt,  sicut  et 
de  aliis  superius  dictum  est,  quaeilla,  quae  in  muudo 
subsistunt,  videlicet  et  hominem  et  reliquas  crea- 
turas  quemadraodum  Deus  ipsis  disposuit  conser- 
vant.  Istffi  aulem  quatuor  linguae  de  quatuor  prin- 
cipalibus  venlis  procedunt,  quia  eas  ad  retentatio- 
nem  nubium  exspirant,  quoniam  ut  principales 
venti  totum  flrmaraentum  confortant  et  tenent,  ita 
et  isti  status  eorura  qui  ut  linguae  propter  mobilita- 
tem  suam  apparent,  nubes  quse  sub  firraamento 
sunt  continent,  ne  hac  aut  illac  diflluendo,  moduni 
suum  excedant. 

Mystica  et  luculenta  ratio  de  numero  et  ordine  vel 
positione  sexdecim  principalium  stellarum. 

XLII.    Hoc  modo,    ut    prajfatum   est,   iraago    haec 

signis  istis   implexa   et  circumdata  est,  quia    homo 

fortitudiuc    cleraontorum    ac   juvaminc    ca'terarum 

creaturarum  ita   coufortatus   et    munitus  existit,  ut 

nullo  impulsu  adversitalis  de  statu  suo  evelli   possit, 

dum    ipsum    divina  potestas    custodit.  Haic    autem 

omnia    et  alio   modo    intelligenda  sunt.   Nam  quod 

in  circuitu  circuli,  in  quo  similitudo  lucidi  ignis  vi- 

delur,    sexdecim  etiam   principales  stellae  apparent, 

lioc  est  quod  in   integritate  divin»   potenliae  princi- 

pales  doctores  sunt,  qui  decem  praecepta   logis    per 

sex    aetates  mundi    compleri    docuerunt   et   doceut, 

quatuor   videlicet   inter   caput   leopardi    et    leonis. 


D 


787 


S.  UILDEGAUDIS 


788 


quatuor  quoqtie   inter  capul  leonis  el  luju,  quatuor  A  a  so  aliquantuni  separala^,  in  camdem,  rolam,  et  ad 


inter  caput  lupi  et  ursi,  qualuor  etiani  luter  capul 
ursi  et  leoparili,  quuniam  iidem  doctores  per  qua- 
tuor  partes  mundi  timorein  Domini,  judiciuiuque 
cjus  el  infernale»  paMuis  cum  corporali  tribulalioue 
quoslibet  lideles  expavescere  borlanlur,  quatenus 
per  formidinem  istorum,  etiamsi  dileclionem  Dei 
postposuerunt,  peccare  desistant.  Quarum  octo  qu;i> 
mediie  sibi  utrinque  astanlium  steilarum  inter  ca- 
pita  ba-c  sunt,  scilicet  dua?  inter  duo  capita  quasi 
radios  suos  in  signum  tenuis  aeris  sibi  opposili  e.\- 
tendunt,  designantes  quod  octo  beatitudincs  in 
perfeclione  praidictarum  virlutum  degontes,  dile- 
clionenique  Dei  et  proximi  pronuntiantes.  cum 
summo  studio  exspirationes  suas  desidcriis  lideiium 
bominum  infundunt,  quatenus  illi  quamvis  sajculo 
plurimis  modis  dcditi  sint,  temporalibus  postposi- 
tis,  ad  ccelcstia  feslinent.  Reiiquo',  aulem  octo, 
quae  ex  utraque  parte  harum  mediarum  pra;fatis 
capitibus  proxiran^  videntur,  velut  radios  suos  tan- 
tum  ad  nigrum  ignera  dirigunt,  ostendentes  quod 
ea?dem  beatitudiues  et  in  prosperitate  et  in  adver- 
silate  Teree  perfectioni  cuiteraram  virtutura  assi- 
stentes,  acunien  exspirationum  suarum  ad  judicia- 
lem  ignem  mittunt,  bis  qui  Deo  in  spiritu  dcscrvirc 
debent  innuentes,  quod  nuUa  peccata  quamvis  levia 
in  neglectum  ducantur,  quin  per  judicium  et  vindi- 
ctam  Dei  exaroinentur. 

Uem  mystica  ratio  dediscrela  muUiplicilate et  consli- 
tufione  aliarurn  communium  stellarum. 

XLIII.    Quod     autem     vidcs    quod    circulus    puri 

actheris,   circulus    quoque    fortis  et   albi   lucidique 

aeris,  quasi  stellis   pleui   sunt,  qu;c  velut  fulgores 

suos  ad  sibi  oppositas    nubes  mittunt,  hoc  est  quod 

inlegritas  vera;  pcenitentia?,  integritas    quoque  dis- 

cretionis  sanctorum   operum,  in   ralionalitatis  mul- 

liplici  splendore  vigent,  quoniam   ut  stclla;   diversa; 

et  multiplices  sunt,   sir  etiam  et  pcenitcnlia,  discre- 

tioque  sanctorum  operum  quamplurimas  vires  bea- 

titudinis  in  se  demonstrant,    ac  rationabiles  splen- 

doribus    suis  mentes  lidelium  faciunt,  quoniam   cis 

infundunt,  quatenus  omnia  opera  qua;  agunt,  ratio- 

nabilia  coram  Deo  appareant. 

Item  mystica  ratio  de  uiililate  quatunr  Jlatuum  in 


ipsam  imaginem  (juasi  quibusdam  rivulis  de  se 
prolluentibus  se  convertunt,  siguilicantes  ut  cum 
liomo  pcr  diabolicas  tenlaliones  inipugualur,  ad 
moutem  suam  qiiiMnailmodum  duo  leslamenla,  vi- 
delicet  diloclionem  Dci  ct  proximi  colligat,  qua3  a 
se  aliquantum  distaut,  quouiani  dilectio  ad  Deum 
tendens  major  dileclione  proximi  est,  ac  sic  rotam 
sa?cularium  curarum,  ucc  nou  concu[)iscenUam 
carnalium  impugaationum  irrigationc  juslie  admo- 
nitionis  exstinguat. 

Quod  fidelis  quisque  vestigia  Filii  Dci  devote  sequens 
munimine  virtutum  iuter  tentationes  roboratus  ad 
(jaudia  supcina  perveniat,  ct  verba  Isaix  ad  idcm 
approbandum  congruenler  exposita. 

XLV.  Et  hoc  modo,  ut  pr.Tfatum  est,  imago  htec 
signis  istis  implexa  et  circumdata  est,  quoniam 
homo  lidelis,  qui  vestigia  Filii  Dei  tideliter  subse- 
quitur,  claritate  beatarum  virtutum  defeusus  et 
ornatus,  hoc  modo  circumdatur,  quatenus  eum 
diabolicis  insidiis  ereptum,  ad  beatiludinem  super- 
norum  gaudiorum  foliciler  perducant,  ubi  in  aiter- 
num  gaudebit,  Isaia  servo  meo  attestante  qui  di- 
cit:  «  Iste  iu  excelsis  habitabit,  munimenta  saxo- 
rum  sublimilas  ejus,  panis  ei  datus  est,  aquaj  ejus 
lidcles  sunt.  Ilogem  in  decore  suo  videbit,  oculi  ejus 
cernent  lerram  de  longe  {Isa.  xxxiii).  »  Hoc  sic 
intellectui  patet :  Qui  de  sinistra  parle  ad  dexteram 
declinat,  ationdens  quia  Deus  requioscit  super  hu- 
r  milem  et  quictum  corde,  superbum  diabolum  su- 
perat,  cum  se  ipsum  conterit  dicens :  Dous  oculis 
duobus  me  illuminavit,  quibus  considero  quantam 
gloriam  lux  in  tcnebris  habet,  ubi  eligere  possum 
qua  via  incedara,  quoniani  aut  videns,  aut  ca'cus 
ero,  cognoscens  etiam  quem  duclorem  ad  diem  vel 
ad  uoctem  invocem.  Ego  onim  iu  tonebris  me  abs- 
condendo,  lasciva  opera  facere  possum,  qua3  in 
luco  perpetrare  non  valeo,  quia  ab  omuibus  iiii 
astantibus  inspicior ;  sed  tamen  in  tenebi-is  nulium 
prajmium,  sed  damnabilora  i»(jonara  conscquar,  et 
idoo  cordis  pressuram,  qua  pcccatis  obleclor  vulne- 
rabo,  vivumque  Doura  invocabo,  qmilenus  in  viam" 
lucis  me  ducat,  et  ut  ulcera  moa  curet,  ne  in  lucc 
pro  his  erubescara.  Quod  dum  fecero,  funes  captio- 


dextra  seu  Iseva  parte  imar/inis  inslar  linyuarum  D  nis   me.p   rumpcnlur,     quoniam    inimicum  raeum, 

cujus  suggcslioni  in   tenebris   consenseram,  captum 
hoc  modo  tenebo,   quia  in  me  illusus  est.  lile  nam- 


se  commovenlium 

XLIV.  Unde  et  ea-dem  nubes  in  dextra  parlc 
praedictte  imaginis,  tanquam  duas  linguas  ab  invi- 
cem  separatas  de  se  pra;ferentes,  ab  eis  ut  quosdom 
rivulos  in  supradictam  rotain  et  versus  eamdem 
imaginem  dirigunt,  quia  menles  beatorum  hominum 
ad  prosperitatem  suam  duo  testamenta,  alterum 
quidem  seciindum  carnera,  altcrum  vero  secundum 
spirilum  a  se  distantia,  a  se  directa  ostendunt,  ita 
ut  tamen  illa  in  unum  consentiant,  velut  lingua; 
istae  forraam  unam  habent,  quorum  testilicationibus 
orbis  terrarum  replefus,  horainem  ad  ('.realorcm 
suum  re5i>icere  doccnt.  In  sinistra  vero  parteilliui 
a  signatis  ibidem  nubibus,  velut  etiam  dum  lingua; 


que  qui  sic  opcratur  in  excelsis  coelorum  habitabit, 
atqiie  munimentum  saxorum,  quod  Christus  est, 
subliraitas  ejus  erif,  ubi  panis  vitie  ci  datur,  cujus 
nunqura  refectionem  fastidire  potest,  quoniam  in 
dulci  gustu  vera;  charitatis  semper  delectalur.  Qua- 
propter  et  sic  fluens  rivulus  de  vivente  aqua  effici- 
tur,  et  per  donum  sancti  Spiritus  omuia  opcra  sua 
in  sanctitate  ita  fluunt,  ut  columbini  ocuii  Spiritus 
sancti  illa  inspiciant,  unde  et  aqua;  ista;  fidcles 
sunt,  quia  uec  evacuabuntur,  nec  exsiccabuntur, 
nec  homo  eis  saturabitur,  quoniam  ab  oriente 
fluunt,   nec    aitiludincm    eorum    homo  quandiu  ia 


789 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLIGIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  ViSIO  III. 


790 


corpore  raanet,  videbit,  nec  profunditateoa    ipsarum  A  sic  intellectui  patet  ;  Qui  Deura  diligunt,  per  nailani 


inveniet,  quia  etiam  aquse  in  quibus  bomo  ad  vitam 
renascitur  Spiritu  sancto  perfunduntur.  Isto  quo- 
que  modo  lidelis  liomo  regem  in  decore  beatitudinis 
videbit,  et  in  scienlia  sua  cernet  terram  viventium 
cum  de  peccatis  corde  et  corpore  longe  segregat  se, 
unde  etiam  cousideret  quid  eligat. 

De  luce  clarissima  ex  ore  imaginis  rotam  in  pecfore 
gestanlis  in  similiiudine  filiorum  procedente,  qui- 
bus  signa  ipsius  imaglnis  el  rotx  et  circulorum 
prseostensorum  dinieiiri  videtur,  et  myslica  horum 
ratio. 

XLVI.  Vides  etiam  quod  ex  ore  prsediclae  imagi- 
nis,  in  cujus  pcctore  prajfata  rota  apparet,  lux  cla- 
riore  luce  dieiia  similitudine  iilorum  exit,  quoniam 
ex  virtute  verai  cbaritatis,  in  cujus  scientia  circuitus 


clausuram  falsa3  occasionis  alium  quam  ipsum 
quasrunt,  nec  uUas  susurrationes  concupiscentia- 
rum  carnis  suu^  cum  alio  babsre  volunt;  cum  ta- 
men  bomo  voluntates  suas  multoties  periiciat,  sicut 
et  Adam  tentavit  quid  facere  posset.  llomo  autem 
Deo  et  diabolo  simul  servire  non  potest,  quoniam 
quod  Deus  diligit,  diabolus  odit,  et  quod  dia- 
bolus  diligit,  Deus  negligit,  quemadmodum  in  bo- 
niine  est,  quia  caro  in  peccatis  delectatur,  et 
anima  justiliam  sitit,  atque  in  bis  duobus  |pugna 
uiagna  est,  quoniam  pars  aitera  parli  alteri  con- 
traria  existit.  Sed  tamen  opus  quod  bomo  incipit, 
boc  modo  in  magna  conlentione  perlicitur,  sicut 
et   servus    domino   suo    servire    cogitur,     quoniam 


mundi  est,  elegantissima  ejus  ordinalio   super  omnia  B  <^^''<^  ^^^   anima   sibi  subjecta   peccatum   aggredi- 


lucens,  omniaque  continens,  et  constringens  proce- 
dit.  Quibus  iilis  signa  preedictorum  circulorum,  si- 
gnaque  caeterarum  iigurarum,  quae  in  eadem  rota 
discreta  sunt,  et  singula  signa  membrorum  |  formai 
bominis,  scilicet  ejusdem  imaginis,  quai  etiam  in 
ipsa  rota  apparent,  ut  prsefatum  est,  recta  et  di- 
stincta  mensura  metitur,i  quemadmodum  in  prsece- 
dentibus  et  subsequentibus  verbis  illius  manifesta- 
tur,  ubi  per  eam  vires  eleraentorum  aliorumqne  su- 
periorum  ornamentorum,  quse  ad  munimentum  et 
od  ornatum  raundi  spectant,  omnesque  compagines 
membrorum  liominis,  qui  in  illo  scilicet  mundo 
dominatur,  decenter  distinguit,  convenienterque 
justae  mensurai  coaptat,  ut  tibi  multoties    propala 


tur,  animaque  cura  carne  illi  substrata  opus  bo- 
num  operatur.  Cum  autem  borao  secundum  deside- 
ria  animse  currit,  se  ipsum  propter  amorera  Dei 
repudiat,  atque  peregrinum  in  concupiscentiis 
carnis  se  facit,  quod  justi  et  sancti  faciunt,  et 
etiam  Abei  fecit,  qui  in  Deum  aspexit;  et  in  cu- 
jus  sanguinis  eiTasione  tota  terra  contrerauit,  ila 
ut  postmodum  vidua  uominata  sit,  scilicet  integri- 
tate  sanctitatis  per  bomicidium  Cain  privata,  vel- 
ut  mulier  solatio  viri  in  viduitato  destituitur.  Nam 
et  ego  Dominus  cunctorura'  scrutor  corda  contrita, 
quse  peccata  negligunt,  proboque  renes,  qui  de 
gustu  concupiscentiarum  se  continent,  qui  reddo 
bomini     raercedem    secundum    laborem   gressuum 


tum  est.  Sed  etiara  de  vera  cbaritate,   qucC  tota  di-  ^  viarum    suarum,  et   secundum  quod   fructus  in   de- 


vina  est,  bonum  quod  omni  desiderabili  pretiosius 
existit,  oranes  ipsura  qujrrentes  ad  se  colligens  et 
trabens  venit,  atque  coelestium  desideriorum  -spiri- 
taliumque  gemituum  divino  instinctu  procedentium, 
merita,  nec  non  et  orania  bominis  opera,  pro  Dei 
araore  prolata,  recto  judicio  pensat,  sicut  et  orani- 
bus  qui  Deum  perfecte  diligunt  patet,  velut  per  Je- 
remiam  ssrvum  meum  loquor,  dicens  ; 

Verba  Jeremix  proplieix  ad  eamdemyalionem    spe- 

ctaniia,  etquomodo  intelligenda  sint. 

XLVII.  «     Ego    Dominus    scrutans    cor  et  probans 

renes,  qui  do  unicuique  juxta  viam    suam,  et  juxta 

fructum  adinvenlionura  suarura  {Jer.  xvii).  «  Quod 


liberatione  cogitationura  suarum  profert,  quia  om- 
nes  fructus  Iiominis  coram  me  scriptos  habeo.  Ho- 
mo  enim  qui  volantates  suas  concupiscentiarum 
suarura  deserit,  justus  est;  qui  vero  omnem  volunta- 
tem  suara  in  concupiscentiis  sequitur,  justus  nomi- 
nari  non  poterit;  sed  tamen  si  ad  Ibonum  conver- 
sus  fuerit,  cicatrices  ejus  in  sanguine  Agni  abluun- 
lur,  et  tunc  etiam  ccelestis  exercitus  illas  curatas 
videns  in  admirabilera  laudera  Dei  excitatur.  Oranis 
itaque  borao  qui  Deum  timet  et  diligit,  vcrbis 
istis  devotionem  cordis  sui  apcriat,  eaque  et  ad  sa- 
lutem  corporum  et  animarum  bominum,  non  qui- 
dem  ab   bomine,  sed  per  me  qui  sum  prolata  sciat. 


VISIO    TERTIA. 


Simplex  collectio  quarumdam  visionum  physicam 
tangentium  de  ventis  superius  et  inferius  firnia- 
menium  circumagentibus,  de  circulo  superiore  ad 
planeias  ab  occasu  in  ortum  regradandos ,  'et  in 
cursu  suo  moderandos  emittentes ;  de  humoribus 
hominis  qualitates  aeris  et  ventorum  invicem  con- 
currentium  suscipieniibus  ;  de  venis  et  de  intestinis 
totius  humani  corporis,  quomodo  sibi  in  diversis 
officiis  cohxreant  el  cooperentur,  etquibus  [decau- 
sis  ab  sequaliiate  vel  temperie  sua  interduni  dis- 
sideant. 

I.  Vidi  et   ecce    ventus  orientalis  ventusque    au- 


D  stralis  cum  cotlateralibus  suis  per  ilatus  fortitudi- 
nis  suae  iirmameutum  moventes,  illud  ab  oriente 
usque  ad  occidentem  super  lerram  circumvolvi  fa- 
ciebant,  ibique  ventus  occidentalis,  nec  non  et 
ventus  septentrionalis  et  collaterales  ipsorura  il- 
lud  suscipientes,  spiraminibusque  suis  impellentes, 
ab  occidente  usque  ad  orientem  sub  terra  reji- 
ciebant.  Vidi  quoque  quod  a  die  quo  dies  prolon- 
gari  incipiunt,  prsefatus  australis  ventas  cum  col- 
lateralibus  suis,  idem  iirmaraentura  in  australi  pla- 


791 


S.  IIILDEGARDIS 


792 


ga  sursiim    versu?     septeiitrioii.'in     u-qiio  in   diem  A  bominein   intcrJum   invadunt ;  iiitprdum  quoque    ut 


(jui)  ultra  non  prolorif^antur,  (iuu?i  fulciciido  pau- 
latim  attolK-hal,  et  quod  ab  eodcm  die  (juu  dios 
abbreviari  incipiunf,  seplciilrionalis  ventus  cum 
coUateralibus  suis  ipsum  lirmamcntum  claritatem 
solis  abhorrens  a  scptontrione  ad  austrum  repel- 
lendo  paulatim  deprimcbat,  usqueduin  auster  il- 
lud  iterum  a  longitudine  dierum  erigcrc  incipicbat. 
Sed  et  vidi  quod  in  superiori  igne  circiilus  appa- 
rebat,  qui  totum  lirmamcntum  ab  oriente  verius 
occidentem  circumcingebat,  dc  quo  ventus  ab  oc- 
cidente  ad  orientem  contra  cinmmvolulionem  lir- 
mjmenli  ire  compcliebat,  et  iste  sicut  alii  pra^fali 
venli  in  miindum  llatus  suos  non  omitlebat,  scd 
tantum  cursus  planetarum,  ut  pnpdictum  est,  teiu- 
perabat.  Deinde  etiam  vidi  quia  per  diversam 
qualitatem  ventorum  et  aeris  cum  sibi  invicem  con- 
curruut,  humores  qui  sunt  in  homine  coramoli  et 
immutati,  qualitatem  illorum  suscipiunt.  Unicuique 
enim  superiorum  elementorum  aer  qualitati  illius 
conveniens,  por  qiiem  illud  scilicet  elementum  vi 
ventorum  ad  circumvolutioncm  impellatur,  inest, 
alioquin  non  moveretur,  et  de  quolibet  iitorum  cum 
ministerio  solis,  liina;  et  stellarum,  aer  qui  mun- 
dura  temperat  exspiratur.  Cum  autem  aliquando  aut 
per  ardorem  cursus  solis,  aut  jier  judicium  Dei, 
quodcunque  elementum  versus  qiiamlibct  plagam 
mundi  tangitur,  illud  ibi  cum  aere  se  movente 
commotum,  ex  eod(,'m  aere  flatum  qui   ventiis  dici- 


B 


leo  lorLitudiuem  suam  in  illo  non  cossando  domou- 
slrant,  alqiie  ut  serpens  nunc  lenitatem  nunc  acri- 
tateiu  in  sc  profenint,  et  qucmaJmodum  aguu-,  se 
mites  aliiju>'.ndo  -iir.Mlant,  scd  cliain  iit  ur.sus  iiitcr- 
dum  velut  in  ira  suiiiii  irmuraiit,  iiilordiim  quo^iue 
cum  illo  qualitalem  agni  et  serpentis,  velut  supra 
ostensum  est,  manifestant.  Nam  humores  in  homi- 
ne  boc  modo  sa'|)ius  immutantur.  Qiiaproplcr  ct 
muUolies  ad  jccur  ipsius  sic  immulati  transeuiit, 
in  quo  scientia  ejus  probatur,  quaj  de  cerebro  per 
vires  aniuKP,  tempcrala  procedit,  el  quod  liumidi- 
tas  cerebri  tangit,  ita  ul  iiliid  pingue  el  forle  ac 
sanum  sit.  lu  dexlera  ouiui  parle  boiuinis  jecur  et 
magnus  color  corporis  est,  idcirco  et  dextra  velox 
ad  erigendum  se  et  ad  opcraadum  est,  iu  sinistra 
autem  cor  el  puimo  suut,  quu-.  iila  ad  onera  con- 
fortant,  et  calorem  de  jccore  qucmadmodum  de 
fornaeo  habent.  Sed  venaj  jecoris  commotis  ha- 
moribus  islis  tacUe,  vcnulas  auditus,  hoininis  con- 
culiunt,  auditumque  illius  aliquando  confunduut, 
quouiam  pcr  auditum  huniini  multoties  seu  saiiitas, 
seu  intirmitas  iufertur,  scilicet  cum  dc  prosperis 
supramodum  in  gaudio  coufulilur,  sive  cum  de  ad- 
versis  supramodum  in  tristitia  contrahitur.  Vidi 
quoque  quod  interdum  liuiuorcs  isli  ad  uinbilicum 
hominis  tendunt,  qui  quasi  caput  viscerum  exstans 
illa  loniter  claudit  ne  dissipentur,  et  qui  ilinera 
caloremque   eorum    et  venarum  ad  rectum    tempe- 


lur,  in    subteriorem     praefatum   aercm   emiltit,   qui  C  r^menlum    conservat,  licel   niuilotics  suis    inipulsi- 


se  mox  illi  intermiscet,  quia  etiam  ex  aliqiia  parte 
ex  ipso  est,  et  aliquantum  ei  consimilis  existit, 
sicque  hominem  tangit,  unde  et  humores  qui  in 
ipso  sunt,  secundum  qualitatem  ipsius  venti  |et  ae- 
ris,  cum  ejusdem  qualitatis  sunt,  seu  ad  debilita- 
tem,  seu  adforlitudinem  sajpius  immutantur. 

Etiterumvidi  cum  quispiam  ventoriim  omnium 
praidictarum  qualitatura  in  qiialibet  plaga  mundi 
aut  diverso  cursu  solis  et  liinffi  aut  jiidicio  [Dci,  ut 
prfedictum  est,  excitatur,  ita  ut  illic  aere  commoto, 
sibique  contemperato,  llatum  suum  emiltat,  quud 
idem  aer  per  mundum  s[)irans,  et  ea  qua?  in  mun- 
do  sunt  temperando  conservans,  secundum  eum- 
dcm  flatum   hominem  in   hiimoribus    suis    aliquan- 


bus  inquietus  sit,  alioquin  homo  vivere  non  pos- 
set.  Sed  et  iumbos  hominis  aliquando  pelunt,  qui 
in  viribus  suis  velut  ludendo  deceptuosi  et  peri- 
culosi  sunt,  et  qui  a  nervis  et  a  cteteris  venis  reti- 
neutur,  in  quibus  etiam  rationalitas  lloret,  ita  ut 
homo  sciat  quid  faciat,  vel  (juid  dcvitcl ;  unde  et 
delcctationem  ad  o])cra  illa  habct,  el  qua'  in  dextra 
parte  corporis  de  llalu  spiraininis  hominis,  et  de 
jecore  ejus  caleliuut,  et  roborautur,  uudc  et  sic 
hoino  discrctionem  disciplinamque  rccipil,  quomo- 
do  procellas  aliorum  huinoruin  compcscat,  qua- 
tenus  opera  sua  disciplinale  perticiat. 

lidem  quoque    humore.s  venas  renum  ot  aliorum 
interdiim  tangunt,    quae   ad  venas  splenis,  pulmonis 


tum    mutabilem    reddit,    quoniam   cum  ille  sciliccl      et  cordis  tenduiil,  et  h;rc   omnia  cum  visccribus  in 


homo  ciijus  naturalis  qualilis  eidein  flatui  jconve- 
nit,  aerem  hunc  sic  immutatum  in  sc  inducit  et 
emittit,  eo  quod  anima  illum  suscipiens  ad  inte- 
nora  corporis  transmittat,  humorns  qiii  in  ipso 
sunt  etiam  immutantur,  eique  aut  inlirmitatem 
aiit  sanitatem,  ut  supra  demonstratum  est,  miil- 
toties  indiicunt.  Hurnores  enim  sicut  lcopardus  in 
hominem  ferociter  intcrdum  insurgunt,  sed  tamen 
deiiide  b-niores  liunt,  et  ut  cancer  niinc  procedendo, 
nunc  retropradiendo  mutationem  sa?pius  in  se  os- 
tendunt  ;  atqne  velut  cervus  saliendo  et  piingendo 
diversitatem  in  se  aliquando  manifestant,  et  etiain 
quemadmodum  in  rapacitate  lupi,  et  cum  ipso  vel- 
ut  in  qualilate    cervi  et  cancri,   ut  pra:dictum   est. 


sinistra  cuncutiuntur,  cum  illa  pulmo  calcficit. 
dcxlram  vero  parteni  corporis  jecur  accendit.  El 
venae  cerebri,  cordis,  pulmonis  et  jecoris,  ca;teraj- 
que  renibus  fortitudincm  afrcriint,  etj ven;n  rcnuin 
ad  surasdesccndunt,  casqiie  confurtant,  et  ita  cum 
venis  earumdcm  surarum  sursum  rcdcuntes,  soqiie 
aut  in  virili  fortitudinc,  seu  iu  muliebri  nialricc 
ad  invicem  connectentes,  quomadmodum  stoma- 
chus  cibos  comprehendit,  locis  illis  vires  ad  gig- 
nendum  prolem  immiltiint,  velut  i^er  lapidem  fer- 
rum  acuitur.  Lacerti  enim  musculi  brachiorum, 
et  sur»',  tumorcs  quoque  crurium  sunt  pleni  vcnis 
et  humoribiis,  quouiam  ut  venler  visccra  ct  cibos 
in  se   retinet,  sic  lacerti  brachiorum,    et  sura  cru- 


793 


LIBER  DIVINOR.   OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  -  PARS  1,  VISIO  111. 


794 


rium   vcnas  et  huniores  in  se   conservant,  ct  forli-  A  culiat,    quasi    caducum    morbum   in    defectu    luna? 


tudine  sua  hominem  roborant  et  portant,  quemad- 
modum  venter  illum  nutrit.  Sed  cum  homo  inter- 
dum  fesiinanlcr  currit  ,  seu  incedcudo  iler  facit, 
nervi  qui  sub  genibus  esistunt,  et  venulaj  quae  in 
genibus  sunt  supramodum  distentaj,  venas  in  suris, 
qua^  ut  rcle  sibi  connexiB  et  plurimff  sunt,  tangunt, 
et  sic  in  fatigatione  aJ  vonas  jecoris  redeuntes,  11- 
las  corebri  venas  tangere  faciunt,  et  boc  modo 
totum  corpus  in  fatigationem  mittunt.  Venai  autem 
renum  suram  sinistram  illi  subvenientes  magis  tan- 
gunt  quam  dextram,  quia  sura  dextra  a  calore  je- 
coris  confortatur.  Ad  venas  quoque  renum  atque 
illorum  venaj  sura;  dcxtrai  ascendunt,  illarumque 
vena?  jecoris  venas  tangunt,  et  jecur  renes  in  pin- 
guedine  qua^.  ex  humoribus  est  jacentes  calcfacit 
ita  ut  extendantur,  velociter  deiectationem  inducen- 
tes,  et  educentes  citoque  cessantes,  quiacumjecur 
homini  calorem  dat,  ille  joculatur  et  laitus  est.  Jta- 
que  humores  qui  in  homine  sunt  in  justo  modo  com- 
moli,  cum  venas  jccoris  illius  aliquando  tangunt,  ul 
supra  dictura  est,  humidilas  illius  minuilur,  humi- 
dilas  quoque  pectoris  altenuatur,  unde  eliam  ho- 
niinem  sic  exsiccatum  in  inlirmitatem  impellunt, 
tlegma  cliam  iu  eodem  homine  aridum  et  veneno- 
sum  sit,  illudque  ad  cerebrum  ejus  sic  ascendit, 
caputque  in  dobjrem  ducit,  oculos  quoque  dolere 
facit,  mcdullaque  in  ossibus  illius  marcescit,  ita 
ut  intcrdum  ille   caducum    morbum    incurrat,  cum 


B 


habeat.  Superfliia  etiam  inundatione  viscera  in  um- 
bilico  hominis  movent,  atque  sic  ad  cercbrum  il- 
lius  ascendiint,  eumijue  frenelicum  multoties  fa- 
ciunt,  venasque  in  lumbis  illius  coucutiunt,  me- 
lancoliam  quoque  iu  ipso  tangunt,  ita  ut  ille  hoc 
modo  conturbetur,  tristisque  sine  discrelione  efli- 
ciatur.  Interdum  quoque  iidem  buniores  inconvc- 
nienti  humectatione  venas  renum  homini  tangunt, 
illaique  sic  comraotae  venas  surarum  illius,  et  cae- 
teras  venas  corporis  ipsius  supcillua  inundatione 
iniiciunt,  et  si  etiam  idem  liomo  superlluis  cibis  et 
potibus  tunc  superabundaverit,  pinguem  lepram  illi 
aliquando  inferuut,  quouiam  carnes  ejus  ingros- 
sescunt.  Quod  si  pra?fati  humorcs  nec  supramodum 
humidi,  sed  ajquali  et  congruo  modo  temperati  per 
membra  hominis  diffunduntur,  in  corpore  suo  ille 
sanus  permanet,  et  in  scientia  sive  ad  bonum  si\e 
ad  malum  vigens. 

Qiiod  omnes  creafurse  rron  minus  in  anima  quam 
in  corpore  uiilitati  deserviant,  el  quid  si(jmp.cet 
qnod  venli  orientalis  et  ausfralis  cum  coltaterafiinis 
suis  /irmamcntwn  ab  oriente  in  occidenteni  circum- 
vofvere  conspiciantur. 

II.  Et  iterum  vocem  de  coelo  ad  rae  sic  dicentem 
audivi :  Omnes  creaturas  quas  Deus  tam  in  supe- 
rioribus  quam  in  inferioribus  fecit,  utilitati  homiuis 
adjunxit,-  quas  si  ille  pravis  actibus  evertit,  judicium 
Dei  ipsa    cum   vindicta   super  illum    inducit.    Qua; 


luna    in  defectu    est.    Humiditas   etiam  quai  in  um-  Q  quamvis    komini  in    corporali    necessitate  assistant, 


bilico  illius  est,  per  eosdem  humores  fugata,  in 
siccitatem  aliquando  vertitur  et  induroscit,  unde  ct 
caro  ipsius  ulcerosa,  ct  squamosa  lit,  velut  lepro- 
sus  sit,  cum  lepram  non  habeat.  Venfc  ctiam  lum- 
borum  ipsius,  por  illos  injustte  tactae  ca^teras  eo- 
dem  modo  commovont,  ita  ut  recta  humiditas  in 
ipso  exsiccelur;  sicque  humore  roliclo,  impetigi- 
nes  in  illo  exsurgunt.  Vonai  quoquo  rcnum  ejus- 
dcm  horainis  a  pra?fatis  humoribus  injuste  coramo- 
tis  inlerdum  tactae,  alias  venas  quoe  ipsis  in  suris. 
aut  in  reliquo  corpore  adbaerent,  ut  preedictum  est, 
concutientes,  medullas  ossium  et  venas  carnis  il- 
lius  in  siccitate  arefaciunt,  et  sic  homo  diu  languet, 
in  languore  isto  vitam    diu    trahens.  Sed   aliquando 


ad  «aluteni  quoque  anima?  illius  respicere  non  minus 
intelligenda^  sunt.  Nara  ut  vides  quod  ventus  orien- 
talis  ventusque  australis  cum  coUateralibus  suis  tla- 
tibus  fortitudinis  suoe  tirmaraentum  moventes,  illud 
ab  oriente  usque  ad  occidentem  super  terram  cir- 
cumvolvi  faciunt,  hoc  designat  quod  exspiratio  timo- 
ris  Domini  exspiratio  quoque  judicii  Dei,  cumcae- 
teris  virtutibus  fortitudine  sanctitatis  sua;  interiorem 
spiritum  hominis  tangentes,  cum  velut  in  oriente 
bona  incipere,  et  in  his  usque  ad  bonam  consum- 
mationem,  quasi  ad  occidentera  carnalia  convincen- 
tem,  conversari  et  perseverare  faciunt,  quoniam 
cum  liorao  Deura  tirael,  judiciura  ejus  pro  excessi- 
bus  suis  incurrere  pertimescit.  Unde  cura    sic   bona 


praifali  humores    in   peclore  hominis   suprnmodum  ^  incipit  ut  in  illis  perseveret,  pro  a;terna  remunera- 


iu  liumiditate  mundant,  illique  jecur  ejus  humidi- 
tate  ista  humectaut,  unde  quaraplurima!  et  varise 
cogitationes  in  eumdem  hominem  insurgunf,  ita  ut 
se  nunc  nimis  stultum  esse  putet,  et  deinde  iidom 
humores  ad  cerebrura  ascendentes,  illud  iiificiunt, 
atque  ad  stomachura  descendunt,  fubresque  in  eo 
generant,  sicque  homo  ille  diu  inlirmatur.  Venulas 
quoque  aurium  cum  superfluitate  flegmatis  inter- 
dum  angunt,  illaique  venas  pulmonis  cura  eodem 
flegmate  ita  inticiunt,  ut  homo  tussiat,  et  vix 
suspirare  possit,  et  eadem  supertluitas  tlegmatis 
de  venis  pulmonis  ad  venas  cordis  transiens,  illud 
in  dolorem  ponat,  dolorque  iste  ad  latus  ejusdem 
homiais  vadens,    pleurisim  excitet,  eumque  ita  con- 


tione  studet.  Ibiqiie  ventus  occidentalis,  necnon  et 
ventus  septentrionalis  ac  collatcrales  ipsorum  illud 
suscipientes,  spiraminibusqiie  suis  impellentes,  ab 
occidente  usque  ad  oricntcm  sub  terra  rejiciunt, 
quoniam  exspiratio  rectitudinis  infornalibus  poenis, 
exspiratione  casligationis  corporalibus  tribulationi- 
bus  et  caiteris  ilagellationibus  spiritum  bominis 
exterreutes,  terroiibusque  suis  conculientes,  cum 
jam  in  ta?dio  lassitudinis  bona  operari  velut  ad  occi- 
dontem  declinans  desinit,  ad  ortum  justitiae  sub  ter- 
rena  calamilate  reducunt,  illum  exhortantes,  ne 
quasi  in  fine  jiistorum  operum  tepida  facilitate 
victus  succumbat,  sed  ut  streuue  ad  inifium  san- 
ctitatis  redeat,    quia   nou  incipienti    et    nogligenti, 


;9o 


S.  lULDEGARDlS 


706 


scd    incipienli    el   perlicieuli    merces    bealitudinis  A  ca>tcri   priofati  vonli  in   mundum  ilalus    suos   non 

emiltit,  sed  tantum  cursura  planetarum,  ut  priiidi- 
ctum  est,  temperat,  quia  praimonstrata  exspiralio 
ex  intogritale  sanctitatis  procedens,  sicut  ca^tera' 
virlutes  (luai  honiinem  sicculo  dedituni  a  malo  ad 
bonum  couvertunt,  se  nou  manifestat,  quoniam  euni 
homo  per  douuni  l)i;i  hona  facere  incipit,  nondum 
in  ploniludinc  sauclilalis  porfoctus  existit;  sed  tau- 
dom  cum  ad  porfeclionom  oorum  veraciter  perve- 
nerit,  cxspiralio  sanctitalis  iu  plenis  et  perfectis 
sancti  Spirilus  doiiis  ipsum  tenet,  nec  hac,  nec  illac 
eum  vacillare  permittit.  Nam  ut  columna  sancli- 
talis  infeiius  supra  Chrisluin  fundala,  supcrius  ad 
coelestia  erigitur,  sic  in  Christo  eum  tonenle,  super 
quem  septem  bona  sancti  Spiritns  requieveruut, 
tempestalihus  variarum  tentalionum  quassatus  ruere 
non  poterit,  dicelque  quemddmodum,  me  inspirantc, 
pcr  Ilabacuc  scriptum  est. 


ddbitur. 

Quid  sifjinficet  quod  ilidem  ventus  aiistralis,  sed  et 
septentrionalts  (livcrsis  annisnlsliciis,  alter  ab  au- 
slro  in  septenlrionem  attollat,  altcr  a  septentrione 
in  austrumpaulatim  deprimat. 

III.  Vides  quoque  quod  a  die  illo  quo  dies  prolon- 
gari  incipiunt,  priefalus  australis  venlus  cum  colla- 
teralibus  suis  ideui  lirmameulum  in  austraU  plaga 
sursum  versus  septeutrionem  usque  in  diem  quo 
usque  ultra  uon  prolongantur,  quasi  fulciendo  pau- 
latim  attollat,  quia  cum  in  luco  verilatis  bona  opera 
por  lidelem  hominem  exlenduntur,  ab  igne  jiistiliaj 
exsi>iratio  reclitudinis  cum  aliis  virlulibus  veiiiens, 
interiorem  spiritum  ipsius  iu  ardonte  justitia,  sur- 
suni  contra  concupiscentiam  carnis,  quamplurimis 
tentatiouibus  attritum  et  probalum,  usquo  ad  bo- 
nam  lidem  erigendo,  benc  ct  ordinate  attollit.  Quod 
aulem  ab  eodem  die  quo  dies  abroviari  incipiunt, 
seplentrionalis  ventus  cum  collateralibus  suis  clari- 
talem  soiis  abhorreus,  ipsum  lirmamentum  a  seplen- 
trione  ad  austrum  repellendo  paulalim  deprimit, 
usque  duni  auster  illud  iterum  ad  longitudinem  die- 
rum  erigere  iucipiat,  hoc  est  quod  cum  hominem  in 
bonis  operibus  taidium  ot  tarditas  apprchendcndo 
in  fatigalionem  duxeruut,  trihulatio  ctiam  corpo- 
ralis,  qua  se  idem  liomo  diabolica?  persuasioni  re- 
sistens,  multis  modis  prius  afflixerat,  et  claritatem 
eorumdem  operum  tajdio  aifoctus  neglexerat,  spi- 
ritum  iiiius  coutrariis  cogitalionibus  iuterius  langit, 
ipsique  immiltit,  quatenus  se  in  his  afllictiouibus 
contineal,  rigoremque,  qucm  iu  ois  habuit,  deponat, 
quouiam  gratia  Uei  velut  in  austro  benigne  et  cle- 
menter  ipsi  j)eccata  sua  induigeat,  sicque  ilhim 
paulatim  decipit,  quosque  ignis  donorum  Dei  ha',c 
recle  dijudicans,  siiiriluin  ipsiiis  in  carne  hoc  modo 
certamen,  iterum  ad  prislinum  vigorein  virlutum 
reducat. 

Quid  circulus  in  superiori  igne  apparens  significet 
tam  totum  p.rmamenlum  cingens,  quam  ventum 
superiora  per/lantem  et  planetarvm  cursum  regra- 
dendo  lcmperantem  emittens. 

IV.  Sed  et  vides  quod  in  superiori  igne  circulus 
appareal,  qui  totum  lirmamentum   ubique    circum 


B 


Verba  Ilabacuc  prophetse  ad  eamdem  significatio- 
nem  declarandam  apposita  et  expositio  eorum. 

V.  «  Dominus  Deus  fortiludo  mea,  et  pouet  pedes 
meos  quasi  cervorum,  et  super  excelsa  mea  deducet 
me  viclor  in  psalmis  canentem  (IlAiiAC.  iii).  »  Quod 
sic  iutellectui  palet  :  Deus  qui  me  creavit,  et  ut 
Dominus,  potestatem  super  me  habet,  fortitudo  mea 
est,  quoniam  sine  ipso  niliil  boui  facere  valeo,  quia 
per  ipsum  vitalom  spiritum  quo  vivo  et  movcor 
habeo,  et  quo  omnia  itincra  mea  cognosco.  Unde  ct 
idem  Deus  et  Dominus  cum  ipse  veraciter  invoca- 
vero,  ponet  grossus  meos  in  volocitalom  mandato- 
rum  suorum,  quomadmodum  corvus  properat  cum 
fontom  desidorat,  atquc  hoc  modo  super  aUiludi- 
nein  illam,  quaj  in  pra^ceptis  ejus  mihi  ostensa  et 
iiijuncta  est,  deducet  me  tcrrcnas  concupiscentias 
iu  victoria  fortitudinis  mihi  substerneus,  ita  ut 
laudcs  indefessas  ipsi  refcram,  cum  ad  beatitudinem 
cuilestium  pervenero.  Nam  ut  sol  in  tirmamento 
cojli  posilus  terrouai  croatura;  domiiiatur,  nec  ali- 
quid  cum  obruere  valot,  sic  etiam  ncc  quilibet  ii- 
delis,  cor  et  animum  suum  in  Deo  figens  ab  ipso 
evolli  poterit.  Et  quoniam  in  ipso  lixus  est, 
omuia  torreua  veraciter  despicit,  quapropter  et 
nullus  in  ipso    scandalizatur.   In   nullo  enim    stre- 


-,     ,'  ,  ,.  ,  1       ,        1    n  T»iln  timore  mortis  movetur,  nec  in  ullo  labore  tem- 

cingif,  de  qiio  veulus  egredieus    seplem  planetas  ah  "  '       .     . 


occideute  ad  orientem  contra  circumvolutionem  lir- 
mameuti  irc  compellit,  quoniam  in  divina  poteutia 
intcgritas  sanclilalis  est,  quem  interiorem  spiritum 
hominis  ex  orani  parte  munit,  qui  sc  Deo  conjungit. 
Unde  et  de  ipsa  exspiratio  veniens,  raystica  sancti 
Spiritusdona  illuin  ubi  in  tifidio  lorpescere  incipit, 
tangere  facit  quatenus  a  torpore  se  excutiat,  et  ad 
justitiam  strenue  exsurgat;  quod  tamcn  multoties 
grave  spiritui  hominis  est,  quia  corpus,  in  quo  per- 
divinam  dispositionem  positiis  manet  ul  sibi  obe- 
diat,  vix  interdum  perduccre  potest,  quoniam  illi 
sffipius  lanquam  habilaculo  suo  iu  carnalibus  dosi- 
deriis  consentit,  sicque  exspiratio  donorum  Dei 
multoties  voluntati    hominis  resislit.   Et  istaj    sicut 


pus  ipsius  lamentabile  esse  cognoscitur,  nec  in  spe- 
luncis  lalronum,  id  est  in  doloso  odio  invenitur,  in 
quo  homo  multotics  decipifur,  nec  etiani  in  turbiue 
inilabilitatis  ambulat,  secunduni  instabiles  mores  ho- 
minum  qui  Creatorum  suum  non  inspiciunt,  opera 
sua  secundum  lihertatem  voluutatis  suai  perlicien- 
tcs.  IJnde  ct  cancro  retro  incedenti  et  turbini  qui 
herhas  arefacit  assimiiatur. 

Qaid  significet  quod  secundum  diversam  qualila- 
temventorumet aeris invicem  in  se  concurrentium 
hnmores  qui  sunt  in  homine  commoli  permu- 
tcntur. 

VI.  Quod  autem  deinde  vidcs  quia   per   diversam 
qualitatem  veutorum  et  aeris,  cum  sibi  invicem  con- 


797 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  liOMINIS.  —  PARS  1,  VISIO  III. 


798 


currunt,  humores  qui   sunt   in   homine  commoti  et  A  Teslimonium  de  proverbiis  Salomonis  ad  hanc  signi- 


immutati  qualitatem  illorum  suscipiunt,  hoc  desi- 
gnat,  quod  per  diversos  modos  exspirationis  virtu- 
tum,  necnon  et  per  qualitatem  dcsideriorum  homi- 
num  cum  sibi  invicem  concordant,  atque  homo  vult 
ea  qua>,  Dei  sunt,  cogitationes  hominiim  a  Deo  re- 
raotae,  et  ad  bonum  conversae  diguitali  virtutum  et 
sanctorum  desideriorum  se  substernunt.  (Jnicuique 
enim  superiorum  elementorum  aer  quaiitati  ilJius 
conveniens,  per  quem  iilud  scilicet  elementum  vi 
ventorum  ad  circumvolutionem  impellatur,  inest, 
aUoquiunon  moveretur,  signilicans  quod  quibusque 
superioribus  virtutibus  et  confortationibus  deside- 
rium  fidelis  hominis  couveniens,  per  quod  exspira- 
tione    virtutum   ad     eversionem    mali  confortatur, 


ficaiionem   elucidandam  insertum,  et  quomodo  in- 
lelligendum  sit. 

VII,  «  Domus  justi  plurima   fortitudo,    et  in    fruc- 

tibus  impii  conturbatio  '{Prov.  xv).  »  Quod  sic    intel- 

lectuipatet:  Sicut  sol  cum  in  meridic  sursum  ascen- 

dit,  in  calore   suo   ma.\;imG  ardet,  ita    etiam    domus, 

id  est  mens  justi  Iiujus,    qui  omnia    opera  sua    hoc 

modo  opcratur,  quasi  judicio  Dci  assistat,   plurimam 

fortitndinem  in    se  ostendit,  cum   de  virtute  in   vir- 

tulem     ascendendo    proficit,    nec    in  hoc   minuitur, 

quemadmodum  nec  sol  propter  ascensum  suum,  ncc 

propter    distributionem  caloris  sui   in     circulo   sno 

attenuatur,  quoniam  beatus   homo   quanto  plus    iu 

bono   calescit,  tanto     plus   felici    studio    inardescit. 


adest;  alioquinadbonum  non  converteretur,  et  de  ^  ^^"^   mansiones   istius  in  supernis    locis    sunt,    iu 


quohbelistorum  cum  ministerio  solis,  lunee  et  stel- 
larum,  aer,  qui  mundum  temperat,  exspiratur, 
ostendens  quod  de  omnibus  superioribus  virtutum 
confortationibus,  de  spiritu  quoque  forlitudiuis,  de 
spiritu  timoris  Domini,  cum  c£fiteris  bonarum  exspi- 
ratioDum  ilhmiinationibus,  desideria  quse  in  cordi- 
bus  tidelium  ad  supernam  beatitudinem  anhelant 
incenduntur.  Quidquid  enim  boni  homo  operatur, 
non  de  merito  ipsius,  sed  de  dono  gratiaa  Dei  pro- 
cedit.  Cum  autem  aliquando  aut  per  ardorem  cur- 
sus  solis,  aut  per  judicium  Dei  quodcunque  ele- 
mentum  versus  quamlibet  plagam  mundi  tangitur, 
illud  ibi  cum  aere  se  movente  commotum,  ex  eodem 
aere  tlatum  qui  ventus  dicitur,  in  subteriorem  prse- 
fatum  aerem  emittit,  quoniam  cum  perj  spiritum 
fortitudinis  et  per  divinam  dispositionem  suporio- 
rum  virtutum,  vires  ad  salutem  hominum  excitau- 
tui',  ubi  desiderialidelium  hominumad  Deum  ascen- 
dunt,  Deumque  invocant,  illae  cum  superno  desi- 
derio  advocatie,  ab  ipso  exspirationem  ad  mentes 
eorum  hominum  dirigunt,  quatenus  ad  quteiibet 
bona  convertibiles  sint.  Nam  cum  homo  Deum  pure 
et  fideliter  invocat,  justo  judicio  Deus  illum  muni- 
mine  circumdat,  quia  malo  abjectoad  bonum  festi- 
nat  properare.  Qui  se  mox  illi  intermiscet,  quia 
etiam  ex  aliqua  parte  ex  ipso  est,  et  aliquantum  ei 
consimilis  existit,  significans  qiiod  mentes  justorum 
exspirationi  virtutum  concordant,  quia  dum  id  quod 


quibus  tota  intentione  et  toto  desiderio  versatur, 
nec  eorum  dulcedine  saturari  poterit.  Fortitudo 
quoque  ejus  allior  firmamento  est  et  usque  ad  pro- 
fundum  abyssi  pertingit,  quia  homo  cum  omni 
creatura  fortissimus  est,  et  omnis  creatura  ei  deser- 
vit.  Terra  etiam  de  motione  iirmameuti  aliquando 
concutitur  et  movetur,  ac  firmamentum  ievnr:  deser- 
vit,  eam  pluvia  perfundendo  ne  ab  invicem  sepa- 
retur,  et  utper  aerem  et  rorem  fructus  suos  lauda- 
biliter  proferat;  beatus  autem  homo  omnia  terrena 
sibi  abstrahit,  nec  propter  eontritionem,  nec  propter 
metum  terrenarum  concupiscentiarum  desistit  quin 
in  supernam  altitudinem  ascendendo,  bona  opera 
(cdificet  cum  gaudio  ffiterna?  vitee,  Sed  in  fructibus 
illis  quos  impius  in  raalis  et  perversis  operibus  pro- 
fert,  conturbatio  est,  quoniam  ille  in  conturbatione 
sseculi  inundando  titubat,  nec  in  die  ambulat,  nec 
in  ajterna  luce  sperat,  sed  siliquas  porcarum  come- 
dit,  in  eis  vitam  non  inveniens,  quia  carnalia  desi- 
deria  non  abjicit. 

Quod  ex  multifaria  necessitudine  venforum  et  aeris, 
cx  diverso  cursu  solis  et  hinx,  seu  judicio  Dei 
accedente,  homo  quoque  Immutadonem  suscipiens 
variationes  sanitatis  ei  hifirmitatis  nonnunquam 
incurrat,  et  quid  jper  hoc  in  spiritali  ejus  vita 
figurelur. 

VIII.  Sed  et    iterum  vides,  cum  quispiam    vento- 

rum  omnium   prasdictarum  qualitatum    in   qualibct 

plaga  mundi,  aut  diverso  cursu  solis   et  luna",    aut 


justum   est   amant  ex   virtutibus  est,  quapropter  et  ^  judicio  Dei,  ut  praidictum  est,  excitatur,  ita  ut    illic 


se  illis  similes  hoc  modo  faciimt.  Sicque  idem  aer 
hominem  tangit,  unde  et  humores  qui  in  ipso  sunt 
secundum  qualitatem  ipsius  venti  et  aeris  cum  ejus- 
dem  qualitatis  sunt,  seu  ad  debilitatem,  seu  ad 
fortitudinem  sfepiusi  immutantur,  quoniam  ecedem 
mentes  beatorum  ad  justitiam  convcrsai  carnales 
concupisceutias  in  illis  domant,  cogitationesque 
ipsorum  exspirationi  virtutura  et  devotioni  super- 
norum  desideriorum  infigunt,  debilitatem  vitiis 
forlitudinemque  virtutibus  addentes.  Cum  enim 
homo  propter  Deura  caruem  suam  rationabiliter 
constringit,  spiritum  interiorem  sursum  ad  beati- 
tudinem  attollit,  Sapientia  attestante  quee  ait  : 


aere  commoto,  sibique  contcraperato,  llatum  suum 
emittat,  quod  idem  aer  per  mundum  spirans,  et  ea 
quse  in  mundo  sunt  temperando  conservans,  secun- 
dum  eumdem  tlatum  hominem  in  humoribus  suis 
aliquantum  mutabilem  reddit,  significans  quia  cum 
exspiratio  virtutum  plurimorura  donorum,  ubicunque 
Spiritus  sanctus  eas  exspirat,  et  per  inspirationem 
spiritus  fortitudinis  et  humilitatis,  spiritusque  ti- 
moris  Doraini  aniraique  conlriti,  et  per  dispositio- 
nera  divinse  considerationis  in  lldeli  honiine  exsur- 
git,  ita  ut  recto  desiderio  illius  quod  ipsi  concor- 
dans  est  per  eftluentem  inspirationem  assistat,  idem 
desiderium  quseque  utilia  perscrutans,  seque  ad  illa 
cum  devotione  reclinans,  eidem  inspiralioni    se  co- 


Tyj 


S.  IIILDEGAIIDIS 


800 


aptat.  Et  sic   idom  qtioque  desidcriiun   cor  ejiisdem  A  tum  csjc    domonslrant,    ilernmqiie  eum  in  lioc  in- 


liominis  conculit,  (juoniam  cum  ille  scilicet  bomo 
ciijus  uaturiilis  qualitas  eidem  llatui  convenit,  aerom 
liuuc  sic  immutatum  in  se  iiiducit  et  emitlit,  eo 
quod  anima  illum  suscipions,  ad  interiora  corporis 
Iransmiltat,  humores  qiii  in  ip>o  sunt  etiam  im- 
mutantur,  eique  aut  infirmitatem,  aut  sanitatem,  ut 
supra  demonslratum  est,  multolies  inducunt,  cum 
ip?e  ctijus  voluntas  boua  exspirationi  huic  concor- 
dat,  desiderium  hoc  a  malo  scparatum  ruminando 
discutit,  et  quia  anima  illud  per  seipsam  secrctius 
cxscribat,  procellcc  cogitationum  quce  in  ipso  inun- 
dant  ctiam  immutanlur,  ila  ut  ei  nunc  aovcrsitalem, 
nunc  prosperitatem  promiltant. 
Quia    humores   in  homine  etiam  sccundum  modum 


certum  per  plurimas  varietates  reddunt.  Nam  hu- 
mores  in  hominc  lioc  modo  sajpius  iramulantur, 
quia  cogitaliones  hominis  liuiusmodi  turbinibus 
alisque  modis  permutulte,  illiirn  nunc  in  justam 
securitalem,  nunc  in  de.speralionem  ducunt,  inter- 
dum  ctiam  per  roctara  devotionem  eum  sursum  at- 
toliunt.  Quaproplcr  ct  multolies  ad  jocur  ipsius  sic 
immtilati  transount,  in  qno  scientia  cjus  probalur, 
qu;e  de  ccrebro  per  vires  anima^  tcmpcrata  proce- 
dit,  et  quod  huaiiditi;s  corebri  tangit,  ita  ut  illud 
pingiic  et  furte  ac  sanum  sit,  signilicantcs  quod 
cogitationes  hominis  sa^piiis  quasi  ad  jociir  ejus,  scili- 
cetad  fortitudinem  juslilia',  in  qno  jusliis  per  jscien- 
tiam   operatur,  se  dirigunt,  quia  scientiam  boni    et 


complexionisquorumdam  animaliumvel  beidarum  B  maii  vires  animfn   oslendiint,   quai  per  juslitiam   in 


nunc  uci  ius,  nunc  lcviusmoceantur,  ct  quod  juxla 

mulationem  vel  impulsionem  eorumdrrn  humorum 

af^ectus    et   cojitafiones,    in  ipso   scilicet  honiine 

frequenti  altematione  varientur. 

1\.  llumores  enim,  sicut  leopardus,  in  homiuefe- 

rocitcr  interdum  iusurgunt,    sed    tamen   dcinde    le- 

niores  (iunt,  et  ut    cancer  nunc    procedendo  nunc 

retrogradiendo  mutationem  sa?pius  in  se   ostendunt, 

atque  velut  cervus  salicndo    et    pungendo,    diversi- 

tatem  in  se  aliquando  manifestant,  quoniam  quan- 

tumlibet  homo  timoreni    Domini  habeat,  cogitatio- 

nes  tamen  in  eo  aliquando  surgunt,  quai  deinde    ItR- 

dio    atTectjE  ad  vanitatem    se    deponunt,  aliquando 

velut  in  cancro  pcr  fiduciam   bonfo  consummationis 


credenlibus  vitam  comprcliendit,  quemadmodum 
Eilius  Dei  poccalores  et  publicanos  ad  se  collogit, 
quos  etiam  in  abuudantia  Spiritus  sancti  robustos 
fecit. 

Quod  homo  in  dextra  sui  parte,  eo  quod  jccur,  in  quo 
fons  caloris  esl,  dexlrorsum  liabeat,  ad  operandum 
expeditior  iit;  in  suiistra  vero  pro  corde  vcl  pul~ 
77ione  sinisirorsum  in  se  locatis  et  pulsum  respira- 
tionis  fiabcalibus  adonera  fercnda  habilior ;  etquid 
ista  spirilualiter  in  ipsodesignent. 

X.  In  doxtra  enim  parte  liominis  jecur  el  magnus 
calor  corporis  est,  idcirco  et  dcxtra  velox  ad  eri- 
gendum  se  et  ad  oporandum  est ;  in  sinistra  autem 


iUum  proccdere  exhortanUir;  sed  deiiide  illiim  relror-  q  cor  et  pulnio  sunt,    qua;  illam   ad  oncra    confortant 


sum  trahentes,  immittondo  [  f.  innuendoj  sic  eum 
perseverare  non  posse,  dccipiunt,  aliquando  qiiasi 
in  cervo  per  lidem  eum  socurum  faciunt,  |postmodo 
autem  in  lidc  vacillantcm  pungunt.  Et  [etiam  qiiem- 
admodum  in  rapacitate  lupi,  et  cum  ipso  velut  in 
qualitatecervi  et  cancri,  ut  pra^dictum  est,  homincm 
intordum  invadunt,  quia  aliquando  qucmadmodum 
in  lupo  infernales  pocnas  homiui  olforunt,  ila  ut  so- 
iummodo  quasi  per  cervum,  id  est  per  iidem,  et    ve- 


ct  calorem  dc  jecore  quemadmodum  de  fornace  ha- 
bcnt,  (juai  designant  quod  in  doxlra,  id  cst  in  pro- 
spcritate  salutis  boni  ot  recli  hominis,  justitia  cum 
Spiritu  sancto  operantur,  itautilleprospere  ad  Deum 
se  erigens,  quailibel  bona  pcrliciat;  in  sinislra  au- 
tcm  ut  adversa  devilet,  Deum  rocto  corde  confitendo 
se  confortari  per  robtir  justitiai  exoptat.  Sed  vcnse 
jecoris  commot;p,  hunioribus  istis  tacla;,  venulas 
auditus  hominis   concutiunt,  auditumque   illius  ali- 


lulper  cancrum,  id  estper  lidticiam,  absquealiis  juslis  quamlo  confundunt,  quoniam   per  auditum    homini 

operibus  eas  evadercposbit,  ipsifallaciter  promittunt,  multoties  seu  sanilas  scu  intirmitas    infertur,    scili- 

doinde    autem     illurn   niiilloties    in     desperaliouem  cet  cum  de  prosperis  supramodum    in  gaudio    con- 

ducunt.  Interdum  quoque  ut  leo  fortiliidinom  suam  cutilur,  sive  cum  de   adversis  supramodum  in    tristi- 

inillo  non  cessando  demonstrant,   atqiie  ut    serpens  tia  contrahitur,  osteudontes  quod  tenor  justilia;   co- 
nunc   lenitatem,    nunc  acritatcm  in  se  proferunt,  ct  '^  gitationibus    rectis   provocatus,    homincm    a     malo 

quemadmodum  agnus,  se  mitcs  aliquando  simiilant,  audilii  avcrtit,  ct  ad  bonum  dirigit,  qui  animaj    il- 


ubi  judicium  Dei  homini  exponunt;scd  postmodum 
ne  'illiid  motuat  ei  persuadcnt,  qiiia  velut  sorpens 
priidenier  iucedons,  qtialitcr  illud  lcni  astutia  cvadat 
ipsi  deceptuose  siiggorunt,  cum  eliam  quasi  agiium 
in  patienlia  eum  nihil  timere  exhortantur,  velut 
peccatis  obligalus  non  sit.  Sed  etiam  ut  ursus  in- 
terdum  velut  in  ira  submurmurat,  interdiim  qtioqtie 
cum  illo  qualitatom  agni  ot  serpentis,  velutsupra 
ostensum  est,  manifestant,  quoniam  aliquando, 
quemidmodum  ursus,  corporalem  tribulationcm  pro 
Deo  hominem  sulForre  submurmiirant,  por  qiiam 
veliit  in  agni  patientia,  et  quemadmodum  serpentis 
prudeutia,  ipsum  castigatum  et  a  peccatis   emunda- 


liiis  interdum,  etea  qua'  sancta  sunt,  et  ea  qiiae  tur- 
pia  existuut  infert,  ila  ut  homo  ncc  in  bonis,  noc  in 
uialis  sibi  aliqiiando  inodiim  imponerc  scire  velit. 
Nam  boria  scienlia  sine  bono  aiiditu  miita  cst,  quia 
quod  bona  scientia  scil,  bonus  audiliis  rocipit,  ille- 
qiie  magniim  studium  habet  tractare  etdictaro,  quod 
sibi  por  bonam  sciontiam  fertur.  Quij  postquam  om- 
nia  haic  congruenter  composuerit,  aliqiiantum  ab 
ipsis  cessando  qiiiescit,  volut  homo  qui  thesaurum 
iu  arcam  suam  ponit,  scilicet  cum  bonum  et  ma- 
luni  intclligit,  bonum  in  secrtito  cordis  sui  recou- 
dons,  ct  malum  a  se  prorsus  abjiciens,  quemadmo- 
dum  Isaias  dicendo  exhortattir: 


801 


LIRER  DIVINOU.  OPER.  SliMl»LlCIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  III. 


80^, 


Verba  Isaix  propheix  ad  horum  aslruendam  sif/ni 
ficaiionem  congrua,  el  quo  scnsuaccipienda  sinl. 
XI.  «  Soive  vincla  colli  tui,  captiva  lilia  Sioii, 
quia  ha'C  dicit  Dominus  :  Gratis  venundati  estis,  ot 
sine  argento  redimemini  [Isa.  \u\)  «  Quod  sic  in- 
lellectui  patet :  Contere  per  poeuitentiam  vincu- 
lum  primse  captivitatis  et  transgressionis,  o  homo, 
qui  inter  filias  supornfie  pacis  in  paradiso  computa- 
tus  eras,  quoniam  illo  pcrdito,  multis  malis  subju- 
gatus  es.  Quapropter  dicit  ille,  qui  Dominus  cun- 
ctorum  est,  vobis  qui  spontanee  peccatis  involuti 
estis.  Tali  modo  absque  pretio  venundati  estis,  sic- 
ut  Deus  prim.T  mulieri  dolorem  promisit,  quoe  pro- 
pter  praevaricationem  divini  prsecepti  paradiso  ca- 
ruit,  atque  nomen  quod  est  filia  Sion  amisit  ;  sed 
sine  argento  terrenip  cupiditatis  redimemini,  ubi  in  K 
virginea  uatura  Redemptor  noster  surrexit,  et  nos 
per  Spiritum  ct  aquam  renasci  ad  vitam  constituit, 
ac  si  in  haereditarium  locum  nos  reduxit.  Qui  au- 
lem  in  nativitate  ista  juste  perseveraverit,  a  ceLsi-  ■ 
tudine  Sion  non  movebitur.  Fidelis  igilur  homo  ad 
Deum  se  erigat,  peccata  sua  abjiciendo,  omninque 
mala  relinquendo,  atque  in  desiderio  suo  ad  cffi- 
lestia  anhelet,  auxilium  bonorum  operum  a  Deo 
petens.  Qui  si  in  petitione  hac  stabilis  persev<ra- 
verit,  quemadmodum  ccecus  sedens  secus  viam  fe- 
cit,  mox  gratia  Dei  ad  ipsum  aspicit,  et  si  tunc  illa 
eum  himen  attendentem,  et  a  tenebris  semetipsum 
erigentem  viderit,  in  omnibus  illi  aderit,  ea  quai 
justa  et  sancta  sunt  ipsi  inspirans.  Iste  namque  a 
malo  declinans,  in  bonis  et  sanctis  operibus  dele- 
ctatur,  et  dulcedinem  corum  gustat,  quia  a  Deo  re- 
cedere  non  vult,  sed  a  serpentino  dolo  se  averlit. 

Quid designei  in  homine  quod  humores  qui  in  eo  sun/, 
umbilicum,  qui  caput  viscerum  exisiil,  et  lumbos, 
in  quibus  petulaniia  est,  consperyentes,  venas  quo- 
que  renum,  et  iliorum  inierdum  tanguni,  et  per 
has  ad  venas  eliam  splenis,  pulmonis  et  cordis 
ascendunt. 

XII.  Vides  quoque  quod  interdum  humores  isti 
ad  umbilicum  hominis  tendunt,  qui  quasi  caput  vi- 
scerum  exstans,  illa  lcniter  claudit  ne  dissipentur, 
et  qui  itinera  caloremque  eorum  et  venarum  ad  re- 
ctum  temperamentum  conservat,  licet  multoties  ini- 
pulsibus  suis  inquietus  sit ;  alioquin  homo  vivcrc 
non  posset :  quoniam  cum  tidelis  homo  malum  au- 
ditum  excludit,  bonis  cogitationibus  suis  umbilicum 
diversarura  concupiscentiarum  constringit,  quatenus 
ad  vitam  vera*  beatiludinis  perlingere  vaieat,  quia 
ille  eum  stepius  ad  inquietudinem  malorum  provo- 
cat.  Sed  et  lumbos  hominis  aliquaudo  pelunt,  qui 
in  viribus  suis  velut  ludendo  deceptuosi  et  pericu- 
losi  sunt  et  qui  a  nervis,  et  a  ca^leris  venis  retinen- 
tur  ;  in  quibus  etiam  rationalitas  floret,  ita  ut  homo 
sciat  quid  faciat,  vel  quid  devilet ;  unde  et  dele- 
ctationem  ad  opera  illa  habet,  et  qui  in  dextra  parte 
corporis  de  flatu  spiraminis  hominis,  et  de  jecore 
ejus  calefiunt,  et  roborantur;  unde  et  sic  homo  dis- 
cretionem  disciplinamque  recipit,  quomodo  pro- 
cellas  alioruui    humorum  compescat,  quateuus  ope- 


S.  ra  sua  disciplinate  perficiat,  quia  lumbos,  in  qui- 
bu5  luxus  est,  prfficiugit,  et  hoc  ad  salutem  anima' 
per  virlutem  justitia;  confortatur  discrete  et  hone- 
ste  complet.  Idem  quoque  humores  venas  renum 
et  iliorum  interdum  tangunt,  qua;  ad  venas  splenis, 
pulmonis  et  cordis  tendunt,  et  ha^c  omnia  cum  vi- 
sceribus  in  sinistra  concutiuntur,  cum  illa  pulmo 
calefacit;  dextram  vero  partem  corporis  jecur  ac- 
cendit,  quoniam  homo  eisdem  rectis  cogitationibus 
renes,  qua;  per  injustam  concupiscentiam  cor  suum 
seepius  tangunt,  et  ad  malum  concutiunt,  fortissime 
constringit,  cum  levitas  carnis  illos  tangit,  hocque 
per  vias  justitia;  incedendo  facit. 

Quod  venx  cerebri,  cordis  et  jecoris,  renes  confor- 
tando,  venx  quoque  renum  suras  descensu  suo  ro- 
borandn,  ei  cum  venis  ipsarum  sursum  redeundo 
locis  opportunis  invicem  conjunctse  uiriquo.  sexui 
vires  ad  gignendum  cnnferuni,  et  quod  lacerti,  bra- 
chia  et  crura  veniset  humoribus plena  sint,  et  bre- 
vis  horum  exemplificaiio. 

XIII.  Ut  venas  cerebri,  cordis,  pulmonis  et  jeco- 
ris,  cfeteraique  renibus  fortitudinem  aflcrunt,  et  ve- 
nse  renum  ad  suras  descendunt,  easque  confortant, 
et  ita  cum  venis  earumdem  surarum  sursum  redeuu- 
tes,  seque  aut  in  virili  fortitudine,  seu  in  mulicbri 
matrice  ad  invicem  counectentes,  quemadmodum 
stomachus  cibos  conprehendit,  locis  illis  vires  ad 
gignendum  prolem  immiltunt,  velut  per  lapidein 
ferrum  acuitur  ;  quia  postquam,  concupiscentia  so- 
pita,  per  pudicitiam  eosdom   renes  homo  constrin- 

C  xerit,  per  bonam  quoque  scientiam,  qute  in  ipso  est, 
illos  in  castitate  mundat,  tenoreque  justitiae  et  con- 
tinentiaj  eos  circumdat,  et  sic  in  his  in  quibus  in- 
continens  prius  erat,  ad  continentiam  se  incluians, 
ipsam  etiam  solidat  ne  ad  levitatem  corruat.  Unde 
et  cum  in  eadem  oontinentia  ad  Deum  teudit,  se  et 
in  virili  et  in  muliebri  sexu  per  eam  muniens,  di- 
versis  virtutibus  sufFultus  prolem  sanctitatis  pro- 
fert,  cum  recto  tramite  discretionis  incedit.  La- 
certi  enim,  musculi  brachiorum  et  suraj,  tumores 
quoque  crurium  sunt  pleni  venis  et  hurnoribus,  quo- 
niam  ut  vcnler  viscera  et  cibos  in  se  retinet,  sic 
lacerli  brachiorum,  et  surai  crurium  venas  et  hu- 
niores  in  se  conservant,  et  fortitudine  sua  hominem 
roborant    et   portant,   qemadmodum     venter    illum 

"  nutrit,  quia  etiam  abstinentia  comprehensio  forti- 
tudinis  ac  sustentationis  justilirationum  in  homine 
est,  circumdata  tenore  gemituum  bonarum  cogita- 
tionum,  interiora  quoque  animaj  ad  plenitudinem 
retinen?,  et  ad  perfectionem  salutis  couservans,  to- 
tumque  hominem  corpore,  scilicet  et  anima,  iu  san- 
ctitate  nutriens. 


Quod  ex  nimia  nervorum  et  venarum  toiius  corporis 
disieniione  liouiini  currenti  faiigaiio  accidat,  et 
quarum  venarum  complexione  vel  impulsione  de- 
lectatio  illa  momentanea  coiicitelur,  et  moralis  uti- 
lisque  in  ipso  liomine  horum  assignaiio. 

XIV.  Sed  cum  homo  interdum  f.istinanler  currit, 
scu  incedeudo  iter  facit,  nervi  qui  sub  genibus 
exisluut,  veuula^quc  qiiai  in  geuibus   sunt  suprarao- 


803 


S.  HIKDEGARDIS. 


804 


dum  dislenlsp,  venas  in    stiris  i-iii;!'  nt  relo  sibi   con-  A  debcrel,  hac  lyraiinide  opprimunt,  reliquasqnc  vir- 


uex;i'  et  plurini»  sunt,  luugunt,  el  sic  iu  fatigatione 
ad  veuas  jecoris  redeuntes,  illas  cerebri  vcuas  tan- 
gere  faciunt,  et  hoc  niodo  totuni  cor|ius  in  fatiga- 
tionem  millunt.  (juouiam  el  cum  homo  interdimi 
viain  rectiludinis  indiscrclo  arripit,  immodcratio 
tenoris  hujus  illuni  ad  qua.'que  inconvcnientia  lle- 
ctens,  abjtinenliam  quoquc  in  ipso  in  itijustura  xno- 
dum  scientiae  ducit,  ita  ut  cum  ilie  a  licilis  se  immo- 
derate  abstinet,  in  aliis  virlutibus  Itedium  incurrit ; 
et  cum  se  ad  justitiam  redire,  et  superabundautem 
scientiara  habere  putat,  kiqueuin  fatigationis  sibi 
paret,  qnia  i»cr  hanc  incongruentem,  alislinenliain 
audacix  et  priosumplionis  temcritatem  parvipen- 
dens,  se  hoc  modo  perseverare  posse  soUimmodo 
dubitat,  sicque  in  laqueum  despcrationis  corruit. 
Venie  autem  renum  snram  sinistram  illi  subvenicn- 
tes  magis  taiigunt  quam  de.xtram,  (juia  sura  dexlra 
a  calorc  jecoris  confortalur,  ita  videlicet  sicut  et 
tenor  concupiscentiip  per  absliuentiam  cum  incon- 
grua  et  indiscreta  est  magis  augmentatur,  quam 
per  eam  minuatur,  quouiani  nec  secundum  Deum, 
nec  propter  Deum  est,  quia  abstinentia  quai  ciiin 
discrelione  operatur,  virtute  justitite  roboratur.  Ad 
vcnas  quoque  renum,  atque  illorurn  vena;  sur£E  dex- 
traj  ascendunt,  illarumque  ven«  jecoris  venas  tan- 
gunt,  et  jecur  renes  in  pinguedine,  quiTC  e.x  humoribus 
est,  jacentcs  calefacit,  ila  ut  extendatur  velociler 
deiectationem  inducentes  et  educentes,  citoque  ces- 


B 


tutes  iu  illo  dcbilitaut  el  arefaciuiit.  Sfientiam  (juo- 
quo  illius  [)riucipium  et  inteutionem,  ac  forliludi- 
nemjusla;  operationis,  qua;  prius  in  ipso  vigcbuut, 
vclut  in  caducum  morbum  in  dosperationem  du- 
cunt,  (luoniam  lunion  veritatis,  quod  illi  luccbat, 
jam  alteuuatur.  Ilumidilas  ctiam  qua>  iu  nmbilico 
illius  est,  per  eosdem  bumores  fugata,  in  siccilatem 
aliquando  vcrlitur  et  indurescit,  unde  et  caro  ipsius 
ulcerosa  et  squamosa  lit,  vclut  leprosus  sit,  cum 
lepram  non  babeat ;  veua;  eliam  luniborum  ipsius 
per  illos  injuste  lactte,  ca;leras  eodem  modo  com- 
raovent,  ita  ut  recta  humiditas  in  ipso  exsiccetur, 
sicque  huraorc  reliclo  impetigincs  in  illo  exsurgunt, 
quia  luimiditas  contiuenlia',  qua".  quasi  in  umbilico 
cjus  concupiscentiara  destruere  deberet,  per  has 
feroces  ac  duras  illicila.sque  cogitationes  fugata, 
rorc  Spirilus  sancti  in  illo  nou  perfundilur.  Undo 
cum  illum  dcserit,  peccata  ipsius  per  malam  con- 
suetudiiicin  pulrescunt,  ita  ut  omnibus  velut  lepra 
fotendo  manifesta  liant ;  lumbique  illius  castituto 
nuu  pnocincli  pcr  easdem  cogitationes  comiuoven- 
tnr,  ilaul,  germine  bonorum  frucluura  in  ipso  ex- 
siccato,  quemadmodura  impcligines  prava  exerapla 
in  eo  attollantur,  sicut  etiam  Osee  per  Spiritum 
sanctum  demonstrat,  dicens : 

Vcrba  Osee   j^^rophefx  ad  hsec  coiwpetentia,  et  quo 
sensu  accipienda  sint. 

XVI.   «   In    domo   Israel  vidi   horrendum,  ibi  for- 


santes,   quia   cura  jecur   horaiui    calorem  dat,    ille  c  nicalione  conlarainatus  est  Israel  [Ose.,  v).  »  Quod 

sic  intellectui  patet :  In  latibnlis  illis,  in  quibus  iste^ 
qui  Dcura  puro  corde  insjjicere  deberet,  quasi  quie- 
scendo  in  peccatis  jacebat,  ego  qui  omnia  occulla 
delictorum  perscrutor,  vi  ji  aborainationera  nefandis- 
simam,  scilicet  quod  fornicatione  iminundissima- 
rum  et  fetentium  pr;i'varicationum  ille  involutus 
est,  se  in  his  polluens  velut  porcus  luto  involvitur, 
qui  munditiam  qusrere  et  intueri  atque  amplecti 
debuit,  cum  se  in  omnibus  contemplibilem  et  dis- 
solutum  fecit.  Immunditia  enim  horainem  enervat, 
eumque  quasi  a  mente  sua  eliminat,  ita  ut  nec  illa 
quae  ad  sajculum,  nec  ea  quse  ad  Deum  respiciunt, 
cum  perfectione  houestatis  attondere  valeat,  quia 
carnis  incendium  cum  voluntate  ipsius  superbiam, 
vanaraque  gloriam,  et  omne  malum  quasi  iusufUaD- 
do  suggerit. 

Quod  vense  renum  hominis  ah  humoribus  injuste  ali- 
(juando  commotis  nonnunquam  tactx  alias  venas 
concutiendo  efiam  medullas  ossium  arefaciunt,  et 
qux  inco//t7nodilas  per  hxc  designata  interius  ho- 
ninem  apprehendat. 

XVII.  Vena:  quoque  renura  ejusdem  horainis  a 
prajfatis  humoribus  injuste  commotis  interdura  ta- 
cta^,  alias  venas  qua;  ipsis  in  snris,  aut  in  reliquo 
corpore  adli;i'rent,  ut  pnedictum  est,  concutientes, 
medullas  ossium  et  venas  carnis  illius  in  siccitate 
arefaciunt,  et  sic  horao  diu  languet,  in  languore  isto 
vitam  diu  trahens,  quouiam  cura  horao  urabilicum 
lumbosqne  suos  conslringere  negligit,  ita  ut  etiam 


joculatur  et  Uetus  est,  quoniam  et  tenorera  concu- 
j)iscentia'.  abstinentia  qua;  in  Deo  vera  est,  transit, 
disculit,  quatenus  omnino  pereat.  Sed  justitia  ipsam 
qufe  in  pinguedine  sordiura  jacebat  ad  uihilum  du- 
cens,  igne  Spiritus  sancti  comburit,  ita  ut  mala  qua' 
in  ea  fuerunt,  ad  contrilionem  et  ad  amariludinem 
cxtendantur,  cum  prius  deleclationem  quamvis  bre- 
vem  in  se  ostenderent,  quia  homo  peccator  justi- 
ficatus  in  gaudio  mercedem  metet. 

Quibus  de  causis  /legmatc  et  humoribus  interdum  in 
homine  corruptis,  ipse  homo  in  corpore  vel  cadu- 
cum  morbumvel  alias  infirmitates  incurrat,  et  qui- 
bus  malis  secundum  horum  significantias  in  anima 
plerumque  corripiatur. 

XV.  Itaque  humores  qui  in  homine  sunt,  injuslo 
modo  comraoti,  cum  venas  jecoris  illius  aliquaudo 
tangunt,  ut  supra  dictum  est,  humiditas  illius  mi- 
nuilur,  humiditas  quoque  pectoris  atteuuattir,  un- 
de  etiam  hominem  sic  exsiccatum  in  inlirraitatem 
impellunt.  Fiegma  etia.Ti  in  eodem  hornine  aridum 
ct  venenosura  fit,  illudque  ad  cerebrum  ejus  sic 
ascendil,  caputque  in  dolorem  ducit,  oculos  quo- 
que  dolere  facit,  raedullaque  in  ossibus  illius  raar- 
cescit,  ita  ut  interdum  ille  caducum  morbura  incur- 
rat,  cum  luna  in  defectu  est.  Cum  enim  cogitatio- 
nes  hominis  ferocitatem  el  duritiam  tyrannidem- 
que  in  se  assumunt,  ac  sic  ad  quamque  vanitatem 
declinant,  justitiam  quse  rore  Spiritus  sancti  per- 
fusa  sanctitatc  bonorum  operum   in   ipso  germinare 


D 


805 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SI.MPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  III. 


80G 


cogitationes    suas    per    tyrannidem  et  per    quaeque  A  carnis  sure    pcriicere    non    potest,    ipsum    obfuscat. 


inutilia  vagari  perniiltat,  tenorera  virtutum  quai  ab- 
stinentiaj  adliaerent,  ipsamque  abstinentiam,  quo; 
pro  couscrvanda  pudicilia  discrete  et  ordinate  te- 
nenda  est,  contemnit.  Quapropter  et  rcliqua  opera 
infusioue  superni  roris  careutia,  in 'ariditatem  ver- 
tuntur,  animamque  illius  languescere  faciunt  quous- 
que  ad  vigorem  virtutum  redeat. 

Quid  humores,  inpeclore  honiinis  superjlue  abundan- 
tes,  jecur  et  venas  auriuni  vel  renum  moventes,  et 
ex  urnbilico  ad  cerebrum  ascendentes,  in  spiritua- 
libus  ejus  designent. 

XVIII.  Sed  aliquando  pr.Tfati  humores  in  pecto- 
re  hominis  supramodum  Immiditate  inundant,  il- 
lique  jecur  ejus  humiditate  ista  humectant,  unde 
quamplurimaj  et  variee  cogitationes  in  eodem  |  ho- 
mine  insurgunt,  ita  ut  se  nunc  nimis  sapientem, 
nunc  nimis  stultum  esse  putet;  et  inde  idem  hu- 
morcs  ad  cerebrum  ascendentes  illud  iuiiciunt,  at- 
que  ad  stomachum  descendunt,  febresque  in  eo  ge- 
nerant,  sicque  liomo  ille  diu  iniirmalur.  In  his  quo- 
que  oslenditur,  quia  si  diversai  cogilationes  homi- 
nisferitate  deposita,  mollitie,  et  facilitate  lubrica- 
que  vanitate  se  ditfundunt,  justitiam  in  illo  levitate 
ista  suffocare  niluntur.  Unde  et  cum  in  eo  sic  in- 
surgunt,  eum  nunc  velut  in  sapientia  attoUuut,  nunc 
quasi  in  stultitia  deprimunt,  scientiamque  illius 
confundentes,  voracitatem  illi  immittunt,  ita  ut  ani- 
ma  illius  his  malis  velut  diuturno  languore    irretita, 


B 


luterdum  quoquc  iideui  humores  iu  iuconvenieuti 
humectatione  venas  renum  hominis  tangunt,  illaeque 
sic  commotae,  venas  surarum  illius,  et  ca>teras  ve- 
uas  corporis  ipsius  supertlua  iuundatione  inficiunt, 
et  sic  etiam  idem  homo  superlluis  cibis,  et  potibus 
tunc  superabundaverit,  piuguem  lepram  illi  ali- 
quando  inferunt,  quoniam  carnes  ejus  ingrossse- 
scunt.  Per  quod  demonstratur  quoniam  aliquando 
cogitationes  immunda  et  lubrica  voluptate  homi- 
nem  tangunt,  et  ad  turpem  mollitiem  trahunt,  for- 
temque  abstinentiam,  quae  carnem  illius  domare 
deberet,  ab  eo  depellunt,  et  in  voracitatem,  quo! 
libidinis  flammas  accendit,  ipsum  molliterl  indu- 
cuut;  unde  et  velut  lepra  putredine  peccatorum  il- 
lum  iuficiunt,  qui  voluptati[  corporis  sui  non  resi- 
stit.  Nam  qui  carnem  suam  pcr  congruentem  ab- 
stinentiam  nou  macerat,  sed  eam  cum  ,'  vitiis  et 
concupiscentiis  nutrit,  pinguedinem  peccatorum 
sibimet  accumulat,  et  sic  coram  Deo  se  in  sordibus 
fetere  facit. 

Quid  etiam  profeclus  in  interioribus  cogiiationum  si- 
gnificent  iidem  liumores  in  corpore  liominis  xqua- 
liter  et  temperati,  et  teslimonium  de  ('anticis  can- 
iicorum  ad  hoc  consonans  cum  exposidone  sua. 

XIX.  Quod  si  prsefati  humores  nec  supramodum 
sicci,  nec  supramodum  bumidi,  sed  tequali  et  con- 
gruo  niodo  temperati  per  membra  hominis  dilTun- 
duntur,  in  corpore  suo    ille    sanus    permanet,  ;et  in 


multoties  periculosam  oppressionem    patiatur.    Ve-  p  scientia  sive  ad  bonum   sive  ad  malum  vigens.  Qiiod 

nulas  quoque    aurium    cum  superiluitate    ilegmatis, 

interdum  tangunt,  illseque  venas  pulmonis  cum    eo- 

dem  ilegmate    ita  inficiunt,    ut   homo  tussiat,  et  vix 

suspirare  possit,  et  eadem  superfluitas  flegmatis    de 

venis  pulmonis   ad  venas  cordis  transiens,   illud    in 

dolorem  ponat,  doiorque  [iste  ad  latus   ejusdem    ho- 

minis  vadens,  pleurisim  excitet,  eumque  ita   concu- 

tiat,  quasi  caducum  morbum  indefectu  lunse  habeat. 

Ilaec  etiam  designant,    quod    aliquando   varioi  cogi- 

tationes    tantum    tumultuationem  in    eodem  homine 

fdciunt,   ut   auditum    animaj    ipsius  ita  confundaut, 

quatenus  nec  bonum  intelligere,  nec  in   se  colligere 

valeat,  sed  illud  quasi  tussiendo  pro  fastidio   habeat. 

Cor  etiam  ejus  per  amentiam  hoc  modo   conturbant. 


significat  etiam  quia  si  cogitationes  hominis  nec  ni- 
misin  feritate  durfe,  nec  nimis  in  facilitate  lubricse 
sunt,  sed  quod  tani  secunduui  hominem  qiiam  se- 
cuudum  Deum  in  bonestate  niorum  bene  et  decenter 
compositoeexistunt,  ipsum  in  corpore  per  mansue- 
tudiuein  quietum,  in  scientiaque  subtilem  reddunt, 
ita  ut  nec  ad  dextram  nec  ad  sinistram  favorcm 
mundi  fugieus  declinet,  sed  quamplurimis  virtutibus 
suiTiiltus,  ad  coelestia  gaudia  anhelet,  ut  in  Cantico 
canticorum  (cap.  vii)  scriptum  est  :  «  Quam  pulchri 
suiit  gressus  tui  in  calceamentis,  fiiia  principis.  » 
Qiiod  sic  intellectui  patet  :  Tu  qui  in  corde  tuo  de- 
leclaris  bonis  operibus  ad  Deum  anhelando,  per 
quem  spem   aeterufo  vitae,  habes,  quai  tibi  in    gaudio 


ut  nuUam  quietem  ad  utilitatem  anima?  suae    recipe-  D  resplendet,    velut    cum   sol    exoritur,    [pulcherrimos 


re  possit,  sed  ut  hac  et  illac  in  rectitudine  titubans, 
quasi  moribundus  incedat,  quia  lumen  rectitudinis 
illi  jam  obnubilatur.  Superflua  etiam  inundatione 
viscera  in  umbilico  hominis  movent,  atque  sic  ad 
cerebrum  illius  ascendunt,  eumque  freneticum  mul- 
loties  faciunt,  venasque  in  lumbis  illius  concutiunt, 
melancoliam  quoque  in  ipso  tangunt,  ita  ut  ille  hoc 
modo  conturbetur,  tristique  sine  discretione  ef- 
ficiatur,  quoniam  immoderata  etiam  rperturbatioue 
lubricae  eifiisionis  cogitationes  in  illo  concupiscen- 
tiam  ad  libitum  suura  movent.  Scientiam  quoque 
ipsius,  ut  in  pravis  aclibus  sordescat  discindunt, 
eumque  quasi  vesanum,  et  in  impudicitia  inconti- 
nentem  reddunt;  tristitia  quoque,  cum  voluptatem 


gressus  in  itinere  Filii  Dei  jcaeteris  exhibens,  cum 
mortiflcationem  carnis  quasi  in  calceamentis  tibi 
imponis,  nuditatem  videlicet  peccatorum  tuorum 
tegens,  ubi  in  bona  voluntate  Deum  magis  quam  te 
diligis.  Et  tunc  etiam  anima  filia  principis  dicitur, 
principis  scilicel  illius  qui  Princeps  pacis  vocatur, 
qui  etiam  antiquum  serpentem  superans,  populum 
suum  liberavit,  et  omnera  inimicitiam,  quse  inter 
Deum  et  hominem  fuit,  in  sanguine  suo  abluit.  Pa- 
cem  istam  angeli  in  humanitate  Filii  Dei  liominibus 
nunliabant,  et  de  ipsa  multum  gaudebant,  quoniam 
Deus  terrac  ita  se  adjunxerat,  ut  eum  homines  in 
humana  forma  conspicerent,  et  angeli  ipsum  homi- 
nem  et  Deum  perfecte  vident.  Omnis   itaque   homo 


807 


S.  niLDEGARDIS 


808 


qui  Ucum  timet    et   diligit,   verbis  islis    devotiouem  A  et  atiimarum  hominum,  non  quidom  ab  homine,  sed 
cordis    sui  apcriat     caquc  et  ad  salulcin    corj^orum       per  me  qui  sum  prolala  sciat. 


VISIO  QUARTA, 


Visiones  diversx  sub  uno  capilulo  brcviler  conipre- 
/lensx.  De  firmainento.quanlx  cum  universis  sibi 
adhxrenlibus  dcnsilatis  sil,  ct  de  incommoditati- 
tibus  aluiuorum  circulorurn,  quomodo  aliorum 
oppositionc  repellantur,  vel  tempereniur,  el  de  la- 
ctea  zona  inslar  arcus  incurvati  apparenie. 

I.  Et  vidi  lirniameiitum  cum  omnibus  sibi  adh;p- 
rentibus  tautam  spissiludiuem  a  summo  usque  ad 
summum  super  terram  habere,  quanlam  t;rra  a 
surnmo  usque  ad  summum  habebat.  Vidi  quoque 
qiiod  suj)erior  iguis  tirmamenti  iuterdum  commotus, 
qua-dam  squamas  vehit  favillas  cx  se  in  terram 
emiitebat,  quaj  stigmala  et  ulcera  hominibus  ct  ani- 
maiibus  et  tructibus  lerrse  inferebaut.  |  Vidi  etiam 
quod  de  nigro  ignc  qua>dam  nebula  aliquando  ad 
terras  descendens,  viridilalcm  terra;  arefaciebat,  et 
hiimiditatem  agrorum  exsiccabat;  sed  purus  a'ther 
el  squamis  istis  ct  nebulai  huic  rcsistebat,  ne  supra 
modum  pra^dictis  crcaturis  plagas  iuferrent.  Et  ctiam 
vi  li  quod  de  forti  el  albo  lucidoque  aere  alia  qua^- 
dam  ncbula  ad  terras  ?c  interdum  extendebat,  ma- 
Riiam  pestilentiam  iiominibus  et  pecoribus  incu- 
tiens,  ita  ut  exiude  mulli  diversis  infirmilatibus  suh- 
jacerent,  quamplurimi  qiioque  morlem  incurrerent, 
cui  tamea  nebulae  aquosus  aer  se  opponebat,  eam- 
dem  nebulam  temperans,  ne  creaturis  ullra  mo- 
dum  iKsionem  iuferret.  Vidi  quoque  quod  tenui  aere 
humor  super  terram  el)ulliens,  viriditatem  terroe  su- 
scitabat,  omnesque  fructus  germinando  procederc 
faciebat,  ct  qui  etiam  quasdam  nubes  superius  fe- 
rebat,  quai  omnia  superiora  sustentabant,  et  ab  om- 
nibus  superioribus  conforlabantur.  In  codem  quo- 
que  aere  quamdara  nubera  candidi  coloris  videbam, 
quse  in  utraque  parte  sui  ubi  finem  habebat,  hinc 
et  hinc  aliis  nubibus  lirmamenti  velut  infixa  crat, 
et  cujus  medietas  ut  arcus  incurvala  manens  in  pra;- 
d.ctum  aerem    exfendebatur.  Iterumquc  audivi  vo- 

^      cem  de  cceIo  dicentem  mihi  : 

Quod  Deus  omnium  Creator  rerum  per  superiora  in- 
feriora  confirmel,  et  per  ea  etiam  peccaforcs  pu- 
niendo  eniundel ,  etquid  firmamenli  spissiludo  un- 
dique  xqualis  terrx  in  hominedesignel. 

II,  Deus,  qui  omnia  creavit,  superiora  ita  consti- 
luit  ut  i^er  illa  eliam  subtcriora  conlirmet  et  mun- 
det,  ct  in  forma  hominis  illa  asiignata  ad  salulcm 
quoqiie  anima»  introducat.  Nam  vides  firmameu- 
tum  cam  omnibus  sibi  adhaerentibns  tantam  spis- 
siludinem  a  summo  usque  ad  summum  supra  ter- 
ram  hubcre,  quanlam  terra  a  summo  usque  ad 
Riimmum  habet ;  quia,  o  homo,  quemadmodum  tibi 
ostcnditur,  el  dicitur,  Lirmamentura  et  terra  a;qua- 
lis  spi5situdiiiis  sunt,  ct  quanla  vacuitas  aeris  supra 
terram    ad    superi'jia  obstaciila     est,    lanta   quoqne 


vacuitas  aeris  sub  terra  ad  infcriora  obstacula  con- 
sistit,  tantaque  versus  austrum  veisusque  seplen- 
trionem  intcr  tcrram  et  ibidem  opposila  obstacula 
firmamenti  vacuitas  aeris  cst.  Quod  designat,  quia 
inleriur  spiritus  hominis  vires  suas  tam  in  ccelesti- 
bus  quam  in  terrenis  ila  manifostat,  prout  corpus 
hominis  fortitudinc  sua  in  eisdem  modis  versari 
contendit.  Uhi  eniin  aniina  et  corpus  in  rectiludine 
Ij  sibi  consenliimt,  superna  praiinia  iu  gaudio  uno 
adipiscunlur. 

llem  de  firmamenlo  a  Conditore  ad  quaslibel  habi- 
litates  i'jne,  xtlicre,  aquis,  stellis,  venlis  conjrue 
dispoiilo,  el  unde  crecntur  squamx  a  lucido  i(jne 
superioris  circuli  in  modum  faviUarum  decidmles, 
ct  lam  terram  quam  ejus  incolas  Ixdentes,  ct  quid 
per  hoc  interioris  ultionis  demonstrelur. 

III.  Vides  quoque  quod  superior  ignis  lirmamenti, 
iuterdum  commotus,  quasdam  squamas  velut  favil- 
ias  es  se  in  terram  emittit,  qiiai  sligmata  et  ulcera 
iiominibus  et  animaiibus  ct  fructibus  terr.^e  inferunt, 
quoniam  Deus  firmamenlum  igne  firmavit,  ne  dif- 
Ihieret,  a^thcre  alleviavit,  ut  moveri  posset,  aquis 
perfudit,  ne  aresceret,    stellis  illuminavit,   ut  clare- 

P  sceret,  ventis  quoque  suslinct,  quatenus  cursum 
suum  assiduc  pcragat.  In  quatuor  enim  plagis,  sci- 
licet  in  oriente,  in  austro,  in  occidcnte,  et  in  se- 
plentrione  firmamentum  ad  circumvolutionem  per 
ventos  impellilur.  Sed  lueidiis  ignis  ejus,  dum  ab 
hiimore  subterioris  aqua?,  per  dispositiouem  et  ju- 
dicium  Dei  superatur,  ita  ut  a  recto  modo  ardoris 
sai  cesset,  squamas  de  ardore  fervidas,  de  aqua 
humidas  ad  ultionem  emittif,  uL  supra  diclum  est. 
lloc  ostcndit,  quod  potentia  Dei  spiritum  hominis 
iii  potcstate  sua  habens,  justo  judicio  provocata, 
ullioncm  suain  perversis  aclibus  hominum  immittit, 
ita  ut  iili  confundantur,  ct  dejiciantur,  quia  ;non  ' 
humanos,  sed  pocuales  mores  nullum  fructum  bo- 
norum  operum  habcntes  iu  se  oslendunt. 

"  Quod  nijer  ijnis  secundo  comprehensus  circulo  vel 
judicio  Dei,  vel  venlorum  collisione  excitalus  ne- 
bulam  viridia  lerrx  exsiccanlem  emitlal,  et  nunc 
calore,  nunc  membrorum  inundalione  periculosus 
fial,  elquid  isla  significet . 

IV.  Et  de  nigro  igne  qn.-Rdam  nebula  aliquando 
ad  tcrras  descendens,  viriditatem  terne  arefacit  et 
humiditatem  agrorum  exsiccat,  quia  cum  in  eodem 
igne  ardor  et  frigus  pcr  voluntalem  Dei  /commovcn- 
tur,  nebula,  qucmadmodum  prsefatum  est,  desccn- 
dit,  qua3  de  poriculoso  ardore  fumosa,  et  de  nocivo 
algorc  humida,  ad  vindictam  peccautium  cxistit. 
Nigerenim  ignis  iste  vento  anslri  excitatus  ardet, 
de  vento  autem  aquilonis  nimietalcm  frigoris  in 
grandino  habct,  sed  utnimquc  ventus  orientalis  se- 
dat;    venlus   vero   occideiilalis  in    aquoso   aore    sa- 


S(»9 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SlMPLICIS  HOMINIS.— PARS  1,  VISIO  IV. 


810 


liens,  cum  niger  ignis  interdum   commovetur,  peri-  A  tra  modum  laesionem    inferat,    quoniam  aquositate 


culosam  inundationem  facit,  signiticans  quod  etiam 
de  judiciali  examinatione,  alia  vindicta  ad  carna- 
les  concupiscenlias  se  extendeus  eas  iu  ariditatem 
contemptus  evertit,  atque  pinguedinem  earum  om- 
nino  consurait,  quia  Deus  hoc  quod  se  ipsi  opponit 
ad  niliilum  deducit. 

Qitod  circulus  puri  xlheris  suavitate  sua  supe}-iora 
et  inferiora  temperet,  et  squamis  prioris  ct  nebulx 
secundi  circuli  ne  terras  nimium  Ixdant  resistat, 
et  qnid  fumus  ab  aquis  superioribus  ccelesti  igne 
fervefactis  procedens,  vel  utilitatis  vel  sijnijica- 
tionis  habeat. 

V.  Sed  purus  «ther  et  squamis  istis  et  nebulifi 
huic  resistit,  ne  supramodum  creaturis  plagas  ia- 
ferant,  quia  idem  setherinter  ignes  et  aquas  raedius 


sua  vires  fortitudinis  illius  atteuuat,  quia  sancta 
opera  in  exeraplis  justorum  vindicta;  liuic  quae  de 
discretione  procedit,  demonstrant  quibus  modis 
iila  quae  immoderata  sunt  feriat. 

De  humore  a  tenui  aere  emanante.  cujus  utilitatis  sit, 
et  quod  guttw  pluviarwnsuperiorifrigore  in  nivem 
vertantur,  el  quod  idem  teniiis  aer  a  superioribus 
ierram  muniat,  eamque  fecundet. 

VII.  Quod  autom  de  tenui  aere  humor  supra  ter- 
i'am  ebulliens  viriditatem  terrce  suscilat,  omnesque 
fructus  germinando  procedere  facit,  et  qui  etiam 
quasdam  nubes  superius  fert,  quse  omnia  superiora 
suslenlant,  et  ab  omnibtis  superioribus  conforlantur, 
hoc  ideo    est,   quoniam  idem  tenuis  aer  nivem    ex 


existens,  puntate    et    suavitate    sua   superiora    mi-  ^  '^  e"^''-^'^'   1^'«^  ^^»^^^  ^'«'^"^«  i°  t^^»-^"!   sternitur, 


tigat,  subteriora  quuque  tempcrat,    nec  plagas   de  se 

producit,    quoniam    si    singuia  elementa    creaturas 

ferirent,    uec  aliquid    illis   subveniret,  nec  durare, 

nec  subsistere    possent.    Aquai   vero    sccundum   di- 

vinam  dispositionem   aliquando    per  ignem  compri- 

muntur,  ne  incongrua    eifusione  diftluant.   Unde  et 

illoi  quemdam  fumum    emittunt,    qui  tamen  noci- 

vus  non    est,  sicut  nec  halitus  hominis  ullum  Iob- 

dit.  Ideraque   furaus  convenienti  humore  subteriora 

temperat,  ne    plagas  suas  plus  quam   debent  exten- 

dant,   ut  et    pura  pffinitentia  divinam    ultionem  et 

vindictam   mitigat,    Deumque    creatura;   suae   placa- 

bilera  facit. 

De  nebula  pestifera  a  circulo  fortis  et  albi  aeris  ad  ^^  ^ 
lerras  se  extendente,  unde  creelur,  ct  quod  ei  den-    ''  ' 
sitas  aquosi  aeris  ne   supramodum  noxia  sit  resi- 
slat,  et  quod  plagx  quxvts  nunquam  nisi  Dei  ju- 
dicio  super  hominesinducuntur,  el  quid  lixc  omnia 
designent. 

VI.  Et  etiam  vides  quod    de    forti  et  albo  lucido- 

que  aere  alia  qusedam  nebula   ad  terras  se  interdum 

extendit,  maguara  pestilenliara   hommibus   et  peco- 

ribus    incutiens,    ita  ut  exinde    multi  diversis  iniir- 

mitatibus  subjaceant,  quamplurimi  quoque  mortem 

incurrant,  quia  cum  de  ipso  aere  nebula,   ut  prai- 

fdtum   esf,    interdum    procedit,     aquae    superiores, 

quibus  idem  aer  pro  vicinitate  suljtus  adhseret,  per 

voluntatem  Dei   a  superiori  igne  supramodum  com- 

moventur,   quae  de    inquieto    ardore   nunc  fervent. 


cum  per  descensum  solis  in  terra  frigus  est,  quia 
gutta?  aquai  de  superiore  frigore  in  nivern  conver- 
tuntur.  In  ardore  autem  ascensus  solis  idem  aer  ro- 
rem  supraterram  cadentem  in  similitudiue  favi  mel- 
lis  exsudat,  qui  de  suavitate  orientalis  venti  in  sua- 
vem  pluviam  interdum  liquescit.  Et  aer  iste  supe- 
riora  pericula  comprimit,  atque  volut  scutum  ad  do- 
fensionem  terrae  est,  quemadmodum  scutum  de  piii- 
rirais  ictibus  virum  defendit,  atque  de  suavissimo  et 
teraperato  calore  solis  rorem  benedictionis  quem  Ja- 
cob  hlio  suo  dedit  supra  terram  emittit.  Interdum- 
que  aer  iste  de  ascensione  aquae,  et  de  humiditate 
roris  furaat,  quod  tamen  nocivum  non  est,  sed 
unamquamque  fructuositatem  terrae  lambit,  ipsam  a 
squalido  felore  mundans,  a  quo  pcr  aliquam  tempe- 
statem  tacta  est. 


Quomodo  nubes  in  eodem  aere  superno  vel  igne,  vel 
frigore  modificatx,  nunc  lucidx,  nunc  umbrosse 
appareant,et  pluviam  quasia  quibusdam  inammis 
expressam  non  repente,  sed  sensitn  diffundant,  et 
quid  in  nobis  designent. 

VIII.  Ipse  quoque  praedictas  nubes,    quae  interdum 

lucidae    et  interdum  umbrosae  sunt,    super  se  portat, 

et  sustenlat,  quae  vehit  singulares  mammas  liabent, 

per  quas  pluvias  in  terram  raittuut,  qnemadmodum 

de  mammis    lac  extrahitur ;  istaeque  aliquando    ad 

superiora   se    extendunt,    et   de    singulis    vim   acci- 

piunt.    Per  ignem  enim  confortantur,   aethere  alle- 

viantur,  aquis  perfunduntur  ac  frigore  coagulantur, 


et  de  pessimo    frigore  quod  in  nigro  igne  est,  nunc  D  ne  sparsio   pluvia^  per  singulas  maramas  supramo- 


algent,  et  sic  nebula  ab  utroque  perfusa,  in  utraque 
parte  nociva  existit.  Plagai  autem  istae  non  proce- 
duut,  nisi  cum  peccatis  hominura  provocatoe,  justo 
Dei  judicio  super  ipsos  inducuntur,  demonstrantes 
quod  de  discretione  sanctorum  operura,  vindicta 
ad  operationes,  quffi  sine  discretione  sunt,  proce- 
dit,  contritionem  hominibus  immoderatam  in  pec- 
cato  moderationem  non  habentibus  inlligens,  ita  ut 
in  ipsis  ea  quae  indiscreta  secundum  corpus  homi- 
nis  sunt,  debilitet,  et  illa  quae  ad  salutom  animaj  di- 
scretione  carent,  omuino  morlilicet.  Discretio  enim 
omnia  quai  tam  corpori  quam  animaj  utilia  sunt, 
temperat.  Cui  tamen  nebulai  aquosus  aer  se  oppo- 
nit,  eamdem    nebulam    temperans,    ne  creaturis  ul- 

Patuol.  CXCYII. 


dum  grossa  super  terram  ditfundatur.  Sed  ct  e«dem 
nubes  speculositas  illa  sunt,  quam  homines  coelum 
nominant,  quoniam  localia  instituta  solis,  lunse  et 
stellarum  per  eas  quasi  forma?  aliquaj  per  speculum 
videntur,  ita  ut  homines  constitutionem  illorum  se 
videre  exisliment,  quod  tamen  ita  non  est,  quia 
ipsoe  nubesoflicia  tantum  earumdem  constellationum, 
velut  in  umbraculo  speculi  osteudunt,  atque  quem- 
admodura  aqua  fluuut,  in  qua  omnia  opposita  con- 
spiciuntur,  designantes  quia  de  recto  desiderio  li- 
delis  hominis  cogitatio  ad  fructiferam  utilitatem 
bona  opera  praeferentem  exiens,  viriditatem  illius 
tangit,  quatenus  multiplices  fructus  sanctitatis 
producat,  et   mentes  hominum   ad    coilestia  elevel, 

26 


8M 


S.  HILDEf.ARDIS 


81-2 


ita  iil    ad     illa    anholent ;   et   ab   ipsis   roborentur,  A  tur.  Tlironus  Plonim  Dei  n-ternitas  ipsius  esf,  in  qua 


tjuia  ilum  homo  roclo  desiderio  ad  frucluin  bo- 
norum  operuni  tendit,  terrena  despicit,  seque  illis 
quiE  sursum  in  ccelestibus  sunt  ita  intigit,  \it  se, 
velut  hon.o  non  sit,  tolum  immutatiim  ostcndat. 

I)e  nube  qux  laclea  vocalur.  quod  aerein  eilensione 
relincurralione  sua  comprehensum  roboret,  clqaid 
per  hoc  iignificct. 

I.\.  In  eodem  quoque  aere  qnamdam  nubem  can- 
didi  coloris  vides,  quae  in  ulraque  parte  sui  ubi  li- 
nem  habet,  hinc  et  liinc  aliis  nuliibus  firmamenti 
velut  infixa  est,  et  cujus  medietas  ut  arcus  incur- 
vala  manens,  in  prKdictum  aerem  extenditur,  quo- 
niam  in  eisdem  nubibus,  quas  acr  isle  suporius  fe- 
rendo  sustentat,   alia   nubes  velul    lacteum  colorem 


solus  sedcl,  omnesque  viventes  scintilla^  radii  spien- 
dorisejus  sunt,  velut  radii  solis  ab  ipso  procedunt. 
Et  quomodo  Deus  vita  essc  cognosceretur,  nisi  per 
vitalia,  qu.T  ipsum  glorificarent,  quoniam  gloriam 
ipsius  laudaates  ab  ipso  processerunf^  Quaproplor 
viventes  et  ardenles  scintillas  ad  claritalem  vuUus 
sui  posuit,  qua^  ipsum  nec  initium,  nec  iinem  habc- 
re  conspiciunt,  et  ideo  nuilum  tffdium  aspicore  in 
eum  habentes,  studiose  absque  faslidio  ijisam  in- 
tuentur,  nec  studium  hoc  unquam  pra-leribit.  Quo- 
modo  autem  cognosccrelur  quia  solus  seternns  est, 
si  ab  angelis  ita  non  consideraretur  ?  Quod  si  scin- 
tillas  istas  non  haberct,  quomodo  gloria  ejus  pleua 
appareret?  Et  quomodo  ioternus   esse  innotcsceret, 


habons  diiigitur,   quc-n  oumdem  aercm  nrniat,   sicut  R  si  nulla    claritas  ab    ipso  procederet?    Nulla 


rolumna  donum  su?tenlal,  quomadmodum  et  in  pro"- 
fato  ordine  rocti  desiderii  montes  quorumdam  ho- 
minum  ila  oonstiluti  sunt,  ul  tam  in  sa^cularibus 
quam  in  spirilualibus  causis  mercedom  iinis  opertmi 
suorum  pra^stoK'nlur,  quia  et  torrena  et  coolestia 
negolia  qualenus  superno  juJici  jilaceant,  perficiunt, 
ot  quaravis  pcrfectio  mcnlium  ipsorum  aliquando 
fragilitatom  carnis  voliit  incurvata  scntial  :  in  reclo 
tamcn  desiderio  pcrseverat  iit  cliam  servus  nieus 
Job  ostendil  dicens : 

Verba  Job  ad  idem  coiuona,  el  quo  sensu  accipienda 

sinl. 

\.  •  Et  tenebit  justus  viam  suam,  et   niundus  ma- 


enim 

croatura  cst,  quin  aliquom  radium  habeat,  videlicet 
aut  viriditatem,  aut  somina,  aut  tlores,  aut  pulchri- 
tudinem,  aiioquin  creatura  non  esset.  Sed  ct  si  Deus 
possibilitatem  omnia  facere  non  haberet,  ubi  essot 
potentia  ipsius  ? 

Quia  Deus  pulchriludincm  operum  .morum  in  primo 
angelo  signateril,  el  quod  ad  demonslrandum  in 
qua  mnndi  parlr  infcrnus  sil,  Iribus  pnrtibus  soUs 
el  lunx  prxsenlia  illuslratis,  quarlam  parlem,  id 
est  srplenlrinnal-^m  vacuam  lumine  reliqueril ,  et 
quod  fulgore  li.cis  lenebrx  arguanlur ,  el  oppositione 
lcnebrarum  lux  gralior  sit. 

XII.   Omnem    quippc  pulchritudinom  operiim  pos- 
sibililalis  sua"  Deus  in  primo  angelo  signavil,  ipsum- 


nibiis    addot   forliludinem  [Job  xviii).  »  Quod  oliain  ^  que  stellis  et  pulchriludine  viridilalis,  omnique  ge- 


sic  intoUectui  patot :  llomo  qui  justiliam  diligit,  ili 
nora  rectiludinis  conatu  fortiludinis  tenebit,  ot  qiii 
asordibus  niundiis  existit,  lionis  oporibus  arquiret 
sanctitatem,  cum  se  a  malis  abstim  ns,  ad  omnc 
quod  Dco  placet  se  convertit,  quatenus  vitam 
illam  qiia'  sine  fine  est  adipiscatur.  Justus  enim 
sapientiam  capit,  ct  sapiontia  in  rationalitate  illa 
cst  qiiBe  vitale  ct  morlale  scit  ct  recta  ilinera  do- 
cot.  Obcaicalio  auteiu  cordis,  quae  ex  gustu  car- 
nis  exoritur,  puram  scientiam  obnubilat,  cum  se- 
cundum  voUiutatem  suam  qua^cunque  vult,  se  fa- 
cere  posse  fcnlat.  Tnde  et  tandiu  ca^catur  quo- 
iisque  ipsam  et  vnlnera  sua  sentiat,  ita  ut  sibimeUpsi 
displiceat,  reputans  quoraodo  stare  possit  si  a  Deo 
recesserit. 

Quia  homo  inslar  firmamenli  cujusdam  in  Dco  robo- 
ralus,  ipsum  el  opera  ejus  sedulc  semper  conside- 
rare  debeal,  quoniam  ad  cognoscendum  et  glori/i- 
candum  se  inler  omnia  maxime  rationalem  creatu- 
ram  fecit  Deus. 

XI.  In  his  cogitaticnibus  homo  omnipofentom 
Deum  sicut  sigillum  inspiciat,  omnia  miracula  et 
=  igna  ipsius  aUirmando,  atqiie  in  similitudine  fir- 
mamenti  domum  suam  hoc  modo  confortando,  quo 
per  nullum  terrorem  sen  timoris  seu  amoris  a  Deo 
avcllafur  :  firmamentum  ilaquo  Deus  in  scabeUnm 
ihroni  sui  posuit,  illudque  circumeuntem  circulum 
habel,  in  similitudine  potentiae  Dei,  qua;  nec  ini- 
liiim,  noc  finem  babet,  quemadmodnm  nullus  in- 
tuorl    potesst,  ulii    circiiions  rota    iiK-ipi.it    vol    finia- 


nere  fulgontium  lapidum,  qiiasi  stellalum  coeliini 
ornavit,  et  eum  Luciferum  nominavif,  quoniam  ab 
ipso,  qui  solus  a^ternus  cst,  Uiccm  portavif»  Ego  enim 
qui  sum  in  tribus  parielibiis  ojiora  mea  ostondi  ,  vi- 
delicet  in  oriente,  in  austro  ct  in  occidente  ;  quar- 
tura  autem  parietem  in  septenlrione  vacuum  dimi- 
si,  in  quo  nec  sol  nec  Uina  lucet.  Quapropfer  et  in 
illa  plaga  extra  firmamentum  infernus  est,  qiii  nec 
superius  teclum,  nec  inferiusfundum  habet,  et  etiam 
ibi  tenebrse  existentes,  ministerium  omnium  iuci- 
dorum  laudis  raese  sunt,  quia  qiiomodo  lux  cogno- 
sceretur  nisi  per  tenebras?Et  quomodo  fenebrcP  sci- 
rentur,  nisi  per  radiantem  fulgorem  minisfrorum 
meorum  ?  Si  hoc  non  esset,  potestas  mea  ple- 
D  nitudine  careret,  ita  ut  omnia  miracuia  mea  non 
nominarentur.  Sed  nunc  polestas  mea  plena  et 
perfecta  est,  nec  uUus  defectus  in  miraculis  meis 
est.  Quoniam  enim  lumen  absque  tenebris  est, 
ideo  lux  nominatur.  Vivens  quippe  ocuius  lux  esf, 
ca>cilas  aulem  tenebrai  sunt.  In  his  etenim  duo- 
l>us  parlibus  omnia  cognoscuntur,  sive  bona,  sive 
mala  sint ;  per  lucem  quidem  opera  Dei,  per  tene- 
bras  vero  fuga  a  Deo  qua;  lucem  non  tangit,  in 
illis  scilicet  qui  per  superbam  partem  ipsum  confi- 
teri  nolunt. 
De  superbia  vel  tumore  prijni   angeli  el  sequacium 

e.jus  in  Deum.  et  de  prxcipilalione  eorum  in  locum 

(enebrarum  ct  clamor   bealorum   angetorum  illos 

delistanlium. 

XIII.    Innumerabilis  qiiidem    turba    scinfillarum, 


:I3 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.-  PARS  I,  VISIO  IV. 


814 


qiiae  primo  perdito  angelo  aderant,  in  fulgore  om- 
niiim  ornamentorum  ejus  resplenduit,  ut  mundus 
per  Jucem  iliustratur.  At  cum  ille  sensit  quia  in 
omni  ornatu  suo  Deo  servire  deberet,  ab  amore  ip- 
sius  secessit,  atque  in  tenebras  tetendit,  et  intra 
se  di.\it  :  Valde  gloriosum  mihi  est  uta  me  ipso  ope- 
rer,  et  opcra  faciam,  qoemamodum  Deum  facere 
video.  Cui  omnis  comitatus  ipsius  consensit  dicens  : 
Tiironum  Domiiii  nostri  ad  aquiionem  conlra  Altis- 
simum  ponemus.  Atque  intra  se  deliberabant,  quod 
cum  ministris  Dei  errorem  et  schisma  semper  fa- 
cere  vellent,  quia  dominus  ipsorum  tanto?  potentise, 
lanta?que  magnificentia"  foret,  quanltc  Altissimus  i!- 
lorum.  Tunc  oculi  unicae  ;eternitatis  inilammati 
sunt,  et  ipsa  in  magno  tonitruo  insonuit,  atque  per 
ministeria  angeiorum  primum  trangressorem  cum 
omni  excrcitu  suo  dejecit.  Et  angeli  Dei  in  voce 
tonitrui  clamabant  :  «  Qua?  iniqua  prsesumptio  Deo 
creatori  nostro,  qui  a  se  ipso  est,  sequari  potest  ? 
Quia  autem  tu  qui  ex  prfficepto  ipsius  es,  hanc  asti- 
mationeni  in  te  babuisti,  ut  ei  similis  esse  velles, 
in  ruinam  ibis.  »  Qui  stalim  cum  caeteris  sibi  ad- 
literentibus  in  locum  prsedictarum  tenebrarum  quasi 
vehemens  plumbum  retrorsum  corruil,  quoniam 
contra  Deum  prailiator  esse  voluit,  cujus  opera  in 
lenebras  lucere  non  vidit. 

Qiiia  Deus  in  arcano  consilii  sui  ab  seferno  hahens 
quod  homo  ipseficret,  hominem  qui  semper  diabolo 
mysterium  hoc  deprehendere  non  valenii  repugnaref, 
et  ejus  locum  obtineret,  ad  imaginem  el  similitudi- 
nem  suam  fecerit,  in  quo  etiam  anima  ossibus  et 
carne  compacto  omnes  majoris  mundi  creaturas 
recapitulavit. 

XIV.  Quapropter  ipse  Deus  raanifeslura  pra;liuni 
contra  illura  fecit,  ita  sciiicet  ut  ad  indumentum 
suum,  quod  in  scientia  sua  absque  inilio  babuerat 
respiceret,  in  quo  eum  Satan  qui  ab  eo  fugerat, 
nunquam  perfecte  intueri  poterit,  donec  omne  prse- 
lium  suum  adversus  illum  perfecerit,  et  tunc  ipsum 
in  maximo  dolore  confusionis  suaj  videbit,  cum  ab 
eodem  justo  judice  in  fine  sajculorum  totus  confun- 
detur.  Et  in  antiquo  consilio  suo  quod  semper  cum 
ipso  fuit  ordinavit,  quomodo  opus  illud  perficeret, 
el  de  lutulenta  terra  homiuem  formavit;  sicut  for- 
mam  illius  ante  aevum  ordinaverat,  quemadmodum 
cor  horainis  rationaiitatera  in  se  claudit,  et  omnia 
sonantia  verba  ordinat,  quse  postmodum  emitlil.  Sic 
etiam  Deus  in  verbo  suo  fecit,  cum  omuia  crearet, 
quoniam  in  Patre  Verbum,  quod  Filius  est,  latuit, 
velut  cor  in  homine  latet.  Et  Deus  ad  imaginem  et 
similitudinem  suam  formam  hominis  fecit,  quia 
eliam  ut  forma  illius  sanctara  divinitatem  tegeret 
voluit;  ideoque  et  omnes  creaturas  in  homine  si- 
gnavit,  quemadraodum  etiam  omnis  creatura  per 
verbum  suum  processit.  In  capite  itaque  hominis, 
videlicet  in  circumeunte  rota,  cerebri  vertex  est, 
ad  quera  scala  posita  est,  quse  gradus  ascensionis 
habet,  scilicet  oculis  videndo,  auribus  audieudo, 
naribus  odorando,  ore  loquendo,  in  quibus  homo 
omnes  creaturas  videt,  cognoscit,  discernit,  dividif, 


A  et  nominat.  Deus  enim  hominem  formavit,  eumque 
cum  viventi  spiramine,  quod  anima  est,  vivificavit, 
carue  quoque  et  sanguine  coagulavit,  et  ossibus 
exaggerans  firmavit,  quemadmodum  terra  per  lapi- 
des  firmata  est,  quia  sicut  terra  sine  lapidibus  non 
est,  ita  nec  homo  sine  ossibus  esse  posset.  Firma- 
mentum  etiam,  solem,  lunam  et  stellas  absque  lo- 
corum  suorura  constitutionibus,  in  quibus  cursum 
suum  peragunt  non  habet,  quoniam  constellationes 
istai  sine  designatione  locorum  suorum  nequaquam 
firraari  possent,  unde  omnia  eorum  loca  recta  men- 
sura  constituta  sunt,  quatenus  circuius  rot»  lirma- 
menti  recte  circuire  valeat,  sicut  etiam  omnia  ha>c 
in  forma  horainis  signata  sunt,  quaravis  non  eo  or- 
dine,  nec  ea  jjerfectione,  ut  in  exsuperioribus  exi- 
stunt;  hfficquoque  ad  auiraam  prospicinnt. 

Quomodo  exterior  habiiudo,  vel  forma  hominis  ani- 
mw  Recundum  inieriorem  profectum  vel  defectum 
assigneiur. 

XV.  Sunimitas  namque  capilis  incoeptionem  ope- 
ris  anirafe  designat,  quffi  cuni  circumeimte  rationa- 
litate  omne  opus  liominis  disponit  et  ordinat,  et 
ipsa  anima  ut  vertex  existens,  ea  in  corpore  homi- 
nis  discernit,  qua^  corpus  postulat  et  desiderat,  illa- 
que  operalur  quatuor  gradus  ascendendo  et  descen- 
dendo,  qui  sunt  visus,  auditus,  odoratus  et  gustus, 
in  quibus  etiara  creaturas  intelligit  et  sentit,  atque 
carneum  vas  ejus  cura  ipsa  ad  creaturas  se  exten- 
dit,  illas  secundura  velle  suura  sibi  attrahens.  Cum 

C  omni  eliam  crescente  creatura,  velut  aer  in  omni- 
bus  desideriis  corporis  ea  perficiendo  volat  atque 
in  cognitione  norainura  crealurarum  secundum 
corpus,  seu  in  amorem,  seu  in  odium  illorum  cleva- 
tur.  Nam  longitudo  statura?  bominis  latitudoque 
ipsius,  brachiis  et  manibus  aequaliter  a  pectore  ex- 
tensis,  tequales  sunt,  quemadmodura  etiam  firma- 
mentura  aequalera  longitudinem  et  latitudinem  Iia- 
bet,  quia  etiam  per  mensuram  longitudinis  et  latitu- 
dinis  hominis,  quae  in  ipso  aequales  sunt,  scien- 
tia  boni  et  mali  intelligitur,  quae.  in  utilitate 
bonum,  in  inutilitate  vcro  malum  scit.  Per  gustura 
enim  carnis  et  sanguinis  cseterorum  membrorum 
anima  irretitur,  sicut  et  per  venatorem  bestia 
capitur,   ita  ut    anima    vix  suspiraro  possit,    ante- 

"  quam  corpus  concupiscentias  suas  perfieiat,  et 
postmodum  corpus  multoties  secum  suspirare  facit. 

Quod  in  consiitutione  sua  /Irmamentum  et  homo 
mvHam  similitudinem  ab  opifice  suo  Deo  accepe- 
ruiit,  ei  quid  per  hoc  in  anima  ipsius  hominis  de- 
■.■nonstretur . 

XVI.  Sed  et  in  rotunditate  capitis  hominis  rotun- 
ditas  firmamenti  ostenditur,  et  in  recta  fequaliqiie 
mensura  ejusdein  capitis,  recta  et  a?qualis  mensura 
firmamenti  demonstratur,  quia  idera  caput  rectam 
mensurara  ubique  habet,  ul  etiam  lirmamentuni 
aequaii  mensura  constitutum  est,  quatenus  ex  omni 
partc  rectum  circuitum  haberc  possit,  et  ne  ulla 
pars  ejus  partem  alteram  injusto  modo  excedat. 
Deus   enim  homiuem  secundum  iirraamculum  pla- 


813 


S.  HILDEGARDIS 


8it; 


sinavit,  et  forliludinoni  illius  cum  viribus  elemento-  A  gere  aut  movere   posset,  in  injusta  mensura  esset. 


rum  confortavit,  viresque  ipsoruui  interiora  homi- 
nis  consolidavit.  ita  ut  homo  ill.is  spiraudo  inducat 
et  emittat,  velut  sol  qiii  niundum  illuniinat  radios 
suos  de  se  expandit,  iterimuiue  ad  se  retrahit.  Sic 
eliara  rolunditas  et  jequalilas  capitis  huminis  desi- 
gnant  quoniam  anima  secundum  volunlalem  carnis 
operalur  in  peccatis,  et  iterum  in  suspiriis  eadem 
anima  ad  justiliam  se  reparat;  unde  et  in  hoc  loqua- 
lilas  est,  quia  sicut  in  delictis  deleclata  est,  ita  et 
pro  illis  dolendo  se  aftligit,  et  hoc  per  verecundiam 
habet.  Anima  quippe  in  verecundia  stat,  nec  in  pec- 
catis  delectatur,  sed  per  gusliim  caruis  illa  cum 
carne  operatur,  quia  cum  homo  in  peccalis  usque 
ad  ttedium  illorum  vixerit,  per  verecundiani  auima? 
multoties  superata,  ab  illis  revocatur;  quemadmo- 
dum  etiam  anima  per  naluram  carnis  vincitur,  ct 
ideo  etiam  quardiu  corpus  et  anima  simul  vivunf, 
tamdiu  forlem  conlliclum  simul  habcnl,  quoiiiani 
unde  caro  in  peccatis  delectatur,  inde  anima  dolef. 
Et  ex  hoc  raalignis  spiritibus  magna  coufu-jio  est, 
quia  ipsi  in  animabus  jusforum  pobnitentiam  nun- 
quam  delere  poluerunt,  cum  ipsi  in  casu  suo  pro- 
pler  magnum  odium  quod  contra  Deum  habent, 
nunquain  poenitendo  considerent  qiiid  fecerinf.  In 
his  enim  modis  anima  rotunditatem  el  a-iiualitatem 
in  se  ostendit,  quoniam  scienfia  boiii  scienti3i  mali 
repugnat,  et  scientia  mali  scentia;  boni  resislit. 
Nam   alia   ab    alia   probatur.   Sed    scienlia  boiii   ut 


Alque  euidem  vires  in  anima  hoc  modo  unanimes 
suut,  nec  alia  aliam  excedit.  Comprehensio  eniin 
animx  tolum  corpus  cum  omnibus  appendiciis  suis 
circumdat,  omiiia  soilicet  iu  ipso  recta  meusura 
niovens  ad  illa  qiia;  caro  sentiendo  ct  guslando 
concupiscit,  velut  fabricalor  icdjtioium  suiim  homi- 
nibus  ad  habitandum  rccte  metitur,  corpusque  i)er 
animani  movelur,  nec  aiiima  omiltere  potest,  quin 
corpus  ad  diversa  opera  moveat,  quia  inlelligil  illa 
qiiie  caro  concupiscit,  quouiam  et  caro  per  eam  vi- 
vit.  VA  aniina  vifa  existeus  etiam  vivens  ignis  in 
corpore  est,  corpus  autem  factum  opus,  et  ideo  se 
coiitinere  non  valef,  quin  in  duabus  viis  operetur, 
videlicet  aut  secundum  gusluin  carnis,  aut  secuudura 
"  desiderium  anima^.  Bonum  autem  opus  animse  quasi 
pulcherrimum  icdiiiciuin  coram  Deoetang-lis  est, 
sed  malum  opus  illius  velul  ajdiiicium  ex  luto  factum 
et  plurimo  stercore  iniVclum  appiret.  OiMproj)ter 
et  anima  quse  bona  opera  facit  ab  angelis  Dei  landa- 
tur,  et  qua  mala  opera  secundum  gustum  carnis 
oi^eraliir,  a  laude  repudiatur.  Sed  et  in  recta  a?qua- 
lique  mensura,  qua;  a  summo  capitis  hominis  in 
aute  usque  ad  supercilia,  el  usque  in  utramque 
aurem  ejus,  et  refro  usque  ad  initium  colli  ipsius 
est,  joqualis  densitas  elementurum  cum  sibi  adha;- 
renfibus  constitulionibus  designatur.  Hoc  etiam 
raodo  pares  in  anima  tres  vires  sunt,  id  est  exs[»i- 
ratio,   scientia  ef  sensus,  cum  quibus  perficit   opera 


plena  luna  est,   quando  bene  operando  carnem  su-  q  sna.    Per  exspirationem  enim  lia>c  incipit   qua;    fa- 


perat;  cum  aulem  ipsa  superatur,  tunc  est  ut  iuna 
quae  in  defectu  est,  cujus  circulus  unbrosus  vide- 
tur. 

Qnia  in  capite  hominis  per  (res  scqualium  dislincfio- 

nes  mensurarum,  sctlicet  averlice  usque  ad  gultur 

superiores  firmarnenli  trcs  circuli  cum  duobus  sibi 

inlerpositis  deputentur,  et  qualiler  eorumdem  cir- 

culorum  densitas  in  circuitu  capilis  sequali  divi- 

sione   assignelur,   el   quomodo   haec  etiam  viribus 

animxper  siynificalionem  coaplentur. 

XVII.   In  capite   quoque    hominis   tria    superiora 

ciementa    designata  sunt,    scilicet  a  superiicie  cal- 

varia;  usqiie   ad   frontem   lucidus  ignis  cum  subte- 

riori  nigro  igne ;  a  fronte  autem  usque  ad  extremi- 

tatem  nasi,  purus  aetber;  et  de  naso  usqiie  ad  guttur 

aquosus  aer  cura  sibi  subposito  forti  et  albo  lucido-  " 

que  aere.   Et  loca  ista  £pquali  mensura  ab  invicem 

discreta  sunt,    quemadmodum  et  densitas  superioris 

ignis  cum  nigro   igne,    densitas  etiam  puri  setheris, 

necnon  densilas  aquosi  aeris  cum  forti  et  albo  luci- 

doque   aere  »qiialis  mensura!  existiint.    .Nam   et   in 

anima  tres  vires  sunt,   videlicet  comprehensio,  qua 

in    potentia  Dei  coeleslia  et  terrestria  comprehen- 

dit;    et   intelligentia,     qua    plurima   iiitelligit,   ciini 

etiam  peccata  mala  esse  novit,  ubi  ea  per  pa;iiilen- 

tiam  negligit;  ac  motio,  qiia  in  se   ubique  movctur, 

cum  saucta  opera  in   exemplis  justoruin  cum  habi- 

taculo  suo  perficit;  comprehensioque  isla  et  inlelli- 

gentia  ad   motionem  aniniJB  se  in  unum  conjungunt, 

ita  ut   si  aniraa  plus  comprehenderct  quam  inlcili- 


cere  potest,  et  hoc  quasi  anterior  pars  capilis  est, 
atque  per  scientiam  velut  ad  utramque  aurera  se 
dilatat,  et  per  sensum  quasi  retro  usque  ad  inilium 
colli  se  reilectit.  Ista;  namque  vires  hoc  modo  a;qua- 
les  sunt,  scilicet  quoniam  anima  exspirando  non 
plus  facere  iiicipit  quam  scientia  compreheudere 
aut  quam  sensu  suflerre  possit,  et  sic  unanimiter 
operantur  quia  nulla  islarum  aliam  excedit,  quem- 
admodum  et  caput  rectam  mensuram  habet. 

Bescriptio  quarumdam  mensurarum,  qua  in  labiis, 
in  auribus,  in  humeris,  in  gulture  hominis  inve- 
niuntur,  cl  qualiter  secundum  isla  interior  homo 
in  opere  Dei  vel  pixnitentia  se  agere  debeal;  quod- 
que  maligniet  impaenitentes  sx^ie  valde  confundun- 
tur,  quod  paenitentiam  homini  abstrahere  non  pos- 
simt. 

.XVIII.  Superius  quoque  ac  inferius  labium,  quoe 
utraque  pariter  flegma  capitis  et  venlris  ejiciunt, 
in  ore  hominis  unius  mensura;  sunt,  sicut  etiam 
niger  ignis  purgationem  in  vindicta  Dei  faciens, 
forlisque  et  albus  lucidusque  aer  illa  temperando 
raoderans  a-qualis  densitatis  sunt.  Qiiod  etiam  in 
mensura,  quce  ab  aure  hominis  ad  alterara  aurem  a 
retro  per  obliquum  capitis,  et  a  foraminibus  aurium 
iisque  ad  humeros,  ab  huineris  quoque  ad  linem 
gutturis  aiqualiler  procedil  manifeslaliir.  In  his  ergo 
oslenditur  quod  homo  el  in  superioribus,  id  est  in 
coelestibus,  et  in  inferioribus,  videlicet  in  terreuis, 
mala  tam  anima;  qiiam  corporis  de  se  abjiciens,  ore 
puo  Deum   «quali  studio  laudare   debeat,  quoniara 


817 


LIBEH  DlVhNOR.  OPEIl.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  IV. 


818 


ipse  conservator  et  aniraariim  etcorporum  est.  Quod 
etiam  ab  aure  ad  alteram  aurem,  et  ab  auribus  ad 
humaros,  atque  ab  humeris  ad  tinem  gutturis,  una 
mensura,  ut  pra^dictum  est,  existens,  significat  quod 
homo  pra?cepti  Dei  auribus  percipiens,  liumerisque 
suis  illa  iideliter  imponeus,  et  quasi  gutture  suo  ea 
in  se  trahens,  in  omnibus  aequalem  et  discretum 
modum  habere  dobet,  quatenus  ad  a?quilatem  illam 
perveniat,  ubi  uulla  fortitudo  esl.  Nam  quandiu 
corpus  peccat,  tandiu  anima  in  corpore  peccalis  de- 
dita  couturbatur,  et  quantum  corpus  per  abstinen- 
tiam  in  poenitentia  aflligitur,  tantum  aiiima  de  pnn- 
mio  oiternti".  gloriiB  gaudet,  quoniam  sicut  houio 
initium  operum  suorum  inspicit,  ita  etiam  linem 
eorum  et  merita  diligenter  consideret.  Anima  ita- 
que  adeo  in  formam  hominis  mittitur,  quatenus 
eadem  forma  per  ipsam  vivificetur,  et  quia  a  Crea- 
tore  suo  se  venisse  consentit,  idcirco  etiam  homo 
tam  ia  secta  aliqua,  quam  in  lide  recta  positus, 
Deum  nominat,  quoaiara  hoc  ex  boais  viribus  ani- 
mse  sibi  insitum  Iiabet.  Quapropter  etipsenomen 
Dei  quserendo  ia  altitudinem  ascendit,  atque  per 
quamdam  legem  disciplinam  excribrat,  qua  illum 
quem  nomiaat  veneretur.  Sed  et  anima  judicium 
Dei  supra  praevaricationem  legis  casurum  cognoscit, 
unde  et  pro  criminibus  suis  quai  thesaurizavit  cum 
dolore,  tegmen  suum  aliquando  lacr}'mas  educere 
facit,  sicut  etiain  llegma  per  labia  ejicitur,  a!que 
cum  dolore  isto  corpus  in  quo  latet  ita  capit,  ut 
illud  de  injustis  operibus  suis  erubescere  faciat. 
Attamen  corpus  guslum  carnis  sequitur,  animaeque 
multoties  resistit,  ne  in  altitudinem  illam  asceadat, 
ia  qua  Deiim  sentit,  et  eam  sic  excajcat,  sed  tamea 
ita  opprimere  aon  valet,  quiu  pro  peccatis  doleat, 
quamvis  homo  ia  ipsis  delectetur,  et  hujusaiodi  poe- 
niteatiara  maligni  spiritus  aunquam  habuerunt. 
unde  et  valde  erubescuut  quia  eam  homini  abstra- 
here  non  possunt. 

De  duahus  viribus  animae,  quarum  allera  in  liis  qux 
ad  Deum  speclant  jumlur,  altpra  in  vivificando 
velreqendo  corpore  suo  fungitur. 

XIX.  Et  anima  duas  vires  Iiabet,  quibus  laborem 
el  quielem  studiorum  suorum  eequali  forlitudine 
temperat,  ita  ut  cum  altera  in  altiludinem  Deum 
sentieado  ascendjt,  et  cum  allera  totum  corpus  in 
quo  est  possideat  in  illo  operando,  quia  in  corpore 
operari  delectatur,  quoniam  illud  a  Deo  formatum 
est,  et  ipsa  opus  corporis  ad  perliciendum  veLox  est. 
Ipsa  etiam  in  cerebrum,  et  ia  cor,  ac  in  sauguinem, 
etin  medullam,  et  in  totum  corpus  iilud  implendo 
ascendit ;  nec  illud  ultra  nec  plus  quam  possibilitas 
ipsius  corporis  valet,  levat,  quia  quamvis  anima  iu 
corpore  maaens  plurima  bona  operari  studeat,  plus 
tamen  procedere  uoo  potest  quam  divioa  gratia  ei 
concedit.  Ipsa  quoque  multoties  secuodum  gustum 
carnis  tandiu  operatur,  quousque  sanguis  per  fatiga- 
tioneai  io  venis  aliquantum  exsiccetur,  et  sudor  per 
medullam  emittalur,  et  tunc  pcr  quietem  se  subtra- 
hit,  usque  dum   sauguinem    carnis  calefaciat  et  rae- 


B 


A  dullam  repleat.  Et  sic  corpus  ad  vigilaadum  excitat, 
et  ad  laborem  recreat,  quia  dum  aliquando  carnali- 
bus  concupiscenliis  iusistit,  taedium  illarum  saepius 
incurrit,  sed  dum  exinde  vires  suas  rcparaverit,  ad 
servitium  Dei  se  totam  reflectit.  Cum  r.utem  secun- 
dum  desideria  sua  operatur,  ad  Deum  se  levaos, 
verba  David  sequitur,  qui  me  inspirante  dicit : 

Verba  David  et  sensus  qua  accipi  debent  ad  di':ersas 
animde  et  corporis  exercitationes  pertinentia. 

XX.  «  Sub  umbra  alarum  tuarum  protege  me  a 
facie  impiorum  qui  me  afIIixeruat(P,ya^.  xvi).  »  Quod 
sic  intellectui  patet :  Tu  qui  defensor  omnium  tide- 
lium  es,  sub  quiete  fortissimarum  virium  tuarum 
deiende  me,  qui  sub  potentia  sua  sum  te  adorans, 
te  colens,  et  nou  ad  aiienum  et  illusorem  deum 
respiciens  ;  et  libera  me  a  pessimis  et  turpissimis 
concupiscentiis  malignorum  spiriluum,  quae  in  delc- 
ctatione  carnis  me  artligunt.  Unde  et  anima  ia  per- 
fectione  hujus  victoritu  dicit:  «  0  caro,  et  o  mem- 
bra,  ia  quibus  habito,  quamplurimum  gaudeo,  qno- 
niam  in  vos  missa  sum,  quia  cum  mihi  cousealitis, 
ad  aelerna  prtemia  me  miltitis.  »  Anima  autem  quas 
seatit  quod  prava  opera  ipsam  tangant,  sic  dicit 
moerendo  :  «  Ach  !  quia  in  hujusmodi  habitaculum 
missa  sum,  quod  io  umbram  mortis  me  trahit.  quo- 
niam  delectatio  ejus  quemadmodum  moleadiniim 
me  currere  facit,  et  opera  morlis  operari.  » 

Quod  sicui  per  /irmamentum  et  varias  circularum 
ejus  qualitates  terrx  of/icia  complentur,  ita  et  per 
caput  et  sensus  qui  in  eo  rnaxime  vigenl  totum 
^  corpusregatur ;  etquia  etiam  secundum  ista  prin- 
cipale  quiddam,  id  est  ratio,  quo  coslestia  appetai 
et  vires  atise  quibus  corpus  administret  animx  at- 
tributx  sunt. 

XXI.  Et  totura  corpus  hominis  capiti  suo  adjuu- 
ctum  est,  sicut  et  terra  cuai  omnibus  appeodiciis 
suis  lirmameato  adhajret ;  atque  homo  per  sensua- 
litatem  capitis  totus  regilur,  quemadmodum  et  per 
tirmamentum  quceque  ofticia  terraj  complentur.  lla 
etiam  eodem  modo  experientia  ccelesliura  et  terre- 
slrium  animae  adest,  et  rationalitas,  qua  coelestia  et 
terrestria  sentit,  ipsi  intixa  est.  Nam  et  sicut  ver- 
bum  Dei  omnia  pertrausivit  creando,  ila  et  anima 
totum  corpus  pertransit  cura  ipso  operando.  Anima 
quoque  viriditas  carnis  est,   quooiam   corpus  homi- 

D  nis  per  illaoi  crescit  et  proUcit,  quemadmodum  terra 
per  humiditatem  fructifera  est ;  et  etiam  eadem 
auima  humiditas  corporis  est,  quia  illud  humectat 
ne  arescat,  sicut  imber  terram  infundit.  Si  enim 
humiditas  imbrium  recte  et  ordinate  et  non  super- 
Ihie  descendat,  eam  germinare  facit:  si  autem  inor- 
diuate  detluat,  illara  suflocando  cuoi  germine  suo 
destruit,  Ab  aoima  quippe  vires  quaedam  corpus 
homiois  vivilicando  proceduat,  queraadmodum  bu 
miditas  ab  aqua,  quapropter  et  anima  cum  corpore 
delectatur  operari.  Quod  si  homo  secundum  desi- 
derium  animae  operatur,  omnia  opera  ejus  bona 
flunt,  si  vero  secundum  carnem,  mala  erunt.  Caro 
namque  humiditatem  per  animara  exsudat,  quoniam 
spirameu    auiime    carnem  movet,    secuudum   quod 


81?» 


S.  HILDEGAHDIS 


820 


natura  ipsius   exposlulal ;  homoque     cx    spiraraine  A  venerari    debet,    ila   ul  in  initio    operalionis    suaj 

aDiniie  dcsiderium  ad    quieque    liabet.   Nara  anima 

ad  ciflestia  asceudit,  et  senlieiido  cognoscit  quuliler 

qua-libet  opera  secunduni    mcrita    ipsoruni  judicet ; 

et  ut  per  sensualilatcm  corporis  lolum  corpus    regi- 

tur,  sic  el  ratioualis  anima  oinnia  opera  iiiembrorum 

hominis  ad    se    coliigit,   con^ideraudo    quod   secun- 

dum    desideria    sua    operari    possint,  ct   lioc   modo 

meinbra  hominis  quemadmodum   liumidilas   terram 

genninarc    facit,  quia    per  totura    corjius    hominis, 

sicul  humiditas  per    totain  lerram  dillusa  est.  Et    ut 

terra  utiiia  ct  inutiiia  germinat,  ita  et  homo  suspi- 

riuin  sursum,  et  gustum  pcccati  ia  se  hobct. 


De  intervallis  el  vicaria  cooperalione  septem  ■planeta- 
rum,  et  quomodo  a  summitale  humani  cerebri 
usque  ad  imum  fjontis  per septem  loca  xijuali  ynen- 
sura  iidem  planetx  dislerminandi  sinl ;  et  qualiter 
juxtii  hivc  anima  se  itcorpus  suum  quinque  subsi- 
sfens  sensibus  secundum  septem  dona  sancti  Spi- 
rifus  bonis  et  affectibus  et  operibus  exerccre  de- 
beat. 

\XII.  A  superiori  cliam  summitale  vasis  cerebri 
usque  ad  ultimam  e.xtremitatcm  fronlis  hominis, 
seplcm  loca  iiquali  mensura  a  se  disccrnuntur,  pcr 
quaj  septem  plauel;i'.  icquali  spalio  a  se  in  tirina- 
mcnto  distantes,  signati  sunt,  ila  ut  in  praedicta 
summitate  summus  planeta  nolelur,  et  iu  prajdicla 
frontis  e.^tremitate  luna  ostendalur,  ct  in  medio  spa- 
tio  istorum  sol  demonstrelur,  reliquis  planetis  ex 
utraque  parte  loci  hiijus  sciiicet  duobus  superius, 
duobus  quoquc  infcrius  in  eumdem  locum  notatis,  C 
ct  a  se,  ct  a  termino  loci  soliset  aliorum  planetarum 
pari  mcnsura  a  se  distantibus,  quoniam  spalia  haic 
in  capite  hominis  eequali  mensura  a  se  dilFerunt, 
sicul  et  plaiietse  isli  in  lirmamento  lequa  mensura 
spatiorum  a  se  distant.  Et  in  summitate  capitis 
summus  planeta  signatur,  quia  ipse  aliis  ampliorem 
circulum  circuitionis  habet ;  fronti  autem  luna  im- 
ponitur,  quoniam  ut  in  frontc  hominis  vcrecundia 
notatur,  ila  etiam  in  luna,  quii-  in  aperto  velut  frons 
ajiparet,  tempora  et  qualilales  temporum  discer- 
uuntur.  In  medio  autem  horum  sol  localur,  quo- 
niam  ipse  quasi  princeps  aliorum  est,  super  se  pla- 
netarum  duorum  defensionem,  velut  scutuni  contra 
superiorem  iguem  habens ;  sub  sc  vero  aliornm  duo- 
rum  substentationem  tam  sui  quam  lunaj  retinens, 
Sed  quanto  spatio  summus  planeta  in  superiori 
gradu  suo  a  sole  dislat,  tanto  etiam  luna  in  inlimo 
gradu  circuilus  sui  ab  ipso  dillcrt,  aliis  ."fqualia 
spatia  ut  supra  dictum  est,  iuter  se  habemibus. 
Superior  itaque  et  inferior  pars  firmamenli,  ut  crater 
lornatilis  rotunda  est,  in  supcriorique  rotunditate 
sol  posilus  cst,  qiii  idem  lirmamentum  supcrius  in- 
feriusque  pertransit,  splendoremque  suum  emittit, 
velut  el  vinum  dc  cratere  funditur.  Ha;c  autem  de- 
signant  quoniam  aniiiia  in  humaiio  corporc  ab  in- 
cceptione  operum  suorum  usque  ad  linitionem  eo- 
rum  septem     dona    sancli    Spiritus    xquali  studio 


D 


.<apiontiam  ad<'at,  et  in   line  ejus    timorem   habeat, 

et  ut  in  medio  illius  fortitudinem  ponaf,  intellectu 

etconsilioin  ccelesJibus   se    muniens,    scientia  quo- 

quo  et  pietate  in   lurr.Miis  se  circumdans,   qua>  pari 

devolioue  illi    iu   auxilium    sui    anqilectcnda  sunt. 

Proinde  curanduni  illi  id    cst  anima',    ut    primitus 

sapienter  se  dilatct,    iu  ultimo  autem  timide  cum 

verecundia    se  constringat,  et  inter   htcc  fortiludinc 

se  cum  decorc  intclleclus  et  cousilii  cxornet,    atqtie 

eliam  scicntia  et  pietalc,    ut    sujira   dictum  cst,  se 

communiat.  Et   unumquodque    istorum  alii   se  con- 

jungif,   quodlibet    opus    boniim    iu   honestatc  perli- 

cicndo,    Spiritus  enim   sapienli;e,     spiritus  quoque 

,  forlitudinis,    ac  spiritus     timoris    Domiui,  animam 

hominis  hoc   modo   imbuuut,   ut  in  vera  fortitudine 

sapicntcr    incedat,    et   in    iila  timorem  habeat,    et 

eliam  in  aliis  ejiismodi  quinque  donis  «quo   animo 

ad  supernuni   Crcalorem    se    contincat.    Motus  enim 

ralionalis  animaj,  et   opus    corporis    cum    quinque 

sensibus  ejus,  qiiod  totus  homo  est,   parem  modum 

habent,   quoniam    anima  corpus    non    jilus     movet 

quam  illud  opcrari  potest,  ncc  corptis  plns   operafiir 

quam  per    aniinam    movetur,    nec   discreli    sensus 

ab  invicem  se  separant;   sed  in  alta  fortitudine   ad 

invicem   se  conlincnt,  ct  totum    hominem,  tam    in 

superioribus  quarn  in  inferioribus,  ad  quuilibet  bona 

elucidant. 

Quia  cerefjrutn  hominis,  tribus  divisum  cellulis,  et 
sensualitafem  toti  subministrans  corpori,  vicern  so- 
lis  obfineal,  qui  Ires  viundi  parfes  perlustrans , 
omnia  quse  in  terris  sunt  tcmperando  vel  fovendo 
conforfat,  cf  etiam  i(jne  suo  funam  accendit. 

XXUl.  Ccrebrum  quoque  hominis,  in  tribus  cel- 

lulis  constans,  nec  plurcs  habens,  humiditati  eliam 

snbjacens,  omnique    corpori   sensualilalem  viridita- 

temque  prfebcns,  vires  solis  demonslral,  qui  orien- 

tilem  et  australem   occideutalcmque  plagam  perlu- 

strat,  septentrionalem   autem  devitat,    atque    terraj 

viriditatem  per  bonam  suavitatem    roris,  et    pluvia- 

rum   multoties  immitlit,     et  crealuras    tolius   orbis 

virtute  sua   tcmperando  conforlat,  quia  eliam  cere- 

brum  in  fortitudiue  calvariai    continetur,  ut  etiam 

vires  solis  ardore   superioris  liicidi  ignis  roborantur. 

Cum  autem  sol  cursum  suum  iu  longitudine  dierum 

facit,   majus   perieulum  ab   igne    suo  in  terra  est. 

quam  cum   se   declinat,  quasi  faciem  suam  abscon- 

dat.  .Nam  cum  se  decllnat  (28),  atque  cum  sidrribus 

ipsi  occurrunt,   eumque  cum    aere    sustentaut,  sed 

ipse  hoc  modo  subscabellum  pedum  Domini  descen- 

dens,  ibi  in  stalu  suo  permanet,  ct  omnia    quaj  sub- 

fus  terram  suntregit,  qucmadmodum  gallina  pullos 

suos  fovet,  ac  dcinde  per  la;tum  diem    stiper  lerram 

ascendens,  cuncta  qtia'   super  illam    sunf  confortat, 

velut  etiam  gallina    pullos  suos  de  ovis    provocat. 

Et  komo  in  die  opcratur,  et  in  nocte  dormit,  ut  sol 

piajdictis    duobus    modis    supcr    terram    et    subtus 

terra   operatur,  dum  in  die  super  terram   lucet,    et 


(28)  Videtur  deesse  aliquid. 


821 


LIBEK  DIVINOH.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  IV. 


822 


in  nocte  cuni  descensu  illius  terra  superius  obtene- 
bratur.  Sed  et  sicut  per  vires  animse  caro  hominis 
in  defectu  suo  reviviscit,  quouiam  ipsa  carnem  et 
sanguinem  illius  suslinet  ne  deficiat,  ita  etiam  de 
igne  solisluna  accenditur  quolies  deiicit. 

Quod  eodeyn  modo  anima  viribus  suis  et  corpus  suum 
rerjens,  et  Ueum  in  Trinilale  unuin  colens,  eumdem 
planeiam  quasi  iinilando  quamdam  vel  diem,  vel 
noctem  vicissim  facere  videtur,  dum  modo  spiritu 
fortitudinis,  quem  sol  significat  roborata,  et  subli- 
mata  sanctorum  luce  operum  refulget,  modo  concu- 
piscentiis carnis  succumbens  operalur. 

XXIV.  Sic  quoque  anima  scienter  in  viribus  suis 
corpus  hominis  regit,  cum  ille  in  bonitate  et  per- 
feclione  et  sanctitate  intelligit  et  sentit,  et  scit  ea 
quse  ad  Deum  pertinent,  verum  Deum  in  Trinitate 
colens,  nec  alium  Deum  in  fallacia  quserens,  sicut 
etiam  ea;dera  vires  animaa  se  in  unum  'conjuuguut 
simul  operantes.  Qua;  cum  spiritu  fortitudiuis  ita 
tangitur,ut  initium  operum  perfectionemque  eorum 
cum  line  ipsorum  ubique  contempletur,  ab  illis  qu;c 
mala  sunt  declinat,  et  sic  corpori  in  quo  habitat 
suavitatem  supernorum  douorum  inducit,  per  quai 
omnia  membra  illius  ad  honestatem  induoit,  quo- 
niam  vires  ejus  per  fortitudinem  potestatis  Dei  in 
unum  coadunatai  sunt.  Sed  cum  eadem  fortitudo 
animam  hoc  modo  roborat,  domiuio  illius  totum 
corpus  hominis  servire  facit,  ita  ut  illinc  lacrymas 
cum  gemilibus  multoties  educat,  et  tunc  ipsum  ho- 
minem  in  tanta  humilitate  et  quiete  continet,  ut  et 
in  sajcularibus  et  in  spiritualibus  se  regere  valeat, 
iu  omnibus  bonis  decenter  instructus.  Unde  etiam 
anima  ipsius  per  bonum  studium  velut  in  die  bona 
operando  in  altum  ascendit ;  sed  dum  concupiscen- 
tiae  carnis  consenticudo  superatur,  quasi  in  nocle 
sopore  deprimitur,  nunc  quidem  forlitudine  se  mu- 
niens,  nunc  autem  desidiam  sibi  conjungens.  Per 
bonum  namque  studium,  velut  dies  est  omnia  con- 
siderando,  per  desidiam  vero  quasi  nox  uihil  pr«- 
videndo;  sed  sicut  nox  per  lunam  aliquando  illu- 
minatur,  eaque  subtracta  iterum  obtenebratur,  sic 
opera  hominis  permista  sunt,  ita  ut  nunc  lucida, 
nunc  obscura  existant.  Cum  enim  anima  per  corpus 
coacta  maluni  cum  ipso  operatur,  tuuc  virtus  ipsius 
luce  veritatis  careus  obtencbratur;  sed  cum  deinde 
in  peccatis  se  gravari  seuserit,  contra  voluntatem 
carnis  se  sursum  tollit  carnem  aftligendo,  ,'et  quai- 
que  mala  opera  ipsi  improperaudo.  Sicque  lux  bea- 
titudinis  nocte  peccatorum  su])erata  exoritnr,  ita  |ut 
per  animam  niala  scicntia  cum  carue  suporetur,  ct 
caro  in  poinitcnlia  et  emeudatione  pravorum  ope- 
rum  deinde  castigetur.  Et  cum  caro  hoc  modo  con- 
stringitur,  anima  quoque  illam  secum  ca;lestia  ap- 
petere  facit,  quia  spiritu  forlitudinis  tecum  robo- 
ratam,  timori  Domini  etiam  celeriter  illam  subjicit. 
Anima  quippe  carnem  adjuvat,  et  caro  animam, 
quia  per  animam  et  per  carnem  uuumquodque  opus 
perficitur,  unde  etiam  anima  cum  carne  bona  et 
sancta  opera  faciendo  reviviscit.  Sed  caro  multoties 
taedium  patitur,  quando    cum  anima  operatur;  qua- 


A  propter  anima  tunc  carni  condescendit,  illamque  in 
aliquo  opere  delectari  permittit,  quemadmodum 
mater  lleulem  infantem  ridere  facit.  Atque  hoc 
modo  caro  cum  anima  aliqua  bona  opera,  quibus- 
dam  tamen  peccatis  intermista,  operatur,  quod 
anima  tolerat,  ne  caro  obruatur,  quoniam  sicut 
caro  per  animam  vivit,  ita  etiam  anima  cura  carne 
bona  operando  reviviscit,  quia  in  opere  raanuum 
Domini  collocata  est.  Sicut  euim  sol  noctem  supe- 
rando  usque  ad  mediam  diem  asceudit,  ila  quoque 
homo  prava  opera  vitando  sursum  incedit ;  et  quem- 
admodum  sol  post  mediara  diem  inclinatur,  sic  et 
anima  carni  cousentit ;  et  ut  hina  per  solera  reac- 
cenditur  ne  deticiat,  ita  et  viribus  animse  caro  ho- 

rj  minis  sustentatur  ne  ininteritum  eat, 

Quod  sicul  cerebro,  humiditatem  a  visceribus  tra- 
henti,  omnes  corporis  venx  calorem  administrant, 
ita  et  soli  rorem  et  pluviam  interdum  diffundenti 
superiores  circuli  ne  a  calore  deficiant  ignibus 
suis  assistunt,  et  quod  secundum  ista  concordise  vel 
dissonantise  inier  animam  et  carnem   inveniantur. 

XXV.    Et  quoniam  cerebrum  humidum   est    et  le- 

ne,   frigus  habet,    omnes    venai   cunctaque    membra 

corporis  calorera    ei   submiuistrant,  sic   etiam   soli, 

qui  interdura  rorem   et  pluviam   ad  terras  descen- 

dere   facit,    omnia  superiora  in  igne  lucentia  ne    iii 

calore  deficiant  ignem  subministrando  ei  |  assistuut. 

Sed  et  quia  humore  humectatur,   caloreque  confor- 

tatur,  totura  corpus  sustentat  et  regit,    quemadmo- 

dum  humor    et    caior  conjuncti  oranem  terrara  ger- 

C  minare  faciunt.  De  corde  enim  et  pulmone,  et  je- 
core,  et  de  omnibus  visceribus  hominis,  humiditas 
ad  cerebrum  ascendit,  illudque  adimplet;  et  cere- 
bro  humiditate  istorum  adimpleto,  de  eadem  huuii- 
dilate  aliquid  ad  reliqua  interiora  desceudit,  eaque 
replere  festinat.  Similiter  scientia  aniraaj  humidita- 
tera  lacrymarura  educit,  cum  peccata  in  ipsa  fri- 
gescunt,  et  teuor  rectitudinis  cum  cseteris  bonis 
operibuscalorem  supernorum  desideriorum  ei  in- 
fert,  velut  etiam  fortitudini,  quee  huraectationeia 
sanctitatis  cuilibet  lideli  homini  immittit,  reliqua; 
virtutes  in  adjutorio  subveniunt.  Et  cum  tali  modo 
anima  rore  et  calore  saucti  Spiritus  infunditui', 
carnem  sibi  subjicit,  eamque  Deo  secum  servire  co- 
git.  De  bonis  itaque  cogitationibus  et  rectis   confes- 

^  sionibus  de  utilitate  justitiai,  atque  plcnitudine  inte- 
riorura  desideriorum  vigor  sanctitatis  ad  scientiam 
auimai  tendit,  illamque  ita  confortat,  ut  etiam  per 
eumdem  virorera  totus  homo  conlra  omnia  adverja 
tantis  tuitionibus  patientia;  rauniatur,  quatenus 
deinceps  in  divcrsa  vitiorum  moveri  non  possit. 
Sicut  enira  superiora  sidera  soli  ignera  ministrant, 
ita  quoque  omnia  interiora  hominis  anima;  vires  ad 
ofiiciasua  afferunt,  et  dum  illa  ad  perliciendum  ju- 
stitiam  peccata  neglexerit,  cum  rationalitate  sursum 
ascendit ;  sed  cum  deinde  corpus  in  defectu  esse 
senserit,  ilii  condescendit  ne  deiiciat.  Ipsa  namqiie 
vivens  spiraculum  est  totum  corpus  hominis  exci- 
taudo,  sed  tamen  delectationi  carnis  contra  volun- 
tatem  suam   multoties  subjacet.    Et  in  bono  persi- 


823 


S.  IIII.DEGARDIS. 


824 


stere  volens,  velul  sol  cst,  caro   aulem  in   gustu   suo  A  sudoreoi  eniittit ;  et  sic  in  ipsa   delectatio   exoritur, 


permanfus,  quasiluua  est ;  uude  cum  ipsa  peccando 
delicit,  quemadmoduia  luna  dotrimenlum  scntit,  sed 
tamea  eadum  auima  contra  vohnitalem  carnis  quasi 
sol  se  sursum  sa^pius  erigit,  et  ila  honio  per  quere- 
lam  ipsius,  hoc  modo  resurgit,  sicut  ct  luna  pcr 
solem  reaccendilur.  Per  humiditatem  itaque  caro 
ia  peccatis  dclectalur,  et  per  calorem  poeniteudo 
luget,  quia  humiditas  ex  carne,  et  calor  ex  anima 
est ;  atque  per  ha;c  duo  omno  opus,  scilicet  [raalum 
et  honuui,  perlititur,  quemadmodum  et  per  ea  for- 
titudo  terree  omnia  inutilia  et  ulUia  germinat.  Cou- 
dictus  etenim  isle  in  horaine  est,  videlicct  quia  caro 
ia  peccatis  dcleclalur,  et  anima  in  ipsis  aflligilur, 
ita  ut  carne  et  auima  omnia  opera  hominis  pern- 
ciantur,  quoniam  animx  mala  displicenf,  quce  carni 
placent,  quia  caro  rnortalis  est,  anima  vero  immor- 
talis,  animaque  ahsquecarnc  vivit,  caro  autem  sint- 
auima  vivere  non  polest.  Anima  ncnipe  rationalo 
spiramen  est,  atque  in  hahitaculo  cordis  sapientia 
ipsius  cst,  qua  omnia  computat,  ct  disponit,  veUit 
paterfamilias  in  domo  sua  omnes  res  suas  ordinat, 
atque  inde  etiam  hahet  prudentiam,  qua  vasi  suo 
cuncta  utilia  recte  constituit,  sicut  et  cor  a  pul- 
mone  tegitur,  etex  hoc  quoque  discrelionem  ad  se 
colligit,  omnia  juste  dividendo,  ut  ctiam  viscera 
hominis  recte  et  discrete  sihi  conjuncta  sunt.  Nam 
anima  ignca  est,  unde  et  omnia  itinera  qua^  cordi 
deputat  calefacit,  et  inunum  coquit,  insimul    ea    re- 


B 


et  deiude  homo  per  gustum  delectationis  operari 
incipit.  Sed  cum  auinia  in  scienlia  sua  senseril  se- 
cundum  voluntatem  et  concupiscentiam  carnis  se 
opora  fecissc,  carni  muUoties  a  llictionem  iieccalo- 
rum  inspiraf,  quia  ui,ili;m  operata  est,  et  dcinde  a 
concupisccntia  carnis  se  suhlrahit,  ne  peccalum 
sciat,  elita  etiam  corpus  optat  a  peccalis  abstinere. 
Et  auima  nequaquam  oniillit  quin  corpus  aftligat,  et 
asperitatem  de  faclis  peccatis  ei  inferat,  ct  idco  in 
aflliclione  homo  semper  est,  ita  scilicet  ut  anima 
querelam  coutra  carnem  habcal,  et  caro  dclcctalio- 
uem  nutrial ;  quopropter  et  in  opere  pcccali  velut 
in  egestione  malum  cognoscilur.  Aiiima  qnippe 
mullotiesin  delectationc  carnis  operalur,  quam  po- 
stea  repudiat,  sicut  etiam  humore  et  calore  terra 
tacta  inuliles  et  utiles  herbas  germinat.  Ac  ctiam 
cum  peccatorum  diuturna  consuetudo  peccata  ho- 
mini  infesta  fecit,  tunc  anima  corpori  multoties 
inspirat,  quatenus  poenitentiam  illorum  a  Deo  quye- 
rat,  veiuteliam  humor  et  caior  snrsum  sa^pius  re- 
trahuutur,  et  sic  in  medio  isforum  liomo  et  nialum 
el  bonum  operatur.  Aliquando  eliam  cum  caro  ho- 
minis  deleclationem  suam  inspicit,  anima  ad  calo- 
rem  rationalitalis  se  extendit,  quamvis  per  terrenam 
inhabitatiouem  sfrpius  impodiatur,  quoniam  cum  per 
forlitudinem  corpus  coagulationem  conceptionis 
suse  retractat  peccando,  tunc  rationalis  anima  re- 
frii^escit  carni  consentiendo.   Sed   tamen  doinde  ea- 


tinens,  ne  alia  ab  aliis  disjungantur,  eaque  implens,  c  <^em  anima    ad    rationalitalem  se   sursum   extendit, 


ne  ulli  eorum  quidquam  desit,  atquc  sic  etiam  cum 
sapientia  in  cogitationibus  prudenter  omnia  oflicia 
corporis  ordinat  :  in  hona  quoque  et  sancta  inten- 
tione  per  fidera  ad  Deum  ascendens,  quoniani  ab 
ipso  sc  missam  cognoscit.  Sicut  enim  humiditas  ab 
inferioribus  corporis  ad  cerebrum  ascendit,  ita  et 
anima  cum  sancto  desiderio  Deum  cognoscendo  om- 
niaofiicia  coiporis  homiuis  sursum  trahit,  et  ut  ite- 
ruin  eadem  huraiditas  descendit,  inferiora  corporis 
implendo,  sic  eliam  anima  jcorpori  condescendit,  ne 
ofUcia  illius  in  offensione  Deioperentur. 

Quod  siciU  cerebrum  et  inieslina  dum  humorihus  re- 
dundanl  purrjatione  indif/ent,  ila  eliam  aer  et  terra 
iempnrc  autumni,  ille  per  fila  lonrja  ei  coagulata, 
hxc  per  spumam  sordidam  quibusdam  locis  pur- 
gari  videantur,  ci  quod  eodem  modo  caro  veneria 
exsudalione  exsiccari,  anima  j)(£?iiienlisB  labore 
expiari  comprobeiur. 

X.WI.  Cerebrum  etiam  impietum  ex  se  rheuma 
spumat,  visceraque  cum  impleta  fuerint  egestionem 
faciunt,  et  ista  frequenter  in  homine  sunt,  sicut  et 
huraor  et  calor  super  terram  descendunt,  eamque 
germinarefaciunt,  sed  postquam  fructus  ipsius  ma- 
turitatem  pleniter  acceperint,  humor  et  calor  sursuni 
retrahuutur.  Quapropter  in  initio  frigoris  cum  hiems 
appropiuquare  vidotur,  aer  sursum  lendit,  et  de  ca- 
lore  solis  aliqua  parte  coagulatur,  qui  sicut  fila  se 
prolongando  volare,  et  tunc  ctiam  de  superiori  hu- 
midilate  terra  moUescit,  et  sordidara  spumam  evo- 
mit;   similiter   cura  ofticia    carnis   implentur,   caro 


D 


cui  et  prava  opera  exponcns  cor  hominis  etiam  tan- 
git,  et  illud  gemere  et  lacrymari  facit,  et  hoc  modo 
carnera  superat,  ita  ut  corpus  pro  viribus  ar.imaj 
elTectum  peccatorum  non  perficiat,  sed  de  superiore 
rore  sancti  Spirilus  tactum  pristinam  duriliam  de- 
ponat,  et  peccata  sua  considerans,  illa  quasi  pro  luto 
computet. 

Quia  vas  cerebri  supcrioris  ifjnis  solem   accendenlis 

vicem  tencat,  et  humor  aquosi  aeris  ejusdem   solis 

et  calori   tempc7-amentum ,  ei  cursui  terminum  nc 

subjecta  conr.remei  prxbeat,  ei  quomodo  secundum 

hxc  anima  sub  potestale    Dei  et  judicio  posila,    ei 

rationalitale  sibi  indita  discrete  el  se  ei   corpus 

suum  in  omnibus  regeredebeai. 

XXVII.  Vas  itaque   cercbri,  quod  cum    fronte    ad 

oculos  cxlenditur,  superiorem  ignem  notat,  sub   quo 

sol  ardet,  cujus    ignis  cum    leni  liumiditate  aquosi 

aeris  permistuscst,  idemque  luimor  punctum  esl  so- 

lis,   per  quod    iile  termiuura    loci   sui  transire    non 

potest ;  et  hurnor    iste  per    puritalem     «•Iheris    ad 

solem  ascendens  ardorem  illius  mitigat,  ne  ea   quai 

in  terra    sunt    niuiio    fervore  suo    consumat.  Sic  et 

anima  scientiam  el  ralionalitatem    cum     manife.^ta 

verecundia  et  salubri  circumspeclione  in   se  habens, 

potentiam  Dei  ostendit,    sub    qua   fortitudo  illa    est 

quai   felicia    suspiria    mentibus  fidelium    hominum 

immittit;  eademque  suspiria   judicium    fortitudinis 

Dei  relinent,  ne  in  muUa    severitale    se  |demonstret, 

atque  per  veram  pcenitentiam  ejusdem   fortitudinis 

examiuationem  ila    deliniunt,    ut    peccata    hominis 


823 


LIBER  niVlNOEl,  OrEH.  SIMPLIGIS  IIOMIMS.  —  PAUS  1,  VISIO  IV, 


82(> 


quando  ille  pcenitot  oblivioni  Iradat.  Sed  et  quemad-  A  tempestates,   tonitrua   et    grandinem    miiltoties  su- 


modum  ventus  ignem  ardere  facit,  ita  et  rationali- 
tas  animam  hominis  movet  et  illumiuat.  Hationali- 
tas  enim  in  anima  e?t  qiiasi  ventus,  et  quasi  lumen 
in  igne;  ct  anima  spiraculum  est  a  Deo  in  liomiue 
missum,  quod  indeiicieus  et  rationale  est,  et  sicut 
iguis  sine  ardore  ignis  non  esset,  ita  et  anima  sine 
i'ationalitate    intciligibilis    non    esset,    cum    coetera 


per  terram  producit.  Isto  modo  anima  cum  scientiam 
suam  in  f.ivore  elationis  eursura  extendit,  per  ilium 
eam  quasi  superius  dcnigrat,  quoniara  suspiria  ho- 
minis  ibi  in  elationein  exlenta  puritate  verae  lucis 
carent.  Unde  etiam  et  ipsa  turbulentia  supernse  for- 
titudini  hoc  modo  repugnat,  quod  eadem  forlitudo 
calore  cQ?lestium    desiderioruin    eamdcm  scientiam 


crealura  irrationalis   veiut  venlus  pertranseat,   quia      non  excitat,  sicut  et  vindicta  IJei,    qua?  peccata   ho- 


flammans  ignis  non  est.  Nam  ralifinalitas  animam 
cum  scientia  ubique  ducit,  mille  modis  ea  conside- 
rando  :  et  cognoscendo  qua>  homo  facit,  unde  etiam 
cum  ipsa  anima  bonum  in  scientia  sua  intelligit,  in 
gaudio  sicut  sol  ardet,  et  cceleslis  est.  Sed  tameu  in 
hoc  ardore  cojlestiura  anima  semper  manere  nou 
potest,  quoniam  caro  hominis  deflceret,  et  ideo 
anima  refrigerium  in  aliquare  corpori  infert,  quein- 
admodum  Filius  meus  in  mundo  corporaliter  ma- 
nens  modo  oravit;  modo  laboravit,  et  deinde  corpus 
suum  recreavit,  et  hoc  absque  peccato  fecit,  quia 
siue  peccato  conceptus  fuit.  Quemadmodum  etiam 
punclum  solera  retinet,  ne  metam  suam  transeat, 
sic  et  anima  corpori  consentiendo  illud  temperat, 
ne  deflciat;  et  hoc  in  magna  puritale  facit,  quate- 
nus  corpus  hominis  pravis  operibus  non  derideatur, 
et  ne  etiam  pro  nimia  ccelesti  intentione  extermi- 
netur,  velut  humiditas  solem  temperat  ne  cousuma- 
tur.  Aninia  itaque  discretionem  in  omnibus  amat,  et 
ideo  quoties  corpus  hominis  absque  discretioue  aut 


B 


minum  paulatira  examinat,  potentiam  ejus  multolies 
retinet,  ne  peccantera  hominem  omnino  conteral. 
Et  tenebrositas  ejusdem  scientiye  concupiscentiam 
et  temeritatem  peccalorum  negligenti  homini  ?a'- 
pius  infert,  quia  supernum  judicium  non  inspicil, 
ut  etiam  idem  judicium  in  vindicta  diversos  exoes- 
sus  delinquontium  conterit.  Anima  utique  quoniam 
amplexionem  dileclionis  ad  corpus  cum  quo  opera- 
tur  habet,  sa?pe  illi  conseutit,  et  cum  iterum  ni- 
gredinem  consensus  islius  in  ignea  rationalitate 
agnoverit,  carnem  per  poPiuitentiam  se  aftligere  fa- 
cit,  et  iterum  illam  confortat,  ue  homo  in  sensibus 
suis  deliciat.  In  corpore  namque  hominis  anima 
manet,  secundum  quod  illud  in  humoribus  suis  in- 
venit,  ut  etiam  apis  favum  cum  melle  in  vase  suo 
operatur,  nunc  scilicet  purum,  nunc  autem  turbi- 
dum.  Quando  enim  anima  cum  ignea  rationalitate 
sursum  hoc  modo  ascendit,  ut  corpus  ascensum  il- 
lum  tolerare  non  possit,  tunc  iterum  descendit,  et 
corpus   confortat,    quia   caro  velut  terra  fragilis  est, 


comedit,  aut  bibit,  aut  aliud  quid  tale  indiscrete  fe-  C  et  sic  anima  et  corpus  diver?a  certamina  inter  se 


cerit,  vires  animse  scinduntur,  quoniam  omnia  cum 
discretione  agenda  sunt,  quia  homo  in  ccFlestibus 
semper  esse  non  potesl.  Et  ut  per  nimietatem  oeslus 
solis  terra  scinditur,  et  per  incongrueutem  pluviam 
germen  utiliter  non  exsurgit,  sed  per  rectam  con- 
junclionem  caloris  et  humoris  terra  quse  jue  utilia 
germinat,  ita  etiam  et  per  justan:  temperantiam 
omnia  opera  cadestium  et  terrestrium  discrete  et 
bene  ordinantur  et  perflciuntur.  Hanc  autem  discre- 
tionem  illi  cum  quibus  coelum  illuminatum  est  di- 
lexerunt^  et  adhuc  diligunt;  sed  diabolus  eam  ha- 
bere  noluit,  uec  habere  vult,  quoniam  vcl  in  nimiam 
altitudinem,  vel  in  nimiam  profunditatem  tendit, 
unde  cadeus  non  resurget. 

Quod  sicat  nigredocerebri  caloreet  humore  coarjulata 
flegmaveliivorem  corpori  liominis  diffundil,  sic  pt 
ni(jer  iynis,  qui  in  sccundo  circuloesi,  tempestalcs 
et  fulgura  mundo  inducat,  et  in  liunc  etiam  modum 
anima  elatione  etcaro  concupiscentiis  corrupta,  di- 
versa  adinvicem  altera  alleri  resistendo  certamina 
habeant. 

XXVIII.    Sed    ct  cerebrum    quamdam  nigrediucm 

superius  habet,  quia  auhelitus  homiuis  humidus  exi- 

stens  humiditatcm  illam  sursum  mitlit,  qufe  in  iine 

suo  ubi  ultra  uon  procedit,  nigredinem  facit,  et  ni- 

gredo  htec  ardori    resistit,    ne    idem    oerebrum    in 

fervorem  erumpat,  velut  etiam  niger  ignis  lucidum 

ignem  retinet,  ne  terminum  suura  iranseat;  eadem- 

que  nigredo  cerebri   tlegma  et  livorem  reliquo  cor- 

pori    immittit,    quemadmodum  et    niger  ignis   iste 


D 


habent,  quoniam  homo    lucida   et  tenebrosa  opera 
cum  anima  et  carne  operatur. 

Quod  ita  cerebro  totum  corpus  hominis  quemadmo' 
dum  Aole,  qui  medius  planetaruin  est,  supcriora  et 
iiiferiora  roborentur,  et  de  eo  quod  tribns  partibu.-i 
mundi  a  sole  illustratis,  quartam  Deus  (enebrosam 
et  frigidam  reliquerit,  el  mijstica  horum  ratio  se- 
cundum  interiorem  hominem. 

XXXIX.  Et  sicut  prfffatum  est,  per  vires  cerebri 
totum  corpus  hominis  retinetur,  quemadmodum  et 
per  solem  superiora  et  inferiora  roborantur.  Sol 
namque  in  superiora  et  subteriora  lucet,  totumque 
firmamentum,  excepta  plaga  aquilonis,  circuit.  Cum 
enim  Deus  totam  terram  cum  creaturis  roboravit, 
unum  locum  vacuum  dimisit,  quatenus  creatura  co- 
gnosceret  qupe  et  qualis  ciaritas  Dei  esset,  quoniam 
per  tenebras  lux  honoratur,  et  lucidte  parti  tene- 
brosa  pars  ministrat,  vacuus  locus  existens,  quia 
Lucifer  illum  elegit  quando  Domiuo  suo  a?quari  vo- 
luit.  Sol  quoque  in  orienle  oritur,  et  in  meridie  in 
ardore  suo  magis  et  magis  forlior  est;  sed  post 
mcridiem  in  occasum  se  declinat,  et  sic  cursum 
suum  usque  in  mane  perficit.  Et  quia  in  partem 
aquilonis  non  procedit,  ideo  in  mane  et  circa  vespe- 
ram  frigiditas  in  terra  esl.  Ego  autem  qui  sine  ini- 
tio  snm  ignis  sum,  per  quem  omnia  luminaria  ac- 
cenduntur,  lux  qute  tenebras  obtegit,  nec  tenebrse 
lucem  comprehendere  valent.  Itaque  lux  tenebris  se 
non  admiscet,  nec  tenebr;r'  ad  lucem  transire  pos- 
sunt.  Sicut  enim   honio   iu    bona  scientia,   quae  lu- 


821 


S.  IIILDEGARDIS 


828 


inen  verilalis    exislil,  a   Doo  conslilutus  est,  el   ut  A  oppriniitur,  quatenus  bona  ncgligens  id  quod  malum 


in  raala  scienlia,  quic  vacuum  locum  habet  in  quo 
uulla  constitulio  mcritorum  aut  pnfmioium  est, 
ad  malum  declinat,  sic  etiam  iu  homine  coilum  et 
lerra,  lux  et  teiipbric  siynantur.  Per  scienliam  uti- 
que  omnia  opera  hominis  reguutur,  ut  etiam  per 
spiritum  fortitudinis  caUeraj  virtutes  continentur, 
quia  idem  spiritus  et  in  spiritalibus  et  in  saeculari- 
bus  caiisis  viget,  hominemque  ab  insidiis  anliqui 
5er[)entis  dcfendit,  qui  vacuus  ab  omni  felicitate, 
claritatem  Dei  domonstrat,  ut  per  malum  id  quod 
bonum  cst  cognoscatur,  quoniam  servus  domino  suo 
subjectus  cssc  debet.  1'orlitudo  eiiim  in  incoeplione 
et  in  actione  bonorum  operum  robusta  existens, 
posl  completioueai  eorum  in  iiio   mala  devitat,  et 


est  faciat,  semctipsam  tartareis  locis  immittit.  Dia- 
bolum  quoque  repudiat,  qui  Deo  similis  esse  voluit, 
et  per  hoc  a  parte  aquilonis  scparalur,  quod  sive 
bonum  sive  maluin  operelur,  Dcum  se  non  nominat, 
sed  a  Doo  crealuram  per  ralionulitalem  coguoscit. 
Ipsa  quoque  terrenum  vas  suuin  mulloties  docet  ut 
opera  quoc  coilestia  sunt  faciat,  itenim  concupis- 
cenliis  carnis  conscutit,  de  quibus  se  itcrum  cxtor- 
qucns,  vas  suum  aflligit,  cum  ad  otlicia  sua  ascen- 
dit,  omuia  mala  in  eodem  vasc  suo  per  iKi;nitentiam 
excribrans,  sicul  hordeum  a  tritico  ejicitur.  llaic 
animaj  opera  sunt,  quoniam  quando  illa  bonura  oj)e- 
ralur,  est  quasi  sol  cum  in  meridic  ardet;  cum  au- 
tem  ad  malum  anhclat,  est  velut  sol  cum  ad  occasum 


sic  ad  initium  suum  recurrit,    nec   malum  appelit,  '   declinat;  sed  cum  deinde  per  pujnilenliam  resurgit, 

cst  ut  sol  cum  a  lempestatibus  spleudorem  suum 
avertit.  Sed  taraem  cum  horao  per  vires  animaj 
crescit,  veuis  ct  meduilis  suis  nondum  implelis  vcl 
roboralis,  propler  teneritudincra  corporis  ea  quai 
ccclestia  sunt  nondum  cognoscere  potest,  nec  eliam 
pujnas  iufcrnales  disccrnerc  vulet,  quia  corpus  suum 
ad  perfectionem  nondum  excoctum  ost;  unde  eliam 
anima  cum  vase  suo  tunc  vacat,  quoniam  idem 
iiomo  tiniorem  tunc  non  habet,  quemadmodum  et 
homincs  in  prima  a;tate  mundi  limore  legis  care- 
baut.  In  pleua  vero  a^lalc  homiuis  anima  cum  cor  • 
pore  roboratur,  illudque  boua  opera  facere  cogit; 
scd  corpus   a  voiuntale  ipsius  declinat,   vires   suas 


quia  tam  in  inilio  quam  in  line  jiervei-sitatis  calor 
Spiritus  sancti  nou  adest,  sed  torpor  et  negligentia 
hominem  ad  uociva  pertrahcns.  Scd  ille  qui  sine 
principio  est  lumen  hoc  existit,  quod  omnia  luccn- 
tia  incendit  et  omnes  adversitates  tenebrarum  dc- 
pellit  quoniam  ab  ipsis  exterminari  nou  valet.  Et 
ut  iidelis  liomo  a  Deo  regitur,  et  sicut  perversus 
ab  eo  alienatur,  ita  ct  in  homine  quaiiibet  elementa 
ordinote  distincta  sunt.  Anima  quoque  velut  ignis 
apparct,  sed  ralionalitas  in  ipsa  quasi  lumen  est, 
et  rationalitate  qua^  lucida  est,  hoc  modo  perfun- 
ditur,  quemadmodum  mundus  sole  illuminatur, 
quia  j)er  rationalitatem  omnia  opera  qufu  in  homine 


opcratur,   pra'videl  el  cognoscit.   Ilomo  quippc  gu-  q  sccundum    concupiscentias  carnis  excrcens,  et  hoc 


stum  et  desiderium  in  se  habet,  atquc  j^er  li;i'C  duo 
sanguis  in  venis  ipsius  cum  calorc  medullaruia 
movetur;  et  sic  idem  homo  opcratur,  quemadmo- 
dum  rota  cursum  suum  j)cragit,  cum  ad  currcndum 
irapellitur,  qiioniam  corpus  gustura  ct  desiderium 
habens  animam  hac  et  illac  impcllit,  ita  ut  secun- 
diim  eosdem  impulsus  illa  gressus  suos  multoties 
dirigat. 

(Juid  sigmficet  in  actihus  hominis  orlus  vel  occasus 
solis,  el  quid  nunc  nubibus  vel  niniielale  tempesta- 
/uni  occuliatus  non  apparel,  nunc  hic  abstersis  lu- 
men  suum  terris  rrstituil. 

\W.   Sol    etiam    nigra    nube   obscuratus,    atque 
falgure  et  tonilru,   ct  uimietale  plaviarum   obruliis 


quandiu  vivit  facere    satagit,    uisi  per  pceuitenliam 
viribus  animaj  rcfrenetur. 

Quia  frons  inter  cerebrum  el  oculos  consislens,  iia 
infirniilates  qux  de  ccrebro  et  stomacho  nascuntur 
colligit,  quemadmodum  luna  ca  quie  de  superiori- 
bus  descenduni  ct  dc  inferioribus  ascendunt  recipii; 
ct  quod  oculi  albuf/ine  et  pupillis  in  humore  suo  pu- 
rum  xtherem,  sleilas  et  vaporem  de  subjacenlibus 
aquis  ascendentem  insinuent,  ct  muUiplexhorum  in 
qualifatibus  animi  considcralio. 

X.\.\I.  Ut  autem  praidictum  est,  a  fronte  usque 
ad  extremitatcm  nasi  puro  a-there  designato,  frons 
intcr  cercbrura  et  oculos  cxisleus  constitulionem 
cercbri  et  oculorum  sustinct,  el  inhrmitalem  qua; 
dc  cerebro  et  stomacho  nascilur  in  se  continet,  vel- 


non  apparet,   sed  illis  omnibus  cessantibus  iterum  D  ut  eliam  luua  sub  sole  slellis  circumdata,  ea  qua; 


lumen  suum  effundit,  in  hoc  animam  horainis  de- 
monstraus,  quia  cum  illa  j)er  corpiis  ita  j*rcmitur, 
ut  secundum  concupiscentiam  carnis  operctur,  ra- 
tionalitatis  lumen  in  ip.^a  obnubilatur,  quoniam  ira 
sicut  fulgor,  et  avarilia  vcliit  tonilrus,  ct  illicita 
carnis  desideria,  queraadinodura  nimictates  j)Iuvia- 
rum  sunt.  Scd  cum  deindc  per  pcenitenliam  ab  bis 
se  purgaverit,  itcrum  in  claritate  veri  luminis  il- 
lustratur,  sperando  quod  liberari  et  salvari  possit. 
Halionalitatem  itaque  anima  exspirat,  velut  ignis 
sciDtillas  emittit,  et  per  eam  ccelestia  et  terrestria 
discernit.  Quapropter  etiam  si  corpus  pcr  eam  ila 
superalur,  utjusta  et  bona  opera  opcrctur,  dc  k- 
tcrna  vila   gaudf^liit;   vcl  si  hoc    modo   per  corpus 


de  supcrioribus  dcscendunt,  et  qiiic  dc  inferioribus 
asccudunt,  miiltoticsrccipit.  Oculi  cnira,  qiii  jilurima 
conspiciuut,  stellas  lirmamenti,  qua;  undique  lii- 
ccnt,  ostendunt.  Nam  albugo  eorum  j^uritatera  <e- 
thcris,  claritas  qiioque  ipsorum  sj)lcndorem  iliius, 
j)nj)illa  vero  slcllas,  qiue  in  eodcm  a;therc  sunt,  dc- 
sigiiat;  humor  vero  corum,  humorem  quo  idera  ae- 
Iher  a  subtcrioribus  aqiiis  hu'ncctatur,  ne  a  supe- 
riori  igue  la^.dalur,  demonslrat.  Hoc  itaque  cst, 
quod  inter  scicnliam  et  circumspectionem  anima  in 
vera  poenitcntia  locata,  vas  suum  per  gratiam  Dei 
ad  pcenitentiam  impellit.  Verecundia  quoque  inter 
scicntiam  et  circumspcctioncm  dcgens,  viam  illarum 
notat,  quia  rccte  incedit,  cuin  pudiciliara  amat,  at- 


829 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  IV. 


830 


que  no.xia  qucfique  iu  se  occuitaudo  ad  nihiilum  re-  A  venlos  commotum  slrepilu  suo   mare  aliasque  ter- 


digit,  ne  iu  paiam  prorumpant,  sicut  et  timor  Do- 
miui  fortitudine  cffilcstium  virtutum  valJatus,  aeterna 
et  caduca  in  semetipso  bene  moderatur.  Circum- 
spcctio  namque,  qua  lidclis  liomo  quaelibet  boua 
sibi  prajvidct,  ardens  dcsiderium  ipsius  quod  ad 
superua  habet  demonstrat.  Consideratio  euim  cir- 
cumspcctionis,  ({ua  liomo  ea  diligenter  considerat 
qua'.  animai  sute  ulilia  videt,  sinceritatem  verse  poi- 
nitentiai  appetit;  perspicacia  aulem  ejusdcm  consi- 
deralionis  decorem  ipsius  poenitentite  diligit,  cum 
homo  a  peccalis  se  purgatum  aspicit.  Intentio  quo- 
qiie  ejus,  qutc  quasi  pupilla  oculi  est,  ardenlia  et 
lucentia  opera  quaj  in  illa  sunt  clariiicat,  sed  indul- 
gentia  peccatorum,   gemitus  et  suspiria,  quibus  pce- 


rarum  aquas  concutif,  illai  fumum  et  Immorcm  de 
se  producunt.  Sed  nubes  ipsas,  fumum  scilicet  et 
humorem,  cxcipientes  ad  lunam  exlendunt,  quos 
illa  velut  siliat  ebibens,  iierum  ad  nubes  remittit, 
pluviamque  congrueutcm  iilas  producere  facit, 
quoniam  hoc  modo  de  subterioribus  aquis  quas 
nubes  sursum  Irahuut,  ileramque  remitluut,  pluvia, 
super  terram  descendit.  Sic  etiam  cum  anima  iii 
homine  aliquando,  vel  ex  securitate  salvationis  suiB 
gaudet,  vel  quasi  de  pressura  peccatorum  suorum 
mojret,  scientia  liominis  cum  conscia  confessione 
pomitentiai  per  timorcra  movetur,  atque  cum  his 
suspirando  sursum  erigitur,  operaque  illius  cir- 
cumspiciendo,    lacrymas    ab   ipso    educit,     cumque 


nitentia  humore  lacrymarum   discutitur,   ne  poten-  ^  plangere    facit,   quia  cum   timor   Domiui  hominem 

concutit,  ipsum  sitibunde  in  gemitibus  tlere  com- 
pellit.  Unde  lit  ut  cum  homo  interdum  adversitatem 
sacularium  rerum  dellet,  animum  multolies  ad 
appetitum  cojlestium,  negiectis  sajcularibus,  retor- 
queat.  Nam  cum  homo  a  Dco  recedit,  ct  eum  in 
oblivionem  ducit,  mox  anima  ejus  contremiscit ; 
unde  et  omnia  membra  honiinis,  quis  viribus  iliius 
impleta  suut,  in  aliam  viam  commoventur,  quasi 
Deuni  venerandus  et  tiniendus  non  sit;  sed  illa  vasi 
suo  verecuudiam  et  confusionem  peccalorum  pro- 
ponit,  illudque  suspirare  facit,  ita  ut  suspiria  heec 
iacrymas  educant.  Et  sic  de  suspiriis  et  lacrymis 
islis  viriditas   poenitentice    exsurgit.    Quapropler  et 


tiali  judicio  Dci  ferialur,  exornat.  Anijua  etcnim 
undique  circumspicit,  unumquodque  opus  incipiens 
et  operans,  quoniam  ignea  est,  et  cum  aere  spirat, 
atque  cum  scientia  et  ralionalitate  omnia  peragit  et 
discernif.  Nam  auima  in  jcorpore  roborata  fortiter 
opcrari  incipit,  et  hoc  facere  desiderat;  sed  quam- 
plurimaj  infirmitates,  carnis  vicelicet,  in  medullis, 
in  sanguine  et  in  stomacho  ei  occurrunt.  Ex  calore 
namque  niedullse  sanguis  hominis  a?stuat,  ct  ex 
pondere  ciborum  stomaclii  sanguis  ardet ;  istffique 
infirmitates  viribus  animse  quoddam  ob)tacuIum 
sunt,  quia  de  ardore  carnis  incestus,  quem  Satan 
dolose  texuif,  pullulat,  atque  ad  animam  de  terrenis 


ascendit,  illique  proponit  quia  homo  caro  sit  et  eum  p  ipse  in  operibus  bonis  denuo  suscitatus,   gravamina 

peccatorum  suorum  in  tanta  diligentia  et  poeniten- 
tia  examinat,  ut  carnes  membrorum  suorum  ali- 
quantulum  exsiccentnr,  et  tanta  amariludo  in  corde 
ipsius  crcscit,  ut  intra  se  multoties  dicat  :  Utquid 
ad  tanta  crimina  natus  sum?  Cum  anima  mea  iu 
Deum  peccavi,  et  cum  ea  pccnitentiam  ago  ad  Deum 
suspirando,  qui  formam  Adte  de  Virgine  dignatus 
est  suscipere.  Unde  et  ego  contido  quod  mc  non 
despiciat,  sed  a  peccatis  meis  absolvut,  et  etiam 
per  vultum  sanctae  humanitalis  suce,  in  vera  lide 
me  pcenitentem  suscipiat.  Tunc  auima  el  corpus 
in  unum  se  conjunguut,  et  concordes  ad  Deum  an- 
helaiit,  quouiam  animai  peccata  nequaquam  pla- 
cent,  sed  tantum  ex  stupore  carnalis  concupisceu- 
D  tia;  carni  cogitur  conseutire,  quia  si  delectationem 
anima  ad  pcccatum  haberet,  homo  in  luto  peccato- 
rum  semper  sordesceret.  Nam  iu  peccatis  aninia 
non  delectatur,  quamvis  illa  cum  corpore  opere- 
tur,  ut  etiam  elcmenta  quai  homincm  sustinent, 
ipsum  ad  peccatum  non  cogunf,  sed  tameu  eum 
per  judicium  Dei  iu  peccatis  dijudicant,  in  operibus 
autem  honis  suavitatem  et  lenitatem  super  illum 
ostendunt.  Et  quoties  aniina  cuni  corpore  mala 
operari  cogitur,  illud  tristitia  replet,  quoniam  ea- 
dem  opera  sibimetipsi  displicent,  sed  cum  id  quod 
bonura  est  cum  corpore  perfecerit,  idem  corpus 
gaudere  facit.  Quapropler  etiam  homo  qui  bonuni 
operatur,  per  gratiam  Dei,  ipso  nescieute,  ab  Iio- 
minibus  diligitur ;  qui    aliquando    in    tantum    pro 


secuudum  carnem  vivere  oporteat.  Uude  et  ipsa 
per  corpus  quod  deorsum  est,  multoties  cogitur 
mala  cum  illo  operari.  Opera  quippe  animai  cum 
mobili  corpore  sunt,  quemadmodiim  luna  stellis 
circumdata  est,  ipsaque  anima  per  scientiam  arti- 
liciosa  cum  reliqua  creatura  est,  ita  ut  opera  artis 
ejus,  sive  de  superioribus,  sive  de  inferioribus  sint, 
iu  vase  suo  videantur  et  cognoscantur,  velut  stellaj 
aut  lucidai  aut  obscura?  in  lirmamento  lucent.  Can- 
dida  eliam  scientia  quasi  albugo  oculorum  in  ho- 
mine  apparet,  intellectusque  velut  claritas  corum 
in  eo  fulget,  et  rationalitas  quemadmodum  pupilla 
ipsorum  in  eo  lucet.  Quapropter  etiam  homo  sic  ad 
ccelestia  tendere  gemendo  et  Ilendo  cogilur,  ubi  se 
indignuni  pra^mio  ajtern<;e  remunerationis  ajstimat. 
quoniam  multis  peccatis  se  oneralum  novit,  ideoque 
ut  poenas  judicii  tantum  evadat,  contendit. 

Quibus  ex  causis  et  lacrymae  de  humoribus  cory^oris 
coUeclx  ab  oculis,  et  pluvise  ab  arjuis  inferioribus 
sursum  tractx  e  nubibus  dejluant,  et  diligens  ho- 
runi  secundum  affectiones  animx  expressio. 

XXXII.  Et  cum  homo  aut  lajtitia  aut  tristitia  in 
corde  suo  commovetur,  venulae  cerebri  ejus,  pe- 
ctorisque,  et  pulmonis  ipsius  etiam  concutiuutur, 
unde  et  venula?  pectoris  et  pulmonis  humorcs  sur- 
sum  ad  venulas  cerebri  mittunt,  illa-que  eos  susci- 
pientes  oculis  infundunt.  Sicque  hominem  ad  lacry- 
mas  perducunt,  quemadraodum  cum  aut  in  initio 
augmenti  seu   detrimenti    luniE    firmamentum    per 


83 1 


S.  HILUECAUniS 


832 


licit,  ul  bona  inexplebiliter  operari   a'  petat,   quetn-  A  nisterio  adsnnt,    qiiidam  radii   aliquando   in  ca>tera 


admodum  etiam  angeli  vullum  Dei  inspiciendo, 
contemplatione  ejus  extoediari  non  possunt.  Anima 
quoque  ipsius  gaudium  bona»  operationis  habens 
corpori  condescendit,  illudque  a  peccatis  concutit, 
alque  per  humilom  ptLMiiteuliam  su.^piria  el  la- 
crymas  ei  immillit,  qualenus  ad  virtutes  virescat, 
velut  etiam  nubes  aquas  sursum  trahunt  et  iterum 
remillunt. 

Quia  sicui  )uilla  forma  risibilis  sine  nomine,  ila 
nec  sine  mensura  sit ;  et  quid  in  interiori  homine 
xqualis  exteriorum  mensura  oculorum   significel. 

W.Xni.  Ut  autem  nuila  forma  visibilis  sine 
uomine  est,  sic  nulla  sine  meusura  est.  Lude  eliaui 
ambo  oculi  hominis  sequalem  mensuram  habent, 
atque  speculativa  vasa  eorum  in  circuilu  suo 
a-qualia  existunt.  Deus  enim  virlutes  a  viliis,  sau- 
cta  quoque  opera  a  peccatis  separavit,  velul  ciea- 
turas  quap  homiui  notaj  sunt  formis  et  nominibus 
suis  ab  invicem  discrevit,  ita  ut  eliara  homo  in 
circumspectione  qua-  sibi,  quemadmudum  in  oculo, 
quaelibet  bona  pra>videat,  et  eliam  in  cousidera- 
tione  bonaj  inteulionis  suae,  sinceram  sequalem- 
que  discrctionem  habeat,  ne  si  in  bono  modum  ex- 
cesserit,  in  profundum  corruat,  aut  ne  si  in  malu 
nimietatem  apprehenderit,  in  dcsperatioue  omnino 
pereat. 

Quia  judicium  raiionalis  animx  el  bono   prxmium 
et  malo    pienam  debeal   constituere,  ei    quod    ad 


sidera  mittunlur,  ita  ul  alterum  lumen  ab  altero 
excitetur.  Auiraa  quippe,  cum  prava  et  lurpi^ 
opera  videt,  tristalur,  et  cum  ea  per  malum  i'umo- 
rem  quasi  per  odorem  intellexerit,  siispirat,  atque 
cum  ea  quasi  per  giistum  cum  corpore  piMfecerit, 
honiinem  lacrymas  effauiiere  facit,  illique  poiuiten- 
liam  immiltit  per  scientiam,  suspiria  per  rumorpra 
peccaiorum,  lacrymas  autem  per  etfeclum  eorum- 
liluminatrix  vero  anima^  pcenilenlia  est,  et  in  ipsa 
suspiria  et  lacrymai  sunt,  et  velociler  culpas  in  ho- 
mine  diluit,  in  qiia  suspiria  ct  lacryma^  generan- 
tur,  quaj  vera?  puMiitentiai  adsunt,  quemadmodum 
eliam  per  spiritum  forliludinis  et  timoris  Dei  cm- 
tene  virtutes  excitata;    iidelera  hominem  eflicaciler 


B  • 


illuminant. 

Quud  sicul  menfo  capui  et  superiora  per  nubes  su- 
stenfantur,  sicut  etiam  ossa  in  homine  per  icjnem 
duranlur,  et  per  friyus  medallx  coayulantur,  et 
in  uiundo  terra  per  seslatem  et  hicmeni  ad  frncti- 
ficandum  excolilur,  ila  et  mentes  fidelium  igne 
Spirilus  sancli  et  rore  compunctionis  ad  quailibet 
bona  corroborantur,  ei  inerlia  torporis  et  ncgli- 
genliae  debiLilantur. 

X.X.WL  Ut  omnia  quse  in  capite  hominis  suut 
per  mentum  conlinentur,  tali  etiam  modo  cuncta 
prajdicla  iu  slatulis  locis  suis  per  nubes  siislent.in- 
tur,  quod  designat  ut  meutes  fidelium  stabilitatem 
bonorum  operura  ita  arripiant,  ut  in  bonis  perso- 
verantes  ad  cajlestia    perveniant.  .Estus   etiam  ossa 


comparalionen  xternx  retributlonis   nulla  pceni-      ^t  tvirrus  meduUam  in  homine  sisnilicant,   quoniam 


ientia  sufficerei,  cliamsi  arenam  omnem  et  maris 
gultas  transccnderet. 

X.X.XIV.  Anima  quoquc  in  rationalitale  oslendit 
quae  et  qualia  peccata  sint,  modumque  peccandi  et 
pcenitendi  demonstrat.  Ex  viribus  enim  auimai 
homo  ad  poenitentiam  imbuitur,  cum  omni  stiidio 
peccata  sua  per  pcenitentiam  affligit,  velut  pluvia 
ignem  exstinguit;  sed  tamen,  ad  comparationem 
scternse  gloriae  et  ineffabilis  retributionis,  vix  con- 
siderare  polerit  quomodo  salvandus  sit.  Nam  si 
pccnitenlia  nominis  supra  areuam  et  supra  aquas 
maris  esset,  salvalionem  tamen  gaudii  sui  pro  in- 
etFrjbili  gloria  aelernce  vitie  vix  considerare  possef. 
Et  o  ubi  invenitur  iste  qui  conciipiscentias  carnis 
suae  non  impleaf,  a  peccatis  declinando?  Scienlia  d 
namque  rationalis  anima:  in  duobus  modis  est, 
quia  bonura  cognoscit,  et  malum  senlit,  bono 
scilicet  prjemiiim,  ct  malo  ptrnam  conslituens; 
atque  haec  officia  animcc  sunt,  qiiibus  corpori  adest 
multoties  operando,  secundum  quod  illud  exposlu- 
lat.  Uude  et  homo  ut  dies  est  in  bonis,  et  ut  nox 
in  malis. 

Quia  sicui  homo  oculis  ei  cxteris  sensibus  conforta- 
iur,  et  ccelum  sole,  luna  et  stellis,  vicaria  sibi  luce 
subvenientibus,  illustrntur,  ita  et  anima  vcrx 
operiljus  pa>nilenlix  illuminelur,  el  suipiriis  vel 
lacrymis  cilo  a  peccatis  diluatur. 

.XXXV.  Homo  quoque  per  oculos  videt,  per  na- 
sum  odorat  et  per  os  gustat ;  sicut  eliam  per  vim 
solis  et  luna;   a  summis    stellis,  qujp  ipsis  cum  mi- 


anima  per  ignem  ossa  coquit,  et  per  frigus  quod  in 
vas  suum  trahit  meduUam  coagiilat ;  sic  etiara  per 
cpstatera,  et  hiemem  tota  terra  probalur,  ifa  ut 
fructus  ejus  per  frigus  tirmamenli  sub  terra  coa- 
gulet,  et  per  calorera  illius  solvatur.  Calor  ete- 
nim  solis  et  huraor  de  aquis  in  nubibus  ita  se  con- 
juugunt  et  admiscent,  ut  per  haec  omnis  fructus 
in  terra  regalur  et  firmetur,  quia  caior  solis  ct 
liumiditas  aquarum  tolam  terram  quasi  coleudo  ita 
fruclificant  et  perficiuut,  sicut  tornatur  vasa  sua 
ad  peifectum  perducit,  tanla  quoqiie  hrmitate  iu 
uubibus  ad  invicem  copuiautur,  ut  nequaquam 
aute  novissimum  diem  iulraudu  et  exeuudo,  nec 
hac  nec  illac  se  spargendo  dissipentur  aut  separen- 
lur.  El  atiima  in  homine  per  ignem  sancti  Spiri- 
tus  ad  qua;libet  bona  roboratur,  atque  per  frigus 
torpoiis  et  negligi;ntice  debilitatur.  Ignis  quippe 
furtitudinis  et  compunctio  raentis  homiuis  se  in 
invicem  admiscentes,  bonum  fructum  in  homine 
])roferunt,  homineinquc  in  omni  ulilitatc  ita  con- 
forlant  ct  exornant,  ut  nequaquam  a  servilio  et 
dilectione  Dei  separari  possit.  Nam  cum  horao 
molesliam  et  taedium  peccatorum  incurrerit,  per 
eamrlem  molestiam  peccata  in  ipso  ita  conslrin- 
gunlur  velut  per  densum  fumura  ignis  deprimitur, 
ne  in  suis  viribus  ardeat.  Cum  enim  per  vires  ani- 
maj,  volupfas  carnis  in  mente  hominis  dirumpi- 
tur,  mox  suspiria  ad  coelestem  patriam  in  eo  te- 
xuntur,  quemadmodum   per  apem   favus  cum  melle 


833 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  1,  VISIO  IV. 


in  vase  ipsiiis    a-dilicatur,  ubi  etiara  nova  et  vetera  A  igiies  suos  stellis  non   auiem  soli  infundit,  quoniam 


ejusdera  lioiniuis  opera  simul  admista,  cum  vera 
iiumilitale  regantur,  ne  per  calorem  superbifP. 
corabusta  arescant.  Per  ignem  itaque  Spiritus  ean- 
cti,  et  per  humiditatcm  humilitatis  fructiforae  vir- 
tules  in  vase  Spiritus  sancti,  in  quo  sapientia 
mansionem  sibi  aedificat,  periiciuutur,  ita  ut  idem 
liomo  virtutes  quae  serenissima?  coram  Deo  et  an- 
gelis  ejus  sunt,  ad  se  colligat,  quasi  in  odore  om- 
nium  aromalum,  ubi  deincepsnon  deiiciunt. 

Uem  de  ulUiiate  sensuum  in  homine  ef.  siderum  in 
viundo,  el  quod  dolns  diaboli,  quo  Evani  decepil, 
etoriginale  peccalum  loti  per  eam  posierilali  trans- 
fudit,  quasi  nebula  sit,  quae  de  nocivo  aere  con- 
surgens  terram  obtegendo  et  fructus  Iwdit,  et  ne 
claritas  dici  cernatur  vi^um  prsepedit. 


ille  velut  princeps  existens,  in  uno  statu  semper 
est.  Hoc  quoque  uiodo  anima  constantiam  et  sccu- 
ritatem  in  liomine  ad  tiraorem  Domini  mitlit,  quai 
quasi  via  illius  sint,  quia  dum  homo  Deura  tiraet, 
interdura  prosperitas,  interdum  quoque  adversitas 
ei  occurrit,  in  quibus  eum  recte  incedere  oportet, 
ita  ut  nec  de  prosperitate  elevetur,  nec  de  adver- 
sitate  oppriraatur.  Unde  et  cum  spiritu  fortitudinis 
munitur,  se  robustum  in  oranibus  ostendit.  Virtutes 
enim  istse  protectionem  iutentioui  horainis  faciunt, 
quemadmodum  timor  Domini  fundamentura  et  scu- 
tum  aliarura  virtutum  est,  quoniam  cum  ipse  for- 
titudine  induitur,  cgeteras  virtutes  ad  se  coliigit, 
easque  et  fortiludine    et    limore   raunitas  ostendit, 


XXXVII.   Sed    et   per    visura 


R 

oculorura,    auditus,       ubi  horainera   coelestibus    desideriis    tam  in  adversi- 


odoratos  rationalitasque  oris  et  tactus  reguntur  et 
cognoscuntur,  sic  utique  ut  sciatur  vel  quid  sint, 
vel  quomodo  siut,  sicut  et  per  solem  ac  lunam  et 
per  stellas  oranis  constilutio  lirmaraenti  regitur  et 
illuminatur.  Homo  enim  per  oculos  videt,  qute  cum 
sapientia  cognoscit,  eademque  per  auditum,  odo- 
ratum  et  per  gustum  capit.  Quaj  autcm  in  pectore 
sua  congregat,  ea  per  scientiam  scit,  sed  ea  per 
oculos  non  videt.  Nam  et  serpentinus  dolus  occul- 
tus  erat,  qui  se  tunc  raanifestavit,  cura  Evam  pri- 
mo  iulerrogavit  quod  illa  nesciebat,  eamque  dece- 
pit,  quoniam  ipsa  sine  dolo  fuit.  Istud  inilinm  in 
primo    origiuali    peccato    per  deceptionem     diaboli 


tate  quam  in  prosperitate  iuhcPrere  facit. 

De  naso,  ore,  auribus,  quantum  in  homine  valeant, 
et  quid  diversi  efeclus  eorum  in  exierioris  mundi 
elemeniis  et  in  interioribus  animx  significcnt, 
et  quod  in  omnibus  exempla  sanctorum  sequenda 
sunt. 

XXXIX.  Sed  et  a  naso  usque  ad  guttur,  aquoso 
aere  cura  sibi  supposito  forti  et  albo  lucidoque 
aere  pra^moustrato ,  nasus  hominis  aerem  qui  aquas 
movet  signilicat ;  os  vero  in  rationalitate  humidi- 
tatem  earum  demonstrat,  aures  autem  strepitura  et 
sonum  ipsarum  aquarum  manifestant,  quce  per 
ventura  aquosi  aeris  et  per  elevationem  nubium 
convenienter  inundant.    Nam    auditu  auris  iuteriora 


exorlum   est,    ipsumque   est    quasi   nebula  quse  de  q  horainis    conculiuntur,     sicut    et    sono    superiorum 


nocivo  aere  surgit,  totam  terrara  obtegens,  ne  pu 
rus  dies  inspici  possit,  et  quse  opera  sapientiai 
quasi  designando  corrodit.  Sic  quoque  dolus  nec 
jocunditatem,  nec  gaudium  habet,  nec  in  ulla 
parte  in  quiete  est.  Ila^c  etiara  designant,  quod  ad 
intentionem  hominis  quilibct  sensus  ipsius  decli- 
nat,  sicut  et  virtutes  ad  correcLionem  ipsius  festi- 
nant,  cum  hoc  a  Deo  poposcerit.  Quo  enim  intenlio 
hominis  eum  ducit,  illuc  quoque  et  sensus  suos 
dirigit,  sed  taraen  cogitationes  cordis  ipsius  quan- 
diu  in  occulto  manent  nesciuntur.  Sic  etiam  ncc 
Eva  cum  a  diabolo  decepta  est,  calliditatera  illius 
novit,  quoniara  ille  se  totura  ita  obtexerat,  ut  dolus 
ipsius  a   primo    parente    videri  non  posset.  Unde  et 


aquarum  elementa  penetrantur,  el  humore  os  ra- 
lionalitatis  perfunditur,  velut  humiditate  earumdem 
aquarum  superiore  humectautur,  ne  ariditate  con- 
sumantur,  alque  odore  nares  replentur,  sicut  et 
aere  ea-dem  aqua",  commoventur.  Quod  autem  nasus 
sursum  ad  superiora  in  longitudine  tendit,  hoc  est 
quod  aer  iste  qui  aquosus  est  in  puritatem  superio- 
ris  aitheris  et  in  ardurem  superioris  ignis  humores 
suos  transmittit,  et  ab  eis  temperamentum  fortitu- 
dinis  ne  difllueudo  dissipentur  aut  dissolvantur 
rccipit.  Per  nasum  quoque  cerebrura  et  venaj  pur- 
gantur,  quia  etiara  eadera  elementa  interdum  com- 
mota,  humore  et  fumo  in  superioribus  raultoties 
expurgantur.  Purus   enim   a?lher    humiditate  aquosi 


omnem  mundum  in  malo  evertit,  quia  nihil  boni  in  ^  ^eris,    ut  pra-fatum    est,    perfunditur,    queraadmo- 


se  habuit. 

Quod  supercilia  ad  munimentum  oculis  data  itinera 
lunge  designent,  menstruis  crementis  et  detrimentis 
obnoxia,  et  quod  secundam  lioc  animx  inter  pro- 
spera  et  adversa  in  iimore  Dei  constanlia  et  secu- 
ritas  tenendae  sint. 

XXXVIII.    Supercilia    vero    hominis    itinera  lunae 

declarant,    viam  scilicet  alteram,    qua  ad  restaura- 

tionem  sui  sub    solem  vadit,  alteram  autem,  qua  a 

sole  incensa  recedit.   Et  supercilia  defensio   et  mu- 

nimentura    oculorura  sunt,    velut  et    luna  tutaraen 

et  nutrimentum   stellarum  est,  quia  dum  a  sole  in- 

Censa  crescere  incipit,    ignem  tam  a  stellis  quam  a 

sole  recipit,  in  hoc  illis  subveniens,  ne  in  nimietate 

ignium  superabundeut  ;    et  dum  in   detrimento  est. 


dum  poenitentia  operibus  et  exemplis  justorum  il- 
luminatur,  et  ut  auditus  auriura  verha  scientioe  ca- 
pit,  iu  qua  verba  ejus  sonant.  Flatus  quoque  odoris 
et  humiditas  rationalitatis  oris  in  unum  se  conjun- 
gunt,  madidumque  humorera  habent ;  et  sicut 
etiam  aqua  fluit  et  son.it,  et  humiditate  sua  totam 
terram  perfundit,  similiter  et  aquosus  aer  superiora 
elementa  humectat.  Spiramen  etiam  animfe  rectum 
iter  pcr  nasum  et  per  os  habet,  quod  extra  termi- 
num  suum  nec  ascendit  nec  descendit,  sicut  et 
idera  aquosus  aer  itinera  sua  ut  positus  est  tenet. 
Ha>c  etiam  designant,  quod  anima  dono  Dei  in  ho- 
mine  facta,  cum  discretivo  intellectu  boni  odoris 
intenle  gustat  exempla  justonim,  qute  ihi  verborum 


83: 


S.   ini.DFJ.ARDIS. 


83(! 


viriJitate    aiuiitus    aliorum    infiideral,    interna  cor-  A  denuo     por    incopplionom     peccandi     mala    facial. 


tlis  concutil,   qualonn?    gratia    Spirilus  sancti  per- 
fusa,   odorcm    virlutum  omui    desidtMMO    relineant. 
Ooapropter  cl  temperantia  odorcm  bealiludinis  re- 
ripiens,    ct    considerans  opera    fidclium,    (juse    t.Mn 
Itonis    insistendo    quam    a    malis    pcr   pa-nilenti.un 
desistendo  perliciunt,    potcntiaj    Dei  commiltit,  ne 
per   immoderationem  dissolvantur,   quia   per   tem- 
perantiam    li'>ni    odoris    scienlia   liominis    purgata, 
ipsum    in  bonis  ubiquc    robustum  reddit.  Poinilen- 
lia   quippe    veris   gemitibus    mullolies    sublcvatur, 
iibi  vera  et  sancta  verba  a^dilicatione  lidelium  pro- 
f.Muntur.    VirUis    onim    rcctip    moderationis    in  liis 
esse    dcbet,    qnateuiis    omnia  oj^era  sua  lionio  bcne 
disponat,  et  se  ad  ca-leslia  juslo  inluilu    ita  altol- 
lal,    ne   modum    suum    cxcedat.     Et  ut   in    aquoso 
aere     quidam     snfflatus    est,   qui    cum    luimiditate 
roris   super  terratn   descendens,   viriditatcm    et  ari- 
ditatem    fructuum    temperat,   in   a^state    scilicet  vi- 
riditatem,    in    liieme    veio    ariditatem;    et    ut    per 
^^'■llatum   islum   fructii.';    terrm   vires    rccipiunt,  ita 
et  per    os  bomiuis    totus  liomo  pascitur  ;   et    siciit 
p^r  splendorem  solis  mnndus    illuslratur,    ita   eliam 
ppr  eumdcm    sufllatu.m   omnia  superiora  spiramina 
li>mperantur  el  producuntur.  Similiter  per  exempla 
jiistorum    conpunclio    in    fideli    bomine    aliquando 
«■xoritur,  qu»  illi  viriditatem    bonorum    operum  et 
nriditatem     malorum    infert,    videlicet    cum    qiiasi 
in    cpstate    bona     aiipetit,   et    cum   veliit    in   liieinc 
mala  contemnit.  IIuc  modo  in  bis  juslilia;    fruclibus 
delectatus    el    pastus,   ut  ccelestibus  desideriis  sem- 
per  intcndat. 

ijitod  in  lingua  hominis  inundalio  aquarum  osienda- 
fnr.  el  quid  per  eamdem  exlerioremjlucluum  inun- 
dntionem  in  inierioribus  figurelur. 

XL.  In  lingua  vero  elevatio  aquarum,  qua  ad 
inundationem  sustolluntur,  ostenditur,  quia  ut  per 
linguara  verba  formantur,  ita  per  clevationem  ipsa; 
aqua^  in  undas  procreantur.  Per  quod  designatiir 
quod  anima  coelestibus  desideriis  inesse  dcsiderans, 
vas  sunm  ad  laudcs  Creatoris  sui  impellit,  illudquc 
assiduas  orationcs  eum  devotionc  mentis  itroferre 
facit.  Kt  anima  de  bumiditale  movelur,  et  de  igneo 
slrepilu  sonat,  atque  per   Jioc  quod  ignea  est  Deum 


Quid  virlulis  vel  forliludinis  per  denlcs,  qui  cavcr- 
Tiosi  sunl,  nec  vicduUam  habenl,  in  nobis  expri- 
vialur. 

XLI.  In  denabus  autcm  relentaculuin    carumdem 

aijuarum  monstratur,  quod  secundum    modum  den- 

tium  forte    et  lirmum    est,  videlicet    fortis  ct  albus 

lucidusque  aer,    qui   aqiias   istas    conlinet,    ne   mo- 

dum  suum  excedcntcs    dissolvantur.  Per   boc  osten- 

dilur  quod  mens  hominis   cum  gratia  Dei  per  ani- 

mam   lirmalur,   et  retinetur,  ne  per  malas  cogita- 

tioncs  niniis  diffluat,  ita   ut   eas   sibi   voluntarie  por 

illicita    desideria    atlrahat,    quai    oliam   modo   per 

opera  pcccatorum  quasi  tcmpcslas,  niodo   pcr  pos- 

nitenliam  eorum  quasi  raedicina  in    homine  eflicitur, 

B  Dentes  etenim  bominis  cavernali  non  sunt,  iiec 
molliLiem  medulbu  habent,  quoniara  carne  induti 
nou  sunt,  sed  per  cerebrum  atque  per  omnes  con- 
slitutiones  forma>.  hominis,  qua;  secundum  lirma- 
menliim  positre  sunt,  coagulanlur  cl  obdurantur,  ot 
per  caloiem  et  bumidilatcm  eaitilis  in  duritiain 
exsurgunt.  Ihcc  autem  dosignant  quod  anima  ratio- 
naiis  iu  ajqualitale  inlinita  vila  consistens,  nec  per 
corporis  vcgctationem  incrementum,  ncc  per  ejus 
defectionem  accipit,  delrimenlum,  quoniam  spira- 
culum  ipsa  omnipotenlis  Dei  est,  qiii  omnes  crcatii- 
ras  in  praescicntia  sua  ordinatas  per  Verbum  suum 
mirabiliter  creavit.  Anima  namque  corpus  cui  per 
Crealoris  sui  polenliam  invisibilitor  infunditur,  vi- 
sibililer  movet,  ac  illud    vivilicanJo   invisibilis  in  eo 

r,  manet,  quemadinodum  Deus  omnem  creaturam, 
quam  ad  ministerium  bominis  creavit,  invisibili 
quadam  possibililalis  suffi  vi  ex  viriditate  teriVT,  et 
aeris  calore,  sed  et  aquariim  huraiditalem  firmavit, 
el  eidera  aniraa;  indumentum,  scilicet  corpus,  na- 
turai  su;i'  inoognilum  atqiie  alienum  pra>,vidit. 

(Jiiare  infans,  cum  ossa  habeal,  sine  denlibus  nasca- 
lur,  cl  homines  carn  in  seniiun  declinant  eosdem 
siepc  denles  amiltanl,  et  quid  secundum  isla  de- 
monstrctur. 

XLII.  Nam   infans  cum  tener  est,    ct  forliludinera 
sanguinis  nondum  habet,  denlibus  caret,  quia  eliam 
frigidus  est,  sed  postquam  sanguis  in  eo  roboratur,  , 
et  calore  perfunditur,  dentes  ojus  oriuntur  et  con- 
fortantur.   Cum    autem    ad   senectulem  pervenerit. 


cogno?cit,  et  per  hoc  qiiod  spiraculum  ost,  ad  Deum,  j)  sanguis  in  eo  minuitur,  etcalor  in  ipso  attcnuatur, 


qiii  spirilus  est,  anhelat.  Qim  cum  ea  qua;  bona 
siint  perficit,  justum  itcr  habet,  velut  purus  aer  qui 
tenobrosis  nubibus  caret  ;  cum  autem  putredinem 
peccatorum  operalur,  quasi  inundatio  aqiiarum  est, 
quo»  puriim  itcr  aoris  cvcrtunt.  Sod  cum  deinde  a 
peccatis  se  amoverit,  sicut  in  Evangelio  scriptum 
esl  de  villico  qui,  peccata  rclinquendo  ct  debita  mi- 
nucndo,  ad  misericordiam  se  convertit,  et  cum  post 
pccoata  gratiam  Dei  qua^rit,  ut  cam  velut  qiialri- 
duanum  Lazariini  exsuscitet,  intima  suspiria  tra- 
hens,  et  correctionem  sui  quasi  firmam  sepem  nec- 
tens,  atque  bonis  operibus  insistens,  ne  consuetu- 
dini  peccalorum  itcrura  appropinquet,  pcftniten- 
liaru  stabilem     velut     fir.mamenlum     operatur,    ue 


dentesque  ejiis  iterum  pro  Irigidilale  in  detrimen- 
tum  ct  in  commotionem  convertuntur,  Sic  et  cum 
anima  primum  ex  prajceplo  omnipotentis  Dei  in- 
corporatur,  corpus  suum,  qnod  ex  quatuor  elemen- 
tis  creatura  est,  igne  suo  tandiu  calefacit  quousqiie 
per  pr«ccptum  omnipolentis  Dei  inde  transeat. 
Ipsa  eliam  anima  in  infanlia  hominis,  propter  in- 
nocentiam  ipsius  ciim  adhuc  sugendo  teneris  cibis 
pascilur,  in  ipso  mullura  gaudet,  quia  nondum  pec- 
cata,  siciit  nec  Adam  anle  pnovaricationem  pure  et 
simpliciter  vivendo  gustavit.  Sed  homo  cum,  per 
incrementura  temporis  confortatis  ossibus,  carnis  et 
sanguinis  sui  robur  acceperil  innocentia  cessat, 
quoni.im  giislus  peccalorum  in   homine  tunc  surgil, 


837 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  IV. 


838 


anima  contra  naturam  suam  operando   in  ipso  de-  A  num  sive  malura  accipif,  anirao  velut   molendinum 
pressa,  et  per  corpus  in  peccatis  vivendo    superata.      por    cogitationes    circumeunle,    illum    ardentissime 


Et  quemadmodum  post  solis  occasum  splendor  ip- 
sius  liominibus  subtraliilur,  sic  ipsa  post  perpetra- 
tionem  peccati,  de  amissione  gaudii  quod  prius  ha- 
buerat,  gemens  et  plorans  cruciatur.  Gustus[namque 
peccatorum  corpus  et  sanguinem  et  omnia  viscera 
hominis  per  opus  peccatorum  contaminat;  post 
peracta  vero  peccata,  homo  tsedio  peccatorum  suo- 
rum  in  dolorcm  cordis  per  suspiria  anirase  multoties 
coactus  ducitur. 

Quomodo  vel  uncle  dentes  in  pucris  formcntur,  \  et 
quare  gravi  interim  dolore  constringantur,  et 
horum  in  nobis  signi/icatio. 


instigat,  in  modum  ignis,  qui  per  suftlatus  follium 
inllammalus  fortius  ardet.  Sic  anima  etiam  in  qua- 
tuor  elemenlis  ex  quibus  homo  creatus  est,  quse- 
cunque  vult  Iiomo  per  capacitatem  rationalitatis 
operatur,  per  desideria  cordis  sui  circumferens, 
sicut  molendinum  humana  arte  constructum  per 
aquas  velocissime  circumfertur.  Et  quemadmodum 
ad  servandam  circuitus  sui  velocitatem  per  artem 
hominis  convenienter  et  sa'pe  iirmatur,  sic  anima? 
quandiu  manet  ia  homine  per  gratiam  Dei  in  bono 
subvenitur,  cui  tamen  alias  in  malo  per  suggestio- 
nem  diaboli   delectatio  mala  et  consensus    ingcrilur. 


XLIII.  Cum  autem  infans  tener  est,    liquor  de   ce-  b  0""*  P'^^  mentum    guttur    et   collim   divcrsa  in 


rebro  iliius  ad  gengivns  descendit,  et  cum  caiteris 
quibusdam  humoribus  cavernulas  in  iliis  facit,  in 
quibus  etiam  usque  ad  pra^fatam  maturitatem  latet, 
veiut  floscuii  per  hieniem  in  ramis  arboris  lateut. 
Sed  cum  deinde  fortitudo  sanguinis  et  calor  quasi 
sestas  in  illo  exsurroxerit,  idem  liquor  cum  aliis 
humoribus  et  calore  sanguinis  coagulatus,  in  den- 
tes  erumpit,  quemadmodum  dum  calor  ajstatis  su- 
pervenerit,  [losculi  in  ramis  arborum  apparere  in- 
cipiunt.  Infans  enira  priusquam  dentes  in  ipso 
oriantur,  gengivis  per  liquorem  cerebri  cajterosque 
humores  cavatis,  gravi  dolore  infirmitatis  interim 
tenetur,  qui  postea  puerili  a>tate  transacta,  in  ple- 
nitudine  sanguinis  sui  conslitutus,  sanctitate  ani- 
mae  per  gustum  carnis  in  eo  jam  deficiente,  lasci- 
viam  araplectitur,  ideoque  horao  illius  setatis  sub 
magna  custodia  timoris  habendus  est.  Ita  et  anima 
corpori  dominatur,  dum  homo  adhuc  iu  dubio  po- 
situs  cogitat  quid  eligere  vel  agere  velit,  vel  jquid 
non  ;  qua?  tamenin  corpore  sine  mora  quasi  captiva 
ducitur  et  ligatur,  et  quando  homo  gustu  pcccati 
per  ferventem  sangninem  coagulato  malum  com- 
mittit,  ipsa  quoque  cum  corpore  suo  contraria  na- 
tui'3e  suse  Jicet  invita  operatur.  Et  quemadraodum 
calor  aistatis  germina  terrs  et  fructus  arborum  ad 
maturitatem  perducit,  sic  homo  per  fervorem  san- 
guinis  sui  illecebris  carnis  delectatus,  quaelibet  vi- 
tia  prout  valet  perficere  non  desistit. 

Quod  dentes,  qui  cibos  quibus  homo  alilur  commi- 
nuunt  et  circumferunt,  similitudinem  molendini 
obtineant,  et  quomodo  anima  in  interioribus  suis 
ista  imitetur. 

XLIV.  Dentes  quoque,  qui  unuraquemque  cibum 
per  cujus  vires  horao  pascitur  comrainuunt  et  cir- 
cumferunt,  in  similitudinem  molendini  positi  sunt, 
quod  cum  aere  aquarura  circumfertur,  et  cujus 
lapidis  circuluscum  calore  ardet.  Sicut  enim  homo 
cibum  quo  reficitur  denlibus  suis  conterendo  tem- 
perat,  sic  etiam  anima  in  ipso  quidquid  ipse  secun- 
dura  voluntatera  suam  elegerit,  ardenli  studio  ope- 
ralur.  Ipsa  quoque  anima,  per  quam  horao  sensum 
etgustum  ad  perficiendum  quodlibet   opus   sive  bo- 


cor- 
pore  habentium  officia,  et  varii  in  mundo  nu- 
bium,  et  multiplices  in  anima  virtutum  effectus 
indicentur. 

XLV.  Per  meutum  autem,  quod  quasi  arcus  in- 
curvatum  dependet,  et  faciem  horainis  elevat,  et 
per  guttur  quod  omnem  fortitudinem  refectionis 
recipit,  et  ventri  temperate  immitlit,  et  per  collum 
quod  etiara  totum  caput  fortitudine  sua  sustentat, 
diversitas  nubium  designatur,  quarum  quaedam 
pluviis  gravata:'  aliquantulum  se  deorsum  inclinant, 
in  serenitate  vero  velut  hilarilatem  superiorum  de- 
monstrant.  Quoedara  etiara  cum  virtute  aeris  ter- 
ram  tangentes,  illam  hoc  modo  contemperant,  ut 
plenitudinem     fructuum    ad  utilitatem    reliquarum 

C  creaturarum  proferat,  quffidara  etiara,  quemadmodum 
columna,  omnem  volubilitatem  lirraaraenti  ferendo 
conglulinant.  Horao  namque  fiducialem  spem  per 
animam  ad  Deum  extondens,  cum  duobus  oculis  ra- 
tionalitatis,  scilicet  scientia  boni  et  mali,  cceles- 
tem  patriam  et  poenas  inferni  cognoscit,  quia  facie 
sua,  quse  per  mentum  elevatur,  quamlibet  rera  vi- 
sibilem  conspicit,  et  qualis  illa  sit  per  intellectum 
considerat.  Sicut  enira  homo  per  aniraam  quseque 
discernit,  ita  ea  disponit,  ut  coram  Deo  'et  homini- 
bushoneste  liant ;  sicut  etiam  guttur  cibum  quem 
recipit  ventri  pro  confortatione  temperate  transmit- 
tit,  quatenus  homine  per  veram  et  puram  'fidem  Iioc 
modo  confortalo,  ipsa  ad  regalem  sedera  veri  Sa- 
loraonis,    qui  Christus    est,   digne    valeat    aspicere. 

D  Fides  enim  cogitationes  omnes  quoe  ex  peccato  in 
homine  surgunt  dissipat,  cogitationes  autem  qua" 
ex  ipsa  in  simplici  veritate  procedunt,  per  suspiria 
aniraa?  ad  verura  regera  dirigit.  Ipsa  quoque  fortis 
et  vera  virtus  cceteras  virtutes,  ut  collum  caput, 
sustentat,  et  velut  nubes  volubilitatem  firmamenti 
in  modum  columnte  sustinent,  sicomnia  bona  et 
sancta  opera,  qua?  coeiestem  Jeriisalem  a-dificant, 
per  bonam  perseverantiam  in  liominibus  conservat. 
Infideles  autem  qui,  fide  postposita,  omnia  opera 
siui  per  infidelitatem  male  operantur,  coram  Deo 
indigni,  sicut  cibus  digestus  cuni  fetore  emitti- 
tur,  sic  poenis  infernalibus,  nec  immerito,  deputan- 
tur. 


835» 


S.  HlLUEC.AnDIS 


XiU 


Quod  pir  crines,  qut  caput  decentcr  omant  cxtc- 
riuf,  roris  vel  pluviarum  guttx,  quibus  terra  fe- 
cundata  (jraminnm  vtl  frurtuum  decorc  vestitur, 
et  intcnus  innvccitttx  el  cast  tatis  et  huinilita- 
tis  cultus,  quo  ante  Dcum  ftiijct  ajiima,  demon- 
strcntur. 

XLVI.  Sed  criues  de  capitc  dependenles  guttas 
pluYianun  ostendunt,  qux  pcr  nubes  singulariler 
descendunt,  et  totani  terrani  rigando  per  viriJita- 
tem  ad  fructuositatem  perducunt.  Similiter  anima, 
qua^  in  mortale  et  deliciens  corpus  infanlis  a  Deo 
miltitur,  illud  virilnis  suis  viviticando  suscilat.  Ipso 
quotiue  in  naturali  simjilicitate  adhuc  persislenle, 
auima  quasi  quadam  oleganti  vesle  iunocentiie  in- 
duta  valdc  decoratur,  quia  quceque  vitia,  qun-  ut 
tempeslates  suut,  depellil,  fructuositalem  omnium 
virlutura  produccns,  in  modum  terrai  quae  per  sua- 
vem  pluviam  fructum  suum  germiiiaiido  profert. 
Innoccntia  enim  regina  est  circumamicta  aurea 
vesle,  per  quam  casljtas  intclligitur,  cujus  virtutes 
sicut  pluvia  multiplicaiitur,  el  ejusdcm  castitatis 
caput  luimilitas  est.  Uk  dua?  virtules  sibi  ia  homi- 
ne  sociata?ca'lum  laudibus  resonare  faciunt,  et  ter- 
ram  esemplis  sanctarum  virtutum  replent. 

Unde  fiat  quod  in  quorumdam  hominum  capitibiis 
capilli  fortitudincm  suam  tcncntes  non  eradi.ctn- 
tur,  et  in  quontmdam  capitibus  infii-mati  per  cal- 
viticm  dijhiant,  c.t  quod  sccundum  ista  tam  ftr- 
tilitas  quam  stcrititas,  ct  frucluum  in  terra 
exterius,  et  virtutum  in  unima  interius  dcno- 
telur. 


A  ctum  profert,  assimilantur,  quoniam  omnia  opera 
sua  secundum  voluntatem  desiderii  sui  et  non  se- 
cuiidum  naturam  animai  constituunt.  Lnde  etiam 
mulliplici  vicissitudine  peccatorum  oppressi,  nulla 
^[ic  beatiludinis  ad  cculestia  tendunt,  noc  in  terrenis 
adjutorio  alicujus  uliiitalis  liominibus  prodesse  cu- 
piunt.  Isti  nainque  hoiuines  igne  Sjiiritus  sancti 
U(Hi  calentes,  discretione  qu;i>  maler  virlutuin  est, 
careut,  ita  ut  propter  inconstautiam  morum  suo- 
rum,  quod  prius  placuit  modo  displiceat,  [ideoque 
stabilitate  sanctarum  virtutura  privantur  quemad- 
modum  caput  crinibus  suis  destituitur. 

Quid  in  divcrsis  vffcctibus  animx  dcsiijnd  positio 
hominis  in  facie  vrientcm,  rctrursum  occidcntcm, 
dcxtrorsum  austrum,  ct  sinistrorsum  aquiloncm 
habentis. 

-XLVIII.  Ilomo  itaqiie  ad  orieutem  versusj  et  ve- 
liit  occidens  ad  orientL'm  rcspiciens,  bracliiaijue  sua 
extendeus,  quemaLimodum  auster  et  scptentrio  ab 
invicem  separati  sunt,  bracliium  suum  de.xlrum  ad 
austrum,  sinistriim  vero  ad  septentrionem  dirigit. 
Iloc  modo  et  anima  cum  viribus  suis  et  quatuor 
elementis  pcr  scieutiam  boui  ei  mali  operaudo  in 
liomiue  volat,  per  scienliam  boni  ad  orientem,  et 
per  scientiam  mali  ad  occidentem  respiciens ;  ita  nt 
homo  scientia  boni  per  ignera,  qui  Deus  est,  accen- 
sus,  in  perfeclioue  sanclis^iinorum  operum  cum 
austro  Yolet,  in  elfeclu  vero  maloruiu  operum  in 
pcRnis  aquilonis,  secundum  quod  peccaverit,  pu- 
nialiir.  Ipsa  enim  aniina,  qum  corpus  sensibilc 
XLVII.   Qiiod  aulem  crines  in  quorumdam   homi-  (;  reddit,  hominemin  viribus  suisfiigiduiu  aut;calidum 


B 


nuni  capilibus  fortitudinem  suam  superius  non 
evulsi  reliuent,  ita  ut  non  eradicentur,  hoc  in  illis 
est,  quorum  caro  ex  humoribiis  humida  cxislit, 
qiioniam  isti  capillos  uutriuut,  quemadmodum  et 
terra  irrigua  multitudinem  graminis  producit.  Per 
hoc  ostenditur  quod  anima  pcr  vires  suas  fructuo- 
sas  virtutes  bonorum  operum  in  illis  liominibiis 
operatur,  qui  devotis  meulibus  verba  Dei  libentcr 
audientes  per  ignem  inspirationem  Spiritus  sancli 
humidilatem  lacrymarum  in  suspiriis  et  desiderio 
ccelestium  saepe  produciint.  Istoruin  sancta  intciitio 
quasi  in  jiinguedine  bonai  terry  fructuosorum  ope- 
rum  fructus  cum  gaudio  profort,  ita  ut  auima,  in 
bonis  operibu.s  corpore  sibi  consenliente,  'in    Chrislo 


facif,  ila  ut  per  ipsaiu  calorem  austri,  et  frigiis 
aquilonis  sentiat,  quod  in  flatu  hominis  probari 
potest,  quem  ipse  secuudum  qiiod  voluerit  sive  ca- 
lidum  sive  frigidiim  emittit.  Ilorao  etiam  in  crea- 
tura,  quam  per  visum  disceruit,  secundum  quod 
caro  desiderat,  bonum  vel  malum  cum  anima  ope- 
ralur,  ipsaque  anima  in  timore  et  amore  Dei  bonum 
quasi  in  dcxtera  parte  facit.  Undc  et  mala  scieut'a 
per  bonaiM  aii.xilio  graliio  Dei  in  homine  superatur 
sicut  etiam  sinistra  manus  per  dcxteram,  quje  ma- 
joris  forlitudinis  est,  premitur.  Anima  enim,  qu;c 
spiramen  a  Deo  est,  in  corpore  invisibiiiler  ma- 
nens  ,  illud  ad  quodlibet  opus  movendo,  non  visu 
sed  virtute  rationalitatis  agnoscilur;  quemadmodiim 


jnm  exsultando    gaudeat,  ejusque    charitatis    dulce-  D  ^^  ^,^,^^^^    ^^^^  per  visura,  sed  per  sonum  el   motum 


dine  veraciter  lirmata  in  beala  perseverautia  ita 
persistat,  ut  jam  nuUa  vagatione  spiritalium  vel 
carualium  vitiornm  deficiendo  arescat.  In  quorum 
vero  capitibus  capilli  evellunlur,  ita  ut  calvi  elii- 
ciantur,  hoc  ideo  esl,  quia  caro  eorum  sicca  m  ca- 
lore  exislit,  quoniam  calor  [ad  verticem  ipsoium 
transiens,  capillos  paulalim  et  singillatim  evellit, 
cum  humorem  non  habent,  velut  etiam  terra  hu- 
more  carens  pro  ariditate  siia  viriditate  graminuin 
expers  est.  Sic  homines  illi  qui  in  tauta  duritia  obli- 
vionis  Dei  vivunt,  ut  nec  per  admonitionem  Spiritus 
sancti,  nec  per  doctrinam,  vel  consilium  lidelium 
doctorum  voluntati  animae  consentiant,  aiidaj  terra.' 
qou-  siue  bumure  est,  et  pro   ariditate    uullum    fru- 


in   llatu    suo  sentitur  :    sed    tamen   quid   ista   sint, 

humana   scientia   nec  comprehendere,  nec    intelli- 

gere  valet. 

Quia,  sicut  collo  humcri  et  brachia  cum  manibus, 
sic  firmamcnto  quatuor  principalcs  venti  cum  col- 
latcralibus  suis  inhxreant ;  et  quomodo  iisdem 
quatuor  vcntis  quatuor ,vircs  in  homims,  scilicel 
cogitatio,  locutio,  intmtio  et  gemitus  assimilenlur ; 
el  quid  significet  quod  in  dextra  quam  in  sinistra 
vis  mujor  sit. 

XLIX.    L't  collo    scapuKc  et  humeri  cum    brachiis 

et    manibus  adhap.rent,      sic    et   qualuor  principales 

venti  cum   collateralibus  suis  firmamento  conjuncli 

siint ;  et  flexiirio     brachii,    humerus    cum    scajiuia, 

uianus  cum   digitis  subvcuiunt,  sicut  el  iidein  i)iiu- 


8H 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.— PARS  I,  VISIO  IV. 


842 


cipales  venti   cum    alis  suis,   id    est  cum  collatera-  A  laterales  venti  orientali  vento   quasi  duae   alffi  juncti 


libus  ventis,  lirmamentum  sustentant,  et  manus  ad 
manura  conjungitur,  ut  et  ala  cujusque  ad  alam 
alterius  extenditur.  Haec  autem  designant  quod 
anima,  qua?  per  vitara,  qusi  Deus  est,  vita  existit, 
et  spiraculum  de  Spiritu  Dei  linem  vivendi  ut  lui- 
manum  corpus  non  habet,  corpus  viribus  suis  vi- 
vificat  et  sustentat,  velut  sidera  tirmamentura  cum 
puncto  suo,  quod  terra  est,  quam  in  medio  firma- 
menti  verbum  Dei  constituens,  imraobilem  lirma- 
vit  et  illuminavit.  Siquidem  anima  quse  a  Deo 
missa  in  corpus  invisibiliter  et  occulte  descendit, 
hominem  Deum  per  lidem  jcognoscere,  coelum 
respicere,  et  coelestia  operari  facit.  Et  sicut  ros 
invisibiliter  super  gramen  cadens,  illud  fructiferum 
reddit,  sic  Deus  hominem  qui  spem  suam  in  ipso 
constituit,  et  terram,  videlicet  carnis  desideria, 
pedibus  calcat,  toto  corpore  ad  coihim  erigit,  ad 
fructus  bonorum  operuni  perferendos,  occulta  dul- 
cedine  gratiae  suse  misericorditer  irrigat,  contraria 
vero  opera  seternis  gehennai  suppliciis  damnat. 
Homo  namque  omnia  opera  sua  bona  vel  mala  cum 
quatuor  elementis  operatur,  in  modum  quatuor  ven- 
torum  qui  in  superioribus  partibus  aeris  vires  suas 
exercent,  et  tamen  tlatus  suos  interdum  in  sordes 
et  in  immunditias  luti  deponunt.  Quatuor  enim 
principalibus  ventis  quatuor  vires  in  liomiae,  sci- 
licet  cogitatio,  locutio,  intentio  et  gemitus,  assimi- 
lantur.  Et  sicut  unusquisque  eorum  llatus  suos  dex- 
trorsum  et  sinistrorsum  miltendi  potestatem  habet, 
sic  anima  his  quatuor  stipata  viribus  per  natura- 
lem  scientiam  in  quam  partem  voluerit,  sive  bonum 
sive  malum  eligendo,  declinare  potest.  Australis 
enim  ventus  duos  coUaterales  ventos  quasi  duas 
alas  habet,  quarum  altera  versus  orientem  calida 
est,  quae  bonas  et  sanctas  cogitationes,  quae  per 
ignem  Spiritus  sancti  studio  pise  intentionis  accen- 
duntur,  signilicat.  Altera  vero  versus  occidentem 
frigida  est,  quae  pravas  et  inutiles  cogitationes  in 
igne  Spiritus  sancti  non  calentes,  sed  frigidas  et 
opera  prava  designat.  Ignem  quoque  spiraculum, 
quod  anima  rationalis  est,  quae  opera  carnis  et 
sanguinis,  quibus  homo  delectatur,  seniit,  licet  ad 
ccelestia    naturaliter   suspiret,    corpori   tamen    vires 


B 


sunt,  sic  animse  bonum  et  malum,  bonum  in  gaudio 
et  laetitia,  per  quse  tanquam  sol  in  virtute  sua  co- 
ram  Deo  lucet,  maium  pcr  quod  opera  bona  et 
sancta  riigredine  peccatorum,  velut  claritas  solis 
tenebrosis  nubibus  obscuratur.  Ilomo  namque  per 
bonam  intentionem  animse  suae  poenas  quas  in 
aquilone  esse  coguoscit,  valde  timet,  quamvis  cor- 
pus  delectationibus  peccatorum  assuefactum,  ani- 
mam  multoties  premat.  Sed  et  ha>c  intentio  animae 
duas  aias  habet,  quarum  altera  timor  Dei  est,  qui 
per  admonitionem  Spiritus  sancti  in  homine  accen- 
ditur,  altera  vero  abrenuntiatio  peccatorum,  quoe 
postea,  timore  Dei  postposito,  homo  saepissime  re- 
petit.  Occidentalis  ventus  etiam  duas  alas  habet, 
quarum  altera  ad  austrum  et  altera  ad  aquilonem 
extenditur,  qufe  signiiicant  quod  homo  bonum 
sentit  et  per  bonum  malum  scit.  Lt  dextera  ala 
ostendit  quod  anima  desiderium  et  suspirium  ad 
bona  opera  habet,  sinistra  autem  fatuitatem  homi- 
nis,  cum  qua  mala  perpetrat,  qua.-  ex  debito  origi- 
nalis  peccati  contraxit. 

Quia  anima  per  Spirilum  Dei  in  corpus  missa  viri- 
bus  suis  illud  iutuui  pei-fundat,  quemadmodum 
flalus  ventorum  mundum  omnem  percurrit. 

L.  Sed  et  anima  per  totumj  corpus  diifunditur, 
sicut  et  ventobitas  eorumdem  ventorum  per  totum 
firmamentum  discurrit.  Animaenim,  quaj  per  Spi- 
ritum  Dei  in  corpus  missa  est,  viribus  suis  illud 
totum  perfundit  :  et  quemadmodum  flatus  ventorum 
in  firmamento  discurrunt,  sic  ipsa  hominem  |  Deum 
ardentissime  diligere,  et  sanctissimas  virtutes  mel- 
litluum  saporem  habentes  operari  facit,  quia  elo- 
quiaDomiui  super  mel  etfavum  ori  ejus  dulcescunt. 
Sicque  anima  lirmamentum,  scilicet  corpus  suum, 
incomparabili  ornamento  virtutum  et  suavissimo 
decore  sanctorum  operum    diligentissime  perfundit. 

Quia  sicut  homo  brachiis  et  cruribus  regitur  et  su- 
stentatur,  ita  etventi  alii  aliis  in  confortationem 
firnianienti  suhveniunt,  et  quid  vel  ista,  vel  etiam 
eorumdem  ventorum  placidus  ftatus,  aut  turbu- 
lentus  discursusin  ajiima  figurent, 

LI.  Nam  et  homo  cum  brachiis    et   cruribus   suis 

totum  se  regit  et    sustentat,  et  ventosus  est,    quem- 

admodum  quatuor  principales  venli  cum  coUatera- 


et  calorem    in    immundissimo     fetore     peccatorum  rv  libus  suis  omne  firmameutum  in  iliud  positi  tenent. 


etiam  subministrat,  i  queraadmodum  sol  fetentem 
putredinem  immundissimorum  vermium  radiis  suis 
calefacit.  Sed  septentrionalis  ventus  oranibus  crea- 
tnris  inutilis  est,  qui  etiam  duas  alas  habet,  qua- 
rum  aitera  ad  orientem,  altera  ad  occidentem  ex- 
teuditur;  quae  scientiara  boni  et  mali  in  horaine 
designant,  per  quam  ipse  qu;eque  utilia  et  inutilia 
in  animo  suo  velut  in  speculo  considerat,  sicut 
terra  per  firmamentum  superius  et  inferius  regitur. 
Orientalis  autem  venti  ala,  qute  ad  austrum  tendit, 
demonstrat  horainem  qui  per  bona  opera  ad  Deum 
in  amplexione  verse  charitatis  ascendit;  ala  vero 
qaoe  ad  aquilonem  respicit  hominem  carnis  volu- 
ptatibus    sordidatum   significat.   Et  sicut  ii  duo  col- 

Patrol.  CXCVII. 


et  ut  unusquisque  eorum  ad  confortationem  firma- 
menti  aliis  subvenit.  Haec  desigant  quod  anima 
quatuor  alis,  scilicet  cum  sensualitate,  intellectu  et 
scientia  boni  et  mali,  iu  homine  volat.  Cum  sen- 
sualitate  namque  secundum  gustum  carnis  in  ho- 
mine  operatur,  per  intellectum  vero  opera  sua 
discernit,  si  Deo  aut  hominibus  placeant.  Per  duas 
etiam  alas,  scientiffi  videlicet  boni  et  mali,  homo 
omne  opus  in  anima  perticit,  quarura  diversitate 
qualis  sit  innotescit,  quia  salvationem  per  animam 
a  Deo,  per  carnem  vero  honorem  ab  hominibus 
expetit.  Et  sic  interdum  per  scientiam  boni  in  coe- 
lum  ascendit,  interdum  etiam  per  scientiam  mali 
in    terrara    pro- tcrnilur.    Sed  cum  homo  aliquando 

27 


843 


S.  IUI,l)Fr.AHl)lS. 


84'i 


gralia   Spiritus   saiicti    ialrinsecus    laclus,    ponderc  A  coulium,  iii   ailolGscenlia  per  gusluni  carnis,  quein 


peccatoruni  suorum  in  anima  se  gravari  senserit, 
de  pravis  operibus  popnilentiam  agens,  ad  Deum 
su>pirat,et  i[ueinadmodum  venli  modo  in  aura 
placida,  modo  in  tempestale  magua  in  lirmamento 
discurrunt,  sic  homo  vel  cum  bono  vel  cum  malo 
semper  occnpatus  est. 

Quonwdo  in  Jlrxuris  brachiorum  el  in  juncluris 
scapularum  vel  inanuum  rpflexiones  veiilorum  de- 
terminandse  sint,  et  quod  sicut  dextera  et  sinistra 
firmamenlumque  ct  terra  sibi  in  aliquibus  coope- 
rantur,  sic  el  homo  per  S':ientiam  boni  et  ?nali 
licet  contraria  omnia  upera  suaperficiat. 

Lll.    In   tle.xura  etenim  sinistri  Itracliii    principalis 
veiilus  oriontalis  designatur,   in    flo.xura  autcm,   et 


peccatacriminalia  s;ppius  sequuntur;  in  seneclute 
autom  tyedium  operandi  habet;  quapropler  operibus 
puis,  qualiacuuque  sint,  iincm  cito  iinpDnere  con- 
tondit.  Sicut  enim  summiis  arlifex  lirmainontum 
cum  parietibus  suis  aequali  inensura  consliluit,  sic 
anima,  qua;  in  corpore  operatur,  a  principio  operis 
sni  usque  in  tinem  jequalem  possibiiitatem  ope- 
randi  cum  scienlia  boiii  et  mali  liabet,  quaruin 
neutra  sine  altera  operatur. 

Quia  superior  pars  terrx  tencra,  7nollis  et  perfora- 
bilis ;  inferiorvcro  tenax,  dura  et  impenetrabilis 
sit,  et  quid  secundum  isla  in  hominis  anima  in- 
veniatur. 

LIV.  Media  auteni  pars  terra^,  id  est  suporior    pars 


in  junctnra  ubi  manus  eidem    bracbio    coiijungilur,  j^  ipsius,    lenera,     moUis    et    perfoiabilis  est;     allera 


voro  medietas,  scilicet  inferior  pars  illiiis,  tenax, 
diira  ot  iinponetrabilis  existit,  ita  nt  otiain  'duritia 
et  fortitudo  ipsius  duritiam  ot  forliludinom  chalybis 
exsuitorot.  Hoc  mndo  otiam  aninia  rationalis  qiiam- 
dam  viriditatom  in  viribus  suis  habet,  qua  niolli- 
tiem  carnis  et  dnriliam  ossiuni  oninosquo  venas 
])onetrat,  velut  arma  qua»  por  duiitiam  clialybis 
socandi  quaslil)et  res  majorem  soliditatom  cai^iuiil; 
et  nt  panes  igne  fornacis  coqimntiir,  ita  opera 
corporis  ardenli  sludio  animai  complontur.  Ipsa 
enim  corpus  amore,  nt  dura  pars  torroe  mollem 
partem  terriT»  .sustentat,  et  oiniiia  opera  sua  cum 
ipso  insaparabiliter  operatur,  cni  oliam  ut  mulior 
viro  suo,  a  quo    separari  non  polest,    quoniam   duo 


rollaterales    venti   illius     ostenduntur,    in     scapula 

quoqiie  et  in   nianii  illius  flalus  eornmdem  collatc- 

ralium    ventorum    manifestantur.    In    tlexura     vero 

doxtri    brachii  piinci|)alis   australis    vontus  demon- 

stratur;  in     humcro   vero  atque   in    junctura,    qna 

niauiis  ipsi  brachio    coadunalur,    collatorales    etiam 

hnjus    venti    doclnrantur;    sod  et  in    scapula    et  in 

mann  ejusdem  brachii  spiramina  ipsorum    collalera- 

liiim  ventorum    notantur.    Iloc  est   quod  anima  in 

niembris  hominis  similitudin?m  veiiti  tenens,   quod- 

libet  illorum  flecli  el   inoveri    naturaliter    facit,    et 

homo    etiam    secundum    gu^tum    carnis   cum    ipsa 

operalur.    Quapropter    ipsa  do   peccato  excusare    se 

non   potcst,  quouiam  homo  per    ardorem     libioinis 

sicnl  lac  coagulalns  el  conceptus  est,    et  in    doxtra  ^^  in  carne  nna  sunt,  adhaoret. 

parte  l)onnm,  in  sinistra   aiitem  maliim  per  animam 

operalor;   ct  ut    qnisque    ventus     alteri,    sic  anima 

corpori  adjungilnr.  Homo  quoque    in  bona    scientia 

ad  Deum  tondit,   in  mala  vero   scientia,  qnre    bona^, 

velut  ancilla  domina',    subdita  est,  ad  malum  se    in- 

clinat,  et  sicut   domina   per  ancillam   sa^pius  ofTen- 

ditur,  similiter    et  bona  scientia   a    mala  interdum 

superalur.  Quemadmodum  etiam  manus  ad   operaii- 

dum     sibi    conjungnnlur,    ot  ut   iirmamentum     et 

terra,  licet   a  se  invicem  plurimum    distent,  aliqua 

societate  concordant,    sic  homo  per    has    dissimiles 

scientias  quas  in  se  habet  qurplibet  opcra  sna  per- 

licit. 


Quid  mensura  hunurorum,  cubilorum,  manuum  quo- 
queet  pedum,  usque  ad  finem  majoris  digiti,  ven- 
tis  in  alitjua  proporlione  similis,  in  inierioris  ho- 
minis  qualitatibus  demonslret. 

LV.   Sed  et    ab   utroque  hnmore  usque  in    ilexu- 

ram  utriusque  bracliii,    et  ab   eadem  llexura    usque 

ad  liiiem  modii  digiti  utriusqiio  manus  sequalis  men- 

sura  est.  Manus   quoqiie  a  junctura    sua   usquo   ad 

summitatera  finis  medii  digiti,  eamdem    mensuram 

habet,   qua;  a  talo  usque  ad   iinem  majoris   articuli 

est,    volut    etiam   quilibot    princijjalis    ventus  cum 

collateralibus  snis,  et  ilatibus  ipsorum  in   una   mer,- 

sura    existit.    Ilomo   namque  per  vim    rationalitatis 


honis  et  sanctis  operibus   vana   intentione    interdum 

Letripertila  dimensionehumani  corporis  et  spissi-  ^  d,,ectatur,   qua;  dum  operari  inc.pit,  sanguis    ejus, 

tudinis   sphxrx  mundt,    et  qualiter   viln   homims  .    .  ^  .  '  .  ,  , 


sphxrx  munat,    ei  q 

secundum  pueriliam,  adolescenliam  et  senectutem 

eidem  dimensioni  conieniat. 

LIII.  Et  a  verlice  capitis  hominis  usque  ad  Dnem 
gutluris  ejus,  et  ab  eodem  iine  giitturis  usque  ad 
umbilicum  ipsius,  et  ab  umbilico  usque  ad  locnm 
egestionis,  sequalis  mcnsura  est;  quemadraoduin 
Pliam  a  summitate  firmamenti  usque  ad  iuferiorem 
partem  nubium,  ct  nl  ab  cadem  inferiori  parte  nu- 
hiiim  usque  ad  summilatom  terrcC,  et  ut  ab  eadem 
summilate  terrse  usque  ad  infimum  finem  ipsius 
aequalis  mensura  existit.  Anima  namque  a  primo 
die  nativilatis  usqne  ad  nltimum  diem  vita^  hominis 
sccundum  quod  pueritia,  adolescentia  et  senectus 
requirunt,  operatur,    In   f  ueritia  scilicet  jier  inno- 


qui  in  peccatis  conceptns  esl,  per  laborom  coepti 
operis  totus  in  ipso  commovetur,  sicque  taedio  |ope- 
randiiopus  suum  imperfectum  'relinqnit.  Bonum 
etiam  quod  prius,  non  in  Deo,  sed  de  propria  vir- 
tute  confidendo,  inchoaverat,  imperfectum  prnpter 
olationem  mentis  suaj  deridet;  et  quantum,  prius- 
quam  illud  inciporet,  in  eo  delectabatur,  tantum 
post  de  iraperfoctione  ejus  erubescit,  etquia  tale 
quid  focerit,  dolere  et  moerore  incipit.  Mensura 
enim  qua?  ab  humeris  nsque  ad  fiexuram  utriusque 
brachii  est,  opera  quai  homo  per  elationem  mentis 
operaliir  signiiicat ;  et  mensura  qiise  a  fiexura  hra- 
chioriim  usqne  ad  finom  medii  digiti  utriusque  ma- 
nus  exlenditiir,  demonslrat  quod  homo  opera   qiia' 


84; 


I.irsER  DIVINOR.  OPEU.  SIMPEIGIS  HOMlNIS.  —  PARS  I,  VISIO  IV 


8i6 


]n'v  elationem   mentis  operatiis  est  per  poenitentiam  A  vivens  scintilja  et   rationale    spiraculum    ex    divina 


deieat.  Unde  etiam  anima  dum  in  corpore  manet, 
plenum  gaudium  nunquam  habere  valet,  quia  cor- 
ptis  et  anima  sibi  iiivicem  adversantur.  Quorurn 
coiitlictum  iiomo  ferre  non  valens,  pro  magnltudine 
Iristitiae  in  se  ipso  deticit,  gemensque  ad  Deum 
contrito  corde  se  ipsum  per  crebra  suspiria  liumi- 
liat,  et  ita  per  timorem  Dei  humiliatus,  ab  operibus 
malis  et  animse  contrariis  decliuat,  operans  bona 
quEP  per  manum  significantur,  currens  etiam  vias 
Dei  qua;  per  pedes  ostenduntur.  Manuum  namque 
motus  et  pedum  signiticat  quoniam  animse  de  bonis 
operibus  gaudendum  sit;  quod  autem  a  motu  ces- 
sans,  designat  quod  eidem  anima»  in  malis  operi- 
l)us  sit  trislandum  et  dolendum. 

Quid  mensura  femorum  in  anle  per  latiludinem,  et 
mensura  ab  umbilico  usque  ad  loca  digeslionis  per 
longiludinem,  latiludini  vel  spissiludini  terrse  pro' 
porlionaliler  congruens  in  diversis  animse  affecli- 
bus  ostendat. 

LVI.  Mensura  quoque  qua;  est  in  ante  in  trans- 
versum  a  femore  usque  ad  femur  tantae  longitudi- 
nis  est  quanta  illa  existit  qute  ab  umbilico  usque 
ad  locum  egestionis  est,  quoniam  latitudo  terrse  tan- 
tae  longitudlnis  in  transversum  existit,  quanta 
spissitudo  profunditatis  ipsius  est.  Ilomo  quippe  qui 
frequenter  pcccat,  si  aliquando  auim»  in  bono 
opere  consenserit,  Isetatur,  in  qua  tamen  ketitia 
dolorem  timoris  habet,  quia  timet  quod  incoeplum 
opus  forte  non  possit  perticere,  et  cum  timore  isto 
quera  per  vircs  aniinae  in  se  retinet,  bouum  opus 
tandiu  operatur,  quousque  hominem  tajdio  pec- 
candi  anima  sibi  attrahat.  Sic  igitur  omnis  homo 
in  hac  vita  positus  modo  voluntati  animoe,  modo 
voluptati  carnis  consentit ;  sic  quoque  omnes  san- 
cti  et  electi  martyres  Dei,  dum  adhuc  in  seeculo 
viverent  facientes  vexillum  passionis  Christi  por- 
tabant.  Carne  enim  peccante  anima,  sicut,  horao 
jejunans,  esuriem  habet ;  et  carne  esuricute,  id  est 
a  peccatis  cessante,  anima,  sicut  qui  cibis  reiicitur, 
ia  bonis  operibus  gaudet.  Mensura  etiam  qute  ab 
umbilico  usque  ad  locuni  egestionis  est,  petulan- 
tiam  carnis  signilicat,  cui  homo  interdum  consen- 
tit,    interdum    resistit,    velut  cuique  domino  obse- 


B 


potentia  consistit,  totum  corpus  vegetando  pene- 
Irat,  ejusque  amore  circuit,  illud  ad  quodlibet 
opus  movens,  el  licet  in  guslu  peccatorum  exortum 
sit,  secum  operari  compellit.  Anima  enim  ab  alli- 
tudine  coeli  ad  terrena  descendens,  hominem  quera 
vivificat,  sed  a  Deo  creatuin  esse  intelligere  facit, 
ipsaque  aeri,  qui  inter  coelum  et  terram  medius 
videtur,  assimilatur,  quoniam  homo  per  ipsam  in  su- 
perioribusbonura  etin  infimismalum  operatur.  Nam 
aer  iste  omnia  loca  terraj  temperando  pertransit,  ita 
ut  eam  ubi  arida  est  humidam  faciat,  ubi  pinguis 
est,  cum  calore  constringat,  ubi  aquosa  est,  exsic- 
cet,  ubi  dura  est,  emolliat ;  atque  hoc  usque  ad 
medietatem  profunditatis  ipsius  facit,  ad  calorem 
quoque,  et  ad  frigus  quasi  aratro  eam  evertit,  re- 
ctaque  temperie  eam  fructiferam  reddit.  In  hunc 
quoque  modum  cum  anima  corpus  suum  ab  omni 
viriditate  virtutum  aridura  senserit,  in  moerorem  et 
luctum  convertitur,    et  corpus  suum  per   scientiam 

.  rationalitatis  et  per  spiritura  corapunctionis  ad  su- 
spiria  et  lacrj-mas  impellit,  quia  opera  ejus  prava 
esse  cognoscit,  et  ita  aridum  corpus  suiim  per  hu- 
morera  divinaj  gratise  revirescere  facit.  Sed  si  homo 
majora  quara  perficere  possit,  de  viribus  suis  prfle- 
sumendo,  operari  teutaverit,  anima  ipsum  ad  men- 
suram  possibilitatis  suae  rursus  retrahens,  opera 
ipsius  melius  disponit;  et  si  in  oblivione  Dei  quasi 
in  securitate  tunc  vivit,  timore  Dei  perterritum  ab 

Q  oblivione  Dei  evacuat.  Cum  autem  homo  qni  alie- 
num  Deum  quajrendo  in  duriliam  intidelitatis  du- 
citur,  tantis  tribulationibus  ab  anima  perturbetur 
ut  nec  spem  salutis,  nec  ullum  gaudium  habere 
possit,  per  hanc  tristitiam  ipsa  admonitione  sua 
eum  ad  meliorem  partem  trahens  ad  Deum  verum 
suspirare  facit.  Sic  igitur  corpus  per  auimam,  quae 
vivens  scintilla  et  vita  ex  Deo  est,  ad  spem  venite 
et  qua;libet  opera  discernenda  et  sequenda  revoca- 
tur,  et  relicto  errore  duplicitatis,  in  rectum  iter 
bonorum  operura  ducitur,  ut  etiam  aqua  cursu  suo 
in  recto  meatu  fluit,  et  sic  postea  bene  vivendo  in 
timore  Dei  fortis  efticitur.  Suavissimus  quoque  ca- 
lor  cum  leni  frigore  ipsius  humiditatem   terrai  im- 

mittit,    eamque  fructiferam   in  arboribus,  in  herbis 

qumra   servi  sui    modo    placet,    modo   disphcet,   et  n    +   •  ■     e    -^    -l       ,  ■     ■.  .^  i  ™ 

.  .    .     .^  ^         '  .       L*  et  m  granis  facit,  ita  ut  omnia  htec   per  eamdem 

humiditatem  virescant.   Similiter  aniraa   in    suavis- 

simo  calore  fidei,  et  in  fortissima  patientia  ad  tole- 

randas  omnes  injurias  homincm  coufortat,  et  opera 

quse  non   bene  vivendo    prius  operatus   est,   et   in 

quibus  eam    praistare     non    licebat,    fugienda    sibi 

proponit.  Sic  quoque  eum  in  bonis   operibus  fructi- 


sicut  terra  per  spissitudinem  suam  sustentatur,  ita 
et  jam  in  longitudine  et  latitudine  sua  utilia  et  in- 
utilia  procreat.  Spissitudo  enira  terrse,  quse  servo 
comparatur,  desiderium  carnis  designat;  longitudo 
autem  et  latitudo  ipsius  abstinentiam  osteudit  quce 
pro  domina  hic  computatur. 

Quia  per  spalium  quod  cst  a  fine  gulturis  usque  ad 

umbiticum  aer  designelur,  ipsique  aeri  omnia  va- 

cua  penetranli,  et  terram  ad  ferendos  fructus  di- 

versis  modis  temperanti,  anima  totum  corpus  vi- 

viflcaris,  el  ad  operandum  movens  comparetur. 

LVII.  Sed   et  in  spatio   quod   est  inter  finem  gut- 

turis  et  umbilicura  aer  designatur,   qui  de  nubibus 

usque   ad  terram  descendit,   et  naturali  virtute  sua 

creaturas   terrarura    temperat.    Anima  nempe  qute 


ferum  et  in  sanctis  virtutibus  virescere  facit.  Ni- 
veura  etiara  frigus  idem  aer  aliquando  super  terram 
mittit,  quod  ipsam  totam  oblegit,  et  per  quod  ad 
germinandum  calefit,  unde  et  illa  ex  se  frigus  suum 
educit,  quousque  ad  fructiferum  offlcium  suum 
germinando  interius  praeparetur,  ac  sic  deinde  vi- 
riditatem  fructui  cunctorum  germinantium  infert. 
Anima  namquc  homincm  a  gustu  operum  suorum, 


A\: 


S.  HII.DEGARDIS 


848 


quibus  oum  velul   inolendinum  circuire  cogit,  leni-  A  onmia  germinare    facit.    Ila  cuni    anima   carnis  de- 


perat,  quoniam  ipsa  aer  ille  est  qui  sauguinem,  per 
quem  liomo  sensum  et  intellectum  capit,  tluere  facit. 
Ipsa  etiam  carnem  sudorem  emiltere  facit,  pcr  cu- 
jus  caloreni  homo  sensum,  et  per  cujus  humorem, 
qui  frigidus  et  humidus  est,  intelle:tum  habet,  et 
ideo  omnis  fructus  operum  ejus  in  sensuahlate  et 
in  inteilectn  constat. 

Quod  ex  aere  et  avev  ad  volatuhim  subvehantur,  et 
etiam  quidam  pisces  in  aquis  ila  ut  alicjuandiu  sine 
pastu  vivant  nutriantur ;  qiiod  in  hunc  modxun 
homo  non  carnis,  s-^d  animae  desideria  sequens,  et 
per  contemplationem  volet,  et  Scripturarum  suavi- 
tate  pascatur. 

LVIll.  Qutpdam  etiam  volatilia,  quae  magna;  for- 
titudinis  sunt,  in  ajstate  in  eumdem  aerem  volautia  jj 
ab  ipso  confortantur,  ipseque  aer  aUquaudo  in  llu- 
miua  descendens  quosdam  magnos  pisces  coufurtat, 
ita  ut  aliquundiu  sine  {lastu  esse  possint.  Siniiii- 
ter  cum  anima  corpus  ad  tonsensum  suum  traxeril, 
in  altitudiuem  co-li,  velut  avis  in  aerem,  volat,  et 
sicat  avis  sine  aere  volare  non  valet,  sic  nec  corpus 
per  se,  sed  per  animam  movelur.  Sed  cum  homo 
desideriis  anims  aliquando  consenserit,  in  chari- 
tate  Dei  totus  ardet,  sicque  de  die  in  dieni  in  ju- 
cunditate  ffiternse  lajtitioe  volans,  iu  speculativa  iide 
et  in  sapientia  sanctariim  Scriplurarum  delectatur, 
quarum  suavilate  invisibiliter  pascitur  et  confor- 
latur,  velus  piscis  qui  per  aerem  et  per  tluxum 
aquarum  confortatus,  in  aquis  sine  pastu  interdum 
vivit.  C 

Quod  et  mare  et  Jlumina  per  aerem,  et  per  venas 
sanjnine  injusas  corpus,  etper  virtulesanima  mo- 
veantur,  quibus  sicul  terra  rivutis  irrigula  bono- 
rum  germina  operum  proferat. 

LIX.  Iste  etiam  aer  cum  aquoso  aere  mare  movet, 

a  quo  flumina  divisa  flmmt,  quaj  terram  irrigant  et 

conlirmanl,    quod  etiam  venai  sibi  conne.^ta»  totum 

hominem  cum  sanguine  conforfantes  ostendunt.  Ani- 

ma    quoque,   quae  aerea   est,  et   per  quam  omnia 

opera    hominis    quemadmodum    per    aerem   omnes 

fructus    terru!    perliciuntur,    per    gratiam    Spiritus 

sancti  homini    opera   sua   proponit,   ut  per  cogita- 

tiones,  quae  velut  mare    inundant,  utilia  et  inutilia 

discernat.   Idem  etiam  bomo  naufragium  sajpe  pa- 

titur,  cum    per  bonas  cogitationes  anim;o  non  con-  ^  ctus  cor  et  jecur  ac  pulmonem,  et  catera  inleriora 

ventris  in  se  retinet,  sic  et   aer  iste  calorem,   sicci- 

latem  et  humiditalem   aurarum   in  se  cornprehendit. 


lectationem  superans  desideriorum  suorum  funda- 
mentum  in  homine  constituit,  ipsa  et  corpus  opera 
sua  unaniuiiter  pLM'liciunt,  unde  et  in  sanctis  ope- 
ribus  gaudens  in  dulci  odore  virtuluni  volat.  Et 
quemadmodum  majora  llumina  diversos  rivulos 
emittunt,  qui  terram  germinare  faciunt,  sic  anima 
corpori  doniinans,  charilalem,  obedientiam  et  hu- 
militatem  cum  aliis  fortissimis  virtutibus  iu  eo  su- 
scitat,  quibus  hominem  in  laude  Dei  pcr  exercitium 
bonorum  operum  introducat. 

Quia  sicut  terra,  calore  aistalis  et  frigore  hiemis  in 
lutum  resoluta  ad  quxlibet  germinanda  intprxgna- 
tur,  itaet  homo,  anima  et  carne  inter  se  con/tigen- 
tibus,  nunc  virtutum,  nunc  vitiorum  frucius  af- 
ferat. 

LX.  Terra  enim  de  calore  ajstatis  et  de  frigore 
hiemis  semper  lutulenta  est,  et  lutum  istud  ad  ger. 
minandum  eam  iniira^guat.  Hoc  modo  et  corpus 
aiiima",  Vfiut  ancilla  doiniiia?,  subjaiere  debet,  qua; 
per  corpus,  sicut  douiina  per  ancillam,  multoties 
superatur,  ipsaque  omnia  bona  in  homine  opera- 
tur,  velut  etiam  u'stivum  tempus  omnes  fructus  ad 
maturitatem  perducit.  Sed  cum  corpus  in  putredine 
peccatorum  involutum  contrarium  anima^  existit, 
homo  intra  se  sic  dicit.  «  Ego  in  tanta  duritia  vi- 
vere  nequco,  ut  carni  mcffi  qua;  desiderat  prorsus 
negare  valeamj  sed  idipsum  quod  possum  facere 
mihi  suflicit.  »  Ipse  vero  in  putredine  peccatorum 
suorum  jacens,  priorum  virtutum  quas  operatus  est 
interdum  remiuiscilur,  et  de  lutulentis  peccatis  suis 
puinitentiam  agens  ad  justa  opcra  et  sanctas  virtu- 
tes  quas  prius  habuerat  cum  gaudio  revertitur.  Et 
queinadmodum  iutulenta  terra  oranes  fructus  per 
hiemis  tempus  in  se  servat,  quos  aestivo  tempore 
ad  gaudium  hominum  profert,  ita  homo  priores 
virtutes  quasi  pretiosis  lapidibus  exornat  et  elegan- 
tiores  reddit. 

Quia  sicut  pcctus  hominis,  cor,  jecur,  pulmonem,  sic 
et  aer  calorem,  siccilatem  et  humidilalem  aurarum 
in  se  comprehendat,  et  hoc  etiam  modo  memoria, 
animx  cogitationes  et  opera  sua  disponendo  con- 
tineal. 

LXI.  Pectus  autem   hominis  plenitudinem  et  per- 

fectionem   ejusdem  aeris  ostendit,  quoniam,  ut  pe- 


sentiens,  de  peccatis  suis  in  magnam  coufusionem 
dimergitur,  et  sic  in  gravissimo  labore  cum  nave 
cogitalionum  remigat,  nisi  per  inspirationem  Spi- 
ritus  sancti  supra  petram,  qui  Christus  est,  eas 
a-diiicet.  Cum  enim  niens  hominis  per  varias  vir- 
tutes  dilatata  ad  laudem  Dei  erigitur,  stabile  funda- 
mentum  supra  petram  a^dificat,  quod  ventis,  id  est 
variis  tentationibus  diaboli,  moveri  non  possit,  quia 
quemadmodum  venae  cum  nervis  humanum  corpus 
ne  dissolvatur  confirmant,  sic  virtus  humilitatis  bona 
o[)era  ne  per  elationem  dissipentur  connectit  et  con- 
iirmat.  Flumina  namque  rivulos  educunt,  terram 
viriditate  sua  adjuvando,  quai  omnia  per  pra^di- 
ctum  aerem  moventur,  qui  calore  et  humiditate  sua 


Tali  modo  et  anima  in  pectore  hominis  cogitatio- 
nes  cujuslibet  utilis  vel  inutilis  causa?  considerando 
et  velut  scribendo  discernit,  et  qualiter  homo  ra- 
tionalis  ipsara  causam  operari  debeat  disponit.  Ipsa 
quoque  anima  qua?libet  opera  hominis  sive  mollia 
sint,  eo  quod  carni  placeant,  sive  dura,  quia  ei 
contraria  s\mt,  congregat,  et  in  se  discutienda  de- 
monstrat.  Per  hoc  etiam  quod  ignea  esf,  calore  suo 
illecebras  carnis  exsiccat;  quibus  desiccatis  gemi- 
tum  cum  humiditate  lacrymarum  in  eo  suscitat, 
per  quas  aniina  omnia  bona  operando  opera  sua 
exornat.  Anima  enim  delectationem  carnis  odit,  et 


8t9 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.— PARS  I,  VISIO  IV. 


850 


per  hoc  quod  aerea,  est  carni  siise  mala  opera  et 
vulnera  tempestatum  diabolicse  suggestionis  osten- 
dens,  hominem  ad  cognoscendum  opera  sua  qualia 
sint  provocat,  velut  etiam  cum  omnibus  appen- 
diciis  suis  homiuem  coufortat,  qui  anhelitu  suo  om- 
nia  humectat. 

Quia  sicut  cor  jecore,pulmone  et  cseteris  cohserenli- 
bus  sibi  inlesfinis  vegetatur,  et  sicut  tempus  diei  et 
noctis,  ct  aer  tranquillitatis  et  tempestatum  vicissi- 
tudinibus  variatur,  sic  et  vlta  homiais  hiter  ca7-nis 
et  animse  certamina  modo  vitiorum  turbine  quatitur, 
modo  virtutum  clarilate  laetatur, 

LXII.  Nam  cor  hominis  calorem,  jecur  siccita- 
tem,  pulmo  humiditatem  ilUus  demonstrant,  quia 
ut  calor  cordis,  et  siccitas  jecoris,  et  humiditas  pul- 
monis  hominem  vegetant,  ita  et  calor,  siccitas  hu- 
miditasque  aeris  et  aurarum  ea  qua?  in  mundo  sunt 
confortant.  Pari  ratione  sicut  cor  cum  omnibus  sibi 
cohserentibus  vitalibus  hominem  calefacit  et  robo- 
rat,  sic  anima  cum  sibi  collatis  virtutibus  a  Deo 
actus  hominis  perlicit,  sanctum  desiderium  ad  bona 
opera  ei  tribuens.  Sed  cum  hoc  opus  desiderii  ma- 
lum  esse  cognoverit,  moleste  ferens  quod  gessit, 
hominem  per  compunctionem  ad  lacrymas  rursus 
impellit,  talisque  tunc  efiicitur  velut  qui  in  bonis 
operibus  delectatus  pro  gaudio  lacrymatur.  Ipsa 
quoque  anima  omne  opus  hominis,  sive  bonum  sive 
malum,  quocunque  animo  tiat,  secundum  deside- 
rium  carnis  regit,  et  quemadmodum  prsedictus  aer 
in  omnem  creaturam,  modo  germinantem  et  floren- 
lem,  modo  arescentem  et  deficientem,  spirat,  sic 
anima  opera  carnis  modo  gaudiis,  nunc  vero  lacry- 
mis  variando  commutat.  Et  sicut  sol  et  luna  cur- 
sum  suum  sine  vicissitudine  nubium  nunquam  per- 
ficiunt,  sic  homo  nuUum  bonum  opus  quod  facere 
inchoaverit,  in  tali  puritate  ut  proposuit  ad  linem 
perducere  valel,  quin  aliqua  tempestas  eum  sa;pius 
perturbet.  In  similitudine  namque  diei  et  noctis, 
qute  iuterdum  in  luce  sua  clarius  lucent,  et  inter- 
dum  ex  vicissitudine  nubium  in  luce  sua  deficiunt, 
homo  certamen  corporis  et  animae  habet.  Per  desi- 
deriumenim  carnis  inbono  deficit,  sedper  desiderium 
animae  gaudens  in  ipso  prolicit,  quia  in  omnibus 
operibus  suis  calore  ipsius  vegetatur,  quemadmo- 
dum  prsedictus  aer  cum  omnibus  creaturis  volat. 

Quod  sicut  venter  viscera  et  cibos  niolis  dentium 
contritos  in  se  ad  utilitatem  toiius  corporis  clau- 
dit  et  retinet,  ita  et  anima  in  arcano  memorix 
cogitationes  correctionis  sua  reponere  et  sollicita 
discretione  ruminare  debeat. 

LXllI.  Et  quemadmodum  per  guttur  cibi  ventri 
immittuntur,  qui  per  molendinum  dentium  prius 
confringuntur,  et  ut  pectus  homines  cogitando  et 
cognoscendo  omnia  quse  hominis  sunt  temperat,  et 
sicut  venter  viscera  hominis  continet  et  claudit, 
ita  et  praedictus  aer  virentes  vires  in  fructus  mit- 
tit,  et  sic  ea  quse  in  mundo  sunt,  ad  salutem  ho- 
minis  conservat.  Eodem  modo  anima  omnia  opera 
hominis  ruminat  et  memorise  commendat,  ita  ut 
nullum  illorum  indiscussum   relinquat,    velut   esca 


A  ventri  per  guttur  immittitur,  et  sicut  esca  deuli- 
bi*s  conteritur,  sic  anima  cum  spiramine  suo  opera 
hohiinis  discernendo  scribit,  et  hanc  scripturam 
pei!"  cogitationes  colligit,  ut  homo  opera  sua  qualia 
sint  cognoscat,  quse  ipse  velut  aliquas  formas  rerum 
in  cogitationibus  suis  in  quibus  formantur  jugiter 
inspiciat.  Homo  igitur  operum  suorum  non  potest 
oblivisci,  quia  in  cogitationibus  suis  sicut  viscera 
in  ventre  clausa  servantur,  ipseque  in  omnibus 
operibus  suis  per  animam  viret,  quoniam  ipsa  aerea 
est.  Cogitationes  quoque  cum  scieutia  in  pectore 
liominis  quasi  famulatus  omnium  operum  illius 
sunt,  quoniam  ea  pra^veniendo  pra?parant,  sicut 
sinistra  dexteree  faiT.ulalur,  quia  et  hiems  aestati 
servit,  quoniam  omnia  conservat  quee  aestas  pro- 
fert.  Etiam  anima  servitium  cogitationum  est,  et 
cogilationes  sicut  pugillaris  in  quo  scribitur  animae 
sunt,  quoniam  ipsa  omnia  opera  hominis  cum  illis 
limat,  et  quasi  scribendo  ad  id  ad  quod  per  corpus 
cogitur  praeparat,  Cum  enim  liomo  mala  opera  se- 
cundum  desiderium  carnis  operatur,  tamen  ex 
virtute  animae  interdum  compunctus  lacrymas  fun- 
dit,  quia  mala  opera  carnis  anims  displicent, 
quamvis  in  consensu  eorum  carnis  subjecta  multo- 
ties  famuletur.  Ipsa  quoque  mala  opera  quse  homo 
per  delectationes  carnis  commisit,  lacrymabili  sus- 
pirio  quasi  scribendo  ipsi  in  memoriam  revocat, 
et  sicut  hiems  ructus  sestatis  in  se  conservat,  sic 
anima    delinquenti   homini    suspirium    quo  salvetur 

C  in  se  diligenter  proponit. 

Quod   tumores   carnium  qui   in  pcctore  eminent   et 

ubera   vocantur,    et   exterius  aeris   uberlatem  et 

inf.erius  fiominis desideria  cordi  inhxrentia  signi- 

ficent ;  et  quia  sicut  mulier  viro  comparata  moilis 

est  et  infirma  est,  ita  et  delectatio  carnis  ad  vires 

animse  nullamfortitudinem  habeat. 

LXIV.  In   pectore  autem,    in  quo    omnia  quae  ho- 

mo  facere    vult  congregantur,   quidam  tumores  car- 

nium  insurgentes  in  ubera  vertuntur,  qua?    uberta- 

tem  supra    demonstrati  aeris  designant,  quoniam  ut 

ubera  fortiludinem  et   plenitudinem    hominis  osten- 

dunt,  ita  et  ejusdem   aeris  ubertatem  ad  fertilita- 

tem  terrte   manifestant.  Sic  et  anima  scit  qu«  eam 

sicut  aerem  sursum  volare    faciant,   quia  sicut  cordi 

mentem,  sic  animae   scicntiam   inesse    constat.  Qua- 

D  propter  omnia  opera   hominis  per  ipsam  perficiun- 

tur.  Et   sicut    humanum    corpus  diversis  generibus 

indumentorum  vestitur,   sic  anima    singulis  quibus- 

que    operibus    carnis,    qualiacunque   sint,  tanquam 

vestimentis  cooperitur,   quae  etiam  in   ipsa   jugiter 

apparent,  animabus  lantum    et    solis    spiritibus   vi- 

sibilia,    quoniam    quae     homo     seminaverit   hsec  et 

metet,  manipulos  operum  suorum  in  fine  reportans. 

Desiderium  namque    hominis  cordi  ejus  velut  ubera 

pectori    adhaerent,    in     quibus    omnis    vis   pectoris 

consistit  ;  ideoque  anima  per    desiderium  carni  co- 

operari  cogitur,  ita  ut  per  ipsam,  quia  aerea,  humi- 

da  et  calida  est,  omuia    opera    perficiantur,  quem- 

admodum  ubertas    tolius    terrae   per    aerein    abun- 

danler  profertur.    lu    loco  enim  illo  vir  in  viribus 


851 


S.  IULDEGAKUIS 


8o-2 


suis  potens  est,    sed  ibi    mulier  lac   infaulibiis  et-  A  ribus  semper  s^audcns,  et  in  malis   corpus   aflligens. 


fundit,  qui  cibo  relici  uon  possunt.  Ita  ct  vircs 
auima-  fortissimai  sunt,  quoniam  per  ipsas  neum 
scit  et  sentit,  quamvis  desideriis  carnis  etiam  faniulf- 
tur.  Ouapropter  cuni  dolenti  suspirio  corpus  mace- 
rat,  dum  contra  voluntalem  suam  Deo  servire  con- 
temnit,  velut  servus  ([ui  a  doinino  suo  cum  indi- 
gnatione  recedit.  Deh^ctatio  namque  carnis  vires 
auimu?,  cui  peccata  displiccnt  non  habet,  sed  motu- 
ardenlis  sauguinis  ai.'itur,  idco  corpus  per  vires 
animae  in  tautum  aftligitur  (juod  gravia  peccata  sine 
dolore  suspirii  cum  gaudio  perticere  nunquam  va- 
let.  Ipsa  quoque  delectatio  viribus  auini»  comparata 
uullam  fortitudiuem  ad  bene  operandum  habet,  sed 
gustu  carnis  pascitur,  sicut  infans  cum  lacte  matris 
aiitur,  quia  omnino  debilis  est,  sicut  mulicr  si  for- 
tiludini  viri  comparetur.  Scd  desideriniu  anima:  sic- 
ut  volans  sagitta  acutum  est,  quai  hominem  in 
quem  miltitur  vulnerat.  Unde  delectatio  carnis  vi- 
ribus  anim;e,  sive  velit  sive  uolit,  niultoties  subdi- 
tur.  Quapropter  desideriuin  anim;i!  honiini  in  delec- 
tatiouibus  carnis  secure  viventi  sic  imperando  lo- 
quitur:  ((  Atteude  quod  opus  tuum  quasi  felens 
lutum  est,  ideo  in  confusioncm  convertitur,  quia 
omnem  suavem  odorem  spiraus  a  te  louge  laclum 
est.  » 

(Juod  mulicT  propier  debilitatein  suam  ad  ririprocu- 
ralionem  respiciens,  ei  subdila  et  ad  serviendum 
parala  semper  esse  debeat,  et  quid  extrinseca 
communis  eorum  conversatio  iii  inlerioribus  de- 
signet. 

LXV.  Unde  et  mulier  debilis  est,  et  ad  viruiu 
aspicit,  ut  per  eum  procuretur,  qucmadmodum  lu- 
ua  fortiludinem  suam  a  sole  recipit,  ideoque  et  vi- 
ro  subdita,  et  ad  serviendum  parala  sempcr  esse 
dcbet.  Ipsa  enim  opera  scientise  suae  virum  operit, 
quia  et  de  carue  et  de  sanguine  plasraala  est, 
quod  vir  non  est,  quoniam  prinnim  linius  fuit,  qua- 
propter  etiam  in  nuditale  sua  ad  uiulierem  rcspicit, 
ut  ab  ipsa  operiatur.  Hoc  est  quod  delectalio  caruis 
ad  dcsiderium  anima".  cum  magno  tremore  aspicit, 
ipioniam  ab  illa  sa?pe  rcprehenditur  et  superalur  ; 
uec  tauicn  a  viribus  aniuuc  supcrari  potest,  quia 
quemadmodum  mulier  ad  viium  aspicit,  quatenus 
ab  eo  procuretur,  quoniam  ei  cum  timore  servit, 
sic  ipsa  ad  animaui  semper  resjjicit.  Sed  cum  ho- 
mo  per  delectationem  caruis  totus  defccerit,  per  ad- 
monitionem  desiderii  aniraaj  iterum  excitatur,  co- 
gitando  apud  se  cum  in  tanto  houore  a  Deo  cou- 
stitutus  sit,  cur  a  vitiis  non  desistat ;  sicque  anima 
corpus  suum  ad  aniorem  b(jnoruiu  oporuiu  sa.-pius 
retrahit.  Istam  namque  diversitatem  operandi  homo 
in  se  semper  habet,  ut  etiam  angeli  cum  Deo  in 
gaudio  sunt,  et  ut  mala  oiicra  liominum  cuin  iia 
judicio  ejus  per  ipsos  judicantur.  Aniiuam  etiam  a 
spiritu  Dei  spiraculum  esl,  el  in  curpus  hominis 
missa  per  se  ipsam  nibil  oporatur  ;  sed  quidquid  il- 
lud  ah  ea  postiilaverit,  hac  in  uatura  sua  cuin  scien- 
tia  boiii,  qua  Deum  senlit,  et  cum  scieulia  raali, 
«jua  ipsum  timet,  velut  ignis  accendil  in   bouis  ope- 


Ilomo  enira  per  vires  animie  ita  reviviscit,  ut  ope- 
ra  qua;  secunduin  desiderium  caruis  operatus  est, 
et  quibus  animam  a  viribiis  suis  denudaverat  iiilel- 
ligens,  ad  hicrynias  quibus  auiiua  velul  camisia  iu- 
duitur  moveatur. 

Quod  quisquis  per  poenitentiam  peccata  sua  abster- 
serit,  iilterius  de  ipsis  noii  erubescat ;  et  quod 
qui  per  jejunia  et  orationes  se  cruciat,  quasi  pur- 
purea  veste  animam  suam  exornet. 

LXVI.  Quapropter  quicunque  per  lacrymas  verae 
pceniteuti;e  peccata  sua  sicul  Maria  iMagJaleua,  qua; 
snper  pcdes  Domini  llevit,  abslerserit,  de  jpsis  am- 
plius  non  erubescet.  Sed  cum  post  lacrymas  jejuniis 
et    orationibus    carnein     suam     macerat,     aniniain 

"  suam  quasi  purpurea  veste  exoruat,  per  quam  ci- 
calrices  vulnerum  ita  obleguntur,  ut  iu  ipsa  nuii- 
quaiu  appareant.  Anima  eliam  poenilentiam  ab 
honiine  semper  qua'rit,  quoniam  ipse  gustuni  pec- 
catonim  habel ;  ipsaque  pcr  poeniteutiain  operari 
postulat,  ut  ctiam  raulier  per  subtilcm  scienliam 
operis  sui  virum  operit,  Ilomo  autein  qui  a  peccatis, 
quibus  per  guslum  carnis  occupatus  cst,  declina- 
verit,  boua  opera  omni  studio  operans,  animam 
suam  aureis,  coronis  et  omnibus  ornameutis  or- 
nat.  Unde  etiam  angeli  super  eam,  quaj  perdita 
ovis  erat,  gaudium  habent,  et  ipso  cura  illis  la^ta- 
lur.  Vilia  namque  et  virtutes  ut  mulier  ferliles  sunt, 
quia    vilium  vitia,  ot    virlus  virtutes  parit ;  virque 

r  qui  secundum  Deuiu  forlis  et  polens  est,  omnia 
opcra  sua  scilicet  boua  el  luaki,  cum  muiiere 
perlicit,  quaj  prinia  casura  dedit,  et  per  quam  ea- 
dein  raala  in  melius  postmodum  reparata  sunt. 

Quia  sicut  aer  per  calorem  et  huiniditatem  fructus 
terrx  ad  malurilatem  perducit,  sic  cor,  jecur  et 
pulmo  ventremad  con/iciendos  et  diijerendos  cibos 
confovcat,  et  quod  perversus  peccatorum  consue- 
tudiues  igne  zeli  sui  consumat  Deus. 

L.WII.  Sed    cor    venlrem    etiam    calefecit,  jecur- 

que  eum  conlirinat,  et  pulmo  humcctat,   ita  ut   ille 

receptionem  cibormn  us(jue   ad  egestionem  couser- 

vet,    sicnt  et  supra    demonstratus  aer  viridilatem, 

calorem    et    hnraidilatera    omnium     germinanlium 

fructuum  usque  ad  maturitalera   ipsorum    perducit. 

j^v  Sic  etiain  aniiua,  qu;i'  rationalis  et  ignea  est,    ratio- 

nalitatem  cura  vento,  sicul  et  ardens  ignis  llamniam 

suam  sinc  vento  non  emittit.  In  circumeunte  quoque 

circulo  scientite  boni    et    mali,    cum    ralioualilate, 

per  quaiu  cognoscit  qnid   Deo  placeat    vel  discernit 

per  quam  etiam  iutelligit  quod  Dens  malam  consue- 

tudinem   peccatoruiu    in    zclo   suo    comburit,    sicut 

scriptuiu  est : 

Verba  David  ad  idem  pertinenlia,  et    quo  sensu  ac- 
cipiftiida  sint. 

LXVIll.  Descendil  fumus  iu  ira  ejus,  et  igiiis  a  facie 

ejus  exarsit,  carbones  succensi  sunt  ab  co  (P.ya/.xvii), 

Qiiod  sic   intellectui   patet :    Horao  qui   peccando  m 

oblivionein   Dei    diicitur,    siiiier   hunc  ira    vindicta' 

Dei  ascendit,  et   peccata  illius  coraiu  eo  per  igncm 

exaniiuautur,  quia  sicut  exstincti  carbones  perigncni 


8o3 


LIBEH  DIVINOR.  OPEU.  SIMPLICIS  HOMIiMS.   -  PAIIS  I,  VISIO  IV. 


834 


succenduntur,  sic  ipse  poinasad  combarendum  peo- 
cata  parat.  Ipse  enim  per  scientiam  buni  et  mali 
pro  malis  factis  suis  se  punienduni,  et  etiam  bona 
opera  in  laude  Dei  volanlia  super  cherubin  ascen- 
dere  cognoscit.  Ista  vero  scientia  liduci:jlem  spem 
quam  liomo  ad  Deum  babet  calefacit,  eumque  ad 
timorem  et  amorem  Dei  confortat.  Per  has  nam- 
que  virtutes  humiditas  lacrjmarum  educitur:  per 
has  etiam  omnia  bona  in  homine  periicienda  con- 
servantur,  quemaJmodum  venler  per  cor,  perje- 
cur,  et  per  pulmonem  receptionem  ciborum  usque 
ad  egestionem  servat.  Omnia  quoque  opera,  sive 
boua  sive  mala,  per  rationalitatem  aeriae  et  ratio- 
nalis  anima3  cuin  viriditate  scientia^,  cuin  calore 
sensualitatis,  et  cura  humiditate  sapientiffl  ad  agni- 
tionem  hominum  proferuntur,  sicut  etiara  praedic- 
tus  aer  viriditatem,  calorem  et  humiditatem  om- 
niuin  germinantium  fructuum  usque  ad  maturilatem 
ipsorum  producit. 

Quod    tcncritudo    vcntris,    costis   et    ossibns  vallala,. 
molliticm  terrx   frmtiferx  et  lapidibus   interpositge 
designcl ;   et  quid  ctiain  per  hscc   in  diversa  quali- 
tate  huinanse  vitx  exprimatur,   adkibito   in  testiino- 
nium  versapsalmi  xvi  ad  idein  cowjruente. 

LXIX.  Et  venter,  qui  costis  et  aliis  ossibus  quai 
succum  medullse  non  habent,  susteiitatur,  mollem 
frucliferamque  terram,  quse  lapidibus  interposita  est 
dfcsignat.  Hoc  exempio  anima  gustum  peccata  in 
natura  sua  non  liabet,  quamvis  peccata  cum  corpore 
operetur,  et  illud  ad  opera  quu'  gustus  carnis  sua; 
postulat,  in  similitudine  aeri  venti  qui  totara  ter- 
ram  ad  germinaudum  movet,  accendat.  Ipsa  enim 
corpus  in  onini  opere  suo  conlinet,  ut  mollis  fru- 
ctifera  terra  interpositione  lapidum  lirmatur;  et 
sicut  tener  infans  de  peccatis  quai  nondum  gustavit 
loquitur,  et  velut  Adam  ante  prtevaricationem 
peccatum  scivit,  et  non  gustavit,  sic  ipsa  in  cor- 
pore  quod  peccat  peccatum  uon  naturaliter  gustat. 
Auima  vero  quoe  sancta  et  bona  opera  operatur, 
pro  meritis  operum  suorum  coram  Deo  in  coelesti 
regno  gloiiosa  est ;  sed  aoimai  qiiai  mala  opera 
perpetrat  magnaj  poina?.  per  judicium  Dei  adsunt. 
Beatus  etiam  liomo  de  bouis  openbus  suis  coram 
Deo  et  hominibus  laudatur,  quapropter  aniraa  ip- 
sius  gaudet ;  sed  liomo  qui  lubiicis  peccatis  iflvol- 
vitur,  coram  Deo  et  hominibus  in  magnam  confu- 
siouem  ducitur.  Unde  ipse  cum  sudore  pudoris 
homines  propter  peccala  sua  fugiens,  cum  se  in  his 
culpabilem  cognoverit,  ouini  iionore  beatitudinis  se 
mortuum  et  despoliatuni  plangit  dicens :  c<  Susce- 
perunl  me  sicut  leo  paratus  ad  prasdain,  et  sicut  ca- 
tuliis  leonis  habitans  in  abdltis  (PsaL  xvi).  »  Quod 
sic  intellectui  patet :  Humo  cum  peccaverit  uinni 
beatitudine  propter  peccata  sua  dcnudatur,  quaudo 
per  propriam  voluntatem  ipsius  omnis  sariclitas  ab 
eo  rapiiur,  sicut  leo  quod  devorare  vult  rapit ;  et 
propter  iniserabilem  coufusionera  peccaturuiu  suo- 
rum,  sic.it  catulus  leonis  in  abditis,  sic  ip^e  de 
peccatis  suis  ernbescens,  huininibus  abscunditiw, 
ne  opera  ejus  cognoscantur.  Sic  qifxiue  omno  opus 


A  hominis  aut  praimium  in   gloria,  aut  poeaani  in  ju- 

dicio  Dei  consequetur.   Sed  aniina  qucie    in   saccti- 

tate  gaudet  ad    Deum    dicit :   «  0    altissime    Deus, 

omnia  vota  mea  tibi  ad  laudem  reddo,  quia  siue    te 

per  me    nihil    possum,    nisi    quantum    per  gratiam 

Spiritus  saucti  in  me  accendis.  » 

Quia  sicut  succedente  fructu  flores  excutiuntur,  ita 
et  esuries  subveniciite  saturitate  depellatur,  ct  quod 
eodcm  ntodo  anima  peracta  panitcntia  de  peccatis 
in  quibiis  rjuasi  fame  tabescebat,  Justitia  Dei  ia 
exsccutione  sanctorum  operum  saluretur. 

LXX.  Esuries  quoque,   qute  cibum  pustulat,   tlores 

fructuum    manifestat,     sed    cum     fructibus    veuter 

saturatus  fuerit,    esuries   cessat,  velul   cum   fructus 

proceduut,   llures    corruunt,     Anima   simihler,    qua^ 

j,  spiraculuma  Deo  est,  et  cum  scientia  boni  et  mali 
veritatein  semper  qiieerendo  thesaurus  justitise 
esistit,  Deura  super  orania  diligendum  esse  iu  ua- 
tura  sua  intelligit,  quoniara  ab  eo  sicut  scintilla 
ab  igue  processit,  el  etiara  opera  hominis  sic- 
ut  scintillas  fulminare  facit,  quia  homo  per  eam 
quasi  per  scintillam  illustratur.  Ij'?a  etiam  hu- 
inineni  pro  vilissimis  operibus  suis,  qiue  cuni 
ipsa  contra  Deum  operatur  suspirare  facit,  eum- 
que  justitiam  Dei  in  se  esuriendo  tandiu  aftligit, 
quousqne  peccata  siia  cognoscendo  lacrymas  cum 
pcenitentia  pro  illis  elFundat.  Cum  igitur  hoino  pec- 
cata  sua  hoc  modo  poenitendo  conculcaverit,  anima 
justitia  Dei  saturatur  ;  sed  cum  postea  flores  virtu- 
tura  cura  bonis   operibns   ad   se   collegerit,  ipsa  bo- 

G  uis  o})eribus  repleta,    statiin    non   esurit,  quoi  prius 

in  malis    operibus  doleudo  famera   patiebatur,  quo- 

iiiara  fames  isla  per  fructus  bonorum  operum  velut 

cum  llores  corruunt  delicit. 

Quibus  coiujrucntiis  stomachus,  mundus  ct  anima  sibi 
invicem  confortantur,  ct  quod  Ikus  liominem  sino 
prxcepti  leqe  nunquam  esse  vclil ;  et  cjuid  in  eo  et 
sestalis  viriditas,  et  Iiiemis  ariditas,  ipsiusque 
mundi  capacitas  ampla  desiynent. 

LXXI.  Sed  stomachus,  cujus  sedes  in  ventre  est, 
et  cui  cibi  imniittuntur,  et  a  quo  einittuntur,  et 
qui  ut  saccus  ligalus  est  cum  visceribus,  capacitateni 
mundi  ostendit,  quem  creaturae  germinando  et  cre- 
scendo  replent,  et  quem  deliciendo  quasi  inanem 
reddunt,  hoc  est  quod  homo,  qui  sicut  luna  crescit 
rj  et  deticit,  per  auimara,  quai  oumibus  crealuris  re- 
pleta  est,  operatur,  et  sicut  sanguis  iu  venis  est,  sic 
omuia  opera  honiinis  in  auima  suut.  Quee  cum  bo- 
nis  operibus  secundum  desiderium  suum  replcta 
fuerit,  in  «'ternam  mansionem  ubi  cibo  vita*.  rclicia- 
turascendit,  et  cum  inalis  operibus  occupatur,  iii 
fetentem  putredinem  infernalium  pcenarum  pcritura 
descendit.  Deus  eniin,  qui  praiceiituin  Ada;  dedit, 
huminem  sub  pra'cepto  esse  vult,  in  cujus  observa- 
tione  auima  opera  salvationis  cum  gaudiu  culligit, 
quai  in  exsilium  perditionis  lacrymabiliter  mittitur, 
cura  humo  desideriis  carnis  sua2  pra^ceptum  relin- 
([uendo  consenserit.  Sed  sicut  stoinachus,  qui  ci- 
l)Um  recipit  ct  emittil,  ciim  visceribus  ligatur,  sic 
ipsa  cuui  omnibus  creaturis  vel  in  ascensione  boiii, 
vel  iii  descensione  niali  in  lioinine  opeialur.  Et    sic- 


835 


S.   HILOFGAUDIS 


8ti6 


ul  creaturo;    in   wsUite   florent  et  virent,   iii  hieme  A  ad   ni;Uuritatem   pervenerint   ventosa   frigiditate  ad 


vero  arescunt  el  deticiunt,  ita  ipsa  in  bonis  operi- 
bus  gaudendo  floret  el  viret,  ct  in  nialis  operibus 
dolendo  arescit  ct  delicit.  Stomacho  etiam  non  pro- 
desl  ul  vacuus  sit,  quemadniodutu  ncc  capacilati 
mundi  utile  esset,  si  diversis  croaturis  evacuaretur. 
Capacitas  quoque  ista  dispensatrix  viriuni  fructuo- 
sitdtis  temp  esl,  quia  eam  nec  desolalam,  nec  va- 
cuam  iu  ulla  re  quiB  neccssaria  ad  olticium  fruc- 
tuum  est  dimittit,  quoniam  si  mundus  arctus  et 
constrictus  esset,  ita  ut  dilatatione  careret,  pleni- 
tudinem  creaturarum,  quam  nunc  habet,  ferre  non 
posset.  Sic  ct  iiomini  non  prodesset  si  tanlum  unam 
scientiam  haberet,   quoniam   quasi  vacuus   tiinc  es- 


ariditatom  iuclinat ;  sed  quamvis  terram  frigiditate 
hac  pxterius  arefaciat,  ipsa  tamen  ex  hoc  interius 
pinguescit  quatenus  in  sestate  germinare  possit. 
Proindo  Creator  (nmiiuin,  qui  terraiu  ad  operan- 
dum  lirmavit,  auimaiii.  [)er(iuam  humo  omnia  opera 
sua  operatur,  secunduiu  se  ipsum  constiluit,  quai 
homini,  qui  ipsius  Uei  opus  est,  et  usque  ad  no- 
vissiinum  diem  oporabilur,  sicut  suncla  Divinitas 
invisibilis  existit ;  sed  post  novissimum  diem,  cum 
homo  totus  spirilalis  eirectus  fuerit,  sanctam  Di- 
vinitatem  et  omnes  spiritus  et  animas  perfecte 
iulufbitur.  Eadoni  vero  anima  fructifera  vis  est, 
quce  totuin  homiuem  movendo  sccum    vivore  facit ; 


set,  cum  nullura  opus  incipere    aut    perlicere,   seu  „  et  sicut  homo  pauno   ex  iilis  texto   induitur  et  ve- 


lucem  diei  vel  tenebras  noctis  discernere  posset 
Qui  modo  in  duabus  scientiis  plenus  est,  et  per  bo- 
uam  scientiam  Deum  cum  bonis  operibus  amat, 
quem  etiam  per  malam  mala  opera  cognoscendo 
timet.  Anima  vero  cum  magna  sollicitudine  in  cor- 
pore,  sicut  paterfamilias  in  domo  sua,  habitat,  qui 
semper  sollicitus  est  ne  in  bonis  suis  depraidetur, 
qnoniam  ipsa  curam  istam  ne  homo  per  involutio- 
nem  peccatorum  a  sanctis  desideriis,  qua;  per  ipsam 
liunt,  despolietur  semper  habet.  Cum  autem  homo 
propter  taedium  peccatorum  suorum  anirase  ali- 
quando  consenserit,  ipsa,  inde  gaudens,  homini 
omnia  peccata  sua  in  amaritudine  proponit,  et  cce- 
lestia  desideria  super  mel   et    favum    ei   dulcia    fa- 


stitur,  sic  ipsa  omnia  opera  quae  cum  homiue 
operatiir,  ut  vestem  induens,  cum  illis,  sive  bona 
sive  mala  sint,  sicut  corpore  in  qiio  babitat  obte- 
pitur.  Bona  quidem  opora,  cum  de  corpore  abces- 
serit,  sicut  vestimentum  in  fulgore  purissimi  auri 
quod  omni  ornaraento  decoralum  est  in  ipsa  appa- 
rent;  sed  prava  o[)era  ut  vostimentum  orani  immun- 
ditia  pollutum  in  ipsa  feleut.  Ipsa  etiam  in  simili- 
tudine  aeris  cum  homine  operatur,  qui  vires  suas 
terroc  immiltit,  per  qiias  fructitera  cst  et  fructus 
suos  perlicit,  et  qui  frigiditate  hierais  totam  terram 
arefacit ;  quffi  tamenad  fructuosilalem  terriK  calorem 
in  se  conservat,  quoniam  per  vires  anima;  pueritia, 
adolescentia,  juventus  et  senectus,  fructus  bonoruin 


ciens,   ipsum   sanctum    sa;pissime    efhcit,   et  ad  coe-  G  operum  operantur  et  perliciunt,   quai  decrepita  wtas 


lestia  regna  perducit.  Sicut  enim  horao  poriret  si 
stomachus  vacuus  semper  foret,  sic  anima  sine  istis 
duabns  scientiis  nequaquam  esse  posset ;  et  ut 
mundus  aresceret  si  a  bonis  et  malis  fructibus  ina- 
uis  esset,  ita  anima  arida  et  iuauis  existoret  si  opc- 
ribus  qujE  homo  per  has  duas  scientias  operatur  ca- 
reret.  Ipsa  namque  omnia  quiE  horainis  sunt  in 
rectum  iter  dirigendo  cum  discretione  recte  dispen- 
sat,  et  per  bouitatem  Dei,  a  quo  divina  est,  per 
sancta  etiani  opera  qua?  cuin  homine  operatur  man- 
sionera  in  terra  viventium  se  habituram  confidit. 
Per  scientiam  quoque  boni,  qua  malum  cognoscit, 
illud  injustum  esse  judicat,  qiiaravis  idem  maluin 
per  corpus    coacta  saepe   operetur;  et  si   scientiam 


per  defoclura  quasi  arefacit,  sed  taraon  in  vera  fide 
ad  praimia  ajteruae  beatitudinis  post  linem  hominis 
conservabuntur. 

Quia  sicut  tcrra,  si  bis  in  anno  virescerct  et  passim 
(jigncret,  arcscendo  in  puloerem  verlerctur,  sic 
et  anima  in  opere  suo  deficcrcl,  si  omnibus  dcsi- 
sidcriis  suis  et  voluptatibus  carnis  immoderate  dc- 
servirct ;  ct  quod  instar  terrx  inxqnalitcr  fructi- 
ficantis,  ex  mutabilitate  sui  et  confhctu  carnis 
nunc  in  profectu,  nunc  in  defcctu  posita,  ncc  fidem 
in  Eoawjelio  commendatam,  nec  visionem  Dei  in 
paradiso  perditam  hac  vita  perfecte  oblinerc 
valeat. 

LXXIII.  Quod  si  terra  bis  in  anno  viresceret  et 
passim  gigneret,  in  ariditatera  verterolur  et  sicut 
pulvis  efficeretur.  Per  hoc  designatur  quia  si  anima 


istam    boni   et  mali  non    haberet,    sicut  foUis  cum  ^  desideriis  ac  voluntati  carnis    suae  pariter  consen- 


qua  faber  nihil  operatur  esset.  Et  sicui  mundus 
absque  omni  plenitudine  friictuum  esset,  si  non  in 
viriditate  germinaret,  sic  etiam  ipsa  sine  honore  et 
beatitudine  bonorum  operum  esset,  si  in  rationali- 
tate  scientia;  boni  et  mali  non  floreret. 

Quod  in  simititudinem  aeris  tcrram  ad  fructificaH- 
dum  juvantis,  anima  c/uoque  per  vires  suas  corpus 
ad  quxlibet  opera  exsequenda  moveat,  quibus,  si 
rccta  fuerint,  m  seternum  dcconUa,  Deum  ct  an- 
gelos  et  beatas  animas  perfecte  intucatur ;  «i 
vero  pei-versa,  velut  immunda  ab  hac  visione  re- 
pellatur. 

LXXII.  Praidicta  autem  mundi  capacitas  aerem  in 
se  habet,  qiii  viribus  suis  viridilateiu  terra;  iramit- 
tens,   eara    fi-uctiferam  facit,  fructusque  ipsos   cum 


tiret,  nullum  opus  porficero  possot,  quoniam  ipsa 
vivens  spiraculura  est,  quod  nobili  tactu  totura  cor- 
pus  illud  vivilicando  pertransit,  quemadraodum 
etiam  flatuspraedicti  aeris  totam  terram  fructiferam 
reddit.  Idem  vero  aer  qiiasi  anima  terra'  existit, 
cujiis  humiditatem  flatu  suo  tangens,  eam  virescere 
facit.  et  sicut  aer  iste,  cujns  viriditas  sanguinem 
el  bumiditas  sudorem  in  homine  siguilicat,  in  terra 
invisibilis  et  impalpabilis  cst,  sic  anima  in  cor- 
pore  impalpabilis  sanguinem  calefacit,  et  per  ratio- 
nalitatcm,  in  illo  visibilitor  operatur.  Ilomo  nam- 
que  se  Deum  habere  per  animam  intelligit,  ideoqiie 
sive  per  se  ipsum,  sive  por  aliura  legera  sibi  semper 
coustituit ;  et  hoc  ei    naturale   est,  quoniam  primus 


ioi 


LTRER  DIVINOR.  OPER.  SIMPI.ICIS  HOMINIS.  — PARS  I,  VISIO  IV. 


808 


homo  legem  in  preecepto   accepit  quara  per  consi-  A  Sic  itaque  slomachus  recte  dispensator  receptionis 


lium  serpentis  repudiavit.  Qui  post  praevaricatio- 
nem  praccepti  Dei  in  exsilium  istud  expulsus,  para- 
disum  inhnl  itare  non  poluit,  ad  quem  tamen  in 
multis  suspiriis  anhelavit.  Ut  etiam  anima,  cum 
per  cor})us  superata  fiierit,  plurima  suspiria  do- 
lendo  trahit  :  sed  cum  iUud  desideriis  natuiae  snse 
subdiderit,  in  magno  gaudio  iaitalur.  Et  sicut  terra 
in  frigore  et  in  calore  fructus  suos  non  aiqualiter 
profert,  sic  etiam  ipsa  male  et  bene  operando  in- 
ffiqualia  opera  habet.  Ex  natura  namque  ista,  in  qua 
anima  per  corpus,  et  corpus  per  animam  sa^pe  su- 
peratur,  liomo  illam  puram  tidem  nequaquara  ha- 
bere  polest  per  quam  ipse  montem  elevare  et  in 
mare  mittere  possit,  ut  Dominus  discipulis  suis  de 
grano  sinapis  dieebat,  et  quam  Adam  habuit  quan- 
do  invisibilera  claritatera  Dei  exterioribus  oculis 
suis  videjjat,  in  qua  qua^cunque  vellet  se  posse  facere 
non  dubilabat.  Sed  post  praivaricationem,  nec  Adara 
nec  ulius  hominura  hanc  visionera  habere  potuit. 
Unde  fideiis  liorao  cura  interiori  visu  aniraie  suae 
in  speculo  fidei  ad  Deum  respiciat,  et  ab  eo  qui  om- 
nia  potest  se  salvari  conlidat.  In  qua  iide  mulli  de- 
sideria  carnis  suae  mortiticando  pluiinia  signa  fe- 
cerunt. 

Quia  siciit  vcnx  cordis,  jecoris  et  pulmonis,  ad  re- 
ceptionem  vel  emissionem  ciborum  stomncho  subve- 
niunt,  et  eidem  stomacho  continua  vcl  nimia  re- 
plctio  aut  cxinanitio  obcssent ;  ita  et  anima  curpori 
(juidem  m  quibusquc  operibus    adest,  scd   eam  tse- 


B   : 


et  emissionis  ciborura  ost.  Gum  etiara  anima  ignea 
vi  sua  hominera  ita  superaverit  ut  a  carnalibus  de- 
sideriis  et  a  propria  voluutate  sua  abstinendo  se  ma- 
ceret,  tnnc  per  snggestionem  diaboli  superbia  inlla- 
tus,  alios  spernendo  sa^pe  dicit :  «  Sanctus  sum  et 
ab  omnibus  laudari  et  bouorari  merito  debeo.  » 
Sicque  oculis  anima;  ejus  per  superbiani  obca-calis, 
pro  nimia  tristitia  gaudium  et  coeleste  desiderium 
habere  non  potest,  et  ideo  in  ipso  homine  turbata 
dicit  :  «  Ach,  ach,  ego  per  felentem  superbiam  ob- 
cajcata  coeleslibus  desideriis,  in  quibus  Deura  vidi  et 
intellexi  despoliata  sum.  0  Unde  ctiara  hotno,  qui 
Don  per  carnem  et  sanguinem,  sed  per  vires  animae, 
qua  Deum  scit  et  sentit,  bona  operatur,  elationem 
in  bonis  operibus  diligentissime  caveat,  ne  per  il- 
lara  praeraia  aeternae.  beatitudinis  amittat.  Sicut  enira 
homo  si  cibos  supertlue  vel  si  minus  necessario  re- 
ceperit,  caro  ejus  infirmatur,  sic  etiam  anima  per 
elationem  superbiae  et  per  nimiara  abstinentiam 
quae  sine  discretione  est,  delicit.  Auima  vero  quae 
corpus  viviticat,  et  quae  Deura  in  Trinitate  unitatis 
intelligit,  humilis  spiritus  est,  humilitatcraque  suam 
in  pueritia  hominis  ostendit,  qui  necdum  superbiam 
vel  odium  in  gustu  peccatorum  habet.  In  quo  etiara 
tandiu  laetatur  quousqui!  idem  homo  per  desideria 
carnis  ad  peccata  moveatur,  pro  quibus  ipsa  do- 
lendo  semper  lamentatur.  Nec  enim  secundum 
desideriura  naturae  suae  in  fictili  vase  corporis  nun- 
dcrct    si    corpus  ^  ipsum    desideria   carnis    semper  Q,  ^}^^"^   pleniter  operari  potest,  cura  caro  exsilium  et 


seqm  pcrmitteret 

LXXiV.  Nam  et  de  corde,  et  de  jecore,  et  de 
pulmonc,  qua^dam  \enai  quasi  fistula?  extenduntur, 
quae  ad  receptionem  et  ad  emissionera  ciborum 
storaacho  subvenientes  adsunt.  In  hunc  modura  ani- 
raa,  quae  magna  vi  corpus  quod  dormiens  invenit 
exsuscitat,  in  multis  ilineribus  suis  Deum  senlit.  Et 
quemadmodura  veme  stomacho  adsunt,  cura  imple- 
tur  et  evacuatur,  sic  ipsa  iu  omni  bono  et  malo 
homini  adest,  ita  ut  homo  cogitationes,  duritiara 
malitia}  et  mollitiera  carnalis  desiderii  incipiendo 
et  perficiendo  per  eara  exerceat;  et  sicut  sanguinei 
rivuli  ad  storaachura  currunt,  sic  ipsa  viribus  suis 
totura  corpus  pertransit.  Sicul  etiam  stomacho 
non  prodesset,  si  semper  plenus  vel  vacuus  foret,  t) 
sic  etiam  animae  obesset,  si  corpus  in  deliciis  desi- 
deriorum  carnis  semper  viveret,  quoniam  in  viri- 
bus  esuriem  desideriorum  naturae  suae  habendo 
deliceret,  ut  etiam  sensu  et  corpore  saepe  deticit, 
qui  in  pinguedine  carnis  suae  incessanter  peccat. 

Quia  sicut  caro  hominis   laeditnr  si  vel  superflue  vel 
minus  nccessario  ciburum  alimenta  percipiat,  sic  ct 


ipsam  vitara  quterat,  sed  corpus,  quo  peccante  sae- 
pe  aftligitur,  immunda  illi  et  fetida  peccata  cum 
dolore  proponendo  affiigit,  atque  eadem  peccata  in 
trislitia  cognoscere  facit.  Stomachus  enim  qui  ci- 
bos  recipit,  quos  itcrum  in  fetore  emittit,  homi- 
uem  qui  in  peccatis  delectatur  significat,  et  postea 
per  poenitentiam  in  molestiam  peccatorum  conver- 
titur. 

Quod  sicut  umbilicus  omnium  interiorum  sibi  adhx- 

rcnlium  fortitudo  et  ambitus  tcrrx  csetcrarum  crca- 

turarum    retcntaculum    existit,    sic  et  universorum 

quse  per    corpus    et  animam   gcruntur,  sive  bona, 

sive   mala  sint,  ad   ipsam    aniniam  respiciunt,    et 

quia  magna  distanlia   sit  inter  hos  qui  per  elatio- 

ncm  ct  hos  qui  pcr  ncgligcntiam  delinquunt. 

LXXVI.  Et    umbilico  omnia  interiora  ventris  ad- 

hun'ent,  sicut  et  ad  circuitura  terrae    reliquge  crea- 

turae    respiciunt,   quia    umbilicus    fortiludo  ventris 

est,   sicut  et  ambitus  terrae    receptaculum    caetera- 

rura  creaturarum  existit,  hoc  de.signat  quod  anima, 

quae  mediatrix    omninm     operum    hominis  est,    ia 

sanctis  et    bonis    operibus   non   in  se,   sed   in   Deo 

coutilendo  gaudct,  et  in   peccatis  quibus   vas  suum 


anima  si  plus  vel   minus  justo   districtioni  vel  re-      implicitum  esse  cognoscit  erubescendo  contristatur, 


missioni  insistat;  et  quod  stomach^is  mundos  qui 
dem  recipiens,  sed  fetentes  cibos  rejicicns,  homi- 
ncm  qui  in  peccalis  delcctatur,  sed  postea  per  pm- 
nitentiam  purgatur,  significet. 

LXXXV.  Si  igitur  cibi  superflue  accipiuntur,  caro 
hominis  ex  indigno  livore  infirmatur;  vel  si  minus 
necessario    sumuntur,    caro  in    defectu    attenuatur. 


per  quam  tristiliara  idem  vas,  scilicet  corpus,  qua- 
si  stimulo  aftligit,  per  quod  homo  intra  se  coactus 
dicit  :  «  Quare  anima  raea  pro  peccatis  in  quihus 
natus  sura,  et  a  quibus  me  continere  non  possura, 
me  tantuai  contristat,  cum  ea  ante  linem  meum 
emendare  conlidam?  »  Sic  quoque  homo   in  pecca- 


85f) 


S.  IIILDEGAKDIS 


8bO 


tis    se    consolando,    iti    ip.-is  (juasi    in    sono    cpu-  A  bileiii  auiinam  ad  sordida   opera  movelur.  Et  licet 


15 


lantium  gaudet.  L'ude  auiiua,  de  cujus  nalura 
consolatio  isla  uon  procedit,  tristitia  repletur, 
iiuoniam  ipsa  vila  ct  de  diviua  ralionalitate 
procedens,  qu«e  hominem,  (jui  oninis  creatura 
est,  movet.  Deus  enim,  qui  de  vilissima  na- 
tura  hominis  tunicam  huinanitatis  suie  ex  vir- 
ginea  carue  .Matia'  Viigiuis  sibi  le.xuit,  humilila- 
tum  valde  diligit,  per  quam  snpcrbiam  et  maligni- 
tatem  diaboli  superavit.  Anima  vero  homiucni  iii 
bono  et  nialo  ut  coliimna  doiuuni  susleiilat,  (juia 
cum  i^ise  per  elatiouein  sauclilatis  in  Deo  fugcrit, 
pcr  eam  se  Deo  et  hoininibus  odibilem  intelligit, 
et  ipsa  cum  hoc  modo  afUigcndo  gaudium  habere 
non  permittit.  Multi  enim  per  elationem  sanctitalis 
pereunt,  et  plurimi  pra^mia  laboruiu  suorum  amil- 
tunt,  ita  ut  in  tine  suo  ad  Deuin  suspii-ando  vi.\ 
salvari  possint.  Qui  autem  per  uegligenliam  sanc- 
litatis  et  per  carnalia  desideria  sine  superbia  pec- 
caverint,  illis  Deus  plurima  peccata,  cuin  pro  ipsis 
in  poenitentia  suspiraverint,  iguoscit,  mullique  ex 
his  sancti  et  columua  coelestis  Jerusalem  poslea 
eflicientur.  Sicut  eiiiin  umbilicus  forlitudo  oinniuin 
interiorum  sibi  adh;i'reiitium  est,  sic  oninia  opera, 
sive  bona  sive  mala  sint,  ad  animam  aspiciunt, 
quia  ipsa  tortitudo  illorum  omniuin  existit. 

Qiiod  umbilicus  etiam  terne  Intulentas  et  aquusas 
immauditias  in  paludibus  tmittcnti  comparctur,  co 
fjuod  calor,  friyus   tt    humiditas   cibuin    e  t  potum 

sub  eo  discoclum  ad  inferiora  diijercndum  urijcant:  C  c^^iesli    desiderio    dicit 
ct  fjiiod  similittr  anima  voluptatilus   carnis    sapcra- 
ta  et    in    sordidis    involuta  operibus   ad    infcriura 
ct  ptjcnalia  loca,  nisi  suspiriis  paiuitentix  purgctur, 
devolvcnda  sit. 

LX.WM.  Umbilicus  quoque  cum  carnalibus  lislu- 
lis  cordis,  jecoris  et  pulmonis,  omniunKjue  visce- 
rum,  in  auxilium  refeclioiiis  iiom",inis  surgit,  qnai 
omnia  spiramen  anima;  movet,  (juemadmodum  aer 
cunctas  vires  terra;  jertbindo  confortat.  Idem 
ctiam  umbilicus  usque  ad  linem  liiiiiboruin  quasi 
terra  qua;  semper  quasdam  lutuleulas  et  aquosas 
immunditias  in  paludibus  emiltit,  et,  quia  calor, 
IVigus,   humidilasfjue  hominis,   quibus    ille  regitur, 


ipsa  omnia  opera  hominis,  quemadmodum  hamus 
piscetii,  ad  sc  trahat,  tainen  per  corpus  ila  su|)era- 
tur,  ut  ei  nullo  modo  resistere  valeat.  Pro  pecca- 
tis  quoque  quai  per  corpus  coacta  operatur  se  pu- 
niendam  et  ad  judicialia  tormenta  adJiicendam 
coguoscit,  quoniain  oniiiia  in  ipsa  quasi  scrij)ta  vi- 
dentur.  Uuaprojiler  quaiidiu  ipsa  iii  corpore  man- 
serit,  suspiria  doloris  emittit,  quia  ul  umbilicus  ad 
himbos  extenditur,  sic  peccata  in  ipsam  extenduu- 
tur;  et  eliaiu  curn  \\)sa  iu  poiii.is  euiitluutur,  si- 
cut  e?ca  lioniinis  in  luto  emittitur,  et  ut  lerra  lu- 
tulcntas  immundilias  emittit. 

Quia  sicut  tirra  ct  homo,  illa  pcr  xstatcm,  hic  pcr 
juvcntutcni,  vircnt  ct  Jlorcscunl,  item<iue  illa  per 
hwmem,  istc  pcr  sencctutcin  arcnt  ct  murccscunt, 
sic  ct  anima  mancns  in  corporc,  ct  illud  sibi  scr- 
virc  compcllcns,  dc  virtutc  in  virtutem  asccndcn- 
do  in  bonis  opcribus  ct  exemplis  Filii  Dei  virc- 
scit,  ct  postmodum  educta  de  corpore  vclut  prc- 
tiosis  ornuta  lapidibus,  et  receptioncm  curporis  in 
7«o  laborai-at  inliianter   cxspectans  coram  Dco  re- 

<jUii'SCit. 

LXXVIII.  Et  lioiuo  in  pueriii  ct  in  juveniii  ixi- 
lale  tlorendo  perlicitur,  ac  poslmodum  per  seneclu- 
tein  iii  ariditalem  iiiclinatur,  sicut  et  terra  iii  a^sta- 
te  jicr  viridilatein  tlorcndo  decoratur,  et  jioslmoduui 
in  jiieme  per  frigus  in  pallorem  vertitur.  Cum  enini 
anima  corpus  suum  ita  superavit,  ut  simplici  cor- 
de  in  bona  voluntate  sibi  consentiat,  et  bonis  o{)eri- 
bus  veUit  dulcissimo    cibo  dclecletur,   homo  illc  iu 

Quam  dulcia  faucibus 
meis  eloquia  jnstitiai  tua>,  quae  eliani  ori  nieo  multo 
dulciora  melle  sunt ;  »  et  sic  cuiii  jiuerili  simplici- 
tate  siue  guslu  carnis  in  iunocentia  vivit.  Anima 
vero  hoininom  istuin  desideriis  suis  tandiu  imbuil, 
quousque  de  virtute  iu  virtutem  ascendendo  virescat, 
el  in  bouis  oj)eribus  et  exempUs  quai  Filius  Dei  lio- 
uiiiiibus  reliquit  lloreat,  quia  livore  jieccalorum  im- 
|)olluta  in  ipso  gMudet  et  decoratur.  Et  sicul  in 
frigore  liicmis  viriditas,  tloriditas  et  maluritas  om- 
nium  fructuum  deticiunt,  sic  liorno  pcr  mortem  iu 
omnibus  bonis  et  malis  operibus  deiicit.  llomo  au- 
tem  qui  in  pueritia,  in  juventute  et  iii  senectule 
bona  oj)era    feliciter    complcvit,    anifua  ij)sius  cum 


in  umbilico  latent,   et    cibus    ac    potus,   quibus  ho-       ^-^^^^^   ojjenbus  lucida,   et  quasi  pretiosis  lapidibus 
mo  in  carne   et  sanguine  vegetatur,  ibi  ad   infeno-       ^^.^^^^^    ^^^^,„    ^^^^    asceudit,  et    corpus,   quod  per 


ra  delluentes,  velut  lutum  ejiciuntur.  Homo  nam- 
(jue,  qui  j^er  vires  anima;  cum  omiii  creatura  se- 
cundum  D';;im  operatur,  etiam  secunduin  naturaiu 
terra,',  cujus  pars  altera  mollis,  altera  dura  e.-t, 
durus  et  raollis  existit,  iu  cujus  mollitie  per  gustum 
carnis  anima  contristatur,  cum  idem  homo  jier  illa 
buperatus,  ei  non  consenserit.  Sicut  enim  aer  oni- 
nes  creaturas  ad  crescendum  confoitat,  et  ut  um- 
bilicus  cum  carnalibus  lislulis  in  auxilium  ciborutu 
surgit,  sic  aniina  omnia  opera  hominis  viribus  suis 
perlransit,  conliuet  ei  perlicit.  Ipsa  eliam  operilius 
corjioris,  sicut  vermis  tahernaculo  siio  qtiod  ex  luto 
facit,  tegilur;  et  sicut  per  vermes,  qui  interdum 
non  videnlur,  lutum   movetur,  sic  homu  per  invisi- 


eam  operabatur,  ut  in  jucunda  mausione  simul  ha- 
bitent  vix  exspectat. 

Quid  fortiludo  vel  pclulantia  rcnum,  ct  piufjucdo 
tcrrx,  (jux  modcrata  ubcrcs,  immodcrata  inancs 
fructus  pruducit  in  divcrsis  aniinx  affcctibus  si- 
(jiiiffcnt. 

L.\.\I.\.  In   reiiibus   aiitem,    in  quibus  et  fortiludo 

et  lubrica    j)etiilantia  dilfuuditur,    jiiiiguedo    terra; 

iiolatuf,  qiioniain    ut   iii  iliis  aliqiiando    vires  homi- 

nis,  aliquando  quoque  ea  qua;    incongrua  sunt  ex- 

surguut,  ita   etiam    moderata  pinguedo  terra?    uber- 

tateiu    frucluum,    iinnioderata  vero    inanes    fructus, 

quarnvis    piuiiini     appareant,     inlerduiu     producit. 

liorno  namque    omnia  qua;  sub  circulo  solis  et  lunee 


8GI 


LIUER  DIVINOR.  OPEK.  SIMPLICIS  HOMINIS.   —  PARS  I,  VISIO  IV. 


86-2 


ia  temporJbus  mensium  operatur,   per  vires   anim£e  A  tura   sua    quoniam  spiritus  est  delectalur,    Deoque 


in  sapieutia,  in  scientia  et  in  discretione  perlicit ; 
per  eam  eliam,  quia  ignea  et  aerea  est,  secundum 
lunam  (jutecrescit  et  deticif,  bouum  et  malum  facit. 
Per  vires  quoque  ejusdem  animse  per  intellec- 
tum  boni  coelestis  est,  bomo  quaeque  cogitat  et 
operatur,  temporaque  temporum,  et  elemeuta  cum 
quibusbonum  et  malum  facit,  cum  ditferentia  ra- 
tionalitatis  disceruit  et  omnia  quie  cognoscit  nomi- 
nat.  Et  sicut  in  renibus  fortitudo  probitatis  et  iutir- 
niitas,  prosperitas  et  inutilitas  latent,  et  ut  terra 
2)er  solem,  iunam  et  aerem,  omnia  per  quse  bomo 
vivit  utilia  et  inutiiia  germinat,  ita  fortitudo  ;ista  in 
anima  est  quatenus  bomo  per  vires  ejus  bona  et 
mala,  utilia  et  inutilia  operetur. 

Quod  tcrra  in  medio  aeris  constituta  sit,  adocrsus 
teinpestates  montibus  et  collibus  partiin  calidis  vel 
fngidis,  partim  aestu  et  yelu  temperatis,  vclut  urbs 
turribus  ct  propwjnacuiis  munita;et  quod  \hoc 
modo  anima  in  multiplici  quem  [conlra  dcsidcria 
carnis  exercct  conllictu  sanctoruin  opcrunt  pro- 
tcctione  onictur  ct  defendatur. 

LXXX.   Terra    enim  in    medio   aei'is    ut  favus    iu 

medio  mellis  est,    diversis  coUibus  elata,    ita  ut   in 

quadam  parte  colles  nimio  eestu,  in   quadam    nimio 

frigore  inliabitabiles  babeat,  in  quadam  autem  parte 

colles  aestu  et  frigore  temperatos.    Per  colles    quippe 

tirmata  est,  ut  urbs  cum  turribus  et    propugnaculis. 

Colles    itaque  vailes    obtegunt,     et  montes    terram 

contra  varias  tempestates  defendunt  ;   quapropter  et 


B 


quemadmodum  augeli,  qui  faciem  ejus  inspiciunt, 
in  amore  tidei  famulatur.  Corpus  quoque,  cui  de- 
sideria  carnis  contraria  sunt,  ad  bona  opera  el 
sancta  cogit;  et  cum  illud  per  fortissima  btlla  bo- 
norum  operum  devicerit,  ejusdem  bonis  operibus 
velut  urbs  cuni  turribus  et  propugnaculis  oruatur 
et  lirmatar.  Ipsa  enim  humilis  est,  et  per  vilis-i- 
mam  naturam  caruis  qua  opprimitur  lameutabiieni 
vocem  babet,  per  quam  bominem,  quicollum  suum 
in  superbiamerigit,  nuuquam  plenum  gaudium  ba- 
bere  permittit.  Qui  etiam  ex  natura  ejusdem  animae 
propter  molestiam  peccatorum  in  poenitentia  illo- 
rum  gaudere  uon  potest,  et  sic  anima  in  vera  as- 
censione  humilitatis,  hominem  ne  in  vanis  viis  su- 
perbiae  vagari  possit  constringit.  Aniraa  quippe 
quaj  per  scalam  liumilitatis  ad  altum  monlem,  qui 
habitatio  coelestis  Jerusalem  est,  ascendit,  huminem 
a  superbia  discedere,  etad  humiiitatem  se  inclinare, 
ne  per  dolum  antiqui  serpentis  dimergatur  semper 
nionet,  quoniam  sicut  valles  de  incongruapluvia  per 
colles,  sic  homines  per  humilitatem  a  malis  defen- 
duntur.  Et  sicut  terra  per  niontes  et  colles,  quibus 
velut  muro  defensa  et  lirmata  est,  a  variis  tempe- 
statibus  defenditur,  sic  anima  per  sancta  opera  quai 
humiiitate  velut  muromuniuutur,  ad  coelestem  pa- 
triam  a  confusione  diaboli  perveniet. 

Quia  sicul  terra  sic   posita  est,    ut   undique    a   sole 
temperetur,  ita  et  aniina  Deo    subjecta  a  luce  sa- 


ipsa  montibus  et  collibus  velut  muro   circumdata    et  C      P'c"^'''e  discrctionis    virtutc   iiluminanda  pcrfunda 

tur. 


lirmata  est.  Hoc  designatquod  anima,  quaj  ex  prai- 
ceplo  Dei  tota  corpori  infixa  est,  in  illo  se  cum  |omui 
creatura  operaturam  coelestia  et  terreua  opera  co- 
gnoscit.  Intelligit  etJam  quia  Deus,  qui  omnia  mala 
opera  judicat  in  bonis  operibus  homiuis,  ab  onini- 
bus  angelis  et  sanctis  suis  laudatur,  quoniam  ipse 
rex  et  imperator  omnium  in  coelestibus  et  liberator 
in  intimis  cxistens,  hominem  mortalitate  carnis 
assumpta  liberavit,  et  quod  ipse  mirabilis  Deus 
plurima  miracula  in  sanctis  suis  operatur.  Cum 
enim  homo  secundum  guslum  carnis  suo3  .peccave- 
rit,  per  auimam  in  pcenitentia  s*pe  revocatur  :  sed 
qui  a  peccatis  nunquam  cessando  animam  supera- 
verit,  in  illo  anima  lacrymabili  voce  plangit,  eo  t^ 
quod  esuries  naturai  suae.  nunquam  rehciatur,  dum 
pene  nullam  spem  salvationis  ad  Deum  habere  pos- 
sit.  Sed  gratia  Dei  eumdem  hominem  in  amara  pce. 
nitentia  peccata  sua  tandem  coguoscere  facieus, 
eum  ad  relinquendum  seeculum  conforlat,  per 
quod  anima  multum  Isetatur,  sicque  opera  Iio- 
niinis  terra?,  quam  aer  super  et  sublus  undique  te- 
net,  assimilantur,  et  auima  cum  corpore  ut  aer  cum 
terra,  et  ut  favus  in  medio  mellis  est.  Sicut  enim 
terra  colles  ad  diabitaudum  aistu  et  frigore  tempe- 
ratos;  et  quosdam  intemperatos  let  inbabitabiles 
habet,  sic  etiam  homo  bona  opera  quibus  ad  ca;- 
lestem  patriam,  et  mala  quibus  ad  poenalia  loca  du- 
citur  exercet.  Cum  autem  ipsa  voluntatem  caimis 
superando  victrix  exstiterit,  bonis    operibus    ex   na- 


LXXXL  Terra  enira  ad  cursum  solis  sic  posita 
est,  ut  in  omni  loco  suo  per  ipsum  temperetur.  Sic 
et  anima,  qu;e  cum  sai^ientia  temperata  est,  per 
gutlas  salioutis  fontis,  qui  Deus  est,  hominem  im- 
buit,  ut  in  plateis  discretionis  et  sanctorum  deside- 
riura,  Deum  cognoscendo,  ambulet  et  propter  amo- 
rcm  ipsius  gustum  peccatorum  suorumrelinquat.  Sed 
homo  qui  secundum  desideria  auimce  operatur,  per 
eam  cum  sanctis  operibus,  quemadmodum  terra 
in  omnibus  ofiiciis  suis  per  solem,  illuminatur. 

Quia  homo  in  similitudine  terrse  factus  ossa  sine  mc- 
dulla  lapiduin  vice,  ossa  cum  meduUis  vice  arbo- 
rum  habeat;et  quod  secundum  qualitatem  morum 
suomm,  vcl  duritiam  lapidum,  vcl  aiimnitatem 
horti  floridi  scu  pomcrii  fructiferi  per  siqnifLca- 
tionem  recipiat. 

LXXXII.Terra  etiam  cum  lapidibus  et  arboribue 
lirmata  est,  secundurn  illam  homo  factus  est, 
quiacaro  ejus  ut  terra  est;  ossa  autem  ipsius  sine 
succo  medulla',  ut  lapides  suut;  ossa  vero  cum  me- 
dulla  velut  arbores  existuut.  Unde  et  homo  aidili- 
cium  suum  secundum  se  ex  terra,  ex  lapidibus  et 
ex  lignis  componit.  Anima  quoque,  cui  desideria 
carnis  contraria  sunt,  et  qua?  lirmamentum  totius 
corjtoris  est,  illud  viribus  suis  infundens,  omuia 
opera  cum  horaiue  operatur  et  periicit,  ipseque 
homo  floridus  hortus,  in  quo  Doniiuus  oculos  suos 
pascit  secundum  desiderium  anima?,  operando|effi- 
citur ; ,  cum    autem     sccundum    voluntatcm     carnis 


863 


S.  HILDEr.AUDIS 


864 


operatur.  coram  ociilis    Dei  sicut  sol  cum  eclipsim  A  ret,  sed  ut  io  vera  humilitate  ad  pedes  Domini    pro 


patilur  non  lucet.  Homo  euim  qui  bona  opera  fe- 
cerit,  pomerio  omnium  bonorum  fructuum  repleto 
assirailatur,  sicut  terra  quse  lapidibus  et  arboribus 
lirmatur  et  orualur ;  cum  autem  per  duritiam  pec- 
catorum'  niala  opcra  perpelraverit,  sicut  dura  terra 
qua;  sine  fructu  e>t  coram  Deo  infructuosus  exislit. 
Caro  namqae  hominis  bonam  scientiam,  quae  fruc- 
tiferam  moliitiem  habet,  et  ossa  nialam  scientiam, 
qua;  contra  Deum  se  indurat,  signilicant ;  ossa  au 
tem  qu£E  sine  medulla  in  eo  sunt,  mala  opera  ipsius 
desiguant.  Anima  vcro  secundum  Deum  in  horaine 
operans  est,  quoniam,  sicut  ipse  ccelum  in  pleno 
gandio  coeleslibus  coustituit,  et  ut  terram  homi- 
nibus  ad   habitandum  dedit,   sic   anima    in    gaudio 


illis  se  prosternat,  docet,  quatenus  omnipotens 
Deus  in  amara  poeuitentia  ei  peccata  sua  miseri- 
corditer  ignoscere  dignelur.  Cum  enira  ipsa  homi- 
nem  in  huraili  natura  sua  ita  superavit,  utei  ia 
omnibus  consentiat,  coelum  sic  dicendo  victoriose 
pertransit.  «  Conciipivi  salutare  tuum,  Domine,  et 
le.K  tua  meditalio  mea  est  {Psal.  cxviu).  »  Quod  sic 
intellectui  patet  :  Ego  in  carae  mea,  qu»  prfficeptis 
tuis  per  se  in  bono  non  consentit,  te  desideravi  et 
intellexi,  et  per  vim  salutaris  tui  quasi  veloci  aqua 
ita  infundebat,  ut  in  medio  virium  mearum  et  in 
medio  cordis  raei,  mandata  tua  contra  voluntalem 
ejusdem  carnis  meditarer.  Et  quemadmodura  raolen- 
dinum  granaad  edendumper  aquas  conterit,  sic  ego. 


cum  homine  bona  opera,  quai  calestia  sunt,  et    in  "  quaj  torrens  iter  aqua!  in  corpore   sum,  omnia    pra^ 


querela  tristitiae  mala  opera  quaj  terrena  sunt  ope- 
ratur.  Scieutia  itaque  boni  et  mali  viscera  aniinai 
sunt,  quibus  hominem  humilitatem,  quaj  materia 
omnium  virtutum  est,  docet,  et  quse  hominera  in 
viribus  suis  in  peccatis  ita  constringit,  ut  illa  in 
gaudio  nunquain  perficere  possit.  Et  sicut  homo 
umnia  «dilicia  domus  quara  ceditlcare  vult  secun- 
dum  voluntatem  suam  prtevidet,  sic  ipsa  omuia 
opera  in  homine  secundum  quod  potest  disponit. 

Idem  quod  sicut  acr  terram  in  medio  sui  ieqiiali  un- 
,  dique  mcnsura  pcsitam  susteiitat  tt  continet,  ita 
corpus  et  anima  a  Deo  conjuncla,  licet  natura 
plurimum  distent,  in  faciendis  communiter  prse- 
ceptis  Creatoris  sui  patienter  se  inviccm  suslcntare 
et  instruere  debeant. 

L.X.WIM.  In  medio  quoque  aeris  terra  posita  est, 
ita  scilicet  ul  aer  a-quali  mensura  super  terrara, 
acsubterra,  et  in  utraque  parte  terro)  sit.  Anima 
etiam  quai  viveus  spiraculum  a  Deo  in  corpus  mis- 
sa  est,  horainem  ut  cum  palientia  prajceptis  Dei  in 
hac  laboriosa  vitaobediat,  instruit;in  qua  in  tanla 
dissocietate  quauta  coelum  et  terra  distant,  inhabi- 
tat  manetque,  ut  qui  scienlia  sua  quid  ipse  sit  ple- 
niter  comprehendere  non  valet,  in  labore  certami- 
nis  sui  cum  patientia  et  obedientia  ad  Creaturem 
suum  tendendo  respiciat.  Sicut  enim  aer  in  me- 
dio  terne  eam  sustentando  et  conlinendo  est,  sic 
anima  in  medio  corporis,  illud  totum  sustinendo, 
habitat,  et  in  ilto  secundum  quod  ab  eo  postulal 
operalur. 

Quod  vesica,  quse  potus  recipit  et  emiitit,  cursus  flu- 
mmum  quse  per  terram  diffunduntur  ostcndit\i:t 
quod  in  linnc  modum  viclnx  carnis  anima  cor- 
pus  suum  (luentis  praeceptoruin  Dei  bona  recipien- 
do,  mala  emittcndo  irriqare  dcbeut,  apposHo  in 
lestimonium  versu  psalmi  cxviii  ad  hoc  cornpe- 
tente. 

LX.XXIV.  Sed  vesica  hominis  inundationem  flu- 
minum  quae  hac  et  illac  per  terram  dilfunduntur, 
ostendit,  quoniam  ut  illa  tluenta  ventris  recipit  et 
emittit,  sic  etiam  et  llumina  nunc  cresciint,  nunc 
vero  decrescunt,  totamque  terram  irrigant.  Anima 
itaque,  cui  natura  carnis  et  sanguinis  contraria  est, 
homiDem  ut  ab  ioquietis  cogitationibus  se  absti- 
neat,  et  pro  peccatis  suis  de  gratia    Dei    non   despe- 


C 


cepta  tuaex  natura  mea  requirendo  diligenter  ob- 
servo.  Sicut  enira  vesica  hominis  aquosam  humidita- 
tem  corporis  recipit  et  emitlit,  et  ut  llumina  cre- 
scendo  et  decrescendo  totam  terram  perfundunt,  sic 
victoriosa  anima  totura  corpus,  bonum  recipiendo  et 
malum  emittendo,  praeceptis  Dei  regit,  cujus  vires 
in  bonis  crescunt  et  in  malisdecrescunt. 

Quod  ex  locis  corporis  per  qux  digestio  ciborum  el 
potuum  fit,  secretiet  subterranei  mcatus  flumi- 
num  dcsif/nentur,  ct  querela  animx  lutulentis  ct 
fctidis  operibus  pallutse,  et  per  spem  paenitentise 
et  passionem  Christi  im  Dcum  rcspirantis,  addutto 
in  testimonium  vcrsii  psalmi  xli  in  hoc  conve- 
nienti. 

LXXXV.  In  locis  autem  ubi  digeslio  ciborura  et 
potuuin  emittitur,  secreti  et  sublerranei  meatus 
prsedictorum  fluminura  designantur,  quia,  ut  di- 
gestio  in  corpore  hominis  permaaere  non  potest, 
sed  ejecta  apparel,  ita  quoque  et  meatus  isti  ilu- 
mina  ejiciunt,  illaque  ad  apertara  manifestalioncm 
perducunt.  Cum  vero  anima  in  lululentis  peccatis 
a  luce  abscondita  est,  se  abstinere  non  potest  quin 
lamentabili  voce  dical :  «  Ach,  ach,  ego  infelix  quae 
vivens  spiraculum  adeo  sum,  tanto  fetore  pecca- 
torum  involuta  sum,  ut  nulla  la.'titia  coelum  respi- 
cere  valeam.  Ach,  unde  veni,  aut  quo  vadara,  et 
quid  prosunt  mihi  oinnia  bona  quse  Deus  creavit, 
cum  in  inferunm  dimergar?  »  Sed  postea  in  se  re- 
versa  iterum  dicit :  «  Conlido  in  Deo  meo,  quia  in 
D  vera  poenitentia  permisericordiam  ipsius  de  infer- 
nalibus  tormentis  quae  promerui  liberari  possira. 
Et  sic  per  graliam  Dei  consolata  etconfortala  iterum 
dicit  :  «  Quare  trislis  es,  aiiima  mea,  et  quare  con- 
turbas me?  Sperain  Deo,  quoniara  adhuc  confitebor  illi 
salufare  vulius  mei  et  Deus  meus  (Psa/.  xli).  »  Quod 
sic  intellectui  patet  :'■  Cum  homo  peccata  sua  per 
naturam  aniraae  coaclus  emendare  cogitaverit,  in 
gaudio  quod  ex  rivulis  aquae  vivae  ei  influxit  dicit  : 
'(  Quare  totum  contristor  et  perturbor  in  anima 
mea,  cum  per  gratiam  Dei  vuinera  peccatorum 
meorum  cuin  suspiriis  et  lacrymis  delere  possira, 
quae  per  vulnera  Doraini  raei,  qui  clavos  et  lan- 
ceam  pro  peccatis  meis  sustinuit,  me  liberandam 
confido?»   Omnia  vero  mala  opera  in  amara  poeni- 


8C;i 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  -  PARS  I,  VISIO  IV. 


8C(> 


B 


tenlia  postea  manifestat,  sicut  etiam  egestio  ciborum  A 
et  potuum  emiltitur.  Sed  et  sicut  de  subterraneis 
aqnis  lumina  super  terram  producunt,  sic  de  his 
rebus  optima  fama  super  terram  vulat,  quoniam  qui 
in  peccatis  exslinctus  erat,  in  bouis  operibus  reve- 
latur. 

Quod  per  dorsum  et  latcra  hominis  pkmities  tcrrse, 
per  femora  vero  ct  loca  sessionis  coUts  et  asperitas 
ejusdem  tcrrae  inferius  durse  et  impcnctrabilis,  et 
supcriorem  partcm,  qase  mollis  est,  constringcntis 
insinuctur;  et  quod  simiUtcr  viribus  cmimse  molli- 
ties  carnis  a  vitiis  reslringatur,  ut  virtutum  mar- 
garitis  decorata  angclos  sanctos  et  ad  admiratio- 
iieni  sui  et  ad  laudcm  Dci  accendat. 

LXXXVI.  Dor.sum  autem  et  latera  liominis  pla- 
nitiem  terrai  demonstranl;  anima  vero,  quse  ope- 
rans  spiritus  nominatur,  sancta  opera  et  claras 
virtutes  per  quas,  Deus  ab  angelicis  spiritibus  lau- 
datur,  cum  liomine  operatur;  ipsaque  corpori,  quod 
per  omnia  regit,  iuvisibilis  e.xistit,  quemadmodum 
Deus,  qui  totani  terram  creavit,  homini  invisibilis 
est.  Et  sicut  homo  cum  dorso  et  latere  potenter 
operatur,  sic  etiam  anima  cum  corpore  omnia  ope- 
ra  sua  perQcit.  In  femoribus  quoque  et  in  loco  ses- 
sionis  colles  et  asperitas  prffifata?  duraj  et  impene- 
trabilis  terrae  ostenduntur,  quoniam  ut  femora  lum- 
bis  et  ventri  adhserent,  et  hominem  portant,  et  ut 
locus  sessiouis  bominem  retinet,  sic  etiam  ho^c  in- 
ferior  et  impenetrabilis  pars  terra?,  superiori  tene- 
raj  et  molli  parti  ejus  conjuncta  existit,  illamque 
forlitudine  sua  quasi  chalybs  retinet  ne  dissoivatur,  q 
Sicut  euim  homo  totam  terram  artibus  suis  regit, 
camque  aratro  aliquando  profundius,  aliquando  le- 
vius  evertit,  sic  anima  viribus  et  virtutibus  corpus 
secuudum  gustum  carnis  pertransit  et  evertit,  et 
cum  fortissimis  viribus  ejusdem  animse  homo  gra- 
via  et  criminalia  peccata  perficit,  sed  leviora,  quse 
per  cogitationes  sine  opere  fiunt,  aliis  animic  tau- 
tum  peificiuntur.  Diabolus  namque  propter  odium 
quod  ad  Dominum  suum  habet,  deleclationem  ho- 
miui  suggerit,  ex  qua  fumus  quoties  homo  irascitur 
in  corpore  ejus  ascendit,  quia  homo  nunquam  ira- 
sceretur  si  delectatione  carnis  careret.  Anima  vero 
quse  immortalis  vita  est,  in  cujus  discessu  corpus 
emoritur,  omnia  opera  secundum  desideria  corporis 
perticit,  quemodmodum  serius  ventus  totam  terram  D 
germinare  facit,  ipsaque  in  corpore  operando,  sicut 
torrens  aqua  lluendo,  nunquam  cessat.  Omnes 
qiiippe  angeli  super  homiuem  iilum  qui  sanclis  ope- 
ribus  velut  elegantissima  veste  induilur,  mirantur, 
quoniam  societatem  cum  illis  Deum  laudaudo  etiam 
habebit;  omuiaque  upera  ejus  anima  sustinet,  sicut 
femora  et  locus  sessionis  totum  hominem  susten- 
tant.  Et  sicut  aspera  et  acuta  terra  mollem  partem 
terrse.  atque  flumina  portat,  sic  vires  animse  totum 
hominem  continent,  quae  ei,  quemadmodum  fe- 
mora  cum  lumbis  ventri,  serviendo  adhserent.  Ipsa 
etiam  cum  viribus  suis  opera  hominis,  quemadmo- 
dum  posterior  pars  ipsum  sustinet,  et  eum  in  bono 
gaudere  et  in  malo  contristari  cogit,  bonisque  ope- 


ribus  et  variis  virlutibus  velut  baccis  et  margaritis 

eum  circumdat.  Unde  et  Joannes  dicit : 

Vcrba  sancti   Joannis    apostoli    in    Apocalypsi     sua 

decorem  sponsx  Christi,  id  cst  animse  sanctse,  con- 

templantis   et    describentis,    et    David    in    Psalmo 

exccUentium  hominis  prxdicentis. 

LXXXVII.  «  Vidi  Jerusalcm  descendentem  de 
coelo,  oruatara  tanquam  sponsam  viro  suo  (Apoc. 
xxi).  )'  Quod  sic  intelleclui  patet  :  Sponsa  ista  san- 
ctam  et  ornatam  animam,  quaj  Christo  in  dute  san- 
guinis  sui  adjuncta  est,  et  ad  eum  quemadmodum 
sponsa  ad  sponsum  respicit,  designat,  quia  ipse 
Filius  Dei  in  alvum  Virginis  descendit  de  coelo,  in 
qua  novam  et  sanctam  civitatem  Jerusalem  «difi- 
cavil.  Angeli  namque,  qui  faciem  Dei  semper  in- 
spiciunt,  in  operibus  sanctorum,  quge  cum  innu- 
merabilibus  ornamentis  ad  faciem  Dei  lucent,  et  ad 
cojlestem  Jerusalem  ascendendo  nova  tabernacula 
semper  eediQcant,  et  etiam  coram  eis  ut  aurea 
scriptura  fulgent,  miranlur.  Unde  in  sono  psal- 
terii,  cithara?,  et  vocis  omnium  laudum  sonant. 
Deus  vero  hominem  ideo  creavit,  ut  lucida  opera 
quai  in  coelo  fulgerent  operaretur,  quatenus  angeli 
in  operibus  ejusdem  hominis,  ut  etiam  in  facie  Dei, 
mirarentur.  Uude  eliani  scriptum  est  :  «  Minuisti  eum 
paulo  minus  ab  angelis ;  gloria  et  honore  coronasti 
eum,  et  constituisti  eum  super  opera  manuum  tua- 
rum  [Psal.  vin).  »  Quod  sic  intellectui  patet  :  Deus 
angelis,  qui  laus  ejus  sunt,  pra^sens  semper  est, 
ideo  ab  eis  videtur  et  cognoscitur,  cum  homo,  qui 
opus  [ejus]  cum  auima  est,  eum  in  fide  et  non  in 
divinitate  videat;  quem  Deus  giorifical,  honorat  et 
multura  ornat,  quouiam  eum  ad  obedientiam  prse- 
ceptorum  suorum  creavit,  et  super  omnia  opera 
quse  facerat  eum  constituit. 

Ifem  de  comparatione  durse  et  moUis  vel  calore  vel 
algore  inhubUabiUs  tcrrx,  et  unde  terrsemotus 
contingant,  ct  quoct  eadem  terra  si  subtus  r^uasi 
ferrea  chalybinea  non  essct,  ab  asccnsu  solis  ni- 
mio  seslu,  ct  ab  occasu  ejus  nimio  frigore  dis- 
rumperet,  et  de  muUifuria  concertatione  carnis 
et  animx  sccundum  supraposita. 

LXXXVIII.  Nam  tenerse  parli  terrae  dura  et  vel- 
ut  ferrea  pars  altera  terrse,  subjuncta  est,  quse  in 
duritia  sua,  quemadmodum  chalybiuea  iit,  perdurat, 
ita  ut  nec  confringi,  nec  emolliri  ulla  inuudatione 
circa  eum  coucurrentium  aquarum  possit.  Homo 
quoque  cum  delectationem  carnis  amplectitur,  ani- 
ma  in  spiritali  natura  sua  dicit  :  «  0  vae  moliitiei 
gustus  carnis,  quam  ego  affligo,  et  a  qua  aflligor!  n 
Unde  homo  in  peccatis  suis  mox  ingemit  dicens  : 
«  0  vse  mihi,  quod  ad  tanta  peccata,  quse  in  me 
superare  nonpossum,  natus  sura  !  »  Et  mox  ut  anima 
moerorem  istum  senserit,  hominem  plus  quam  prius 
in  peccatis  puuiendo  ad  se  trahit,  et  eum  propter 
peccata  sua  tristem  reddit,  quoniam  vires  animse 
in  ipso  aruerunt.  Postea  namque  homo  secundum 
naturam  anima?  operando,  ipsam  in  mortificatione 
carnalium  desideriorum  prodit,  quatenus  eam  in 
ccelesti  desiderio  inveuiat.  Sic  quoque  anima  homi- 
nis  in  quo  obdurationem  cordis  non  inveuit,  supe- 


8f.: 


s.  ii[M)F.i;.vni)is 


8G8 


rat.  quemudniodum  iluia  et  quasi  IVrrca  Ilmim  A 
mollem  in  poteslale  sua  suslontat;  ipsaque  aiiiina 
fortiludiue  lidei  quasi  chalybe  eum  tirmat,  nc  per 
circumeuntia  mala  consuclorum  peccaturum  deli- 
ciat.  Pars  itaque  iispc  dura»  el  volut  ferreai  ten;i- 
colles  cum  rupibus  habet,  el  Ihimiiui  qu;e  in  oriente 
in  quatuor  partes  divisa  iluunt,  eam  scindere  non 
pranalent,  sed  eam  interdum  movcnt,  nec  tamen 
vulncrant.  .Motio  autem  ista  e.x  nimio  a^stu  sulis  ab 
illa  parte  firmamenti  lit,  ubi  sol  ascendit,  et  si  terra 
sublerius,  ut  ferrea  seu  quasi  chalybinea  non  esset, 
ex  niraio  sp^tu  hoc  tota  scinderetur.  \h  altera  quo- 
que  pnrte  lirmamen;i  ubi  sol  occidit  ex  nimio  e;iara 
frigore  ruraperetur.  Nam  et  e.\  immoderato  fervore 
solis  et  ex  immoderato  fritrore  istie  partes  terrte 
mhabitabiles  sunt.  Proinde  el  anima,  qua?  humilis 
natura»  csl,  conlra  superbiam  hominis  semper  pu- 
gnat,  eique  dicit  :  «  Quarc  in  tantam  altitudinem, 
quasi  le  ipsura  creaveris,  ascendis?  Si  onim  per  tc 
ipsum  esse  vel  operari  desideras,  ut  primns  angelus 
cades.  »  Ipsa  etiam  Deum,  a  quo  ipsa  spiritalis  es- 
sentia  facta  est,  scit,  ct  seutit,  et  quod  oi  nuUus 
similis  est  intelligit,  ideo  superbiam  quac  sine  gaii- 
dio  est,  ct  per  seipsam  esse  et  nulli  obedire  vult, 
odit.  Lnde  etiam  superba!  mcnti  corporis  sni  dicit  : 
»  Omnia  quai  qua>ris  vana  ct  fallacia  sunt,  et  quae 
tu  honorem  nominas,  haec  blasphemia  sunt;  et  cum 
te  ascendere  putas  sine  adjutorio  Dei  et  hominum, 
cades.  »  Sed  liomo  ex  moerore  animto  sajpc  suspi- 
rat,  et  ab  omnibus  operibus  superbia  declinando,  f 
in  altitudinem  sanctorum  operum  humilitalis  ascen- 
dit,  per  quara  ipse  in  medio  peccatorum,  quem- 
admodura  dura  tcrra  collibus  ct  rupibus  tenctur  et 
lirraatur.  Et  tunc  homo  bona  et  sancta  opcra  cura 
elementis  in  alio  raodo  quasi  reviviscendo  operalur, 
ne  quasi  vtilneribus  raortis  condemnatus,  coram  Deo 
et  hominibus  deridealur,  sicut  etiam  cadcm  terra 
de  quatuor  fluminibus  in  viribus  suis  non  disrum- 
pitur.  Anima  autem,  qute  ventosa  est,  oinnem  crea- 
turam  per  cor  et  venas  in  homine,  dum  peccata  quse 
sibi  molesta  el  conlraria  sunt  cura  co  operatur,  mo- 
vet ;  ipsumque  post  gaudium  peccatorum  sa^pe  plo- 
rare  facit,  et  post  securitatem  eoruin  in  magnam 
confusionem  convertit.  Ilomo  ctiam  magiiam  indr- 
mitatem  niultoties  incurrit,  cum  omnia  interiora  D 
viscera  sua  rectum  iter  perliciendo,  qua^  vult  non 
habet;  sicque  anima  quasi  tempestas  in  homine 
( nm  peccalis,  et  etiam  cura  pa;nitcntia  ip-iira  affli- 
gendo  est ;  et  quantum  ipsa  in  peccatis  doluit,  tan- 
tura  eum  in  pccnitcntia  dolere  facit.  Ipsa  quoque 
aiiinainomni  fervore  peccandi  et  poenilcndi  liomi- 
nem,  quem^idmodum  ferrea  et  chalybinea  terra 
mollem,  sustcutat  ne  deficiat,  quia  ipsa  \  italis  virtu^ 
corporis  est,  quod  nunquara  cum  gaudio  peccata 
sua  operari  permittit,  quodque  in  peccalis  ita  saepe 
affligit,  ut  ab  iilis  se  surgere  vix  speret.  Anima  vero 
per  hoc  eum  iterura  excitat,  ct  ut  per  gratiara  Dei 
se  liberandum  conlidat,  ne  in  disper.sionem  despera- 
tionis  decidat  consolatur,   quod  eliam  terra  qu;r  cx 


niraio  fiigore  occidentis  non  rumpitur  signiticat, 
TertM  eniin  qu;e  pro  nimio  frigore  et  ;e.>;lu  iiihabi- 
tal)ilis  est,  desigiiat  (juod  homo,  qui  propler  expul- 
sionera  Ad;o  parvutn  iocum  habilahilis  terr;i>  ul 
peregrimis  iiihabilal,  inter  prielia  et  bt'lia  peccalo- 
runi  et  j)(jenilentia!  nunquam  securilalcin  liabere 
po.-;sit,  quoniam  in  lacrymabili  e.xsilio  plenum  gau- 
dium  cieleslis  jiatria;  videre  non  potesl,  nisi  qiiod 
illnc  a  longe  in  umbra  lidei  tendit.  Unde  cuni  nul- 
lain  securitatem  se  habere  videt  dicit : 

Verlia  David  iii  p,s«/mo  i;i  velocitatcm  dierum 
suoriii»  et  defcctum  suum  deplorantis. 
LX.XXI.X.  «  Dies  niei  sicut  umbra  declinaverunt, 
et  ego  sicul  fenura  arui.  »  Quod  sic  intelleclui  pa- 
tet  :  Hotno  ex  originali  peccato  in  his  qua;  pra>terita 
et  futiira  sunt,  coecus  est.  Unde  ea  in  scienlia  sua 
quasi  umbram  habet.  Qui  etiam  per  hoc  quod  nul- 
lam  securitatem  habet,  ut  fenura  arescit,  cum  omnia 
opera  sita  ei  inccrla  sint.  Omnes  enirn  dies  hominis 
deliciendo  in  oblivionem  ducunlur,  sed  a!terna  vita 
stabilis  et  nova  est,  ut  etiam  aestas  omni  anno  no- 
vos  fructus  profert. 

Quod  terra  quidem  in  omni  supcr/icic  sua  rotunda, 
sed  non  plana,  propier  tumorcs  collium  et  mon- 
tium  quos  undique  gestat  exisiens,  inxquakm  hu- 
mnnx  convcrsationis  proptcr  diversa  virtutum  et 
vitiurum  qux  inttr  animain  ct  carnem  (jeruntur 
certamina,  tenorem  siynificet. 

XC.    Terra    naraquc    iriontes   et  colles  portat,  -et 

inlra   rolunditalem  siiam  plana  non  est;  sed  tamen 

aer  eam  ubique  tangit,  ipsaque  supra  et  subtus  mon. 

tes  et   colles    fert,    quemadmodum    cervus    cornua 

sua.   Anima,   qua>  spiraculum    a  Deo  est,  frendenli 

moleslia  avaritiam,  qiia!  collum  luxuria!  existit,  odit, 

quoniam.homo  per  hajc  duo  vitia  pacilicos  et  man- 

suetos  morcs  nec  in  se  nec  ad  alios  habere  potcst. 

Ipsa  quoqite  anima  corpori  ideo  immissa  est,  ul  ad 

confusionera  diaboli  contra  suggcstioncra  ipsius  cura 

liumine  pugnet,   quia  luxuria  per  ipsam  suggestio- 

iiem  Leviatan,   qui  tolum  nnindum  deglulire   vult, 

in  ipso    exsurgit,   per  quain  etiam,   ut  avarus  liomo 

peciiniain,  animas   inqiiinare  et  ad  se  trahere  desi- 

derat.  Ilomo  namqiie  qiii  superbus  et  avarus  existit, 

possibilitate  peccandi,  quemadraodum  terra  monti- 

bus  ct  collibiis  ponderata,    nequaquam    plana    est, 

se  ponderat,  cum  relicto  titnore  Dei  ac  si  per  cum 

judicandus  non   fit,   secundtim  desideria  cordis  sui 

quffiiunqite  vult  operatur.  Et  sicut  aer  terram  non 

comnmnit,     sed    secundum    qiiaiitalem    tempestalis 

tangil,  sic  ipse  opera   iuiquitalis  excusando   secun- 

diim    vanititem    cordis    sui    injuste    operatiir.     Sed 

anima   etiara  viribus  suis  hominem  istum  aflligendo 

ad  Deum    pro   peccatis  suis  suspiraro  facit,  ac  raon- 

tcm  sii]icrbi;e  in  ipso  prosternens,  eum  super  terram 

in  humililate  sancta  et  bona  opera  facere  cogit,  qui 

prius  peccata  in    superbia  quasi    sub  terra  operatus 

est.  Ipsa  ctiam  in  potestatc    scientia>,  suai  bonum  et 

malura  operatur,  ct   ex    magna   afflictione  quam  in 

corpore  ex  superbia  habet  dicil :  «  Ach,  Ach,  unde 

veiii,   el  qiiid   ojicror  mouo?  i.-um  sH.=piriis  plangen- 


809 


LIBRR  UIVINOH.  OPHIl.  SIMPF.ICl.S  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  IV. 


87(1 


tem  vocem  profero,  quia  scientiam   meam  eum    pu-  A  tredo,  cur  a  Deo  meo  ia  tc  unquam  missa  sum,    qute 

»  Et  ila  lugendo    liomi-       iu  tua  desideria  me  ita  involvisti,    ut  diabolica  sua- 

sione  criminalia  opera  tecuin  cugat  periicere?  »  Tnnc 
liomo,  licet  in  petulanti  convivio  peccatonim  vivat, 
propter  querelam  animse  intra  se  sa^pe  dicit  :  «  0  vte 
milii,  quare  a  peccatis  me  continere  non  possum ! 
qai  opera  mea  curam  Deo  et  horainibus  polluta  es- 
se  cognosco,  et  quare  non  timeo  IJeum  meum,  qui 
omiiem  macuiam  peccatoriim  sicut  malitiam  diaboli 
judicando  abjicit !  »  Post  ea  homo  in  amara  pceni- 
tentia  a  peccatis  ea  dinumeraudo  declinat,  et  [in 
eamdem  moiestiam,  in  qua  anima  ipso  peccante 
fuit,  sic  dicendo  ducitur  :  u  Ach,  a^b,  ego  Creatoris 
mei  obiita  sum^  quado  a  desiderio  carnis  in  scien- 
tia  rationaiitatis  mea'  propter  timorem   ct    amorem 

■•  ejus  non  declinavi!  »  sicque  invera  poenitentia  se  ad 
terram  prosternens,  ad  Deum  sic  orandoclamat  :  «  0 
Deusmeus,  adjuvame,  et  per  sanguinem  tuum  educ 
me  de  profunditate  peccatorum  meorum,  quibus 
quasi  ininfernum  mersus  sum,  et  per  gratiam  tuam 
tralie  me  ad  te,  ut  ad  salvationem  surgere  possim.  » 
Sicque  singula  peccala  sua  in  vera  poinitentia  con- 
siderando  abluit,  Mensura  enim  qua^.  a  loco  egestio- 
nis  seu  a  femore  usque  ad  genu  existit,  signilicat 
quodvis  libidinis  in  lumbis  viri,  et  in  umbilico  mu- 
lieris  per  primam  suggestionem  diaboli  excitatur, 
cum  per  malum  ejusdem  deceptionis  pari  studio 
dusidurando  et  operando  peccata  liixuriaj  pernciunt. 
Sed  homo  post  ea'per  animam  in  dolorem  et  in  mo- 

P  lcstiam  ooruindem  peccatorum  ducitur,  quod  etiam 
mensura  quai  a  genibus  usque  ad  talum  est  desi- 
gnat.  Talus  quidem  locum  exsilii  in  quo  Adam 
positus  est  ostendit,  quod  homo  in  omnibus  operi- 
bus  suis  boniset  malis  oblivisci  non  potest,  quia  in 
malis  operibus  expulsionis  Ada?  recordatur,  et  in 
bonis  operibus  qualiter  a  Deo  creatiis  sit  reminisci- 
tur.  Deus  quippe  anima'  ralionali  habitaculum  in 
tanta  plenitudine  creavit,  ut  in  illo  oranes  virtu- 
tes  suas  exercere  posset,  sicut  et  homo  domum  a?- 
diticat,  quatenus  in  illa  omnia  quai  vult  operetur; 
et  ut  etiam  venti  a  Deo  creati  sunt,  ut  aliquandu 
in  jucunditate,  alio  modo  in  periculo,  quseque  fla- 
tu  suo  pertranseant.  Et  sicut  oceanus  locum  in  quo 
fluit  non  excedit,    sic  anima  modum  istum  non    re- 

D  linquit,  quin  in  bonis  operibus  gaudeat,  et  in  ma- 
lis  contristelur.  Cum  enim  homo  secundum  desi- 
deriacarnis  peccatcoram  Deo  ut  tenebrosa  nox  est; 
cum  autem  secundum  naluram  animse  operatur,  co- 
ram  Deo  et  angelis  ejus  sicut  lux  diei  lucet.  A 
talo  autem  usque  ad  fmem  majoris  articuli  ea  men- 
sura  existit,  quai  a  junctura  manus  usque  ad  sum- 
mitatem  fmis  digiti  qui  medius  dicitur,  est,  ut  su- 
pra  demonstratur.  Pedes  quoque  ca-tera  llumina  de- 
monstrant,  quse  se  per  totam  terram  dividentes,  il- 
lam  ubique  irrigant.  Et  sicut  iidem  pedes  cruribus, 
et  ut  mauus  brachiis  adhffirent,  sic  et  llumina  isla 
vires  suas  ab  occeano  sumunt.  Deus  quippe  elemen- 
tum  terroe  creavit,  quffi  per  vires  ca?terorum  ele- 
mentorum  germinat,  ut  etiam   mulier  per  vires  vi- 


tredine  jjcccatorum  misceo. 

nem  cogit,  ut  his  verbis  Dominum  adoret.  "  Misc- 
rere  mei,  Domine,  quoniam  animam  meam  in  pec- 
catis  poilui,  et  sana  contritiones  cicatricum  vulne- 
rum  meorum,  quia  tibi  soli  peccavi.  0  Deus  [meus, 
amplius,  amplius  doce  me  sancta  et  bona  operari, 
quibus  anima  mea  sanetur,  quam  multum  pertur- 
bavi.  »  Postea  namque  homo  se  totum  ad  Deum 
inclinat,  et  esurie  animae  suse  deliciente,  in  con- 
vivio  poenitentiae  ketatur. 

Quod  slcut  infciior  siiperficics  terrae  pulsantcs  se  et 
circuin/lucntes  aquas  qnasi  ferrea  repellit,  [sic  et 
vis  anunx  viiut  chalybs  qui  cxtera  acuit  fvrra- 
mcnta  fallaciurn  et  immissioncs  diaboli  domare  et 
a  se  repellere  debeat. 

XCI.  Nam  superticies  terrse  subtus  quemadmo- 
dum  supra  rotunda  cxistit,  ipsaquc  ad  intrantes  et 
circuinthientes  aquas  quasi  ferrea  est.  Anima  quo- 
que  qua;  in  corpore  latitat,  et  in  omnes  sensus  cor- 
poris  cogitando,  loquendo  et  oporando  volat,  se- 
cundum  ista  cum  omui  creatura  in  homine  opera- 
tur,  cum  alii  spiritus  laus  Dei  tautum  sint,  nec 
operentur.  Ilomo  enim  de  cujus  operibus  angeli 
Deum  laudando  mirantur,  coelestis  et  terrestris  est, 
unde  in  coilo  gloriose  laudatur,  et  totam  terram  ope- 
rando  replet,  et  ita  vis  animaj  ipsius  rotuuditali 
terra;  assimilatur,  quaj  in  corpore  et  in  omnibus 
operibus  hominis  circuit,  et  etiam  secundum  natu- 
ram  carnis,  et  secundam  naturam  suam  ojieratur. 
Vis  itaque  anima?  ut  chaljbs  est,  per  |quem  omnia 
ferramenta  acuuntur  et  firmanlur,  quoniam  jipsa 
desideria  carnis  quae  caturam  ipsius  intrant  pu- 
gnando  superat,  ne  homo  pereat,  ipsaque  ne  pon- 
dere  })eceatorum  suflbcetur,  contra  omnem  falla- 
ciam  diaboli  bellatrix  existit. 

Quod  flexurse,  tam  xqualcs  quam  dispares,  qux  in 
homine  a  femure  pcr  genu  et  talum  iisque  ad  fi- 
nem  7najoris  articuli  jiedis,  ct  a  vinctura  manus 
iisque  ad  exlrcmum  m.edii  digiti  inveniuntur,  in 
mundo  oceani  et  piminum  incurvationes  et  re- 
flexiones  significent,  et  in  homine  impetus,  et 
sestus  libidinum,  ei  multipliccs  cumpaginationes 
naturarum,  carnis  el  animse  oppositiones  dcsi- 
gnent. 

XCII.  A  genibus  vero  usque  ad  talum  ieadem 
mensura  est,  qua?  a  loco  egestionis  seu  a  femore 
usque  ad  genu  existit.  Et  in  mensura  membri  hu- 
jus,  scilicet  quod  a  genu  usque  ad  talum  est,  ocea- 
nus,  qui  totam  terram  comprehendit,  designatur, 
quoniam,  ut  crura  ad  posteriora  recurvantur,  ita 
et  aquee  istse  omnem  rotunditatem  terrse  circumam- 
plecteutes,  metam  suam  non  transeunt.  Aqua?  etiam 
ist«  extra  meatum  suum  non  ruunt,  quia  velut  in 
sulco  et  quasi  in  canalibus  iluentes,  eosdem  ter- 
minos  non  excedunt,  et  aquis  qutc  super  tirmamen- 
tum  sunt  in  profunditate  sua  eequales  existunt.  Sic 
etanima,  qua"  in  omnibus  membris  hominis  consli- 
tuta  est,  per  illum  ad  omnia  desideria  carnis  festi- 
nat,  ut  follis  flare  cogitur,  unde  et  lameutando  ad 
eumdem  hominera   dicit :   «    Ach,   ach,  cinerosa  pu- 


87t 


s.  mi.nEr.AHDis 


8-2 


ri   feta  existit.    llomo    itaquo  per  aniniain    diviuus,  A  cit.  Cuni  istud  acciderit,    idem    horribilis  llatus  cum 


et  per  terram  terrenus,  plenum  opus  Doiest;  un- 
d«  etiam  terrena  scit,  et  in  speculo  lidei  coelestia 
coguoscit.  Sicut  enim  a  talo  usrjue  ad  (Inem  ma- 
joris  articuli,  et  a  junclura  nianus  usque  ad  suiniii!- 
tatem  tinis  medii  digiti  spqualis  mensura  exislit,  sic 
anima,  per  quam  iiomo  se  Dcum  habere  intelligit, 
a-quali  meiisura  sine  omiii  dofectu  corpus  possidet, 
iliudque  eain  ipquali  monsura  susliuet,  ita  ut  anima 
ia  illo  nuUum  defectum  in  omnibus  operibus  quse 
cum  corpore  operatur,  habeat.  El  ut  etiam  terra  u- 
tilia  et  inulilia  germinat,  sic  pedes  hominem  ad  u- 
lilia  et  inutilia  opora  portant ;  et  ut  ab  ocoauo 
omnes  aquse  tluunt,  sic  per  corpus  et  animam  omnia 
opera  hominis  peraguutur. 

Item  quod  in  (lcxuris  humcrorum  ct  Irachiorum, 
mnnuuin,  lumborum,  poplitum  et  pcdum,  in  (jui- 
bus  dnodecim  majores  inflcxiones  sunt,  quatuor 
principalium  ventorum  et  octo  collateralium  \ipso- 
rum  /latus  ct  spatia  quibus  a  se  differunt,  insinucnt, 
et  quud  iidem  vcnli  calorc,  frigore,  siccitale  et  hu- 
miditate  iniicem  tcmpcrcntur. 

XCIII.  Sed  ia  poplite  dextri  cruris,  ubi  crus  ho- 
rainis  incurvatur,  principalis  occidentalis  ventus  de- 
monstratur;  in  fomore  autem  et  in  talo  ejusdem  cru- 
ris  spiramina  eorumdoin  coUateralium  vontorum  de- 
siguantur.  Inpoplile  quoque.sinistri  cruris  principa- 
lis  ventus  septentrionalis  natatur  ;  sed  in  femore  ac 
in  talo  ipsius  collaterales  venti  ejus  ostenduntur; 
in  lambis  quoque  ot  in  pede  cruris  illius  fhitus  colla- 
teralium  eorumdem  ventorum  manifestanlur.  Deus  ^ 
itaque,  ut  pra-fatum  est,  constitutionem  vontorum  in 
homine  signavit,  videiicet  in  flexura  brachiorum, 
in  scapulis  ac  in  manibus,  in  genibus,  quoque  in 
lumbis  et  in  pcdibus,  in  quibus  duodeciin  majores 
inflexiones  suut,  quemadmodum  ctiam  duodecim 
venti  existunt.  Flexurse  etenim  brachiorum  cum 
sibi  appendentibus  membris  orientalem  ct  australem 
ventum  cuin  collateralibus  eorum,  ut  prajdicluin 
est,  designant;  genua  vero  cum  appendentibus  sibi 
membris  occidentalem  et  septentrionalem  ventum 
cuin  collateralibus  ipsorum  demon.-trant ;  atquc 
quemadmodum  mombra  istaomni  corpori  adlia-rent, 
ita  etiam  et  venti  isti  cum  ministris  suis  firmamento 


magna  forocitale  se  aggerat,  uuboir.que  per  quam 
sphwra  solis  lucet  obtogit,  ita  ut  homiuibus  sol  dofe- 
cisso  vidoatur.  Sic  quoqiie  idcni  ilaUis  orrorcm  sub 
nubibus  facit,  undo  et  teiiebrai  in  terra  tunc  liunt, 
Sed  istud  ah  liominibus  videri  non  polest,  nisi  cuin 
magna  portenta  pnoligurantur,  quoniara  per  ele- 
mouta  ista  movenlur,  velut  maiuis  por  brachium 
tlocli,  sigiiaro  omiiiaque  oporari  potost.  Et  idom  lla- 
tus  propter  contraria  opera  hominum  cum  luna 
multoties  ita  ludit,  ut  ipsa  eis  interdum  coloris  ni- 
gri,  intordum  ferrei  et  interdum  coloris  varii  di- 
stincta  apj^aroat.  Quapropter  et  aspcclus  ojus  |ter- 
ribilis  horaiuibus  tunc  est.  Aquilo  nainque  iu  oiniii 
„  parte  ad  quam  se  dirigit  periculosus  est,  et  omni 
roi  supor  quaiu  efllat  nocens,  calidumque  ilatum, 
qui  do  sole  cum  liuiniditatc  roris  suaviter  volat  et 
omnem  viriditatem  et  fructus  agrorum  in  terra  per- 
iicit,  frigiditate  etasperitate  sua  conturbat,  prosperi- 
tatomque  utililalis  devitat.  Alios  autom  voutos  su- 
slinet,  quemadmodum  homo,  qiii  ad  parietem  se 
reclinat,  et  eis  sic  rainistrat,  omniaque  luminaria 
per  tenebras  aquilonis  ornatiora  et  speciosiora  in 
croaturis  videntur,  quia  lumen  in  ipso  non  est.  Et 
socundum  hunc  modum  sinistrum  etiam  brachium 
dextrum  sustentat,  eique  ministrat. 

Quomodo  universa  hsec  qux  de  mensuris  vel  inflc- 
xionibus  humanorum  artuum  seu  vcntorum  duo- 
bus  superioribus  capitulis  comprchcnsa  sunt,  scd 
ct  vicissitudo  dici  ct  noctis  et  hnrarum  ad  ani- 
mam  refcrcnda  sunt;  et  quod  ipsam  animam  Dcus 
quatuor  viribus,  quas  sccundum  corpus  ex  elcmen- 
tis,  scilicet  ignc,  aere,  aqua  ct  terra  habet,  et 
sccundum  se  itcni  qiiatuor  quasi  quibusdam  alis  ad 
reqcndum  se  ipsam  et  idcm  corpus  suum  instru- 
xerit. 

XCV.  IKtc  omnia  ad  animam  prospiciunt.  Qiiai 
scilicet  anima  in  corpore,  in  similitudine  ventorum 
quorum  tlatus  non  videlur  sed  audilur,  manens,  per 
hoc  quod  aeria  est,  suftlatum  et  suspirium  et  cogi- 
tationes  suas  quemadmodum  aer  volans  dilatat,  et 
qua>  etiam  per  humiditatem  sapieutiffi  rori  assirai- 
latur,  per  quam  bonas  intontiones  ad  Deum  habet. 
Sicut  enim  splendor  solis  totum  modum  illumiuat, 
et  tamen  in  se  non  minuitur  sic  ipsa   in  brevi  sta- 


assistunt.  Aller  quoque  per  alterum  calore,  frigore,       tura  hominis  tota  est ;  quamvis  per  cogitationes  suas 


siccitate  et  humidilate  temperatur,  olliciaque  sua 
congrue  exercent,  ut  etiain  h')mo  bracbiis  et  mani- 
bus  suis  omnia  oporatur  quae  in  scientia  sua  dictat. 
Et  sicut  haec  membra  a-quali  mensura  a  se  diffe- 
runt,  ita  eliam  venti  a?quali  spatio  a  se  distant. 

Specialiter  de  periculosa  asperitate  et  noxio  flatu 
aqailunis,  qui  in  xstute  interdum  friyido  humore 
fructus  Isedit  et  arbores  arefacit,  solem  offuscat,  et 
lunx  nitorcm  per  diversos  calores  immutat. 

XCIV.  Sed  inter  hos  aquilo  asperitatem  et  hor- 
rorem  suum  saepius  ostendit,  cum  ventosam  alam 
suam  in  rotam  lirmamenti  et  contra  orientem  ex- 
tendit,  ubi  et  terribilem  et  nocivura  fumum  mul- 
toties  movel,  frigidamque  humiditatem  in  atstate  e- 
miltit,  quo;  fructum    terr£e  Itedit  arboresque    arefa- 


ubique  volet,  per  sancta  quidera  opera  in  laude  Dei 
ad  sidera  ascendens,  per  raala  autem  opera  pecca- 
torum  in  tenebras  descendens.  Quod  etiam  sol  de- 
signat,  qui  viribus  suis  in  dre  super  terrara,  et  in 
nocte  sub  terra  lucet.  Ipsa  quoque  bona  iritontione 
ascondit,  et  malaintentione  perverse  operando  de- 
scendit,  sicutet  crura  cum  poplilibus  superius  et  in- 
ferius  in  diversis  negotiis  agitantur.  Occidentalis  e- 
nini  voiilus,  qui  nliquantum  tim<jndus  est,  bonara  in- 
tentiouem  hominis,  qua'.  nunquam  sine  timore  esse 
debet,  per  quem  homo  dum  adhac  in  fetore  pecca- 
torum  est,  sicut  per  poplitem  sustinetur  ostendit,, 
cujus  talus  el  per  volunlatem  et  desiderium,  per 
quai  bona  intentio  cum  opcribus  perlicitur,  demon- 
strant.    Et  sicut   vento    occidentali  coUaterales    sui 


873 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  --  PARS  I,  VISIO^IV. 


874 


in  officio  sno   assislnnt,  sic  volnntas  et    desiderium  A  ipsiusqne  opera,     qualiacunque  sint,   quae   cum  ho- 


operi   adsnnt.    Dexter  quippe  collateralis  occidentis 
venli  designat   quod  liomo    velut    in    dextra   parte 
animse  consentiendo  peccata  in  se  ipso  devincit ;  si- 
nister  vero   quod  peccatis    superatus    velut  in   sini- 
stra  parte  in   oblivione  Dei  vivit,   ostendit.    Aquilo 
autem,  qui  flatu  suo  omnem  viriditatem  terrtp  are- 
facit,  ad  quod  eum    coUaterales   venti  sui  adjuvant, 
ostendit  hominem  secundum  voluntatem   et    delec- 
tationem  cordis  sui    desideria    carnis  perlicientem, 
per  quff^  ab  orani  felicitate  coelestium  bonorum  de- 
stituitur.   Sed  cum  idem  homo  velut  homo  sinistra 
parte   mala  peipetraudo  animiE  non  cousentit,  vis 
rationalitatis  ipsius    quasi  iu    dexU^parte  ab  hac 
eum  prohibet,  et  tamen  omnia  ope^Bfcona  et  mala 
per   ipsam   perficiuntur,  sicut  per    aptatem  omnes 
fructus  ierrce.  proferuntur.    Deus  etiaqj  animam  per 
quatuorvires  quas  de  igne,  de  aere,   de  aqua  et  de 
lerra  habet,  sapientem  ad  regeudum  vas    suum,  sci- 
hcet  corpus,    creavit,  cum  quibus  etiam  omnia  offi- 
cia    ejusdem    corporis  cum   ipso  operando   perticit, 
Ipsa  vero  antequam  in  corpus  tnittatur,   nihil   ope- 
rata  est,   sicut  etiam    cum  illud  exuerit,  nihil  am- 
plius  operabitur.   In    flexuris   namque   membrorum 
hominis    Deus     quatuor  ventos    cum    collateralibus 
ipsorum  signavit,  in  humeris,  in  ulnis,  in  manibus 
et    in    lumbis,   in   genibus   ac  in  pedibus,  quorum 
unus,    scilicet  orientalis   ventus,  fortitudini  aurora^ 
adjunctus  est,  qua;   de  frigiditate  noctis  rorem  ha- 


mine  operatur,    sicut  fructus  arboris  cognoscuntur. 

Ipsa  uamque    quatuor  alas   habet,  scilicet    sensum 

et  scientiam,   voluntatem  et  intellectum.   Per  alam 

sensus  se  vulneratam  senlit,  et  qua;  caro  diligit,  de- 

clinat,  quiasemper  mobile  spiramem  est;  per  alam 

quoque  scientice  corpus  desiderium  operandi  habet, 

quia  se  per  animam  vivere  cognoscit ;  per  alam  au- 

tem  voluntatis  anima  cum  corpore  operari  desiderat, 

quoniam  illud  factum  videt;  sed  per  alam  intellectus 

fructus  cujusque   operis,    sive  utile,  sive  inutilc   sit, 

quoniam  ipsa  in  finita  vita  manet  cognoscit.  Per  istas 

itaque  quatuor  alas,  ante  et  retro  cum  scientia  boni 

et  mali  oculos  habens,  per  bonam  quidem  scientiam, 

quasi  ante  cum  bonis  operibus;  per  malam  autem 

quasi  retro  malis  operibus  velut  avis  volat. 

Item  de  creatioiie  aquilonis,  et  quomodo  ea  qiise  spe- 
cialiter  de  asperiiate  ejus  et  Ixsionibiis  qux  per  eum 
exterius  in  crcaturis  fiunt,  de  suggestionibus  vitio- 
rum,  quibus  anima  et  corpus  a  diabolo  interius  irri- 
tantur,  intelligenda  sint. 

XCVI.   Nam  cum  aquilo    flatum     suum  horribili- 

ter  levaverit,  orientalis  ventus  ei  resistit,   et  occiden- 

talis  eum  prohibet,   ne   super  eum  flari  possit ;  sed 

auster,  qui  his  duobus  fortior  est,  cum  illis  etiam  ei 

repugnat,  ne  super  ipsum  flatum  suum   emittat.  Sic 

quoque  omnes  venti  ab   ortu  solis  usque  in  occasura 

ejus  aquiloni,   quera  iumen  solis  nec  tangit  nec  il- 

luminat,    resistunt.    Aquilo   enim   aliis  ventis  pejor 

est,  quoniam  in  casu  diaboli  quando  Deus  illum  in 


bet,  quem  super  terram  miltit.  In  mane  enira  au-  G  kcum  exteriorum  tHnebrarum  projecit,  ubi  in  tene- 


rora  lucet,  in  prima  sol  diem  illuminat,  in  terra 
ardere  incipit,  et  in  sexta  plenitudinem  ardoris  ap- 
prehendit.  Per  quod  designatur  quod  homo  per  bo- 
uam  intentionem  primum  suspirat,  postea  lacryma- 
tur,  post  lacrymas  bona  opera  incipit,  quae  post  ea 
magno  studio  bonse  inlenlionis  complet.  Ilomo  nam- 
que  qiii  in  sancta  conversatione  bonorum  operum 
fortiter  ardet,  velut  auster  est,  qui  prius  per  suspiria 
et  bonam  intentionem  velut  in  oriente  sancte  vive- 
re  incepit;  sed  postea  velut  in  occidente  inquieta 
bella,  quibus  anima  corpus  domabat  cessant,  quem- 
admodum  a?stus  solis,  qni  in  oriente  incipit,  et  in 
austro  pleniter   ardet,    in  occidente  tepescit.  Sicut 


bris  absque  omni  luce  manet,  tenebrosus  factus  est. 
Ex  qno  euim  Adam  cecidit,  maligni  spiritus  flatum 
suum  de  tenebris  in  quibus  sunt,  in  totum  mundura 
homines  in  errorem  urgendo  emittunt,  et  hoc  in 
eadem  malitia  qua  verte  luci  contradixerunt,  faciunt. 
Deus  autem  non  permitlit  eos  horribili  forma  ut 
sunt,  hominibus  qui  sub  sole  sunt  apparere ;  sed 
secundum  intentionem  et  mores  eorum  in  omni 
forma  creaturarum  eos  decipiendo,  et  a  bonis  ope- 
ribus  quantum  possuut  avertendo  eis  apparent.  Aqui- 
lo  enim,  qui  homines  et  fruclus  terrai  Isedit,  et  qui 
alis  suis  in  calore  ssstatis  contrarium  frigus  adver- 
sus  orientem  et  occidentem  emittit,  per   quod  fru- 


enim  oriens  et  auster  In  calore  diei  se  conjungunt,       ctus  terrte  arefacit,   tenebrositati  ct  nequitife  aerio- 
itaanima  virtutem  virluli  adjungit,    et  omnia  bona  ^  nun  spirituum  similis  est,  quia  ipsi  pessimi  spirilus 


opera  sicut  manus  cum  brachiis  perfieit.  Sol  autem 
finito  die  in  occidente  descendil,  sicut  et  genua  ho- 
mmum  cum  pedibus  super  terram  currunt.  Ad  ve- 
sperum  eliam  jocundilas  diei  in  tajdium  ducitur,  nec 
homo  in  luce  diei  tunc  gaudet,  sed  taedium  dormien- 
do  habet.  Hoc  est  quod  homo  secundum  gustura 
carnis  operans,  et  carnalibus  operibus  occupatus, 
coelestium  bouorum  obliviscens,  nocturnalis  effici- 
tur ;  cum  autem  per  aoiraam  in  igne  Spiritus  san- 
cti  sanctas  virtutes  operatur,  in  amore  Chrisli  a 
concupiscentia  carnis  refrigescit.  Anima  quippe  ra- 
tionalis  cum  sono  verba  multiplicando  profert,  quem- 
admodum  arbor  ramos  multiplicat,  et  ab  ea  om- 
lies  vires  hominis  sicut    ab  arborc    rami    procedunt, 

Patrol.  CXCVII. 


calorem  ignis  Spiritus  sancti  per  obliviouem  Dei  in 
Iiominibus  frigidum  faciunt.  Anima  nempe,  qu« 
conllictu  corporis  ita  superatur,  ut  illi  consentiendo 
in  desideriacarnis,  velut  vermis  in  habitaculum  suum 
involvitur,  per  spumara  serpentis  peccatis  inquinata, 
spiraculum  a  Deo  se  esse  non  recordatur.  Ipsa  vero 
in  his  nou  diu  mauens,  sed  pro  amplexione  pecca- 
torum,  quibus  quasi  magnis  inhiubat  deliciis,  suspi- 
rat  et  gemit,  et  peccata  sua  non  in  deliciis  ut  prius, 
sed  in  molestia  habens,  et  quasi  contra  se  rixando 
postmodum  bonis  operibus  insistit.  Sed  cum  homo 
in  mala  scientia  se  ipsum  vcndiderit,  et  per  fervo- 
rem  libidinis  Deum  in  oblivionem  ducendo  ad  con- 
silium  serpentis  aspexerit,  eadem   libido  per  fi  ilum 

28 


873 


S.  lllI.DEr.ARDlS 


870 


diabolicai  arlis  in   co  fervciitius   arJel,   euinquo  sie  A  procedunt,  et  quoe  per  eum  ornaliores  et  lucidiorcs 


dicendo  decipil :  «  Quomodo  posses  lc  conliiiero, 
quiu  caro  tua  per  delectalioneni  coucuteretur,  cum 
houio  sis,  et  iterum  pceniteudo  mundus  iieri  pos- 
sis?  »  Sic  uamque  homo  iste  in  simililudino  venti 
qui  horrorem  suum  sub  nubibus  facit,  pc>r  irrisio- 
nem  errantis  mentis  in  scieulia  sua  obnubilatus, 
in  tenebris  obii.ionis  Dei  cum  criminaiibus  pec- 
catis  durmit.  Et  cum  tali  niodo  in  peccalis  suis 
Deum  obliviscendo  dormierit,  in  scientia  hominum 
illorum  qui  Deuiu  jusle  vivenJo  videnl,  velut  pes- 
simi  et  horribilcs  vermes  quos  homines  fugiuut  ha- 
betur.  Unde  et  de  ipso  dicuut:  Qualis  est  homo 
iste,  qui  se,  in  tanta  immunditia  vivendo,  hominem 
esse  non  recordatur?  »  sicque  eum  ut  morliferum 
signum  fugiuut,  se  ipsos  consideranles,  omniaque  ' 
opera  sua  cum  timore  Dei  signando,  pro[)ter  tcr- 
rorem  illum,  quem  in  hoinine  iilo  cognoverunt,  ne 
ei  similes  elliciantur.  lla>c  quoque  in  similitudine 
illorum  signorum  qua?  serumnas  et  inulilia  prailigu- 
raut  faciunt.  Et  sicut  manus  pcr  bracliium  omnia 
sitrnat,  et  ut  portenta  in  motu  elemenlorum  prtefi- 
gurantur,  sic  liomo  per  animam  utilia  et  inulilia 
in  se  ipso  considerando  operatur.  Diversilas  namque 
aquiionis  instabililalem  mcntium  hominum  illorum 
signitical  qui  tjtLTque  sccundum  voluntalem  suam 
pra-videndo  convenieutia  a-slimant,  in  se  et  non 
in  Deo  conlidentes ;  per  quod  et  spissae  nubi  per 
quam   fulgor  solis  nunquam  perfecte    videtur,  simi- 


liunt  sustinet,  quemadmodum  paries  hominem  sus- 
tentat  qui  se  iu  ilhun  reclinat.  Per  tenebras  quoque 
suis  omuia  lucida  quie  ca4esli  harmoniu^  adiiaerent, 
et  qu;c  Eilius  hominis  in  virgiuea  uatura  semina- 
vit,  cognoscunlur ;  et  sicut  suggestio  diaboli  homi- 
nes  seducit,  sic  etiam  llatus  aquilonis  hoinini  no- 
civus  est.  Cun:  eliam  homo  qtii  iniquilales  et  pcc- 
cata  quasi  in  sinislra  parte  cum  diabolo  susurran- 
do  operatus  est,  per  poinitentiam  et  couversionem 
quasi  in  dextera  parte  corum  remimscitur,  et  per 
rccordationem  peccatorum  suorum  forlior  et  san- 
cliur  in  bouis  operibus  eflicitur,  quemadmodum  si- 
nistra  de.xtra;  ministrat. 

llatio  quare  Dcus  Adam  de  terra  suscitans  vel  eri- 
(jens  ita  primo  statuit  ut  in  facie  orientcm,  de- 
xtro  aiislrum,  Ixvoque  aquiloncm  haleret ;  ct  quod 
in  breci  pariHiquc  statura  cjus  immensum  totius 
nntndi  instramc7itum  cullcyerit,  et  omnes  crcatu- 
rus  dominatiuni  viriOusquc  sensuum  ipsius  suije- 
ccrit. 

XCVII.  Facieni  vero  justi  germinis,  scilicet  Adir, 
Deus  contra  orientcm  vertit,  quando  eum  suscitavit 
et  erexit,  ac  in  dexlra  ijtsiiis  australem  partem 
beatitudinis,  et  in  siuistra  ejus  exteriores  tenebras, 
qua}  aquilo  nominanlur,  signavit.  Ipsi  quoqne  \ircs 
elcmentorum  caUerarumque  crealiirarum  inlixit,  ut 
cum  illis  contra  aqtiilonem  ojterarelur,  quai  habi- 
tacuUim  perditoruin  angelorum  est,  qui  se  ab  ipso 
separaverunt,     qiiouiam    in    proprietate    veluntatis 


les    sunt,  cum    omnia    qua;   Crealori   suo   contraria  ^.  sua?   eum   negando,   Dcum   esse  noluerunt.  Quapro- 

pter  ctiam  IJeus  vtilt  iit  Iioino  aqiiilonem  j)er  sini- 
stram  partem  repudiet,  eumque  retrorsum  abjiciat, 
nec  ulla  iinitatione  ad  iilum  aspiciat,  sicut  nequa- 
quam  facie  sua  dorsum  suum  videre  potest,  et  ut 
omnibiis  viribus  creatune  adversus  serpeiitem  in 
pra;Iio  Michaelis  j)ugnet;  aquilonemque  omnino  in 
oblivionem  sinisfra'  partis  habct,  quenudmodum 
tenebra;  a  liice  segregata;  sunt.  Sic  Deus  hominem 
cuin  viribus  oinnium  creaturarum  lirmavit,  eum- 
que  ipsis  velut  omni  armatura  induit,  ita  ut  per 
visurn  creaturas  cognoscat,  per  auditum  inlelligat, 
per  odorattun  disceruat,  per  gustum  ab  eis  pasca- 
lur,  et  per  taclum  eis  dominetur.  Unde  et  i{)S(;  ve- 
rum  Deum  creatorem   omnium    creaturarum    scire 


sunt  eligendo  et  conslituendo  thesaurizant.  Unde 
eliam  in  nigredine  malignitatis  hominibus  molesti 
sunt.  Sicut  enim  luna  vario  colore  distincta  appa- 
rel,  sic  ipsi  cum  oblivione  Dei  in  ferream  duritiam 
per  duplicitatem  doli  ita  convertiintur,  ut  se  inter- 
dum  suaves  ct  utiles  sinc  recta  lide  hominibus  os- 
tendant,  ipsiqiie  diabolica  arte  delusi  pcr  odiosa  et 
maliliosa  opera  sua  corain  Dco  et  hominibus  in  con- 
fusionem  convertuntur.  Idem  enim  aquilo  pericu- 
losus  in  parle  cxistit,  et  orani  utilitate  caret,  quia 
illum  malitiosum  qui  Dco  contradicit,  ex  jiidi<M0 
justissimi  jiidcis  siiscepit.  Ipse  quoque  ardentem 
iram  in  qua  per  suggestionem  diaboli  sanguis  ho- 
minis  elfunditur,  et  etiam  homineni,  qui  in  odio  irse 


soae  cum  nequitia  sua  illum   qiiem  Spiritus  sanclus  D  debet,  nec  adversuseum  prseliari    contendet,  quam- 


inspiravit,  quantum  in  se  est  occidit,  ctim  in  diilci 
sono  dilectionis  eum  nunquam  laudare  potest,  de- 
signat.  Idem  namque  bomo  in  malitia  sua  aquam 
inhonestatis  super  illum  quem  sapientia  infiisum 
vjderit  fundit,  et  eum  ubiqiie  conlercndo  prose- 
quitur  ;  hominemque  charitatem  habentcm  per  ver- 
ba  mendacii  ab  omni  honore,  qiiantum  potest,  de- 
spoliat,  et  pacem  cum  verbis  asperitatis  et  perfi- 
diae  undique  in  omnibus  quibus  potest  destruit. 
Aqiiilo  enim,  qiii  a  Deo  alienatus  est,  omnia  vitia 
hominum  suscipit ,  ut  in  ipso  torqueantur,  quia  sic- 
nt  hordeum  a  tritico  excribratur,  sin  ipse  ab  omni 
utilitate  et  beatitndine  ac  sanclilale  se[);jratus,  om- 
nes  virtutes  qua?   per  inspirationem   Spirilus  sancli 


vis  per  consiiiiiin  antiqui  serpentis  mullolics  deci- 
piatiir,  quia  Deus  supradictis  viribus  eum  non  ad 
hoc  replevit,  ut  uilateuus  mentem  suam  in  stulti- 
tiam  pravi  angeli  elevare  tentet.  Deus  enim  formam 
homlnis  secundum  constitutionem  lirniamenti  caa- 
terarumque  quarumdam  creaturarum  formavif, 
quemadmodum  fusor  aliquam  formam  habet  secun- 
dum  quam  vasa  sua  facit.  Et  ut  Deus  magnum  in- 
strumentum  firmameuli  a^quali  mensura  meusus 
est,  sic  eliam  a-qualiter  mensus  est  hominem  in 
parva  et  brevi  statura  sua,  quemadmodum  supra 
dictum  est,  eumque  sic  creavit,  ut  membrnm  mera- 
l)ro  conjiuicliim,  rect;jin  mensiirain  siiam,  recttim- 
que  pondus  suum    non  excedat,  nisi  lioc  ex  judicio 


877 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  IV. 


878 


Dei  fiat,  et  ut   in  pluribus   partibus  corporis  sui  se  A  pissirae  ingemit.   Sic  quoque    cura    oculo    scieutiae 


llectat,   scilicet   in    coilo,    in   humeris,    in  ulnis,  in 

raanibus,  in  femoribus,  in  genibus  atque  in  pedibus 

et  in  ca?tcris  quibusdam  membris. 

Item   nmUifarise    rationes,    adjunctis    intenlum    con- 

gruis    Scripturx    testmoniis,    quaiiter    et  tempora 

et   menses    totius    anni   juxta  proprietates    quali- 

tatum   suarum,   ct  juxta  usccnsum   vel    desccn^^iim 

solis,  et   incrvmenta  suu  detrimcnta    tume,    liominis 

qualitatibus   assujnentur  tam   sccundum   dislinctio- 

nes  vel  mensuras  membrorum  et  setatum,   vet  etiam 

proprictates    humorum    corporis,    quam    sccundum 

divcrsos     ct      profectus      et      defecius      affedaum 

mentis. 

XCVUI.  Sed  et  sicut  crealuras  Deus  in  homine 
siguavit,  sic  cliam  tempora  anni  in  illo  ordinavit. 
Nam  iL'statem  in  homiue  vigilante,  hiemem  in  dor- 
mieule  oslendit,  qLioniam  et  hiems  iufra  so  abs- 
condit  quod  «stas  in  gaudio  profert;  ita  et  dor- 
miens  per  somuum  conforlatur,  quatenus  vigilans 
in  vii'ibus  suis  ad  quselibet  opera  promplus  efticia- 
tur.  Meuses  quoque  iu  eo  distinxit,  cum  qualitates 
et  virluLes  eorum  in  ipso  discrevit.  Nam  meusis 
primus,  in  quo  sol  sursum  erigilur,  frigidus  et  liu- 
midus  existit,  et  in  mulla  diversitate  est,  et  aquani 
in  caudorcm  couversam  exsudat.  Unde  et  quulita- 
tes  ejus  cerebro  conjunguntur,  quoniam  illud  frigi- 
dum  et  humidum  exstans,  vilem  liumorem  per  ocu- 
los,  et  per  aures,  atquo  per  uares  ejiciendo  emun- 
dat.  Ita  et  anima  in  pueritia  hominis,  quae  nec  do- 
lum,    nec    carnalem  gustum   habet,    el  eam  coutra 


R 


quomodo  peccata  inceperit,  et  qualiter  sine  poeni- 
tenlia  illa  perfecerit  considerando  ab  omni  pollu- 
tione  mundatus,  ea  ulterius  vitare  studet. 

Per  tertium  vero,  qui  tumultuosus  existens,  tem- 
pestates  portat,  et  pestes  in  se  retinet,  et  diversis 
ilatibus  omnia  germina  terraj  movet,  aures  intelli- 
guutur,  in  quibus  sonus  cunctorum  utilium  et  in- 
utilium  souat,  per  quai'  totum  corpus  movetur.  Si- 
militer  et  anima  in  corpore  quod  per  eam  movetur 
et  impletur,  et  velut  venis  connectitur,  conllictum 
conlra  vires  natur;i!  suai  habet,  cum  homo  iu  me- 
dio  juventutis  sua:'  similis  est  arbori,  (juai  prias 
grossos  et  postea  fruclus  suos  emittit.  Homo  enim 
tempeslates  inquietorum  morum  habet,  cum  intel- 
ligit  quid  facere  possit,  quia  medulla  ejus  jam 
pinguis  est,  et  venaj  ipsius  plense  sunt;  et  tunc 
auima  in  illo  plangentem  et  querulam  vocem  habet, 
eo  quod  dolor  suus  de  peccatis  illius  magis  et  jua- 
gis  augeatur,  quoniam  ipsa  vita  illa  est  qua^  omnia 
in  homine  movet.  Ille  autem  pius  justo  appetentior 
laudis,  se  sapientem  reputando  magis  desijiit,  cum 
per  temeritatem  et  superbiam  suam  quasi  putridum 
vulnus  existit,  ct  in  mcndacium  ducitur,  cum  in  eo 
fama  honesti  et  boni  rumoris  quam  habere  qua-rit 
nunquam  apparet.  Unde  et  anima  in  quam  omnia 
bona  et  mala  revertuntur,  sicut  etiam  in  auribus 
omnia  utilia  et  inutilia  sonant,  et  per  cujus  vires 
omnia  perliciuntur,  lugendo  tristatur.   Cum    autem. 


naluram   suam   operando   non   concutit,   in   gaudio  C  compresso  tumore  juveniJis  mentis,  per  gratiam  Dei 


operatur;  ipsaque  in  eadem  pueritia,  quee  juxta 
desiderium  suum  simplex.  et  innocens  est,  fortis  et 
potens  existit.  Postea  vero  gaudio  puerilis  innocen- 
tise  carens,  in  magnam  Iristitiam  velut  peregrinus 
qui  ex  patria  sua  pulsus  est  convertitur,  cum  cor- 
porales  humores  in  homine  crescunt,  et  ipse  per 
gustum  carnis  maculosus  eliectus,  lasciviam  araplo- 
cleudo  cum  oblivione  Dei  in  couvivio  peccatorum 
gaudet  et  laetatur.  Sicut  enim  sol  in  primo  mense 
sursum  erigitur,  sio  anima  in  prima  tetate  uec  li- 
gata  nec  tenebrosa  gustu  et  ellectu  peccatorum 
est,  per  quaj  homo  cum  diversis  moribus  instabili- 
tatis  iu  duritiam  sordiditatis  et  vanitatis  sanclitale 
legitimorum  operum  carendo  convertitur.  Sed  cum 
idcm  homo  humiditatem  lacrymarum  per  doctri- 
uam,  et  admonilionem  Spiritus  sancti  eifuderit,  a 
foeditate  peccatorum  in  suavissimo  odore  boni  ru- 
moris,  iguorantiam  et  ta^.dium  bonorum  operum 
devitando  mundatur. 

Secundus  autem  in  qualitate  sua  purgatorius  est, 
et  in  oculis  designatur,  quia  et  oculi  aquo~si  et  lutu- 
lenti  et  pestiferi  existentes,  purgationem  aliquando 
in  semetipsis  faciunt.  Hoc  niodo  anima  iu  homine 
velut  succus  in  arbore  est,  quia  sicut  per  succum 
omncs  fructus  arboris  crescunt,  sic  etiam  per  ani- 
mam  omnia  opera  hominis  perficiuntur;  et  cum 
ven«  et  medullai  ipsius  impleta'  fuerint,  secundum 
desideria  carnis  operari  incipit,  quae  cum  profece- 
rint,   ex  spiritali    natura  ipsius  anirate  coactus   sa'- 


D 


ad  meliorem  partem  peccata  sua  emendando  con- 
verlitur,  anima,  quaj  prius  tristis  erat,  et  in  ipso 
omnia  utilia  et  inutilia  pertlat,  propter  mala  et 
inutilia  opera  eum  ad  pcenitentiam  commovet,  et 
propter  bona  et  utilia  opera  eum  sicut  in  paradisia- 
co  loco  gaudere  facit. 

Sed  et  per  quartnm,  qui  viridis  et  odoriferus  est, 
ct  velut  cum  timore  tonat,  nares  designantur,  in 
quibus  spiramen  animse  odorem  attrahit,  et  emittil 
omuium  quai  sibi  homo  cum  timore  eligit.  lluic 
quoque,  scilicet  mensi,  homo  qui  per  spii'amen  ra- 
tionalitatis  in  scientia  sua  viridilatem  bonorum 
operum  sapienter  elegerit,  assimilatur,  in  quo  ora- 
nes  fructus  vireut,  et  qui  odoriferus  cst  quoniam 
in  dulcissimo  odore  rumor  probitatis  et  utilitatis  in 
laude  Dei  ubique  cmittitur.  Sed  tumuitus  odiosorum 
et  malorum  hominum,  virtutes  et  bona  opera  illius 
hominis  saepe  repudiat,  et  eum  injustum  et  maium 
vocat,  quemadmodura  Judiei  Dorainum  Jesum  Chri- 
stum  injustum  et  coinquinatum  esse  mendaciter 
dicebant,  cum  eum  iu  omnibus  operibus  suis  san- 
ctum  et  justum  cognoscerent.  Sicut  enim  mensis 
iste  cum  periculo  et  timore  sonat,  et  tamen  fructus 
tcrraj  non  arefacit,  sic  etiam  vires  et  virlutes  beati 
hominis  per  praedicta  mala  non  arescunt,  sed  illi 
qui  deulibus  suis  super  eum  frendent  deliciunt. 
Kt  sicut  homo  in  spiramine  rationalitatis  per  narcs 
quae.que  dulci^sima  cL  uobilissima  eligendo  sibi  at- 
trahit,  et  fetculia  et  lutulenta  r^bjicit.  eeterna  prae- 


879 


S.  HILDEC.ARDIS. 


880 


rnid  promeretur,  et  ab  hominihus  cum  laudc  hono-  A  composila  qua>que  secundum    liominis  inlenlionetn  i 

perliciuntur.  Aninia  tamen  omnia  ista  hona  et  mahi, 
ulilia  ct  inutilia  snstinere  cogilur,  quffi  ])er  initinm 
auditus  iu  suspiriis  1  icrymarum,  quia  nondum  hona 
opera  inco^pit,  pleue  gaudere  nou  polest.  llunuMi 
quoque,  qui  huiuidilaleiu  visccrum  et  aliorum  meni- 
hrorum  hominis,  sicnl  tolum  corj^us  sustinent,  eliam 
uonnullam  audilus,  qui  iniliuiu  anima>  cst,  similitu- 
dineni  hahent,  per  quem  omnia  opera  perliciuntur, 
quemadmodum  per  humeros  onera  cuncta  portan- 
tur.  Sicut  enim  viscera  ad  invicem  cohffirent,  sic 
et  opera  hominis  coiijuncta  sunt;  et  per  hona  qui- 
hus  mala  argunntur  gaudium  hahet,  et  per  niala 
quihus  hona  cognoscuntur,  tristatur;  et  ita  cum 
jam  in  gaudio  manct,  mox  in  tristitiam  convertitur. 
Quapropter  et  requiem  qua?rit,  ut  homo  quielem 
quam  habere  uon  potest  sajpe  desiderat.  Unde  et  ea- 
deni  aninia  qu;c  quandiu  in  corpore  manet  fati- 
gatur,  in  aiternis  tuhernaculis  pro  honis  recipitur, 
et  pro  malis  secuudum  merita  sua  ia  puinis  collo- 
catur. 

Septimus  quoque  per  ardentem  solem  magnas 
vires  hahet,  fructusque  terrJE  maturos  et  aridos 
facit,  alque  per  tempestates  ariditatis  et  pluvia- 
torrens  est,  quemadmodum  et  llexurae  brachiorum 
per  scapulas  et  per  manus  fortes  sunt,  quihus  homo 
omnia  necessaria  colligit.  Sic  et  hoir.o  per  odorem 
naturam  cujusque  rei  sapit  discernendo  et  cogno- 
scendo  qi.a;  utilis  et    inutilis  sit,  el  ea  qua;   ad  con- 


ratur,  ubi  ejus  persecutor  ca-lestibus  priemiis  ca- 
reus,  iu  terra  ah  homiuihus  nunquam  in  veritale 
laudari  potesl.  Qui  enim  Deuin  tiraet  et  diligit, 
meutem  suara  ab  omni  quod  malura  est  se  custodit, 
q»iemadnu)dum  hoiuo  nasum  suum  de  felenli  et 
immunda  re  avertit. 

Quintus  aulem  suavis  et  levis  est  et  gloriosus  in 
omnibus  lerrae  est,  ut  etiam  gustus  oris  duicis  et 
delectabilis  est,  quoniam  per  ipsuin  cognoscuntur 
el  sciuntur,  quibus  homo  cum  gaudio  rehcitur.  Sic 
et  rationalitas  columna  et  medulla  quinque  sensuum 
existit,  qui  per  eam  sustentantur,  et  ad  operandum 
dirigunlur,  quemadmodum  terra,  per  aratrum  ever- 
sa,  germinando  fructuosa  eflicitur.  Visus  enim, 
scilicet  sensus  oculorum,  per  quem  homo  omnia 
videt  et  cognoscit,  inler  alios  jure  principatum  te- 
net,  quia  ut  loco  suhlimior  caHeris  est,  ita  et  rcmo- 
tiora  magis  quam  alii  percipit.  Unde  et  idom  visus 
oculorum  jucundus  et  gloriosus  est,  quia  homo  cum 
eo  cognoscendo  et  eligendo  utilia  ab  inulihhus  di- 
scernit.  Sicut  crgo  qaintus  mensis,  vidclicet  Maius, 
suavissimum  odorcm  Ilorum  hahet,  in  qiio  corda 
hominum  lu-lanlur,  eo  quod  in  ipso  omnes  fructus 
lerrai  de  quihus  homo  gaudet  procedant;  sic  eliain 
homo  in  visu  ocuiorum  omneni  usum  naturaruin 
naturaliter  cognoscendo,  qiiid  intcr  illa  quu'  videt 
dillerat,  acumine  ralionalitatis  discernit.  Fnictuo- 
sitas  vero  islius  meusis  gustui    oris   similis  est,  per 


|{ 


quem  homo  ea  quai  ad  refectionem  suam  utilia  sunt  (^;  servationem  naturae  suai  pertinent  eligit,   et  in  sinu 

suo    colligit,  qualenus,  malis    humorihus    arefactis, 
in  sanitale  crescat,  quihus  temperatur  nec  humores 


cognoscit. 

At  sextus  cum  calore  siccus  existens,  in  processu 
fructuum  cum  aere  illo  se  elevat,  qui  maturitalem 
fructihus  immittit,  et  aquas  aliquando  in  nimietate 
elfundit;  in  quo  el  humeri  honiinis  notantur,  qui 
cuni  calore  siccitalem  hahentes,  unumquemque  la- 
horem  sustinent,  et  omnia  opera  complent,  totum- 
que  corpus  retinent,  et  tamen  inlerdum  pro  lahore 
quielem  quff-runt,  velut  cum  avis  pro  lassitudine 
alas  suas  remittit,  et  ut  radix  ramos  suos  continet. 
Eodem  modo  secundus  sensus,  scilicct  auditus,  ad 
intelligenda  verha  qu£E  suscipit,  quasi  qua^dam  pon- 
nula  rationalitalis  existit.  Cnde  lit  ut  dum  aures 
sonum  cujusque  creatura;  recipiunt,  qualis  sit  vel 
ubi  sit  eadera  creatura  cognoscat,  ideoque  tunc 
homo  magis  ad  investigandam  eam  animum  inten- 
dit.  Vis  enim  animae,  quae  per  aures  sentit,  sicut 
audiendo  non  lahorat,  ita  nec  extaediata  satiatur, 
sed  potius  desiderium  multa  cognoscendi  et  notan- 
di  hahet,  ut  etiara  sextus  mensis,  qui  humidus  non 
est,  fructihus  quos  cum  leni  calore  produxerat, 
multiplici  incremento  dilatat,  et  eis  maturitatem 
immiltere  incipit.  Et  sicut  in  mense  isto  jnunda- 
tiones  aquarum  cum  periculosis  sonis  tonitruurn 
in  timore  funduntur,  sic  etiam  inter  illa  qua;  de 
rehus  humanis  placide  auditus  adniittit,  sunt  multa 
quae  cum  horrore  et  tristitia  recipit.  Auditus  vero 
initium  rationalis  anirnae  est,  quia  sicut  verha  qua? 
scribuntur,  prius  dictantur,  sic  per  ipsum  dictata  et 


D 


per  corniplum  succum  a  forlitudine  sanguinis  de- 
slituantur.  Ipse  enim,  scilicet  homo,  in  scientia  sua 
omnia  ista  ad  se  trahens,  ea  suh  potestate  ligat,  ut 
livor  humorum  expellatur,  et  ipsi  in  fortitudine 
sanilatis  persistant,  et  sic  cum  discretione  ista 
fortiter  disponit,  ut  etiam  Ilexura;  hrachiorum  per 
scapulas  et  per  manus  fortes  sunt.  In  mente  quoque 
sua  conservat  quae  ad  sanitatem  suam  pertineut,  et 
sic  omnia  sihi  necessaria  providet,  quemadmodum 
omnes  fructus  in  mense  isto  inaturi  jam  colligun- 
tur.  Aniraa  vero  qua;  a  Deo  fi)iramen  est,  torrens 
iter  habet,  ut  etiam  sapientia  torrenti  itinere  gyrum 
cteli  circuivit.  Unde  et  septem  donis  Spiritus  san- 
cti  cum  quinque  sensihus  homo  per  eam  incipit  et 
perlicit  omnia  opera  sua,  ut  etiam  scplimus  mensis 
omnes  fructus  terra?  prolicit.  Quae  videlicet  opera 
vel  ad  laudem  quasi  per  dextram,  vel  ad  confusio- 
ncm  quasi  ad  sinistram,  ac  si  in  quadam  maturilate 
et  aridilate  fructuum  perliciuntur.  Ex  recordatione 
enim  peccatorum  in  amara  pamitentia  saepe  lacryma^ 
elfunduntur,  veliit  in  fortissimis  virihus  leonis,  qui 
alias  bestias  praecellit,  omnia  vilia  et  peccata  cum 
magnae  intenlionis  studio  conculcat,  et  per  sapien- 
tiam  qua  Deum  cognoscit,  pro  operibus  peccatorum, 
quihus  a  Deo  fugerat,  luget.  Anima  namque  cum 
suspiriis  suis  per  adinonitionem  Spiritus  sancti 
in   multis  virihus   hominem   movet  et  sustinet,  cum 


il 


LIBER  DIVlNOtl.  OPEU.  SIMPLICIS  HOMINIS.— PARS  I,  VISIO  IV. 


882 


eum  in  poeuitentia  omnem  viriditatem  virtutum  ad 
ibstergenda  vulnera  peccatorum  colligere  facit,  per 
ijuod  ipsa  gaudium  habet,  semper  desiderando  ut 
ad  aeterna  tabernacula  perveniat  et  in  ipsis  sine  tine 
permaneat. 

Octavus  autem  velut  magaus  princeps  in  viribus 
5uis  est,  qui  omnia  in  polestate  sua  per  plenitudi- 
lem  habet.  Quapropter  et  lop.litiam  in  se  ostendit, 
itque  per  fervorem  solis  ardens,  rcrem  etiam  de 
juadam  frigiditate  habet,  horribilisque  in  tempesta- 
ibus  suis  est,  quia  sol  jam  ad  inferiora  declinavit. 
Jualitates  itaque  ipsius  in  manibus  hominis  osten- 
luntur,  quse  plurima  opera  periiciunt,  et  potestatem 
otius  corporis  in  se  habent,quoniam  omnia  quae 
)0ssunt  sibi  attrahunt,  et  thesaurizant,  ita  ut  homo 
iperibus  manuum  suarum  ssepe  laudetur.  Similiter 
!t  homo  pcr  gustum  oris  vires  illorum  quibus  reii- 
itur  proe  caeteris  sensibus  perfectius  cognoscit,  et 
las  in  potestate  scieutise  suae  habet,  sicut  etiam 
nensis  iste  in  viribus  suis  magnus  est.  Ipse  etiara 
setitiam  ia  se  habet,  sapienter  discernens  quae  fri- 
[idee  et  calidaj  naturae  ad  sanitatem  suam  conve- 
liant,  ut  etiam  mensis  iste  ardorem  solis  et  frigi- 
litatem  roris  in  se  habet.  |In  scientia  enim  sua  ab 
llis  qui-c  periculosa  et  inutilia  sunt  declinans,  bona 
t  utilia  colligit,  sicut  manus  laudabilia  opera  for- 
iter  inprobitate  perliciunt,  et  ut  a;diiicator  in  po- 
estate  artis  su;p  omnia  aediticia  domus  suae  con- 
truit,  in  qua  omnem  substantiam  suam  sapienter 
onservat.  Auima  vero  prseliatrix  existens,  desideriis 
uis  illicitas  cupiditates  hominis  superando  pene- 
rat,  et  torrenti  itinere  circulum  suum  circum- 
undo,  in  incoeptione  praelii  sui  ad  altissimum  Deum 
scendit.  Ipsa  enim  scuto  fidei  et  omni  armatura 
irtutum,  contra  desideria  carnis  pugaat ;  et  cum 
lla  vicerit,  velut  vir  proeliator  qui  secundum  volun- 
item  et  intentionem  suam  inimicos  suos  superavit, 
;audet,  quia  in  calore  veri  solis  ardendo,  hominera 
uspirare  facit,  ita  ut  in  frigiditate  verai  poeniten- 
iffi,  qucp  omnia  peccata  arefacit,  lacrymas  effundat. 
lomo  enira  in  pcenitentia,  in  qua  plurima?  contra- 
ietates  ei  occurrunt,  cnra  humilitate  se  pro  luto 
omputando  descendit,  ita  ut  vix  salvationem  ani- 
aae  suaj  speret.  Sed  anima  mox  crucem  et  omncs 
lassiones  Jesu  Christi,  per  quas  peccata  abluuntur 
iproponit  in  spem  eum  elevando,  et  ex  qua  pceni- 
potia  ipso  de  virtute  in  virlutem  ascendente  tloret, 
Laut  pro  singulis  per  eam  perpetratis  flores  bono- 
um  operum  ct  sanctarum  virlutum  quibus  nun- 
luam  extaediari  possit  operetur.  Sic  enim  per  poi- 
litenliara  in  magnis  viribus  quotidie  proficiendo 
ustollitur,  et  thesaurizat  bona  et  sancta  opera 
le  quibus  omnis  ccelestis  turba  Deum  laudando 
;audet. 

Nonus  vero  maturi  temporis  est,  nec  per  tem- 
«estates  se  terribilem  ostendit,  omnemque  indignum 
uccum  fructunm  ;qui  boni  ad  edendum  sunt  au- 
ert,  quia  ipse  omnia  velut  in  sacculo    secure  teuet. 


B 


A  Unde  et  ia  qualitatibus  suis  sicut  venter  hominis 
est,  in  quo  ex  calore  jecoris  et  aliorum  viscerum 
quidquid  ei  immittitur  excoquitur;  quod  etiam 
mistum  calore  et  frigore  in  statuto  modo  recte  eji- 
citur.  Sed  iste  modus,  per  intirmitates  aliquando 
destituitur,  ut  etiam  mensis  iste  per  percurrentia 
lempora  in  modo  suo  interdum  commovetur.  Homo 
quoque  per  sensum  tactus  quae  ad  edendum  matura 
sunt  coguoscit  et  comedit,  ne  de  immaturis  ejus 
humoribusturbatis,  intirmitatem  incurrat,  ut  etiam 
mensis  iste  indignura  succum  fructuuni  aufert.  Ipse 
etiam  intendit  ut  non  immoderate,  sed  recte  et  suf- 
ticienter  reticiatur,  ne  humores  vili  sanie  moveii 
possint,  et  etiam  quaeque  utilia  caute  sibi  colligit, 
ut  quilibet  rem  quam  diligit  diligenter  claudit,  ne 
sibi  auferatur.  Sic  ergo  homo  tactu  suo  ventri  simi- 
lis  est,  qui  ea  quae  recipit  calore  et  frigore  terape- 
rate  coacta  emittit,  ul  etiam  in  mense  isto  omnia 
matura  apparent,  quorum  succus  postea  exsiccatur. 
Anima  vero,  quae  multis  bellis  et  laboribus  tribula- 
tionibusque  lapsum  Adae,  et  etiam  per  praelia  carnis 
suae  turbatur,  in  bonis  operibus  cum  gaudio  ad 
coelestia  ascendit,  el  in  malis  per  tristitiara  descen- 
dit.  Ipsa  enim  fortissimam  loricam,  quae  diligen- 
tissime  texta  et  connexa  est,  scilicet  patientiara  in- 
duit,  quam  nulla  sagitta  perforare  valet,  et  in 
ascensione  bonorum  operum  [hominem  provehit,  ut 
in  descensione  verae  humilitatis  quidquid  boni  fe- 
cerit  illi  qui  summum  bonum  est,  et  per  quem  illud 

G  habet,  attribuat.  Cum  vero  homo  in  tanta  tristitia 
est  pro  peccatis  suis,  ut  vix  salvationem  animae 
suae  speret,  tunc  ejus  iterum  anima  patienter  susti- 
nens  ei  proponit  quod  Deus  pro  salute  hominis  hu- 
manam  formam  assumpserit,  et  eum  in  spe  ab  ista 
dubitatione  surgere  facit,  sicut  scriptum  est  :  «  Si 
aseendero  in  ccelura,  tu  illic  es;  si  descendero  ad  in- 
fernum,  ades  {Psal.  cxxxvui).  »  Quod  sic  iutellectui 
patet.  0  Deus,  omnis  ascensio  sanctorum  et  coele- 
stium  operum  eorum  quos  igne  tuo  accendis,  iua 
est,  qui  horaini  in  amore  tuo  rorera  compunctionis 
cordis  immittis,  per  quam  caeterae  virtutes  [postea 
virendo  frondent.  Cum  autem  in  profunditatem 
peccatorum  descendero  per  oblivionem  tui  infer- 
nales  poenas  proraerendo,  si   in    vera  poenitentia    ad 

D  te  clamando  suspiravero,  guttis  sanguinis  tui  me 
ungis  et  salvas,  et  sic  liberator  et  salvator  meus 
ades.  Patientia  cum  humilitate  in  altis  est  super- 
biam  superando,  et  etiam  in  tenebris  peccatorum 
est  hominem  monendo,  ne  pro  peccatis  suis  de  mi- 
sericordia  Dei  desperet,  et  sic  omnia  opera  in  recta 
moderatione  quasi  in  maturitate  habet,  illa  quae  in 
san.ctitate  liunt  a  vana  gloria  defendendo,  et  ea  quai 
in  putredine  peccatorum  perficiuntur,  a  despera- 
tione  liberando  salvat.  Ipsa  enim  patientia  in  recto 
itinere  est,  quoniam  coelestia  non  relinquit  nec 
terrena  despicit,  sed  omnia  incitamenta  vitiorum 
fallentis  diaboli  in  vero  lumine,  quod  Deus  est, 
conculcat,  et  in  omnibus  his  nec  nimis  laetatur,  nec 
in   tristitiam   cadit,    licet   interdum   ex    deceptione 


883 


S.  HILDEGARDIS 


88 'i 


diaboli   commovealur,  cui  cum  sculo   tidci   fortiter  A  facit,  ct  cujus   cavcrnas    scu  fencslras    ilando   per- 


resislit. 

Decimus  quoquc  quasi  liomini  sedenti  assimila- 
tur,  quoniam  viribus  suis  in  viriditute  non  volat, 
nec  calorem  parat,  sed  ramos  arhorum  expoliat, 
frif;u5que  exsudut,  qucmMdmodum  et  homo  dum 
sedel  se  complicat  ut  frigus  evadat,  qni  iu  eodem 
monse  ve  tem  sibi  attrabit,  quia  lunc  calorem  per 
vestiiuentum  babet.  Hoc  exemplo  et  bomo  cum  per 
senilem  a^tatom  frigoscere  incipit,  tunc  sapientior 
quam  prius  olfectus  pueriles  mores  in  ta;dium  du- 
cit,  et  vicissitudines  lascivorum  et  slullorum  mo- 
rum  in  ista  matura  a>tate  desict.at,  et  stultorum 
socielalem,  ne  eum  per  iguorauliam   decipiant,    de- 


transit.  Sed  cum  homo  in  tenebras  peccatoruni  volut 
vermis  in  foramon  luti  se  involvit,  tuiic  anima, 
quifi  in  venis  et  in  medullis  cum  omnibus  compagi- 
nibus  memhrorum  sita  cst,|  quoniam  de  igue  Spiri- 
tus  saucti  uon  calo',  iu  viribus  suis  dclicil;  et  quia 
per  caruaiem  nalurdui  jiicunda  opera  hahere  non 
potest,  diurnum  lumen  sanctitatis  transiliendo,  scui- 
per  iiigemiscit,  et  in  nalura  sua  quid  sit  vel  uude 
venerit  ohliviscitur.  Gomilus  vero  aniinir.  plenus 
dolonbus  exislit,  cum  gustus  spiritalis  naturic  suai 
ab  ea  alienatus  fuerit,  quia  per  gratiam  Spiritus 
sancti  non  accensa,  opera  quae  corpus  ab  [ea  poslu- 
lat,  licet  iuvita,  ad   oporaudum    oi    consentit.    Cnde 


vilat,  ([uoniam  inutiloset  varii  sui  gustus    carnis    ex       contra  voluntalem   suum  operando    magnain     tribti 


frigiditate  setatis,  iu  ipso  jam  deticiunt,  ut  etiam 
mensis  iste  ex  viriditale  jucundus  non  cst,  pcr  cujus 
ariditatcm  cuin  frigore  rami  oxspoliantur.  Anima 
quoquc,  qaaj  vivens  et  prudons  spiraculum  a 
Deo  facta  est,  qui  vcra  sapientia  est,  hominem 
docet  ut  firmiter  teneat  quai  ab  ipso  Deo  sunt,  et 
pcr  gratiam  Dei  cum  virihus  suis  in  heato  homine 
velot  domina  ancillam  corpus  sihi  dominando  sub- 
jicit,  et  illi  in  bonis  delectationem  parit.  Si  enim 
aliquando  caro  hominis  illius  per  gustura  delecta- 
tionis  mota  fuerit,  anima  in  ipso  indignando  mira- 
tur,  et  idem  venenum  in  venis  et  in  meduliis  illius 
exstinguendo  cessare  facit,  et  per  gratiam  Spiritus 
sancti  cum  doctrina  Scripturarum  eum  consolando, 


tiam  habet,  sicut  etiam  corpus  nonnunquam  Iristi- 
tiam  hahet  cum  secundum  naturam  animae  operari 
cogitur. 

Duodecimus  quoque  cum  raagna  potentia  frigus 
habct  et  terram  cum  duritia  coagulat,  ot  ipsam 
cum  spuma  frigoris  totam  ohtegit  ct  eam  ta;diosam 
et  laboriosam  facil.  Quapropler  in  qualitate  ejus 
pedes  hominis  uutanlur,  qui  plurima  conculcant  et 
dispergunt,  et  terram  tempcraut,  ne  se  tcrra  in 
altum  levare  possit,  sed  super  iliam  stant.  Hoc 
modo  et  anima  hominis  illius  qui  in  ira  sua  sau- 
guinein  proximi  sui  elfuderit,  vel  aliam  injuriam 
rixando  ei  inlulerit,  graviter  commaculatur,  quia 
sicut   corpus    post    discessum   animai    ahsque   omni 


de  vitiis   ad  virtutes,  ne    in  peccatis  deliciat,  colligit  q  calore  frigiduni  manot,  sic   ipsa   sine   calore   dono- 


et  caute  observat. 

Sed  undccimus  se  inclinat  et  frigus  aidiiicat,  nec 
gaudium  de  aestate,  seu  Iristitiam  de  hieme  in  se 
ostendit,  et  frigus  de  ipso  super  terram  cadil,  eam- 
que  lutum  spumare  facit,  quod  et  homo  imitatur, 
cum  genua  sua  flectit,  ne  frigus  per  eum  transeat. 
Unde  etiam  cum  genua  sua  in  trislitia  tlectit,  in 
corde  suo  cogitaliones  doloris  exaggerat,  et  so  quasi 
lutum  computat,  noc  aspoctum  ad  gaudium  hahet, 
quoniam  in  mcerore  recordatur  quod  genua  horainis 
in  primordio  suoj  naturalitor  tlexa  sunt.  Non  dissi- 
militer,  cum  homo  ad  seueclutem  Jpervenerit,  frigi- 
ditate  attenuatur,  et  gaudium  juventutis  non  habens, 
ex  defectu    ariditatis  sua?,  in  qua   macie  afiicitur  et 


rum  Spirilus  sancti  per  iram  indurata,  naluraj  sua: 
obliviscitur,  in  qua  coram  Deo  sauguinca  apparet, 
quoniam  ipsa,  quemadmodum  Cain  in  sanguine  fra- 
tris  sui,  a  Deo  abjecta  ost.  In  ira  onim  hominis  ?an- 
guis  inundat.  Unde  et  ipse  rectis  sonsibus  suis  desti- 
tutus  quasi  insanus  eflicitur ;  per  irialionabiles  ira- 
rum  et  [blasphemiai  motus  corde  el  ore  ab  omn 
hcatitudine  fratrem  suum  invidendo  abscidit,  e 
quantum  potest  cogitando  et  dicendo,  omnia  bon; 
illius  dispergit,  et  ideo  per  malum  odii  in  anim; 
sua  coram  Deo  homicida  est.  Ipse  eniin  dentibu 
suis  supcr  eum  frcndet,  malitiosa  verba  quae  ii 
corde  suo  cum  odio  dictaverat,  ei  obfundens,  e 
per  duritiam    injustorum  itinernm  nullam    dulcedi 


indignis  humorihus  delluit,  tristatur.  Quilibet    enim      nem  sanctilatis  in  se  habere,    nec   semen   bonorun 


senex  propter  timorem  frigoris  ad  ignem  se  calefa- 
ciens  membra  sua  colligit,  quoniam  naturalitor  fri- 
gidus  est,  ut  etiam  mensis  iste  absque  jucunditate 
aestatis  oranes  dies  suos  frigidos  habens,  genihus 
hominis  similis  est,  quae  ipse  in  tristitia  llectit,  cum 
primordii  sui  reminiscitur,  sciiicet  quando  in  utero 
matris  suk  complicatis  geuibus  quasi  caplus  sede- 
bat.  Cum  vero  anima  virihus  suis  hominem  ita 
superavit,  ut  per  eam  a  peccatis  quee  oporatus  est 
aliquantulum  cesset,  et  tamen  eam  prohibere  non 
potest  quin  peccare  desideret,  tunc  in  vase  suo, 
qaod  est  caro  quam  inhabitat,  ingemit,  quoniam 
ipsa  tolum  corpus  perfundit  et  movet,  velut  ventus 
qui  in  aliquam  domum   flat,   cujus  parietes   moveri 


opcrum  seminare  potest,  ot  pro  ista  durilia,  in  qu 
assidue  moralur,  ad  coelestia  nunquam  suspiral 
Undo  et  qui  hujusmodi  est  a  bouis  sanctae  et  pur< 
scienli;n  operibus  caecus,  sanctitatis  gaudia  quae  i 
ira  sparserat,  nunquam  habebit,  quoniam  ipse  velu 
camolus  txdis  peccatorum  sarcinis  oneratus  ( 
pollutus  est.  Hoc  modo  qualitates  et  virlutes  mei 
sium  homini  coaptantur.  Unde  et  Psalmista  insp 
ralione  mea  dicit  : 

Fcrba  Davidin  psalmo  ciii  ad  hxc  compctcntia. 

XCIX.  «    Fecit  lunam   in   tempora,    sol     cognov 

occasumsuum.  »  Quod   sic  intellectui  patet  :    Dei 

posuit  lunam  esse     temporalem,     quatenus    omni 

tempora  velut  mater  infantem  nutriret,  primo   qui 


88o 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  -  PARS  I,  VISIO  IV. 


88(j 


dem  lacte,   postea  cibo.   Iq  defectu   enim  suo  liiua  A  diuponam  rebelles,  qui   inimici    tui  per  increduli- 


debilis  est,  unde  et  velut  lacte  terapora  laclut ;  in 
augmento  autem  suo  quasi  solido  cibo  illa  nutrit. 
Solem  vero  Deus  super  terram  lucere,  et  se  sub 
terra  abscondere  constituit.  Quapropter  in  die  super 
terram  lucet,  quemadmodum  home  in  die  aperlis 
oculis  vigil  est,  et  in  nocte  sub  terra  est,  ut  ctiani 
homo  in  nocte  clausis  oculis  dormit.  Sic  homo  ter- 
renus  secundum  ima  iu  carne  est,  et  cojlestis  se- 
cundum  altitudinem  coeli  in  anima  existit,  et  tem- 
pora  temporum  novit,  quia  per  haec  omnia  vivus 
movetur. 


Quod  homo  ad  imaijlnem  Dei  creatus,  et  qiiasi  altcr 
Dominus  sitpcr  tribunal  terrx  sedens,  omniquc 
creaturse  propler  se  factx  impcrans,  plenum  ipsius 
Dei  Qpus  sit,  et  ei  valde  placeat;  et  quod  altcr  [3 
sexus  ad  adjutorium  et  consolationem  alterius  fa- 
ctus  sit,  virque  divinitatis,  et  mulier  humanitatis 
Christi  formam  teneat. 

C.  Cum  autem  Deus  hominem  inspexit,  valde  bene 
ei  placuit,  quoniam  secundum  tunicam  imaginis 
suae,  et  secundum  similitudinem  suam  illum  crea- 
verat,  qualenus  per  tubam  vocis  rationalis  omnia 
miracula  ejus  pronuntiaret.  Homo  enim  plenum 
opus  Dei  est,  quia  Deus  per  eum  cognoscitur,  et 
quoniam  Deus  omnes  creaturas  propter  illum  crea- 
vit,  eique  in  osculo  veri  amoris  per  rationalitatem 
ipsum  pra^dicare  ct  laudare  concessit.  Sed  ipsi  ad- 
jutorium  similitudinis  suo-  defuit.  Uude  et  Deus  illi 
adjutorium,  quod  speculativa  forma  mulieris  fuit, 
in  qua  omne  humanum  genus  latuit,  quod  in  vi 
fortitudinis  Dci  producendum  erat,  sicut  et  pri- 
mum  hominem  in  vi  fortitudinis  suae  profecerat. 
Vir  itaque  et  femina  sic  ad  invicem  admisti  suut, 
ut  opus  alterum  per  alterum  est,  quia  vir  sine  fc- 
mina  vir  non  vocaretur,  nec  femina  sine  viro  fe- 
mina  nominaretur.  Femina  enim  opus  viri  est,  et 
vir  aspectus  consolationis  feminte  est,  et  neuter 
eorum  absque  altero  esse  posset.  Et  vir  divinitatem, 
femina  vero  humanitatem  Filii  Dei  signilicat. 
Homo  itaque  super  tribundl  terra?  sedet,  omni- 
que  creaturai  imperat,  illaque  in  disciplinatu  illius 
existens  ei  subdita  est,  et  ipse  super  omnes  crea- 
turas  est,  sicut  David  inspiratione  mea  loquitur  di- 
cens : 

Verba   David  in  psalmo  cix,  ct  expositio  eorumdem  ^ 
verborum     quomodo   de    Incarnatione    ct    potestate 
Christi,    et  in  subjectione    inimicorum   ejus  intelli- 
genda  sint 

CI.  «  Dixit  Dominus  Domino  meo  :  Sede  a  dex- 
tris  meis,  donec  ponam  inimicos  tuos  scabellum 
pedum  luorum.  »  Quod  sic  iutellectui  patet :  Dicat 
crgo  homo :  Dixit  ille  qui  Dominus  et  Pater  om- 
nium  est  Filio  suo  incarnato,  cui  a  Patre  data  est 
omnis  potestas  in  ccelo  et  in  terra,  ita  ut  Dominus 
raeus  sit,  qui  homo  peccator  sum  :  «  Dominare 
sedens  a  dextris  meis,  j>  id  ost  dominare  homini, 
qui  dexlra  mea  est,  quoniam  omnes  creaturas  ei 
subjugavi;  illumque  per  lidem  tibi  subjice,  ita  ut 
idola  deserat,  et  ad  Creatorem  suura,  videlicet  ve- 
rum   Deum,  se  convertat,  Hoc   autem  facies,   quan- 


tatem  sunt,    scabellum  vestigiorum    tuorum,    quia 

illos  in    perpeluum   tibi    subjugabo,    faciamque   ut 

adorent   vestigia  pedum  tuorum.   Nam  cum  ab  inti- 

delitate  sua  conversi    fuerint,   te  verum    Deum  co- 

gnoscent.  Sic  Deus    per  Verbum  suum  oranes  crea- 

turas  produxit,  idemque  Verbum  carnem  in  homine 

induit,  qui  dextra  Dei    est,    quoniam    compreliensio 

poteutise  ipsius  existit.   Idem  quoque  Verbum,  quod 

P'ilius  Patris  est,  dominando  super    hominem  sedet, 

donec    impleatur  numerus   fratrum    suorum,   quod 

innovissimo  die  erit,  et  tunc  diabolica  turba  cum 

sequacibus  suis    velut    scabellum   quod   etiam  jiost 

ultimum  tempus    mundi  est,  ei  subjicietur,   et  tunc 

videbitur    et   cognoscetur  quis    et    qualis    Dominus 

ipse  est,  quoniam  ipse  Satanas  sicut  scabellum  tunc 

conculcabitur  etomnino  dissipabilur. 

Quia  homo  signis  omnipotentice  Dei  per  quinquc  sen- 

sus  insignitus    auctorcm    suum  in    trinitate  unum, 

et  in  unitate  trinum  cognoscere  et   venerari  debeat, 

a  quo  ad  hoc  et  conditus  et  post  lapsum  repnratus 

est,  ut  et  dominus  mundi  esset,  et  decimum  in  cmlls 

chorum  faccret. 

CII.  Doininus  etenim  in  coelo  in  potentia  sua 
potenter  regnat,  et  sidera  quai  per  ipsum  accen- 
duntur  et  reliquam  creaturam  inspicit.  Sic  et  homo 
super  sedcm,  qua;  terra  est,  sedet,  et  reliqua;  crea- 
tura;  dominatur,  quia  signis  omnipotentia;  Dei  iu- 
signitus  est.  Signa  vero  htcQ  quinque  sensus  homi- 
nis  sunt,  per  quos  ex  potentia  Dei  intelligit  et  sen- 
Q  tit  quod  trinitatem  in  unitate,  unilatem  iu  trinitate 
in  Deo  venerari  per  rectam  fidemdebet;  et  vene- 
ratio  ista  ornamentum  novem  ordinum  angelorum 
est,  de  quibus  diabolica  turba  expulsa  corruit.  Ho- 
mo  autem  decimus  chorus  est,  quem  Deus  in  se- 
metipso  in  prima  constitutione  perditorum  ange- 
lorum  reparavit,  quoniam  homo  fieri  voluit,  in  cu- 
jus  humanitate  turris  est,  in  qua  illi  ambulant  qui 
in  decimo  choro  sunt.  Itaque,  ut  supradictum  est, 
Deus  in  homine  tam  superiores  quam  inferiores 
creaturas  siguavit.  Qui  postquam  per  spiraculum 
vitaj,  quod  est  anima,  inspiratus  est,  surrexit,  om- 
nesque  creaturas  cognovit,  ac  in  animo  suo  fortis- 
sima  dilectione  iilas  amplexatus  est. 
Quod  natura  animx  ignea  et  multiplicis  efficacias  in 
viribus  suis  sit,  quibus  et  Deum  cognosclt,  et  se 
ipsam  intelligit  vel  regit,  et  corpus  suum  sensificat 
et  ad  operandum  movet. 

CIII.  Anima  vero  hominis  ignea  est,  totumque 
corpus  hominis  calefacit  ac  vivificat ;  et  quoniam 
ignea  est,  homo  sanguineus  existit.  Ventosa  quo- 
que  itinera  habet,  spiramen  introrsum  in  homincm 
trahendo  et  emittendo.  Quod  cum  in  hominem  tra. 
hit,  ille  intus  siccatur,  idque  ei  valde  utile  est,  quia 
caro  hominis  per  siccitatem  istam  in  sanitatem  cre- 
scit ;  cum  autem  illud  emittit,  ignis  intra  hominem 
tabescit,  caloremque  suum  educit.  Unde  et  cum 
sensualitale  totum  corpus  eediilcatur,  ita  ut  homo 
vivere  possit,  et  omnes  quinque  sensus  corporis 
cum  officiis  suis  regat.  Et  si  calor  iste  non  emitte- 
retur,  ignis  animcC   corpus  suffocaret,   velut    domus 


887 


S.  HILDEGARDIS 


S88 


qure  igne  tota  consumitur.    Per   vires  qaoquc  ani-  A  0««!*  Dcuf;  sccunditm  opcra  sua  sivc  ad  intam  sivc  ad 


miT  homo  carne  et  sanguine  induitur  et  totus  pcr- 
ticitur,  quemadmodum  oliam  per  llatum  veulorum 
omnes  fructus  tcrrrc  complentur.  Sed  et  per  hoc 
qaod  anima  ignea  est,  se  Deum  habere  cognoscit; 
et  per  hoc  quod  spiritalo  spiracuhim  est,  se  operari 
cum  corpore  posse  intelligit.  Quapropter  et  prwce- 
ptum  a  Deo  habet  ut  opcra  sua  recte  operetur,  et 
ne  in  vacuum  locum  aquilonis  aspiciat,  ubi  primus 
angelus  regnare  volebat  et  periit.  Cum  onim  elatio 
proprietatem  volunlatis  suai  congregaverit,  ex  ca 
mox  superbia  volans  velociter  ad  aquilonem  tendit 
cum  proprietatom  voluntatis  sua?  perlicit,  quocun- 
qae  modo  voluerit.  Elalio  autem  et  volans  snper- 
bia   aquis  similes  sunt,   quas  navis  nequaquam  per- 


pijiiiaui   homincm  dijudicct,   ct  quod  sancta  anima 

corpore  exuta  Dcum,  qucm  nunc  impcdicntc  corrup- 

tio)ie  carnis  nonpntcst,  plcncvidfat,  diemquc  judicii 

ad  recipioidam  amabilcm  ocstcm  suam,  hoc  cst  idcm 

corpussuum,  desiderantrr  exspcctct,  ut  in  eo  cum  an- 

rjclis  contcmplationc  1 1  iradibus  Dci  sine  finc  fruatur. 

CIV.  Quando   autem  homo  recta  opera  facil,  ele- 

mcnta  recta  ilinera   habent;  sed  cum  injusta  opera 

perlicit,  elemenla   cum    pauiali  afllictione  supcr  so 

inducit.  Corpus  enim  secundum    desiderii  sui  volun- 

tatcm  cum  anima  operatur,  et  Deus  hominem  se- 

cundum    opera  sua   sive    ad   vitam  sive  ad  pojnam 

dijudicat   El   anima    in  totiim  corpus  cogitando  lo- 

quendo  et  suspirando    dclluit,    quemadmodum  ven- 

tus,  qui  in  aliqua    domo  ubique  llatus  suos  emitlit. 


transire  valet,  quia    Deo  et  hominibus   molestaj  sunt  ^  Sed  quandiu  corpus  cura  anima  iu  homine   opera- 


et  omnia  destituunt.  Unde  et  opera  earum  delluunt, 
noc  charitas  eas  pertransit,  quoniam  nec  diligero, 
nec  diligi  a  fidelibus  possunl;  sed  qua;  non  habent 
capere  volunt,  illaque  disponendo  constituunt  su- 
per  quffi  nullam  potestatem  habent ;  quapropter  in 
interitum  vadunt.  Animaitaque  magistra  domus  cor- 
porissui  est,  in  qua  Deus  omnia  habitacula  qua^  illa 
possessara  erat,  forraavit ;  nec  eam  ullus  videre  po- 
test,  sicut  nec  ipsa  Deum  videt,  quandiu  in  corpore 
manet,  nisi  quantum  eum  in  iide  videt  et  cognoscit, 
et  cum  omni  creatura  qua;  a  Deo  processit  in  ho- 
mine  operatur,  ita  sciiicet  ut  sicut  apes  in  vase  suo 
favum  a.>dificat,  sic  et  homo  opus  suum  velut  favum 


tur,  i!le  localis  et  gravis  est,  nec  a  terra  sc  levare 
potest;  cum  vero  corpus  cum  vivente  anima  reno- 
vabitur,  scilicel  post  novissimum  diem,  tunc  levis 
et  volatilis  erit  quasi  avis  quai  pennas  habet.  Ipsa 
quoque  dum  in  corpore  est  Denm  setitit,  quoniem 
ab  eo  venit,  et  qiiandiu  in  creaturis  ofticialis  est, 
Deum  non  vidot ;  sed  postquam  ab  ergasiulo  cor- 
poris  educta  ante  conspectum  Domini  venerit,  tunc 
cognoscet  quid  ipsa  sii,  et  quid  ei  adhreserit  dum 
in  corpore  maneret.  Et  quia  tunc  gloriam  magni 
honoris  sui  sciet,  habitaculum  suum  reposcet  qua- 
tenus  gloriam  suam  secum  sciat.  Unde  et  inhianter 
novissimnm   diem     exspeclabit,    eo    quod    amabili 


cum  scientia  animje,  qmo  quasi  liquor  est,  perliciat.  C  ^^^^^'  ^^''^'^*^^  corpore  suo,    nudata  est,  in  quo  cum 

angelis  gioriosam  faciem  Dei  pleniter  videbit,  vide- 
licet  cum  illud  receperit.  Quod  postquam  evenerit, 
angeli  denuo  in  laudibus  accenduntur,  sicut  in  pri- 
mo  die  per  victoriam  prajlii  sui  accensi  sunt.  Nam 
post  novissimum  diem  in  laudibus  Dei  perlicientur, 
cum  nova  miracula  operis  Dei,  quod  homo  est,  lau- 
dabunt,  et  cum  cilharam  gloriosaj  jucunditatis 
exinde  perculicnt,  nec  in  hoc  ta>.dio  afficientur,  nec 
deficient,  nec  fmientur.  Et  sicul  in  vuUum  Dei  sine 
defectu  semper  aspicere  desiderabunt,  sic  etiam 
nunquam  cessabunt  quin  opcra  Dei  in  hotnine  sem- 
per  mircntur.  Itaque,  ut  supra  dictum  est,  talis  est 
forma  hominis  cum  cnrpore  et  anima,  opus  etiam 
Dei  cum    omni    creatura    existeus,    quemadmodum 


Et  quoniam  a  Deo  missa  est,  in  corde  cogitationes 
fundat  et  pectore  congregat,  quaj  deinde  in  caput 
et  in  omnia  membra  hominis  transeunt.  Oculos 
quoque  ipsa  penetrat,  quoniam  fenestra^,  ejus  sunt 
per  quas  creaturas  cognoscil,  quia  rationalilate 
plena  in  solo  verbo  vires  earum  discernit.  Ilinc 
etiam  homo  omne  opus  suum  secundum  volunta- 
tem  cogitationum  suarum  ad  unamquamque  necessi- 
tatem  suam  perficit,  quia  cum  ventus  scientiai  ani- 
mae  in  cerebro  movetur,  a  cerebro  in  cogitaliones 
animi  descendit,  et  sic  opus  voluntatis  perficitur. 
Anima  enim  in  scientia  sua  seminat,  quod  opus  co- 
gilationura  compleatur,  illudque  per  ignem  anima; 
coquitur,  et  in  gustum   convertitur  per  quem  scien 


ter  probatur.  Ipsa    etiam    refectionem   ciborurn  et  ^  Joannes  spiritu  meo  inspiratus  scripsit  dicens  : 


potunm  introrsum  in  hominem  ducit,  ut  caro  illius 
rofocilletur.  Nam  per  vires  suas  quomodo  homo  in 
omnibus  naturis  carnis  suae  crescat  et  consistat, 
disponendo  ordinat,  viribusque  suis  viscera  iliius 
replet.  Ipsa  namque  caro  et  sanguis  non  est,  sed 
ista  adimplet,  ita  ut  eam  secum  vivere  faciat,  quia 
rationalis  a  Deo  orta  est,  qui  primo  pla=mati  vitam 
inspiravit.  Unde  anima  et  caro  in  duabus  naturis 
unum  opus  existunt.  Sed  et  aerem  cogitando,  calo- 
rem  congregando,  ignem  suscipiendo,  aquam  im- 
mittendo,  ac  viriditatem  germinando  corpori  ha- 
minis  inducit,  quomodo  et  a  prima  constitutione 
confectum  est  et  supra  et  subtus,  circa  et  intra 
corpus  ubique  est.  Et  hoc  modo  est  homo. 


Expositio  capituli  primi  Evangelii  <iccundam  Joan- 
nem,  ab  eo  loco  ubi  scriptum  cst :  «  In  principio 
crat  Verbum,  »  usquc  adid,  »  plenum  gratix  ct  veri- 
tatis.  »  In  qwi  scilicet  expositione  tractalur  dc 
wternitate  Verbi  Dci,  de  crcaturis  quomodo  in  artc 
Creatoris  sine  coseternitate  ipsius  erant  antequam 
essent  in  se  ipsis.  Dc  creatione  angclorum  et  ul- 
tione  zcli  Dci  in  apostatas  spiritus,  de  consilio  fa- 
cicndi  hominis  ad  imaginem  Iki,  ct  quomodo  vis 
potentix,  et  lux  sapientix  Cmditoris  in  opificio 
humani  corporis  rcsplendcat.  Dc  Incarnatione  Dci 
et  verbis  doctrinx,  el  cxcmplis  justitise,  qux  mundo 
edidit.  Item  de  reparatione  lapsi  hominis  et  fclici- 
tate  ejus  post  hanc  vitam. 

CV.  «  In  principio  erat  Verbum.  »  Quod  sic  intel- 
lectui  patet :  Qui  sine  initio  sum,  et  a  quo  omnia 
initia  procedunt,  et  qui  Antiquus  dierum  sum  dico  : 


889 


LIBER  DIVINOR,  OPER.  SIMPLIGIS  HOMINIS.  —  PARS  1,  VISIO  IV. 


;)0 


Ego  per  memelipsum  dies  sum  qui  a  sole  nunquam  A  declarat,  quia  plurima  in  se  ostendunt,  quia  lucidi 


processi,  sed  de  quo  sol  accensus  est.  Ego  etiam 
ratio  sum  quae  ab  alio  non  sonuit,  sed  ex  qua  om- 
nis  rationalitas  spirat.  Ad  inluitum  igitur  faciei 
meee  spccula  feci,  in  quibus  omnia  miracula  anti- 
quilatis  meai  quai  nunquam  deficient  considero, 
ac  eadem  specula  in  laudibus  concinentia  paravi, 
quia  vocem  ut  tonilruum  habeo  cum  qua  totum 
orbem  terrarum  viventibus  sonis  omuium  creatu- 
rarum  moveo.  Hffic  ego  Antiquus  dierum  facio, 
quoniam  per  Verbum  meum,  quod  sine  initio  sem- 
per  in  me  fuit  et  est  quemdara  magnum  lucidum, 
et  cum  eo  innumerabiles  scintillas,  scilicet  angelos, 
prodire  jussi,  qui  ut  in  lumine  suo  evigilaverunt 
mei  oblili  sunt,  et  sicut  ego  sum  esse  voluerunt.  Et 
ideo  in  magno  tonitru  ultio  zeli  mei,  in  praisum- 
ptione  quia  mihi  contradixerunt,  illos  dejecit,  quia 
solummodo  unus  Deus  est,  et  alius  esse  non  potest. 
Unde  parvum  opus,  quod  homo  est,  in  me  diclavi, 
et  illud  ad  imaginem  et  similitudinem  meam  feci, 
ita  ut  in  aliquo  secundum  me  operatur,  quoniam 
Filius  meus  in  homine  indumento  carnis  operien- 
dus  erat.  Illud  quoque  de  rationalitate  mea  ratio- 
nale  institui,  et  in  eo  possibilitatem  meam  signavi, 
sicut  rationalitas  hominis  in  arte  sua  per  nomina 
et  per  numerum  omuia  comprehendit,  quia  homo 
nullam  rem  alio  modo  nisi  per  nomina  discernit, 
nec  multiplicitatem  rerum  nisi  per  numerum  co- 
gnoscit.    Angelus    etiam  fortitudinis  sum,   quoniam 


et  aquosi  sunt,  quemadmodum  umbra  aliarum  crea- 
turarum  in  aqua  apparet.  Ilomo  enim  in  visu  om- 
nia  cognoscit  et  discernit,  et  si  visu  careret,  in  his 
velut  mortuus  esset.  lu  auditu  etiam  ejus  omnes 
sonos  laudum  secretorum  mysteriorum  et  angeli- 
corum  agminum,  in  quibus  ipse  Deus  laudatur, 
aperit,  quoniam  indignum  esset  si  nonnisi  per  se 
coguosceretur,  cum  homo  ab  hominc  in  auditu  co- 
gnoscatur,  ubi  etiam  iu  semelipso  omnia  intelligit, 
et  velut  inanis  esset,  si  auditu  careret.  In  naribus 
autem  sapientiam,  quai  odorifera  ordinatio  in  om- 
nibus  arlibus  est,  ostendit,  ita  ut  houio  per  odo- 
rera  cognoscat  quid  sapientia  ordinet.  Odoratus 
enim  in  omnibus  dilatatur  illa  trahendo  quate- 
nus  sciat  quaj  et  qualia  ea  sint.  Sed  per  os  hominis 
Deus  Verbum  suum,  per  quod  omnia  creavit,  desi- 
gnat,  sicut  etiara  ore  omnia  sono  ralionalitatis  pro- 
feruntur,  quia  homo  plurima  profert  sonando,  quem- 
admodum  Verbum  Dei  creando  in  amplexione  cha- 
ritatis  fecit,  ita  ut  operi  suo  nihil  necessarium  de- 
sit.  Et  sicut  genai  et  mentum  ori  circumposita 
sunt,  sic  eidem  Verbo  cum  sonuit  illud  principium 
omnis  creatura;  afficit,  cura  orania  creata  sunt,  et 
sic  :  «  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbura.  »  Quod  sic  intel- 
lectui  patet  :  In  principio  incoeptionis  illius,  cum 
voluntas  Dei  ad  pariendum  facturam  creaturarum 
se  jam  aperuif,  qufe  sine  initio  in  ipso  fuit,  quate- 


angelicis   agminibus   per  miracula  me  annuntio,  et  q  nus  se  non  aperuisset,   erat  Verbum  absque  princi- 


quia  omnibus  creaturis  in  fide  me  ostendo,  ubi  me 
creatorem  esse  cognoscunt,  sed  tameu  a  nullis  per- 
fecte  pronuntiari  possum.  Homo  quippe  veslimen- 
tum  illud  est,  quo  Filius  meus  circumamictus  in  re- 
gali  potentia,  se  Deum  omnis  creaturse  et  vitam 
vita?  ostendit.  Sed  agmen  angelorum  qui  regali  po- 
tentiae  illius  specialiter  adsunt,  nemo  praeter  Deum 
dinumerare  potest,  nec  illos  qui  eum  Deum  omnis 
creaturee  singulariter  prolitentur,  ullus  ad  tinem 
producere  valet,  nec  eos  qui  ipsura  vitam  omnis 
vitse  specialiter  vociferantur,  ulla  lingua  suflicit  de- 
terminare.  Unde  beati  sunt  qui  cum  illo  habitant. 
Deus  autem  onme  opus  suum  in  forma  horainis 
designavit,   ut  preedictura   est,  sicut  etiam  hic  per 


pio  illius  incoeptionis,  «  et  Verbum  erat  apud 
Deum  »  sicut  verbum  in  rationalitate  est,  quoniam 
rationalitas  verbum  in  se  habet  et  in  rationalitate 
est  verbum,  et  hxc  a  se  divisa  non  sunt.  Nam  sine 
principio  ante  principium  creaturarnm,  et  etiam 
in  principio  ipsarum  erat  Verbum,  et  idem  Ver- 
bum  ante  principium,  et  in  ipso  principio  creatu- 
rarum  erat  apud  Deum,  et  nuUo  raodo  Deo  divisum, 
qnoniam  Deus  in  verbo  suo  voluit  ut  Verbum  suum 
omnia  crearel,  sicut  ante  saecula  prffiordinaverat. 
Et  quare  dicitur  Verbum?  Quia  cum  sonante  voce 
omnes  creaturas  suscitavit,  et  eas  ad  se  vocavit. 
Nara  quod  Deus  in  verbo  dictavit,  hoc  Verbum  so- 
nando  jussit,   et  quod    Verbum  jussit,  hoc  Deus   in 


qua^dam  esempla    in    ipso    demonstratur.    Nam  in  D  verbo  dictavit.   Et  ita   Deus  erat    Verbura.   Verbura 


circulo  cerebri  horainis  dominationem  suam  os- 
tendit,  quia  cerebrum  corpus  totum  teuet  et  regit; 
et  in  crinibus  capilis  ejus  possibilitatem  suara,  quse 
ornamentum  ipsius  est,  designat,  quemadmodum 
crines  caput  ornant.  In  superciliis  quoque  oculo- 
rum  illius  fortitudinem  suam  demonstrat,  quoniam 
supercilia  tutamen  oculorum  hominis  sunt,  ita  ut 
queeque  nociva  ab  eis  avertant,  et  decorem  faciei 
ostendant  et  ut  pennse  ventorum  sunt,  quibus  illi 
sublevantur  et  sustentantur,  velut  avis  quee  pennis 
suis  interdum  volat,  interdum  a  volatu  cessat,  quo- 
niam  de  fortitudine  Dei  ventus  llat,  et  flatus  venti 
pennae  ipsius  sunt.  Sed  et  in  oculis  hominis  scien- 
tiam  suam,  per  quam  omnia  preevidet  et  prsescit, 


enim  in  Deo  fuit,  et  Deus  in  illo  omnem  volunta- 
tem  suara  secreto  dictavit,  et  verbum  sonuit,  et 
omnes  creaturas  produxit  et  sic  Verbum  et  Deus 
unum  sunt.  Cum  autem  verbum  Dei  sonuit,  omnem 
creaturani  quee  ante  fevum  in  Deo  praeordinata  et 
disposita  fuit  ad  se  vocavit,  et  per  vocem  ejus  om- 
nia  ad  vitara  suscitata  sunt,  sicut  etiara  in  homine 
designavit,  qui  Verbum  in  corde  suo  occulte  di- 
ctat  antequam  illud  emittat,  quod  in  emissione  se- 
cum  est,  et  sic  dictatus  verbi  in  verbo  est.  Quando 
enim  verbum  Dei  sonuit,  idem  yerbum  in  omni 
creatura  apparuit,  et  idem  sonus  in  omni  crea- 
tura  vita  fuit.  Unde  etiam  de  eodem  verbo  ra- 
tionalitas  hominis  opera  sua  operatur,  et  de  eodem 


891 


S.  IIILDEGAIIDIS 


8112 


sono    opera    sna  sonandi),    clamando    et    canlando  A  in  ip.-o  vila  erat,  »  (luia  omnia  qu;i'  creata  sunt,  ia 


piofert,  quia  per  acumen  arlis  sua'  in  creaturis 
citliaras,  et  tympana  souaudo  sonare  facit,  quo- 
niam  homo  secuudum  Deura  pcr  viventem  animam 
rationalis  est,  et  anima  ejes  cum  calore  suo  car- 
uem  ad  se  trahil,  iu  qua  prima  ligura  digiti  Dei 
quam  in  Adam  lormavcrat  apparet,  et  quam  eadem 
anima  vivilicando,  et  plenitudine  sua  in  incremento 
replendo  perUansit.  Caro  enim  sitie  raliouali  aui- 
ma  se  nou  movet,  anima  aulem  carnem  movet  et 
vivere  facit.  Nam  caro  rationali  animaj  adest,  quem- 
admodum  omnes  creatura?  Verho  adsunt.  Quapro- 
pler  hominem  in  voiuulale  Pdlris  creavil.  Sed  quem- 
admodum  homo  sinc  counexiouihtis  venarum  homo 
non  esset,  sic  ctiani  siue  creaturis  vivere  non  pos- 


ipsius  Crealoris  ratione  apparueruut,  «luoniam  in 
pra-scientia  ejus  fuerunt  non  tamcn  illi  coanerna, 
sed  ab  ipso  prtescita  et  pr;evisa  ac  praiordinata. 
Deus  euim  unica  vita  est,  quro  nou  accepit  iuitium 
vita>  illius,  qua;  iuiliutu  habet.  Quaproptcr  omne 
«  quod  factum  cst  iu  ipso  vita  orat,  »  quia  ab  eo 
praescitum  fuit;  et  Deo  vivehaf,  ila  ut  Deus  nun- 
quam  recordationcm  illius  habcre  coepcrit,  quoniam 
illud  nunquam  oblivioni  tradidcrat,  quia  in  prje- 
scientia  ejus  erat,  quamvis  iu  formis  suis  nondum 
temporalilcr  fuisset.  Nam  sicut  non  est  quin  Deus 
sit,  sic  non  est  quin  per  ipsum  opera  ilia  iu  creatu- 
ris  procedcrent,  (lUcC  in  sapientia  cjus  pr;i',scita  et 
pra-ordiuata  fiierant.   Et  sicut  hoc  quod  in  creatione 


set;  et  quia  mortalis  cst,  operi  suo  vitam  non  prai-  "  factum  est,  iu  Deo   vita  sine   exstinctione  fuit,  quia 


stat,  quoniam  ipse  incipiens  vita  a  Deo  est ;  Deus 
aulem  operi  suo  vilam  dat,  quia  ipse  vita  sinc  iu- 
cceptione  vitae  cst. 

«  Hoc  erat  in  principio  apud  Deum,  »  scilicet  iu 
principio  illo  de  quo  Moyses  servus  mcus  per  me 
inspiiatus  loquilur  dicens  ;  «  In  principio  creavit 
Deus  coclum  et  tcrram  {Gcn.  i),  ■■  quia  Verbum  quod 
sonuit  [iat,  sicut  etiam  ibidem  scriptum  est,  «  Di.xit- 
que  Dcus  :  Fiat  lux,  »  erat  in  eodein  in  principio  cum 
creatura  a  Creatore  iaitium  acciperet  apud  Deum, 
id  est  in  una  aequalitate  divinitatis,  quoniam  istud 
Verbum  quod  apud  Dcum  est,  illi  a?quale  in  divi- 
nitate  est,  videlicet   quia  Verbum  quod  in  Deo  est. 


creandum  erat,  ubi  facto;  creatuni',  nihil  decrat, 
quin  plenituditiem  profectus  sui  in  crcsccndo  habe- 
ret,  ita  etiam  qua;  homo  operatur,  ipsi  vita  sunl  ei 
ad  vitam  succurrendo,  quia  in  ipsis  subsistit  et  per- 
iicitur.  Sed  et  quouiam  Deus  sine  initio  et  sine  tine 
plena  vita  est,  ideo  etiam  opus  suum  in  ipso  vita 
est,  (luod  in  hoc  nullo  modo  illudetur,  quemadmo- 
dum  et  Deus  in  pectorali  loco  huminis  designavil, 
ubi  homo  desiderando,  camponendo  el  ascendendo 
unamquamque  rem,  scilicet  bonam  et  malam,  in  co- 
gitationibus  suis  congregat,  considerans  quid  sibi 
placeat  vel  displiceat,  quia  quod  sibi  placet  cum 
gaudio  conservat,     qualenus    ei  vitam    retiueat,  et 


a  Deo  inseparabile   est  et    consubstantiale  ilii  exi-  ..  qnod  sibi  displicet  iudignando  a  se  projicit,  ne  vi 


stit.  Sic  omnia  per  ipsum  facta  sunt,  quoniam  cun- 
ctai  creaturic  per  Verbum  Dei,  ut  Pater  voluit,  factae 
sunt,  quia  nullus  Creator  est  nisi  solus  Deus.  Om- 
nia  enim  utilia  qu;i!  rcs  formataj  et  vitales  sunl,  per 
ipsum  facta;  sunt.  Ipse  etiam  in  brachiis  hominis  et 
in  jancturis  illis  adhicrentibus  forlitudinem  tirma- 
menti  cum  signis  suis,  qute  ipsum  iirmamentum 
sulferunt  et  regunt,  ostendunt,  quemadmodum  bra- 
chia  cum  juncluris  articulorum  suorum  domina- 
tionem  et  operationem  totius  corporis  manifestaut. 
^am  etiam  dextra  ut  auster,  et  sinistra  ut  aquilo 
suat,  qui  tirmamenlum  sant  ne  procedat  ultra  quam 
posilum  est,  ut  scriplum  est.  Et  in  his  omuibus  in- 
ler  nos   et   vos   chaos    magnum  lirmamentum    est, 


tam  ejus  lajdat.  Sic  omne  quod  Deus  fejit,  in  ipso 
vita  est,  quoniam  illud  a  Deo  vitale  in  uatura  sua 
est.  Unde  et  sicut  Verbum  Patris  carnalem  vitam 
homiuibus  dedit  cum  eos  creavit,  ita  etiam  cum 
tunicam  suam  iiuluit,  spiritalem  vilam  eis  ostcndit, 
quatenus  per  alienam  vitam,  et  non  sccundum  car- 
ncm  incedendo  in  turbas  spiritalium  se  dilatarent, 
et  ita  utrumque  populum  in  manu  sua  tenet,  quo- 
niam  ipse  Filius  Dei,  Deus  et  horao  est.  Spiritalein 
quippe  populum  in  amore  compleclitur,  quia  Filius 
Deiest;  s;i'cularem  autem  secunduin  justiliam  ha- 
bet  qua  dictum  est  :  <(  Crescite  et  multiplicamini 
[Gen.  i),  »  quoniam  Filius  horoinis  est. 
«  El  vita  erat  lux  hominura,  »  quoniam  vita  quse 


scilicet  ne  tenebrai  lucem  exstinguant,  et  ne  lux  te-  1)  creaturas  suscilaverat,    vita  vitaj  hominis,  (luia  per 


nebras  expellat.  «  Et  sine  ipso  lactum  est  nihil,  » 
quoniam  sine  Verbo  Dei  fucta  est  nulla  creatura, 
quia  per  Verbum  Dei  omnis  creatura,  tam  visibilis 
quam  invisibilis,  facta  est,  quae  in  illa  essentia,  vi- 
delicet  viventis  Spiritus,  aut  viriditatis  aut  virtutis 
subsislit ;  et  sine  ipso  non  factum  est  aliquid,  pra- 
ter  malum  quod  a  diabolo  est,  ideo  ab  ocuiis  Dei 
projectum  ad  nihilum  deductum  est,  quoniam  so- 
lummodo  unus  Deus  est,  et  alius  non  est.  Rationalis 
quoque  homo,  in  quem  possibilitas  operandi  a  Deo 
posita  est,  peccatum  fecit,  quod  in  nibilum  duci- 
tur,  quia  a  Dco  creatum  non  est,  et  huic  nihilo 
Deus  inextermin;ibiles  tenebras  posuit,  quoniam 
fugiendo  lumeu  recusavit.   Sed    «    quod  faclum  est 


eani  vivit,  exislens,  ratione  et  scientia  luccm  ho- 
miniijus  dabat,  in  qua  Deum  fide  aspiccrent,  eum 
Creatorem  suum  agnoscentes,  et  ipsa  luce  ita  per- 
fusi,  qucmadmodum  lux  diei  mundutn  illuminat. 
Homo  enim  alas  scicnli;c  per  cd-lum  iutelligit, 
quod  solem  et  lunam  producit,  quia  dies  scienliam 
bonam,  cox  malam  demonstrat,  vclut  sol  diem,  luna 
noclem  manifestat.  Et  ut  homo  cum  crealuris  sine 
luminibus  islis  in  officio  vilaj  su*  vclut  ca;cus  esset, 
et  ut  corpus  ejus  sine  spiritu  vivere  non  posset,  sic 
etiam  homo  sine  alis  scientiai  quid  esset  non  intel- 
ligeret.  Unde  •  lux  in  tenebris  lucet,  »  qucmadmo- 
duin  hix  dici  per  lunam  in  nocte  lucet,  quatenus 
homo  in  bonis  operibus  mala  opera  cognoscat,  ({uae 


893 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  IV. 


894 


a  luce  separata  sunt,  quoniam  bona  scienlia  ratio- 
ne  suffulta  malam  reprehendit,  et  eam  a  se  espellit. 
«  Et  tenebra*  eam  non  comprehenderunt,  »  velut 
nox  diem  obnubilare  non  potest,  quia  malum  hoc 
ilhul  quod  bonum  est  nec  scire  nec  intelHgere  >uU, 
sed  ilhid  fugit.  Haec  Deus  in  corde  hominis  declarat, 
quod  vila  et  firmamentum  totius  corporis  est,  et 
totum  corpus  sustentat,  quia  in  corde  cogiiatio  ho- 
minis  ordinatur  et  voluntas  pascitur.  Unde  et  volun- 
tas  quasi  lux  hominum  est,  quoniam  sicut  hix  om- 
nia  peuetrat,  sic  et  vohmtas  iu  eo  quod  desiderat 
abundat,  atquc  in  eodem  desiderio  suo,  quod  pro 
luce  sibi  cumputat,  in  tenebras  malorum  operum 
quae  perficerc  vult  sa^pe  ambulat.  Sed  »  teuebra!  » 
e;imdem  voluntatcm  ita  «  non  comprehendunt,  » 
ut  iili  scientiam  boni  abstrahere  possint,  quin  bo- 
num  sciat,  quamvis  hoc  non  faciat. 

«  Fuit  homo  missus  a  Deo,  »  qui  gustum  humi 
non  habebat,  quia  missus  a  superno  Creatore  et 
non  ab  homine  fuerat,  quoniam  calor  Verbi  Dei 
ariditatem  carnis  illorum  qui  eum  genuerunt,  viri- 
dera  fecerat,  ila  ut  etiam  caro  ipsius  in  pliirimis 
operibus  velut  aliena  consuetudine  in  peccatis  na- 
scentium  esset.  Nam  qui  eum  genuerunt  per  gratiam 
Dei  atlacti,  ipsum  procrearunt,  et  ita  per  gratiam 
Dei  processit  in  testimonium  Filii  Dei  missus.  Unde 
et  angelus  Joannem  eum  nominavit.  a  Cui  nomen 
Joannes  erat,  »  quia  opi-ra  quro  fecit  nomiui  ipsius 
concordabant,    quoniam    gratia  Dei  ipsum    prajve 


A  nitate  sua  portavit.  «  Hic  venit  in  testimonium  ut 
testimonium  perhiberet  de  lumine,  ut  omnes  cre- 
derent  per  illum,  »  quouiam  Joannes  in  mirabilibus 
rebus  per  consuetudinem  carnalis  nativitalis  miri- 
lice  homo  factus  et  mirabilis  homo  existens,  venit 
divina  dispensatione  in  testimouium  mysteriorum 
Dei,  ut  testimonium  per  virtutes  qu?E  in  ipso  ope- 
rabantur  perhiberet  de  lumine,  scilicct  de  Deo,  de 
quo  omnia  lumina  accenduntur,  ut  omnes  qui  per 
Spiritum  sauctum  ignei  suut  crcderent  Deo  per 
testificationes  iilius,  quas  mirabiliter  proferebat. 
Venit  itaque  testando  divinitatcm,  humana  forma 
indutam.  Et  sicut  ipse  in  arida  natura  quantum  ad 
ipsam  sine  viriditate    natus   est,   sic    Filium    meum 

p.  ex  Virgine  Maria  sine  peccato  natum  dixit.  «  Hoc 
ideo  volui,  quatenus  per  miraculum  istud  quod  in 
Joanne  operatus  sum,  homines  miraculis  Filii  mei 
crederent.  »  Et  sicut  in  Joanne  teslimonium  hoc 
apparuit,  sic  eliam  in  femoribus  hominis  verum 
testimonium  declaratum  est,  qun^  testimonium  om- 
nium  uascentium  sunt,  et  propago  totiiis  corporis 
sui  quod  videt,  palpat,  cogitat  et  optat,  et  in  scien- 
tia  sua  omnia  computat  quaj  operatur.  Nam  homo 
miraculum  Dei  est,  et  ideo  juslum  est  ut  mirabili- 
bus  Dei  testimonium  det.  «  Non  erat  ille  lux,  sed 
ut  testimonium  perhiberet  de  lumine,  »  quia  Joan- 
nes  nou  fuit  illa  lux  quLC  nunquam  dividitur,  nec 
mutatur,  videlicet  quK  Deus  est.  Sed  venit  a  Deo 
missus  quatenus  testimonium    daret  de  illo   qui  ve- 


niendo  et   subsequendo   confortaverat.   Gratia  enim  q  rum   lumen  existens,   omnia  lumina  accendit,  quo- 

Verbi,    quod   Deus  est,  Joannem    misit  motione  vi- 

cissiludinum    morum  illorum,   qui  in  vicissitudini- 

bus  hominum   in  peccatis  nascentium  mundavit,  et 

ob   hoc  quamdam  stabilitatem   secundum  reclitudi- 

nem   spirituum  habuit,   qui   nec  vicissitudinem  mo- 

rum    hominum    habent,     nec    peccare    desiderant. 

Deus  autera,    qui   mirabilis  existit,    ad  ventrem  ho- 

minis    n:iracula    quaj    in    Joanne  fecif,    conformat. 

Venter    enim     vires    creaturarum    quas    recipit,    et 

emittit  postulat,  ut  de  succo   earum  sicut  Deus  con- 

stituit  pascatur.  Sed  tamen  in    omnibus    creaturis, 

scilicet  in  animalibus,    in  reptilibus,   iii  volalilibus, 

et  in  piscibus,  in  herbis  et  in  pomiferis  qua;dam  oc- 

culta  mysteria    Dei   latent,    quce  nec  homo,  nec  alia 


niara  Deus  absque  omni  indigentia  necessitatis 
ullius  in  se  et  per  se  est,  quia  ipse  omnia  in  om- 
nibus  facturus  erat.  Unde  et  in  omni  factura  ope- 
ris  sui  est.  Hinc  etiara  Joannes  testificatura  testi- 
raonium  de  Christo  nuntiavit,  quoniam  ut  pomura 
testis  est  radicis  qualis  sit,  sic  ipse  in  mirabilibus 
Dei  surrexit.  Quapropter  et  rairabilia  ejus  lcstifi- 
catus  est.  Ilomo  autem  designatum  opus  et  lumen 
a  Deo  est,  quod  vivere  incipit,  et  in  carne  quan- 
doque  deficiet,  et  exinde  Deo  testimonium  perhibet, 
quia  Deus  sic  non  est. 

«  Erat  iux  vera,  »  qua:*  nunquam  umbra  ulla 
obumbrata  est,  et  cui  nunquara  terapus  serviendi 
vel    dominandi,  minuendi  seu  augendi  datum    est; 


ulla  crcatura    scit    aut   sentit,   nisi    quantum    eis  a  D  sed  quse  ordinatio  omnis  ordinatiouis  et  lux   oranis 


Deo  datura  est.  Joannes  autera  rairabiliter  ad  ele- 
menta  missus  est,  et  mirabiliter  ab  eis  pastus  est, 
et  sicut  quodam  modo  a  consuetudine  peccati  abs- 
tractus  erat,   sic    quoque    per   abstinentiam  mirabi- 


luminis  est,  et  ex  se  lucens.  Deus  enim  nunquara 
in  aliquo  mane,  in  ulla  aurora  surrexit,  sed  ante 
ajvum  semper  fuit.  »  (Juaj  illuminat  oranera  homi- 
nem  venientem   in  hunc   mundura,  »  quoniam  h;cc 


liter  de   elementis  visit.  Et  ipse  purus  horao  digne      lux  cum  spiraculo  vitae   perfundit  omnem  hominem 


et  laudabiliter  nuntius  ante  occultum  Filium  Dei 
fuit,  per  quem  mundus  cum  innumerabili  numero 
positus  est,  et  omnes  creatura?  creatoe  sunt.  Quod 
etiam  per  ventrem  designalur,  quia  sicut  mundus 
omnia  capit,  ita  et  venter  alias  creaturas  in  come- 
stione  in  se  recipit.  Sed  et  quemadraodura  omnis 
creatura  a  Deo  processit,  sic  et  Adam  omnes  ho- 
mines  in  forma  sua  portavit,  quibus  Dei  Filius 
vera  pascua  subministravit,  cum  horainera  in  huma- 


carnem  et  ossa  habentera,  et  in  pra?sentem  mun- 
dura  crescentis  et  deficientis  mutabilitatis  per  or- 
tum  incoeptionis  venientem,  ut  quando  sol  cum 
lurainaribus  suis  eura  susccperit,  creatui'as  aspiciat 
et  cognoscat.  Deus  enira  per  viventem  scintillam 
anima;  primum  hominem  suscitavit,  quem  de  limo 
formavit,  ita  ut  ille  per  eamdera  animae  scintillam 
de  limo  caro  et  sanguis  factus  sit.  Unde  et  in  pn- 
sterisipsius  cum  spuma  per    naturam  hominis  raulsa 


893 


S.  HlLDi:i.AlU)lS 


m\ 


fuerit,  per  iRrieam  scinlillam  animai  caro  el  san- 
guis  plenitcr  efticitur,  quia,  si  hoc  modo  per  calo- 
rem  aniuia"  non  suscitaretur,  caro  et  sanguis  ple- 
niter  noa  eflicerelur,  quemadmodum  materia  primi 
hominis  limus  permansisset  si  per  animam  mutatus 
nou  fiiisset.  Nam  sicut  per  aquam  et  iguem  panis 
ex  fariua  efticilur,  sic  etiam  per  ignem  animtp  caro 
et  sanguis  lit.  Homo  enim  quasi  lux  aliarum  crea- 
turarum  in  terra  commorantium  est,  qutc  multotics 
ad  ipsum  currunt,  et  qui  eum  multo  amore  lam- 
bunt.  Unde  etiam  et  homo  a  creatura  in  cujus 
amore  ardet,  ea  vult,  diligenter  ssepius  inquirit. 
r.reatura  aulem  quai  homincm  non  diligit  ipsum 
fugit,  et  omnia    qu«   ad   cum  rcspiciuut    conculcat 


A  eo  quod  per  lac  et  per  mollem  cibum  alalur;  et 
quoniam  sine  cruribus  et  sinc  pcdibus  per  femur  ac 
per  geuua  adullus  homo  [incedere  non  valet,  ita 
cum  scientia  et  sensus  incrcdulorum  ab  igne  sancli 
Spiritus  vacui  erant,  per  quem  Doum  aguoscere  de- 
bueraut,  iu  via  rectitudiuis  anibulare  non  polerunt. 
«  In  propria  venit,  »  quia  mundum  creaverat,  et 
quoniam  humanam  carncm  induerat.  Uude  et  om- 
nes  crealura"  ipsnm  ostenderuut,  ut  numnius  do- 
miuum  suum  ostendit.  Nam  Deus  mundum  creavit, 
quem  homini  tabernaculum  pr<'eparare  voluit;  et 
quia  homineni  induere  voluit,  idcirco  eum  ad  ima- 
ginem  et  similitudinem  suani  fecit.  Quapropter 
oninia  ipsius   propria  erant.    Ut   sui  eum    nou    re- 


et  dissipat,  quoniam   tiraore   ejus  perterrita,  ipsiim  „  ceperunt,   »  scilicet  qui  sui  erant  quoniani  eos  crea 


esse  moleste  fert,  et  ideo  multolies  eum  invadit 
quatenus  ei  vitam  exculiat.  «  In  mundo  erat,  » 
cum  regale  indumentura  de  carne  Yirginis  induit, 
ubi  sancta  Divinitas  iu  uterum  ilUus  se  reclinavit, 
quia  in  aliena  natura  homo  factus  est,  et  non  sicut 
alius  homo,  quoniam  caro  ipsius  per  sanclam  di- 
vinilalem  intlaramata  est.  Quapropter  post  uovis- 
simum  diem,  cum  quilibet  homo  transtiguratus  fue- 
rit,  anima;  electorum  corpora  sua  per  iidem  in  cce- 
lum  levabiint,  qu;i'  prius  in  mundo  erant.  Ila^c 
Deus  per  semetipsum  in  virlute  sua  faciet,  quam 
nulia  creatura  exterminare  potest,  quia  tunc  liomo, 
ut  prfcdictura  est,  carne  induetur,  et  ossa  ipsius 
medulla  impicbuutur,  sed   arapli si  cibi 


verat,  quia  eos  specialiter  ad  imaginem  suam  fece- 
rat ;  sed  tamen  eum  ueglcxerunt,  ubi  eum  Faclo- 
rem  suum  esse  non  cognoverunt,  et  ab  ipso  solo 
se  creatos  non  intellexerunt.  Incrcduli  namque  hu- 
manitatem  illius  non  receperunt,  nec  propler  ob- 
c.i'cationem  incredulitatis  sufc  Deum  in  humana 
forma  cognoverunt.  Unde  et  in  cruribus  hominis 
juvenlus  ipsius  designatur,  quse  stuita  et  inutilis 
est,  ubi  viriditates  et  flores  et  aUam  creaturam 
attendit,  et  ubi  sapientiorem  se  aliis  existimat, 
quia  medulla  et  ossa  ejus  tunc  pleuiter  tirmata  sunt. 
Sic  Judia'i  et  pagani  fecerunt,  qui  vanitatem  sa-culi 
diligentes,  se  putabant  scire  quod  nesciebant,  et 
esse  quod    non    erant,   et   illum   qui  eis  carnem  et 


et  potus  et  vita  non  deiiciet,   quoniam  tunc  in  viri-  c  spirilum  dederat,  per  fidem  non  atlenderunt.  Quem- 


bus  divinitatis  sine  omui  vicissitudine  diversitatis 
procedet,  quia  in  bono  mcmbrum  Christi  est,  qui 
in  mundo  multas  passiones  et  plurima  opprobria 
sustinuit,  quamvis  Filius  Dei  esset.  Quod  diabolus 
omnis  fallaciai  inventor  scire  non  potuit,  qui  ini- 
tiura  habuit,  et  illura  cura  omnibus  membris  suis, 
quaj  Deum  respuunt,  negare  festinavit ;  sed  tamen 
quin  horao  in  indelicientem  vitam  elevaretur  im- 
pedire  non  potuit. 

«  Et  mundus  per  ipsum  faclus  est,  »  ita  ut  mun- 
dus  ab  ipso,  non  ipse  a  mundo  exortus  sit,  quo- 
niara  creatura  per  Verbum  Dei  processit,  scilicet 
quidquid  creaturarum,  tara  invisibilium  quara  visi- 
bilium,   est,  quia  qusedara  sunt  qua?  necvideri  nec 


admodum  enim  juventus  in  creaturis  decepta  de- 
lectatur,  ita  mundus  tunc  in  vanilate  conversa- 
batur;  et  ideo  necessarium  fuit  ut  Deus  illis  se 
ipsuni  osteuderet,  cl  eos  ad  se  colligeret,  sicut 
etiara  asinam  et  pullum  ejus  absolvi  et  sibi  adduci 
jussit,  ubi  se  ipsum  cum  lege  veritatis  super  eos 
posuit. 

«  Quotquot  autem  receperunt  eum,  dcdit  cis  po- 
testatem  lilios  Dei  fieri,  »  quoniam  oninibus  homi- 
nibus  utriusque  sexus  qui  eum  receperunt  crc- 
dendo  eum  csse  Deum  et  hominem,  quia  Deus  pri- 
mum  lide  capitur,  deinde  quod  Deus  homo  factus 
est  recipilur,  dedit  potcntia  siia  potentialitcr  po- 
testateni  hanc,   ut  propria  voluntate  sua  lilii  Patris 


tangi  possunt,  quajdam  autera  et  videntur  et  tan-  ^  sui  in  coLiIesti  regno  fiant,  id  est  ut  particijjationem 


guntur.  Sed  homo  utriimque  in  se  habet,  aniraam 
scilicet  et  corpus,  quouiam  ad  imagincm  et  simili- 
ludinera  Dei  factus  est.  Unde  ct  verbo  jubet,  ac 
nianibus  operatur.  Sic  Deus  hominem  secuudum  se 
ordinavit,  quia  Filium  suum  de  homine  iucarnari 
voluit.  «  Et  miindiis  eum  non  coguovit,  »  quoniam 
lilii  mundi,  videlicet  qui  mundum  sequuutur,  pro- 
pter  caicitalcm  ignoranti<c  sua;  ipsum  venienlem  uc- 
scicrunt,  nec  cum  opcrantem  cognoverunt,  qiiemad- 
modum  infans  scientia^  et  operationis  nescius  est. 
Quapropter  et  hic  in  femore  ac  in  genibus  hominis 
Deus  ignorantem  infantiam  incredulorum  demon- 
strat,  quia  sicut  infans  incedcre  non  potest,  quo- 
niam  et  medulla;  et  ossa  ejus  nondum  firfuata  suut, 


regni  sui  hairedes  ha?reditatis  ejiis  facti  secum  ha- 
beant,  et  hoc  ea  potestate  qiia  filius  hccres  patris 
sui  existit.  Nam  quia  eum  Deum  et  Creatorem  suum 
cognoverunt,  et  eum  charitate  amplexi  et  fide  os- 
culati  suut,  et  oinuia  sua  ab  eo  diligenter  et  cauto 
sciscilati  sunt,  ros  Spirilus  sancti  in  eos  cccidit, 
ita  ut  tota  Ecclesia  ab  eis  geruiinare  et  fructimi 
supernorum  gaudiorum  profcrre  incoeperit.  Qua- 
propter  datum  est  eis  ut  per  virtutcm  vera?  lidei  lilii 
Dei  siut.  «  His  qui  credunt  in  nomine  ejus,  »  istis 
qui  fidem  hanc  credendo  habent,  quod  in  nomine 
ipsius  per  baplismiuu  salvi  liant,  participatio  cce- 
lestis  regni  datur,  quoniam  omnia  opera  sua  in  ar- 
denti  amore  quasi  Deum  videaut,  faciunt,  et  non  in 


89" 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPUCIS  HOMINIS.  —  PARS  I,  VISIO  IV. 


8fl8 


umbra  fidei  nomen  Dei  sine  operibus  colendo  ubi 
deos  alienos  abjiciunt,  qui  se  ipsos  facere  non  pos- 
sunt,  et  a  se  ipsis  non  sunt,  sed  qui  socii  honiinura 
sunt.  Nomen  autem  hoc,  in  quo  vera  credulitas 
est,  tale  est,  qnod  initio  caret,  et  qiiod  per  ipsum 
omnes  creaturae  surrexerunt,  et  quod  vita  est,  per 
quam  omnis  vita  spirat.  Unde  et  ab  omni  creatura 
sua  adoralur.  Secundum  autem  lias  tres  vires  qute 
in  hoc  nomine  sunt,  omnis  creatura  quse  nomen 
habet  ex  tribus  viribus  subsistit.  Sed  et  arida  et 
putrida  creatura  nomine  caret,  quoniam  vitalis  non 
est.  Nomini  autem  vitalis  creaturce  tres  vires  ad- 
sunt,  quarum  altera  videtur  et  altera  scitur,  sed 
tertia  non  videtur.  Corpus  enim  vitalis  rei  videtur, 
et  quod  gignit  scitur;  sed  unde  vitalis  flt,  nec  co- 
gnoscitur  nec  videtur.  Sic  et  Deus  raagna  mirabilia 
per  pedes  hominis  manifestavit,  quia  sicut  pedes 
totum  corpus  sustentant,  et  quo  vult  illud  porlant, 
sic  etiam  lides  nomen  Dei  cum  uiirabilibus  qua?  et 
videri  ct  non  videri,  et  quae  cognosci  et  non  co- 
gnosci  possunt,  fortiter  sustinet,  ac  ubique  magni- 
fice  fert.  Et  corpus  hominis  et  opera  ejus  videntur; 
sed  multo  plus  in  ipso  est  id  quod  nec  videtur  nec 
cognoscitur.  Sed  cum  tanta  obscuritas  in  homine 
sit,  quomodo  manifestus  ille  esset  qui  eum  creavil? 
Nam  hunc  nuUus  hominum  in  sseculo  vivens  scire 
potest  sicuti  est. 

«  Qui  non  ex  sanguinibus,  neque  ex  voluntale 
carnis,  neque  ex  voluntale  viri,  sed  ex  Deo  nati 
sunt.  »  Filius  enim  Dei  dixit  :  «  Quod  natum  est  ex 
carne,  caro  est;  et  quod  natum  est  ex  spiritu,  spi- 
ritus  est  (Joan.  iii),  «  quoniam  caro  de  carne  in 
peccatis  concepta  nata  est;sed  quia  Deus  spiritus 
est,  per  ipsum  omnes  spiritus  orti  sunt,  nec  spi- 
ritus  in  carnem,  nec  caro  in  spiritum  vertitur;  sed 
per  carnem  et  spiritum  liom.o  perficitur,  alioquin 
homo  nec  esset  nec  nominaretur.  Deus  quippe 
Adam  plasmavit,  ut  seternaliter  immutabilis  vive- 
ret;  sed  ille  inobedientia  prsevaricatus  est  consi- 
lium  serpentis  audiendo.  Quapropter  et  idem  ser- 
pens  eum  omnino  periturum  existimavit,  quod  ta- 
men  Deus  noluit,  qui  mundi  exsilium  illi  pra^pa- 
ravit,  in  quo  filios  suos  in  peccatis  concepit  et  ge- 
nuit.  Sicque  cum  omni  genere  suo  mortalis  factus, 
pcr  conceptam  spumam  peccati  in  putredinem  ver- 
titur,  usque  ad  novissimum  diem  cum  Deus  horai- 
nem  renovabit,  ita  ut  postea  immutabili  vita,  ut 
Adam  creatus  fuit,  vivat.  Haec  autem  vita  in  liliis 
qui  in  peccatis  concepti  et  nati  sunt  nequaquam 
essepotuit;  sed  in  humanitate  Filii  Dei  exuila  est, 
per  queni  supernus  Pater  recordatus  est  ut  homi- 
nem  liberaret  qui  perierat.  Isti  enim  qui  per  virtu- 
tem  bonorum  operum  lilii  Dei  efficiuntur,  hanc 
potestatem  ut  filii  Dei  sint  non  habent  ex  [coagula- 
tione  sanguinis  parentum,  in  qua  sanguinei  sunt, 
nec  ex  voluntate  infirmioris  carnis  quce  ad  parlum 
pulullat  nec  ex  voluntate  fortioris  partis  illius  qutE 
ad  gignendum  robusta  est;  sed  ex  remuneratione 
divina;     revelationis    in    ablutione    bai^tismi,   et    in 


B 


A  ignea  effusione  Spiritus  sancti  hoc  accipiunt  qno- 
modo  ex  Deo  nascuntur,  et  ha>redes  regni  ejus  effi- 
ciuntur.  Deus  enim  omnia  opera  sua  priusquam 
formarentur,  prseviderat,  qiuTe  postea  iu  creatione 
formataj  forrase  in  se  vacuse  non  remanserunt,  sed 
vitalia  facta  sunt.  Caro  enim  sine  vita  caro  non 
esset,  quoniam,  cum  vita  ab  ea  recesserit,  in  de- 
fectu  dcficit.  Spiraculurn  autem  quod  Deus  in  Adam 
misit  igneum  et  intelligibile  ac  vita  fuit.  Unde  et 
per  calorem  ejus  limus  terraj  rubicundus  in  san- 
guine  factus  est.  Et  sicut  omnis  creatura  in  pree- 
scientia  Dei  ante  a^vum  fuit,  sic  etiam  et  adhuc 
omnes  nascituri  homines  in  prtescientia  ipsius  sunt. 
Sed  homo  intelligibilis  et  sensibilis  est;  intelligi- 
bilis  scilicet  quia  omnia  inlelligit,  sensibilis  quo- 
niam  ea  quse  sibi  adsuiit  sentit,  quia  Deus  totum 
carnem  hominis  vita  implet,  cum  in  eara  .'^piracu- 
lum  vitse  mittit.  Quapropter  et  praescientiam  boni 
et  mali  eligit  quod  sibi  placet,  et  reprobat  quod 
sibi  displicet.  Deus  autein  cousiderat  quid  sibi  homo 
propouat.  Quod  si  homo  sibi  illa  proposuerit  qute 
a  Deo  non  sunt,  Deus  ab  eo  se  subtrahit,  et  raox 
illi  occurrunt  qui  primura  raalum  incoeperunt,  vi- 
delicet  qui  coelum  de.struere  voluerunt,  quod  Doum 
non  tetigit,  quoniam  indecens  esset,  ut  Deus  se- 
ipsum  destrueret.  Si  autem  homo  ad  nomen  Patris 
sui  anhelaverit,  et  illum  bono  desiderio  vocaverit, 
angelica  praesidia  illi  aderuut,  ne  per  inimicos  ira- 
pediatur,    et  Deus  per  delectationem  desiderii    bo- 

Q  norum  operum  quasi  lac  illi  suaviter  primum  im- 
mittit,  ac  deinde  pluviam  gratiae  su;tr  illi  infundit, 
per  quam  de  virtute  in  virtutem  fortiter  ascendat. 
Et  hoc  modo  illi  in  hujusmodi  virtulibus  usque  ad 
obitum  suum  semper  novus  est.  Sed  qui  modicum 
quid  et  non  magnum  facere  potest,  semper  in  im- 
petu  vadit,  ut  idem  quod  potest  perficiat;  qiii  vero 
multa  et  magna  facere  valet,  moderationem  in  eis 
cura  temperamento  babet.  Diabolus  enim  unum 
vult,  scilicet,  ut  animas  iu  morlem  seducat,  nec 
aliud  facere  quaerit  nec  facere  potest,  et  vix  sus- 
tinet  donec  illud  perficiat  quod  facere  valet.  Deus 
autem  quia  in  omnibus  et  per  oninia  potens  est,  in 
cunctis  operibiis  suis  moderationem  habet,  et  cum 
temperamento    discretionis     facit    quatenus      homo 

D  fortior  et  promptior  in  stabilitate  bonorum  fiat. 
Nam  unusquisque  qui  in  impetu  vadit,  multoties  in 
ruinam  se  ponit.  Sed  homo  significalio  tolius  ho- 
noris  Dei  est,  quoniam  bona  scientia  qua?  iu  ipso 
est  angelica  agmina  qua^  Deo  laudabilitcr  serviunt 
demonstrat;  mala  vero  scieutia  quam  habet,  po- 
testatem  Dei  manifestat,  quia  Deus  illam  vicit  cum 
primum  hominem  de  paradiso  expulit,  Sic  iu  omni 
homiue  fit,  quoniam  in  iilo  qui  per  bonain  scien- 
tiam  bonum  eligendo  operatur,  bonitas  Dei  osten- 
ditur ;  et  in  illo  qui  malum  arripiendo  illud  perficit, 
potestas  Dei  declaratur,  quia  Deus  illud  quando- 
que  dijudicat,  quandoque  remittit.  Homo  itaque 
hoc  modo,  ut  praediclum  est,  vita  est,  et  omnia  quse 
ipsi    adhcPrent    per    ipsum    vitalia    sunt,    quoniam 


890 


S.  lllLnEGARDlS 


900 


Ueus  hoiuinem  cuin  omnibus  appendiciis  suis  sub 
sole  creavil,  qualenus  iu  lerra  solus  uon  sit,  quem- 
admodum  i|iie  Deus  in  cirlo  solus  non  ust,  sed  in 
omuibui  ccpleslibus  harmoniis  gloritiiatur.  Uivc. 
aulein  qua"  iu  terra  circa  hoininem  sunt,  cum  co 
in  terra  perdurant,  quousque  numerus  ille  implea- 
tur  quem  Deus  impleri  conslituil.  Post  luturam  au- 
tem  resurrectionem  beatus  homo  non  indiget  ut 
crescjt  aut  ab  ullo  pascatur,  quia  in  claritate  illa 
tunc  erit  quae  nunquam  transibit  nec  mutabilur. 
Ilac  uamque  claiilate  per  sanctam  Trinitatem  bea- 
lus  homo  lunc  induelur,  et  illiim  ia-;j)iciet,  qni 
terminum  inilii  ct  liiiis  uunquaiii  iiatinit;  et  oh  lioc 
senio  et  leaiio  nunquam  atlicietur,  quia  etiam  sem- 
per  et  nova  psallendo  citharizabit.  Itaque,  ut  prte- 
dictum  est,  per  vitam  caro  vivit,  ct  nisi  per  vilain 
caro  penc  non  esset;  ct  ita  caro  cum  vita,  et  vita 
cum  carne  unum  sunt.  Il.Tec  Ueus  atlendit  quaiido 
iii  Adam  per  spiraculum  quod  in  illum  misit  car- 
iicm  et  sanguinem  roboravit,  quoiiiam  carnem  illam 
tunc  inspexit  qiia  iiidueudus  erat,  et  illam  in  ur- 
dcnli  amore  habuit. 

«  Et  Yerbum  caro  faclum  est,  et  liabitavit  in 
nobis.  »  Verbum  enim  quod  apud  Deus  it^terna- 
liter  aute  aivum  erat,  et  quod  Deus  erat,  per  ardo- 
rem  Spiritus  sancti  carnem  de  utero  Virginis  as- 
sumpsit,  quem  ita  induit,  quemadmodum  veufe 
compago  carnis  sunt,  et  ut  ipsa}  sanguinem  por- 
lant,  et  lamen  sanguis  uon   suul.  Deus  enim  liomi- 


\.  sine  peccato  ut  homo  habitat  iu  nobis,  humauita- 
tem  noslram  non  negligens  ubi  et  nos  cum  spira- 
culo  vilui  hominis  sumus  ad  imagiuem  et  siiuilitu- 
diiiem  ejus  facti.  Qiia[)ropter  et  nos  iii  ipso  habi- 
lamus,  quoiiiam  opus  ipsius  sumus,  et  quia  iii  piaj- 
scieulia  sua  nos  semper  habuit,  nec  nostri  oblitiis 
est.  «  Et  vidimus  gloriam  ejus,  »  quia  nos  qui  cuiu 
ip?o  eraimis,  specialiler  vidimus  eum  in  iiiiiabili 
uatura  absque  oiuiii  peccato  venienlem.  «  Et  glo- 
riam  quasi  Unigeniti  a  Patre,  »  manifestante,  (piia 
mirabiliter  ante  sa3cula  a  Patre  natus  Unigonitus, 
gloriam  sum  inirabiliter  a  Palre  veniens  osteiidit, 
ubi  eum  Virgo  de  ardore  Spiiitus  saiioli  cuiicejiil, 
nec  operis  viri  indiguit,  cum  alius  quilibet  hoino  a 
viro,  scilicet  e.\  patre,  cum  peccato  semiuelur.  Deus 
cuiin  hominem  de  limo  formaverat,  el  in  illum  siii- 
raculuiu  vita;  miserat.  Unde  et  Verbum  Dei  iu  ho- 
luine  regale  vcslimentum  cum  rationali  anima  as- 
sumpsit,  et  illiul  toliun  ad  se  traxit  et  iu  eo  per- 
mansit.  Nain  et  spiraciiliim  ([iiod  in  Jioiniiie  auiina 
nominalur  carnem  perfundit,  et  illam  pro  delecta- 
bili  vestimento  et  decoro  ornamento  habct.  Qua- 
propter  et  eum  amat,  et  ipsi  consentit,  nec  tainen 
in  ca  videri  polest.  Ex  nalura  quoque  et  ex  desi- 
derio  aniuia^  homo  vestera  vitai  postulat,  ct  quo- 
niam  Deus  nullam  creaturara  sine  viribus  vacuam 
creavit,  ideo  homo  mirabilia  semper  operatur.  Et 
idem  Verbuin  «  [ilenum  grali*  et  veritalis,  »  est, 
quia  in  jilena  gralia  erat  omuia  in  divinitate  creau- 


R 


nem    ita   creaverat,    ut  omnis  creatura  ci   serviret.  o  do,  et  in  humanitate  redimendo;  et  in  plena  veri- 


Unde  eliam  Deum  decuit  quatenus  indiimenlum 
carnis  in  liomine  accijieret.  Sic  etenim  Verbum 
carnem  induit,  scilicet  quod  Verbimi  et  caro  uuum 
sunt,  non  tamen  sicut  alterum  in  alterum  transmu- 
tatum  sit,  sed  unum  in  unitate  personai  sint.  Sed  et 
corpus  indumeutum  anima!  est,  et  anima  cum  carue 
oflicia  opcraudi  habct.  Corpus  aiitein  sine  aiiiina 
nihil  esset,  et  anima  sine  corpore  non  operaretur, 
unde  unum  in  homine  sunt,  et  liomo  siuit,  et  sic 
opus  Dei,  videlicet  lioTio,  ad  imaginem  et  simili- 
tudinein  Dei  factus  est.  Cum  enim  spiraculum  ho- 
minis  a  Deo  mittitur,  idem  spiraculum  et  caro  unus 
!iomo  (•fficitur.  Verbum  autem  Dei  ex  inarata 
carnc  Virginis  absque  omni  caiore  iuccndii  car- 
nem  assumpsit,  ita  ut  Verbum  Verbum  sit,  ct 
raro  caro,  et  unum  sint,  quia  Verbum  quod  sinc 
tcmjiore  ante  tempora  in  Patre  fuit,  se  non  immu- 
lavit,  sed  tautum  carncm  induit. 

«  Kt  li.ibitavit  in   nobis,    »   quoniam  homo  factus 


D 


tate  cxstitit,  quoniam  nullum  mendacium  iniqui- 
talis  ct  pcccali  ipsum  tetigit,  nec  se  ipsi  assoeia- 
vit,  quia  Dominus  est  qui  pra'lio  suo  mala  vicit, 
quae  siue  ipso  nihil  sunt.  Nam  ipsum  Verbuin,  sci- 
licet  verus  Dei  Filius,  plenum  est  gratia,  dando  et 
remittendo  secundum  suam  misericordiam,  qui  se 
ipsum  in  divinitate  non  exinauivit,  sed  huuiaiiita- 
tem  induit;  et  humanitas  ipsius  plcna  est,  quo- 
niam  uulla  ruga  peccati  humauai  nalura;  eum  teti- 
gil.  Pieiius  etiam  veritatis  est,  quia  dat,  rcmiltit  et 
judicat  ut  justum  est;  qiiod  liomo  non  facit,  quo- 
niam  in  ruga  peccalorura  concej^tus  et  nalus  est. 
Sic  Deus  rutundus,  rotae  similis  est,  omnia  creando 
ot  bona  volcndo,  ac  bona  porficieudo.  Voluntas 
enim  Dei  omnia  pra^paravit  qua;  Verbum  Dci  crea- 
vit.  Omnis  itaque  homo  qui  Deum  timet  et  diligit, 
vcrbis  istis  devotionem  cordis  sui  aperiat,  ac  ea  et 
ad  salutem  corporum  et  animarum  lioininum  non 
quidem  ab  hoaiine,  sed  per  mc  qiii  sum  prolata  sciat. 


;)0I 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  ~  PARS  II,  VISIO  V. 


902 


PARS   SECUNDA. 

VISIO   QUINTA. 


Visio  magnx  admirationis,  in  qua  et  orbis  quinque 
distimtus  pa^'tibus,  sed  et  dimensiones  ct  qualitatcs 
carumdcin  parlium  tam  lucis  et  ama'nitatis  quam 
'p(marum  et  tenebrarum  horrore  refcrtse;  duo  quo- 
que  globi,  alter  sapphirino  colore  circumdatus, 
ulter  luminosis  splcndcscens  radiis  cum  circum- 
stantiis  suis  subtili  acumine  describuntur. 

I,  Deiiide  vidi  rotunditatcm  tente  in  quinque  par- 
tes  distinctam,  ita  ut  pars  una  ad  orienteni,  allera 
ad  occidentem,  tertia  ad  austrum,  quarta  ad  septen- 
trionem,  q.iinLa  autem  in  mcdio  istarum  esset.  Et 
amhitus  partis  orientalis  ambitusque  partis  occiden- 
talis  a-qualis  mensura;  erant,  formamque  extenti 
arcus  uterque  habebat.  Ambitus  quoque  partis  au- 
stralis  ambilusque  partis  septentrionalis  unius  men- 
sura^  existentes,  longitudini  et  latitudini  priorum 
duarum  p^irtium  adoequabantur,  excepto  quod  in 
interioribus  linibus  suis  propter  arcuatos  interiores 
lines  earumdem  priorum  duarum  partium  quasi 
truncati  videbantur,  formamque  extenti  arcus  prse- 
ter  ipsos  truncatos  interiores  iines  suos  imital^an- 
tur.  Nam  liae  utrseque  partes,  sciiicet  pars  auslralis, 
parsque  septentrionalis  in  tres  paites  distingueban- 
tur,  quarum  duse  mediaj  ipsarum  partium  unius 
formse  uniusque  mensuraj  erant.  Reliquse  quatuor 
etiam,  quse  iinetenus  erant,  aliam  sed  tamen  parern 
sibimet  formam,  paremque  distinctionem  habebant, 
atque  longitudini  et  latitudini  earumdem  duaium 
mediarum  parlium  oiquales  existebant,  excepto  quod 
in  interioribus  finibus,  suis  constrictiores,  in  exte- 
rioribus  vero  latiores  ca'teris  duabus  videbantur, 
secundum  quod  supradicta  pars  orientalis  parsque 
occidentalis  iu  utrisque  finibus  suis,  ut  prafatum 
est,  se  incurvando,  hinc  constrictius,  hinc  largius 
spatium  istis  concedebant.  Quinta  autem  pars  prio- 
rum  partium,  qusE  in  medio  omnium  istarum  erat, 
in  quadrata  forma  apparebat,  atque  alibi  ardore, 
alibi  frigore,  alibi  autem  temperamento  aeris  per- 
fusa  erat.  Et  prsedicta  pars  orientalis  multa  clari- 
tate  lucebat;  occidentalis  autem  quadam  tenebro- 
sitate  obtecta  tenebrescebat ;  australis  vero,  quaj 
tribus  distinctionibus  distinguebalur,  duas  distin- 
ctiones,  quai  tinetenuserant,  plenas  quibusdam  poenis 
habebat.  Terliam  autem,  qu»  medio  videbalur,  non 
quidem  poenis,  sed  aliis  quibusdam  monstruosis 
terroribus  horrendam  demonstrabat.  Quod  et  se- 
plentrionalis  pars,  tres  etiam  separationes  habens, 
in  duabus  extremis  separationibus  diversis  prenis 
altundantibus,  et  in  media  quamplurimis  horroribus 
sive   pcenis  horrenda  ostendebat.  Sed  versus  nrien- 


R 


i\  tem,  supra  pra^fatam  terrse  rotunditatem,  iu  quadam 
allitudine  videbam  globum  rubeum  circulo  sapphi- 
rini  coloris  circumdatum,  a  cujus  dextra  et  siuistra 
parte  utrinque  dua^  ala".  procedebant,  quarum  altera 
earumdem  duarum  partium  ab  utraque  parte  ejus- 
dem  circuii  sursum  in  altum  se  extendebat,  ita  ut 
ambte  in  summitate  sua  se  recurvando  ad  invicem 
respicerent;  altcra  vero  ab  eisdem  partibus  deorsum 
usque  ad  medietatem  prsediclse  rolunditatis  terrae 
descendebat,  ita  ut  ca;dem  n\si  eamdem  mediam 
rotunditatem  extra  firmamentum  circumample- 
ctendo  tegerent.  Et  ab  eadem  medietate  rubeus 
circulus  in  modum  arcus  se  extendens,  totam  exte- 
riorera  parlem  occidentis,  nec  non  et  quasdam 
distinctiones  quse  exlra  rotunditatem  iiiius  erant, 
compreliendebat,  scilicet  a  termino  pra?fataj  anstra- 
lis  alaj  circa  occidentem,  usque  ad  terminum  se- 
pteutrionalis  alai  se  retorquendo.  Ab  ipsa  autem 
rotunditate  versus  orientem  inter  praifatas  alas 
quasi  sedificium  sursum  usque  ad  supradictum  glo- 
l)um  ascendens  apparebat,  et  ab  eodem  globo  s«r- 
sum  usque  ad  medietatem  prtedictarum  alarum  velut 
platea  extendebatur,  supra  quam  quasi  stella  can- 
dida  radiabat. 

Et  deinde  inter  summitatem  earumdem  ala- 
rum  velut  globus  igneus  quosdam  radios  de  se  emit- 
tens  videbatur,  ita  ut  a  summitate  pra?dictse  ro- 
tunditalis  terrce  usque  ad  prcefatum  globum  ru- 
beum,  ut  ab  ipso  globo  usque  ad  pra^dictam  slellam 

Q  candidam,  et  ab  eadem  stella  usque  ad  supradictum 
globum  igneum,  ajqualia  spatia  essent,  Inter  priores 
quoque  alas  ex  utraque  parte  prtefatai  plateae,  a 
pra^dicto  globo  circa  demonstratam  stellam  usque 
ad  prsefatum  globum  igneum,  quasi  quidam  radii 
stellarum  discreti  videbautur.  Sed  et  versus  occi- 
dentem  [extra  prsdictam  terrai  rotunditatem  tene- 
bi'8e  apparebant,  quse  ab  utraque  parte  ejusdem 
rotunditatis  ad  medietatem  ipsius  quo  et  prajfatae 
alai  deorsum  descendebant  in  modum  arcus  se  ex- 
tendebant.  In  quibus  inter  angulum  occidentalem 
et  angulum  septentrionalem  alise  densiores  et  acrio- 
res  tenebrte  velut  formam  horribilis  et  devorantis 
hiatus  oris  habentes  erant,  aliis  quibusdam  densis- 
simis  et  pessimis,    infinitisque  tenebris  quo;   extra 

D  istas  erant,  quasi  os  et  i'ictus  earum  essent,  adhae- 
rentes.  Has  autem  infinitas  tenebras  sciebam,  sed 
eas  non  videbam.  Iterumque  audivi  vocem  de  coeio 
mihi  dicentem  : 


903 


S.  niLDEGAUDIS. 


90i 


Quia  aitificis   Dei  sapientia  vel  potentia  in  hoc  mira-  A  dio  aliorum  sensiium   vigens,  ab  cis  roboralur,  cum 


iilis  rnitescit,  quod  cleinentum  terrx  non  aiu/ulo 
sum,  sed  rotundum,  et  ijuinijuc  uon  amplius  vel 
minus  distinctum  inirtidus  ccrtae  causa  rationis  in 
medio  aliorum  trium  elemcntorum  immobilcm 
suspenderit,  ipiodi]ue  komincm  iuslar  quiiiaria'  <!'- 
visionis  tcrrx,  et  in  hac  vita  quinque  scnsibus  dita- 
vtTit,  et  in  futura  de  pulccre  sepulcri  in  intcgrum 
restituat. 

H.  Orbem  terroe  Deus  in  medio  trium  eleraento- 

rum   ita  suspendit,  ut  nequaijuam  labi  nec  dissolvi 

possit,  et  iu  lioc  se  mirabilem  atque  potcntem  osten- 

dit,    cum  otiam  nec    carnem  nec    ossa  bominis  in 

pulverem  sic   redigit,  quin  ea  in  novissimo   die  ad 

irilegritatem    suam    restituat.    .\liam    quoquc   lcrrce 

parlem  luciJam,  aliam  lenebrosam,   aliam   borribi- 

lem,  aliam  iicenalem,   aliam   quoque  homini  aptam,  n 

aliam  vero  ineptam  fecit,   cum  et  quasdam  animas 

regno  suo  consociat,    quasdam  autem  justo  judicio 

ad  tarlara  damnat.   Vides  euim    rotunditatem   terraj 

in  quinque  partes  distinctam,  ita   ut  pars  una   ad 

orientem,  altera  ad  occidentem,   tertia  ad   austrum, 

quarla  ad   septentrionem,   quinta  autem   in   medio 

istarum  sit;    et  hoc  ideo  est,  quoniam,  si  terra  an- 

gulosaet  non  rotunda   essct,  anguli  ipsius  defectum 

et  inrpqualitatem   ponderositatis  ei  inferrent.    Et  si 

quinque  pnrlibus  non  distinguerelur,  recto  modera- 

mine  non  pensarctur,   quia  quatuor  exteriores  par- 

tes  eam   ad  rectitudinem  ponderant,  quinla   autem 

quip  media  est,   cam  in  reclitudine  ista  solidam   et 

stabiloin   facit,   designans  etiam  quod   homo,   quem 

lerra  demonstraf,  quinque  sensibus  qui  in  eo  vigent, 

ad  quajque  sibi  necessaria  solidatur,  atque  ad   salu- 

lem  animje  suje  dirigitur. 


Jtem  de  quinquc  distinctionibus  tcrrx,  quomodo  na- 
tivis  mutuo  qualitatibus  tcmpcrentur,  et  qualitcr 
quinque  scnsibus  homines  coaptcntur. 

111.   Unde  et  pars   una  ad  orientcm  versa  mediae 

parti  succum   bonum  viriditatemque  utilem  tribuit, 

quemadmodnm   et    hominis   visus,    quasi  ad   ortum 

claritatis  directus,  ipsi,  qui  velut  in  medio  elemen- 

torum  est,  «alutem  corporis  et  animai  subministrat. 

Altera  autem  ad   occidentem   respicicns,    humidita- 

tem    interdum    bonam,     iuterdurn    nocivam    eidem 

parli  dat,   ut   etiam  auditus  totuin    corpus  bominis 

vflut  ad   occidcntem  concutieus  ct  penelrans,  nunc 

prospera,  nunc  adver.sa,  nunc  animtE  salutem,  nunc 

desperationem    illi    denuntiat.    Terlia   vero   ad   au- 

strum  vergens,  calorem  frigido  flatu  ventorum  tem- 

pcralum  ipsi  parli  immittit,  sicut  et  odoratus,  quem- 

admodum  vapor  de  calore  surgcns,  odoreru  de  cali- 

dis  el  frigidis  tempcramentis  procedeutciu,  odoiem- 

que  de  supernis  suspiriis  venientcm  homini  iufun- 

dil.  Sed  quarta  ad    septentrionem  tcndens,  frigus  a 

septentrione,  et  calorem  ab  oriente  venientem,  prir;- 

dicl.-i-  medi-i-  parti   inducit,   velut  gustus  fiigida  re- 

cipiens,    frigidaque    et    calida    discernens,    diverso 

sapore    supernaque    dulcedine    hominem    conculit. 

Quinta  autem  in   mcdio   istanim  existcns.  ab  ipsis 

in    soliditate    confoitaiur     diversisque    infusionibus 

temperatur,   quemadmodum  cl  tactiis,  velut  in  lue- 


omnes  ipsi  vii-es  tribuunt,  ct  eum   ad  vegetationem 
consoiidant,    ut    etiam    in    dispositione    digitorum 
ostenditur,    quia    ct    per  ipsos    opera    ad   a-ternara 
rcmunLMMtionem     respicientia    perticiuntur.     Et    ut 
vides,    ambitus    partis    orientalis    arabilusque     par* 
tis   occideutalis  a^qualis    mensura?    sunt  ;   formam- 
que    extenti    arcus     utorque     liabet,    quoniam    sol 
oriendo     et     occidendo     lequalia     spalia    terrarum 
in     circuitu     cursus     sui    occupat.     Quod     etiam 
ostendit  visum  per   scientiam  boni   et  mali  in  hac 
simililudinc    esse,    videlicet    quod     sicut    visus    per 
scientiam  boui  ad  hoc  quod  bonum   est  sursum  ten- 
dit,  ita  ct  per  scieiiliam  mali  ad   hoc  quod  malum 
est  deorsum  descendit;  per  illam  quidem  se  a  malo 
retorquendo,  per  istam  autem  a  bouo  se  recurvando. 
.\mbitus   quoque  partis  auslralis  ambilusque  partis 
septenlriiinalis    unius  mensura'  existentes,    longilu- 
dini  et  latiludini  priorum  duarum  partium  adffiquan- 
tur,   exccpto  quod  in   interioribus  liriibus  suis  pro- 
pter    arcuatus   interiores    lines  earumdem  priorum 
duarum   partium  quasi  truncati  videntur.    Formam 
quoque  extenti  arcus    praHer  ipsos   truncatos  inte- 
riores  fines    suos    imitantur,    quia    quantum  teri"a> 
auster  in  calore,  tantum  septentrio  in  frigore  occu- 
pat;  in  boc  etiam  longiludinemet  lalitudinem  oi'ien- 
tis  et  occidentis  imitantes,  piveter  quod  flnes  eorum 
qui  ad  quintam  partem  pra-dictarum  parlium   diri- 
guntur,  per  extensionem  parlis  orientalis    nec  noa 
Q  occidentalis  aliquantuiu  constringunlur,  cum  tamen 
alibi   simililudinem  circuli  ,imitentur.  Sic  et  odora- 
tus  per  odorem  virtutum  tendil  ad  dexleram,  gustus 
vero  per  saporum   vitiorum    ad    sinistram  ;  in  lioc 
obtentu   velut    par    studium,    quaravis    conlrarium, 
habentes,  origini  susr  se  assimilant,  cum  iile  bono, 
hic  malo  se  coaptat ;  sed   tandem  neuler  istorum  ia 
initio  inccplionis  sua-  plenitudiuem  conatus  sui  ha- 
bere  potest,  quia  dum  primitushomo  sivebonura  sive 
malum  iucipit,  scienter  in    eodem  facto  se  constrin- 
git,  quoniam  nondum  illi  se  totum  commiltere  audet. 
Quod    duarum    partium    divisionis    icrrx,    australis 
scilicet  et  septentrionalis,    in  tres  unaqnxquc   sub-  < 
divisiones  distincta  contemplanti  ista  apparcant,  et 
quomodo  hxc  sccundum  corpus,  ct  animam,  et  opcra 
fiominis  intcllifjonda  siiit. 

IV.  Nam  et  htc  utraique  partes,  scilicet  pars  au- 
stralis  parsque  septcntrionalis,  in  tres  partes  distin- 
guuntur,  quai  binc  pro  ardore,  binc  pro  frignre, 
hinc  pro  serpcntibus  inhabitabiles  bominibus  sunt.  ■ 
Iloc  quoquc  demonstrat,  quod  odoratus  cum  ascen- 
dit  ad  odorcra  virtulum,  gustus  vero  cum  declinat 
ad  saporem  vitiorura,  hominis  corpus  animainque 
ejus  ac  opera  ipsius  diverso  modo  tangtint,  ubi  et 
illum  quasi  iuhabilabilera  ostenduut,  si  non  intelli- 
git  quid  corpus,  quid  anima,  quid  opera  in  ipso  sint, 
et  si  etiam  in  semelipso  nec  rectum  teraperaraen- 
tum  disccrnere  novit.  Quarum  dua-  medioe  ipsarum 
parlium  unius  forma' uniusque  men5uriR  sunt,  quo- 
niam  pars  australis  et  pars  septentrionalis  in  recta 
mensura  existentes,  his   etiam  sua  rectiludine  justa 


D 


005 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  II,  VISIO  V. 


906 


moderamina     concediint,     atque     designant     quod  A  peramento  aeris   perfnsa  est,  quia  ardor  solis  eam 


anima  in  odore  virtutnm  et  in  sapore  vitiorum  velut 
media  inter  corpus  et  opera  ipsius  existens,  unius 
moderaminis  et  dispositionis  est,  cum  mala  me- 
tuendo  ad  Dcum  suspirat.  Sed  et  reliqu.-n  qaatuor, 
quaj  finetenus  sunt,  aliam,  sed  tamen  parem  sibiniet 
formam  paremque  distinctionem  habent,  quia  illse 
tam  australi  quam  in  septentrionali  parte  ex  utro- 
que  latere  pra^fatarum  mpdiarum  partium  dilatata^, 
in  interioribus  fmibus  suis,  qui  versus  prffidictam 
quintam  partem  respiciunt,  aliquantnm  constrictee 
sunt.  In  exterioribus  vero  finibus  suis  aliquantam 
latitudinem  habentcs,  ubi  aliam  formam  quam  su- 
pradicta^  mediae  pnrtes  babeant  videntur  babere, 
sihi  autem  invicem  similes  et  in  forma  et  in  disposi- 


bic  propter  vicinitatom  suam  perurens,  frigus  vero 
propter  remotionem  ipsius  eam  illic  constringens, 
inhabitabilem  hominibus  reddit.  Temperies  autem 
caloris  et  frigoris  illam  isthic  habitabilem  concedit, 
quemadmodum  et  digiti  a  se  diflferentes,  manum 
tamen  fortitudine  sua  continentes  roborant,  et  ut 
quinque  sensus  hominis  quamvis  sibi  dissimiles  sint, 
velut  per  ignem  et  aquam  tentationem  transeuntes, 
adminicula  adjutorii  sibi  invicem  ad  virtutes  exhi- 
bent.  Sed  et  hsec  eadem  loca  habitabilia  fideles  ho- 
mines  demonstrant,  qui  divinam  legem  semper 
ruminantes,  et  se  totos  ad  supernam  vitam  erigen- 
tes,  in  bonis  operibus  se  habitabiles  reddunt;  inha- 
bitabilia  autem  infideles   designant,  qui  verbis  Dei 


tione  sua  existentes;  quod  demonstrat  quia  corpus  I^  resistere  et  repugnare  conantes,  et  fidem  abnegare. 


hominis  operaque  ejus,  qute  veiut  terminum  iili  in- 
ponunt  cum  in  se  defeclum  sentiunt,  aliud  officium 
habent,  in  quo  tamen  pariter  sibi  consentiunt, 
quam  anima  habeat,  cum  homini  vegetationem  cor- 
poris  et  sensuum  pleniter  infert.  Nam  cum  corpus 
labitur,  opera  ipsius  attenuantur;  cum  autem  anima 
corpus  sustulerit,  opera  corporis  sublevantur.  Atque 
longitudini  et  latitudini  earumdem  duarum  media- 
rum  parlium  aquales  existunt,  excepto  quod  in  in- 
terioribus  tlnibus  suis  constrictiores,  in  exterioribus 
vero  latiores  caiteris  duabus  videntur,  secundum 
quod  supradicta  pars  oi'ientalis  parsque  occidentalis 
in  utrisque  finibus  suis  ut  pra?fatum  est  se  incur- 
vando,  hinc  constrictius,  hinc  largius  spatium  isti 
concedunt.  Hoc  ideo  est  quoniara  partes  istaj  quaj 
in  utroque  latere  mediarum  sunt,  longitudinem  ea- 
ruradem  mediarum  quidem  habent,  sed  latitudinem 
versus  pr^fatam  quintam  partem  eisdem  mediis 
partibus  minorera  ;  versus  autem  exteriorem  termi- 
num  suum  illis  latiorem,  alibi  vero  ipsis  wqualem, 
quia  utrique  fines,  scilicet  partis  quae  ad  orientem 
dirigitur,  et  partis  quai  ad  occidentem  extenditur, 
secundum  modum  arcus  juxta  interiores  fines  supra- 
dictarum  quatuor  similium  partium  contrahunlur. 
Sed  ct  omnia  haec  designant  quod  corpus  hominis 
et  opera  ejus  ita  in  ipso  ad  sustentationem  sui  es- 
tenduntur,  secundum  quod  anima  in  illo  ad  con- 
fortationera    excitatur,  propter    quod     idem  corpus 


veritatemque  et  soliditatem  ejusdem  iidei  lacerare 
et  praerumpere  iaborantes,  his  perversitatibus  se 
inhabitabiles  faciunt,  quia  Spiritui  sancto  habitacu- 
lum  in  seraetipsis  non  concedunl. 

Item  de  qualitatibus  ipsarum  quatuor  partinm,  et 
quihus  iii  locis  pa^nse  purgandis  pcenitentium 
animabus  hominum  collocatce  sint,  alibi  leves, 
alibi  graves,  alibi  acerrimse,  secundum  modos 
culparum  corum  qui  examinantur  differentes  ; 
et  quare  in  mediis  earumdem  partium  fuiibus 
non  pcense,  sed  monstruosi  quidam  horrores  ha- 
beantur. 

VI.  Et  praedicta  pars  orientalis  multa  claritate 
lucet,  quoniam  in  ipsa  locus  voluptatis  et  delicia- 
P  rum  est,  refrigerium  beatarum  animarum  in  se  ba- 
bens,  et  ut  anima  interiorem  visum  ad  aspectum 
veri  lumiois  figat  monens.  Contra  vitia  autem  nml- 
torum  peccatorum,  quibus  homines  justitiam  prae- 
varicantur,  pof?nalia  et  transitoria  loca  in  qualuor 
angulis  tcrrae  posita  sunt,  quibus  animae  salvando- 
rum,  secundum  quod  culpae  eorum  exigunt,  corpo- 
ribus  exutae  examinantur.  Unde  occidentalis  pars 
quadam  tenebrositate  obtecta  tenebrescit,  his  tene- 
bris  poenas  levium  minorumque  peccatorum  in  sc 
continens,  scilicet  hominum  iilorum  qui  ignorantia 
delinquunt,  et  in  eis  auditum  hominum  a  clamore 
veritatis  aversum  ostendens.  Australis  vero  pars, 
quse  in  tribus  dislinctionibus  divisa  est,  duas  distin- 
ctiones,   quse  finetenus  sunt,  plenas  quibusdam  poe- 


eademque  opera  hominis  in   ?ccuritate  arctiora,  in  q  njs  habet,  in   quibus  fortia  peccata  animarum    illa- 


dubio  autem    ampliora  multoties  se  reddunt  quam 

suspirium    animae  desideret,   quoniam    illa  modum 

rectitudinis  appetit,  corpus    autem  horainis  ad  ira- 

moderationem  in  operibus  suis  saepius  currit. 

Quod  media  quoque   omnium  quinta  pars  tcrrse  qua- 

drata  apparens,  et  triplici  ctiam   ipsa   distinctione 

divisa,  hinc   calore,  hinc  frigore  inhabitabilis,  hinc 

temperata    habitabilis    rcddatur;    et    quid  hic    pcr 

haic  in  hominis  conversatione  significetur. 

V.  Quinta  vero  pars    priorum    partium,    quai  in 

medio  omnium  istarum  est,  in  quadrata  forma  ap- 

paret,  quatenus  a  caeteris   aequaliter  contineatur  et 

perfundatur,  designans  etiam  quod  taclus  perfectio- 

nera    operum    et    non    levitatera    vitiorum    habeat. 

Atque  alibi  ardore,   alibi  frigore,  alibi    autem   tem- 

Patrol.  CXGVII. 


rum  puniuntur,  qua;,  duni  in  corporibus  suis  essent 
odorera  virtutum  noglexerunt.  Nam  in  distinctione 
anguli  hujus,  qui  inter  orientem  et  austrum  est, 
acerrimae  pcenae  ignei  et  ventosi  aeris,  aliorumque 
cruciatuura  sunt,  in  quibus  pessima  opera  homici- 
darum,  raptorum,  furum,  atque  quorumdam  alio- 
rum  horainum  exquiruntur,  quoniam  judicia  Dei 
semper  parata  sunt  super  impietatem  et  infidelita- 
tem,  et  super  jieccata  et  horribiles  sensus  qui  se  Deo 
oppouere  nituntur.  In  distinctione  autem  anguli  il- 
lius  qui  inter  austrum  et  occidentem  est,  pessimae 
poenae  abundant,  ita  ut  ibi  in  aestate  frigus,  in  hie- 
me  vero  ardor,  aliaequo  poeuai  existaut,  per  quas 
illorum  animce  corporibus  exutse  purgantur,   qui  de 

29 


i>07 


S.  llll.DKCiAUniS 


IIOH 


multis  et  magiiis   peccatis  sjiis  vix   vel  in   line  suo  A  cat,  idcirco  in  pra-fatis  quinque  partibus  terne  pur- 


pu-uileiiliain  halient ;  uiule  ot  odorc  viilutuni  caren- 
tes  vix  salvdbuulur.  Tertia  aulfm,  quio  uiedia  ista- 
rum  esse  videlur,  non  quidem  pcenis,  sed  aliis  qui- 
busdam  monslruosis  terroribus  demonstrat  se  hor- 
reuJam,  quia  si  etiam  ista  queniaduioduai  et  aHie 
qua>  pu.'nis  abundarent,  eiudem  pu'UiL'  superlluilate 
sua  ebullientes,  habitatiouem  homiuum  in  terris  in- 
habitabilem  redderent,  cura  nunc  pro  multis  horro- 
ribos  qui  in  ipsa  sunt  pestiientiani  liomiuibiis  et  ani- 
malibus  lijesionemque  fructibus  muitolies  immittat, 
tiuoniam  homines  odorem  virtutum  animabus  suis 
nou  iuferunl.  Quod  et  septenlrionalis  pars  tres  etiam 
si'peraliones  habens,  iti  duabiis  extremis  separalio- 
nibus  diversis  poenis  abuudaiitibus  ostendit,  in   qui- 


patiouem  jiatilur;  scd  parvas  pwiias  iu  supradicla 
tfuebrositato  oct-ideulalis  partis  illi  suslinent,  qui- 
biis  prifseus  terra  dum  in  corporibus  suis  essent 
quasi  carcer  ob  amorem  coelestium  fuit.  Qui  autem 
voluptati  carnis  serviunt,  iu  aliis  purgatoriis  jtcenis, 
qui  et  in  partibus  austri  et  septentriouis  suut,  ut 
pra'dictum  est,  purgantur,  quia  quamvis  peccave- 
rint,  Deum  tainen  et  justam  lidem  non  abjecerunt. 
Has  etenim  siipradictas,  orientis  et  occideutis  scili- 
cet,  duas  rotuuditatis  terra'  principales  partes,  nec- 
non  et  auslri  et  sej)tentrionis,  ul  pra-fatum  est, 
quatuor  aiigulares  tines  niortalis  houio  non  inlia- 
Ititat,  quoniam  juo  iinuiiilabilitate  caloris  seii  frigo- 
ris,   seu  pro  aliis  iucominoditatibus   illarum  in  eis 


bus   anima>    illorum    j)urgaulur,    qui   gustum    vitic  '^  vivere   nou    posset,   quemadmodum   eliam   si  homo 


postponentes,  concupiscentias  carnis  sua^secuti  sunt. 
In  separatione  enim  anguli  istius,  qui  iuter  orien- 
tem  et  septentrionem  est,  diirissimaj  pcenai  frigoris 
et  ventorum  aliorumque  crucialuum  sunt,  in  quibus 
iufidelitas  quorumdam  incredulorum  hominum  exa- 
miuatur,  qiii,  duiu  in  sa-culo  manerent,  iuiredulita- 
tem  imilanles  gustum  vera;  tidei  neglexerunt,  iu  ho- 
ra  tantum  mortis  suae  per  pcenitentiam  ad  lidem 
catholicam  redeuntes,  gustum  rectitudinis  tandem 
recej)ei  unt.  El  in  separatione  angiili  hujus,  qui  inler 
septentrionem  et  occidentem  est,  iuimuudissiime 
jioenai  lutulentjE  humiditalis,  mortiferique  fetoris  et 
fumi,  necnon  et  aliorum   cruciatuum   abuudaut,  in 


supra  modum  se  exaltaverit,  aut  si  in  desperalio- 
nem  ceciderit,  vel  si  dexteram  negligens  ad  siui- 
stram  declinaverit,  Spiritum  sanctum  iu  habitacu- 
luin  cordis  sui  non  recipit.  Itaque  Deus  judicia  sua 
miiltoties  super  quatuor  angulos  terrae  exercet,  ut 
Joannes  electus  meus  in  Apocalypsi  viLiit,  quemad- 
modum  loquitur  dicens  : 

Verba  dc  Apocatypsi  Joannis  apostoli  ad  hoc  conso- 
na,  in  quibus  per  quatuor  equos  ulbum,  rufum,  ni- 
grum  et  pallidum  quatuor  teinpora  et  qualitates 
coTum  ab  exvrdio  usnue  ad  flnem  mundi  siqnifica- 
tcB  subtiliter  describuntur . 

VIII.  «  Et  ecce  equus  albus    et   qui  sedebat  super 


quibus  opera  adulteroruiu,  voracium  et  ebrio.iorum  ^  illum  habebat  arcum,  et  data  est  ei   corona,    et  ex- 


exquiriintur,  qiii  gusliim  vita)  veliit  alieuum  ha- 
biierunt.  Sed  media  quamplurimis  horroribus  sine 
pcenis  horrenda  ostenditur,  ut  prsediclum  est,  quia 
isla  multos  horrores  in  se  habens  si  poBnis  etiam 
abundaret,  flitibus  illorum  habilalio  hominum  inli- 
ceretur,  horroribus  tanlum  qui  in  ea  sunt  homini- 
bus,  et  aliis  creaturis  pericula  interdum  inferenti- 
hus,  ciim  homines  saporem  vilse  in  insipientiam  du- 
cuut.  El  qiiemadmoduin  in  fetore  sordiuin  vermes 
ebulliunt,  ita  etiam  ex  fetore  peccatorum  poenoe  in 
prsefatis  anguUs  ascendunt.  Unde  et  multoties  ex 
eisdem  pcenis  fiimus  iu  terram  ubi  honiines  habitant 
se  dilatans,  m.igiiam  pestileuttam  in  hominibus,  et 
in  animalibus  jiarut. 


ivit  vinceus  ut  vinceret  {Apoc.  vi).  »  Hoc  conside- 
randum  sic  est :  Tempus  primum  quod  in  Adam  in- 
ccepit,  ut  equus  albus  fuit,  quoniam  homo  per  igno- 
rantiam  pncvaricatus  est,  suj)er  quod  Deus  iram 
animadversionis  sua'.  j)0suit,  qiiie  et  vindictam  iu  se 
habuit,  cui  et  Deus  dedit  polestatem  victoriai,  iui- 
micoscjue  superare,  ita  ut  etiam  in  prtelio  pra^lio- 
rum  contra  antiquum  draconem  dimicaret.  Et  vin- 
dictam  hanc  in  defectu  legis  quam  Adai  dederat 
posuit,  ut  etiam  iu  defeclu  diluvii,  arcum  iu  nubibus 
coeli  fecit.  Tempus  autem  hoc  ab  expulsione  Adae 
usque  ad  diluvium  perduravit,  in  quo  Deus  in  ira 
arcus  sui  cunctum  populum  pra;ter  iilos  qui  in  arca 
servati  sunt,  per  concurrentes  aquas,    quai  ut  toni- 


Quod  judicia  Dei  qux   super  terram  vel   homine^  vc-  D  trus  sonuerunt  submersit.  Et  sicut  in  primo  tempore 


niunt,  de  p<f,nulibus  locis  eurumdem  partium  effun- 
duntur,  quodque  contra  pnnas  vcl  tencbrus  inferni 
ne  mundum  occupent,  attissimi  quidam  et  durissi- 
mi  montes  opposlti  sunt,  ct  in  quarum  locis  par- 
tium  animx  pro  suorum  qualitate  commissorum 
examinandae  constituantur. 

VII.  Judicia  autem  hu-c  qiUE  super  terram  et  su- 
per  homiues  veniunt,  de  praediclis  augulis  proce- 
dunt,  ita  ut  jilurima  mala  ab  eis  efTundantur;  sed 
tamen  contra  horribiies  tenebras  iiifernaliuin  po;- 
narum  altissimi  durissimique  montes,  qui  per  nul- 
lam  tempestatem  scindi  possunt,  positi  sunt,  tene- 
bris  resistentcs,  terramque  defendent.es,  velut  pa- 
rietfs  donium  ne  labatur  continent.  Quia  aulcin 
honio  in   quinque  sensibus  consistens  semper  jiec- 


Deus  inc  su<'e  arcum  in  vindictam  ostendit,  sic  et 
jiost  diliivium  nubibus  cceli  arcum  in  hoc  signum 
dedil,  ne  deinceps  per  tonitrualem  sonum  aquarum 
totum  mundiim  dimergeret,  ubi  et  per  baptismum 
iideles  salvari  prsesignavit.  Iterumque  subsequitur  : 
«  Et  exivit  alius  equus  rufus,  et  qui  sedebat  super 
illum  datum  est  illi  ut  sumeret  pacem  de  terra,  et 
ut  invicem  se  iuteriiciant,  et  datus  est  illi  gladius 
magnus  (ibid.)  .  »  Hoc  considerandum  sic  est  :  Equus 
iste  tempus  illud  est,  quo  post  diluvium  per  iram 
Dei  justo  judicio  ablata  est  pax  ab  illis  qui  se  Deo 
opj,osuerunt,  qnoniam  pacem  ab  ipso  non  qujsre- 
baiit,  nec  illarn  liomiiiibiis  dabant,  et  ideo  etiam 
jiidicium    Dei   permisil   quod    iuvicem  se  crudeliter 


!iO 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  II,  VISIO  V. 


910 


occiderunt,  et  magnis  prteliis  perierunt  quia  per  in- 
fidelilatem  ab  eo  recesserant  sicut  et  aninia  se  ipsam 
occidit  cuni  Deo  adliairere  non  quajrit.  Deinde  ile- 
rum  scriptum  est.  «  Et  ecce  equus  niger,  et  qui  se- 
debat  super  eum  habebat  stateram  in  manu  sua 
{ibid.).  »  Et  subsequitur  :  «;  Bilibris  trilici  denario 
uno  et  tres  bilibres  hordei  denario  uno,  et  vinum  et 
oleum  ne  laeseris  [Ihid.)  »  Hoc  considerandum  sic 
est  :  Tempus  quo  post  passionem  Filii  Dei  persecu- 
tores  in  Ecclesia  surrexerunt,  equus  iste  est  niger, 
videlicet  per  incredulitatem,  ubi  increduli  fidem 
contemnentes,  nigredinem  infidelitatis  sibi  attraxe- 
runt;  sed  ira  Dei  recta  mensura  cruciatus  marty- 
rum  ponderabat,  tortoribus  quidem  condignam 
poenam,  martyribus  autem  gloriam  sempiternam. 
Nam  victoria  martyrum  pinguis  radix  omnium  vir- 
tutum  erat,  quse  grossos  suos  in  illis  emiserunt,  qui- 
bus  convivia  propriai  voluntatis  et  legis  secundum 
carnem  abstulerunt;  et  in  quibus  defectus  volun- 
tatis  carnis  in  amore  ajternae  vita^  factus  est,  fides 
quam  in  se  contiuet  quilibet  fidelis,  et  ista  quoque 
in  beata  esurie  facta  sunt,  qua  iideles  esuriunt,  et 
sitiunt  justitiam.  Sic  et  statera  illud  est,  quod  qui- 
dem  homo  in  spiritali  abstinentia  fructibus  terrae 
pascitur,  et  quod  in  virgine  a  natura  cojlestem  pa- 
triam  amat.  Quapropter  tempus  istud  martyrum 
erat,  quod  nigredine  aquilonis  mistum  fuit,  quando 
marlyres  ab  injustis,  velut  agni  a  lupis,  occisi  sunt. 
Idcirco  etiam  judicio  temporis  hujus  statera  data 
est,  qua  in  bilibre  libraret,  haec  duo  scilicet  absti- 
nentiam  et  coelestis  patriae  dilectionem,  quaj  marty- 
rum  sunt,  ut  prsedictum  est.  Ipsi  enim  martyres 
corpus  suum  per  abstinentiam  alfligunt,  et  in  cu:!- 
lesle  desiderium  aspiciunt,  velut  aquila  in  sole 
oculos  suos  ponit,  quod  bilibris  tritici  designat,  de- 
narium  unum  vitse  comparans.  Qui  vero  secundum 
praecepta  legis  per  abstinentiam  a  peccatis  se  con- 
tinent  et  consortium  viri  aut  uxoris  sibi  abstrahunt, 
et  relictis  divitiis  suis  se  pauperes  faciunt,  quai 
omnia  valde  dura  et  aspera  sunt,  per  tres  bilibres 
asperitatum  istarum,  in  amore  denarii  unius,  qui 
coelestis  patria  est  sibi  connexi  sunt,  et  hoc  sapien- 
tia  facit,  quae  omnia  per  misericordiam  aeque  pon- 
deravit,  quia  Deus  super  omnes  misericors  est.  Isto- 
que  modo  vinum  et  oleum  non  laeditur,  cum  per 
poenitentiam  et  misericordiam  homo  a  peccatis  suis 
redimitur.  Et  iterum  subsequitur  u  Et  ecce  equus 
pallidus,  et  qui  sedebat  super  eum  nomen  illi  mors 
et  infernus  sequebatur  eum.  Et  data  est  illi  pote- 
stas  super  quatuor  partes  terra^  interticere  gladio 
et  fame  et  morte,  et  bestiis  terrae  [ibid.).  »  Hoc  con- 
sidera  dum  sic  est  :  Equus  hic  denotatus,  illud  tem- 
pus  est  in  quo  omnia  legalia  et  plena  justitia  Dei, 
velut  in  pallore  pro  uihilo  computabuntur,  ubi  ho- 
mines  dicent  :  Nescimus  quid  facimus,  et  qui  ha-c 
nos  facere  praecipiebant,  quid  dicere  nesciebant, 
atque  sic  absque  timore  et  tremore  judicii  Dei  om- 
nia  haec  contemnent,  et  hoc  etiam  per  diabolicam 
suasionem    facient.    Opera    autem   haec    ira    Dei    in 


A  vindicta  sua  dijudicabit,  eaque  omnino  conculca- 
bit,  quia  mortem  istis  non  poenitentibus  inferet  eos- 
que  ad  tartarea  loca  damnabit.  Nam  etiam  in 
tempore  illo  per  omnes  fines  terrae  cum  gladiis  con- 
tentiones  in  ipsis  fient,  et  fructus  terrae  auferentur, 
hominesque  repentina  morte  et  morsibus  bestiarum 
pei-ibunt. 

Quod  antiquus  hostis  ccelestem  gloriam  quam  amisit 
homini  invidens,  et  poinis  ejus  sempcr  gaudeat,  et 
propterea  in  eum  horror  odii,  homicidii,  Sodomi- 
tici  criminis  et  caeterorum  vitiorum  contaminet  ar- 
denter  insistat. 

IX.  Antiquus  itaque  serpens  de  omnibus  supradi- 
ctis  poenis,   quibus   homo  seu  in  anima  seu  in  cor- 

B  pore  punitur  gaudet,  ut  quia  ipse  coelestem  gloriam 
amisit,  homo  etiam  ad  illam  non  perveniat.  Nam 
quando  sensit  quod  homo  consilio  suo  consenserat, 
pugnam  contra  Deum  facere  studebat  dicens  : 
«  Nunc  in  homine  onmem  voluntatem  meam  com- 
plebo.  »  Et  deinde  in  odio  suo  odibilem  consensum 
inter  homines  misit,  quatenus  se  invicem  interfice- 
rent.  Et  dicebat  :  «  Faciam  homines  mori,  eosque 
magis  perdam  quam  perditus  sim,  quia,  cum  ego 
sim,  ipsi  non  sunt.  »  In  sufflatu  suo  quoque  habuit, 
ut  processio  filiorum  hominum  interiret,  ubi  viri 
in  viros  exarserunt  turpia  operantes.  Unde  et  valde 
gavisus  clamabat  :  «  Maxima  blasphemia  illi  est,  qui 
hominem   formavit,  quod  homo   in  forma  sua  eva- 

P  nescit,  naturali  usu  mulierum  abjecto.  »  Itaque  in 
suggestione  diabolica  infideles  et  seductores  sunt; 
in  odio  autem  liomicidioque  raptores  et  latrones ; 
in  contrario  vero  peccato  virorum  immuudissima 
praevaricatio  omniaque  vilia  suut.  Et  cum  peccata 
haec  in  populis  se  invicem  conjunxerint,  tunc  consti- 
tutio  legis  Dei  dividetur,  Ecclesiaque  quasi  vidua 
concutietur,  et  principes,  nobiles  et  diviles  per 
suos  minores  de  locis  suis  expellentur,  et  de  civita- 
te  iu  civitatem  fugabuntur,  nobilitasque  generis 
eorum  ad  nihilum  deducetur,  et  de  diviliis  ad  pau- 
pertatem  redigentur.  Ista  omnia  tunc  fient  cum  an- 
tiquus  serpens  varielatem  morum  varietatemque 
vestimentorum  in  populo  sibilabit,  quem  ipsi  imi- 
tabuntur,   haec  abjiciendo,    haec  attrahendo,  cum  in 

D  pi'05dictis  operibus  se  semper  novabunt  et  variabunt. 
Sed  idem  antiquus  inimicus  caeterique  nequissimi 
spiritus  pulchriludinem  formae  suae  quidem  'perdide- 
runt,  non  autem  sufflatum  rationalitatis  amiserunt, 
et  pro  limore  Creatoris  sui  formam  perditionis  suaj 
nulli  mortali  creatura'  sicuti  est  ostendunt;  sed 
suggestiouibus  suis  unicuique  homiui  secundum 
mores  ipsius  insidiantur,  cum  et  in  reliqua  creatura 
malitiae  sua3  aliquid  simile  inveniunt.  Deus  autem 
contra  impietatem  eorum  magnum  praelium  instituit, 
cum  rationalitas  hominis  rationalitati  illorum  resi- 
stit,  eosque  coufundit,  et  praelium  hoc  usque  ad  no- 
vissimum  diem  perdurabit,  ubi  et  confusio  eos  per 
omnia  inquiuaiiit,  ubi  et  homo  qui  eos  superavit, 
mercedem  vita.-  accipiet. 


<lll 


S.  HlI.DECwVRDIS. 


91 '2 


Qii.vl  per  ijloliiim  ntl>nim  cl  alas  eum  utriiiriuc  .<iursum  A  I)e  xilificio  suprn  rolundilatcm   lcrrse    apparente,    tle 


tt  tiiorsum  timliirntcs  iii  hac  visionc  ostciulitur 
zelus  Dci  f/uo  cum  chtiritatc  pcixata  puniuntur,  tt 
dcfensiones  cjus  quibus  salvandi  protctjuntur  ostcn- 
diintttr. 

\.  Sed  qiiod  versus  oricntem  supra  pra'falam 
terra^  rottindilatem  in  quadam  allitudiiie  vides  glo- 
bum  rubeum  circuio  sapiiliiriui  coloris  circumdatum, 
hoc  est  quod  in  plaga  orientis  ortum  justitia^  desi- 
gnantis,  humanum  inteilectiim  snpergredions,  et  in 
aitiludine  ciflestium  secretorum  consislens,  zelus 
Dei  in  potentia  ipsius  cum  justitia  cliaritatis  osten- 
dilur,  (jiioniam  cum  Dcus  potens  sit  judicia  sua  per- 
ticere,  ea  tamen  ner  {pquitatem  charitatis  compiet. 
A  ciijus  dextra    et  sinistra  parte    utrinque  diine  ala> 


platca  et  stclla  supcr  cam  radiantc,  ct  dc  alio 
(jloho  ct  rtuiiis  stcllnrum  inlcr  casticm  alus  mican- 
tibus,  et  de  spatiis  ijuibus  hwe  omnia  distabant, 
quomodo  ad  civitatcm  Dci,  quse  cst  Ecclesia,  et 
Christum,  ct  ati  Spiritum  sanctum,  ct  muncra  cjiis 
ct  ad  antjclos,  quorum  custodia  sancti  muniuntur, 
rcfcrantur. 

\\l.  Et  ab  eodem  globo  sursum  usque  ad  medie- 
tatem  pra^diclanim  alarum  velut  platea  exlcnditur, 
supra  quam  quasi  sleila  candida  radiat,  quia  a 
judiciis  potentisp  Dei  ad  perfectionem  proleclionum 
ejus  via  dirigitiir,  supra  quam  virginitas  lloret,  ubi 
incarnatus  Dei  Filius  de  Virgiiio  naiiis  apparel, 
quem  maxima  multitudo  virginitatom  diligens,  per- 
fectionemque  arripiens,  pia  dovotione  potenler 
jirocedunt,   quarum   aitcra  earumdom  duarum   par-  n  sul)sequitnr.   Et    deinde   inlor    summitatem   earum- 


tium  se  sursuin  in  altum  extendit,  ita  iit  ambse  in 
summitate  stia  se  recurvando  ad  invicem  respiciant 
quia  et  in  prosperis  et  in  adversis  scilicet  ot  suavi 
inspiratione  alqiio  aspera  correplione  divina  prote- 
clio  ad  tuteiam  liominis  se  demonstrans  ea  qua^  per 
ipsum  ad  superiora  tenduni,  in  celsitudine  majesta- 
tis  sua;  conservando  concliidit;  altera  voro  utrinque 
ab  eisdem  partibus  doorsum  usque  ad  medielalom 
prffdictfE  rotunditatis  tcrrse  descendit,  ita  ut  ejo- 
dem  ala>  eamdem  mediam  rolunditatem  extra  lir- 
mamentiim  circumampicctondo  togant,  quoniam 
sicut  superna  dcfensio  Iia^c  qua^  in  ca;lostibus 
sunt  defendit,  sic  ot  illa  qua-  in  inferioribus  existunt, 
protfgit,  sed  ad  plenitiidinem  bona;  voluntatis  lio- 
minum  inclinans,  illamqiio  in  amplexu  vera?  dilectio- 
nis  ponens. 

Quod  pcr  circidum  ruhcum  in  modum  arcus  circa 
exleriorem  occidrutis  pariem  sc  cxtcndentem,  cx- 
tcnsio  vindicJx  Dci  in  cos  qui  c.Ttra  inteqritatcm 
vcrx  fidci  ct  umbitum  bonorum  operum  sunt  de- 
siqnctur. 

XI.    Et   ab    eadem   medietate   rubeus  circulus    in 
modum  arcus  se  extendens,    totam   exteriorem  par- 
tem   occidentis,   nec    non   ot    qiiasdam  distinctiones 
qua;  oxtra   rolunditatem    illius    sunt,  comprebendit, 
quia  a  perfectione   illa  qua  Deus  ipsum  colentes  mi- 
sericorditer    fovot,    igais    zeli     sui    per    vindictam 
justm  extensionis   eos  qui  extra   ambitum  bonorum 
operum    incodunt,    illosque  qui    extia  inlogrilatcm 
verae  Gdei   sunt  juste    dijudicat,    atque  ad  loca  pce- 
nalia  damnat,   scilicet  a   termino  pra?fata>  australis 
ala>   circa  occidontem    usque    ad  terminum    sopten- 
trionalis   ala'    se   rotorquendo,    cum   a    prospcritate 
praesentis    vitse    culpabilia    facta    projicicns,    ea    in 
asperitatem     flagellorum    suonim    miltit,    quoniam 
veritatom  justitiae    non  tcnuerunt.    Qiiod  aulem    ab 
ipsa  rotunditate  vcrsus  orientem  inter  prrofatas  alas 
quasi    a^dificium  sursum  usque  ad  supradictum  glo- 
bum   ascendens  apparet,    hoc  est   quod   a   terrenis 
causis   se  avcrtens  per  ortum  justitia;  inlcr  prote- 
ctionem   Dei  civitas   vivis    cx    iapidibus   constructa, 
ad  judiciura   Dei  aspectiim  suum  dirigit,  ipsum  glo- 
riticans,  quia  fideles  animte  Deum  assidue  laudant 
qiioniam  omnia  recte  dispensat. 


dem  aiarum  volut  globus  ignous  qiiosdam  radios  de 
se  emittens  videtur,  quoniam  in  altitudine  supor- 
narum  defonsionuni  Spiritus  sanctus  plnrima  dona 
oloctis  siiis  tribuens  se  manifestat.  A  sninmitate 
voro  prspdictfo  rotunditatis  terra'  usque  ad  pra'fa- 
tum  globum  rubeuin,  ot  ab  ipso  globo  usquc  ad 
pra'dictam  stellam  candidam,  et  ab  eadem  stolla 
usque  ad  supradictum  globnm  ignoum,  a^qualia 
spalia  sunt,  qnia  judicia  j)olentiu>  Doi  et  virginitatis 
opera,  necnon  sancti  Spiritus  dona  sibi  non  dissen- 
tiunt,  scd  cRquo  modcramine  sibi  concordant,  quo- 
niam  quod  gratia  sancti  Spiritus  exspirat,  lioc  opora 
sarictitatis  contirmant,  eaqiie  divina  judicia  jiiste 
dijudicant.  Inter  priores  qiioque  alas  ox  utraque 
^  parte  pnofatn^  piateaj  a  supradicto  globo  circa  de- 
monstralam  stollam  usquo  ad  pr.ofatum  globum 
ignoum,  quasi  quidam  radii  stellarum  discreti  ap- 
parent,  significautes  quod  in  protectione  illa  qu« 
sursuin  in  ccftlestibus  est,  itinera  virginitatis  ubi- 
qiie  circiimtcguntiir,  cum  per  inviclam  potentiam 
eadom  virginitas,  qua-  in  Filio  Dei  incoepit,  et  per 
fortitudinem  sancti  Spiritus  munita  ctiam  ciisto- 
dia  angelicorum  spirituum  nullatenus  careat,  quia 
virginitas  socia  angolorum  cxistens,  consortium 
eorum  pronieretiir.  Narii  Filiiis  inous  per  suavitalein 
humanitatis  suae  illos  ad  se  colligit,  qui  ipsum  fideli 
devotione  castitatis  iniitantur,  et  qui  jiidicia  Dei 
nietuentos,  per  inspirationein  sancti  Spii'itus  pas- 
sionoin  ejusdoni  Filii  mei  corporibiis  suis  inferunt, 
dum  concupiscentiis  carnis  suso  resistunt. 

De  tcnebris  c.xterioribus  et  ptrnis  vcl  cruciatibus 
divcrsi  generis  in  quibus  animx  damnatorurn 
cum  diabolo  et  ejus  ser/uacilnis  torquentur,  qui- 
hiis  in  partibus  haheantur,  ct  quod  dira  inferni 
tormenta  nullus  in  corpore  vivens  comprehendcre 
possit. 

.XIII.  Sed  et  versus    occidentem  extra  priodictam 

terr;i'     rotunditatem,     tcnebraj     apparent,     qua-    ab 

iitraque   parto  ejusdem  rotunditatis  ad   medietatem 

ipsius,  quo  et  pnofata?  alai   deorsum  descendunt,  in 

iiioduin  arcus  sc  exlcndunt,  qu;o   in  plaga  illa  cxtra 

niundiiin   exteriores  tcnebra?   sunt;    ex  altcra  parte 

usque  ad  mediam  plagam  austri,   ex  altera  usque  ad 

mediam  plagam   septeutrionis    se   prolongantes,    ac 

sic    per  nequitiam    rebcllionis  contra  plenitudinem 


D 


913 


LIBEK  DIVINOK.  OPEK.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PAUS  II,  VISIO  V. 


914 


protectionis  Dei  se  erigentes,  ubi  antiquus  praeliator,  A  pulam  ia  puteum   inferni   projectus  est,   ita  ut  ad 


qui  in  ipsis  dominatur  super  animas  oLlivioni  tra- 
ditas,  cruciameuta  se  liabere  gaudet.  lu  quibus 
inter  angulum  occidentalem  et  angulum  septentrio- 
nulem  alia  deusiores  et  acriores  tenebraj  veiut  for- 
mam  liorribilis  et  devorantis  hiatus  oris  habcntes 
sunt,  quee  eisdem  partibus  exlra  muudum  acerbitate 
sua  os  infernalis  pulei  existentes,  animas  damuato- 
rum  devorant,  dirisque  aftlictionibus  cruciant,  quo- 
niam  illce  damnationis  opera  raagis  facleutes  quam 
Deum  diligentes  diaboium  subsequuntur.  Praedictee 
autem  teuebrai  aliis  quibusdam  densissimis  et  pes- 
simis  inlinilisque  tenebris,  qua'  extra  istas  sunt, 
quasi  os  et  rictus  earum  sint,  adhajrent,  quai  infer- 
nalia  loca  sunt,  in  quibus  oainia  genera  pojnarum 


ejus  casum  exteriores  tenebr^e  et  os  infernalis  putei 
cum  ipso  puteo  parata  sunt;  qui  puteus  sine  men- 
sura  est,  sicut  et  numerus  perdilorum  angelorum 
numerum  non  habet.  Nam  contra  simiiiludinem  illam, 
qua  Deo  simile  esse  voluit,  exteriures  tenebrce  illa; 
paraluj  sunt,  et  propter  illicitam  discordiam,  qua 
inter  exercitum  Dei  et  suum  esse  voluit,  ipsi  os 
infernalis  putei  factus  est,  atque  propter  invidiam 
hanc,  qua  Deum  nullo  modo  conliteri  volebat,  illi 
puteus  inferni  pra^paratus  est.  Et  Deus  in  fortitu- 
dine  majestatis  suai  beatos  spiritus  ita  circumdedit, 
ut  amplius  nullo  stupore  antiqui  deceptoris  terreau- 
tur,  faciesque  illorum  clarilate  sua  ita  reple\it,  ut 
faciem    ejus   intueri  semper  delecteutur,    alque  po- 


absque  consolatione   abundant,    ab  aliis    pcjenis   se-      tentiam  suam  hoc  modo    super  infernum  extendit, 


quod  antiquus  deceptor  nullo  bello  nec  uUa  arte 
plenum  uumerum  salvandorum  destruere  vaiet, 
quemadmodum  ille  se  ipsum  secundum  vipereos  mu- 
res  occidit, 

Quia  hoinini  in  virtute  divini  luminis  facto,  scd  fraude 

diuboti  decepto,  Deiis  vcstem  de  uere  creaverit,   in- 

dutumque  a  puradiso  in  cxsdiwn  hujus  mundi  ad 

lucnduin  inobcdientix  culparn   cxpulent;    et     quod 

in  dejectione  ejusdem  hominis  creatura  a    prislino 

decore    obnubllata    sit,   et   qualiter  homo    ipse  pcr 

elemcnta  adjutus  vivat  et  operetur. 

XV.  Tunc  Deus  in  lumiue   virtutis  suu;   hominem 

fecit,  illumque  iu  inexstinguibilem   lucem  paradisi 

posuit,  quaj  imputribilis  cum  fructibus  suis  manet; 

esse  accepcrit,  sed  omnibus  'esse  dederit ;  item   de      ^gd  homo  inobedientiam   arripuit,  ac  sic  nudum   se 

creationc  angelorum  et  de  ruina  superborum,   et  de  ^  :^ „j    j:„v,   i  ,    .„..ii ..i ;*     ...,; 


parata,  quia  illis  acriora  sunt,  et  cuncta  devorant, 
quai  Deus  in  oblivionem  mitti  dijudicat,  per  quie 
animae  illorum  cruciantur,  qui  per  inlidelitatem 
incredulitatis  et  per  facta  exsecratiouis  Creatorem 
suum  oblivioni  tradunt.  Qua[u'opter  et  has  intinitas 
tenebras  scis;  sed  eas  non  vides,  quoniam  iuiernum 
ejusque  diros  cruciatus  homo  per  scientiam  et  in- 
tellectum  esse  quidem  scire  putest,  sed  eos,  dum 
in  corpore  est,  nullo  mortalis  intuitu  perfecte 
videt,  nec  etiam  quae  et  quanta  tormenta  in  ipsis 
sint  discernere  valet,  sicut  nec  auimam  suam,  nec 
merita  illius,  quandiu  in  sseculo  vivit  cognoscit. 
Quia  Deus  unica  vita  in  semetipso  subsistens  a   nutto 


confirtnatione  beutorum  spirituuin,  et  quod  diabo- 
lus,  quamvis  in  hoc  sempcr  laborct,  numcrum  sut- 
vundorum  destruere  non  possit. 

XIV.  Deus  itaque,   qui  omnia  quje  praidicta  sunt 

facit,  unica  vita  est,   ex  qua  omnis  vita  spirat,   ut 

etiam  radius  a  sole  est,  et  ignis  ille  est  a  quo  omnis 

ignis,    qui    ad    beatitudinem    respicit,    acccnditur, 

quemadmodum     scintillae    ab    igne    procedunt.     Et 

quomodo  conveniens  esset  ut  huic  vitai  nihil  vitale 

adliii'reret,   et  iguis   iste    nullara     calefaceret,     nec 

illuuiinaret?   Et  quomodo    deceret    quod    a  Deitate 

(juae,  aute  sevum    vita   fuit,  nulla   vita    nec  claritas 

ulla  procederet?  Et    quid  prodesset    si   luraen  per 

ignera  accensum  nulli  luceret,  cum  nec  ignis  lumen 


esse  cognovit;  quod  diabolo  multum  placuit,  (pii 
eura  denudaverat,  quouiam  et  ipse  pulchritudinem 
gloricc  suai  perdiderat.  At  Deus  in  pallida  nube  sic- 
ut  tlamma,  quasi  illi  alienus,  apparuit,  vehit 
etiam  obtecta  facie  postraodum  Moysi  et  caiteris 
charis  suis  se  osteudit,  eumque  nuduni  esse  noluit, 
quia  ut  lilius  suus  vestimentohumanitatis  quandoque 
induei-etur  voluit,  et  ideo  etiam  vestem  de  aere 
per  quem  animal  vivit  illi  dedit,  quoniam  ipse  Adam 
et  Eva  animal  audierant,  ubi  praiceptum  Dei  desc- 
ruerant.  Et  sic  iu  miseram  peregrinationem  espulsi 
cum  aliis  fructibus  terrse  putribile  elfecti  sunt, 
atque  in  casu  et  egressu  eorum  omnis  creatura 
mundi  obnubilata  est,  velut  si  radius  solis  per  den- 


suum,  nec  sol  radium  suum  abscondit?   Deus  enim  D  sam  nubem  fulgeat,  quemadmodum  etiam  ingressus 


vila  illa  est  per  quam  multitudo  angelorum  accensa 
est,  quemadmodum  scintillai  ab  igne  procedunt. 
Unde  et  indeceus  esset  ut  vita  haic  uon  claresceret. 
Et  claritas  ista  indeticiens  est,  quoniam  nulla  mors 
in  ipsa  esse  potest.  Quomodo?  Deus  solus  et  per 
semetipsum  et  in  semetipso  est,  nec  ab  uUo  alio 
esse  accepit,  sed  alia  quselibet  creatura  ab  illo  esso 
ccepit.  Ipse  quosdam  spiritus  magni  honoris  crea- 
vit,  quibus  magnum  principera  prajfecit,  in  quera 
omnes  aspexerunt,  ut  lucerna  inspicitur  in  qua  ar- 
dens  lumen  lucet,  quia  in  ipso  omnia  ornamenta  il- 
lorum  quasi  lapides  pretiosi  fulgebant.  Sed  ille  in 
vacuura  locum  respexit,  ubi  et  sedem  suam  pouere 
voluit.  Quapropter  cum  omni  agmine  suo  sicut  sti- 


paradisi  antiquo  deceptori  ubuubilatus  est,  ita  ut 
deiuceps  illuc  non  introeat.  Deinde  homo  cum  crea- 
tura  operari  coepit,  quia  sicut  ignis  alia  quajque 
accendit  et  perlicit,  ita  et  homo  cum  reliqua  crea- 
tura  est,  atque  creatura  in  igne  latet,  qui  orania 
perfundit  et  probat;  ipsique  aqua  adest,  quai  omuia 
mundat;  et  ignis  in  tanta  vi  ardet,  ut  nulli  par- 
ceret  nisi  per  aquam  teraperaretur.  Et  ut  aqua 
igui  parceudo  adest,  sic  etiam  humanitas  diyinitati 
adjuncta  est,  ut  parcat,  quoniam  homiui  nou  pro- 
desset,  quod  in  tenebris  jaceret,  nec'"ullum  lumen 
daret.  Ipse  euim  igne  coagulatur  et  aqua  perfun- 
ditur,  ut  forma  esse  possit,  et  propterea  ctiani  om- 
nem  formam   luteam  quam  facit,  igne    et  aqua  per- 


•Jlo 


S.  HILDEGARDIS 


OMi 


ficit.   Deu5  utique  vivens  liimeii  est,  a   quo  omnia  A  pens  valde  exterriius  obstupuit,  quoniam  per  mulic- 


lurnina  clarescunt,  unde  et  hoir.o  per  ipsimi  vitale 
lumen  manet,  et  ipso  etiam  ignis  est.  Quapropler 
et  hominem  igne  coqnit  el  aqua  pertundit,  ideoque 
etiam  aqtia  ex  nimio  calore  in  carne  homiuis  rubet 
et  manat.  El  qucmodo  convenions  esset  ut  liomo 
tenebrosus  nianeret,  qui  de  iumine  clarescit,  ct  se 
non  nioveret  cum  de  igne  vivat?  Quod  si  homo 
ahsque  opere  esset,  et  si  habiiaculum  non  haberet, 
vacuus  foret.  Nam  Dous  ii^iiis  el  lux  fxisleiis  \)ov 
aniniam  hominem  viviticat,  et  per  ratioiialitatem 
eum  movel,  sic  eliam  in  sono  verbi  totum  mundum 
creavit,  qui  habitaculum  hominis  est,  qui  scilicet 
homu  cum  omiiibus  bis  operatur,  sicut  et  Deus  euiu 
in  omnibus  perfectura  fecit. 

Qitod  hominem  a  pci'ditione  nuHus  posset  cmcre ;  ne- 
fjue  deceptorem  ejus  diabolum  reviucere  nisi  solus 
Deus ;  et  verba  libri  Apocalypsis  Joannis  apostoli, 
et  quo  sensu  accipienda  sint ;  de  odio  et  pcrsccu- 
tione  draconis  iti  mulienin  ct  semen  cjus,  et  quo- 
modo  a  terra  adjuta  sit. 

XVI.  Et  quis  levaret  perditum  hominem,  qui  de- 
ceptus  Creatoris  sui  oblilus  est,  nisi  ille  qui  nulla 
caligiue  obumbratus  ignorantiap  illius  condoluit? 
sed  cum  diabolus  mulierem  vestitam  vidisset,  in  iu- 
vida  scientia,  qua  se  de  cffilo  projectum  cognovit, 
intra  sciscitando  ut  quid  Deus  illi  vestitum  dedis- 
set,  se  ipsum  decerpsit,  ut  in  Apocalypsi  scrij)tum 
est  :  <'  Et  postquam  vidit  draco  quod  projectus  est 
in  terram,   persecutus    est   mulierem   quae    peperit 


rem,  videlicet  Virginem,  totus  deceptus  esl.  Quapro- 
pter  in  furore  suo  conlra  illam  exarsit,  ut  iu  volun- 
tate  mea  scripluin  est  :  «  Et  misit  serpens  ex  ore 
suo  post  mulierem  aquam  lauquain  llumeu,  ut  eam 
faceret  trahi  a  tlumine,  et  adjuvit  terra  mulie- 
rem  (Ibid.).  Huc  cunsiderandum  sic  est  :  Misit 
auliquus  persecutor  ex  nequissima  voracilate  sua 
rectitudinem  mulieris,  qua;  virum  protulerat,  incre- 
dulitatem  et  iiiiidelitatem  iu  popiiios  Jiideoruiu  et 
puganorum,  hoc  intendeus  ut  iliain  pluriiuis  perse- 
cutionibus  attritam  sibi  subjugarel,  vel  oninino 
suliocaret,  quemadmodum  navis  per  iiaufragiiun 
sutfocatur,  quatenus  nomen  ipsius  totum  de  terra 
deleretur,  sicut  et  res  illa  de  terra  dcletur  quae  in 
^  profundum  tluminis  projicitur.  Sed  adjulorio  terrae 
mulier  erepta  est,  quia  Filius  meus  veslem  huma- 
nitatis  suaj  de  ipsa  sumpsit,  qui  pliirima  opprobria 
et  passiones  ad  confusionein  ejusdem  serpentis  in 
corpore  suo  pertulit. 

Quia  Deus  mundum  constituens  et  se  ipsiim  ylori- 
ficavcrit,  rationali  crcaturx  ostendcndo  se  om- 
nium  creatorem  ct  liomincm  simul  cx  subjcctionc 
corum  qnx  in  mirndo  sunt  mnfjnijimvtrit;  et 
(juomodo  sccundum  littcram  intclligcndum  sit  ini- 
tium  libri  Gencsis  ab  eo  loco  quo  sct  iptum  est : 
«  In  principio  crcavit  Deus  ccclum  et  tcrram,  » 
usque  ad  id  «  factumque  est  vespere  et  mane  dies 
unus.  » 

XVII.     Itaque,   ut   supradictum    est,    Deus    mun- 
duui  ccelo  ornavit,  terraque  ipsum  iirmavit,   ac  per 


masculum.    Et    data;  suut   mulieri  dua;  ala;   aquilae  C  eum  se  ipsum    glorilicavit,   atque    per  illa  qiiae    in 


inagnfe,  ut  volaret  in  descrtum  lociim  suum,  ubi 
alilur  per  tempus  et  tempora,  et  dimidiuin  tenipo- 
ris  a  facie  serpentis  {/ipoc.  xiii).  »  Hoc  consideran- 
dum  sic  est  :  Autiquusdraco,  videns  quia  locumillum 
perdidisset  in  quem  sedem  suam  ponere  volebat, 
ijuoniam  in  tartarea  loca  projectus  erat,  iram  suam 
in  mulierem  exacuit,  quia  illam  radicem  omnis  hu- 
mani  generis  per  partum  esse  cognovit;  et  in 
maxirao  odio  eam  habcus,  inlra  se  dixit  quod  nun- 
quam  cessaret  iiiam  persequendo  quousque  ipsam 
velut  in  mari  sulfocaret,  quia  eam  primum  dece- 
perat  Sed  ipsa  quasi  pariendo  angustiata,  fortis- 
simum  adjutorium  cousolationis  tandein  arripuit, 
divinaque  prolectione  sulfulta  in  omnibus  modis 
diabolo  se  opposuit.  Nam  ipsi  data  sunt  duo  mu- 
nimenta  beatitudinis,  scilicet  cceleste  desiderium 
ct  salvatio  animarum,  ut  cum  in  his  in  secreta 
cordis  sui  tenderet,  ibidera  uutrimenta  salutis  acci- 
piens,  per  tempus  quod  ante  diluvium  fuit,  et  tem- 
pora  post  diluvium  et  dimidium  temporis  quod  in 
circumcisione  ante  Incarnationem  Filii  mei  erat,  et 
perdiiravit  usque  ad  pleniim  tempiis  Evangelii;  in 
quo  omnis  plenitudo  verae  et  justa;  constitutionis, 
adversus  antiquum  serpentem  surrexit.  Ante  dilu- 
viiim  ct  post  diluvium,  necnon  et  in  circumcisione, 
Deum  colentes  fuerunt,  qui  redemptionem  anima- 
rum  suarum  pereffusum  sangiiinem  Filii  mei  adepti 
sunt.  Cum  aute  n  tempusrutilans  aurorae,  id  est 
plense  justitia»  p  »•  Filium  meum  venit,  antiquus  ser- 


D 


raundo  sunt  hominem  sublimavit,  cum  illi  omnia 
terrena  subjecit,  velut  servus  meus,  secretoruui 
meoruin  conscius,  ostendit  dicens  :  >i  In  priucipio 
creavit  Deus  ccelum  et  terram  (Gen.  i).  »  Hoc  con- 
siderandum  sic  est  :  In  principio,  id  est  in  incu;- 
ptione  omnium  rerum  quae  in  scientia  Dei  erant 
qualiler  iieri  deberent,  creavit  Deus,  hoc  est  per 
se  ipsum  procedere  fecit,  coelum  et  terram,  scilicet 
materiam  omnium  creaturarum  coelestiiim  et  ter- 
restrium,  ccelum,  id'est  lucidam  materiarn,  et  ter- 
ram,  videlicet  turbulentam  maleriam.  Et  hae  dua?, 
materiae  siraul  creatae  sunt,  et  in  uuo  circulo  appa- 
ruerunt,  qui  circulus  potestas  Dei  est  in  ccelo  et  in 
terra.  De  ciaritale  illa,  quae  teternitas  est,  praedicta 
lucida  materia  velut  spissa  lux  fulminabat,  et  hanc 
eadem  lux  super  turbulentam  materiain  lucebat. 
Ipse  quoque  nec  tirmameutum  nec  terram  statiin 
illuminavit,  quemadmodum  nec  homo  facit,  qui 
quasdam  formas  parat,  quia  unumquamque  prius 
cum  circino  suo  signat,  et  eam  postmodum  colo- 
ribus  depingit.  «  Terra  autem  erat  inanis  et  vacua, 
et  lenebrae  erant  super  faciem  abyssi  [ibid.),  «  quo- 
niam  terra  fuit  JDanis,  scilicet  forma  carens,  et  in- 
visibiiis,  lumen  non  habens,  quia'necdum  splendore 
lucis,  nec  claiitate  solis,  lunfi>  aut  stellariim  illiis- 
trabatur,  et  inculta,  quoniam  nulla  crealura  sul- 
cabatur,  et  vacua,  id  est  incoinposita,  quia  nondum 
piena  erat,  ciim  necdiim  viriditalem,  germen,  aut 
lloriditatem  herbarum,  seu  arborum  haberet.    Qiiod 


9i7 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS— PARS 

A 


VISIO  V. 


018 


autetn  nou  esl  dictum  quod  coelum  inane  et  va- 
cuum  esset,  hoc  ideo  est  quia  nullos  fructus  parere 
debebat.  Sed  tenebrsc,  quai  uecdum  per  splendo- 
rem  luminis  evanuerant,  quoniam  nulia  forma  ful- 
minabat,  eraut  super  faciem  abyssi,  videlicet 
super  eamdem  indistinctam  confusionem  terrae ; 
quse  facies  abyssi  est,  cum  ilia  videatur,  abyssus 
vero  occultetur,  quia  terrse  abj^ssum,  sicut  corpus 
animara  obtegit,  ut  non  videatur.  «  Et  Spiritus  Dei 
ferebatur  supcr  aquas  [ibid.)  .  i\am  Spirilus  Dei 
vita  est,  et  vita  hajc  aquas  ad  manandum  movit, 
quatenus  terra  per  illas  lirinaretur,  ne  per  ventum 
velut  cinis  spargeretur,  quia  ut  Spiritus  sanctus 
homiui  infunditur,  sic  et  aquae  torrens  iter  habent 
et  omnia  immunda  lavant,  quemadmodum  et  Spi- 
ritus  sanctus  sordes  peccatorum.  Dixitque  Deus  : 
«  Fiat  lux,  et  facta  est  lux  {ibid.)  .  »  Dixit  Deus, 
inexstinguibile  lumen  quod  a  nullo  obscuratur 
existens,  et  per  Verbum  suum  velut  tonitrus  sonuit 
dicens  :  Fiat  lux,  et  facta  cst  lux,  quia  nox  indeii- 
ciens,  hominibusque  invisibilis  lux,  quae  nunquani 
obscurabitur  fulminabat,  cui  etiam  viventes  sphfcraj 
scilicet  angeli  adha^rebant,  quoniam  Deus  vita  est, 
et  verbum  suum  non  dormit,  sed  vita  apparet.  Et 
quod  illud  protulit,  hoc  Deus  ad  laudem  sibi  po- 
suit,  non  aulem  lux  solis,  quia  sol  nondum  erat,  et 
quoniam  splendor  solis  super  terram  non  semper 
apparet,  sed  muitoties  obnubilatur.  «  Et  vidit 
Deus   lucem    quod   esset  boua,    et  divisit  lucem    a 


B 


prsedicationc  vel   susceptione  bapiismi,  et  Evange- 
lii,  et  in  fide  Trinitatis  reformata  est. 

XVIII.  c(  In  principio  crcavit  Dcus  coehm  et 
terram  (Gen.  i).  »  Hoc  considerandum  sic  est  :  In 
principio  incipientis  temporis,  cum  Deus  per  Ver- 
bum  suum  omnia  crearet,  creavit  coelum  et  ter- 
ram,  id  est  primam  materiam,  in  qua  omnis  cre- 
lestis  et  terrestris  creatura  per  Verbum  Dei  pro- 
cessura  latuit.  Similiter  Deus  in  creatione  Ecclesite 
fecit,  antequara  eara  construeret.  Ipse  incoepit, 
incipiens  in  principio,  id  est  in  Filio  suo,  quem 
per  auream  portara  virginis,  in  clausura  pudicitiae 
ejus,  in  mundum  misit.  Per  ipsum  omnia,  scilicet 
coelura  et  terra  creata  sunt,  sicut  Joannes  evange- 
lista  dilectus  Dei  dicit,  atque  eodem  raodo  omnis 
justitia  coelestis  et  terrestris  in  ipso  facta  est.  Et 
quomodo  est  ipse  principium,  qui  ante  saecula  in 
Patre  natus  est?  Ante  saecula  ia  Patre  spiritualiter 
non  CLirnalitcr  natus  est;  ipse  autem  incarnatus 
initium  omnis  justitiae  existit,  quia  quaeque  justitia, 
quam  antiqui  sancti  ante  nativitatem  ejus  habue- 
runt,  in  salvatione  non  vixit,  neque  hominem  in 
eam  reduxit.  Illa  vero  justitia,  quai  in  eo  surrexit, 
scilicet  baptismus  et  Evangelium,  et  unuai  Deum 
in  noraine  sanctae  Trinitatis  credere,  ipsa  hominera 
in  paradisum  reducit.  Quapropter  ipse  principium 
salvationis  in  opere  suo  est,  ut  Adam  initium  per- 
ditionis  in  opere  suo  fuit.  Et  quemadmodum  ipse 
Verbum  illud    est,  quod  omnem    creaturam    produ- 


tenebris,    appellavitque    lucem    diem,    et    tenebras  r  xit,  quia    orania    per    ipsum    facta  sunt,  sic   etiam 


uoctem  (ibid.)  .  »  Nam  Deus  vidit  quod  lux  esset 
bona,  quae  faciei  suae.  splendorem  redderet,  et  idco 
illani  a  tenebrositate  etiara  segregavit,  ne  oflicia 
sua  in  invicem  admiscerent,  quia  ex  his  duobus 
alterum  indeficiens  est,  alterum  in  defectu  cadit. 
A  Deo  uamque  dies  est,  quoniam  Deus  per  Verbum 
suum  lumen  primura  prodire  jussit,  quod  appellavit 
diem,  non  diem  solis,  sed  diem  indeficientem, 
qua^,  in  superioribus  nulla  tenebrositate  opprimilur. 
Et  tenebras,  non  quae  luce  solis  fugantur,  sed  quae 
indeficientem  obscuritatem  habentes,  nulla  clari- 
tate  lucis  perstringuntur;  tenebras  quoque  quae 
erant  super  faciera  abyssi,  et  quas  nondura  illumi- 
naverat,  appellavit  noctem.  Nox  quippe  carens  die 
caeca  est,  et  dies  a  nocte  segregata  est,  et  a  coeci-  D 
tate  noctis  separata  in  claritate  est.  Sic  Deus  lu- 
ccm  a  nocturnalibus  tenebris  separavit.  a  Factum- 
quc  est  vespcre  et  mane  dies  unus  {ibid.).  Nam  faclus 
est  linis  operis  hujus,  et  incoeptio  ipsius,  claritas 
una  in  perfectione,  quia  cum  Verbum  Dei  lucem 
fieri  jussit,  incoeptio  ipsius  velut  mane  fuit;  perfe- 
ctio  autem  ipsius  quasi  vespere,  ubi  completa  ap- 
paruit.  Et  alio  modo  : 

Quia  sicut  Fllius  Dci,  intemporaliter  ex  Vatre  na- 
tus,  principium  est,  in  quo  condita  sunt  imivcrsa, 
sic  idem  ipse  ex  matre  virqine  nasccns  initium  sit 
creationis,  vel  sedificationis  ecclesix,  et  auctor 
justificationis  plenarix,  ad  quam  nulla  patrum 
justitia  vel    lcgis    sacramenta    suffecciunt,   sed   in 


in  humanitale  sua  principiura  omnis  aedificationis 
sanctae  Ecclesiae  est.  Quomodo?  Ipse  in  praedica- 
tione  prophetarum,  qui  eum  venturum  esse  prae- 
dixerunt,  quasi  umbra  erat,  velut  etiara  ab  Abel 
usque  ad  nativitatera  ipsius  FUii  Dei,  quaeque 
justitia  umbra  Ecciesia?  fuit,  quae  de  latere  Christi 
in  sanguine  ejus  orta  est.  Quae  per  regeneratio- 
nem  spiritus  et  aquae,  quae  nunquam  ante  fuit  nisi 
quantum  Joannes  Ijaptista  in  umbra  baptismi  pro- 
nuntiavit,  in  forma  sua  tunc  pleniter  apparuit, 
quoniara  ipse  Christus,  qui  ante  nativitatem  suam 
quasi  urabra  a  prophetis  praedictus  erat,  horao  in 
carne  apparuit,  ut  Psalmisla  David  in  Spiritu  mco 
dicit  : 

Verba  David  prophetx  in  psalmo  primo,  et  quo- 
modo  intelligantur,  de  Incarnatione  Filii  Dei  et 
fertilitaie  fructificationis  doctrinse  ejus  pcr  omncm 
mundum. 

XIX.  «  Et  erit  tanquam  lignuni  quod  plantatum 
est  secus  decursus  aquarum,  quod  fructum  suura 
dabit  in  tempore  suo.  «  IIoc  consideraudiim  sic 
est  :  Fiiius  Dei,  qui  per  omnia  voluntatcm  Patris 
sui  secutus  est,  lignum  salutis  fuit,  concoplus  de 
Spiritu  sancto,  de  quo  viventes  aquae  fluunt,  mul- 
tum  fructum  sanctitatis  dans,  ciim  discipulos  suos 
ad  ecclesiasticam  doctrinam  pleniter  instruxit. 
Nam  filius  Dei  secundum  divinitatem  quasi  radix 
in  corde  Patris,  ct  vis  divinitalis  fuit,  et  sic  m 
uterum   Virginis    descendens,    plcnum  fructum    pcr 


Olf> 


S.  HILDEGARDIS 


920 


hiimanitatem  suam  prolulit,  quia  sicut  hunior 
aqu;!'  in  viridilate  iigni  est,  ita  Filius  Dei  in  Palio 
usque  ad  pra?destiuatum  tempus  humanitalis  ipsius 
semper  erat,  cum  cibus  vita'  omnibus  spirituahbus 
factus  est.  Ccehim  etonim  Fnium  Dei  tetigit,  dum 
ipse  in  ccelo  in  sinu  Patris  apparuit;  et  terra  te- 
tigit,  dum  in  prajsepi  jacuit;  et  aqua  sensit,  dum 
ipse  supra  mare  ambulavit.  Et  hcet  illum  populi 
corporahter  viderent,  Deum  tamen  esse  non  cogi- 
taverunt. 

Qnia  id  quod  scriptum  est  :  «  Terra  autem  erat  ina- 
nis  ct  vncun,  et  tcncbrx  erant  super  faciem  abijssi, 
de  incredulis  a  bono  opere  vacuis,  ct  infidctitate 
tenebrosis  pcr  allegonam  intelligatur;  et  illud 
fjuod  sequitur  :  «  Spiritus  Domini  fercbatur  supcr 
arfuas  »  in  apostolis  et  populo  credente  per  gra- 
tiam  Spirilus  sancti  impletum  sit. 

\\.  «  Terra  autem  erat  inanis  et  vacua,  et  te- 
nebrai  erant  super  faciem  abyssi  {Gen.  i).  Omnis 
populus,  sciiicet  Judaicus  et  gentihs,  qui  super 
faciem  abyssi,  id  est  terram  habitabat,  per  irrita- 
tionem  spiritus  sui  inanis  fidei,  et  cacus  et  surdus 
in  agnitione  Dei  fuit,  et  vacuus  a  bonis  operibus, 
quoniam  ea  secundum  doctrinam  AUissimi  Fiiii  noa 
ooerabatur,  donec  ipse  ad  Patrem  ascendit.  Et  sic 
super  terram,  quae  facies  abyssi  est,  tenebrai  iuh- 
dehtatis  erant,  in  qua  homines  Deum  non  cognos- 
centes  quasi  cseci  vivebant.  «  Et  Spiritus  Dei  fe- 
rebatur  super  aquas.  »  Post  ascensionem  Domini 
igneus  Spiritus  sanctus    super  aquas,  id  est  aposto- 


\  teUigibile  est,  per   quod    liomo   Deum   majestalis  in 

lide    cognoscil,    qui  prophetiain    in  hoiniiiein  niisil; 

quam  aqua  eliain   signihcat,    unde  et  Doininiis  pro- 

phetaruin  in  vocibuseorum  cognoscilur. 

Qnomodo  vrrba  Dci  dicentis,  «  Fiat  lux;  »  et  ccc- 
tera  usque  ad  id,  «  Factum  cst  vespcrc  et  mane 
dies  unus  •  in  t.rirtu  fidei  Christianx,  ct  prx- 
dicatione  apostolorum,  et  divisionc  fidclium  ab 
incredulis  secundum  alleyoricum  scnsum  completi 
sint. 

.Wll.  «  Dixitquo  Deus  :  Fiat  lux,  et  facta  est 
lux.  i>  Loculus  est  Deus  per  Spiritum  sanctum  apo- 
stolis  dicens  :  «  Estote  ardens  lumcn,  verilatem 
in  nonhne  sanctaj  Trinilatis  docentes.  »  Qui  statiin 
Spirilu  sanclo  accciisi,  clausuram  in  qua  inclusi 
erant  aperientcs,  lumen  ununi  facti  sunt,  in  raun- 
dum  cum  doctrinis  suis  ita  fulgenles.  «  Et  vidit 
Deus  lucem  quod  esset  bona,  et  divisit  lucem  a 
leuebris.  Appellavitque  lucem  diem,  et  tenebras 
noctetn.  »  Vidit  Deus  quoniam  ipsi  lumen  utile 
mundo  esseut,  et  divisit  lumen,  id  est  apostolos,  a 
tenebris,  scilicet  ab  inhdelilate  incredulorum,  et 
appellavit  lumen  istud  diem  unum,  qui  per  Ver- 
bum  suum,  quod  Filius  ejus  est,  eis  in  carne  lo- 
quens,  mundo  in  prajdicatione  eorum  lucet ;  tene- 
bras  quoque,  scilicet  inhdelitalem  iafidelium,  ap- 
pellavit  uoctem.  «  Factumque  cst  vespure  et  mane 
dies  unus.  »  Infidelitate  incredulorum  quasi  ad 
vesperas  se  declinare  incipiente,  factum  est  hoc 
vespere  cum  transitu  suo,  et  inane  {)rimu',  lucis, 
los  ferebatur,    quod    charitas   Fihi  in   voluntate  Pa-  C  id  est  initium  hdei  hdeliura  dies  unus,   quod  unica 


B 


tris  fecit,  quia  ut  in  creatione  raundi  ante  alias 
creaturas  aquae  orta;  sunt,  sic  etiam  apostoli 
primi  doctores  prae  aliis  docloribus  Ecclesioe  fue- 
runt.  Et  ut  etiam  ab  aquis  illis  qua3  in  creatione 
mundi  orta;  sunt,  omnes  aquaj  profluunt,  sic  ab 
apostolis  primis  doctoribus  omnes  doctores  Eccle- 
siae  propagati  sunt,  ut  Psalmista  David  testificatur 
dicens : 

Item  verba  David  in  psalmo  xxviii  prophetx,  apo- 
stoli  et  doctores  consona  voce,  et  qualiter  acci- 
pienda  sint. 

XXI.  «  Vox  Domini  super  aqiias,  Deus  majestalis 
intonuit,  vox  Domini  super  aquas  multas.  »  Iloc 
consideranduni  sic  est  :  Vox  primum  sonat  et  vim 
verbi  in  se  habet,  ita  ut  quvicumque  annuntiat. 
scienter  intelliganlur.  Ita  vox  illius  qui  omnibus 
dominatur  super  aquas,  id  est  super  prophetas 
venit,  cum  eis  multa  secreta  tam  coelestia  quam 
terrena  denudavit,  et  idem  Dominus  Deus  majesta- 
tis  existens,  quia  super  omnia  potens  est,  pofentcr 
innoluit,  cum  Filium  suum  in  muudum  misit.  Tunc 
quoque  ille  Dominus  omnium  populorum  Spiritum 
sanctum  super  aposlolos  cceterosque  credenles, 
qui  in  catholica  fide  multiplicati  erant,  misit,  ita 
ut  doctrina  ipsorum  totum  orbem  terrBe  penetra- 
ret.  Id  humana  namque  forma  homines  Filium  Dei 
aspiciebant;  sed  quomodo  conceptus  et  natus 
fiiisset  nesciebant.  .Sed  et  vox  aliquantuin  aliena 
est,  nec  intelligibilis,    verbum    autem  notum   et   in- 


hdcs  est,  per  quam  unus  Deus  creditur,  quia  pri- 
mus  ortus  in  Abel,  bono  hne  in  Chrislo  consum- 
raatus  est,  et  ideo  vespere  Filinm  Dei  cum  opere 
salvationis  sonsit  et  tetigit,  quod  usque  in  hnem 
mundi  dies  unus  perseverat,  quia  Abel  quasi  mine 
et  Filius  Dei  quasi  vesperuin  diei  fuit.  Et  iterum 
alio  modo  : 

Quomodo  hxG  cadcm  qux  dc  crcatione  cccli  et  tcr- 
rx,  vel  de  opere  primi  diei  in  Genesi  scripta  sunt, 
in  conversatione  hominis  ex  diversis  naturis  ani- 
mx  et  corporis  constantis  juxta  moralem  sensum 
accipienda  su7it. 

XXIII.  «  In  principio  creavit  Deus  cailum  et  ter- 
ram,  »  IIoc  considciandum  sic  est  :  Dum  ego 
Deus  hoininem  quasi  in  principio  cujusdam  crea- 
IJ  tionis  in  bonis  moribus  formo,  vivenlem  scienliam 
boni  et  mali  in  illo  creo,  ita  videlicet  ut  malum 
devitet,  et  me  Patrem  suuin  in  bouo  imitetur,  qui 
discretionem  boni  et  mali  ad  similitudinem  meam 
ipsi  dedi,  ad  hoc  ut  cum  scientia  illa  omnes  crea- 
turas  discernat,  easque  cognoscvius  potestatera 
super  eas  post  me  habeat.  Sed  ipse  homo  per 
magnara  vanitatem  diabolo  suadente  me  dimittens, 
in  lacryinabiles  labores  peccatorura  cadit,  quia  in 
fragili  natura  Ada;  natus,  la^tam  scientiam,  qua; 
eum  nullatenus  vulneraret,  relinquit.  Attamen  in 
anima  sua  habet  quod  in  reclis  suspiriis  ad  ccele- 
slia  desideria  frequenter  anhelat,  quod  quasi  cce- 
lura  est,  in  carne  aulem  habens,  quod  terrena  de- 
sideria    semper  requirit,    quapropter   dc   fragililate 


921 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.-  PARS  II,  VISIO  V. 


922 


qucB  sibi  de  Adam  orta  est,  et  de  consilio  insidia-  A  operis  cum    initio    incoeptionis   bonorum   operum, 


B 


toris  diaboii,  sine  contagione  peccati  nunquam 
esse  potest,  quod  quasi  terra  est.  «  Terra  autem 
erat  inauis  et  vacua ,  et  tenebrae  erant  super  faciem 
abyssi.  »  Homo  qui  in  moribus  suis  nunquam  sta- 
bilis  esse  potest,  magna  inanitas  est,  et  quasi  llu- 
ctuatio  maris  semper  inundat.  Sed  sicut  ia  crea- 
tione  mundi  creatura  post  creaturam  de  prima 
materia  ordinate  processit,  ita  homo  deberet  per 
bona  desideria  de  virtute  in  virtutem  ascendere, 
ut  eum  in  prima  creatione  institui.  iNuuc  autem 
per  consiiium  diaboli  bona  desideria  in  magnam 
vanitalem  ut  praidictum  est  subvertit,  et  in  ipsa 
vanitate  morum  a  bonis  operibus  libenter  vacat. 
Quapropler  tenebrosis  factis  quge  ad  pravos  mores 
pertinent  circumdatus  est,  qui  supra  corpus  ita 
dominatur,  ut  qui  facit  peccatum  servus  sit  pec- 
cati.  Et  corpus  quasi  faoies  abyssi,  anima  autem 
velut  abyssus  est,  quia  corpus  visibile  ct  palpabile 
sicut  facies  aljyssi,  anima  vero  invisibilis  et  impal- 
pabilis  sicut  abyssus  terrae  existit.  «  El  Spirilus  Dei 
ferebatur  super  aquas.  »  Duin  liomo  fideJis  in  pec- 
catis  implicatur,  ad  Deum  aliquando  suspirat. 
Quomodo?  Ex  compunctione  quaa  de  gratia  Spiritus 
sancti  in  ipso  surgit,  Jmmores  lacrymarum  profert, 
quia  omne  bonum  opus  suspiria  prsecedere  debent. 
Et  sicut  in  prima  creatione  aqua^  prse  aliis  creatu- 
ris  de  exspiratione  Spiritus  Dei  pra-Iatae  suut,  Spi- 
ritui  sancto  in  signilicatioue  specialiter  adjunctaj, 
ita  etiam   ipse    Spiritus    sanctus   ante   incceptionem  c  dum  iliuminatum  in  loco  suo  absque  circumvolutioue 


quasi  in  mane  unius  virtutis  dies  unus  lit,  quia 
relinquens  malum,  bono  se  adjunxit,  eo  quod  com- 
punctio  prima  virtus  lucis  sit. 

Quomodo  ea  qux  deconslilutione  finnamenti  ei  divi- 
sione  aquarum  legunlur  ad  litleravi  intellhjenda 
sint  et  verba  David  ex  i)salmo  xxxni  ad,  idcm  spc- 
ctantia. 

XXIV.  h  Dixit  quoque  Deus  :  Fiat  tirmamentum 
in  medio  aquarum,  et  dividat  aquas  abaquis  (Ge/i.i).» 
Hoc  considerandum  sic  est  :  Deus,  qui  inextingui- 
bilis  iux  est,  per  ardens  verbum  suum  iirmamentum 
iieri  pra^cepit,  scilicet  hanc  volubilitatem,  quse  su- 
pcrioribus  signis  ita  firmata  est,  ut  labi  non  possit, 
et  illam  in  medio  aquarum  posuit,  sic  separando 
aquas  ab  aquis.  Aquas  enim,  quse  in  altitudinem 
sicut  mons  ascendebant,  ita  continuit,  ut  quemad- 
modum  nec  mons  de  altitudine  sua  descendit,  sic 
nec  illaj  quoquam  declinent,  nisi  secundum  quod 
eas  posuit,  congregans  sicut  in  utrem  aquas  maris, 
qui  firmamentum  est;  ponens  etiam  in  thesauris 
abyssos,  qui  terra  sunt,  quoniam  terra  tliesaurus  iu 
ipsa  viventium  est,  sicut  et  Deus  in  arca  Noe  desi- 
gnavit,  quam  iu  medio  aquarum  sustentavit,  cum 
creaturas  clausas  teneret.  Isto  modo  inter  segregatas 
aquas  Deus  tirmamentum  posuit,  quatenus  aquas  ab 
aquis  divideret.  Deus  namque  hanc  divisionem  ante- 
quam  iirmamentum  illuminasset  fecit,  illudque  non- 


bonorum  operum  humorem  lacrymarum  de  corde 
hominis  producit.  Dixitque  Deus  :  «  p'iat  lux,  et  facta 
est  lux.  »  Deus  in  admonitione  Spiritus  sancti  di- 
cit  :  Nunc  eedihcatio  bouorum  operum  post  com- 
punctionem  cordis  in  homine  isto  fiat,  et  viriditas 
fructus  in  eo  producatur,  unde  lux  in  anima  ipsius 
liat.  Tunc  homo  cum  tristitia  pcenitentiaj  in  luce 
bonorum  operum  surgit.  Quomodo?  De  illicitis  de- 
sideriis  voluptatum  carnis  seipsum  restaurans, 
malumque  sibi  abtrahens,  incipit  iu  illa  novitate 
lucis  operari,  quam  prius  non  agnovit,  dum  in  ille- 
cebrosis  desideriis  carnis  dormiret,  et  sic  in  initio 
opus  ipsius  lucidum  sit.  o  Et  vidit  Deus  lucem 
quod  esset  bona,   et  divisit  lucem   a  tenebris.  Ap- 


stetit  exspectans  quando  a  Crealore  suo  iiluminaretur, 
quia  omnis  creatr.ra  primum  radix  existens,  postea 
pariendo  multiplicatur,  velut  et  hiems  radicem, 
ffistas  autem  floriditatem  viriditatis  tenet.  Sic  Deus 
creaturas  terrai  cum  circulo  suo  signavit,  quas  de- 
inde  secuudum  naturas  suas  vivilicavit,  et  solum 
hominem  spiramine  suo  inspiravit,  reliquas  vero 
creaturas  aerio  fiatu  vivificavit,  qui  cum  nube  per- 
transit.  «  Et  fecit  Deus  firmamentum,  divisitque 
aquas  quse  erant  sub  iirmamento  ab  his  qu«  erant 
super  iirmamentum.  Et  factum  est  ita  [ibid.).  » 
Deus  firmamentum  in  divisionem  aquarum  illarum 
quae  subter  et  super  illud  erant  posuit,  et  sic  lir- 
mamentum  apparuit.  Vocavitque  Deus  firmamentum 


pellavitque  lucem  diem,  et  tenebras  noctem.  »  Cum  D  ccelum,   quoniam  qmeque  res    quae  alias   susteutat. 


ergo  Deus  hominem  illum  bouum  operari  inci- 
pientem,  et  domum  ejus  ita  fulgentem  viderit, 
sciens  et  videns  initiuro.  boni  in  eo,  amando  et 
amplecteudo  eum  iuspicit.  Et  in  eodem  initio  illa 
lucida  opera  a  contagione  tenebrosorum  factorum 
quae  ad  tormenta  pertinet  separat,  et  hoc  divisio 
illa  est,  quod  Deus  bonum  iu  homine  ilio  videns, 
malum  ab  eo  removet,  lucida  quoque  opera  iu  se 
ipso  diem  salvationis  nominat,  quia  in  ipsis  bonis 
operibus  animas  ad  se  de  perdilione,  quae  in  Adam 
fuit  revocat,  contraria  opera  noclem  perditionis 
vocans,  quae  se  in  diabolo  patre  homicidii  erexit, 
«  Factumque  est  vespere  et  mane  dies  unus.  »  Sic 
in   homine    iilo    vespertina    illa    consuetudo     mali 


juste  lirmamentura  illius  vooatur.  Ideo  etiam  iir- 
mamentum  ccelum  nominavit,  quoniam  omnia  ex- 
cellit,  et  gloriam  ipsius  semper  narrat,  quia  dum 
homo  inspicit,  plene  cognoscere  nou  potest  quid  sit, 
quia  et  homo  Deum  perfecte  non  cognoscit,  quem 
taraen  in  fide  videt.  Ccelum  autem,  quod  habitacu- 
lum  Dei  est  homo  non  videbit,  nisi  prius  spiritalis 
totus  efficiatur,  quoniam  sensus  et  scientiam  illius 
prajcellit.  Quapropter  et  Propheta  dicit  :  «  Cceli 
enarrant  gloriam  Dei,  et  opera  manuum  ejus  an- 
nuntiat  firmamentum  [Psal.  xvni).  Hoc  conside- 
randum  sic  est  :  Omnia  instrumenta  firmamenti  ju- 
ste  coeli  dicuntur,  quouiam,  Deus  ea  per  se  solum  po- 
suit;  nec  scientia  illius  creaturae  indiguit,  quia  nul- 


ll-.'3 


S.  HILDEGAHUIS 


«cn 


lus  est  qui  seusu  suo  diffinire  possit  qualiter  illa  fe- 

cerit.  Unde  et  ha»c  enarraut  niiracula  Dei,  quic  per 

ipsuui  iu  lirmaniento  velut  iu  speculo  signata  sunt, 

ita  ut  sol  diviuitatem,   luua  vero   liumanita',etu   Filii 

Uei  osleudjut,    et  stelhi'   rehqua   secreta   ipsius   de- 

monstrent;  et  isto  modo  Ueo,  qui    Ueus    et   liomo 

est,  taui  iuuunierabilis   tnrba  tidelium  adli.cret,   ul 

eam  nemo  diuuuierare  valeat,  quoiiiam  elipse  iniiu- 

merjbilis  iu   gloria  sua   e.xistit.    llominem   quoque, 

qui  opus  mauuum  Uei  est,  iu  lucido  ofiicio  suo  an- 

nuutiat  tirmameutum,  quia  secundum  iilud  seditica- 

tus  est.  tjuaprojiter  et  hoiniuem  mauifestat,    ubi   si- 

gna  ipsius  in  se  aperte  porlat.  El  factum  esl  xespere 

el  maiie  dies  secutulus,    quoniam    Ueus  opus  suum 

in  lirmamento    eodem  studio  liuivit  quo   et  incoepit, 

quia  omnia  opera  sua   in    aequitate   disponit.   item  "      bonum.  » 

aiiu  modo  : 


V  idolis  et  his  similibus  sub  lirmamento  fuerant,  ab 
homiuibus  illis  qui  super  lirmaincntum,  id  est  su- 
per  Christum  eranl.  Vocavitque  Deus  iirmamentuin 
ccelum,  per  quod  intelligilur  lides,  qiiia  ipsa  tirma 
et  magua  civitas  cum  ca'leslibus  operibus  est.  Quo- 
modo?  Ipsa  civitas  omnis  ecclesi.istici  ordiuis  esl, 
et  victoriosissimum  certamen  contra  increduiitatein 
omuium  iucredulorum.  »  lit  factum  est  vespere  et 
inaue  dies  secundiis  {i.bid  ).  »  Facta  est  illa  liuilio 
intidelium  cordiiim  cum  ortu  iirmamenti  ilhus  diei, 
scilicet  rectffi  tidei,  dies  secundus,  quod  qiiasi  in 
secunda  luce  iidei  est  in  C.hrislum  credere. 

Quia  sicut  dies  secundus  s>ne  luininaribus  cwli  fuit, 
ila  et  fidis  absque  lucidis  operibas  nullius  luudis 
sit,  et  ideo  m  vpere  cjusdeiii  diei  sicut  in  operibus 
cxterorum  non  esl  positum,  «  vidil,  Deus  quod  esset 


Quod  secundum  alkgonam  firmamcntum  Chrislus, 
vel  fides  Christi,  divisio  aquarum  firina  interposHio 
ejusdein  jidd,  qua  ab  in/idelibus  fideles  diruuntur , 
lespere  et  mane  in  casu  litii  ct  virtutis  ortii  ac- 
cipiatur. 

X.W.  «    Dixit   quoque    Deus    :   Fiat  firmamentum 

in  medioaquarum,  et  dividat  aquas  ab  aquis(Ceri.  i).  .. 

Hoc  considerandura  sic  est  :  Dixit  Deus  :  Fiat  tirma- 

mentum    lidei    iu  medio  inlidelium   populorum,  qui 

intelligant  praedicationem  aposlolorum,  et  qui  eiiam 

cum  illis  verba  eorum  voluntarie  percipiaut;  et  di- 

vidat  aquas,   id   est  fideles,  ab  aquis,  scilicet  incre- 

dulis  Judaeis  et  paganis,  ut  Filius   meus   ad  Judffios 


.WVI.  Quod  autem  hic  dictum  non  esset,  «  et  vidil 
Deus  quod  esset  bonum  (ibid.),  hoc  est  quod  hoc 
igneum  opus  fidei  et  ca^teraj  virtutes  nondum  in 
opere  surrexerant  :  sed  tantumin  auditu  populorum 
illis  eas  in  guslu  operis  nondum  giistanlibus  sc 
foriiiaverunt.  Et  sicut  homo  quis  cibus  bouus  sit 
nisi  per  guslum  nescit,  sic  homines  opera  hdei  ope- 
rando  nondum  gustabant;  sed  quasi  iu  umbra  au- 
ditus  ea  tanliim  audiebant.  Itaque  sicut  lirmamen- 
tuin  super  orbem  terr;o  sine  sjilendore  solis,  luna; 
ac  stellarum  adhuc  erat,  sic  eliam  lunc  quasi  in 
secunda  hice  tidei,  ipsa  iides  sine  lucido  opere  juste 
constilutarum  ordinalionum  manebat,   ita  ut  illi  ho- 


dixit  :  «  Auferetur  a  vobis   regnum    Dei,    et  dabitur  C  mines  adom  tantuin  quasi  m    umbratione  percipe- 

genti  facienti  fructus  ejus   [Matth.  xxi).   »  Hoc  con-       i'ent.  Et  iterum  alio  raodo  : 

siderandura  sic  est  :  Vos  qui  inlideles  estis,    haeredi-       Q^'od  secundum  moralem  sensum  firmamentum  intel- 


tatem  vestram  per  intidelitatera  perdidistis.  Qua- 
propterjusto  Dei  judicio  auferelur  a  vobis  regnuni 
in  quo  cura  Deo  regnare  debuistis,  et  dabitur  illis 
qui,  peccata  sua  deserentes,  proferunt  fructus  per 
quos  regniim  Dei  glorificatur.  Nam  magna  duritia 
in  cordibus  inlidelium  est,  qui  non  secundum  scien- 
tiam  boni,  sed  secundum  illicita  desideria  cordiuni 
suorum  openmtur.  Rationalitas  enim  materia  scien- 
tia?  boni  et  niali  est,  et  quasi  faber  aediiicando  et 
destruendo  exi>tit.  Nam  qui  diem  lidei  diligit,  du- 
mum  siiam  in  ccelcsti  Jerusalem  a-dilicat;  qui  autem 
illam  rcpudiat,  domuui  suam  ab  honore  et  beatitu- 
dine  siipernEe  ha-reditatis  destruit;  et  quoniam  idem 
omnia  qua;  ficit  in  noxiali  pomo  secundum  concii- 
piscentias  suas  operatur,  opera  ejus  obscura  sunl, 
quia  in  tenebris  liunt  lucera  fugiendo.  Increduli  ita- 
que  veram  lucem,  id  est  Filium  Dei,  reprobaverunt, 
nec  eum  videre,  nec  opera  ipsius  facere  volebant, 
et  ideo  eliam  haereditatera  suam  perdiderunt;  illi 
autem  qui  eum  bona  fide  susceperunt,  et  pnncepta 
ipsius  compleverunt,  dote  sanguinis  ejus  coileste 
regnura  adepti  sunt.  Et  fecit  Ueus  firmamentum  : 
divisitque  aquas  qiiae  erant  sub  firmamento  ab  his 
qiiae  erant  super  firmamentiim.  Et  factura  est  ila 
iGm.  i).  n  Deus  firraamentum  fidelium  auditorum 
in  praedicatione  apostolorum  fecit,  et  divisitaquns, 
id  est  infideles  populos,    qiii  in   lerrenis  rebus   cum 


D 


ligatur  virtus  discretionis,  quia/idilis  quisque  in 
activa  et  contemplativa  vita  et  coryori  necessaria 
a  super/luis,  sed  et  animx  salubria  a  noxiis  secer- 
nere  novit. 

XXVII.  «  Dixit  quoque  Deus  :  fiat  firmamentum  in 

medio  aquarum,  et  dividat  aquas  ab  aquis  [Gcn.  i).  » 

Iloc  consideranduin    sic    est   :    Deus   in    dilatatione 

cordis  homiiii  interdum  loquitur.  Qiiomodo?  In  dul- 

cedine  Spiritus  sancti,  quia    iu    homiue   ipso    locus 

donius  suip,  fiilget.  Et    deinde  instrumenta  virtutum 

ad  tutelam  oj^eris  illius  quod  incipiebat  in  eo  facit, 

ita  ut  bomini  iili  nulla  necessaria  ullius  virtutis  de- 

sint,  sicut  etiam  in  coelo  et  iu  terra  fecit,  ubi  nuUa? 

creatur.-n    honiini  necessaria  desunt.   Dicente  igitur 

Deo  iil  firmamentum,  quod  discrelio  est  in   diversi- 

tate  spirilalium  et  caruaiiura  hominum,  in  eo  quod 

homo  cteleste  desiderium  et  necessariam  ciiram  car- 

nis  habere  debet,  scilicet  ut  in   rebus   cum   discre- 

tione  ila    detineatur,    ne    exaltatio  ruin.e  per  bona 

opera    in     illo    aedificetur,   et    etiara    ne   de    aliena 

instantia  diversorum   morum  corrumpatur ;  sed  in- 

terdiim    cum    siispiriis    oret,  in  alia  hora  bonis  ope- 

ribus  occupetur;   alia    autem   vice   necessaria  carni 

ne  deficiat  providcat.    Et    qiuecurnque    dona   sancti 

Spiritus  habuerit,    illa    cum   discrelione    frequenter 

rea'dificet,  et    ita    seraper   exercendis  virtutibus  pro 

modo  earura  instet,  ut  per  has  ferventibus  suspiriis 

ad  cuilura  anlielet,  et  curae  carnis  nonnisi  ex  ueces- 


92S 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLiClS  HOMIMS.  -  PARS  II,  VISIO  V. 


926 


sitate    deserviat.  In  his  quoque  muaeribus  Spiritiis  A  sum  certissime  dico  vobis,   qui  propter  gustura  car- 


sancli  vana  gloria,  quam  Deus  omnino  abjecit,  eflii- 
getur,  quia  liomo  eam  pro  Deo  se  ipsum  honorans 
habet,  et  radic-f-m  boni  un.im  post  aliam  eradicat. 
Unde  semper  instabilis  mancns,  in  uno  loco  nullo 
modo  slare  valet,  et  super  talem  requiescere  gratia 
Spiritus  sancti  non  potest.  «  Et  fecit  Deus  lirma- 
mentum;  divisitque  aquas  qiue  eranl  sub  tirma- 
menlo  ab  liis  quai  erant  super  firmainentum.  Et  fa- 
ctum  est  ita  (ibid.).  »  Nunc  quoque  facit  Deus  omnia 
instrumenta  virtutum  in  homine,  cuin  discretione 
quam  in  exspiratiune  Spiritus  sancti  constituit,  pro- 
pteroa  nt  ipse  homo  omnia  inslrumenta  haec,  qua^ 
Deus  ulilia  esse  videt,  in  se  ipso  discernat,  ila  ne 
uiia  virtus  quam  incipit  per  vagationera  mentis  di- 
mergatur.  Et  sic  Deus  terrenas  necessitates  et  coe- 
lesles  virlutes  dividit,  quas  Spiritus  sanctus  irrjgat, 
et  quae  coele^tihus  semper  adhajreut,  quatenus  horao 
cum  eis  ad  coutemplalivam  vitam  semper  anhelet. 
Has  quoque  virliites  discretio  continet,  quasi  ancilla 
qu*  dominam  suam  servitio  suo  obtiuet,  quia  iu 
terrenis  rebus  quai  carni  adsunt,  et  qnss  discre- 
lioni  subjacent,  ipsa  domina  ancilla  carere  non  vult. 
Sic  discrelio  lirmamentum  est,  terrena,  id  est  acti- 
vam  vilam,  sub  se ;  ccelestia  autem,  id  est  cuntem- 
plativam  vitam,  super  se  habens;  quibus  ipsa  scala 
est,  in  qua  mentes  hominum  per  bona  opera  ad 
ccelura  ascendunt,  et  in  qua  etiam  propter  necessi- 
tatem  carnis  ad  terrara   descenduni,  vekit  Maria  et 


nis  secundum  concupisceutias  vestras  operantes, 
ex  toto  exstincti  estis  :  «  Nescio  vos,  »  qiiia  me  co- 
gnoscendo  ita  nou  tangitis,  ut  virtutes  justorum  ope- 
rum,  quas  bonse  scientiu^  vestrae  propusui,  faciatis, 
nec  eas  a  rae  petatis.  Aniraaj  etiam  vestrse  suspiria 
sua  prohibetis,  iilam  ad  hoc  cogentes,  ut  voluntatem 
carnis  perticiat,  et  nulium  auxiliura  a  rae  quaerat. 
Quis  euira  polest  illi  respuiidere,  cujus  vox  et  verba 
non  audiuntur?  Nullus.  Vos  enim  nuilum  clamorem 
ad  rae  dirigitis.  Et  quod  donura  illi  dabitur,  qui  nec 
aliquid  queerit,  uec  postulat,  sed  qui  muta  voce  do- 
num  fugit?  Vere  nullum.  Itaque  vos  a  me  nihil  po- 
stulutis.  Nam  illos  qui  ciim  suspirio  aniraae  non  cla- 
mant  ad  rae,  et  me  corde  et  mente  non  attendunt, 
utpote  mei  oblitos,  quasi  scientiara  eis  non  dederim 
nescio,  et  ob  hoc  maxime  quia  per  iniqua  opera 
me  irritant.  Nam  propter  otiositatem  fatuitatis  suae 
ad  me  non  respiciunt,  et  discreliouem  virtuosarum 
mentium  qutc  de  Spiritu  sancto  accenduntur  propter 
araplexioneni  caruis  repudiant.  Uude  et  ab  oculis 
meis  exclusi  sunt.  Unura  euim  eligunt,  at  aliud  ab- 
jiciunt,  quia  terram  ciira  viiiditate  sua  ap[)relieu- 
dunt,  et  cuilura  propter  voluplates  suas  uegliguut, 
sola  vuce  pulsant,  sine  opere  ingredi  volunt,  sed  id- 
circo  porta  ejus  aperiri  uon  polerit.  Omnes  namque 
virtutes  per  coelestia  et  per  terrestria  discerni  pos- 
sunt,  quia  homo  in  terra  ambuiat,  et  ccelum  suspi- 
cit,   ac  in  his  duabus  eum   eligere  oporlet,   quid  se- 


Martha  diversa  servitia  Deo  exhibuerunt,  cui  tamen  p  cundum  Doum  diligat,  et  quid  odio  habeat,  ita  ut  in 


utrumque  placuit,  quia  ipse  constitutor  utriusque 
vitae  est.  Sicque  iirmaraentum  virtutis  inter  utram- 
qiie  vitara  sit,  cum  ipse  homo  sibiraetipsi  discrelio- 
nera  facit,  ita  ut  ccelestia  et  terrestria  suo  statulo 
modo  recte  habeat,  sicut  ea  Deus  constituit.  «  Vo- 
cavitque  Deus  lirmanientum  coBlum  [ibid.)  .  »  Et 
Dcus  per  iuspiralionem  Spiritus  sancti  in  hominc 
discretionem  coelura  vocat,  quae  vere  certissima  si- 
gnificatio  cceli  est,  quia,  ut  firmamentura  orania  or- 
naraenta  quae  mundum  illuminant  et  regunt  atque 
continent  in  se  habet,  ita  discretio  orania  instru- 
mentavirtuturaquae  a  Deo  procedunt,  quibus  corpus 
et  anima  regitur,  obtinet;  et  sic  quae  intrinsecus 
lalent  non  deficiunt,  et  quse  extrinsecus  sunt  per  ja- 


bouo  ad  cceiestia  teudat,  et  a  malo  se  avertat.  Sic 
utique  dicitur  Deo  ignotum  uniuscujusque  hominis 
iuilium,  cujus  eliam  linem  ipse  non  apprubat.  Et  ut 
in  fiue  raundi  qui  miillo  utiliur  inilio  ipsius  est,  sal- 
vatio  in  Filio  meo  surrexit,  quia  in  ipso  initio  per- 
ditio,  in  ipso  autem  fine  salvatio  processit ;  ita 
etiam  bonus  fiuis  multo  uiilior  quam  bonum  initium 
est.  Tali  modo  discretio  secunda  lux  boni  operis,  ut 
dies  secundus  est. 

Quare  e/iam  juxla  moralitatem  opi's  secundi   diei, 

cum  boniim  sit,  laude  bonitatis  careat. 

XXIX.   Quod  autem  hic  dictum    non  est,  «  et  vidit 

Deus  quod  esset  bonum  [Gen.  i),  »  hoc  est  quod  dis- 

cretio  offlciura  aliarura  virtutura  est,  non  operando. 


ctantiam  uou  obscurantur.  «  Et  factiim    est  vespere  p  sed  caiteris  virtutibus  mmistraodo,  ut  eliara   firraa- 


et  mane  dies  secundus  {ibid.) .  »  Sic  etiara  in  homine 
illo  fit,  qiii  ipse  in  bona  consuetudine  vespertinus 
est,  cum  omnia  opera  sua  in  discretione  perticit. 
Nara  Deus  in  initio  omuiura  virtutura  finem  earum 
prsevidet,  quoniam  ipsas  se  tangentes  sentit,  et  etiam 
in  fine  initium  earura  approbat,  quia  bonum  initiura 
non  prodest  nisi  etiam  bonus  finis  sequatur,  ut  Fi- 
lius  raeus  in  Evangelio  de  sponso  loquitur,  qui  ad 
fatuas  virgines  dixit  : 

Testimonium  Evangelii,  in  quo  Sponsus  faiuis  virgi- 
nibus  dicit  :  «  Nescio  vos,  »  et  ad  quid  hic  assum- 
ptum  et  quo  sensu  accipiendum  sit. 

XXVIII.    «    Amen,    amen    dico  vobis,    Nescio    vos 
[Maith.  xxv).  v  Hoc  considerandum  sic  est  :  Ego  qui 


mentum,  quod  sustentaculum  illorum  est  per  quae 
volvitur,  alias  operautes  creaturas  ipsis  obsequium 
existeudo  continet,  qute  prupter  servitium  hominis 
operariae  nominantur,  quoniam  per  illud  singula 
opera  sua  die  ac  nocte  uperantur.  Et  ut  etiam  idera 
iirmamentura  unumquodque  quod  ei  impositum  est 
sustentans,  illi  lociim  dat,  ita  discretio  per  opus,  ut 
cseterai  virtutes  quae  ab  opere  operatrices  nomi- 
natai  sunt,  operatrix  non  est,  sed  taulura  aliaruin 
virtutura  sustentaculura. 
Quomodo  qund  scriptum  esi,  «  Congregentur  aauas,  » 

usque  ad  id  «  factum  est  vespere  et  mane  dies  ter- 

iius  »   secundum  litteram  competenier   intelligen- 

dum  sit. 

XXX.    «'   Dixit    vero     Deus   :    Gongregentur    aquaj 


!.»-27 


quic  sub  coelo  buut  in  locum  uruiui,  ol  appareat  ari- 
da.  Facluuique  est  ita  {Gen.  i).  »  lloc  cousideraudum 
sic  esl  :  IVr  verbum  iiuod  inextiuguibile  est  cou- 
lluxeruut  aquce  qute  sub  tirmameiilo  remauserant  iu 
locum  uuum,  quatenus  terra  apparerel,  ue  eis  coo- 
pertd  inanisceret,  et  boc  antequam  lirmameutum 
illuminaretur  factum  est  ita,  ul  illud  stellis  elucida- 
tum,  plateis  aquarum  quiB  terra  sunl  ab  aquis  se- 
gregatis  luceret.  Et  vocavit  Deus  aridam  tcrram, 
qua;  mater  omuium  germinauiium  in  lerra  est,  quia 
et  primus  bomu  ex  ipsa  factus  est,  congregationes([ue 
aquarum  apiiellavit  maria,  ex  quibus  aquie  lluunt, 
quasi  ab  eis  geuerentur.  «  El  vidit  lieus  quod  esset 
bonum  ,  el  ait  :  Germinet  terra  berbam  vireulem  et 
facieulera  semen,  et  iignum  pomiferum  faciens  fru- 
ctum  juxta  genus  suum,  cujus  semeu  in  semetipso  sit 
super  terram.  Et  factum  est  ita  {Ibid).  »  Vidit  Deus 
quia  omne  quod  fecerat  recte  et  bene  ad  ollicium 
suum  positum  erut,  ac  per  vivens  verbum  suum 
priucepit,  ut  ad  geruiinandum  llorenlem  berham  ma- 
terna  terra  viresceret,  facienlem  quoque  semen,qua- 
lenus  in  semine  suo  multiplicaretur,  per  quod  ite- 
rum  renasceretur,  quouiam  omne  germen  semen  iu 
se  habet,  ne  iu  nalura  sua  deliciat.  Jussit  eliam  ut 
germinaret  lignum  fructiferum  facicns  fructum  ad 
vesceudum,  in  natura  sua  semen  in  semetipso  ba- 
bens  quo  iterum  germinet  cum  super  terram  ceci- 
derit.  Et  sicadiuiplelum  est,  quemadmodum  euiu  ser- 
vus  l;i;to  animo   praicepta  domiui   sui  periicit,   cum 


S.  HILDEGAUDIS 


y28 


Vcrba  Dei  in  libro  Isaix  prophetx  dicenlis,  «  Tacui, 
semper  silui,  patiens  fui,  sicut  pariens  loquar,  » 
et  in  psdhno  secundo  loqucnlis  ad  Fitiuni,  i  E(;o 
hodie  (jenui  le,  »  et  ad  quid  hic  posila  sint,  ct  quo- 
inodo  intelliijantur. 

.\\.\1.  «  Tacui,  semper  silui,  paliens  fui,  sicut  pa- 
riens  lo.iuar  {Isa.  xliiJ.  »  lloc  cousiderdndum  sic 
est  :  Ego  propbetia  proplietarum  Spirilu  sancto  im- 
buta,  tacui  iu  palientia,  siiui  in  raausuetudine,  sicut 
parieiis  post  dolurem  suum  loquar.  Nam  aute  incar- 
natiuuem  Eilii  Dei  velut  muta  tacui,  ita  ut  secreta 
ipsius  iu  me  sileuter  coutiuerem,  nec  ea  in  aperlo 
protiili,  quemadmodum  ignis  Uammain  in  se  conti- 
net  qiue  uon  pcr  se,  sed  a  veiilo  muvelur  ;  sed  nunc 
poit  dulorem  illuiu  quem  idem  lilius  Dei  secundum 
B  caniem  in  cruce  passus  est,  sicut  pariens  dolore  ab- 
jecto  loquar,  ea  scilicet  quoi  prius  occultaveram, 
iu  gaudio  aperte  proferens.  Propbetai  elouim  voces 
suas  silenter  comprimebant,  quoniam  quae  scienlia 
locutionis  eorum  esset,  pleniter  nesciebaut.  Unde  et 
apud  semetipsos  dicebat  :  «  0.  o.  o.  pleniter  nun 
videmus  qua',  loquimur,  scimus  tameii  (juod  Deus  illa 
temporibus  suis  manilestabit?  »  Et  sic  patienter 
suslmebaut,  scienliae  Dei  illa  commiltenles.  Deus 
autem  ad  ministerium  operis  sui  quod  ad  imaginem 
suam  fecerat,  illa  postmodum  iiluminavit,  velut 
maler  post  partum  laitatur,  curn  infautem  videril, 
quem  de  se  geuuit,  ad  ipsum  suspirarido  dicens  : 
•(  Ilic  est  tilius  mcus.  »  Sic  eliam  summus  Pater  de 
Kilio  suo  luquilur  :  c  Eguhodie  geuui  te  {Psal.  ii).  » 


paterfamilias  illum  vocans  ei  negotia  sua  commitit,  C  ^^^^  /^^^^^  aiternitas  illa  est  in  qua  secundum  di 


et  (juid  de  unoquoque  faciat  ipsi  indicat,  quia  et 
lerra  cum  gaudio  ad  jussa  Domini  sui  movebalur, 
illa  in  omnibus  adimplendo.  «  Et  protulit  terra  ber- 
bam  virenlem  et  aiferenlem  semen  juxta  genussuum, 
lignumque  faciens  fructum,  et  babens  unumquodque 
sementem  secundum  s{)eciem  suam  {Ibid).  »  (juu- 
niam  ut  Deus  prjecipiebat  protulit  materua  lerra 
viridilatem  berbarum  semen  suum  in  se  habentium, 
viriditalemque  lignorura  congruentera  fructum  pro- 
ferentiura  et  in  semine  suo  renascentium,  quia  dum 
seniina  istorum  in  terra  cadunt,  securidum  specicm 
formationis  sua;  iterum  alia  resurgunt.  «  Et  vidit 
Deus  quod  esset  bonnm,  »  ut  orania  ba;c  quai  lio- 
mini  necessaria  erant,  quem  facturus  fuerat,  ita 
priecederent,  ne  in  sequetili  necessitate  hominis 
deliceret.  «  Factumque  est  vespeie  et  mane  dies 
tertius  {Ibid.),  »  scilicet  linis  et  initiura,  quibus 
complelur  tertium  opus,  quoniam  Deus  praefata  tria 
opera  cura  circulo  scicntia;  sua-  profecerat,  qu;e 
nondura  curn  circuitu  luminarium  illustrata  fuei-anl. 
Nam  sicut  ignis  silet  anlequam  llalu  venti  excitetur, 
sed  llatu  venli  excitatus  tlagrat,  ita  opus  Dei  in  prai- 
scientia  ipsius  siluit  autequam  prudiret,  sed  virtute 
viventis  verlii  excitatum  in  furma  sua  ajiparuit. 
Unde  eliam  inspiratione  mea  scriptum  est. 


vinitalem  Patri  semper  ai(iualis  est ;  posl  cujus  iu- 
carnationem  prophetia  in  sanctis  aperte  llagrabat, 
qui  iiropbetiam  prophelarum  cxponendo  palam  lo- 
(juejjanlur,  sicut  et  Deus  iirmamentuni  lucentibus 
lumiuaribus  illuminavit.  Aliu  modo  :  «  Dixit  vero 
Deu.-)  :  » 

Quia  id  quod  Deus  vocavit  aridam  trrram,  et  con- 
(jregaiiones  aquaruin  appellavit  viaria,  juxia  di- 
versos  respectas  alte(jorice  de  Ecctesia  accipiatur, 
qux  de  piuribus  populis  collecta,  et  fidei  soliditate 
fundata,  a  David  terra  viventium,  ct  a  Juanne 
aposlolo  in  Apocalypsi  mare  vitreum  mistum  cum 
vjne  nominatur,  et  fjuo  sensu  hxc  eadem  testimo- 
nia  accipi  debeant. 

D  X.WII.  «  Congregentur  aiiua?  quae  sub  coilo  sunt, 
iu  locum  unum,  et  appareat  ai-ida.  Faclumque  est 
ita  {Gen.  i).  »  Hoc  considerandum  sic  est  :  D  eus 
populos  Christianorumcongregavit  qui  inter  paganos 
{sic)  eum  [ilus  et  doloribus  impugnati  in  diversis 
locis  eiant,  et  eos  iu  unain  Ecciesiam  tulit,  et  sic 
ipsi  terra  viventiura  apparueruut,  sicut  Propheta 
dicit :  «  Credu  videre  buua  Domini  in  terra  viven- 
tium  [Psal.  xxvi).  »  Iloc  considerandum  sic  est  : 
Ego  qui  Deum  sequi  studeo,  cum  ea  qua;  boiia 
suiit  operor,  credo  nec  dubitu  quiu  visurus  sim 
bona  illa  qua;  Dominaturis  omnium  sunt,  in  terra 
illa  in  ([ua  beali  vivunt,  nulla  pericula  mortis  amodo 
metuentes.  Verbuiu  quoque  Dei  dormientes  meu- 
tes  hominum  excitat,  illosque  in  vera  visione  lidei 
videre  facit  ita  ut  i[iii  in  iiitidelil;ite  in  inarata  terra 


029 


LIRER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLirjS  IIOMINIS.  —  PARS  II,  VISTO  V 


930 


prins  erant,  lios  postmodiim  gratia  Spiritiis  sancti,  A  undique  in  laude  Dei  volabant.    Et  etiam   habebant 


cum    aratro   fidei  evertat.  Eos  etiam  terram    viven- 
tium   parat,    qua:'   omni  fructifera  viriditate  tlorens, 
plenuni  fructum  profert,  sicut  et  propheta?  Virginem 
Filinm    Dei     parituram  dicebant,  qui  terram     dor- 
mientem    aratro  vera;  fidei  in    sanctis  suis  suscitat, 
ita  ut  ipsi  flnens  aqua  de  vivente  aqua  Spiritus  san- 
cti   fluant.    Atque  hoc    ita  in    prspcepto  Dei  factum 
est,    ut  Deus  voluit.  «  Et  vocavit  Deus    aridam    ter- 
ram,  congregationesque    aquarum    appellavit  maria 
{Gen.  i).  »  Itaque   Deus  Israel   Ecclesiam  promissam 
terram  flueutem  lac  et   mel  nominavit,  quia  ipsa    et 
dulcedo    et  candor    coelestis   regni  est,  cum  tide   et 
confessione  Dei    Patris  in  Christiano  popuio  etfulsit, 
ita  nt  idem  populus    Deuni  in  vera  Trinitate,  quam 
Judffii  pcrcipere  noluerunt,  contiteretur.    Ista   etiam 
Ecclesia  al)  aquis,  scilicet  apostolis,  congregata  mare 
nominatur,  quia  inimicitia?  diabolica^  pugnai  contra 
animas    et    tempestates    malorum  Chrislianorum  et 
paganorum    contra  corpora    in  magnis  periculis  in 
Ecclesiam   inundant,    eam    opprimere    volentes,  nisi 
Deus  eos  liberet,  qui   nauta   et  remex  suorum  sem- 
per  est,  quia  nullus  Christianus  coelestem  Jerusalem 
intrare  potest,  nisi  tempestatesillas,  Deo   adjuvante, 
perlransierit.  Et  Ecclesia  etiam  hoc  ipsum  mare  est, 
quod  Joannes  evangelista,  ut  vitreum  mare   mistum 
cum    igne   vidit,  ut    in   Apocalypsi  dicit  :  «  Et    vidi 
tanqunm  mare  vilreum  mistum  cumigne,  et  eos  qui 
vicerunt    bestiam,  et  imaginem    iliius,  et  numerum 
nominis  ejus  stantes  supra  mare  vitreum,    habentes 
cytharas    Dei     et  cantantes   canticum     Moysi  servi 
Dei,    et    canticura  agni  (  Apoc.   xv).  »  Hoc  conside- 
randum    sic    est :  Ego    cui  secreta  Dei   deraonstrata 
sunt,   vidi  in     interioribus  oculis    Ecclesiam    quam 
Deus  de  communi   populo  Judfeorum  et  paganorum 
vocavit,  in  fide  puram,  nec  non  e  multis   tribulatio- 
nibus  concussam,  ubi  fideles  per  Spiritum    sanctum 
accensi,  vivum   Deum    in  vera  flde  cognoscebant  et 
inspiciebant,  quia  fides  velut  umbra  Divinitatis    est, 
quarn  mortalis  homo   perfecte  videre  non  potest.  Et 
umbra  formam  quae  non  videtur  demonstrat,   sicut 
et  circinus  formam  nondum  forraatara  signat,  'quem- 
admodum   et   Filius   Dei    Philippo    Patrem   deside- 
ranti  videre    dicit,    quod  ille    qui  videt  eum    videat 


R 


laudem  illlam  quas  ex  pra?cepto  Dei  scripta  est,  et 
quam  Deus  per  creaturas  constituit,  quia  sicut  coe- 
lestis  Jerusalem  ex  impolitis  lapidibus  qui  in  terre- 
nis  jacebant  primitiis  fundata  existit,  ita  et  vetiis  lex, 
spiritalia  in  se  occultans,  tandem  spiritalia  inteili- 
gere  incoipit  per  quse  muri  ejusdem  civitatis  postea 
aeuificabantur.  Cantabant  quoque  canticum  Moysi 
in  simililudine  cantoris,  qui  praesentia  et  futura  can- 
tat,  quae  tamen  ei  ignota  et  aliena  sunt,  excepto  quod 
tantum  ad  ipsa  suspirat,  sicut  et  Moyses  cum  ve- 
teri  lege  quasi  vox  erat,  iu  qua  Verbum,  scilicet  hu- 
manitas  Salvatoris  laiuit,  qui  scilicet  Moysos  omnia 
mirabilia  incarnationis  ejusdem  Filii  Dei  sigtiifican- 
ter  scripsit,  quemadmodum  Deus  eum  docuit.  Ipsi 
etiamcantabant  canticum  Agni,  quod  in  ordine  vir- 
ginum  est,  qua?  Agnum  Dei  in  fide  habent,  despon- 
sationem  carnis  [ostponentes,  eumque  in  dilectione 
intuentes  velut  ipsum  pra^sentera  habeant,  quem  in 
carne  non  vident.  Quaproptcr  et  ipsis  valde  jucun- 
dum  est  quod  summo  Regi  despousatae  sunt,  et 
quod  cum  jubilatione  laudisipsi  cantant,  quia  etiam 
ad  alienam  vitam  cum  suspirio  animae  semper  an- 
helant,  et  omnem  sollicitudinem  suara  Deo  cora- 
mendant  voce  et  opere  eum  laudantes. 

Quod  uterus   Ecclesix,    insfar   cujusdam    terrx,    et 

herbam  virentem  in  simplicita/e  fidelium  parvulo- 

rum,  ei  ligna  pomifera  in  robusta  operatione  per- 

feclorum.  modo  genninrt,  et  ftxfn  semen  laus  \fidei 

in  successione  credentium  usque   in  finem    germi- 

nafiva  sif,  et  hoc  in  die  ferfio,  scilicef  in  clarifate 

ejusdem  fidei .  \ 

XXXIII.    n  Et  vidit  Deus  quod     esset  bonum,     et 

ait  :  Germinet    terra  herbam  vircntem  {et    facientem 

semen,  et  lignum  pomiferura  facieus    fructura  juxta 

genus  suum,  cujus  semen  in  semetipso  sit  super  ter- 

ram.  Et  factum  est   ita  [Gen.  i),  »    Vivens  terra  Ec- 

clesia  est,   fructum  justitia?  cum  doctrina   apostolo- 

rum  pariens,  sicut  ipsi  filiis  suis  in  initio  praedicave- 

runt,  ut  quasi  herba  in  viriditate  reclu'  fidei    essent, 

quam  in   semine  verborum   Dei  percepissent,  et   ut 

etiam  fructiferae  arbores  secundum   legem    Dei   fie- 

rent,  ita  utin  semine  eorum  fornicationes  et  adulte- 

ria  non  perpetrarentur,    sed  in  recta  nativitate  iilios 

super  terrara  parerent.  ;<  Et  factum  est  ita,  »  quia  in 


et  Patrem  suum   [Joan.    xiv).  Sancta  enim    divinitas  D  sono    apostolorum  fidem    suscepit  Ecclesia,  et    una- 


in  humanitate  latuit,  et  per  doctrinam  qua  totura 
raundum  illustraverat,  mundo  illuxit;  sicut  et  aqua 
terram,  quae  velut  corpus  ipsius  est,  totam  perfun- 
dit,  et  ad  refectionem  omnis  creaturae  fructiferam 
facit;  quia  etiam  nt  Deus  a  caelestibus  spiintibus 
videtur,  sic  quoque  voluit,  ut  a  creatura  in  humana 
natura  conspiceretur.  Sed  et  illos  attendi  qui  su- 
peraverunt  antiquum  serpentem,  ac  membra  ipsius 
et  numerum  angelici  exercitus  ejus,  quoniam  locus 
et  numerus  eorumdem  cadentium  spirituum  per 
hominem  implebitur,  quem  diabolus  per  invidiam 
de  paradiso  seduxerat;  attendi,  inquam,  stantes  in 
altitudine  Ecclesiae,  dum  carnem  suam  mortifica- 
rent  cum   sanctis    operibus,   et  cum  signis  quibus 


qua'.que  constitutio  populorum  recta-  legi  subjecta 
est.  «  Et  protulit  terra  herbam  virentem,  et  afie- 
rentem  semen  juxta  genus  suum,  lignumque  fa- 
ciens  fructum,  et  habens  unumquodque  sementem 
secundum  speciem  suam.  »  Ecclesia,  quae  est  terra 
viventiura  fructum  bonorum  operum^in  viriditate 
fidei  protulit,  et  afferentem  semen  Verbi  Dei,  et 
fructum  ita  ut  etiam  filii  ejus,  sive  divites  sive  pau- 
peres,  sive  majores  natu  sive  minores,  rectum  con- 
jugium  secundum  formas  suas  exercent.  «  Et  vidit 
Deus  quod  esset  bonum.  »  Et  illud  ante  Deum  bo- 
num  erat.  »  Factumque  est  vespere  et  mane  dies 
tertius.  »  Tubc  divisio  sparsionis  Christiani  populi, 
quffi  ex  prseliis  infidelium   et  doloribus  quos  ei  pro- 


i>3l 


S.  HILDEGAHUIS 


»3-2 


pter    rectam    liilem  inferebant  facla  est,  qiiasi    per  A  do?  Homo  a  doctoribus  quid  bonum,  quidve  maluni 

sit  scrutari  dcbet,  et  secundum  doctrinam  eoruni 
faciat,  ita  ut  instrunu-nta  virtutun)  illarum  quas  in- 
coejiit,  hoc  semen  Verbi  Dei  iu  semetipsis  habeant, 
et  illud  super  terram,  scilicet  super  hominem  sit; 
sicque  fiet  ut  quod  de  admonitione  Dei  ardenter 
suscepit,  ex  amore  i)ei  in  ipso  periiciatur.  «  Et  pro- 
fulit  terra  herbam  virenlem  et  ailerentem  seraen 
juxta  genus  suuui,  lignumque  faciens  fructum,  et 
habens  unumquodque  sementem  secundum  specieni 
suam  {ibid.).  »  Homo  a  Spirilu  sancto  iuterius  do- 
ctus,  tunc  de  corde  suo  viriditatem  abstinentiai, 
delectationes  caruis  coercendo,  et  verbum  corre- 
ctionis  profert,  quando  in  se  secundum  magistratio- 
nem  qua  se  ipsum  constringit,  ad  Deum  semper 
anhelat.  iNam  uuaquaeque  virtus  arida  est,  si  verbo 
correctionis  intra  homiuem  non  radicat,  ut  Salva- 
valor  iu  Evaugelio  ait  :  «  Aliud  cecidit  supra  ter- 
ram,  et  nalum  aruit,  quia  non  habebat  huiuoreui 
{Luc.  viii).  »  Hoc  considerandum  sic  est :  Senien 
verborum  doctrinai  Spiritus  saucti  in  terra  semina- 
lur,  quatenus  liomo  per  iUud  in  anima  pascatur, 
sed  quoniam  illud  mullimoda  dona  Spiritus  sancti 
sunt,  almd  cadit  supra  dura  iucreduiorum  homi- 
num,  ita  utilli  hoc  interdum  quasi  gementes  perci- 
piant,  sed  tamen  fruclum  pielatis  non  proferunt, 
quia  humore  lenitatis  carent,  quemadmodum  nec 
terra  sine  humore  infecunda  ad  fructus  existit,  fru- 
ctum  utilitatis  non  alfert.    Deus  eaim    creaturas   ad 


vesperum  se  decliuare   coepit    ad    mane   illius   diei, 

sc:licel  stabihs   lidei    in   qua    Chrisliani  cou^titutam 

legem  acceperunt,    per    quam    scirent    quid    eis    in 

eadem    lege    Dei  faciendum    esset;    et    hoc    factum 

quasi    dies  tertius    cum  tertia  luce  rectie  lidei  est. 

Et  iterum  alio  modo  :  «  Dixit  vcro  Deus  : 

Item  quomodo    ea  quae  eodem  lertio  die  facta   nar- 

ranlur,  per  histonani  in  morihus  fitiuruni  Ecclesix 

inveniantur  juxta    tropotogiam,   adjuncto  ad  hoc 

competenti  testimonio  Evangelii,  et  quo  sensu  ac- 

cipi  dibeat. 

X.XXIV.  «  Cougregentur  aqua^  quaj  sub  coelo  sunt 
in  locum  uuum,  el  appareat  arida.  Factunniue  est 
ita  iiien.  i  .  »  lloc  cousiderandum  sic  est  :  Deus  in 
com{iunctione  cordis  hominis  dicil  ut  omues  neces- 
sitates  corporis  quse  discretioni  subjacent,  ia  placi- 
dum  locum  uuius  usus  congregentur.  Quomodo?  Ut 
homo  iu  epulis,  aut  in  ebrietate,  aut  in  iliecebrosis 
ornameutis  vestimenlorum,  aut  in  torluosa  niente 
superiluus  non  sit,  in  omnibus  his  gluriam  sibimet- 
ipsi  requirens ;  sed  uecessitas  corporis  ibi  tantum- 
jnudo  appareat.  Quomodo?  L't  corpus  ita  modice 
pascatur,  ut  eo  recte  refecto,  anima  gaudium  ha- 
bere  possit;  etutjusta  ilinera  cum  illo  babeat,  ita 
ut  de  nimia  abstinentia  in  prBecipitium  non  proster- 
natur,  etne  eliam  de  superiluitale  pra?dictae  immo- 
deralionis  premalur.  Lt  sic  iu  liomine  omnia  ha^c 
per  admooitionem  Spiritus  sancti  liunt,  quam  ipse 
jn    hilaritate  menlis     suscepit.  o  Et    vocavit     Deus 


B 


aridam  tcrram,  congregationesque  aquarum  appella-  C  intellectum  hominis  creavit,   quatenus   in  iliis  utilia 


vit  maria.  »  Et  Deus  cum  eadem  admonitione  ho- 
mini  illi  per  sanctam  humilitatem  insistit,  ita  ut  se 
ipsum  miseram  aridainque  terram  propter  diversas 
necessitates  corporis  sui  nominet ;  unde  etiam  pro- 
pter  suiculares  res,  quui  iu  ipsis  necessitatibus  la- 
lent,  suspiria  habet,  se  ipsum  ul  fluctualionem  nia- 
ris  existimans,  et  ob  hoc  etiam  in  humilitate  se 
deprimens,  quasi  spiritali  gaudio  indignus  sit.  «  Et 
vidit  Deus  quod  esset  bonum  et  ait :  Germinet  terra 
lierbam  virentem,  et  facientem  semen,  et  lignum 
pomiferum,  faciens  fructum  juxta  genus  suum,  cu- 
jus  semen  in  semetipso  sit  super  terram.  Et  fac- 
tum  est  ita  ilbid).  »  Deus  in  amplexione  dulcis  ac 
jirofundae  humilitatis  videns  quod  modo  seipsum 
propter  terrena  despiciat,  quaj  de  fragilitate  sua  sine 
contagione  esse  non  possunt  per  admonitionem 
Spiritus  sancti  ail :  «  Quia  homo  com|)unctionem 
cordis  et  discretionem  boni  et  mali  suscepit,  et 
seipsum  terram  esse  cognoscens  sancta'  humilitati 
proslratum  suljjecit,  nunc  in  viriditate  virtutum  di- 
ligenter  germinet,  ila  ut  iu  cogitationibus  et  ope- 
nbus  suis  carnalibus  desideriis  non  succumbat,  quia 
ipse  incorpore  suo  succum  habet,  qui  eum  ad  hoc 
semper  allicit,  ut  in  operibus  suis  peccare  incipiat. 
El  hajc  bona  opera  in  consuetudine  habens,  se- 
men  faciat,  videlicel  ut  secuudum  verba  doctorum 
se  corrigens  a  praedictis  desideriis,  se  abslrabat, 
et  deinde  ad  fortiores  virtutes  fructus  facientes,  se- 
cundum  doctrinam    magistrorum  ascendat.    Quomo- 


D 


eligerent  et  inutilia  i"eprobarent,  sicut  et  terra  ubi 
humore  perfusa  mollis  est,  fructum  facit,  ubi  vero 
absque  humore  dura  et  lapidea  existit,  fructum  af- 
ferre  non  potest.  Nam  homo  in  scientia  boni  terra 
bona  et  delicata  notatur,  iu  scientia  autem  mali 
terra  dura  et  lapidea  intelligitur,  ita  ut  ros  Spiritus 
sancti  super  illos  qui  cum  delectatione  spiritalis 
vilie  bona  opera  operantur,  ad  plurimum  fruclum 
fundatur,  et  illi  qui  per  gustum  carnis  quaique  pec- 
cata  voluptatis  ad  se  colligunt,  per  duritiam  cordis 
ut  petrosa  terra  infructuosi  permaneant,  quoniam 
succus  bonai  volunlatis  in  ipsis  exaruit.  Et  quomo- 
do  virtus  infra  homiuem  verbo  correclionis  radica- 
bit?  Ut  ipse  verbo  cordis  sui  se  constringat,  cum 
quo  contra  vitia  pugnare  debet.  Et  sic  altas  virtutes 
quibus  se  per  doctrinam  majorum  instruit  proticiet, 
ita  scilicet  ut  intelligat  qualiter  cum  timore  se  con- 
stringere,  et  a  malo  per  abslinentiam  recedere  de- 
beat,  quiahomo  qui  in  delectatione  a  pravis  operi- 
bus  se  abstinet,  majoris  virtutis  est  quam  ille  qui 
non  delectatur,  opera  carnis  sua;  devitat.  Et  sic 
homo  per  verha  dictorum  qua-que  sapienter  perU- 
ciens,  iu  semetipso  fructum  secundum  exemplum 
quo  doctus  esl  pioferet,  et  verba  eorum  contra  se 
cum  correctione  verborum  suorum  liabebit.  « El 
vidit  Deus  quod  esset  bouum  {Gen.  i).  »  Praidictaj 
causa.'  Deum  ita  tangunt,  ut  eas  acceptando  sciat  et 
videat  quia  homo  se  ipsum  restaurans,  de  instabili- 
tate  quse  sibi  in  ruina  Ada;  orta  est,  et  quam  malam 


933 


LlfiER  DIVINOR.   OPEH.  Sl.MPLICIS  IIOMINIS.  —  PARS  II,  VISIO  V. 


934 


esse  novit  humililer  surrexit,   et  hoc  valde  bonatn  A  Quapropter    et  ista  in   malo    delectatur    malumque 


est,  quia  Deo  tunc  reviviscit,  dum  ad  Deum  perve- 
nire  desiderat.  «  Factumque  est  vespere  et  mane 
dies  tertius  [ibid.)  »  Et  ita  liet  hoc  vespere,  scilicet 
bouus  linis,  cum  initio  bonum  incipientis  dies  ter- 
tius,  ut  prffidictnm  est,  in  hoc  quod  homo  se  ipsum 
a  malis  operibus  constringit,  facta  tertia  virtute 
boni  operis,  quae  humilitas  est. 

Quomodo  ad  Uiteram  accipiendum  sit  quod  scripium 
est  :  «  Dixit  Beus  :  Fiant  luminaria  in  firma- 
mento  cceli,  »  et  csutera  zisqiie  ad  id,  «  et  factum 
est  vesperc  et  mane  dies  quartus.  » 

XXXV.  «  Dixit  autem  Deus  :  Fiant  luminaria  in 
firmaraento  ca^^li,  et  dividaut  diem  et  noctem,  et 
sint  in  signa  et  tempora,  et  dies  et  annos,  et  lu- 
ceant  in  tirmamento  coeli,  et  illuminent  terram.  Et 
factum  est  ila  [Geii..  i).  »  Hoc  considerandum  sic  est  : 
Per  divinam  jussionem  illuminatio  tirmanienti  opus 
Dei  puichrum  et  gloriosum  ostendebat,  ut  etiam 
anima  corpus  pulchrum  et  gloriosum  faciet,  quod 
licet  posttransitum  illius  propter  primam  conceptio- 
nem  in  putredine  feteat,  tamen  sicut  et  superiora 
immutabilur,  cum  ipse  homo  denuo  resuscitabitur. 
Et  officia  luir.inarium  istorum  Deus  constituit  et  di- 
visit  iu  diem  et  noctem,  quia  in  his  duabus  divisio- 
nibus,  videlicet  iii  die  ac  in  nocte,  omnis  dispositio 
necessitalis  hominis  peudet,  quateuus  ille  cum  ra- 
tionalitate  per  signa  eorumdem  luminarium,  quoe 
creatura  illa  et  illa  sit,  et  quomodo  tempora  die- 
rum,  noctium  et  annorum  per  singulahiTc  sigua  uo- 
mineutur,  atque  ut  ipsa  luminaiia  in  lirmamenlo 
elucidata  videautur  illuminantia  terram,  et  ea  qute 
in  ipsa  sunt.  Omniaque  haec  ita  constituta  sunt, 
ut  ea  Deus  apparere  jussit.  «  Fecitque  Deus  duo 
magna  luminaria,  luminare  majus,  ut  piaeesset 
diei,  et  luminare  minus,  ut  pra?esset  nocti ;  et  stel- 
las,  et  posuit  eas  in  lirmamento  coeli,  ut  lucerent 
super  terram,  et  praiessent  diei  et  nocti,  et  divide- 
rent  lucem  et  tenebras  [ibid.).  »  Deus  per  Verbum 
suum  h«c  duo  magna  luminaria  lucide  illuminavit, 
majus  scilicet  in  die,  miuus  vero  in  nocte,  quorum 
alterum  in  ordine  suo  stat,  nec  crescit,  nec  minui- 
tur,  alterum  per  signa  firmamenti  crescit,  et  defe- 
ctum  accipil.  In  his  quoque  duobus  luminaribus 
Deus  quomodo  opus  suum,  quod  homo  est,  in  dua- 
bus  uaturis  perliceret  pra^vidit.  Unde  et  ille  in  bona 
scientia  cuilestis,  et  in  mala  scientia  terrenus  est. 
Bona  enim  scientia  ei  Deo  ccelestis  est,  ncc  ullus 
rationali  animaj  abstrahere  potest,  quin  per  bonam 
scientiam  reptilia  terra^  malse  scientiae  assimilala 
pni-cellat,  qua^  de  terra  roborata  in  nocte  super  ea 
audacius  reptaut  et  in  sordibus  gaudent.  Mala  vero 
scientia  cum  sordibus  peccatorum  est,  bouaj  scien- 
tiee  subjacet;  eamque  justam  cognoscit,  quamvis 
ipsam  abhorreat.  Sed  bona  scientia  fortissiraum 
bellalorem  malae  scientife  resistere  facit,  iliumque, 
si  ceciderit,  per  poenitentiam  erigit,  et  ne  in  gu- 
stum  poccati  recurrat  pra*munire  nou  desiuit,  quo- 
niam  bona  scientia  ut  dies,  mala  aulem   ut  nox  est. 


perlicit,  cum  delectatio  peccatum  prfficedit,  atque 
per  has  duas  scientias,  omnis  homo  mundas  et  im- 
mundas  i'es  cognoscit.  Dies  namque  noctem  scit,  et 
ab  ea  secedit;  nox  vero  diem  novit,  et  ab  illa  fu- 
git  eodemque  m.odo  bona  scientia  a  mala  declinat; 
mala  quoque  a  bona  se  separat,  quoniam  altera  al- 
teram  abhorret.  Sic  homo  ccelestis  et  terrestris  est, 
quia  cum  cffilum  in  primo  casu  angeli  motum  est, 
Deus  cum  vili  natura  terrae.  illud  reparavit,  atque 
hoc  modo  terra  fundamentura  coeli  est,  coelumque 
cum  majoribus  miraculis,  quam  in  primo  angelo 
fuisset,  super  terram  aediiicatum  est,  quoniam 
homo  de  terra  factus,  plenum  opus  Dei  est.  Stellai 
quoque  de  luna,  ut  tlauima  de  igne,  flagrant,  et  per 

"  totum  tirmamentum  luceuti  lumine  iiifusse  sunt, 
velut  si  tlamma  per  cribrum  luceat,  et  sic  totam 
terram  illuminant,  atque  ut  positae  sunt,  usque  ad 
novissimum  diem  priestabunt.  Ipsae  etiam  iu  defe- 
ctu  lunaj  lucidiores,  quam  in  augmento  iliius  videu- 
tur,  quia  in  auginento  ejus  prae  fortitudine  sereni- 
tatis  ipsius  perfecte  videri  non  possunt,  solique 
occurruut  diem  ostendentes,  et  luuae  subveniunt  no- 
ctem  illuminantes,  et  sic  dividuut  lucera  a  teuebris, 
ubi  diem  et  noclem  cum  ministerio  suo  osteuduut. 
Et  vidit  Deus  quod  esset  bonum,  scilicet  approbans 
quod  per  spirantem  sphaeram  luminis  opus  suum 
pleuum,  et  ad  ministerium  paratura  et  elegaus  es- 
set  tenebris   fugatis.    «   Et   faclum    est    vespere    et 

P  mane  dies  quartus,    quia  quatuor   elementa,   videli- 

cet  ignis,  aer,  aqua  et  terra,  per  gratiam   Dei  pa- 

rata  et  occultata  iu  oiunibus  rebus  apparuerunt  in 

quibus  constituta  erant.  Item  alio  modo  : 

Qaia  secundu7n  allegoriam  prinamentum  jlrmitas 
Christianas  fidei,  per  duo  magna  luminaria  duse 
potestates,  spirifualis  in  sacei-dotibus,  et  sxcularis 
in  regibus,  per  stellas  minores  qui  sub  illis  sunt, 
praelati  vei  judices  designantur ;  qui  omnes  positi 
sunt  ut  illuminent  terram,  Ecclesiam  per  diem  et 
noctem  instruendo,  spiritales  doctrinse  et  exemplo- 
rum  lumine,  et  coercendo  carnales  censura  justi- 
tix. 

XXXVI.  «  Dixit  autem  Deus  :  F^iant  luminaria  in 
firmamento  coeli,  ut  dividaut  diem  et  noctem,  et 
sint  in  signa,  et  tempora,  et  dies,  et  annos,  et  lu- 
ceant  iu  iirmaraento  coeli,  et  illurainent  terram.  Et 
D  factum  est  ita  [Gen.  i).  »  Hoc  considerandum  sic 
est  :  Deus  per  Spiritum  sanctum  in  cordibus  disci- 
pulorum  suorum  dixit  :  «  Fiant  sacerdotes,  et  do- 
ctores  in  Filio  meo,  qui  Ecclesiam,  quae  supra  fir- 
mam  petram,  id  est  Christum,  aedilicata  est,  illumi- 
nent,  de  quo  lapide  justitia  verae  lidei  emauavit.  » 
Ipsi  quoque  sacerdotes  iu  oranem  Ecilesiara  mil- 
tantur,  eani  ita  illuniinantes,  ut  populo  per  verba 
sua  diem,  id  est  salutem  lidei  dividant,  et  felicita- 
tem  illam  quam  per  earadeiu  tidem  cousequantur, 
si  ea  observaveriut  auuuntient.  Et  etiam  populo 
noctem,  scilicet  aeterna  tormenla,  quae  ad  intinita- 
tem  pertinent,  insinueut,  et  hoc  eis  ipsi  doctores 
etiam  cura  variis  signis  probent,  ita  ut  illa  qua? 
ipsis  observanda  sunl  auuuutient,   scilicct  fesla  quae 


S.  HILDEGARniS 


030 


celel>randa  sunt,  el    tcrapora  jojuniorum  qua»  con-  A  est  :    Deus    in   admonilione  Spiritus    sancli    dixit 


«Iricla  sunl,  cl  dies  (jui  in  lege  Dei  remissibiles 
siint,  ul  annum  cum  inslitutis  pra^coplis  oh<ervent. 
Kt  pripcepta  illa  per  lidem  in  co'lo,  id  est  in  Kilio 
mco,  luceant,  quia  laudem  angelorum  seipiuntur,  et 
etiam  ecclesiam  terram  viventium  cum  laude  Dei  il- 
luminent.  ■»  Kt  factum  est  ita.  Kecit  ilaquo  Deiis 
duo  magna  luminaria,  luminare  raajus  ut  prajesset 
diei.  et  luminarc  minus  ul  prooessct  nocti.  Et  stellas. 
Et  posuit  eas  in  lirmamento  co-li  ut  liicerenl  super 
terram,  et  pra>essont  diei  ot  nocti,  ol  dividerent  lu- 
cem  ac  tenebras  (ibid.)  »  Fecit  Doiis  diio  magtia 
luminaria,  qua;  Ecclesia'  neccssaria  erant;  lumi- 
nare  majus  ut  pr;posset  diei,  vidolicet  principales 
et  spiritales  magistros,  qui  pr;opositi  l.cclesi;i',  lu- 
ir.cn  lidelium  oculorum  existunt,  ita  ut  reliqui  spiri- 
lales  raagistri,  id  est  minores  porsona',  sub  pra^cepto 
rorum,  sicut  bos  stih  jugosubditi  et  ligati  sint,  ne  sine 
pastoro  errando  anibuhmtes,  nb  acri  volucre,  scili- 
cel  diabolo,  arripiantur.  Et  etiam  luminare  minus, 
scilicet  reges  et  alias  sa^culares  poteslatos,  ut  terre- 
nis  rebus  et  sa^cularibns  populis  tanquam  nocti 
pra^sint,  qui  cum  lenebrosilate  multarum  illieilarura 
roriim  freqnenter  obscuranlur,  quia  sensibilis  vo- 
hiptas  carnis,  qua^  in  Adam  orta  est,  in  illis  mul- 
loties  surgit.  l'nde  in  semetipsis  qiiid  facore  pos- 
sint  computant,  ct  a  justo  judicio  se  non  recte  diju- 
dicantes  abscondunt.  Fecit  etiam  stellas,  videlicet 
cos  qui  in  rainori  potestate    majorilHis   principibus 


B 


Kiant  ex  dono  Spiritus  sancti  in  discrelione  Inmina- 
riu,  ut  bomo  Doum  ot  proximnm  suum  sicut  se 
ipsum  diligat.  Quomodo  facietlioc?  Tota  viridilate 
animse  ad  Deum  iirmiler  anhelet,  ita  ut  alionum 
dcum  in  iniidolitate  qiiasi  exlraneus  non  quairat, 
sed  in  virili  aniino  ad  me  respiciat.  Proximum 
quoqne  suum  sicut  se  ipsum  diligat,  ita  ut  qua^que 
necessaria,  quai  ad  formam  sunm  pertincnt,  illi  di- 
ligentor  providoat,  quia  ipse  forma  et  frater  ejus  ?c- 
cimdum  bumanitatom  ost.  Kt  ouni  indignum  non 
liaboat,  quo  sicnt  vilis  illi  croatura  snbjoctus  sit,  sed 
in  societate  sua  voUintarie  suscipiat,  quia  Deus  qui 
justum,  ipse  etiam  et  illum  in  eadem  forma  consli- 
tuit.  Cavoat  quoque  ne  in  morle  aninur  illius  ullam 
commimionem  peccatis  ipsius  consentiendo  habeat, 
ita  ne  animam  ipsius  sicut  nec  suam  occidat.  Et  ista 
luminaria  in  iirmamento  coili,  id  est  in  discrotiono 
riilionis  luceant,  ita  ut  ipse  homo  cum  discroliono 
diom  rocto  discernat,  scilicet  quali  honore  nie 
omnipolcntem  Deum  in  desiderio  animaj  suae  ha- 
beat,  et  in  gemitil)us  suis  ad  me  libentcr  suspirel. 
Noctem  quoquc,  id  est  illud  obscurum  quod  in 
corpore  latet,  et  ad  terrena  perlinet,  scilicet  neces- 
sitatem  sui  ipsius  et  proximi,  ita  cum  eadem  di- 
scretione  illuminet,  ut  nec  propter  inferiora  a  spe 
superiorum  avocetnr,  sed  in  liis  ctiam  ad  ca^Iestia 
desideria  semper  suspirat.  Ipsa  quoque  luminaria 
sint  ci  in  interiora  signa,  quomodo  suspirare,   orare 


subjocli  sunt,  ut  vivonti  torr.r,   id   est  Ecclesi.-o   lu-  Q  ct  flero  ad  Deum  et  Spiritura  sanctum  in  adjutorium 


ceant,  ubicumque  ipsa  in  iirmamento  petra;,  id  est 
in  Christo,  fuerit,  ita  ut  lucidis,  id  est  recte  viven- 
tibus,  et  urabrosis,  id  est  in  malo  rixantibus  pra?- 
sint,  Incidos  socundura  opera  corum,  et  malos  se- 
cundum  nequitiam  ipsornm  judicanles.  «  Et  vidit 
Dcas  quod  esset  bonum,  »  hoc  est  in  beneplacito 
suo  disposuit,  iit  in  Ecclesia  diversis  distincta  gra- 
dibus,  ct  simplices  sapientnm  doctrina  illuminaren- 
tur,  et  delinquentes  rectorum  disciplina  corrigeren- 
tur.  ('  Et  factum  cst  vespere  et  mane  dies  quartus 
(ibid.).  »  Ordinante  Deo  Ecclesiam  instabilitas  iUa, 
qua-  in  ea  erat  quando  Christiani  spiritales  paslores 
ftt  sfficulares  rectores  non  habebant,  quasi  quarto 
die  ab  obscnritate  confusionis  illius  se  declinare 
cccpit  ad  ortum  stabilis  diei,  qui  in  eadem  Ecclesia 
refulsit  cum  in  vera?  lidei  et  ca?lerarum  virlutum 
luce  sancta;  opcrationis  studio  coniirmata  est.  Et 
iterum  alio  modo  : 

I/em  quia  secundum  tropologiam  per  firmamentum 

discretio  rationis,  per  duo  magna  luminaria  duo 

prxcepfa  charilatis,  per  stellas  rectx  cogilationes 

intellir/antur,  ut  per  tsta  quisque  /idelis  iUumina- 

tus  sollicite  discernat  quid  honoris  et  gratix   Deo, 

quid  et   suae  et  proximorum  vecessitati  secundum 

salulem  animx  el  utilitatem  corporis  deheat. 

XX.WII.    "    Dixit   autem    Deus  :    Kiant   luminaria 

in  lirmamento  coili,  et  dividant  dicm  et  noctera,  et 

sint  in  signa,   et  tempora,   et  dies,  et  annos,  et  lu- 

ceanl  in  firmaracnto  cceli,  et  illuminont   terram.  Et 

factum  est  ila  iQen.  i).    »   IIoc   considerandum   sic 


D 


suura  advocare  debeat;  sint  ei  et  in  tempora,  vide- 
licet  qualiter  in  proprio  et  in  proximi  sui  usu  exer- 
ceatur;  sint  ei  etiara  in  dies  fidoi,  ut  omnia  opcra 
sua  in  fodificalione  boni  operis  in  me  reluceant.  El 
sint  ci  in  annos,  ita  ut  annualo  tempus  observct, 
bonum  in  his  omnibus  per  sancta  opera  cum  Deo  et 
proximo  suo  incipiens,  et  in  omni  lege  Dei  bene  li- 
niens,  ita  ut  per  omne  tompns  vit»  sua;  bona  exem- 
pla  proximo  sno  prcPbeat,  in  omnibus  constitutis  re- 
bus,  quse  in  duobus  pra^ceptis  pendent.  Et  hffic  lu- 
rainaria  in  pra;dictis  prajceptis  in  iirmamento  coeli, 
id  cst  in  discretione  mentis  luceant,  atque  omnia 
liimina  operis  hujus  tcrram,  videlicet  hominom,  il- 
luminent,  ut  ante  Deum  mente  et  corpore  reful- 
goat.  Et  hoc  in  homine  ita  liot  per  compunctio- 
ncm  ardcntis  amoris  Dei  et  proximi  sui,  ut  haec 
omnia  in  Deo  disccrnat.  «  Kecitque  Deus  duo  raa- 
gna  Inminaria,  Inminare  majus  ut  prtBCSset  diei, 
et  luminare  minus  ut  pr;i'esset  nocti,  et  stellas. 
Et  posuit  eas  in  lirmamento  coili  ut  lucerent  super 
torram,  et  pnoosscnt  diei  et  nocti,  et  dividereut 
liiccm  ac  tenebras,  (ibid.).  »  Kacit  Deus  in  horaine 
pcr  inspirationera  Spiritus  sancli,  ut  totis  viribus 
ipsum  amando  inspiciat,  ut  hoc  liimen  diei,  id  est 
vera'  iidei,  qua^  ante  oculos  Dei,  pra^sint,  quia 
homo  Deum  exterioribus  oculis  videre  non  potest, 
scd  eum  pcr  iidem  in  anima  intcrius  tangit.  Et 
luminare  minus,  scilicet  dilcctionem  proximi  sui ; 
qua'  rainor  dilectione  Dei  est,  quia  homo  toto  dosi- 


037 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  II,  VISIO  V. 


938 


derio  Deum  intra  animam  suam  aspicit,  proximum 
autem  palpaudo  et  videndo  cum  exterioribus  ocu- 
lis  facie  ad  faciem  videl;  et  ideo  ipsa  uocti  prseest, 
quia  visio  iiujus  mundi  nocturna  est,  quse  sine  con- 
tagione  peccati  esse  non  potest.  Et  stelias,  id  est 
rectas  et  bonas  cogitationes  quas  Deus  in  iirma- 
mento,  id  est  in  discretione  iiominis  ponit,  ut  in 
omnibus  rebus  quid  bonum  et  utile  sit  deprebendat, 
ne  tenebris  ignorantise  in  scientia  sua  obscuretur, 
et  ut  ipse  super  intirmitatem  corporis  illud  regendo 
vigilet,  et  cogitationibus  suis  agenda  quseque  prai- 
videat;  ipsse  quoque  cogitationes  lumini  justitiae  et 
necessitati  corpons  ita  prsesint,  ut  eas  recte  dispo- 
nant,  et  ut  lumen  justitise  Dei  a  tenebrosa  necessi- 
tale  seeculi  et  corporis  illam  isti  pricponendo  dis- 
cernant.  «  Et  vidit  Deus  quod  esset  bonum,  » 
approbans  scilicet  domum  suam  in  bomine  secun- 
dum  justitiam  suam  recte  dispositam,  et  gaudens 
illum  prsecepta  sua  quibus  ei  reconciliatus  est, 
operibus  adimplevisse.  «  Et  factum  est  vespere  et 
mane  dies  quartus  [ibid.)  »  Ipse  Deus  iu  bomine 
bonum  finemcuminitioprsedictae  legis  iacit,  quia  om- 
nibus  virtutibus  bonum  tiuem  providet.  Quod  si  linis 
bonus  non  est,  operatio  initii  etiam  obtruncatur,  sicut 
inutilis  arbor  peribit,  cujus  i-ami  virescunl,  et 
florere  incipiunt,  sed  tamen  fructum  non  proferuut. 
Et  quemadmodum  arbor  ilia,  si  sic  perseveraverit, 
abscindetur,  ita  et  bomo  ille  a  Deo  eradicabitur, 
qui  bene  operari  incipit,  et  cceptum  ad  fmem  non 
perducit,  quia  Deus  initium  bonorum  operum  sine 
bono  line  non  respicit.  Et  in  credeutibus  populis, 
qui  quatuor  elementis  utuntur,  quasi  dies  quartus 
fiet  hsec  quarta  virtus,  scilicet  dilectio  Dei  et  proxi- 
mi,  qusR  spiritalibus  et  ssecularibus  ad  observan- 
dum  commimis  est. 

Quomodo  ad  liiteram  intelligenduvi  sit,  et  quomodo 
homini  coaptetur  quod  scriptum  est  :  «  Produ- 
caiii  aqu3e  reptile  animse  viventis,  et  volatiie  super 
terram,  »  usque  ad  id  ;  «  Etfactum  est  vespere  et 
mane  dies  quintus.  » 

XXXVIII.  «  Dixit  etiam  Deus  :  Producant  aquse 
reptile  animse  viventis,  et  volatile  super  terram  sub 
firraamento  coeli  [Gen.  \).  »  Hoc  considerandum  sic 
est  :  Per  vivens  Verbum  suum  imperavit  Deus  ut 
producerent  aqueT.  reptilia  et  volalilia  viventis 
animse,  velut  Ilores,  qui  de  ramis  arborum  proce- 
dunt,  quia  Deus  creaturas  primitus  creavit,  deinde 
alias  ex  aliis  produxit,  quoniam  prsevidit,  quid 
unicuique  constitutioni  iu  lirmamenlo  et  sub  firraa- 
mento  quse  per  ipsum  tangitur  adesset,  sicut  etiam 
forma  primum  constituitur,  et  post  ad  unumquod- 
que  opus  suum  movetur.  Et  processerunt  quse  in 
aquis  natant,  et  quse  in  aere  volant,  ne  aqua  vacua 
foret  opus  illud  adimplere,  quod  per  ipsam  perfi- 
ciendum  erat,  et  ne  etiam  aer  corporaiibus  et  vi- 
ventibus  volatilibus  careret,  quse  ex  aere  replentur 
et  vivificantur.  Unde  et  pisces  ex  natatu  natabiles ; 
\olucres  vero  ex  volatu  volatiles  dicuntur;  homo 
autem  nec  natare  ad  perfectum,  nec  volare  potest, 
sed  pedibus  suis  super  terram   incedit,  de  qua  crea- 

Patuol.  CXCVII. 


A  tus  est.  Sed  pisces  et  volucres  mundioris  geniturae 
genitura  cseterorum  animalium  sunt,  quia  Spiritus 
sanclus  aquas  prai  caeteris  elementis  sanctificavit ; 
et  sicut  aqua  omnia  munda  et  immunda  superat,  ita 
et  anima  omnia  penetrat  alque  carnem  superexcel- 
lit.  Anima  etiam  liumana  ad  imaginem  Dei  facta  est, 
et  cum  omnibus  creaturis  in  homine  operatur ;  sed 
Deus  in  omnibus  creaturis  est,  omnesque  creaturas 
excedit,  quoniam  uecinitium  nee  finisin  eoreperitur. 
«  Creavitque  Deus  cete  grandia,  et  omnem  animam 
viventem,  atque  motabilem,  quara  produxerant 
aquse  in  species  suas,  et  omne  volatile  secundum 
gcnus  suum  [ibid.).  »  Deus  in  aquis  gcnera  {liscium 
forniavit,  ac  de  ventosa  flagrantia  viventem  ani- 
mam  eis  induxit.  Quapropter  et  ipsi  notabiles  vi- 
vuut  de  aquis  generati,  et  inter  orania  reptilia 
primi  apparuerunt.  Et  quia  vivens  spiraii.cn  formas 
corporum  excellit,  ideo  et  aqua  primum  viventia 
produxit,  quoniam  aqua  et  sanctificata  et  spiritalis 
est.  Genilura  quippe  in  aquis  quse  fit  genitura  illa 
quse  per  primam  fraudem  antiqui  serpentis  decepta 
est  mirabilior  existit,  quia  in  dileclione  carnis 
gustus  peccati  exoritur;  sed  quoniam  diabolus  re- 
generationem  in  aquis  destruere  non  potest,  aquas 
odio  habet.  Deus  autem  squamam  concepti  peccati 
in  Fiiio  suo  per  lavacrum  abluit,  quo  diabolus  ho- 
minem  denudare  non  potest,  quoniam  nescit  unde 
virgo  hominem  illum  conceperit,  qui  omnem  gu- 
stum    peccati    per   aquam   diluit.    Et    quia    diabolo 

(^  parlus  Virginis  occultus  est,  quae  viscera  sua  non 
vulnerata,  sed  integra  esse  cognovit,  idcirco  et  ge- 
nituram  hanc  Spiritus  et  aquaj  dissipare  non  valet. 
Per  pisces  autem  Deus  designavit,  quod  homo  per 
viventem  animam  mobilis  est,  quemadmodum  et 
pisces  in  aquis  agiles  sunt;  per  volatilia  vero 
ostendit  quod  per  rationalitatem  ubique  volat,  velut 
etiam  volatilia  in  aere  feruntur.  Quapropter  et  spi- 
ritalibus  hominibus,  qui  communem  populum  fu- 
giunt,  spiritales  cibi  secundum  genus  suum  conve- 
nienles  adhibendi  sunt,  sicut  et  pisces  et  volucres 
a  caeteris  animalibus  segregali  in  aquis  et  in  aere 
vivunt.  «  Et  vidit  Deus  quod  esset  bonum,  bene- 
dixitque  eis  dicens  :  Crescite  et  multii^licamini,  et 
replete  aquas    maris,   avesque  multipliceatur  super 

D  terram  (ibid.).  »  Vidit  Deus,  id  est  approbavit,  esse 
bunum,  ut  prsedicta  genera  piscium  et  volatiliura 
aerem  in  se  haberent  unde  viverent ;  et  benedi- 
cendo  eis  ne  deticerent,  jussit  unamquamque  ea- 
rum  secundum  genus  suum  crescere  in  formatione, 
multiplicari  in  numero  velut  germiua  et  fructus 
agrorura  crescuut  et  proliciuut,  quatenus  et  pisces 
replerent  aquas,  quia  in  ipsis  versantur,  et  aves  in 
multitudinem  exsurgerent,  quse  propter  pascua  sibi 
convenientia  terrse  iramorantur.  «  Et  factum  est 
vespere  et  mane  dies  quintus  {ibid.),  »  qui  finis  et 
ortus  operis  hujus  hoc  idem  opus  ostendit  quod 
Deus  ad  quinque  sensus  hominis  posuit,  quos 
anima  in  iiomine  perlustrat.  Quod  enim  anima 
videt,  hoc  spiritale  est,  quoniam  ex   spiritali  spira- 

30 


939 


S.  HILDEGARDIS 


itiU 


culo  visum  lucis  habet,  discerneus  quid  visibile  et 
quid  iuvisibile  sit,  quia  et  per  ralionalitateni  socie- 
talem  augolicorum  spirituuni  se  babere  inlelligit. 
Ipsa  quoque  invisibilis  ut  angelus  existit,  formam- 
que  corporis  sui  movel,  quod  quasi  tunica  ipsius 
est  per  quam  obtegitur  ne  videatur,  licet  omnis 
creatura  eaui  intclligat,  quia  vivens  motus  est.  Alio 
modo  : 

(Juia  Deus  unicum  Filium  suum  mundo  destina- 
veril,  cujus  praedicatione  sublima  ca^lestis  con- 
versationis  prsecepfa  data  su7it,  quibus  spiri- 
tales  a  carnalibus  discernerentur  :  et  verba  Evan- 
gelii  de  rclii,quendis  omnibus  cum  eleyanti  expo- 
sitione  ad  instructionem  evangclicae  disciplinx 
pertinente. 

XXXI. \.  «  Dixit  Deus  :  Producant  aqua?  reptile 
auinice  viventis,  et  volatile  super  terram  sub  lirma- 
meuto  cceli  [Gen.  i).  »  Hoc  cousiderandum  sic  est  : 
Deus  per  praedicationem  discipulorum  suorum  Ec- 
clesiai  dixit  :  Nunc  subtiliora  pra;cepta  per  absti- 
nentiam  producamus,  quae  cum  vigiliis,  et  jejuniis, 
ac  orationibus  in  Christo  fideliter  vivendo  terrenis 
rebus  non  adbcereant,  et  quai  sub  tirmaniento  coeli, 
quod  Chrislus  est,  cum  altioribus  penuis  virtutum 
quasi  virgines  et  vidute  in  Ecclesia  volent  et  coe- 
lestia  sequantur.  «  Creavitque  Deus  cete  grandia, 
et  omnem  animam  viventem  atque  motabilem, 
quam  produxerant  aqute  iu  species  suas,  et  omne 
volatiie  secundum  genus  suum  [ibid.).  »  Ostendit 
scilicet  uuicum  Filium  suum  in  carne  in  quo  or- 
tum  est  Evangelium,  in  quo  dicitur  :  «  Omnis  qui 
rcliquerit  domum  vel  fratres,  aut  sorores,  aut  pa- 
trem,  aut  niatrem,  aut  uxorem,  aut  lilios,  aut 
apros  propter  nomen  meum,  centuplum  accipiet, 
et  vitam  ieternam  possidebit  [Matth.  xix).  »  lloc 
considerandum  sic  est  :  Omnis  lidelis  qui  relique- 
rii  domum,  id  est  propriam  voluutalem,  vel  fratres, 
scilicet  carnales  concupiscentias,  aut  sorores,  id 
est  gustum  peccatorum,  aut  palrem,  videlicet  de- 
lectationem  carnis,  aut  matrem,  id  est  amplexiouem 
vitiorum,  aut  uxorem,  scilicet  avaritiam,  aut  filios, 
videlicet  rapinara  et  furtum,  aut  agros,  id  est  su- 
perbiam  pro  gloria  nominis  mei,  ita  me  inspiciens 
qui  Filius  Dei  et  Salvator  hominum  sum,  centies 
tantum  in  quiete  mentis  suni  corporaliter  accipiet, 
quia  omnem  sollicitudinem  saiculi  a  se  projecit,  et 
me  subsecutus  est.  Unde  ei  et  omnia  bii-c  in  mi- 
nisterio  occurrent.  Nam  primitus  relinquenda  est 
domus,  videlicet  propria  volunlas,  in  qua  bomo 
I)ro  libitu  suo  requiescit,  velut  ille  qui  iu  domo 
sua  in  quiete  manet ;  deinde  fratres,  id  est  carna- 
les  concupiscenti»,  qua;  propriui  voluntati  con- 
junguntur  ;  et  postea  sorores,  scilicet  gustum  pec- 
catorum  qui  carnales  concupiscentias  ubique  sub- 
sequitur ;  dehinc  autem  pater,  per  quem  delectatio 
carnis  nolatur,  qua;  in  carnalibus  concupiscentiis 
valde  delectatur  ;  et  post  hsec  mater,  id  est  am- 
plexio  vitioruni,  qua;  delectationem  cornis  per  omnia 
amplectitur,  et  deinde  uxor,  videlicet  avaritia,  qua; 
amplexione  m  vitiorum    imitatur,    ita    ut   iliis    non 


.V  saturetur,  sicut  et  vir  cum  uxorem  duxerit,  in  ava- 
ros  quajstus  labitur.  Et  postmodum  lilii,  id  est  ra- 
pina  et  furtuni  qua;  avaritiam  subsequunttir,  quem- 
admodum  bomo  iiliis  suis  divitias  congregare  ni- 
titur;  et  tandem  agri,  scilicet  superbia,  qua*  rapi- 
nam  et  furtum  defendere  conatur,  (luoniam  cum 
homo  injuste  acquisita  impune  sibi  attraxerit,  su- 
perbire  per  jactautiam  incipit.  Sed  cum  quilibet 
fidelis  ista  omnia  a  se  abjecerit,  et  meliora  super- 
abundanter  recipit,  ut  pra^dictum  est;  vilam  quo- 
que  a,'ternam  in  beatitudiue  indeiicientem  posside- 
bit,  eo  quod  se  ipsum  pro  Deo  temporaliter  ne- 
glexerit,  et  ad  coelestia  anhelaverit.  Iste  enim  qui 
seipsum  et  genus  suum  et  natos  suos  propter  Deum 
relinquit,  quemadmodum  Abraham   fecit,    pro  uno- 

"  quoque  quod  oculis  videt  et  corde  attendit,  prae- 
mium  centupli  accipiet,  velut  etiam  de  Maria  dici- 
tur  :  «  Dimissa  sunt  ei  peccata  multa,  quoniam 
dilexit  multum  [Luc.  vi),  »  quia  et  illa  a  vertice 
usque  ad  plantam  pedis  se  totam  dimittens,  de 
singulis  mercede  remunerata  est.  Quapropter  et 
iste  cum  omnibus  supradictis  laboribus  decorabitur, 
ut  etiam  faber  opus  suum  cum  cleganti  decore 
exornat,  et  ad  ccelestia  gaudia  tandem  transibit. 
Ha^c  vertus  lex  uesciebat,  quoniam  humanitas  Sal- 
vatoris  illa  nondum  tetigerat,  sed  nova  hffc  in  se 
lideliter  colligebat.  Filius  namque  Dei,  qui  in  igne 
Spiritus  sancti  a  matre  genitus  est  cui  et  humana 
genitura    omnino    ablata   et    abstracta    est,    rectam 

„  genituram  spiritalis  vita;  docuit,  ita  ut  bomo  se 
ipsum  constringat  et  sanctiticet,  et  sic  vivendo  an- 
gelicam  conversationem  habeat,  quia  idem  Filius 
Dei  humanitate  sua  hominem  liberavit,  et  ad  su- 
perna  gaudia  reduxit.  Deus  etiam  onmem  vitam 
virtutum  creavit,  qua;  in  viventibus  meutibus  ho- 
miuum  qui  se  de  terra  elevant,  manent,  et  qui 
etiam  in  hoc  mobiles  sunt  quod  de  malo  ad  bonum 
se  semper  convertunt,  et  de  virtute  in  virtutem  , 
proliciunt.  Et  has  virtutes  illse  aquai  super  quas 
Spiritus  sanctus  venit,  iidem  aspostoli  produxerunt, 
cum  in  bonis  exemplis  populum  pra;ibant,  et  etiam 
ccelestem  conversationem  ostenderunt,  quse  quasi 
nubes  volat,  omnia  terrena  secundum  possibilitatem 
suam  in  genere  virtutum  transiens,  sicut  Filius  meus 

D  in  Evangelio  dicit :  j 

Item  verba  Evangelii  de  multis  mansionibus  quse 
in  domo  Patris  sunt,  el  de  duplici  genere  filio- 
rum  Ecclesix,  spiritalium  scilicet   et   saecularium. 

.\L.  0  In  domo  Patris  mei  raansiones  multae  sunt 
Uoan.  xiv).  »  IIoc  considerandum  sic  est  :  Filius 
Dei  iidelibus  suis  vitam  aiternam  promittens  dixit  : 
In  ctelesti  habitaculo  quod  Patris  mei  est,  recep- 
tacula  quamplurima  secundum  merita  hominum 
sunt,  ita  ut  unusquisque  mansionem  sibi  illic  fa- 
ciat,  quemadmodum  in  corporali  vita  Deum  dili- 
gendo  quairit.  Nam  in  homine  (jui  se  ipsum  abne- 
gat,  quasi  homo  non  sit,  et  tamen  sensibilem  gu- 
stum  peccatorum  in  corporali  vase  suo  per  omnia 
desorere  non  potest ;  sed  hoc  modo   vicloriam  cor- 


y4i 


LlBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  -  PARS  II,  VlSlO  V. 


942 


poralium  desideriorum  propter  amorera  Christi,   et  A  {ibid.).  ,.  Illa  scilicet   importunitas    cum  Christianus 


propter  spem  verae  lidei  in  passione  habet,  Ueus 
valde  delectatur,  quoniam  spiritui  magis  quam 
carni  consentit.  Hujus  quoque  tabernaculum  cum 
inuumeriibilibus  ornamentis  propter  sludium  vi- 
ctorijE  quo  contra  semetipsum  pugnat  ornatur,  at- 
que  pro  singuiis  hujusmodi  laboribus  singula  prse- 
mia  recipiet,  in  quibus  etiam  viventibus  citharis 
gaudebit,  quia  Deus  nullorum  fulgentiam  laborum 
obliviscitur.  Unde  et  omnis  Iiarmonia  Deum  lau- 
dando  miratur,  quod  terrenus  homo,  qui  de  terra 
est,  iu  altitudiuem  illam  in  qua  Deus  est,  in  fide 
aspiciat,  et  eadem  laus  cum  omni  genere  rausico- 
runi  supra  cuilos  sonat  propter  rairacula  qua'  Deus 
in  illo  operatur.  Ipse  enim  ex  illis  est  qui  sseculum 
reliquerunt,  cura  rore  Spiritus  sancti  totum  mun- 
dum  bona  opinione  replentes,  et  cum  gratia  ejus- 
dera  Spiritus  multitudiuem  hominum  ad  se  tra- 
hentes,  ita  ut  per  verba  et  opera  eorum  quamplu- 
rimi  iu  Oeo  regenerali  sint.  Iste  namque  homo 
omnibus  jucundus  existitj  et  quemadmodura  aqua 
qua;  horainibus  necessaria  est,  omnem  necessitatem 
eorum  sustentat,  sic  et  per  istum  reliquus  populus 
sustentatur.  Sed  et  sicut  terra  germinando  fecunda 
existit,  ita  etiam  Deus  homines  alterum  ab  aitero 
procreari'constituit.  Et  ut  ipse  Deus  in  prima  crea- 
tione  terrara  creavit  et  aquam  produxit,  sic  etiam 
homines  in  duas  partes  separari  praividit,  alteram 
scilicet,    ut    filios    procrearent,    aiteram  vero  ut    in 


populus  non  haberet  nisi  communera  vitam,  in  sai- 

cularibus  operibus    tantimi    vivens,  quasi  per  vespe- 

rum  declinare    se   coepit  ad  initiura   fortis  diei,    in 

qua  singularis   vita    in  abstinentia,  in  jejunio  et  in 

contemptu  hujus   saiculi  pullulavit,  quod    in    quinla 

luceverae  lidei  per  Christum  contirmatum,  ad   ajdl- 

ficationem    Ecclesiai  cum   benedictione   Dei    ut  dies 

quintus  est.  Et  iterum  alio  modo  : 

Qualiter  ea  qux  opere  quinii  diei  et  benediciione  Dei 

i'uper  idern   opm   suum    data    ad   instructionem 

mortalitatis    referri  debeant,   adhibito    tcstimomo 

Isaia;   proptietni  dicentis  :  «  Qui   sunt    isti  qui    ut 

nubes  volant,  ei  quasi  columbx  ad  fenestras  suas,  « 

et  quomodo  hoc  quoque  inteltigendum  sit. 

p      XLII.  «  Dixit    etiam   Deus :   Producant    aquse    re- 

ptile  animai  viveutis,  et  volatile   super  terram  sub 

firmamento    coeli.    {Gen.   i).  »    IIoc    considerandum 

sic  est  :  Deus    in  admonitione  Spiritus    sancti  dicit, 

ut   spiritalia     dona    in   mentibus    homiuum   ffidiii- 

centur,     et     in    prajdictis    causis  se    constringen- 

tes,    a    sajcularibus  curis    removeantur ;    et  ut    Iio- 

mines   isti  qui   aquai  sunt,    orane   reptile  virtutum 

producant,   id  esl  auimas  in   contemplativa  vita  vi- 

ventes,    et    etiam    volantes    virtutes   commuue  prai- 

ceptum  saicularis  vitaj  excellentes,  ut  propter    amo- 

rem  Dei  supra    constitutam    justitiam    semiuis  sui 

superabundanter    ascendant,   sicut   bonus   ager   qui 

de  semine  quod  in    se    seminatum   est,    superabun- 

dantem  fructum  profert,    ut  servus  meus    Isaias   di- 


umcaFilu    Dei  a    procreatmne    desisterent.  S^cu-  C  cit :  «  Qui    sunt  hi    qui    ut   nubes  volant,  et   quasi 


lares  autem  homines,  qui  propter  Deum  magistros 
suos  audiunt,  qui  eos  ut  angeli  homines  custodiunt 
in  co3iesti  gaudio  Deus  secundum  merita  illorum 
eleganter  exornat.  Quapropter  et  spiritales  populi 
super  eos  multura  gaudent,  queraadmodum  etiam 
angeli  super  ipsos  hetantur,  quoniam  in  societate 
eorum  sunl. 

Quod  benediclio  piscibus  et  avibus  ad  incrementum 
a  Deo  data  in  spiritalt  yeneraiione  baptizato- 
rum,  et  in  fecunditate  virtutum  C7ijusque  fidelis 
impleaiur,  et  cur  ista  quinto  dieiascribaniur. 


XLI.  «  Et    vidit    Deus   quod  esset   bonum,    beue- 
dixitque  eis    dicens:    Crescite  et    multiplicamini    et 

replete  aquas  maris,    avesque    multipliceutur  super  ^  est,  in  aqua  mundatur,  sicut  etiam  corpus  ex    ani 
terram    ((re/t.  i.)  >,  Vidit  Deus  quod  bonum  erat   ut      ma  vivit,  et    ut  honio  corporalia    tangit,    quamvi 


columbae  ad  feuestras  suas  {Isa.  lx).  »  Iloc  consi- 
derandum  sic  est  :  Qui  suut  isti  qui  terrena  re- 
spuentes,  se  ipsos  abnegant,  et  mentibus  suis  ad 
cojlestia  properant  et  velut  colunibina  simplicitate 
semetipsos  considerant,  et  sic  Deum  aspiciunt.  0 
quam  magna  merces  eorura  apud  Deum  est,  cum 
illum  retrorsum  nou  aljjiciunt,  sed  ipsum  omni 
devotione  colunt?  Deus  enim  opus  suum  ante  om- 
nem  creaturam  j)rajsciverat,  et  ccelum  et  terram 
creavit,  atque  inter  hffic  duo  reliquam  creaturam 
constituit,  quemadmodum  eidem  creaturaj  uecessa- 
riura  fuit.  Nara  in  aqua  spiritalia,  et  in  terra 
corporalia  significavit ;    onineque    quod  irainundum 


justi  populi  sibiraetipsis  et  propriis  voluntalibus 
renuutiarent,  et  hoc  cum  interiori  benedictione 
cordis  in  Filio  suo,  qui  etiam  hoc  exemplum  dedit, 
benedixit  diceos  :  Istai  virtutes  in  Deo  crescant,  et 
in  bono  multiplicentur,  et  repleant  viventes  et  tor- 
rentes  aquas,  id  est  apostolos,  qui  rivulos  Scrip- 
turai  Dei  per  scieutiam  suam  in  Ecclesia,  qua?  vi- 
treum  et  igneum  mare  est,  perducant,  ut  recorda- 
tio  Incarnationis  Domini  cum  contemptu  hujus 
sfficuli  in  hominibus  fiat.  Et  volatilia  spiritalium 
populorum  super  terram  Ecclesia;,  quas  figura  coi- 
lestis  Jerusalera  est,  multiplicentur,  quai  replebi- 
tur  cum  Ecclesia,  dum  novissiraus  'dies  pertransie- 
rit. «  Et  factum   est  vespere  et  mane  dies    quintus 


mvis 
animam  tangere  non  possit,  sed  ab  ipsa  se  vivere 
scit,  et  tamen  quge  et  qualis  sitignorat;  atque  in 
hoc  scientia  ipsius  debilis  est,  terraque  cum  viri- 
ditate  sua  per  aquam  subsistit,  quam  etiaui  portat, 
et  ex  ipsa  perfunditur.  Et  Deus  quasdam  creatu- 
ras  ad  fortitudinem  facti  operis  sui,  id  est  hominis 
constituit,  quoniani  homo  cum  ipsis  operatur,  et 
ideo  etiam  in  creaturis  signavit,  sed  quantam  pos- 
sibilitatem  homo  desideria  anima  operari  habeat, 
quae  nunquam  deficiet,  et  cujus  suspiria  per  ven- 
tositatem  ipsius  ad  coelum  volat.  Quicunque  enim 
ascendit,  ille  quarit  ad  quera  ascendat.  Sic  etiam 
anima  cum  desideriis  suis  pulsat,  quatenus  [ei 
Deus  virtutciu   ad   operandum    det ;  et    quia  Deus 


'J43 


S.  HlLDEr.AUDIS. 


941 


eani    in   hoc   approbat,    ipsi    concedit    qua*  ab   eo  A  Dens     homincm,    ut    bonum    operarotur,    creavit, 


postiilat,  sed  cum  ipsa  descenderit,  tunc  concu- 
pisceulias  carnis  secundum  quod  gustus  illius  cu- 
pit  operatur.  Unde  et  sic  duobus  modis  aflligitur, 
ita  scilicet  ut  supplicia  de  carne  patiatur  cum  ad 
Deum  ascendit,  et  multam  aftlictionem  per  scientiam 
ccelestis  desiderii  habeat,  cum  concupiscentiam 
carnis  perfecerit.  Quapropter  etiam  Deus  homini 
creatnram  discernit,  alteram,  videlicet  visibilera, 
et  alteram  iuvisibilem,  quemadmodum  et  corpus 
visibile  est,  et  anima  iuvisibilis,  ut  per  hauc 
quoque  conjunctionem  quod  bonum  est  eligat.  (^or- 
pus  autem  per  crealuras  j^ascitur,  animaquo  gus- 
tum  carnis  ad  edendum  movet,  atque  per  suspiria 
sua    ad   hoc   tendit,    ue  ex  superlluitate     ciborum 


sed  ipsc  bonum  deserens ,  malum  operatus  est, 
voluit  Deus  Verbum  suum  homiuem  lieri,  qui  in 
bonitate  sua  onjnem  justitiam  quam  Adam  relique- 
rat  plenius  proferret.  Et  idcirco  etiam  populus 
iste  cum  ipso  Filio  Dei  exerapla  ipsius  profert, 
qua;  sancta  divinitas  in  eo  ostendil,  ideoque  vir- 
tules  istaj  benedicta?,  quia  in  ipso  surrexerunt. 
Et  tunc  virtus  Deus  dicit  :  Istce  virlutes  quse  me 
imilari  per  me  inceperunt,  crescant,  et  genimina 
bonorum  operum  in  eis  multiplicentur,  et  homi- 
nes  qui  in  instabilitale  carnis  lluctuant  ita  re- 
pleant,  ut  in  ipsis  de  vi  divinitalis  fortiores  virtu- 
tes,  quam  humana  fragilitas  carnis  sit,  appareant, 
et  sic  volantes  super  lcrram,    id  est    homiuem,  mul- 


corpus    ita    sufFocetur,  ut  suspirare  non    possit.    In  '^  tiplicentur,  ut  intirmitas     carnis   earum   fortitudini 


hoc  uamque  coramisto  opere  aniraa  ita  operatur, 
ut  corpus  in  spiraraine  suo  cibis  recto  modo  pas- 
catur,  quoniam  si  illud  supraraodum  pascitur, 
vires  auimse  dilabuntur ;  si  autem  congrui  cibi  per 
nimiam  abstinenliam  illi  sublrahuutur,  superbus 
diabolus  hominem  ita  extoilit,  velut  in  ccelum  as- 
censurus  sit,  quatenus  ilhmi  sic  persuperbiam  ruere 
'aciat.  Itaque  Deus  hoc  modo  crapulam  odit,  at- 
que  irrationabilem  abstinentiam  reprobat,  ideoque 
fidelis  homo  in  utroque  justum  modum  sibi  iraj)o- 
nat.  Et  omnes  praedictoe  virtutes  sub  discretione 
quasi  sub  firmamento  coeli  esse  debent,  ut  ipsa  eas 
ila  regat,  ne  propter  favorem  aut  elationem  men- 
tis  altius  ascendant  quam  ferre  possiut,  nec  etiam 
in  iteratione  sajcularium  rerum  profundius  cadant 
quam  illa  constitutio  quam  a  Deo  acceperint  ha- 
beal.  «  Creavitque  Deus  cete  grandia,  et  oranem 
aniraam  viventem  atque  raotabilem  quam  produxe- 
rant  aqu;f  in  species  suas,  et  omne  volalile  secun- 
dum  genus  suum  {Gen.  i).  »  Deus  magnas  virtutes, 
scilicet  integritatem  carnis  et  contincntiam  iu  ho- 
minibus  per  inspiralionem  Spiritus  sancti  creat, 
ipsis  oranem  pompam  atque  delicias  carnis  cum 
desiderio  ardentis  amoris  Dei  abstrahens,  ita  ut  in 
delectatione  carnali  se  ipsos  tanquam  mortui  sint 
conculcent,  ct  omncs  virlutes  viventis  anima^,  qua; 
instabili  vila  porsistunt,  ila  in  eis  confirmat,  ut  de 
huraana;   natura;   conjugiis  non  maculentur.   Et  hae 


subjiciatur.  «  Et  faclus  est  vespere  et  mane  dies 
quinlus(  ibid.).  »  Ita,  ut  prgedictum  est,  in  Deo  fiet 
bonus  flnis,  cum  initio  quintae  virtutis,  quaj  con- 
temptus  raundiestut  dies  quintus. 

Qmmodohistoria  qux  de  operc  sexli  diei  in  produc- 
tione  jumentorum  et  reptilium  teiTx  et  formatione 
hominis  scripta  esl,  ad  litteram  intelligenda  sit, 
et  quod  homo  secundum  corpus  ad  imaginem  hu- 
manitatis  fttii  Dei,  quam  ab  xterno  ex  Virgine  as- 
sumpturum  prsesciverat,  et  secundum  animam  per 
scientiam  vcl  imitationem  boni  ad  similitudinem 
divinitatis  factus  sit. 

XLIII.  «  Dixit  quoque  Deus  :  Producat  terra  ani- 
raam  viventera  iu  genere  suo,  juraenta  et  reptilia 
Q  et  bestias  terrai  secundum  species  suas  [Gen.  i).  » 
Hoc  considerandura  sic  est.  In  inexstinguibili  Verbo 
suo  jussit  Deus  ul  terra  aniraalia  viventia  in  genere' 
suo,  id  est  diversa  genera  animalium,  in  forrais  suis 
produceret,  scilicet  jumenta,  qua  homini  servirent, 
reptilia  in  quibus  homo  timorcm  Dei  habere  disce- 
ret ;  bestias  etiam,  quae  illi  honorera  Dei  demons- 
trarent;  unumquodque  animal  speciem  generis  sui 
habens.  Quod  et  sic  impletum  est;  quatenushomo 
omnem  plenitudinem  in  eis  haberet,  ita  ut  illud  eli- 
geret  quod  ad  necessitatem  suam  sibi  prodessel, 
ilhidque  negligeret  quod  sibi  contrarium  foret,  et 
hoc  modo  honor  ejus  plenus  foret.  Jumenla  enim 
horaini  se  adjungunt,  reptilia  autem  eum  abbor- 
rent;  bestiai  vero  eum  fugiunt,   et  omnibus  his    do- 


sunt  viventes  virtutes   quae  Agnuni  sequuntur,  qui  D  minatur.  «  Et  facit  Deus  bestias  juxta  species  suas, 

et'jumenta;  et  omne   reptiie    terrae  in  genere  suo 
{ibid.),  »  videlicet  bestias  qua^  ferocitale    sua    timO' 
rem   homini   incutiunt,    jumeuta  quoc  illi  serviunt, 
reptilia  .quoque  quae  se  coram   eo    abscondunt,  u1 
praefatum  est.  «   Et  vidit    Deus  quod    esset   bonunc 
et  ait  :  Faciamus  hominem  ad  imaginem  et  simili- 
tudinem  nostram,   et  pracsit    piscibus  maris,  et   vo- 
latilibus  coeli  et  bestiis,  universaeque  creaturae,  om 
niqiie  replili  quod  movetur  in    terra  (ibid.).  »    Vidi 
intuitu   bonitatis  suae  quod  esset  bonum   et   utile  u 
totus  orbis  terrarum  plenitudinem  honoris  homini! 
haberet,  et  ait  quasi  hominem  ad  prandium   vocans 
qui  una  vis    unius    substantia;    divinitatis  in  tribuf 
personis  sumus  :  «  Faciamus  hominem  ad  imaginen: 


nunquam  ulla  macula  iniquitatis  maculatus  est, 
atque  motabiles  ad  meiiora,  cura  a  ncgotio  conju- 
gii,  cui  saecularis  sollicitudo  adest,  desistunt.  Hae 
quoque  illustres  virtutes  in  populis  istis  diversa  va- 
rietate  specierura  producuntur,  quarum  altera  cas- 
titas,  altera  continentia  cst,  quibus  caetera;  virtu- 
tes  adhaerent,  quae  ad  superiora  quasi  pnlma  in 
multitudine  generis  sui  ascendunt.  «  Et  vidit  Deus 
quod  esset  bonurn,  benedixitque  eis  dicens  :  Cres- 
cife  et  multiplicamini  et  replete  aquas  maris,  aves- 
que  multiplicentur  super  terram  {Ibid). »  Vidit 
Deus  has  virtutes  valde  bonas  esse,  quia  in  eis 
ningna  dulcedine  delectatur,  cum  ipsa?  virtutes 
Verbum  Dei  illud  imitando    tangunt.   Quia   namque 


945 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  II,  VISIO  V. 


946 


nostram,   id   ost    secundum    tunicam    iilam  quae  in  A  et  in    multitudine  proficerent,  et  imperio   suo   ter- 


utero  Virginis  germinabit,  quam  persona  Filii  pro 
saliite  hominis  induens,  de  utero  illius,  ipsa  inte- 
gra  permanente,  exibit,  et  a  qua  tunica  divinitas 
nunquam  recedet,  sed  humana  anima  pro  redem- 
ptione  ejusdem  hominis  corpus  per  mortem  exuet, 
iliudque  per  potentiara  Divinitatis  suscitantera,  ite- 
rura  resumet.  Faciamus  quoque  eum  ad  simiiitu- 
dinem  nostram,  ut  scienter  et  sapienter  ea  intel- 
ligat  et  discernat,  quai  in  quinque  sensibus  sui* 
operaturus  est,  ita  ut  etiam  per  rationalitatem  vi- 
tn'  suse,  quae  intra  ipsum  abscondetur,  et  quam 
nulla  creatura  in  corpore  manens  videre  potest, 
praeesse  sciat  piscibus  qui  in  aquis  natant,  et  vola- 
tiiibus  in  aere    suspeusis   et  bestiis   indomitis,    uni 


ram  replerent,  et  eam  sibi  subjicerent,  qualenus 
dum  ab  homine  coleretur,  in  fructus  prorumperet ; 
et  ut  etiam  dominarentur  iu  aquis  natantibus,  et 
in  aere  volantibus,  quia  ea  cum  expansione  quinque 
sensuum  prccceiierent,  et  omnibus  animantibus 
motionem  vitalis  aeris  super  terram  habentibus, 
quoniam  illa  gloria  rationalitatis  superarent.  Cum 
enim  liomo  in  pienum  numerum  sicut  Deus  eum 
constituit  perficietur,  ad  terram  iilam  quse  ex  ter- 
renis  hominibus  terra  viventium  nominatur  pro- 
veniet,  et  deinde  societatem  cum  Agno  in  cobUs 
habebit.  0  quam  magnum  gaudium  est,  quod  Deus 
homo  lieri  dignatus  est,  existens  in  angelis  divi- 
nus,  in  hominibus  humanusl   Quapropter  vere  Deus 


versaeque  creaturse  super  terram  commoranti,  om-  "  et  homo   credendus   est.   Et  ideo  etiam  Deus  homi- 

nem  ad  tunicam  suam,  et  ad  plenum  numerum  qui 
nunquam  ab  homine  secedit  posuit,  quia  et  ilii  velut 
pater  lilio  suo  fecit,  qui  ei  hsereditatem  quae  ad 
ipsum  respicit,  distribuit,  cum  ei  pisces  et  volatilia 
omniaque  viventia  qua'  sine  rationalitate  vivendo 
super  terram  moventur  subjecit. 

a  Dixitque  Deus  :  Ecce  dedi  vobis  omnem  her- 
bam  afferentem  semen  super  terrara,  et  universa 
ligna  quae  habent  in  seraetipsis  sementem  generis 
sui,  ut  sint  vobis  in  escam,  et  cunctis  animanlibus 
terrae,  omnique  volucri  coeli  et  universis  quae  mo- 
ventur  in  terra,  et  in  qnibus  est  anima  vivens,  ut 
habeant  ad  vescendum;  et  factum  est  ita  {ibid.).  » 


nique  reptiii  se  moventi  in  terra,  quia  rationaiitas 
hominis  orania  haec  prsecellet.  «  Et  creavit  Deus 
horainem  ad  imaginem  suam,  ad  imaginem  Dei  crea- 
vit  illum,  masculura  et  feminara  creavit  eos,  be- 
nedixitque  iiiis  Deus  et  ait :  Crescite  et  raultipli- 
camini  et  repiete  terram,  et  subjicite  eam,  et  do- 
niinamini  piscibus  maris  et  volatiiibus  coeli,  et 
universis  animantibus  qua^  movenlur  super  terram 
[ibid.)  »  Creavit  Deus  hominen  secundum  forinam 
humanae  carnis,  qua  fiiius  ejus  sine  peccato  in- 
duendus  erat,  sicut  et  homo  tunicam  suam  ad  si- 
militudinem  sui  facit,  secundum  forraam  utique 
illam  quam    Deus  ante  saecuia  praisciebat.    Creavit 


hominem,   masculum,   scilicet    majoris    fortitudinis,  p  In   inexstinguibiii    Verbo  suo   dixit  Deus,  quod  de- 


fcminam  vero  moUioris  roboris,  faciens  et  in  recla 
mensura  longitudinem  et  latitudinem  in  omnibus 
membris  iilius  ordinans,  quemadmodum  etiam  at- 
titudinem,  profunditatem  et  latitudinem  reliqujc 
creaturse  in  rectum  statum  posuit,  ne  aliqua  iilarum 
aiteram  inconvenienter  transcendat.  Sic  et  Deus 
omnem  creaturam  in  liomine  signavit,  et  intra  ip- 
sura  similitudinem  angelici  spiritus,  hoc  est  animara 
ordinavit,  quae  in  forma  hominis  operatur,  nec  ab 
uiia  creatura  dum  in  corpore  est  videtur,  sicut  nec 
divinitas  ab  ulia  mortaii  creatura  videri  potest. 
Auima  enim  de  coeio,  corpus  autem  de  terra 
est,  et  anima  per  fidem,  corpus  vero  per  visum 
cognoscitur.    Mascuium    nempe    et    feminam    Deus 


derit  homini  herbam  seminariam,  iigna  quoque  in 
setnetipsis  sementem  emittentia,  ut  sint  iiii  in  ci- 
bum,  non  quod  homo  omnibus  herbis  et  lignis  ve- 
scatur,  sed  quod  illis  animantibus  pascatur  quae  et 
herbis  et  lignorum  fructibus  vescunlur,  et  quod 
etiara  ei  concesserit,  ut  in  animantibus  terrara  in- 
habitantibus,  voiucribusque  et  omnibus  quae  hac  et 
iiiac  in  motibus  suis  in  terra  feruntur,  et  in  quibus 
vitaiis  aer  continetur  habeat  pastum.  Omnia  enim 
quae  in  terra  vivunt  viriditate  iila  quae  de  terra 
prorumpit  vesci  noscuntur ;  non  ita  quod  oinne 
animai  iierbis  aut  iignorum  frugibus  utatur;  sed 
quod  cum  alterum  aiteri  escam  in  semetipso  exhi- 
bet,  praedictarum    herbularum  et    virentiura   ramu- 


creavit;  sed  mascuiuni  prius,  feminara  vero  postea  D  scuiorum    usu    nutriatur.     Et    prfficeptum    Dei    hoc 


de  viro  tollens,  illaque  parit,  sicut  et  mascuius  per 
forlitudinem  virium  suarura  generat,  quae  in  ipso 
absconditae  sunt.  Per  hiemera  enira  et  cPstatem  fru- 
ctus  crescunt,  et  proferuntur,  et  absque  istis  nulii 
perficiuntur.  Per  radicem  quoque  arboris,  qua?  vi- 
riditatem  in  se  continet,  llores  et  poma  enutriuntur 
et  ab  uno  sunt ;  ita  per  masculum  et  ferainam  multi 
procreantur,  qui  tamen  ab  uno  creatore  procedunt. 
Nam  si  masculus  soius,  vel  si  femina  sola  esset, 
nuiius  homo  generaretnr.  Unde  etiam  vir  et  le- 
niina  unum  sunt,  quoniam  vir  est  quasi  aniraa,  fe- 
mina  vero  veiut  corpus.  Benedixitque  eis  ilie  in 
quem  angeli  ipsum  cognoscendo  et  laudando  aspi- 
ciunt,  ct  prrccepit  ut  in  augmentatione   crescerent. 


modo  adimpletum  est,  quoniam  omne  quod  est  vo- 
luntati  Dei  subjectum  est ;  cunctaque  ordinatio  Dei 
propter  hominera  in  creaturis  patrata  est.  Nam 
homo  qui  indeficiens  in  anima  est,  post  novissimuni 
diem  Deum,  qui  nunquam  incepit  nec  tinem  reci- 
piet,  videbit,  quia  quandiu  homo  ut  luna  crescit  et 
deficit,  scilicet  dum  mortalis  est,  Deum  non  vide- 
bit,  nisi  quantum  ipse  in  umbra  prophetiae  se  ho- 
minibus  ut  sibi  placet  ostendit.  Cum  enim  Deus 
initium  hominis  fecit,  tunc  et  novissimum  tempus 
ipsius  prievidit,  et  etiam  tempus  hoc  quo,  ex  utero 
matris  suoe  egrediens,  per  aquara  denuo  in  Spiritu 
sancto  regenerandus  esset.  «  Viditque  Deus  cuncta 
quffi  fecerat,   erant  valde   bona,  »   quoniam   omnes 


Oi'> 


S.  IIILDEGAKDIS 


9i8 


creaturas   in  plena    iierfectioiie    al)siiuo   omni  defc-  A  corde  mco  natus    est,    qure  etiam  in  Spirilu  sancto 


ctione  creaverat,  illudque  bouum  erat,  ut  nullum 
defectum  babitura  essent.  •  lit  factuni  est  vespere 
et  mane  dies  sextus  {ibid.).  »  Finito  principio  illo 
quud  Deus  in  priefatis  croaluris  el  in  homine  fece- 
rat,  quem  in  locum  perditi  angeli  prajdestinave- 
rat,  dies  sextus  perfeclo  homine  fulminabat,  qui 
etiam  eumdem  hominem  per  se.x  ictales  mundi 
diversa  opera  facturutu  pra-monslrabat.  Alio 
modo  : 

Quomodujuxla  alleyoriam  pe7-  Verbum  Dei  loquentis 
per  aposlolos  de  terra  Ecclesix  in  fide  cutholica 
junienta,  et  reptilia,  et  bcstise,  homo  quoque  qui 
cunctis  prxesse  deberet  secundum  dilfercntias  xta- 
lum,  intellectuum,  vel  yraduum  in  Ecclesia  vi- 
venlium,  ct  illa  producta,  et  iste  formatus,  et 
in  quo  vel  ad  quid  crescere  el  mulliplicari  intel- 
ligatur. 

.\LIV.  «  Dixit  quoque  Deus  :  Producat  terra  ani- 
mam  viventem  in  genere  suo,  jumenta  et  reptilia 
et  bestias  terra^  secundum  species  suas.  Et  factum 
fst  itd  {Gen.  i).  »  Hoc  considerandum  sic  est  : 
Terra,  scilicet  Ecclesia  mea,  omnes  viventes  vir- 
tutes  producat,  quas  per  doctrinam  apostolorum  in 
omnibus  generibus  virtutum  constitui.  Conjugati 
namque,  qui  sub  jugo  legis  sunt,  recte  vivant;  illi 
etiam  qui  in  abstinenlia  carnalium  desideriorum 
reptant,  corpora  sua  in  vigiliis,  in  jejuniis  et  in 
orationibus  macerent.  Qui  autem  omnem  substan- 
tiam  suam  Deo  otferunt,  etiam  animas  suas  pro 
ipso  ponant,  omnia  illicita  in  operibus  suis  sic  di- 
mittentes,  ut  Deo  Salvatori  per  subjectionem  prae- 
ceplorum  ejus,  qua-  eis  constituta  sunt,  placeant.  Et 
sicut  bestiae  terra-  naturam  secundurn  species  suas 
sibi  constitutam  non  transeunt,  ita  etiam  ipsi  con- 
stitutam  sibi  formam  secundum  vires  suas  obser- 
vent;  et  sic  in  virtutibus  istis  abstinenlia  saecula- 
rium  rerum  perfecta  erit.  «  Et  fecit  Deus  bestias 
juxta  species  suas  et  jumenta  et  omne  reptile  ternn 
in  genere  suo  [ibid.).  »  De  gratia  Dei  in  Spiritu 
sancto  omnes  illae  magnae  virtutes  spiritalium  in- 
stitutionum,  et  omnes  isUr  ordinationes  saecula- 
rium,  atque  omnes  hse  vires  abstinenlium  in  ca- 
tholica  iide  facta^  sunt.  «  Et  vidit  Deus  quod  esset 
bonam  et  ait  :  Faciamus  hominem  ad  iraaginem  et 
similitudinem  nostram  et  prssit  piscibus  maris,  et 
volatilibus  cwli  et  bestiis,  universaeque  creaturan,, 
omnique  reptili  quod  movetur  in  terra  (ibid.).  »  Et 
similiter  vidit  Deus  omnes  virtutes  istas  bonas 
esse,  et  ait  in  semetispso  ;  «  Nunc  faciamus  homi- 
nem  ad  imaginem  et  similitudinem  nostram,  ad 
fediiicationem  Ecclesia".  »  Quomodo?  Faciamus  eum 
ad  instructionem  Ecclesirr',  ut  ipsa  cum  homine  ad 
omnem  aedificationem  ejus  erigatur,  et  ut  ipse  in 
forma  sua  ornatus  in  rationalitate,  id  est  ad  ima- 
ginem  nostram,  et  in  scientia  ac  in  sapientia,  id 
est  ad  similitudinem  nostram  formetur,  ita  ut  ipse 
cum  divino  opere  ct  humanis  juslis  operibus  Eccle- 
siam  ffidihcet,  ut  ei  lex  in  Filio   meo  detur,  qui  de 


acceuditur.  Et  homo  in  Ecclesia  cum  scienlia  sua 
terrenis  rebus  cum  observationibus  Evangelii  quod 
Deus  dedit,  et  cum  virtulibus  ad  bonum  volantibus 
praesit;  ipse  etiani  substantiani  et  animam  suam  cum 
subjectione  pra'cep.iii-  .in  Dei,  et  cum  omnibus  cui- 
teris  virtutibus  cffilorum  pro  Deo  ponat,  atque  in 
abstinenlia  carnalium  corpus  suum  maceret,  ila  ut 
ipse  homo  virtutes  istas  perliciat.  Ipsae  quoque  vir- 
tutes  in  observatione  omnium  praeceptorum  Dei  ho- 
mmem  ipsum  periiciant,  sicut  de  virtute  in  virtu- 
tem  ascendeudo,  ipsis  nunquam  salurari  possit;  et 
semper  in  hoc  mobilis  sit,  ut  a  malo  recedal,  et 
bonum  faciat. 

B  «  Et  creavit  Deus  hominem  ad  imaginem  suam, 
ad  imaginem  Dei  creavit  illum,  masculum  et  femi- 
nam  creavit  eos,  benedixitque  illis  Deus  et  ait  : 
Cre-scite  et  multiplicamini  et  replete  terram  et  sub- 
jicile  eam,  et  dominamini  piscibus  maris  el  volatili- 
bus  coeli,  et  universis  animantibus  quaj  movoutur 
super  terram.  »  Deus  hoininem  in  Ecclesia  ad  agni- 
tionem  divinitatis  suae  creavit,  ut  in  anima  sua  coe- 
lesles  virtutes  operari  cum  suspiriis  animoe  possit, 
cum  quibus  Ecclesia  gemmis  virlutum  ornata  cst. 
Creavit  eum  etiam  ad  imaginem  Dei,  quae  Filius 
est,  ut  cum  ardenti  amore  circumdatus  sit,  omnia 
bona  in  castitate  eum  excellentioribus  virtutibus 
perliciendo,  et  ut  Ecclesia  Dei  cum  operibus  Dei 
periiciatur.   Sic  ergo  Deus   populos  creavit,  ut  viri- 

'  les,  quae  masculina  persona  sunt,  in  ca^lestibus  vir- 
tutibus  haberent,  et  ut  etiam  in  timore  Dei,  in  an- 
gustia  animae,  in  saeculari  vita  sub  nascentium  cura 
iiliorum  vincerent,  quae  feminea  persona  est,  ut  et 
Ecclesia  cum  ea  ;i'diticaretur.  Et  in  his  prandictis 
causis  Deus  ea  cum  plena  benediclione  sanctae  In- 
carnationis  benedixit;  in  hoc  scilicet  quod  Filius 
Dei  humanitate  indutus  est,  atque  ideo  omnia  ge- 
nera  virtutum  in  spiritalibus,  et  in  saecularibus  quae 
propter  amorem  Dei  proiiciunt,  fortiter  stillare  de- 
buerunt,  quia  Deus,  Deus  et  homo  est,  de  quo  om- 
nis  viriditas  pullulat.  Et  in  admonitione  Spirilus- 
sancti  ait,  ut  populi  in  Ecclesia  in  affluentibus  ju- 
stis  desideriis  crescentes,  in  unaquaque  vita  secun- 

U  dum  timorem  Dei  procederent,  et  in  his  multiplica- 
rentur,  ut  in  studiis  suis  fructuosi  essent,  et  virtutes 
in  se  ipsis  semper  iunovando,  non  arescerent;  et 
sic,  replerent  illam  terram,  scilicet  Ecclesiam,  et 
subjicerent  eam  Christo  et  dominarentur  in  ea,  ita 
ut  Evangelium  sequerentur,  et  cum  volantibus  atque 
viventibus  virtutibus,  quse  se  a  terrenis  rebus  re- 
movent,  et  in  bono  stabiles  sunt,  se  ad  coelestia  eri- 
gerent. 

«  Dixitque  Deus  :  Ecce  dedi  vobis  omnem  herbam 
atferentem  semen  super  lerram,  et  universa  ligna 
quae  babent  in  semetipsis  sementem  generis  sui, 
ut  sint  vobis  in  escam  et  cunctis  animantibus  ter- 
rai,  omnique  volucri  ca'li,  et  universis  qua;  moven- 
tur  in  terra,  et  in  quibus  est  anima  vivens,  ut  ha- 


949 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  II,  VISIO  V. 


9oO 


beant  ad  vescendum.  Et  factum  est  ita  (ibid.)  .  » 
Deus  in  omni  constitutione  Ecclesiae  dixit  :  Ecce 
jam  dedi  et  misi  vobis  rectam  fidem  per  Filium 
meum,  quem  vos  inviriditate  inaratae  terrse,  id  est 
ia  utero  Virginis,  super  terram  natnm  vidistis,  ut 
intacta  terra  llores  germinat.  Filius  autem  meus 
semen  Verbi  Dei  attulit,  ut  super  promissam  ter- 
ram,  scilicet  sanctam  Ecclesiam,  qua  ccelestis  Jeru- 
salem  construitur,  seminaretur,  attulitque  legem 
conjugatorum,  qui  propagationem  seminis  sui  in 
nationibus  habent,  quomodo  secundum  timoreni 
praeceptorum  meorum  vivere  debeant,  ita  ut  data 
lex  mea  vobis  in  cibum  sit,  unum  iu  constructione 
animae,  sicut  corpus  cum  cibis  pascitur,  pascimini, 
quia  Filius  meus  dixit  :  «  Meus  cibus  est  ut  faciam 
voluntatem  Patris  mei  {Joan.  iv).  »  Hoc  conside- 
randum  sic  est  :  Meus  cibus  qui  Filius  Dei  sum, 
ille  est,  ut  passioni  me  corporaliter  subjiciam,  per 
quam  hominem  ad  paradisum  unde  ejectus  fuerat, 
devicto  diabolo,  secundum  voluntatem  Patris  mei 
reducam,  quia  Pater  meus  ad  hoc  me  misit  in  mun- 
dum,  ut  salvum  faeiam  ilium.  Nam  ego  a  Patre 
missus,  in  maternis  visceribus  carnem  sine  virili 
humiditate  suscepi.  Cibus  ergo  ille  in  quo  Patri 
meo  absque  a:itate  sequalis  sum,  melior  cibo  illo  est, 
quo  ad  horam  secundum  carnem  pascor,  ubi  coele- 
stis  Pater  me  ad  tempus  in  sseculo  isto  esse,  et  cum 
hominibus  conversari  voluit,  quatenus  per  verba 
mea  in  salvationem  redeant,  cum  eos  mecum  ad 
ccelestia  sursum  retraxero.  Sic  enim  opus  meum 
est,  cum  in  humanitate  mea  hominem  redemi,  ut  et 
illo  secundum  me  operetur.  Vos  ergo  cum  lege  mea 
pascamini,  ut  auimae  vestrse  non  deticiant,  quia  vo- 
bis  tempus  escarum  ia  lege  Dei  constitui,  in  qua 
pascua  vitee  invenietis,  in  quibus  omnibus  non  deti- 
cietis,  si  ea  servaveritis,  sed  in  seternum  vivelis. 
Hominibus  quoque  per  virtutes  prseceptis  Dei  vivi 
subditis  et  in  coelesti  militia  imitatoribus  Christi 
effectis,  qui  a  terrenis  rebus  se  removentes,  omni 
devotione  ad  justitiam  anhelant,  et  de  virtute  in 
virtutem  quce  ad  bonum  mobiles  sunt,  in  terra  re- 
promisscionis  ascendunt,  et  illis  sint  ciborum  difle- 
rentia;,  et  tempora  temporum,  quai  eis  a  magistris 
constituta  sunt.  Tempora  etiam  illa  populus  ex  in- 
stitutione  legis  observare  debet,  in  quibus  festivita- 
tes  celebrandae  sunt  et  jejunia  peragenda.  De  ipsis 
quoque  cibis  ista  distinctio  tenenda  est,  ut  non  ad 
superfluitatem,  sed  sicut  opportunitas  necessitatis 
exegerit  assumantur,  et  unicuique  secundum  men- 
suram  illam  qua  ipse  in  Spirilu  sancto  confortatus 
et  instructus  est,  recte  dispensentur.  Istud  Christia- 
nus  homo,  qui  a-diiicatio  Ecclesiae  est,  audiat,  ut 
capiti  suo  recte  consentiat.  Et  hoc  ita  factum  est, 
quia  verba  Dei  et  virtutes  in  Christiano  populo  ci- 
bus  vita^  in  Ecclesia  factae  sunt.  «  Viditque  Deus 
cuncta  quae  fecerat,  w  hoc  est  approbavit  omnia 
haec  proposita  et  pra^cepta,  et  data  tempora  omnium 
praedictarum  virtutum ;  «  et  erant  valde  bona,  » 
quia  in  plenitudine  exoptabilis  gratiae   omnipotentis 


A  Dei  peracta  sunt,  ita  ut  eis  nihil  deesset,  unaqua- 
que  virtute  solum  bonum  prius  existente  ;  sed  hic 
pariter  omnia  bona  erant,  cum  omnia  pariter  appa- 
rerent,  ut  convivium  plenum  est  cum  in  omnibus 
justitiis  suis  periicitur.  «  Et  factum  est  vespere  et 
mane  dies  sextus.  »  IUa  mutatio  instabilitatis  quod 
in  Ecclesia  nondum  iirmitas  constitutorum  prse- 
ceptorum  erat,  cojpit  se  declinare  pro  mane  fortis 
justitiae  omnis  constitutae  legis,  quemadmodum  dies 
cum  viribus  solis  confortatur,  dtim  sol  in  ordine  suo 
stat,  ut  hinc  fieret  dies  sextus,  et  ut  quasi  in  sexta 
luce  fortis  fidei,  populis  prspcepta  Dei  secundum 
voluntatem  ejus,  et  secundum  doctrinam  magistro- 
rum  suorum  in  Ecclesia  adimpleret.  Et  iterum  alio 
modo  ? 

De  diversitate  victualium  homini  et  jumentis  in  Ge- 
nesi  concessorum,  qualiier  modo  spiritualiter  in 
ecclesia  secundum  distributionem  vel  perceptionem 
spiritualis  alimonise,  quod  est  vcrbum  Dei,  tenea- 
iur;  et  quomodo  appositum  Chrisli  testimonium 
dicentis  :  «  Meus  cibus  est  ut  faciam  voluniatem 
Patris  mei ;  sed  et  hoc  quod  scriptum  est  :  «  Et 
factum  est  vespere  et  mane  dies  sextus,  »  accipicn- 
dum  sit. 

XLV.  «  Dixit  quoque  Deus  :  Producat  terra  ani- 
mam  viventem  in  geoere  suo,  jumenta  et  reptilia 
et  bestias  terrae  secundum  species  suas.  Et  factum 
est  ita  (Gen.  i.)  »  Hoc  considerandum  sic  est  :  Deus 
in  admonitione  Spiritus  sancti  hominibus  dicit,  qui 
se  omnibus  preedictis   causis  subdunt,  scilicet  quo- 

P  modo  se  Deo  in  desiderio  animae  suse  diligenter  ad- 
jungant.  Nunc  lucc  terra,  id  est  homo,  viventes  vir- 
tutes  animae  producat,  ita  ut  exterior  homo  nego- 
tium  animae  tenens,  ad  Deum  semper  suspiret,  ut 
anima  et  corpus  Deo  in  genere  fortissimae  virtutis 
obedientiae,  quae  morti  vim  suam  in  Deo  occulte  ab- 
stulit,  obediant,  quemadmodum  jumenta  per  sub- 
jectionem  homini  subdita  sunt,  et  ut  etiam  replile 
in  officio  vilitatis  illi  subjacet,  et  sicut  besliae  terrsR 
ei  serviunt,  et  ut  homo  propter  subjectionem  hu- 
militatis  homini  se  subdit,  quia  obedieutia  poina 
superbiae  est  omnino  eam  confundens.  Et  fecit  Deus 
bestias  juxta  species  suas,  et  jumenta,  et  omne  rej)- 
tile  terraj  in  genere  suo.  Ab  omnipotente  Deo  iu 
homine,  qui  prius   per  superbiam  libere  peccaverat, 

D  timor  surgit,  ita  ut  ipse  homo  Deum  requirere  in- 
cipiat,  ut  primus  homo  prseceptum  obedieatiaj  a 
Deo  suscepit.  Et  sic  Deus  in  homine  facit,  quod 
seipsum  sua  propria  voluntate  in  subjectionem  ho- 
minum  propter  amorem  Dei  prosternit,  ut  bestiaa 
ab  bominibus  comprehenduntur,  a  quibus  etiam 
nutriuntur  ct  instituuntur,  sicut  ipsi  volunt.  Sirai- 
liter  homines  in  illam  subjectionem  magistrorum 
secundum  speciem  sanctae  humilitatis  computantur, 
mancipati  obedientiaj  in  forma  jumentorum,  ac 
etiam  in  illa  vilitate  reptantis  naturae,  ita  ui  in  pro- 
pria  voluntate  sua  secundum  voluntatem  magistro- 
rum  suorum  conculcentur,  sicut  vilis  natura  reptilis 
in  genere  suo  conculcatur. 


951 


S.  lliLDEGAUniS 


032 


Repetitio  omnium  qux  de  opere  sexti  diei  scripta  sunt 
tn  Genesi,  quomodo  secundum  moralitatevivitelligi 
vel  tencri  debeant,  et  appositio  duorum  testimo- 
niorum  Psalmi  et  Evangelii,  et  quo  sensu  ipsa 
quoque  accipienda  sint. 

XLVI.  •  Et  vidit  Deiis  quod  esset  bonum,  ct  ait  : 
Faciamus  hominem  ad  imaginein  et  simililndinem 
nostram,  et  prtesit  ptiscibus  raaris,  et  volatilibus 
cceli  et  bestiis  teVriP,  universseque  creatunr,  omni- 
que  reptili,  quod  movetur  ia  tcrra  {Gen.  ij.  »  Videt 
Deus  hoc  bonura  esse,  et  multura  cum  superiori 
dulcedine  in  boc  delectatur,  quod  homo  in  prima 
justiiia  quam  ijtse  in  homine  constituit  eum  requi- 
rit,  et  in  semetipso  dicit  :  Iste  liomo  cum  omni  in- 
coeptione  justilioe  se  ipsum  in  iiliciiis  desideriis 
suis  superando  tangit  me,  et  cum  lucido  desiderio 
primae  constitutionis  me;i',  quam  in  primo  ortu,  dum 
homo  nuhi  debuit  obedire,  constitui,  per  bona  opera 
erigit.  Nunc  nos  tres  persona',  illa  vis  unius  sub- 
stantiae,  quse  primum  hominem  ad  imaginem  et  si- 
militudinem  suam  creando  tetigit,  faciamus  ut  ho- 
mini  isli  magnus  honor  de  sanctitale  et  cognilione 
divinarum  rerum  detur,  ita  ut  sicut  patronus  habea- 
tur,  et  dilectionem  sanctae  Incarnationis  in  imagine 
Dei  ad  proximum  suum  habeat,  et  in  scientia  sua 
honorem  divinitati  in  similitudine  Dei  exhibeat, 
quatenus  per  institutionera  Evangelii,  et  per  virtutes 
femporalibus  rcbus  pnelatus,  se  ipsum  etiam  Deo 
sacrificet,  ita  scilicet  ut  corpus  suum  per  abstinen- 
tiam  affligat,  et  se  a  terrenis  ad  cceleslia  promoveat, 
quatenus  cura  ipsis  virtutibus  quai  in  eo  impletse 
sunt  operetur,  et  ipsae  virtutes  cum  eo,  atque  in  hac 
prffilatione  ipse  Deum  timeat  et  diligat. 

«  Et  creavit  Deus    hominem   ad    imaginem  suam, 
ad  imaginem  Dei  creavit  illum,   masculum   et  femi- 
nam  creavit  eos,   benedixitque  illis   Deus,    et  ait  : 
Crescite   et    mulliplicamini    et    repiete    terram,     et 
subjicile    eam    et    dominamini    piscibus    maris,    et 
volatilibus  coeli,   et  universis  animantibus  quoe  mo- 
ventur  super  terram   {ibid.).  »  Et  nunc   Deus  homi- 
n?m  ad  honorem    sibi  creat  ita  ut  ipse  omnino   in 
deitate    et  in  humanitate    sua    in   illo  cognoscatur. 
Quoraodo?  Potentia  Deitatis  omnia  creanlis  et  re- 
gentis   in  magistratione    hominis  ad  imaginem   ejus 
secundum    rationem    facti,    qua    c.fteris    creaturis 
praeest,  apparet,   niiseratio  ejus  qua  mundo  ex   hu- 
manitate  subvenit,  in   compassione   ipiius  hominis, 
qua    proximo    suo    secundum    possibilitatem    suam 
parcere  et  misereri  debet,   agnoscitur ;  et  hajc  bona 
cxempla  Verbi   Dei  sunt,   ut  Psalmista  David  ait   : 
«  Ego  dixi  :  Dii   estis,   et  filii  Excelsi  omnes  {Psal. 
Lxxxi).  »   Hoc  considerandum    sic   est  :  Ego  vobis 
hominibus  dixi  :  in  hoc  Dii  estis,   quod  homo  omni 
creaturae  dominatur,   eam   ad  omnem    necessitatem 
suam  sicut  desiderat  sibi   subjiciens,  quoniam  que- 
madmodum  omnipotentem  Deum  in  lide  et  timore 
et  amore  habet,    sic  creatura  hominem   velut  Deum 
per  magisterium  timoris  inspicit  et  diligit,   cum  ab 
ipso    pascitur.    Sed    et  filii    qui    in    excelsis    altus 
est,  vos  homines  dicimini,  quia  per  gratiam  viven- 


B 


A  tis  Dei  rationales  creali  eslis,  quasi  ab  ipso  nati  si- 
tis,  et  quoniam  omnem  scientiara  quae  vobis  neces- 
saria  est  ab  ipso  habetis  :  irrali(>nale  autem  animal 
nihil  aliud  scit  nisi  quod  sensu  capit.  In  horaine 
quoque,  id  est  in  vivcnti  scienlia  liomiuis,  vini  et 
forliludinem  perspicuii;  justitiae  creat,  ita  ut  nec  in 
se  ipso,  nec  in  aliis  iniquitati  ullatenus  prave  ce- 
dat,  qiiod  quasi  virile  est.  In  eo  etiam  creat,  ut  per 
donum  divina'  gratiae  homini  in  peccatis  vuluerato, 
cura  misericordia  parcal,  et  ut  miserias  ipsius  ita 
adtendat,  quatenus  vinum  pceniteiitia^  ei  infundat, 
ipsumque  oleo  misericordiie  ungat,  sic  ne  ipse  ho- 
mo  propter  excedenlem  mensuram,  et  in  remissi- 
biiem  poenitentiam  cadat,  et  ne  tepidus  in  vauitatem 
pravorum  operum  involvatur,  quod  quasi  femineum 
est.  Et  istud  Deus  benedicit,  quia  humanitatem  Kilii 
ejus  tangit,  ut  idem  Filius  Dei  in  Evangelio  dicit  : 
«  Quicunque  fecerit  voluntatem  Palris  mei  qui  in 
ccelis  est,  ipse  meus  frater,  soror,  et  mater  est 
{Matth.  xii).  »  Hoc  considerandum  sic  est  :  Omnis 
homo  gratia  Dei  suffultus,  qui  fecerit  bona  inten- 
tione  voluntatera  Patris  mei,  qui  per  divinitatem 
Pater  meus  est  in  ccelis  habitans,  quia  Filius  Vir- 
ginis  sum,  ita  ut  hoc  in  quo  natus  est  repudians, 
ad  Deum  cum  interiori  liomine  volet,  iste  in  alia 
natura  quam  conceptus  sit,  Deum  imitando,  et  in 
veneratione  perfecti  timoris  ipsum  seiuper  ins{>i- 
ciendo  frater  meus  est.  Deum  quoque  lideliter  in 
amplexione  charitatis  assidue  hahendo  soror  mea  in 

C  hac  devotione  est,  atque   in  omnibus  operibus  suis 

cum  voluntate  perfectionis  ad  eumdem  Patrem  meum 

ascendendo;   et  in  corde,    et   in   corpore  eura    fre- 

quenter  portando,  mater  mea  existit,   quoniam   sic 

me  generat,  ubi  toto  studio  sanclitatis  in  Patre  meo 

per   plenitudinem  heatorum   virtutum  iloreo.    Tunc 

Deus  in  semetipso  dicit  :  Iste  homo  in   viribus  for- 

tissimarum  virtutum    crescat,    et  multiplicatio  ea- 

rumdem  virtutum  in  eo  colatur,  ut  illa  terra  scilicel 

ca?leri  homines  pretiosa  pigmenta  bonorum  operum 

de  eodem  nomine  audiendo  et  intelligendo  repleatur, 

et  prseceptis  ejus  se  subdant,   atque  ipse  homo  cum 

superabundanti  felicitate  desideriis  suis  dominetur, 

in  eisdem   virtutibus  omnem   pompam   saeculi,  quae 

quasi  mare  est  sibi  abstrahens,    et   ut  in  virtutibus 

et  in  his  quae  in  viribus  suis  ad  bonum  mobiles  sunt 

superno  desiderio  ad  coelestia  currat,  ita  ut  hae   vir- 

tules  homini  illi  illicita  desideria,   quae  quasi  terra 

sunt,  abstrahant.  «  Dixitque  Deus  :    Ecce  dedi  vobis 

omnfim  herbam  afferenten   semen  super  terram,  et 

universa  ligna  quae  habent   in  semetipsis  sementem 

generis  sui,  ut  sint  vobis  in  escain   et  cunctis  ani- 

manlihus  terrae,  omnique  volucri  coeli,    et    universis 

quae  moventur  in  terra,  et  in  quibus  est  anima  vi- 

vens,  ut  habeant  ad   vescendum.  Et  factum  est  ita 

{Gen.   i).    »  Et   nunc  eliam  in  Spiritu   sancto  dicit  : 

Ecce  omnia  germina  virtutum,  quaj  supra  dicta  sunt, 

semen  verbi  mei  afferentia   super   desideria    carnis 

hominis  istius,  qui  se  ita  constringit,   et  omnes  for- 

tiores  virtutes  ad  majora  praecepta  ascendentes  po- 


D 


953 


LIBER  DIVINOR.  OPER. 


SIMPLICIS  HOMJNIS.  —  PARS  II,  VISIO  V. 


954 


sui,  iit  ia  semetipsis   recto  desiderio  boaum  semeu  A  filiorum  homiaumhabet,  et  itaomae  illud  perfectum 


generis  sui  in  verbo  meo  habeutes,  sint  ei  in  cibum 
refectioais  animse;  ita  ut  etiam  omaes  virtutes  per 
humilitatem  Deo  subjectae,  et  ia  coelesti  militia  vo- 
laates,  et  quse  homiaem  a  terreuis  rebus  ad  coele- 
stia  removeat,  et  iu  quibus  viventes  vires  de  plan- 
tatioae  Spiritus  saacti  sunt,  cum  eo  ia  anima  ipsius 
pascantur,  et  ipse  etiam  cum  illis  ia  his  omoibus 
alatur.  Et  hsec  omaia  in  homine  illo  ita  fiunt,  qui 
sic  iu  Deu  proticit :  «  Viditque  Deus  cuncta  quse 
fecerat,  et  eraat  valde  booa  {ibid.).  »  Videt  et  uuac 
Deus  quod  omoia  quae  Spiritus  saactus  tribuit, 
valde  booa  suat,  quia  ia  plenitudine  omnium  virtu- 
tum  perfecta  suot,  cum  prius  unaquseque  virtus  ia 
semetipsa  taatum  unum  bonum  esset,  hic  autem 
omoia  pariter  bona  sunt,  quia  in  homioe  simul 
appareodo  impleta  suot.  i  Et  factum  est  vespere,  et 
maue  dies  sextus  {ibid.).  »  Et  aunc  a  Deo  io  homiae 
lit,  ut  bonus  fmis  cum  bono  ioitio  sextse  virtutis, 
quae  obedieotia  est,  taaquam  dies  sextus  resplen- 
deat. 

De  perfectione  cccli  el  terrse,  et  omni  ornatu  eorum, 
et  complefione  operum  Dei,  quae  septimo  diei  ascri- 
bitur,  et  de  sanctificatione  ejusdem  diei,  et  de  re- 
quie  ipsius  Dei  quomodo  ad  litteram  intelligenda 
sint. 

XLVII.  «  Igitur  perfecti  sunt  coeli  et  terra,  et 
omnis  ornatus  eorum  {Gen.  ii),  »  Hoc  coosiderao- 
dum  sic  est  :  Superiora  et  ioferiora   elemeota   cum 


B 


decus   coelestium   operum    io    Ecclesia    coostitutum 

est.  «    Complevitque  Deus    die  seplimo   opus  suuoi 

quod  fecerat,  et  requievit  die  septimo  ab  omni  opere 

quod  patrarat    [ibid). »   Completa    est  omois  cousti- 

tutio  haec  in  omnibus    his;  et  hoc  ita  scilicet  quod 

ego  io  Filio  meo   die  septimo,  id  est  io   plenitudioe 

totius  boni,  omaem  operationem  meam  sic  deflnivi, 

ut  omnis  ecclesiasticus  populus    videndo,  audiendo, 

et  per  doctrinaoi  scrutando,  bene  noverit  quid    sibi 

ia  praeceptis  meis   faciendum  sit.  Et  omnis  consti- 

tutio  mea  ita  festiva   fuit,  ut  eam  iu  oullo  alio   oisi 

in    Filio  meo  a    me    misso  ostenderem,   qui  omoes 

ordiaatiooes  meas  per  doctrioam  suaoi,  et  per    apo- 

stolos    suos  cum    maaifesto   opere  complevit,   quas 

prophetae  prius  in  umbratioae  viderunt.  Tuoc  etiam 

seplimusdies  requiei    mese  in    Ecelesia  refulsit,    ita 

ut  postea  io  aperto  opere  oihil  aliud  nec  io  pra^dica- 

tioue,  neccum  signis  miraculorum,  oec  cum  visiooe 

antiquorum    saoctorum  operarer,    nisi   ut   in   Filio 

meo  opera  vilse,  et  quamplurima    secreta,    tam   fu- 

tura   quam    prffiterita  et   prseseutia,    maoifestarem ; 

et  electos    meos   tam  beoigoe  mooerem,  ut  locarna- 

tionem  ejusdem  Filii  mei,  quai  io  primogermiae  Ilo- 

ruit,    ioiitarentur.  «    Et  benedixit    diei    septimo,  et 

sanctiflcavit  illum   {ibid.),  »  quia  in  ipso    cessaverat 

ab  omni  opere,  quod  creavit  Deus   ut  faceret.    Istum 

septimumdiem  iu  salvatione  animarum  benedixi,    et 

.,  .     ,.  ...  .,  sanctificavi,  dura    Filium    meum    iu  utero   Virginis 

omnibus  sibi  ad  acentibus  vinbus  tanta    plenitudme  .  ■    •  •      t-x    i_       j-  •  .-i- 

-    ,.  r    .  .      .  .  •       ,  ,         r  ™isi    mcarnari.    Et    benedixi    ac    sanctiucavi  eum, 

et  perfectione  perfecta  sunt,  ut  omoi  peouna  ablata,  •     •      •  ^      j-  ^         j  ■     .  -i-     x  • 


io  abuodantia  convenientis  utilitatis  gaudeant. 
«  Complevitque  Deus  die  septimo  opus  suum  quod 
fecerat,  et  requievit  die  septimo  ab  omoi  opere 
quod  patrarat  {ibid.).  Completio  sex  distioctionum 
prsefatorum  operum  dies  septimus  appellata  est, 
cum  Deus  omniaquae  creare  prBeordioaverat  ad  per- 
fectum  duxit.  Ac  sic  requievit  die  septimo  operari 
cessans,  quooiam  omoe  opus  suum  io  formis  suis 
perfecerat.  Et  beoedixit  diei  septimo,  et  sanctifi- 
cavit  illum,  quia  in  ipso  cessaverat  ab  omoi  opere 
suo,  quod  creavit  Deus  ut  facerot.  Deus  beoedixit 
diei  septimo  cum  laude,  atque  eum  cum  hoaorifi- 
ceotia  solemnitatis  sauctificavit,  quooiam  omniscrea- 


quia  io  isto  die  meo  multum  delector,  scilicet  in 
illis  qui  quasi  flores  rosarum  et  liliorum  jugo  legis 
emancipati,  tantum  me  inspirante  se  constringere 
libere  incipiuot,  ut  etiam  locarnatio  Filii  mei,  quam 
in  prophetia  antepromiseram,prfficepto  legis  obnoxia 
non  est.  Cessavique  operari  tali  modo  in  Ecciesia, 
quai  jam  io  opere  saacto  sicut  nunc  lucet,  in  plena 
conslitutione  perfecta  est,  quia  Filius  meus,  qui 
meum  septimum  opus  est,  ex  utero  Virginis  per  hu- 
manitatem  procedens,  omnia  haec  in  Spiritu  sancto 
mecum  perfecit,  secundum  hoc  quod  in  Evaugeiio 
dicit  :  «  Data  est  mihi  omois  potestas  in  ccelo  et  io 
terra  {Matth.  xxviii).  »  Hoc  considerandum  sic  est  : 
A  Deo  Patre  data  est  mihi,   qui   Filius  Virginis  sura, 


tura    iu    illo     pieniter    creata    existit,    quam    Deus  n  •         .    *       i         j-.     •     •  i      f  x 

^  „     .      ,  ,.  .^  u  ooiois  potestas  htereditario  lure  lo  coelo    facerc,   et 

praeordioaverat  fien,    de   qua  alia  geoita  procedit. 

Uode    et    omnis  angelica   turba,  oomiaque   occiilta 

mysteria  Divinitatis,   de  perfectione  operis  Dei  Deo 

benedicebant,   ipsumque    laudabant,  quia  cum  sep- 

tem  donis  Spiritus  sancti  omne  opus  suum   perfece- 

rat.  Item  alio  modo? 


in  terra  dijudicare  qute  facienda  et  dijudicanda 
sunt,  non  tamen  ut  voluntatem  Patris  mei  trans- 
cendara,  sed  illam  io  omnibus  inspiciam,  quia  ego 
in  Patre  et  ipse  in  me  est.  Et  iterum  alio  modo: 


Qualiter  hxc  secundum  allegoriam  per  Incarnationem 
filii  Dei  et  prsedicationem  Evangelii  et  operatio- 
nem  sancti  Spiritus  compleantur  in  filiis  Ecclesix, 
et  subjectis  ftdei  Christianse. 

XLVIII.  «  Igitur  perfecti  sunt  coeli,  et  terra,  et 
omnis  ornatus  eorum  {Gen.  ii).  »  Hoc  consideran- 
dum  sic  est  :  Perfecta  sunt  cuncta  coelestia  opera, 
quee  in  transitu  terrenarum  rerura  ad  ccelos  tendunt, 
cum    terrenis    rebus    quas     necessitas  nascentium 


Item  quomodo  haec  eadern  juxta  tropologiam  in  pro- 
fectu  et  perfectione  uniuscujusque  fidelis  consum- 
mentur. 

XLIX.  «  Igitur  perfecti  sunt  coeli  et  terra,  et  om- 
nis  ornatus  eorum  [Gen.  ii).  »  Hoc  considerandum 
sic  est  :  Illaj  coelestes  et  terrena;  virtutes  et  omnis 
ornatus  eorum  io  justitia  et  veritate  cum  boois  ope- 
ribus  io  homioe  perficiuntur.  «  Complevitque  Deus 
die  sepiimo  opus  sunm  quod  fecerat,'  et  requievit 
die  septimo  ab   omni  opere  quod   patrarat   {ibid.)  » 


9oo 


S.  niLDKliARDlS 


956 


Kt  Deus  per  seplimum  dieiu,   qui    Filius  ejus  esl,  iu  A  Sciiicel  ut    iuteriorem    beuedictionem,    id    est  eum- 


quo  omiiis  pleuitudo  boui  operis  ortaest,  iu  homine 
bonum  opus  cum  omnibus  perfectis  virtutibus  coni- 
plet,  ut  faber  pretiosos  lapides  operi  suo  qiiod  fac- 
turus  est  imponil,  quiaomnia  boua  opera  inhomine, 
qui  per  pratiam  saucti  Spiritus  operalur,  pleniter,  or- 
nautur.  Tunc  etiam  Deus  in  Filio  suo  ab  omni  opere 
requiescit,scilicetab  opereillo  in  quo  homo  jam  perlc- 
clusest,  quiaipsejuxtaopera  in  Filio Dei,  quiseptiinura 
opus  erat,  in  utero.\lance  Virf^inis  operari  coepit.)  «lit 
benedixit  diei  septimo  et  sanctiticavit  illum,  quia  in 
ipso  cessaverat  ab  omni  opere  quod  creavit  Deus 
ut  faceret  [ibid.).  »  Renedixit  Deus  septimum 
diem  in  perfectione  bouorum  operum,  lioc  est  homi- 
nem,  qui  membrum  Filii  ejus  estin  ipso.  (juomodo? 


dem  Filium  ejus,  qui  de.  corde  ipsius  exivit,  imite- 
tur,  quatenus  per  exempla  ejus,  qui  Deo  Patri  obe- 
dieus  factus  est,  ad  vitum  revertatur.  In  ipso  quo- 
que  liomine  })r;efata  cwlestia  o[)era  sanciiticat,  cum 
illi  secum  gU)riam  ct  honorem  concedit,  ul  pro.ximo 
suo  unum(iuodque  debitum,  cum  voluerit  dimittat. 
Atque  ab  liac  Pater  operum  severitate  jam  cessat, 
qua  ante  Incarnationcin  Filii  sui  nuUum  ccelesto 
regnuin  iulrare  permiilcbat;  nunc  autem  iu  eodem 
Filio  suo  iutroitum  supernorum  gaudioruin  patefa- 
cit,  cura  unuraqiiodque  debitum  liomini  quod  ex 
corde  conlilelur,  per  euradein  Filium  suura  reraittit. 
Ilaic  ergo  lidelis  lideliter  iiitelligat,  uec  in  his  lUum 
qui  verax  est  contemuat. 


PARS  TERTIA. 
VISIO    SEXTA. 


Myslica  visio  de  sedificio  in  vwdiim  civifafis  ostenso, 
de  mnnte  quoque  ef  speculo  in  illo  resplcndenfe,  de 
nube  superius  candida,  inferius  nigra,  et  cseteris 
ineadem  visione  apparentibus. 

1.  Et  iterum  vidi  quasi  cujusdam  magnai  civitatis 
iustrumentum  quadralum,  velut  quodam  splendore 
et  quibusdam  lenebris  quasi  muro  hinc  et  hinc  cir- 
cumdalum,  ac  etiam  quemadmodum  quibusdam 
montibus  et  imaginibus  exornatum.  Vidi  quoque  in 
medio  orientalis  plagse  ejus,  quasi  montern  magnum 
et  excelsum,  duri  aibique  lapidis,  sicut  ejus,  de  quo 
ignis  ejicitur,  formam  habentem,  in  cujus  suraini- 
tate  velut  speculura  tantaj  claritatis  et  puritatis  re- 
splenduit,  ut  etiam  splendorem  solis  excellere  vide- 
retur,  in  quo  etiam  velut  columba  expansis  alis  ap- 
paruit,  quasi  ad  volaudura  prirpKrata.  Idcm  quoque 
speculum  quampiurima  occulta  miracuia  in  se  lia- 
bens,  quemdam  splendorem  raagu<B  kititudinis  et 
altitudinis  de  se  emittebat,  in  quo  multa  mysteria 
et  plurima?  formae  diversarum  imaginum  appare- 
bant.  Nam  in  eodem  splendore  ad  auslralem  pla- 
gam,  quemadmodum  nubes  superius  candida,  subte- 
rius  aulem  nigra  apparebat,  supra  quam  velut  plu- 
rima  multitudo  angelorum  fulgebat,  quorum  quidam 
ignei,  quidam  clari,  quidara  ut  stellai  videbantur, 
qui  et  omnes  a  quodam  vento  ut  ardentes  lampades 
volante  movebantur,  qui  jetiam  plenus  vocum  erat, 
quffi  ut  sonus  maris  sonabant.  Et  ventus  idem  voces 
suas  in  zelo  suo  extendebat,  atque  per  ipsum  in 
praefatam  nigredinem  prfedictse  nubis  ignem  mi- 
sil;  unde  illa  in  nigredinem  sine  flamma  exarsit; 
sed  et  mox  in  illam  flavit,  eamque  ut  densum  fu- 
mum  evanescere  etcorruere  fecit.  Sic  quoque  illam 
corruentem  ab  austro  supra  dictura  montem  ad 
aquilonem  in  quamdam  infinitam  profunditatem 
projecit,  ita  ut  se  deinceps  erigere  non  valeret, 
pra-ter  quod  neltulam  quamdam  aliquando  super 
terram  mittit.  Audivique  quasi  tubas  de  coelo    voci- 


B  ferantes  :  Quid  est  hoc  quod  fortis  in  viribus  suis 
cecidif^  Et  sic  candida  pars  praifatai  nubis  clarior 
effulsit  quara  prius  fecisset,  nec  vento,  qui  tribus 
raodis  vocura  suarum  praedicta;  nubis  nigredinem 
dejecerat,  uUus  amodo  resistere  potuit.  Ileruraque 
audivi  vocera  de  coelo  dicentem  : 

De  prscscienfia  ef  prxdestinafione  et  ordinatione  Dei 
ab  ieterno  ornnia  prsenoscentis,  ct  in  tempore  cun- 
cfa  creantis,  et  opera  rafionalis  creaturx  districlo 
judicio  examinantis. 

11.  Deus  in  praescientia  siia  omnia  novit,  quo- 
niam  antequam  crealurai  in  formis  suis  liereut,  eas 
praescivit  nec  quidqiiam  euiii  latuit,  (luod  a  princi- 
pio  mundi  usque  ad  finem  ejus  procedit.  Quod  et 
praisens  visio  declarat.  Vides  cnira  quasi  cujus- 
C  dam  magnai  civitatis  instrumentum  quadratura, 
quod  dcsignat  divinaj  prjcdestiiiationis  opus  .stabile 
et  firinum,  velut  quodani  splendure  et  quibusdam 
tenebris,  quasi  muro  hinc  et  hinc  circumdatum, 
quia  fideles  ad  gloriam,  intideles  autem  ad  pcenas 
justo  judicio  ab  invicem  separati  de{)utantur,  ac 
etiam  quemadmodnm  quibusdam  montibus  et  iraa- 
ginibus  exornatura,  id  est  magnis  prodigiis  miracu- 
lorum  et  virtutum  munitum  et  exaltalura,  quoniam 
Deus  orania  opera  sua  vera  et  justa  faciens,  ea 
tanta  fortitudine  corroboravit,  ut  nullo  impulsu 
iliius  defectus  exterminari  possint.  Quod  autem 
velut  in  medio  orientalis  plagai  vides  quasi  mon- 
tem  magnum  et  excelsum  duri  albique  lapidis,  sic- 
ut  ejus  de  quo  ignis  ejicitur,  formam  liabentem, 
hoc  designat  quod  in  fortitudine  justitiae  Deus  est, 
magnus  in  potestate,  exceisus  in  gloria,  durus  in 
severitate,  albus  iu  lenitate,  quoniam  omnia  judi- 
cia  sua  in  ardore  aiquitatis  perficit.  Ipse  enim 
justus  est,  et  injustitiam  omnino  conterit,  quia  coe- 
lum  et  terra  super  eum  fundata  sunt  firmamen- 
tumque  cum  omnibus  creaturis  sustinet  quemad- 
modum  lapis  angularis  lotum  aedilicium  coatinet.  In 


D 


y;;? 


LIBER  DIVINOR,  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PAHS  111,  VISIO  VI. 


958 


cujus  summitate  sicut  speculum  tantse  claritatis  et 
puritatis  resplendet,  ut  etiam  splendorem  solis  ex- 
ceilere  videatur,  quia  in  excellentia  Dei  praescien- 
tia  ipsius  tam  iucida  tamque  perspicua  existit,  ut 
omnem  fulgorem  creaturarum  excedat.  In  quo  etiam 
velut  columba  expansis  alis  apparet,  quasi  ad  vo- 
landum  prasparata,  quouiam  in  eadem  pra?scientia 
divina  ordinatio  se  expandens,  ad  manifestationem 
siii  processit.  Nam  cum  Deus  voluit,  omnem  creatu- 
ram  prodire  fecit.  Et  ut  alibi  duaj  alaj  ad  volandum 
assunt,  et  ut  supra  montem  sedens  considerat, 
quo  volare  velit,  ita  et  divina  ordinatio  duas  alas  in 
angelis  et  bominibus  habens,  in  possibilitate  sua 
velut  in  monte  omnia  ordinando  sedet;  quemad- 
modum  etiam  vir  qui  silendo  omnia  quai  vult  ordi- 
nat,  atque  in  prajsidiis  angelorum  hominem  muniens, 
ipsi  cum  voluntate  et  opere  quasi  alas  ad  volan- 
dum  dedit,  et  in  veteri  lege  velut  tacens  siluit, 
quoniam  lex  tota  significativa  fuit.  Ipsa  enim  in 
omnibus  prseviderat,  quod  ligura  in  quo  vivens  spi- 
raculum  et  scientia  erat,  nosset  quid  operari  debe- 
ret,  cum  per  viventem  ventum,  id  est  animam,  seu 
ad  dexteram  seu  ad  sinistramrespiceret,  et  si  ad  dex- 
teram  volaret  mercedem  vit£E  acciperet ;  si  vero  ad 
sinistram  tenderet,  debitis  poenis  ibidem  subjace- 
ret.  Ordinationem  itaque  istam  Deus  sub  velamento 
alarum  suarum  habet,  ita  ut  illum  qui  ad  eum  vo- 
lat  sic  dicendo  :  «  In  te  exsultabo  quoniam  fecisti 
me,  unde  et  anima  mea  ha^ret  post  te,  »  ipsius  dex- 
tera  protegens  suscipiat,  plurimaque  ornamenta  illi 
tribuat;  hunc  vero  qui  ei  adhaerere  recusat,  perire 
permittat  ut  prsefatum  est.  Sed  et  cum  Filius  Dei 
indumentum  carnis  assumpsit,  quod  sancta^  divini- 
tati  adhsesit,  per  quam  ipse  opus  suum  quod  non- 
dum  perfectum  erat,  in  humanitate  sua  proticeret, 
mox  virtuose  cum  hominibus,  de  quo  angeli  mira- 
bantur,  volavit,  quod  nullus  alius  hominum  nisi  Ver- 
bum  Dei  incarnatum  facere  potuit,  illosque  per  idem 
indumentum  suum  sanctiflcavit,  quatenus  in  eum 
aspicientes,  seipsos  abnegarent,  atque  ut  in  expan- 
sis  alis  suis  cum  eo  ad  superna  desideria  volarent. 

Quod  scieniia  Dei  multa  incognita  et  secreta  in  se 
habens,  ostensionem  mirabilium  suorum  secundum 
placitum  suum  producat,  et  quid  significet  tri- 
moda  angelorum  qualifas  in  hac  visione  apparen- 
tium, 

III.  Preefatum  quoque  speculum,  quamplurima 
occulta  miracula  in  se  habens,  quemdam  splendo- 
rem  magnee  latitudinis  et  altitudinis  de  se  emittit, 
signiticans  quod  scientia  Dei,  multa  et  incoguita 
secreta  in  se  habens,  ostensionem  mirabilium  suo- 
rum  dilatando  et  elevando,  secundum  placitum 
suum  producit.  In  quo  multa  mysteria  et  plurimse 
formae  diversarum  imaginum  apparent,  quia  cum 
ostensio  mirabilium  Dei  se  aperuerit,  ea  quse  prius 
incognita  et  non  visa  fuerant,  in  apertam  manife- 
stationem  procedent.  Nam  in  eodem  splendore  ad 
australem  plagam  quemadmodum  nubes  superius 
candida,  subterius  autem  nigra  apparet,  designans 
quod    in  ostensione  ardentis   justitiai    Dei   intentio 


A  beatorum  spirituum  laudabilis,  reproborum  vero 
exsecrabilis  denudatur.  Supra  quam  velut  plurima 
multitudo  angelorum  fulget,  quorum  quidarn  ignei, 
quidam  clari,  quidam  ut  stell«  videntur,  quoniam 
qui  ignei  apparent  in  fortissimis  viribus  sunt,  ita 
ut  nullo  niodo  moveri  possint,  (}uia  ad  faciem  suam 
Deus  eos  tieri  voluit,  ut  ipsam  semper  inspiciant. 
Qui  autem  clari  demonstrantur,  in  ofliciis  operum 
hominum,  qui  opus  Dei  sunt,  nunc  movenlur,  quo- 
rura  opera  offlciorum  in  conspectu  Dei  coram  eis- 
dem  angelis  sunt,  quoniam  illa  semper  considerant, 
eorumque  bonum  odorem  Dei  offerunt,  utilia  eli- 
gentes  inutiliaque  abjicientes;  qui  vero  ut  stellse 
videntur,  naturae  hominum  condolent,  eamque  ut 
scripluram  Deo  reprsesentant,  hominesque  comi- 
tantur,  verbisque  rationalitatis  quomodo  Deus  vult 
eis  loquuntur,  atque  de  bonis  operibus  illorum 
Deum  laudaht;  a  malis  autem  se  avertunt. 

De  spiritu  Dei  zelum  suum  per  beatos  angelos  ad 
repellendam  et  comprimendam  prxsumptionem  re- 
proborum  angelorum  excitante,  et  de  symphonia 
bonorum  angelorum  infatigabili,  et  ullra  hominum 
inteilectum  inwstimabili  et  semper  nova  admira- 
tione  Deum  laudantium. 

IV.  Qui  et  omnes  a  quodam  vento,  ut  ardentes 
lampades,  volante  moventur,  quia  angelicos  spiritus 
istos  Spirilus  Dei  vivens  et  in  veritate  ardens,  ad 
zelum  suum  contra  inimicos  suos  movet.  Qui  etiam 
plenus  vocum  est,  quse  ut  sonus  maris  sonant, 
quoniam  plenitudinem  et  perfectionem  omnium  lau- 
G  dum  habet,  quibus  et  angelica  et  humana  creatura 
ad  laudem  Dei  infunditur.  Et,  ut  vides,  ventus  idem 
voces  suas  in  zelo  suo  extendit,  quia  Spiritus  Dei 
voces  rectitudinis  judiciorum  suorum  ad  vindictam 
reproborum  convertit.  Atque  per  ipsam  in  prsefa- 
tam  nigredinem  prsedictae  nubis  iguem  misit,  unde 
illa  in  nigredinem  sine  flamma  exarsit,  cum  beati 
spiritus  incoeptionem  perditorum  angelorum  vi- 
dentes  ad  honorem  Dei  properabant.  Ignem  quoque 
ultionis  super  pessimam  intidelitatem  intentionis 
eorumdem  inimicorum  suorum  ardenter  funde- 
bant,  illis  non  ad  correctionem,  sed  ad  majorem 
exsecrationem  absque  omni  luce  salutis  sestuanti- 
bus,  nec  Creatori  suo  debitum  honorem  exhibere 
volentibus.  Nam  quia  sine  fulgore  laudis  Creatoris 
sui  esse  volebant,  pro  nihilo  computati  sunt,  quem- 
admodum  pergamenum  non  scriptum  vacuum  est, 
honorem  scripturse  non  habens.  Sed  et  mox  in  illam 
flavit,  eamque  ut  densum  famum  evanescere  et 
corruere  fecit,  quoniam  idem  zelus  per  beatos  spi- 
ritus  conatum  reproborum  adnihilavit,  sursumque 
ascendere  volentem,  attenuavit  et  depressit.  Mul- 
titudines  enim  bonorum  angelorum  in  Deum  aspi- 
ciunt,  atque  cum  omni  symphonia  laudum  eum  co- 
gnoscunt,  et  cum  miriflca  singularitate  mysteria 
ipsius,  qusp  semper  in  eo  fuerunt  et  sunt,  laudant, 
et  nequaquam  hoc  omittere  possunt,  quia  nullo 
terreno  corpore  gravantur.  Divinitatem  quoque  cum 
viventibus  sonis  excellentium  vocum  enarrant,  quse 
super  numerum  arense   maris  sunt,   superque    nu- 


D 


959 


S.  HILDECAIIUIS 


960 


merun»   canctonim   friictuum    qui   in  terra   gerrai-  A  eliam  anima  se   a  Deo   creatam    recordalur,    et    in 


naulur,  atque  super  numerum  sonorum  qui  per 
omnia  aQimalia  proferuntur,  et  super  omnem  fulgo- 
rem  qui  per  solem  et  lunam  et  stellas  in  aquis  ful- 
get,  et  super  onines  sonos  tetheris  qui  per  tlatus 
ventorum,  qui  quatuor  elenienta  elevant  el  susti- 
nent,  tiuut.  Sed  in  omnibus  his  vocibus  laudum 
suarum  beati  spirilus  divinilatem  uullo  fine  capere 
possunf.  Ouapropter  et  ipsi  in  vocibus  suis  novi- 
tatem  semper  facinnt.  Pra?fatus  quoque  zelus  sic 
illam  corruentem  ab  atistro  retro  supradiclum 
montem  ad  aquilonem  in  qiiamdam  iDliuitam  pro- 
fundilatem  projecit,  ita  ut  se  deinceps  erigere  non 
valeat,  prseter  quod  nebulam  quamdam  aliquando 
super  terram  mitlit.    In  quo    ostenditur   quod 


per  virtutem  sanctitatis  augelorum,  intentionem 
malignorum  spirituum  jam  vaciilantem,  a  loco 
beatitudinis  retro  aspectu  semper  viventis  ad  infe- 
licitatem  perditionis,  et  indeticientis  calamitatis 
repulit,  cum  iilos  ad  tantam  contritionem  redegit, 
ut  deinceps  rebellare  Deo  non  possint,  quamvis 
pessirois  suggestionibus  suis  homines  attentare  non 
negligant, 

Quod  aliqua  par.i  bealorum  spirituum  arcana  in 
coelo  manens,  et  vultui  sui  Creatoris  semper  assi- 
slens,  raro  ad  exteriora  mittafur,  aliqua  vero  quae 
angelorum  nomine  censetur,  ad  diversa  ofjicia 
semper  exiens,  cum  necesse  est,  hominibus  appa- 
reat ;  et  quod  omnis  rationalis  creatura  non  suam, 
sed  Creatoris  gloriam  setnper  debeat  quserere. 

V.  Est  etiam  mullitudo  quaedam  angelorum  cum 
Deo  arcana  in  coelo,  quam  Divinitas  lumine  suo 
perfudit,  et  qua;  humana;  creaturse  obscura  est, 
prseter  quod  illa  per  lucida  sigua  cognoscitur.  Et 
maltitudo  ista  cum  Deo  magis  quam  cum  homine 
ralionalis  est,  raroque  hominibus  apparet,  cum  an- 
geli  qui  cum  hominibus  ofliciales  sunt,  quando 
Deo  placuerit  illis  quibusdam  signis  se  oslendunt, 
quoniam  Deus  quosdam  ad  diversa  ofiicia  constituit, 
et  cum  crealuris  eos  ofticiales  esse  fecit.  Qui  tamen 
quamvis  diversa  officia  liubeant,  omnes  unum  Deum 
colendo  et  sciendo  vonerantur.  Quod  si  scientia  cum 
sono  laudis  ad  illum  de  (|uo  est  non  volarel,  sed  a 


lide  ad  illum  respicit,  sicut  et  homo  faciem  suam 
in  speculo  considerat,  quomodo  formata  sit.  Omni- 
potens  enim  Deus  opus  suum  hoc  modo  constituit, 
ut  cum  laudil)\ts  ad  ipsum  resjiiciat,  quoniam  in 
magno  honore  illud  perlicil,  dispoueus  etiam  quod 
beati  spiritus  vera;  beatitudini  contrarios  abjicerent 
dicentes  :  «  Istos  a  nobis  abjiciamus,  qui  volunt 
terrere  nos.  »    Unde  in  voluntate  Dei  scriptum  est  : 

Verba  Psalmistx  ex  psalmo  .xcii  ad  idcm  spectantia, 
et  quo  sensu  intelligenda  sint. 

VI.  «   Elevaverunt  flumina,  Domine,   elevaverunt 

flumina  voccui    suam.   Elcvavorunt  tlumina   fluctus 

*P^®  R  s"'^^   ^  vocibus   aquarum  multarum   {Psal.  xc.u).  » 


Hujus  sententiaj  intellectus  hoc  modo  accipiendus 
est  :  In  zelo  tuo  erecti  sunt  angelici  Spiritus,  o  Do- 
minc  omnium  creaturarum,  extuleruntque  quasi 
fluclus  vires  suas  in  subraersione  hostium  tuorum, 
ac  iterum  in  altum  tetenderunt  exercitus  eorumdum 
spirituum  fortitudinem  suam  voccs  sonorum  quam- 
plurimarum  laudum  Deo  oflerentes,  quia  angelica 
agmina  quasi  ilumina  aqua;  viv»  sunt,  qua;  ventus 
Spiritus  Dei,  ad  gloriam  laudis  sua;  movet,  cum 
eaedera  voces  contra  nigrum  draconem  praeliarentur. 
Nam  Michael  in  vocibus  turbarum  occulti  judicii 
Dei  eumdem  serpentem  percussit,  quoniam  cla- 
ritatem  Divinitalis  cognoscere  voluit,  eumque  per 
virtulem  Dci  in  puteura  inferni  projecit,  qui  absque 
C  obstaculo  fundi  est,  ubi  et  sequaces  ejus  qui  ipsi 
cousenseruut  eum  velut  magistrum  habentes,  cum 
ipso  cecideruut.  Sed  tameu  idem  omnibus  illis  plus 
poenarum  recepit,  quia  in  ullum  alium  quam  in 
seipsum  aspicere  voluit,  cum  isti  in  illum  respice- 
rent.  Post  ruinam  autem  hujus  autiqui  hoslis,  cce- 
lestes  chori  Deum  laudabant,  quod  accusator  eorum 
cecidisset,  et  quod  locus  ejus  in  ccbIo  amplius  non 
esset  inveritus.  Et  tuuc  etiam  majori  fulgore  mira- 
bilia  Dei  cognoscebaut,  quam  ea  prius  vidisseut, 
intelligenles  quoque  quod  in  coelo  tale  prailium 
amodo  non  fieret,  et  quod  nullus  de  coelo  ulterius 
caderet.  Sed  et  in  pura  divinitate  cognoscebant 
numerum  cadentium  spirituum  flclilibus  vasis  im- 
pleri.  Uude  et  pro  gaudio  isto  quod  numerum  illo- 


se  ipsa  csse  vellet,   quomodo  stare  posset,    cum   per       rum  qui   ceciderant  hoc  modo   restaurari  sciebant, 


se  ipsam  non  sit?  Rationalitas  cnim  sonum  laudis 
in  alium  sempcr  pratendit,  indeque  jucundalur, 
qooniam  si  a  se  ipsa  sonare  vellet,  gloriflcari  non 
posset ;  quod  Satan  fecit,  cum  vivere  incepit,  quia 
cam  laude  ad  Creatorem  suum  non  respexit,  sed 
per  seipsum  esse  volens  corruit,  a  divinitate  ab- 
scissus  et  conculcatus,  quemadmodum  stipula  a 
grano  abscissa  conculcatur.  Quapropter  quajlibet 
creatura  qua;  vivit,  ad  Creatorem  suum  respiciat, 
nec  gloriam  a  se  ipsa  habere  qua;ral.  Plenum  nam- 
que  gaudium  utilitatis  ex  se  ipso  homo  babere  non 
potest,  nisi  illud  ab  alio  percipiat;  et  cum  per 
nliiim  nlilitatis  gaudium  intellcxerit,  exsultatio- 
nem    magnam  in    corde   suo  cxinde  habebit.    lliuc 


eumdem  casum  in  hujusmodi  oblivionem  ducebant, 
quasi  non  fuisset.  Omnipotens  quippe  Deus  coele- 
stem  militiam  iu  diversos  ordiues  constituit,  sicut 
eum  decuit,  ita  ut  singuli  ordines  offlcia  sua  te- 
neant,  et  quisque  ordo  speculativum  sigillum  alii 
ordini  sit,  et  in  unoquuque  speculo  divina  mysteria 
sunt  quae  idem  ordines  nec  pleniter  videre,  nec 
scire,  nec  sapere,  nec  linire  possunt.  Quapropter 
admirantes  de  laude  in  laudem,  de  gloria  in  glo- 
riarn  ascendunt,  et  sic  novi  semper  sunt,  quoniam 
omnia  haec  ad  finem  perducere  non  valent.  Ipsi 
quoque  a  Deo  spiritus  et  vita  sunt.  Unde  etiam  in 
divinis  laudibus  nuuquam  deficiunt,  igueamque  cla- 
rilatem  Dei  semper  inspiciunt,    atque   ex  clarilate 


m 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.— PARS  III,  VISIO  VII. 


962 


divinitatis  velut  tlamma  coruscat.  Verba  autem  haec  A  per  illum  qui  primus  et  novissimus  est,  ad  utilita- 
lideles   devoto   cordis  affectu    percipiant,     quoniam       tem  credentium  edita  sunt. 


VISIO  SEPTIMA. 


Visio  myslica  de  lapide  marmoreo  instar  montis  in 
orientali  parle  xdiflcii  prxmonstratx  civitatis  con- 
sistente ;  deinnumera  quoque  multitudine  hominum 
tam  in  orientali,  quam  in  australi  plaga  ejusdem 
sedificii  apparentium ;  sed  et  de  fo?'ma  et  habilu 
mirabili  duarum  imaginum  juxia  angulum  orien- 
talem  constitutarum. 

I.  Post  hsec  in  angulo  orientali,  scilicet  ubi 
oriens  incipiet,  quasi  marmoreum  lapidem  sicut 
montem  magnum,  et  altum,  ac  integrura  aspicie- 
bam,  in  quo  tantum  porta  velut  magntL'  civitatis 
excisa  videbatur,  quam  splendor  quidam  lucidus, 
ab  ortu  solis  veniens  totam  perfundebat,  nec  ultra 
se  exlendebat.  Et  ab  eodem  lapide  fere  usque  ad 
alterura  orientalem  tinem  qui  versus  austrum  erat, 
quasi  iraagines  hominum,  videlicet  puerorum,  ju- 
venum  ac  senum,  quemadmodum  stellse  per  nubem 
apparebant,  sonum  usque  ad  occidentem  dantes, 
velut  mare  cum  inundando  per  ventum  movetur. 
Quos  etiam  quidam  splendor  de  supernis  veniens, 
omnemque  pulchritudinem  humanae  aestimationis 
excedens,  quodam  radio  suo  perfundebat,  quem 
iterum  deinde  ad  se  retrahebat.  Juxta  istum  autem 
prsefatum  orientalem  finera,  alia?  duse  imagines  sibi 
vicinae  stabant,  quarum  altera,  quse  prior  erat, 
caput  et  pectus  queraadraodum  leopardus  habebat ; 
brachia  vero  ut  homo ;  sed  manus  ejus  ursi  pe- 
dibus  assimilabantur ;  aliara  autem  formam  in  ea 
non  videbam.  Tunica  autem  lapidea  induebalur, 
nec  hac,  nec  illac  movebatur,  sed  visum  suum  ad 
aquilonem  retorquebat.  Sed  altera  iraago,  quae  prae- 
dicto  angulo  vicinior  erat,  faciem  manusque  ho- 
rainis  sibi  iuvicem  coraplicatas  habebat,  et  pedes 
accipitris  in  se  ostendebat.  Et  quasi  tunica  lignea 
induebatur,  quae  a  summitate  sua  usque  ad  umbili- 
cum  illius  apparebat  candida,  ab  umbilico  autem 
usque  ad  lumbos  ejus  subrubea,  a  lumbis  vero 
usque  ad  genua  ipsius  subgrisea,  et  a  genibus  usque 
ad  finem  pedum  illius  turbida.  Gladium  quoque 
velut  supra  lumbos  suos  in  transversum  positum 
tenebat,  atque  imraobilis  perraanens,  aspectum 
suum  ad  occidentem  verterat.  Deinde  autem  quasi 
aiias  innumerabiles  horainum  imagines  per  totam 
australem  plagam  sicut  nubem  in  aere  Duentes  vi- 
debam,  quarum  alii  in  capitibus  suis  velut  coronas 
aureas  ferebant,  alii  ut  palmas  valde  ornatas  in 
manibus  suis  tenebant,  alii  ut  fistulas,  alii  ut  citha- 
ras,  alii  ut  organa,  sonusque  eorumdera  instru- 
raentorum,  quemadmodum  dulcis  sonus  nubiura 
intonabat.  Et  iterum  vocem  de  coelo  audivi  dicen- 
tem  ad  me  : 


Quia  Deus  omnipotens,  nulla  sibi  mutabilitate  diver- 
sus,  justojudicio  superbientes  angelos  damnaverit, 
et  pia  miseratione  decepto  homini  subveniens,  mul~ 
tis  et  miris  in  Veteri  Testamento  futurx  salutis 
ejus  nuntiis  prsemissis,  in  Novo  demum  Testa- 
mento  per  plurima  miracula  liberationem  ejus 
compleverii ;  et  quod  prophetia  ad  instructionem 
R  et  correciionem  divinitus  data,  nulli  nunquam 
mundi  xtati  defuerit  vel  defutura  sit. 

II.  Postquam  exercitus  perditorura  angelorum 
cecidit,  Deus  hominem  in  gloriara  iilorum  quam 
perdiderant  ordinavit;  sed  eo  eliam  coiTuente, 
ipsura  magno  pretio  beatae  ereptionis  redemit, 
multis  et  adrairandis  nunliis  quibus  eum  ad  vitam 
revocaret,  in  Veteri  Testamento  multoties  pro- 
raissis;in  Novo  quoque  Testaraeuto  quamplurimis 
per  liberationem  illius  rairaculis  perpetratis.  Qua- 
propter  in  angulo  orientali,  scilicet  ubi  oriens  in- 
cipit,  quasi  marmoreum  lapidem  sicut  montem  ma- 
gnum  et  altum  ac  integrum  aspicis,  qui  designat 
quod  a  principio  creaturarum,  cum  mundus  crealus 
est,  Deus  tirraissima  petra  potens  et  excelsus  in 
integritate  stabilitatis  exstitit  nullam  mutabilitatem 
in  se  habens.  In  quo  tantum  porta  velut  magnse 
civitatis  excisa  videtur,  quara  ab  ortu  solis  lucidus 
splendor  quidara  veniens,  totara  perfundit,  nec  ultra 
se  extendit,  quia  voluntas  Dei  quemadmodum 
porta  ad  quaelibet  bona  patens,  purissimae  divini- 
tatis  ordinatioue  tangitur,  quae  supra  id  quod  ordi- 
natum  est  non  procedit,  quoniara  voluntas  et  ordi- 
natio  Dei  hoc  niodo  sibi  conveniunt,  ut  neutra 
aliam  transcendat.  Nara  Deus  in  locum  quem  anti- 
quus  serpens  perdidit,  pia  bonitate  voluntatis  suai 
hominera  ordinavit,  ipsumque  iu  perversa  vacil- 
lantem,  aquis  diluvii  expiavit,  et  raundura  in  Noe 
justa  exarainatione  renovavit.  Unde  et  ab  eodem 
0  lapide  fere  usque  ad  alterum  orientalem  finem  qui 
versus  auslrura  est,  quasi  imagines  hominura,  vide- 
licet  puerorum,  juvenura  ac  senura,  quemadmodum 
stellae  per  nubem  apparent,  sonum  usque  ad  occi- 
dentem  dantes,  velut  mare  inundando  per  ventum 
movetur,  quoniam  a  divina  fortitudine  usque  ubi 
velus  lex  cum  severitate  apparens,  finera  ardore 
justitiffi  et  veritatis  veniente  accepit,  prophetia  in 
primo  opere  Dei,  videlicet  in  Adam  incepit.  Quae 
ita  a  generatione  in  generationem  per  diversas 
selates  hominum,  ut  lumen  per  tenebras,  lucebat, 
nec  a  sono  suo  usque  ad  terminum  mundi  cessabit, 
voces  raultiraodarum  significationum  proferendo, 
cum  inspiratione  Spiritus  sancti,  diversis  mysteriis 
imbuitur.  Prophetia  enim  in  homine  velut  anima 
in  corpore  est,  quia  sicut  anima  in  corpore  obum- 


963 


S.  HILDEGAHDIS 


964 


brata    est,  et   ut    per    earii    corpus    regilur,  ita  et  A  Quia  prior  cluarum  tmaginum  in  orienfali  fine  os- 


prophetia  a  Spirilu  Dei  veniens,  qui  omni  creatursc 
pru-euiinet,  iuvisibile  est,  atque  per  eam  qua>que 
declivia  corripiuntur,  et  ad  viam  reclitudinis  df- 
viantes  reducuntur,  sicut  etiam  inspiratione  mea 
David  sersus  meus  loquitur  dicens  : 

Vcrba  havid  ex  primo  versu  Psalmi  xliv,  id  es(, 
«  Eructavil  cor  nieum  vtrbum  bonum  »  ad  idem 
et  ad  utramque  Christi  generalionem  pertineniia, 
et  quoinodo  intelligenda  sint. 

III.  «  Eructavit  cor  meuni  verbum  bonum,  dico 
ego  opera  mea  Regi.  »  Hujus  quoque  sentenliaj  in- 
tellectus  hoc  modo  accipiendus  est.  Ego  qui  Pater 
omnium  sum,  manifeste  osteudo  quod  aule  omuem 
creaturam  eructavit  inlerior  vis  m«a  verbum  bo- 
num,  scilicet  quod  genui  Filium  meum  per  quem 
omnia  valde  bona  facta  sunt.  Quapropter  eliam 
dico  in  diversa  non  nuitans  me,  ego  qui  sum  pro- 
palans  opera  uiea  illi,  qui  per  orbem  terrarum 
regnaturus  est.  Omnia  enim  opera  mea  qua^  ab 
iuilio  facta  sunt,  Filio  meo  uota  sunt.  Prophetia  quo- 
que  eructavit  in  virtute  sua  verbum  bonum,  cum  idem 
verbum,  per  quodomniafactasunt,  carne  indueudum 
dicendo  mirabilia  opera  pronunliavit,  et  cum  illud  re- 
gem  reguni  futurum  demonstravit,  atque  justum  ger- 
men  hoc  integraterra  proferre  deberet,  quse  per  upus 
Tiri  contrita  non  esset.  Istud  prophetia  per  infusio- 
nem  Spiritus  sancti  cognovit  scilicet  in  quibusdam 
senibus,   in  quibusdam  quoque  juvenibus,  atque  in 


1? 


tensi  xdificii  consistentium,  tota  fere  ferino  ha- 
bitu  apparens,  tempus  quod  ante  dituvium  fuit 
significet,  in  quo  homines  sine  lege  et  cognitione 
veri  Dei  crndeli  et  magis  bestiali  quam  humano 
rilu  vivcbant. 

IV.  Quemadmodum  autem  vides,  juxta  pra^fatum 
orientalem  fiuem,  alite  duaj  imagines  sibi  viciua; 
stant,  signilicantes  quod  in  ortu  justitiai  qui  in  Abel 
demonstratus  est,  jam  titubante,  duo  tempora  di- 
versorum  morum  homiuum  sibi  in  vicinitate  con- 
juncta,  Deus  propalavit,  aliud  quidem  ante  dilu- 
vium  sine  lege,  aliud  vero  post  dilvuium  sub  lege. 
Quarum  altera  qute  prior  est  caput  et  pectus  quem- 
admodum  leopardus  habet,  brachia  vero  ut 
homo,  sed  manus  ejus  ursi  pedibus  assimilantur ; 
aliam  autem  formam  in  ea  non  vides,  quia  tempus 
illud  quod  anle  diluvium  sine  lege  fuit,  in  moribus 
hominum  potestatem  et  fortitudinem  diversarum 
beslialium  naturarum  ostendebat,  quoniam  tunc 
homines  per  primam  diabolicam  deceptionem  om- 
nibus  vitiis  implicati  erant,  Deum  oblivioni  tra- 
dentes,  et  secundum  gustum  voluntatis  suai  viven- 
tes ;  inlerdum  vero  quasi  in  brachiis  suis  ut  homo 
operantes,  interdum  autem  in  operibus  manuum 
suarum  crudelium  bestiarum  naturam  et  rapinum 
imitantes.  Quapropter  et  honestatem  morum  homi- 
nes  negligebant,  uec  secundum  humanam  discipli- 
nam  vivere  studebant ;  sed  tautum  informes  sic  re- 
manebant.  Tunica  autem  lapidea  induitur,  nec  hac 


quibusdam   pueris,  qui  in  plurimis  signis  de  eodem  q  nec   illac  movetur,  sed  visum   suum   ad  aquilonem 


germine,  quod  Verbum  Dei  est,  per  inspirationem 
Spiritus  sancti  loquebantur.  Deus  namque  mascu- 
lum  de  terra  creavit,  et  illum  in  carnem  sangui- 
neam  mutavit;  sed  mulier  de  eodeni  viro  sumpta, 
caro  de  carne  in  aliud  non  mutanda  permansit.  Et 
isti  in  spiritu  prophetiiE  cognoverunt,  mulierem 
per  inspirationem  Spiritus  sancti  Fiiium  Dei  pari- 
turam,  quemadmodum  llos  de  suavissimo  aere 
crescit,  et  ut  eliam  in  virga  Aaron  praisignatum  est, 
quse  ab  arbore  abscissa  Mariam  Virgineni  ostendc- 
bat,  de  cujus  mente  vir  ita  abscissus  est,  ut  nun- 
quam  delectatione  copulationis  alicujus  tangeretur, 
sed  per  ardorem  Spiritus  sancli  virum  unum  pro- 
creavit,  quem   omnibus  creaturis  circumdedit,  quo- 


retorquet,  quia  iidem  homines,  qui  in  praefato 
tempore  fuerunt,  duritiam  et  gravedinem  peccato- 
rum  sibi  circumdederant,  nec  se  a  malo  ad  bouuin 
convertebant,  in  scienlia  sua  quidem  videntes, 
quod  mala  et  turpia  opera,  quibus  antiquus  ser- 
pens  congaudet,  faciebant,  nec  tamen  ea  deserere 
volebant.  Cum  enim  Deus  coelum  et  terram  crea- 
vit,  terram  divisit  ita,  ut  qua^dam  pars  tcrrai  im- 
mutabilis,  qux-dam  vero  mutabilis  lit,  ex  qua  etiam 
Deus  hominem  plasmavit.  Homo  quoque  vigilando 
et  dormiendo  mutabilis  est.  Quando  enim  vigi- 
lat,  secunduui  cursum  solis  lumine  oculorum  suo- 
rum  lumen  non  habet,  sic  ost  quasi  ilie  qui  in  ani- 
masua  velut  iu  nocte  obtenebratur. 


niam  Ul^  ab  ipso  procedendo,  gustum  perceperant,  D  ^^  f^^titudine,   crudelitate  et  impuris  moribus  ho- 


quapropter  eliam  omnes  voci  ipsius  obediebant 
Prophetaj  namque  dixerant  quod  ex  opere  charita- 
tis  mulier  paritura  procedere  deberet,  sicut  virga 
de  stirpe  Jesse,  omnesque  virginalem  hunc  partum 
Regi,  scilicet  Filio  Dei  ascripserunt.  Cnm  enim 
mulier  haec  Filium  Dei  circumdedit,  homines  qui 
ipsam  in  similitudine  imaginis  suae  videbant  et  au- 
diebant,  plus  eum  diligebant,  quam  si  ipsum  non 
viderent,  quia  quod  hominei  in  umbra  vident,  ad 
plenum  scire  non  possunt.  Unde  et  propheta^  cum 
in  sono  umbrcfi  loquerentur,  haec  aliquando  velut 
umbra  ipsos  pertransierunt ;  qua-  tamen  omnia  in 
hominibus  postea  formata  sunt,  quoniam  sonus 
prophelije  de   occultis  mysteriis  divinitatis  procedit. 


minum  ante  diiuvium,  et  quomodo  arte  diaboli 
prseter  paxicos  a  cultu  Dei  recesserunt. 
V.  Et  Deus  hominem  in  terra  viventium  posuit, 
quse  per  spha-rarn  solis  non  illuminatur;  sed  quae 
vivente  luce  feternitatis  perfunditur;  sed  ille  divi- 
num  pra^ceptum  transgressus,  iterum  in  terram 
mutabililatis  missus  est.  Ipse  autem  duos  lilios  ge- 
neravit,  quorum  alter  Deo  immolavit,  alter  vero 
fralrern  occidens,  reus  mortis  factus  est,  et  qui 
Deo  immolavit,  et  vocem  Dei  audivit,  interemptus 
est.  Unde  et  planctus  magnus  exortus  est.  Nam  in 
illa  prima  creatione  hornines  tantai  fortitudinis, 
tanlarumque  virium  erant,  ut  etiam  fortissimas 
beslias  superarent.  Unde  ut  cum  illis  jocularentur 


963 


LIBER  DIVINOR.  OPEK.  SIMPLIClS  HOMINIS.  -  PARS  lll,  VISIO  Vll. 


966 


multoties   delectati  sunt,    ipsseque  bestiai   homiues 
timentes,    ferocitatemque     suam     cohibentes,     illis 
subjiciebantur ;   sed    tamen    ob   hoc    naturam  suam 
non    mutabant.    Homines  autem   pulchram  formam 
rationalitatis    sutn    mutantes,     bestiis    se    admisce- 
bant,   et    quod   sic   generabatur,    si    homiui  magis 
quam   bruto    animali    assimilaretur,  illud  odio    ha- 
bentes    negligebant,   si  vero    magis    formam    bruti 
animalis    quam    formam    hominis    haberet,    osculo 
dilectionis    amplectebantur.  Mores  quoque     eorum- 
dem  hominum  in  duobus  modis   tunc  erant,   scilicet 
nunc   secundum    pecora,   quemadmodum  leopardus 
et    ursus    secundum  mores  homiuum  et  bestiarum 
sunt;  ideoque  eliam    pulcherrimas   pennas   rationa- 
litatis   non    habebant,   quibus   ad  Deum    recta    tide 
et  spe  anhelarent,    quoniam  propter  proedicta  pec- 
cata    eaedem  pennse  in  ipsis  defecerant.  Istud  anti- 
quus  serpens  eis    suggessit  quatenus  gloria  rationa- 
litatis  eorum  periret,  quam  in    homine  magno    odio 
laniabat.    Diabolus   enim    intra  se  dicebat  :  «    Quid 
est  hoc  quod  Altus  fecit?   lilud  quippe  consilio  meo 
plus  quam    suo     consentit.  Quapropler   in  plasma- 
tione  ipsius  eum  superabo.  »  Sic  homines  in  primo 
sieculo    per    spumara     serpentis   polluti    secundum 
gustum  terreni  vasis   sui,   et  non   secundum    spira- 
men  animae   operabantur,     nec    quidquam   cognos- 
cere   volebant  prseter  quod  formatum  videbant    di- 
centes  :   «   Quid    potest  mihi  ventus,   qui    nec  for- 
matus  est,  nec  mihi   loquilur?  Quod  mihi  loquitur, 
et  quod  mihi  accurrit,     illud   tenebo !    Nam   diabo- 
lica  ars  qu«dam  magna   animalia   insufflavit,  atque 
per    illa   hominibus    dicebat :    «    Ego     sum   qui  vos 
creavi.  »  Et  hoc    modo   suggessit  hominibus  ut    per 
illa  polluerentur,  quatenus   sonum  vocis  rationali- 
tatis  quo  Deum  laudare  deberent,  in   eis   everterent, 
ne    Deum   laudarent,     sicut    nec     ipse    vokut,   nec 
velle  quairit.  Quidam  autem  pauci  qui  protoplastum 
audierant,  qui   ipsis  retulerat  quomodo  a   Deo    for- 
matus  et  quomodo  in  locum  voluptatis  positus  fuis- 
set,  et   quomodo  inde  exiisset,    naturam  suam    hu- 
manam  gustantes,    nec    se  pecoribus  commiscentes, 
ut  Deus   eos  constituit,    in   eadem  natura  sua  recLe 
et    sobrie     vivebant,    atque     propter  moiestiam    et 
gravedinem  communis    plebis,   quai  hoc   modo,    ut 
prsedictum    est,   polluebatur,   ad   altos    montes  fu- 
giebant,    ibique   ex  spiramine  animse  ita  conforta- 
bantur,  ut  eos   peccare    non    liberet  :   sed    semper 
suspirabaat    dicentes  :    <>    Ubi    quairemus  illum  qui 
nos    creavit?  »    Unde   a  prsedictis    populib    delude- 
bautur   dicentibus  :    «  Quid  est  quod     isti    colunt, 
quod  nec  ocuiis  suis  vident,  nec  manibus  palpant?  » 
Sed   et  aediticium  Noe  deludebant.  Et  Deus  istis  in 
mysticis     miraculis     suis    loquebatur,    sicut    etiam 
Abel  lilio  primihominis  locutus  est. 
Quia   Deus  iniquilates  et  crimina  hominum    3svi  il- 
iius   non    sufferens,     omne     (jenus   humanum    et 
cuncia  viventia  exceptis  his  qux  arca  concluserat 
aquis  diluvii  exterminaverii;  et  de  mutatione  solis, 
lunx,   siderum  et  terrse   ab   eis   qualitatibus  quos 
ante  diluvium    habuerant ;  et  quod   in  fine  mundi 


A  tanta  terram  profunditate  ignis  consumpturus  sit 
quanta  altitudine  aquarum  infusione  penetrata  est. 
VI.  Postquam  autem  terra  hoc  contrario  populo 
repleta  est,  ego  qui  sum,  hsec  criminalia  peccata 
diutius  non  sufferens,  decrevi  hoc,  ut  genus  liuma- 
num  in  aquis  suffocaretur,  exceptis  paucis  qui  me 
cognoverant.  Terra  vero  nequaquam  exsiccata  est, 
donec  delusus  populus  totus  submersus  est.  Aquaj 
enim  totam  terram  ita  perfuderunt,  ut  velut  lutum 
iieret,  et  huic  cadavera  hominum  ita  immerge- 
bantur,  ut  postea  inveniri  non  possent,  quibusdam 
tamen  cadaveribus  pecorum  ex  levitate  sua  in  su- 
periicie  aquarum  apparentibus.  Nec  terra  etiam 
exsiccata  est,  antequam  sol  cum  itineribus  luna;  et 
stellarum,    et    cum    omnibus  ofticii»  sui  'ortum    et 

R  occasum  compleret,  nec  antequam  omnia  hsec 
aquas  in  constituta  loca  sua  ut  primum  positae 
fuerant  ad  se  retraherent.  Et  sic  terra  per  colorem 
solis  in  alium  modum  cocta  est  quam  prius  appa- 
ruisset.  Sol  quippe,  et  luna  ac  stellai,  casteraque 
sidera,  post  casum  Adae  ante  diluvium  ex  nimio  et 
valido  calore  aliquantum  turbulenta  fuerunt,  ho- 
minesquetunc  in  corporibus  suis  tam  fortes  erant, 
ut  eumdem  calorem  tolerare  valerent.  Quod  etiam 
nunc  fervor  magni  caloris  interdum  ostendit,  cum 
prjefata  sidera  ab  illo  turbida  aliquando  existunt, 
quoniam  post  diluvium  aquis  ita  perfusa  sunt,  ut 
in  frjgore  et  in  colore  suo  lucidiora  quam  ante  di- 
luvium  fuissent  existant,  terra  vero  et  hominibus 
in  majori  debilitate  ct  inlirmitate  postmodum  per- 
manentibus  quam  prius  essent.  Nam  aquain  diluvio 
totam  terram  usque  ad  fundum  penetrabilis  terra'. 
perfundens,  in  lutum  mutavit,  sicut  et  in  novissi- 
mo  die  ad  eamdem  profunditatera  ardebit,  quoniam 
homo  ea  deinceps  non  indigebit.  Judicia  enim  sua 
Deus  per  aquam  et  ignem  super  hominem  exercet, 
ut  quoniam  per  hwc  hominem  composuit,  per  ea- 
dem  etiam  homo  comprimatur.  Efsicut  Deus  hu- 
miditate  aquse  toLam  terram  perfundit,  et  calore 
ignis  eam  componit  et  lirmat,  ita  et  hominem  hu- 
miditate  corporis  humectat,  atque  calore  ignis  ani- 
mai  eum  coufortat.  Illi  autem  quos  Dominus  post 
diluvium  ad  procreationem  novi  generis  servaverat, 
terribili  judicio   Dei  quod  viderant  perterriti,  in  ti- 

j)  more   Dei    ardebant,  atque  sacrificia  sua  ad  honorem 

Dei  immolare  coeperunt. 

Quia  ex  mutatione  elementorum  vires  quoque  homi- 
num  post  diluvium  imminutas  sint,  et  de  correc- 
tione  eorum  ad  tempus  terrore  ejusdem  judicii 
perierritorum,  el  de  arcu  tunc  primum  pro  foe- 
dere  vel  siynum  inter  Deum  et  homines  posito. 

VII.    Sed  deinde    genus     in    genus  in    minoribus 

viribus    processit     quam    homines    ante    diluvium 

fuissent,    ut     praifatum    est,     quoniam    cum    terra 

immutata    est,      vires    etiam    hominum   irarautatae 

debiliores   factse    sunt,   quia  antiquura  insidiatorem 

subsecuti  fuerant,  qui  gloriara  suara  in    serpentinos 

mores  mutaverat,   quoniani   serpens   astutus   est  ad 

decipiendum    ilium    quem  decipere  vult,   et  ad  fu- 

giendum    ab  illo  a  quo  fugere  qua^rit.  Sic  et  anti- 


96"; 


S.  Mll.DKGARDlS. 


\m 


quus  ho.>tis  facit,  cum  illum  quem  superat  pcr  do-  A  uibus  usque  ad  fincm  podum  illius  turbidu  est,  si- 


luni  morliferi  veueni  intidelitatis  decipit,  et  cum 
ab  illo  quo  devincitur  velociter  fugit,  quia  per  il- 
lum  conculcatur,  quemadmodum  de  cceio  projcc- 
lus  est.  Istud  enim  tempus  in  timore  Domini  iUi 
tloruit,  quod  antiquo  serpenti  restitit,  ne  per  suf- 
tlatum  suum  oblivio  Dei  sicut  ante  diluvium  fecerat 
homini  infuuderetur.  Post  diliivium  namque  Deus 
novam  terram  cum  novo  populo  fecit,  arcum  pro 
signo  in  nubibus  ponens  ;  nc  aquai  omnem  terram 
et  omnes  poj)ulos  amplius  sullocareut ;  ostendens 
eliam  quod  omries  inimici  ejus  cognoscerent  (juam 
magnam  potestatem  iu  tremendo  judicio  suo  super 
eos  haberet.  Judiciuni  quippe  Dei  magnam  forli- 
tudinem  iniinicos  ejus  ad  percutiendum  babet, 
qui  veritatem  divinitatis  destruere  volunt,  atque 
cum  igne  magnisque  tempestatibus  post  casuin  liiii 
perditionis,  linem  omuium  mortalium  liomiuum  fa- 
cietjita  ut  postmodum  nulio  mudo  quidquam  mor- 
tale  appareat. 

Quod  altera  imago  tempus  illud  quod  post  diluvium 
sub  lege  fuit  designet,  et  vatietates  diversi  habi- 
tus  pjus,  distinctiones  temporum  ab  ipso  diluvio 
xisque  ad  adventum  Domini,  vel  finem  sxculi,  et 
qualitates  morum  hominum  qui  in  eis  suntvel  fu- 
turi  sunt  signi/icent. 

VIII.  Sed  altera  imago,  quae  prajdicto  angulo 
viciuior  est,  faciem  manusque  bominis  sibi  invicem 
coraplicatas  babet,  sed  pedes  accipitris  in  se  osten- 
dit,     designans    tempus    illud    quud   post    diluvium 


gniiicans  tempus  quod  a  Babylonica  transmigratione 
usque  ad  exterminium  ejusdem  iegis  se  extendit, 
ubi  Filius  Dei  venit,  qui  ipsam  in  semetipso  totani 
complevit.  Quod  scilicet  tempus  turbidum  in  ne- 
gligentia  et  in  torpore  apparuit,  quia  eadem  iex, 
jam  tunc  pro  dedecore  computata,  et  quasi  turbu- 
lenta  aqua  pro  nihilo  habita,  ad  casum  suum  car- 
naliter  tendebat.  Nam  qui  eo  tempore  sub  lege  esse 
videbantur,  solem  justitiae  orientem  scire  nolebant, 
scd  solas  litleras  in  tabulis  scriptas  se  inspicere 
velle  dicebant,  noc  aliud  quidquam  in  eis  intelli- 
gendura  csse  aftirmabant.  Unde  ego  qui  orania  juste 
dijudico,  judicia  raea  quse  in  it^gypto  et  in  aiiis  io- 
cis  super  eos  extenderam,  quaudo  in  se  ipsis  con- 
fidebant,  faciendo  quod  voiebant,  nunc  super  eos 
quosdam  populos  misi,  qui  eos  caperent,  et  in  re- 
gioues  longinquas  dividerent.  In  hac  autera  duritia 
infideiitatis  tandiu  durabunt,  quousque  antiquus 
serpens  in  quodara  errante  et  perdito  horaine  ocu- 
lura  suura  raovebit,  quem  occulta  [divinitas  ita  oc- 
cidet,  ut  ictum  illum  nec  anguius  nec  homo  nove- 
rit,  ettuncidem  legalis  populuscum  magnis  serum- 
nis  ad  me  respiciet,  lugens  et  plangens  quod  tan- 
diu  deceptus  sit.  Sed  quandiu  horaines  deinde  in 
transitorio  saeculo  perraansuri  sint,  angulo  et  ho- 
mini  ignotum  est.  Etpraedicta  imago  gladium  velut 
supra  himbos  suos  in  transversura  positura  tenet, 
quoniara  circumcisione  velut  in  carnali  transitu   se 


sub    lege   in   moribus    hominum   erat,  ita   usque  ad  C  habuisse  deraonstrat,  ubi  taraen    ab  umbilico  vita. 


terminum  illum  procedens,  ubi  tam  austeritas  ejus- 
dem  itgis  ciaudicabat,  in  quo  intentio  et  opera  eo- 
rumdem  hominura  ad  carnaiia  magis  quam  ad  spi- 
ritalia  spectanlium,  absque  labore  vacabant,  in 
tjuo  etiam  gradiendo,  acerbitatem  et  non  lenitatem 
sanciebant,  quoniam  lex  nulli  pepercit,  sed  deiin- 
qucnlem  acritur  punivit.  Et  quasi  tunica  lignea  in- 
duitur,  quia  prujfatum  tempus  veterem  legem  spiri- 
tales  fructus  negligentera  sibi  attraxerat.  Quui  a 
summitate  sua  usque  ad  umbilicum  illius  apparet 
candida,  quoniam  tempus  quod  ante  Noe  fuit,  qui 
Creatorem  suum  cognovit,  et  se  hominem  esse 
scivit,  et  a'diticium  sanctilatis  primum  incepit,  et 
oblationes  Deo  oblulit,   quasi   caudidum    usque    ad 


lium  usque  ad  lumbos  homo  per  motionem  eorura 
peccat,  cum  mens  hominis  ea  ad  peccandum  mo- 
vet.  Et  etiam  judicia  Dei  puram  juslitiara  haben- 
tia  declarat,  ita  scilicet  quod  Deus  super  illura  qui 
raembra  hominis  dividit,  sanguinera  ejusdera  occi- 
soris  fundit,  et  etiam  illum  qui  se  ab  eo  in  aliis 
malis  avertit,  justo  examine  dijudicatum  conlerit. 
Atque  iramobilis  permanens  aspectum  suura  ad  oc- 
cidentem  vertit,  quoniam  homines  qui  in  eodem 
tempore  fuerunt,  cum  vetus  lex  vigebat,  ad  spiri- 
talem  intelligentiam  se  non  movebant,  casum  qui- 
dem  antiqui  serpentis  scientes,  multaque  pericula 
videntes;  sed  tamen  animarum  suarura  salutem  iu 
torpore    et  in   negligentia     habcntes,    Nam    igneus 


Abraham,     qui     velut    umbilicus    forlitudinis    erat,       draco  videns  quod  Dcus  quosdam  servaverat,   quos 


surrexit,  quia  per  voraginem  aquarum  homines  in 
tantum  exterriti  fuerant,  ut  deinde  per  aliijua  lem- 
pora  limorem  Dei  per  rectitudinem  ad  se  colligerent. 
Ab  umbilico  aulum  usque  ad  lumbos  ejus  subrubea 
est,  signiflcans  tempus  quod  ab  Abraham  usque  ad 
Moysen  in  circumcisione  ardens  se  extendit,  quo- 
niam  ut  aurora  solem  praevenit,  sic  Abraham  per 
signum  circumcisionis,  in  qua  luxuriam  contrivit, 
humanitatem  P'ilii  Dei  praicessit.  A  lumbis  vero  us- 
que  ad  genua  ipsius  subgrisea  esl,  ostendens  quod 
tempus  illud  quod  a  Moyse  legislatore,  usque  ad 
i  abylonicam  transmigralionera  fuit,  in  duritia  et 
asperitate  legis,  secundum  carnem  processit,  quod 
etibi  admultas  vanitates   incurvari  ccepit.  Et   a  ge- 


inundatio  aquarum  non  devoraverat,  magnarn  iram 
per  flatum  suura  emisit,  intra  se  furibunde  dicens  : 
c<  Oranes  artes  meas  excilabo,  iliasque  sigillatim 
cxcribrabo,  quatenus  istos  quos  diluvium  non 
submersit,  in  aliquibus  impedimentis  decipiam,  et 
sic  eos  ilerum  mihi  subjugabo.  » 

De  s ig iiificationibus  hostiarum  et  circumcisionis  ei 
legis  qux  prophetiam  in  Patribus  incarnandum 
Dei  Filium  prsecesserunt ,  et  de  praedicatione  pro- 
phetarum,  et  quod  homo  salvari  non  posset  nisi 
Verbum.  caro  fieret,  et  de  suggestionibus  diaboli, 
quibus  homines  illudendo  decipit,  et  de  modis  sub- 
venlionum  quibus  semper  Deus  resistit. 
IX.  Ilaquetcmpus  hoc  post  diluvium  a  Noe  usque 

adFiliummeum   incarnatum  se  cxtendit,  qui  ia  se 


1)69 


LtBER  OIVINOR.  OPER.  SlMPLlCIS  HO.MINIS.  —  PARS  tll,  VISIO  VII. 


910 


credentes  ad  spiritalem  intellectum  converlit,  ubi 
et  aliud  tempus  non  secundum  carnem,  sed  secun- 
dum  spiritum  ad  vitam  processit.  In  Noe  enim  multa 
miracula  ostendi,  sicut  etiam  in  prima  apparitione 
in  Adam  quamplurima  miracula  perfeci,  quouiam 
ut  in  Adam  omnes  nascituros  homines  praevidi,  ita 
etiam  in  Noe  novum  steculum  resurrecturum  prae- 
signavi.  De  germine  namque  isto  fortissimi  et  ve- 
locissimi  propheta^  surrexerunt,  qui  linguam  suam 
acuentes,  ea  quai'  in  Spiritu  sancto  videbant,  iidu- 
cialiter  protulerunt,  scilicet  quia  Deus  Verbum 
suum,  quod  in  ipso  ante  iTvum  fuit,  in  mundum 
missurus  esset.  Et  hoc  sic  incarnatum  est,  ut  totus 
mundus  inde  miretur,  atque  ad  hoc  miraculum  lin- 
gufe  ipsorum  velociter  mundum  transibant,  cum 
speciosum  pro  tiiiis  hominum  ad  terras  venturum 
affirmarent.  Sed  et  rationalitas  diclat,  et  secundum 
dictatum  opus  exercetur,  quia  si  dictatus  non  pro- 
cederet,  opus  uon  subsequeretur.  Munduiu  enim  et 
liominem  Deus  in  Verbo  suo  dictavit.  Nam  Ver- 
bum,  quod  sine  initio  est,  opus  quoddam  dictavit, 
de  quo  mundum  iudumentum  sibi  induit,  ut  quando 
homo  peccasset,  si  Deum  conliteretur  cum  eodem 
indumento  eum  ad  se  retraheret ;  et  ideo  si  idem 
Verbum  indumentum  hoc  non  induisset,  homo  non 
salvaretur,  sicut  nec  perditus  angelus  salvabitur. 
Et  unde  esset  hoc  quod  Deus  non  haberet  possibiii- 
tatem  illum  loco  suo  restituere  qui  ab  eo  recesse- 
rat,  cum  eum  prenitens  confileretur?  Quemadmo- 
dum  enim  omnipotenti  Deo  placuit  ut  hominem 
faceret,  ita  et  ipsi  placuit  ut  ilium  redimeret,  qui 
in  eum  conhdit.  Quapropter  propheliam  occulte 
expiravit,  et  eam  obuiubratam  misit,  usqiie  dum 
opus  suum  periiceret ;  sed  antequam  illud  ad  pro- 
fectum  duxisset,  per  prajcurrentia  signa  ipsum  de- 
monstravit.  Nam  Noe  arcam  ostendit,  Abrah.T  cir- 
cumcisionem  dedit,  Moysen  auteni  legem  dociiit, 
quatenus  molio  libidinis,  qua'  sicut  serpentis  lingua 
movetur,  per  istos  confunderetur;  et  ut  diabolus 
per  animalia  hominem  deceperat,  antequam  San- 
ctus  sauctorum  veniret,  per  animalia  in  cteremoniis 
Dei  idem  diabolus  conculcaretur. 

Et  liaec  tria  signa,  videlicet  hostia,  circumcisio 
et  lex,  Filium  Dei  prsecurrebant,  eaque  ipse  pati  et 
flniri  in  se  voluit  secundum  verba  inspirationis  pro- 
phetarum,  qui  et  de  Deo  et  de  omnibus  malis  aqui- 
lonis  loquebantur,  quia  quandiu  antiquus  serpens 
contra  Deum  pugnare  vult,  sicut  etiam  in  erelo 
contra  eum  pugnavit,  homines  invadit,  eis  suadendo 
ut  et  ipsi  Deo  se  opponant,  et  illud  quod  oculis  et 
manibus  palpant  pro  Deo  colant,  quemadraodum  in 
Baal  et  in  aliis  idolis  eis  ostondit.  Sed  ut  Deum 
nemo  comprehendere  valet,  nec  opus  ipsius  quis- 
quam  ad  finem  perducere  potest,  ita  nec  diabolus 
hominem  cognoscere  valet,  nisi  prius  per  sugge- 
stionem  ipsius  homo  ad  eum  anhelet,  et  tunc  in 
nequitia  sua  multum  gaudet,  quod  opus  Dei  sic  de- 
ludendo  vincat.  Nam  cum  hominem  operari  posse 
sentit,  necdum  cognoscit  quid  ille  operari  velit,   et 

Patrol.  CXCVfl. 


A  cum  eum  ad  Deum  anhelare  intellexerit,  ita  ut  ipse 
opera  sua  in  Deo  ponat,  quia  per  illum  creatus  est, 
mox  suggestione  sua  ad  ipsum  accedit  dicens  : 
«  Cum  tu  possibilitatem  faciendi  qute  volueris  ha- 
beas,  quare  opus  tuum  ab  alieno  quseris?  Et  quid 
nocebit  te,  quod  opera  quse  operari  potes  facis, 
cum  ille  quera  creatorem  tuum  esse  dicis,  opus 
suum  ut  voluit,  fecit?  »  Et  sic  suggerendo  eum  de- 
cipit.  Ventus  itaque  aquilonis  suggestionem  et  per- 
suasionem  istam  designat,  quia  sicut  ille  domura 
totara  destruit  et  evertit,  ita  et  heec  diabolica  suf- 
tlatio  rectos  sensus  hominis  in  hanc  oblivionem 
ducit,  ut  inspirationis  Dei  obliviscatur,  et  ad  Deum 
suspirare  non  possit.  Spiramen  quoque  animae  illius 
quod  ad  Deum  anhelare  deberet  abscidit,  atque  ad 
peccata  quse  per  corpus  suum  perpetrare  potest 
ipsum  accendit.  In  sufflatu  etenim  hujus  felidae  sug- 
gestionis  contidit  quod  animas  etiara  rationalium 
hominum  ad  se  trahere  possit,  quemadmodum  et 
vermis  in  luto  jacens,  ex  succo  immunditiai  suae 
alios  vermes  procreat.  Ipse  namque  homines  in  haec 
prava  et  fetentia  opera  perduxit,  quod  genua  sua 
ad  Baal  et  ad  reliqua  idola  tlexerunt,  ex  quorum 
ore  immundus  spiritus  sonuit  et  loquebatur,  incesta 
opera  eos  docens.  In  initio  enim  a  generatione  in 
generationem  populi  processerunt,  quorum  horri- 
biles  mentes  propter  gustum  carnis  suai  a  Deo  re- 
cesserunt.  Sed  tamen,  ut  praBdictum  est,  per  arcam 
Deus  justitiam   protulit,    per  circumcisiouem,    quu- 

C  velut  chalybs  erat,  mortem  vulneravit,  ita  ut  etiam 
libido  quam  serpens  exsuftlaverat,  per  illam  denu- 
dalasit;  per  legem  vero,  quam  digito  suo  scripsit, 
illam  confudit,  hoc  revolvens,  quod  hominem  di- 
gito  suo  fecerat,  ministerio  homiuis,  scilicet  crea- 
tura  quam  Deus  illi  dedit  prius  praicurrente,  de 
qua  homo  munda  animalia  sumens,  hostiam  omni- 
potenti  Deo  primum  obtuiit.  Quod  autem  Abel  in- 
coepit,  hoc  lex  totum  perfecit,  significans  quod 
homo  qui  hostiam  de  auimaii  de  quo  aiitur  olfert, 
se  ipsum  hostiam  Deo  otTerat.  Et  ut  sol  iunam  sibi 
subditam  tam  crescentem  quam  deticientem  habet 
ita  et  Fiiius  Dei  verus  Sol  legem  in  se  habuit,  quae 
in  ipso  crevit,  cum  eam  compievit,  et  quae  in  ipso 
finem  accepit,  cum  se  ipsum  Deo  Patri  immoiavit. 
Et  ut  per  mortem  ejus  eciipsis  solis  facta  est,  qui 
iterum  per  totum  muudum  effulsit,  sic  idem  Fiiius 
Dei  voiuit  ut  homo  secundum  ipsum  luceat,  mor- 
tem  ejus  inspiciendo,  et  in  iiia  cousiderando  quid 
facere  debeat.  Quemadmodura  etiam  aratrum  cum 
jumentis  terram  evertit,  in  quam  semen  magnum 
fructum  faciens  seminatur  de  quo  horaines  pascun- 
tur,  ita  eliam  scriptas  iitteras  in  pr.Tceptis  Dei  ie- 
gaiis  populus  tenuit,  sed  fructu  iilorum  saturatus 
non  est,  quia  quod  in  litteris  absconditum  fuit  non 
cognoscebat.  Fiiius  autem  Dei  per  semina  verbo- 
rum  suorum  credentibus  reveiavit  quod  carne  et 
sanguine  ipsius  saturati  vitam  habeant,  et  hoc 
idem  in  divinis  secretis  absconditum  per  seipsam 
manifestavit. 

31 


D 


«71 


S.  HILDEOAHDIS 


97-2 


De  innumerabili  multitudine  fidelium  dii^ersis  modis 
m  hac  vtta  tam  in  eiercitiis  quam  in  inorlificatione 
vitiorum  pro  honore  Dei  et  sua  salute  virititer  ob- 
certantium  et  diversa  pro  itieritis  praemia  munere 
Dei  percipientiuvi. 

X.  Quod  auteni  quasi  alias  ianumerabiles  lionii- 
num  imigiues  per  tot<im  australem  plagam  sicut 
nubom  in  aere  tluentem  vides,  hoc  est  quod  mulli- 
tudo  credenlium  qui  Filium  Dei  in  ardenti  juslilia 
imitati  sunt  el  imitantur,  mentes  suas  ad  co^lestia 
elevantes,  de  virtute  in  virtutem  a<cenderent  et 
ascendunt.  Quorum  alii  in  capilibus  suis  velut  co- 
ronas  ferunt,  quoniam  isti  cum  menles  suas  sur- 
sum  erigunt,  justis  et  ianctis  desideriis  cordium 
suoruin  animabus  suis  ornatum  supernorum  pra^- 
miorum  impouunt,  quia  bona  desideria  initium 
bonse  incoeptionis  sunt,  alii  ut  palmas  valde  ornatas 
in  manibus  suis  tenent,  quoniam  victoriam  boni 
certaminis  in  operibus  suis  ostendunt;  alii  ul  li- 
stulas,  id  est  mercedes,  quas  in  timore  et  amore 
Dei  per  doctrinam  suam  promeruerunt;  alii,  ut  ci- 
tharas,  videiicet  priBmia  durae  et  angustse  viae, 
quse  ad  vitam  ducit  ;  alii  ut  organa,  quia  multipli- 
ces  virtiites,  quae  in  iaudibus  ad  Deum  tendunt,  in 
eis  apparent;  sonusque  eorumdem  instrumenlorum 
quemadmodum  dulcis  sonus  nubium  intonat,  quo- 
niam  laudes  quce  in  pru-dictis  virtutum  dignitati- 
bus  et  remuneralionibus  resonant,  exoptabili  me- 
rilo  in  virlutibus  operantium,  mentesque  suas  ad 
co'iestia  extoilentium  consonant,  quia  secundum 
quod  homincs  bona  in  roctitudine  facientes  prome- 
rentur,  mercedes  eorum  in  remuneratione  erunt. 
.Mentes  itaque  lidelium,  ut  pra-fatum  est,  velut  nu- 
bes  discurrunt,  cum  in  desiderio  animae  in  quo 
beatus  homo  qutorit  a  Deo  opus  quod  operetur, 
nunquam  saturatur,  sicut  nec  rivuli  de  mari  lluen- 
tes,  ab  inundationibus  suis  desistunt.  Et  quoniam 
sancta  desideria,  quae  initium  omnium  bonorum 
existunt,  ipsis  hoc  modo  ut  prsefatum  est  intixa 
sunt,  Deus  cum  coelesli  mililia  eos  coronat,  quia 
ipsi  ita  adhff^rent,  quod  nullo  niodo  ab  eo  separa- 
buntur.  Ordiriatio  enim  Dei  in  creatiiris  primum 
designavit  ipiod  liomo  in  spiritali  vila  revivificari 
debuit,  quia  cnm  in  lcge  qiiffidam  pecora  iigari,  oc- 
cidi  ac  comburi,  eorumque  sanguinem  spargi  prse- 
cepit,  quosdam  homines  sicut  nubes  currentes,  et 
ad  ipsiim  respicientes,  in  amore  ejus  torqueri,  et 
occidi,  atque  sic  immolari  piO'monslravit.  El  quo- 
niam  isti  ubera  virtutum  sugunt,  quatenus  luxuriam 
aiiaque  vitia  fugiant,  victoriara  painiarum  ferunt, 
cum  etiam  sanguinem  suum  efTundiint,  anteqiiam 
por  opera  iniidelitalis  ex  reti  ju^titia-  cadant;  sic 
duobus  modis  se  criiciantes,  videlicet  contra  cor- 
pus  suum  pugnando,  atque  per  ordinationem  Dei 
sanguinem  suum  elfundendo.  Unde  eliam  angelis 
qui  Deo  semper  assistunt  assimilantur.  Qni  autem 
per  doctrinam  omnipotentis  Dei  ofticium  suum 
exercent,  alios  docendo,  fistulis  sanctitatis  reso- 
nant,  cum  per  vocem  ralionalilatis  justiliam  in 
menles  hominiim   canunt;   sicut  eliam    vcrbum    di- 


\^  ctat,  et  sonus  resonat,  et  ut  per  sonum  verbum 
audilur,  et  circumdatur,  quateuus  audiri  possit.  Et 
ut  (ler  lislulam  vox  luulliplicalur,  ila  in  timore  et 
amore  Dei  vox  doctoris  in  homiuibus  nuiltiplicari 
debet,  ubi  fidele»  congregat,  el  intideles  fiigat.  IIoc 
inodo  el  alii  exsurgunt,  qui  se  ipsos  conlemnunt  et 
abjiciunt,  in  virginilatis  pudore  se  conslringcntes, 
voluptalemque  sii^cuii  prae  poena  habentes,  atque  in 
angelicis  laudibus  perseverat,  et  sicut  aqtiila  in 
pleno  desiderio  cordium  suorum  ad  Deum  volant, 
similes  aurora';  quai  solem  pra?cedit  exislentes,  et 
cum  oculis  columbina;  simplicitatis  Deiim  semper 
iiituenles.  Quapropler  et  in  citliaris  Deum  cui  lioc 
niodo  adjuncli  suut,  hujusmodi  laudes  referunt, 
quas    humana    scienlia    nequaquam     explicare    po- 

B  test.  Sed  et  alii  sunt  qui  innumerabiles  virtutes 
quemadmodum  manipuios  in  prteceptis  Dei  ad  se 
colligunt,  atque  humilitati  regina;  virtulum  in  or- 
gauis  militant,  cum  se  ipsos  quasi  ad  terram  pro 
Dei  timore  et  amore  prosleruunt.  Humilitas  enim 
ipsam  imitantibus  ccelum  aperit,  eamque  negligenti- 
bus  iliud  claudit,  ita  ut  nulla  persecutione  inimi- 
corum  reserari  possit,  superbiamque  in  infernum 
dejicit,  qui  haereditas  hominurn  elatarum  meutium 
est.  Atque  cum  liis  qui  cum  ea  niilitant  in  coelo 
dominatur;  quia  sicut  cum  generibus  vocum  or- 
gana  ad  sonum  laudis  couvertuntur,  ita  Deus  laudes 
iiomiuum  ad  similitudinem  angeioruin  constituit, 
quoniam  ut  cojleslis  exercitus  in  conspeclu  Dei 
siipeibiam  superavit,   ila  et  homines  qui  se   a  malis 

^  continent,  superbiam  in  semetipsis  seraper  supe- 
rant.  Homo  namque  opus  dexterae  omnipotentis 
Dei,  quod  ipsa  operata  est  exislit,  chorumque  per- 
ditorum  angelorum  implebit,  et  ideo  etiam  in  de- 
f(.'nsioue  bonorum  angelorum  est.  Et  in  his  duobus 
ordinibus  angelorum  et  hominum  Deus  valde  de- 
lectatur,  videlicet  in  laudil)us  angelorum,  ac  in 
sanclis  operibus  hominum,  quia  cum  his  secundum 
voluntalem  suam  omnia  perticit,  quse  sic  in  a»terni- 
tate  pra^scita  fuerant.  Angelus  aulem  coram  Deo 
stabiiis  est,  homo  vero  instabilis,  ct  ideo  conve- 
nientcr  opus  hominis  deficit;  laudes  autem  an- 
gelorum  non  deficiunt.  Coelum  quoque  et  terra 
Deurn    tangunt,    quoniam    per    ipsum     facta    sunt, 

j^  et  ad  gloriam  Dei  sunt;  sed  quia  homo  mortalis 
est,  divinai  revelaliones  quaj  prophelis  et  sapien- 
til)us  aliquando  manifestantur,  vclut  umbra  mul- 
toties  obnubiiantur.  Cum  autcm  homo  ex  mutabi- 
litate  immutabilis  fuerit,  tunc  claritatem  Dei  co- 
gnoscendo  videbit,  et  cum  Deo  permanebit,  quem- 
admodum  David  servus  meus  iu  voluntate  mea 
dicit  : 

Verba  David  ex  psalmo  Lxii  ad  idem  perlinentia,  et 
quo  sensu  accipi  debeant. 

XI.  «  Et  in  veiamenlo  alarum  tuarum  exsuitabo; 
adhaesit  anima  mea  post  te,  me  suscepit  dextera 
tua.  »  Hujns  sententia»  inteliectus  hoc  modo,  acci- 
piendus  est  :  In  defensione  proteclionum  tuarum,  o 
Deus,  gaudebo,  cum  a  gravedine  peccatorum  libe- 


973 


LIBER  DIVINOK.  OFER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PARS  lli,  VISIO  VII. 


974 


ratus  fuero;  et  quia  desideravit  aoima  mea  in  bo-  A 
nis  operibns  venire  post  te,  idcirco  rae  alta  suspiria 
trahentem  et  ad  te    vociferantem  collegit  potenlia 
fortitudinis  tusp,   quateuus  amodo  ab  inimicis  meis 
salvus  .sim.   Nam   cgo   opus  sum   quod  operatns   es, 
quoniam  aute    antiquitatem   dierum  in  ordinatioue 
tua  habuisti,  quod  me   hoc  modo  faceres,  ut  omnis 
creatura    uiihi    adesset;   et   cum   me   creares,   nuhi 
secundum  le  operari  dedisti,  sicut  etiam  tu  me  fe- 
ceras,    iinde    luus    sum,    carnemque    imraaculatam 
sicut  te   Creatorem   decuit  induisti,  et  sic  iimbriam 
vestimenti    tui    dilatasti.     Quaproptor     etiam     cum 
iaudibus    coelum    movisti,    illudque    cum    varietMle 
omnij  ornatus  in    circumciuctione   angelorum    cir- 
cumdedisti,    qui   ad   plenum    mirari    nou    possuut, 
cum  se  velut   in     circumcinctione    cinguli    laudum  " 
circumdant,   quod   hominem    sic    fecisti,    quia  cin- 
gulo  laudis  illius  qui  coeleslem   gloriam    recusavit, 
cum    ab    ipso     evanuit,     hominem     circumcinxisti, 
cumque    indumento  tuo  ita  tirmasti,   ut  amodo   in 
laude  non   evanescat.  Sed  et  angeli  mirantur,    quia 
de  mortali  Adam  vestimentum    tuura    (ulisti    quod 
tamen  ideo  fecisti,  quatenus   idem   transgressor  re- 
vivisceret,  et   ut  divina  claritas,    quai   nulUi  scisci- 
latione    experimeuti    iiniri    potesl,    coelesti    angelo 
claresceret  dicens  :  «  In  conspectu   raeo  semper   es, 
et  ideo  revocatione  non  indiges,   sicut   ille  qui  per 
indumentum  meum  invontus    es,   quoniam  ad  ple- 
uum    me    uon    negaverat,     cum   per    alium    sedu- 
ctus  fuerat.  Cum  enim    similitudinem  meam  qua?-  q 
sivil    mortalis     factus   est,     unde     et    per     crucia- 
menta  indumenti    mei    revocandus   erat,    ne   socie- 
tas  fraternitatis    tua?    in   ipso    periret,    quia  quam- 
vis  te    sine     carne,    et    eum    cum    carne    creave- 
rim,  utrumque  tamen  virum  feci.  «  Tali   modo    uc- 
culta  Divinitas,  quae  tota  justa  est,   et  quae  a  nullo 
perfecte    videtur,   nisi    quantum     se    ipsa    revelare 
dignatur,    angelo   (jui  in  coelestibus    sine  casu  per- 
manserat  se   ostendit.   Ipsa   namque  in   comprehen- 
sione  dexleroe    sua?    pleniludinem    Iianc    habet,    ut 
nullus,  qui  ciim  pupilla    oculi   iidei   ipsam    inspicit 
pereat,  quoniam    illi  qui  eam    oculo  tidei  non  in- 
spiciunt,    ab    aspectu    ipsius    evanescunt,    sicut    et 
perditus     angelus    et     ei    consentientes     perierunt. 
Cum  enim    Deus  omnia  creasset,  omnia  etiam  bene  D 
ordinavit,    illis   videlicet  praemia  raeritorum,  qui  ad 
eum  aspiciunt ;  illos   autem  dijudicando,  qui  in  eum 
respicere  nolunt,  ut  prsedictum  est. 

Quia  per  Verbum  sine  inilio  ex  Patre  orium  omnia 
creata,  et  per  idem  Verbum  in  Virgine  carnemfa- 
ctum,  homo  redemplus  sit. 

XII.  Et  hsecomnia  per  FiliumDei  incarnatum  reve- 
lata  sunt,  quia  qui  in  eum  credunt  salvabuntur,  qui 
vero  se  ab  illo  avertunt  condemnabuntur,  quoniam 
ipse  non  de  radice  terrse,  sed  de  integra  virgine 
per  voluntatem  Patris  processit,  ante  Incarnationem 
suam  cum  Patre  orania  creans,  post  Incarnationem 
vero  suam  hominem  quem  plasmaverat  salvans, 
quia  formam  hominis  absque  peccato  induit  et  per 


hominem  quera  creaverat  redemit;  quod  nullus  alius 
facere  putuit  quam  ille  qui  hominem  creaverat. 
Nam  cum  Adam  simplex  et  lucidus  iilius  esset,  vi- 
gilans  et  dormiens  exstitit,  quatenus  per  spiritum 
saperet,  et  per  somnum  caro  illius  requiesceret,  et 
sic  in  immutabilem  terram  voluptatis  duclus  e£t, 
ut  per  spiritum  immortalitatem  cognosceret,  et  ne 
per  exteriorem  visum  oculorum  invisibilia  nega- 
ret.  Immortalis  quidem  vita  nullam  nebulosam  lu- 
cem  habet,  quemadmodum  formatus  oculus,  qui 
per  modicum  tempus  videt,  quia  illi  tenebra;  iterum 
accedunt;  et  hoc  homo  patilur,  quoniam  oculus  ip- 
sius  nebulosa  pelle  obdiictus  esl.  El  pupilla  oculi 
visum  interiorum  oculorura  qui  carni  ignotus  est 
ostendit ;  palpebra  vero  virum  carnis  qui  exterius 
funditur  demonstrat.  In  duobus  itaque  modis  scien- 
ti?e  omne  opus  hominis  perticilur.  Scienlia  namque 
interioris  visus  hominem  divina  docet,  sed  hoc  caro 
prohibet,  scientia  autem  obceecata  nocturnalia  ope- 
ra  secundum  visum  serpeutis  operatur,  qui  lumen 
non  videt.  Unde  et  ab  operibus  lucis  quoscunque 
potest  averlit,  sicut  et  in  Adam  fecit,  cum  in  ipso 
lumen  vitalis  scienlia;  disturbavit.  Scientia  quoque 
in  Adam  velut  ])rophelia  fuit,  et  ha?c  usque  ad  Fi- 
lium  Dei  hominem  factum  pcrduravit,  ita  quod  ipse 
illam  per  se  illustraret,  quemadmoduin  sol  totam 
terram  illuminat,  et  qiiod  orania  quae  pra^dicta  sunt, 
scilicet  qua2  ante  legera,  et  sub  lege  facta  dignoscun- 
tur,  spiritualiter  in  se  coraplevit,  cum  se  totum 
superno  Patri  obtulit,  ut  etiam  scriptnm  est. 

Verba  Davidex  psalmo  cin  ad  hoc  ipsum  spectantia, 
et  quomodo  intelligenda  sint. 

XIII.  <<  Qui  ponis  nuhem  a-censiim  tuum,  qui  am- 

Imlas  super  pennas  veuloruni.  »  Huju.s  sententiae  in- 

tellectus  hoc    modo  accipiendus  est :  Domine  Deus, 

tu  es  ille   qui  facis  justa  et   recta   desideria  iidelium 

esse  ascensum  tuiim,    ita  ut  regnes  iu  cordibus  il- 

lorura,  et  qui  etiam  itinera  tua  dirigis  super  verba 

et  scripta  doclorum,  ubi  illos  excellis,  quia  sine  raa- 

cula  incedis,  nullum  delictum  iu  te  sentieus.   Qua- 

propter  et  nubes   ascensus   tui  surit,   quas  velut  sca- 

lam  tibi  fecisti,  cum  per  indumentum   luum,   o  Fili 

Dei,    eas   ascendisti,   quod  de   unica    et  integerrima 

Virgine,   cujus    claustrum    nullus    nnquam    aperuit, 

nec  tetigit,  assumpsisti,  quia  velut  ros  iu  terram,  ita 

in  eam  intrasti,    nec  de   radice  viri,   sed   de  divini- 

tate  radicatus  es,  quemadmodum  radius  solis  terram 

confovet,   ut  germen  suum  proferat.  Ex  ipsa  quoque 

sicut  in   ipsam  absque  omni   corruptione  et  dolore, 

quasi  in  somno  e.xisti,  sicut  etiam  Eva  a  dormiente 

viro  sumpta  est,  quam   idera  vir  sine  vulnere  cum 

gaudio    inspexit,    et    ita  etiam    unica   Virgo  Filium 

suum  in  sinu  suo  cum  gaudio  aniplexa  est.   Et  Eva 

non  ex    semine,  sed  ex   carne    viri  creata  est,  quo- 

niam  Deus  illam  in  eadem  vi  creavit,  qua  et  Filium 

suum  in  Virginem   misit,  nec  Eva?.  virgini  et  matri, 

nec  Maria?  matri  et  virgini  aliaj  postmodum  similes 

invenlae  sunt.  Hoc  modo    Deus  forma  hominis  se  in- 

duit,   deitatomque  suam  cum   iUa  oblexit,    quae  an- 


975 


S.  lllLnKC.ARDlS 


9:c. 


gelis  in  euelo  visibilis  est,   quod    habitaculura    ejus  A  lis  facta  est,   niauifestavil.   Sed  cum  deiude  carnalia 


existit.  Lnde  etiaiu  et  homo,  quem  in  altiludine  el 
latitudine  ac  in  profundilate  formaverat  habitacu- 
lum  ejus  est. 

Quia  Filius  Dei  in  his  quae  per  carnem  gessit  vel  per- 
lulit,  universa  qux  an/e  leyem  et  in  lege  de  ipso 
vel  (ijpicis/ac/is  stgnificata,  vel  mys/icisverbis  prx- 
jiuntiata  sunt,  coniplfverit:  ct  quod  post  ascensio- 
nem  suam  instarduodecim  ventorum  seu  duodccim 
sicjnorum  c-eli,  misso  Spiritu  duodecim  apostolos 
roborans,  et  per  prxdicationem  eorum  mundum 
illustrans  oinnia  in  melius  convertit. 

XIV.  Iste  Filius  Dei  incarnatus  omnia  pra^terita 
miracula.  qua»  eum  pru'cesserant,  in  semetipso  com- 
plevit,  ut  supra  dictum  est.  Nam  in  infautia  sua 
cum  Herodes  iilusus  est  a  .Magis,  qu«rens  eum  per- 


prajcepta,  quaj  per  Moyson  data  sunt,  in  sometipso 
complesset,  ligaturam  vinculorum  caiteraque  op- 
probria  passus,  vivaque  liostia  in  cruce  pro  ovibus 
suis  faclus,  a  sa>,culo  declinavit,  velut  dies  a  nocte 
separatur,  quia  postquam  plurima  sigua  fecerat,  et 
per  semetipsum  multa  occulta  miracula  ostenderat, 
de  terra  ablatus  est.  In  passione  et  in  morte  quoque 
sua  manifestavit  Bahylonicam  potestatem,  cum  lilii 
Israel  iu  captivitatem  ducti  sunt,  sicut  et  ipse  gen- 
tibus  ad  crucitigendum  traditus  est.  Et  tunc  disci- 
puli  ejus  tristes  eifecti  sunt,  sicut  et  praefati  captivi 
hvlitiam  deponentes,  orgaua  sua  in  luguhres  voces 
mutaveruut.  Qui  tamen  a  morte  resurgons,  disci- 
pulisque  in  quamplurimis  argumentis  apparens,  re- 


dore,   casum    antiqui  serpentis  ostendit,    qui  coele-  ^  versionem  praefatorum  captivorum  per  hoc  notavit. 


stia  studehat  perturhare.  In  pueritia  autem  sua  tem- 
pus  quod  ab  Adam  usque  ad  Noe  erat  demonstra- 
vit,  cum  contra  ignorantiam  Adae  magnam  sapien- 
tiam  in  se  hahuit,  ita  ut  eum  nulla  macula  peccati 
taugeret,  ubi  etiam  aestimatio  diaboli,  qui  hominem 
e.x  toto  perditum  esse  putabat,  per  hoc  decepta  est, 
cum  nesciret  quod  Deus  humana  forma  indutus 
fuisset.  Omnes  enim  qui  eum  tunc  videhant  et  au- 
diebant  admirabantur  dicentes  :  «  Talia  nunquam 
vidimus  uoc  audivimus  qualia  in  hoc  puero  sunt,  » 
scilicet  quod  in  simplici  et  in  indocta  pueritia,  ma- 
gnaj  profunditatis  sapientia  apparet.  Haic  dicentes 
nesciebant  eum  radicem  esse  scientiie  angelorum  et 


Atque  ubi  eosdem  discipulos  ire  in  orbem  univer- 
sum  jussit,  q\iatenus  credentes  baptizareut,  et  eos 
post  ascensionemjsuam  infusione  Spiritus  sancti  con- 
forlavit,  ne  diversis  tribulationibus  adversariorum 
victi  succumberent,  sed  ut  illos  gloriosis  miraculis 
superarent,  veterein  legem  carnaliter  linitam  ipsam- 
que  in  spiritualem  vitam  esse  conversam  demon- 
stravit.  Eos  quoque,  quantum  capere  potuerunt,  do- 
cebat,  quia  eum  nondum  ut  in  divinitate  sua  ost  vi- 
dere  valobant,  quemadmodum  homo  qui  formam 
alterius  inspicit,  sed  tamen  animam  ejus  intueri  non 
pr#valet.  Nam  cum  Pater  eum  in  cor  suum  unde 
cxierat,  et  ubi  nunquam  deerat   retraxit,  sicut  homo 


hominum,   nec  illum  de  quo  angeli  et  homines  ra-  „  anhelitum    suum    in    se     reducit,  omnes    exercitus 

.  ■  .  .  ...  .         VJ 


dicati  sunt.  Ipse  quoque  in  humanitate  sua  ere.xit 
illud  quod  per  Adam  defecerat,  videlicet  revelatio- 
nem  justitia-,  quoniam  omne  opus  suum  patri  suo 
ascripsit,  et  sicut  arbor  de  viriditate  radicis  grossos 
suos  profert,  ita  et  ipse  in  divinitate  de  qua  in  huma- 
nitate  radicavit,  universa  opera  sua  perfecit,  quia 
ab  illa  venit,  et  cum  illa  absque  omni  divisione  est. 
Sed  et  in  carne  sua  in  melius  sordida  opera  homi- 
num  reparavit,  et  doctrina  sua  cum  inspiratione 
Spiritus  sancti,  sanctitatem  eos  induit,  atque  tali 
modo  velut  quodam  diluvio  dimersos  et  peccatis 
mortuos,  ad  vitam  justitiai  revocavit,  quemadmo- 
dum  et  sub  Noe  praesignatum  fuerat.  Idem  autem 
Filius  Dei  in  carne  juvenis  apparens,  |tempus  a  Noe 


angelorum,  omniaque  cadestia  arcana  eura  Deum 
et  hominem  palam  videbant.  Unde  et  ipse  discipu- 
los  suos  illo  igne  tangebat,  de  quo  in  ventre  ma- 
tris  sua;  conceptus  est,  fortissimamque  vim  super 
vim  leonis,  qui  beslias  non  timet,  sed  capit,  in 
igneis  linguis  illis  infudit,  ne  homines  vererentur, 
sed  ut  eos  caperent.  In  alam  enim  vitam  quam 
prius  uon  cognoscebant  Spiritus  sanctus  eos  mu- 
tavit,  spiramineque  suo  eos  ita  suscitavit,  quod  se 
homines  esse  nesciebant.  Atque  in  majore  et  for- 
tiore  parte  ipsos  visitavit,  quam  uUum  antea  seu 
postea  visitaret,  quoniam  prophetaj  plurima  per  Spi- 
ritum  sanctum  loquebantur,  multique  plurima  mi- 
racula  post  eosdem  discipulos  faciebant;  nullus  ta- 


usque  ad   Abraham   cui  circumcisio   injuncta  est  in  D  men  eorum  igneas  linguas  videbat.    Per  hoc  etiam 


se  declaravit,  quoniam  ipse  in  aquara  se  mittens 
illamque  in  corpore  suo  sanctificans,  magnas  quo- 
qae  virtutes  faciens,  ostendit,  quod  homines  post 
diluvium  sanctius  quani  ante  diluvium  viventes,  at- 
que  incesta  qua-  prius  dilexerant  repudiantes,  ab 
injustitia  oblivionis  Dei  cessabant,  ita  ut  nuditas  in- 
cesti  operis,  in  confusionem  duceretur.  Castitas 
quippe  in  eodem  Filio  Dei  luxuriam  conculcavit, 
atque  fune  magisterii  eam  ligavit;  ipsamque  per 
abstinentiam  peccatorum  sibi  servire  coegit,  quia 
ipse  Filius  Dei  omnem  justitiam  per  se  ostendens 
et  docens,  eam  per  abscisionem  peccatorum  in  hu- 
manitate  sua  perfecit,  quemadmoJum  etiam  cir- 
cumcisio,   qu£e  in  uno  loco  ad  confusionem  serpon- 


quod  exterioribtis  oculis  igneas  linguas  videbant, 
interius  sic  conforlabantur,  ut  omnis  timida  motio 
periculorum  eis  ita  in  venis  auferretur,  quatenus 
in  nullo  periculo  terrorem  aut  timorem  haberenl ; 
quam  fortitudinem  divina  vis  ipsis  in  igneis  linguis 
infixerat.  Omnipotentem  enim  Patrem  decebat,  ut 
hunc  duodenum  numerum  quem  F^ilio  suo  conjun- 
xerat  conservaret,  quatenus  iidem  discipuli  alios 
docerent,  quie  ab  oo  audierant.  Et  sic  etiam  Deus 
firmamentum  constituit,  et  flrmitatem  ipsius  cum 
llatibus  duodecim  ventorum,  et  duodecim  signis 
currentium  monsium  composuit,  et  ut  idera  firma- 
menlura  orania  ofticia  sua  cum  igne  perficit,  ita  et 
isti  in    omnibus   rairaculis  igne  Spiritus  sancti  fir- 


fi?-; 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SiMPLIClS  HOMINIS.  —  PARS  111,  VISIO  VII. 


978 


mati  sunt,  quoniam  doctrina  eorum  ut  llatus  ven-  A 
lorum  in  oninem  terram  exivit,  et  ut  sol  illuxit, 
atque  martyrid  ipsorum  velut  cum  austro  ardebant. 
Menses  enim  cursum  suum  cum  omnibus  illis  quae 
firmamentum  sustentant  perficiimt,  et  Deus  cum 
veridicis  hominibus  istis  omnia  signa  sua  iu  calho- 
lica  fide  complevit,  ac  decimum  numerum,  qui  ho- 
mo  est,  quem  dragma  illa  siguificat,  quam  sapien- 
tia  invenit,  per  Filium  suum  ad  coelestia  reduxit. 
Sic  Unigenilus  Dei  et  Filius  Vii-ginis,  cujus  nomen 
est  Stella  maris,  de  quo  omnia  tlumina  exeunt,  et 
ad  quod  iterum  redeunt,  quemadmoduni  et  de  eo- 
dem  Unigenito  Dei  omnes  salvationes  animarum  ve- 
nientes,  iterum  in  ipso  manent,  omnia  quse  praedi- 
cta  sunt,  quse  ante  eum  in  lege,  seu  anle  legem 
fuerunt,  per  semetipsuin  perfecit.  Omnia  quoque  in  g 
meliorem  statum  convertit,  ita  arabulans  super 
pennas  ventorum,  id  est  in  prtefatis  mirabilibus  ex- 
cellens  facta  patriarcharum  et  verba  prophetarum, 
ad  docuraenta  scriptaque  oranium  doctorum,  atque 
in  humanitate  sua  super  omnem  creaturam  quic 
homo  est  volans;  omnemque  creaturam  a  Patre  suo 
in  hsereditatem  accipiens,  ut  etiam  discipulis  suis 
loquebatur  dicens  : 

Verba  Christl  in  Evangelio  de  potestate  a  Pafre  sibi 
tradita  loquentis  et  quomodo  intelligenda  sint. 

XV.  a  Omuia  tradita  sunt  mihi  a  Patre  meo 
[Matth.  xi).  ))  Ilujus  sententiae  intellectus  hoc  mo- 
do  accipiendus  est  :  Ego  qui  Verbum  et  Filius  Dei 
sum  a  Patre  meo  exivi,  a  quo  mihi  tradita  sunt 
omnia  quae  ipse  prsedestinaverat,  producens  in  for-  C 
mas,  quemadmodum  verba  proferunt  cogitationes 
quie  in  corde  latent.  Ad  quem  iterum  vado  Incar- 
nationis  mese  dispensatione  completa,  opere  scilicet 
quod  mihi  commisit  in  eadem  seternitate,  qua  sem- 
per  ante  eevum  cum  ipso  eram  inseparabiliter  ma- 
nens,  qui  me  propter  numerum  supplendum  quem 
constituerat  misit.  Et  sicut  in  excelsis  creandi  po- 
testatem,  sic  etiam  in  inferioribus  mundi  partibus 
quod  creatum  perierat,  ab  eo  reparaudi  potestatem 
accepi.  lu  vera  namque  Dei  praescientia  omnia  ut 
fatura  erant  seternaliter  latuerunt,  quae  postea  per 
Verbum  suum;  scilicet  Filium  suum  creavit;  cui 
etiam  liberandi  quse  creaverat,  ac  regendi  potesta- 
tem  commisit,  et  sic  omnia  Filio  suo  tradita  sunt, 
qui  ante  aevum  in  deitate  Patri  coaeternus  erat,  et 
consubstantialis. 

Quia  prophetarum  verbaante  Incarnationem  Domini 
obscura  et  ignota  intelligi  non  poterant ;  sed  Cfiri- 
stus  secundum  ea  vivens  in  mundo,  et  hsec  adim- 
plens  intelligibilia  reddiderit,  et  quod  pet^  aquam 
baptismi  et  originale  et  actualia  peccata  in  fide 
Trinitatis  abluantur. 

XVI.  Filius  namque  Dei  ambulabat  super  pennas 
ventorura,  quoniam  propheta'  peunae  verborum 
Spiritus  sancti  fuerunt,  quia  ut  Spiritus  sanctus  eos 
inspiraverat,  sic  ipsa  loquendo  prophetabant.  At- 
que  in  hoc  exemplum  eidera  Filio  Dei  dederant, 
quoniam  secundum  quod  ipsi  de  eo  praedixerant, 
ila  et  ipse  in  mundo  manens  faciebat,  homiuemque 


D 


humero  suo  ad  ccelos  et  ad  paradisiaca  loca  ut  prac- 
fatum  est  reporlavit.  Supernam  autem  mansioneiu 
et  paradisiacum  locum  Deus  hoc  modo  constituit, 
sicut  homo  qui  a^dilicia  subditis  suis  eedilicat.  At- 
que  in  haec  eadem  loca  Filius  Dei  animas  fidelium 
in  prsecepto  Patris  sui  a  tartareis  locis  ereptas  se- 
cura  tulit,  ut  homo  ille  facit,  qui  civitatem  suam 
cum  paucis  hominibus  primum  comprehendit,  quam 
postea  magna  muUitudine  implet.  Omnipotens  ita- 
que  Deus  ante  Incarnationem  Filii  sui  haec  omnia 
praisignaverat,  hominique  creaturam  ad  operan- 
dum  concesserat ;  sed  solus  homo  erectus  visu  suo 
sursum  ad  coelura  aspicit,  caetera  autera  animalia 
ad  terram  prona  et  homini  subdita  sunt;  et  sic  ho- 
mo  per  rationalem  spiritum  iuexstinguibilis  est, 
per  carnem  vero  cum  vermibus  putribilis.  Et  pro- 
phetia  verbis  infantitim  similis  erat,  quorum  ver- 
ba  intelligi  non  possunt,  sed  postquam  maturiores 
fnerint,  tunc  verba  ipsornm  intelliguntur,  et  sic 
ante  incarnatum  Dei  Filium  prophetia  ignota  fuit, 
nec  intelligebatur,  in  Christo  autem  aperiebatur, 
quia  ipse  radix  raniorum  oranium  bonorum  existit. 
Radix  enim  priraura  gramen  profert,  et  gramen 
gerraen,  deiude  germen  ramos,  rami  vero  fiores  et 
flores  fructum,  et  sic  etiam  et  radix  Adam  ostendit, 
graraen  patriarchas,  germen  prophetas,  rami  sa- 
pientes,  flores  vero  legalia  praecepta,  fructus  au- 
tem  Filium  Dei  incarnatum,  qui  per  aquam  fideles 
et  credentes  in  remissionem  peccatorum  reduxit. 
Per  aquam  enim  omnem  blasphemiam  peccatorum 
mundavit,  quae  in  Adam  surrexit,  et  quemadmodum 
iguis  per  aquam  exstinguitur,  ita  et  originale  cri- 
men  ac  caetera  peccata  in  lavacro  baptisrai  abluun- 
tur,  et  quoniam  Spiritus  sanctus  in  aquam  venit, 
hominera  per  circuracisionera  peccatorum  munda- 
vit.  Animara  quoque  ejus,  quae  per  deceptionera 
antiqui  serpentis  venenosa  fuit,  sanctificavit,  ita  ut 
illa  in  coramunione  verae  tidei  deinceps  .tabernacu- 
lum  ipsius  existat.  Quapropter  de  illo  qui  in  ba- 
ptismo  remissionis  peccalorum  non  abluitur,  David 
inspiratione  mea  loquitur  dicens  : 

Verba  David  ex  psalmo  ciu,  et  de  his  qui  in  baptismo 
per  in/idelitatem  remissionem  delictorum  non  per- 
cipiunt,  et  de  his  qui  in  co  per  fidem  mundan- 
tur. 

XVII.  «  Posuisti  tenebras,  et  facta  est  nox,  in  ipsa 
pertransibunt  omnes  bestiae  silvae.  »  Hujus  senten- 
tiae  intellectus  hoc  raodo  accipiendus  est  :  0  Deus 
et  rector,  qui  omnia  juste  dispensas,  tu  posuisti 
recto  judicio  tuo  tenebras  poenarum  ad  vindictam 
malorum,  de  quibus  etiam  erecta  est  nox,  quod 
perdilio  est  reproborum,  quia  dum  increduli  iu  te- 
nebris  infidelitatis  sunt,  teuebras  morlis  incurrunt. 
Et  sic  deinde  ajternaliter  in  perditiocem  ruunt,  et 
in  ipsa  nocte  fidei  luce  careute  pertrauseunt  omnes 
qui  feroces  sunt  iu  tyraunide,  et  infructuosi  in  in- 
credulitate,  quoniam  dum  infidelilatem  non  depo- 
nunt,  et  ad  te  Deum  per  gratiam  baptismi  non  cur- 
runt,  quasi  uunquam  fuerint,   in  oblivionem  ibunt. 


979 


s.  ii;li)K(.aki)1s 


980 


Sed  fidelis  ille  est  qiii,  deposita  tenebrositate  incre  A 
dulitalis,  el  fugata  uocte  lElorna;  daiuuationis,  per- 
trausit  universos  raores  besliales,  atque  infrucluo- 
sas  actiones,  se  ad  vitam  convertens,  quam  ille  qui 
vita  est  attulit,  diabolo  quoqiie  renuntian*,  et  iu 
lavacro  baptismi  se  munilans.  Filiiis  enim  Dei 
diseipulis  suis  homiuem  in  aqua  regenerandum  esse 
evangelizavit,  alioquin  in  civlum  nou  levaretur, 
nisi  prius   per  aquam  iu  Spiritum   sanctum    a  pec- 


catis  mundaretur,  quia  cum  homo  seminatnr  ex 
palre  in  matrem  missus,  et  ex  ea  generatus,  in 
baptismo  inspirationem  Spiritus  sancti  recipit,  et 
sic  etiam  particeps  sanclitatis  lit;  infidelis  aulem 
a  sanctitate  projiutnr.  et  in  poenalia  loca  mittitnr. 
Verba  autem  hiec  li  !■  !t'-  devoto  cordis  alVecln  per- 
cipiant,  qiioniam  per  illum  qui  primus  et  novissi- 
mus  est,  ad  ulilitalcm  credeutium  edila  sunt. 


VISIO    OCTAVA. 


Visio  brevis  de  Iribus  imaginibus,  el  descriptio  sla/us 
vel  habilus  carum,  et  de  ordinibus  sanciorum  corani 
eis  appa-enlibus. 

I.  Vidi  etiam  quasi  in  medio  prsefatoe  australis 
plagai  tres  imagines,  duas  videlicet  in  quodam  pu- 
rissimo  fonte  stantes,  circunisepto  et  ornato  supe- 
rius  rotundo  et  perforalo  lapide,  velut  in  ipso  radi- 
catse  essent,  quemadmodum  arbores  in  aqua  inter- 
dum  crescere  videntur,  alteram  quidem  purpureo, 
altera  autem  candido  fulgore  ita  circumdata,  ut  eas 
perfecte  intueri  non  possem.  Tertia  autem  extra 
eumdem  fontem  supra  praifatum  lapidem  illius  sta- 
bat,  candida  veste  induta,  ejusque  facies  tanta  cla- 
ritate  fulgebat,  ut  ipsa  claritas  faciem  meam  re- 
verberaret.  Et  coram  eis  beati  ordines  sanclorum 
velut  nubes  apparuerunt,  quos  diligenter  intue- 
bantur. 

Verba  primse  hnaginis,  virlulis  scilicet  charitatis, 
magnificenliam  operum  suorum  in  anyelis  et  homi- 
nibus,  et  in  doctrina  prophetarum  et  aposlolorum 
enarrantis,  et  excellentiam  virlutum  sapientiae  et 
humilitatis  summa  laude  extollentis. 

II.  Prima  autem  imago  dicebat  :  Ego  charitas 
viventis  Dei  claritas  sum,  et  sapientia  mecum  opus 
suum  operata  est,  atque  humilitas  quse  in  vivo 
fonte  radicavit  adjutrix  mea  cxstitil  ,  ipsique  pax 
adhaeret.  Et  per  claritatem  quje  ego  sum  vivens 
lui  beatorum  angelorum  fulminat,  quoniam  sicut 
radius  a  liimine  fuiget,  ita  claritas  haec  beatis  ange- 
iis  lucet,  iiec  esse  debuit  quin  luceret,  sicut  nec  lux 
absque  fulgore  est.  Ego  enim  hominem  scripsi,  qui 
in  me  velut  umbra  radicatus  fuit,  queiuadmodum 
umbra  cujiisque  rei  in  aqua  conspicitur.  Unde  et 
vivus  fons  sum,  quia  omnia  qua;  facta  sunt  velut 
umbra  in  me  fuerunt,  et  secundiim  umbram  hanc 
homo  factus  est  cuin  igne  et  aqua,  quemadmodum 
et  ego  ignis  et  aqua  viva  siim.  Quapropter  et  homo 
in  anima  sua  habet,  ut  qua?que  secundum  quod 
vult  ordinet.  Omne  autem  animal  umbram  habet, 
et  quod  in  ipso  vivit,  ut  umbra  in  eo  hac  et  illac 
vadit,  et  cogitationes  in  rationali  animali  sunt,  in 
bratis  autem  animalibus  non,  quoniam  illa  tantum 
vivunt  et  sensus  habent  quibus  cognoscunt  quid 
fugere,  vel  quid  appetere  debeant;  sed  tantum  ani- 
ma  A  Deo    spirata   rationalis    est.    Claritas    quoque 


B  mea  prophetas  obiirabravit,  qui  per  sanctam  inspi- 
rationem  fiitura  prajf^ixerunt,  ut  in  Deo  omnia  qua; 
facere  vohiit  antequam  iierent  umbra  fiierunt;  sed 
rationalitas  cura  sono  loquitur,  et  sonus  velut  co- 
gitatio  est,  et  verbum  quasi  opus.  De  umbra  au- 
tem  hac  scriptura  Scivias  processit  pcr  formara 
mulieris,  qiiai  velut  umbra  fortiludinis  et  sanitatis 
erat,  qiioniam  vires  istae  in  ea  non  operabautur. 
Vivens  itaqiie  fons  Spiritiis  Dei  est  quem  ipse  in 
omnia  opera  sua  dividit,  qiia'  etiam  ah  ipso  vivunt 
vitalem  vitam  per  eum  hahentia  quemadraodum 
umbra  ornnium  in  aqua  apparet,  et  nihil  est  quod 
manifeste  hoc  videat  unde  vivit;  sed  tantumraodo 
illud  sentit  per  quod  raovetur.  Et  ut  aqua  iiliid 
quod  in  ipsa  est  tlucre  facit,  sic  et  aniraa  viyens 
spiraculum  est,  semper  in  homine  manens,  eiimqne 
sciendo,  cogitando,  loquendo  et  operando  quasi 
manare  facit.  In  umbra  quoque  hac  sapientia 
aiquali  mensura  omnia  metiebatur,  ne  aliud  pon- 
dere  suo  aliud  excederet,  et  ne  etiam  aliud  ab  alio 
in  contrarium  moveri  posset,  quoniam  ipsa  stipe- 
rat  et  constringit,  omnem  diabolicae  artis  malitiam, 
qiiia  ante  initium  omnium  initiorum  fiiit,  et  post 
finem  eorum  in  fortissima  vi  sua  erit,  nec  ullus 
resistere  valebit.  Nam  nullum  in  auxilium  suum 
vocavit,  nec  ullius  eguit,  quoniara  prima  et  novis- 
siraa  fuit,  nec  ab  ulio  responsum  accepit  quia  pri- 
ma  et  ciinctarum  rerum  institiitionem  operata  est. 
Et  in  se  ipsa,  et  per  se    ipsam  constituit  omnia   pie 

[3  et  leniter,  qiiae  etiam  a  nullo  inimico  deslrui  pote- 
runt,  quoniam  inceptionem  et  linem  operum  suorum 
excellenter  vidit,  quae  omnia  pleniter  coraposuit, 
ita  ut  etiam  omnia  per  ipsam  regantiir.  Ipsa  quoque 
opiis  suum  inspexit  quod  in  umbra  aquaj  viva>  in 
rectam  constitutionem  ordinavit,  cum  etiara  per 
hanc  pradictam  et  indoctam  muliebrem  formam 
qnasdam  diversarum  rerum  naturales  virtutes,  quae- 
danique  scripta  vitse  meritorum  nec  non  i-t  quaedam 
alia  profiinda  mysteria  aperuit,  quae  illa  in  vera 
visione  videns  valde  debilitata  e?t.  Sed  ante  omnia 
haec  sapientia  verba  prophotarum,  verbaque  aliorum 
sapientium,  nec  non  et  Evangelioriim  in  vivo  fonte 
hauserant,  aeque  discipulis  Filii  Dei  commiserat, 
quatenus  tlumina  vivae  aquae  per  illos  in  totum  or- 


081 


LIBEK  DIVINOK.  OPEK.  .SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PaRS  III,  VISIO  Vlll. 


GS'^ 


bem  dillundereulur,   quihus  bumiiie»    velul  in    rete  A  eaedem    virtutes  a    divinitate   separat»    sunt,    sicut 


ducti    ad     salvationem    reducerentur.    Fous    utique 
saliens  viventis  Dei  puritas    est,  et    iu  ipsa   claritas 
ejus  respiendet,  in   quo  splendore  Deus  cum  magno 
amore    omnia   complectitur,   quorum  nmbra  in  sa- 
lienti  fonte   ap[)aruit,    antequam    Deus  ea  in   formis 
Euis   prodire   jussisset.    Et    in    me  charitate   omnia 
resplenduerunt,   splendorque  mcus  formationem  re- 
rum  ostendit,  sicut  umbra  formam  indicat,  atque  in 
humilitate    quae    adjutrix  mea   est,   per    jiissionem 
Dei  creatura  processit,  in  eademque  humilitate  Deus 
ad  me  se  reclinavit,    quatenus    arida  folia  quae  ceci- 
derant,  in  ea  beatitudine  relevaret,  qua  omnia    quae 
vult  facere  potest,  quoniam  illa  de  terra  formaverat, 
unde  et   post  casum  ea  liberavit.  Nam  homo  pleni- 
ter  factura  Dei  est    qui     coelum  respicit  et  terram 
dominando   conculcat,  et   omnibus    crealuris  impe- 
rat,  quia  per  animam  alliludinem  coeli  aspicit.  Qua- 
propter  et  per  illam  cojlestis   est,  sed    per   visibile 
corpus    terrenus    existit.   Deus  itaque    hominem   in 
imis  jacentem    in  humilitate  collegit    oontra    ilium 
qui  in   confusione    de  coelo  projectus    est,  quoniam 
cum  antiquus    serpens   per  superbiam  scindere  vel- 
let  angelorum  concordinm,   Deus  ipsam    forti  poten- 
tia  sua  teuuit    ne  per  rabiem  illius  laceraretur.  Sa- 
tan    enim  in    altis  gloriam    magnam    habens  in    se 
computavit  se   posse    facere  quaecunque    vellet,   ne 
ob  hoc  gloriam  siderum  perdere,  sed  omnia  habere 
volebat,    et    ideo   cum  ad  omnia  inhiaret,    perdidit 
totum  quod  habebat, 

Quod  quaecunque  Deus  operalus  est  in  charitate,  hu- 
militate  et  pace  perfecerit,  et  exposilio  prsescH- 
ptse  visioi  is  sub  imaginibus  harum  trium  virtuturiff, 
ostensx. 

III.  Iterumque  vocem  de  coelo  ad  me  dicentera 
audivi  :  Omnia  quaecunque  Deus  operatus  est,  ea 
iu  charitate,  in  humilitate  ac  in  pace  perfecit,  qua- 
tenus  etiam  homo  charitatem  diiigat,  humilitatera- 
que  apprehendat,  pacem  quoque  teneat,  ne  cum  illo 
in  interitum  ,  vadat,  qui  virtutes  istas  in  primo  ortu 
suo  subsannabat.  Nam  vides  etiam  quasi  in  medio 
praefatae  australis  plagae  tres  imagines,  duas  vide- 
licet  in  quodam  purissimo  fonte  slantes,  circum- 
septo  et   ornato    superius   rotundo  et  perforato    la- 


nec  radix  ab  arbore   secernitur,  quia  Deus  charitas 
existens,  in  omnibus    operibus  et  .judiciis  suis   hu- 
militatem  tenet.   Charitas   enim    et    humilitas    cum 
eodem    Dei   Filio   ad    terras  descendentes,   eum    ad 
coelos  redeuntem  reduxerunt.   Altera    quidera    pur- 
pureo,    altera    autem    candido    fulgore    ita  circum- 
data,    ut  eas    perfecte   intueri  non   possis,  quod  de- 
signat  charitatem   in  ccelesti   amore  velut  purpuram 
ardcre,    humilitatem    vero  terrenas   sordes  in    can- 
dore    rectitudinis    de    se    excutere.    Quod   quamvis 
mortali  homini  difficile  sit  per  omnia  imitari  quan- 
diu  vivit  in  carne,  Deum  tamen  super  omnia  dili- 
gere,  et    se  in  omnibus    humiliare  propter  merce- 
n  dem  eeternorum  non    negligat.  Quod  autem    tertia 
imago  extra   eumdem  fontem  supra  praefatum  lapi- 
dem  illius  stat,   lioc  est  quod  pax   quae  in   coelesti- 
bus  raanet  etiam  terreua  negotia,     quae    extra  coe- 
lestia  sunt   defendit,    quia    ipsam  Filius  Dei   verus 
angularis  lapis  existens  attulit,  cum  totum  mundum 
nativitate  sua  illuminavit,  et  cum  ipsum  angeli    in 
laudabili  carmine  suo  Deum  el   hominem  cognove- 
runt.   Ejusque  facies   tanta    claritate  fulget,  ut  ipsa 
claritas  faciem  suam  reverberet,  quoniam  pax,    quae 
per  filium  Dei    surrexit,   non  ita  nt  in  supernis  est, 
in  terrenis  teneri  potest,  quia  cum  coelestia  in   sta- 
bilitate  unanimitatis  semper  sint,  terrena  in  tituba- 
tione    hac  et  illac  projecta   multotiens  immutantur. 
Sed  lamen   homo,  qui  opus  Dei  est,  ipsum  laudabit, 
.  quoniam    anima    hominis  in    laude  erit,  ut  angelus 
est,  quia  dum    homo    in  saeculo  vivit,  terram   colit 
quomodo    vult    et    quomodo    desiderat,    Deumque 
ostendit,  quoniam  secundum   illum  signatus  est.    Et 
coram    eis  beati    ordines   sanctorum  velut  in  nube 
apparent,  quos  diligenter  intuentur,  quia  per  chari- 
tatem  et  humilitatem    ad  gloriam  supernae  celsitu- 
dinis  pervenitur,    cum  mentes  lidelium  quasi  nubes 
de  virtute  in   virtutem  fluunt,  ubi   ttiam    illos  cha- 
ritas  et  bumilitas  diligenti  examinatione  et   tuitione 
considerantes,  ad  desideria    supernorum^  strenue  et 
leniter  accendunt.    Nam    charitas    ornatrix  operum 
Dei  est,  quemadmodum  annulus   per  nobilem  .lapi- 
dem  ornatur;  humilitas  autem   in  humanitate   Filii 
Dei  aperte  se    manifestavit,    qui   de    integra  stella 
pide,    velut  in    ipso  radicatae    sint,    quemadmodum  D  maris  surrexit.    Et  ipse  casum    primi  hominis  non 


C 


arbores  in  aqua  interdum  crescere  videntur,  qua3 
in  fortitudine  ardentis  justitia!  tres  virtutes  in  no- 
mine  sanctse  Trinitatis  sunt,  quarum  prima  est 
charitas,  secunda  humilitas,  tertia  pax.  Charitas 
quidem  et  humilitas  in  purissima  divinitate,  de  qua 
Ilumina  beatitudinis  fluunt  existunt,  quia  hae  duae 
virtutes  ad  liberationem  et  erectionem  hominis,  qui 
in  imis  peccatorum  depressus  jacebat,  unicum  Dei 
Filium  per  totum  orbem  terrae  diffamatum  demon- 
strant,  cum  corpus  ejus  in  cruce  perforatum  et 
sepultum  mirabili  potentia  divinitatis  surrexit,  la- 
pidemque  fortitudinis  et  honoris  se  esse  ostendit, 
quoniam  omnia  miracula  quae  idem  Filius  Dei  in 
mundo  gessit    ad    gloriam   Patris   sui   reduxit.   Nec 


extimuit,  nec  expulsio  primi  liominis  eum  exter- 
ruit,  quoniam  nullum  peccatum  ipsum  tetigit,  quia 
totus  in  divinitate  radicatus  fuit,  sed  quidam  qui 
eum  videbant  et  cum  eo  ibant  exaruerunt,  et  velut 
arida  folia  ceciderunt.  Ipse  tamen  in  locum  eorum 
alios  germinare  fecit,  nec  ullius  hominis  consilium 
habuit,  quomodo  inimicos  suos  superaret,  qui  ab 
eo  voluntate  propria  ceciderant.  Sed  et  otiosus  non 
erat  sicut  primus  homo  in  casu  suo  a  bonis  operi- 
bus  vacabat,  quoniam  in  gloriosiorem  vitam,  quam 
prius  positus  fuisset,  hominem  renovabat,  nec  in 
sedem  superbiae  se  reclinavit,  quemadmodum  dia- 
bolus  qui  hominem  cum  pestilentia  inobedienti.v 
decepit,  timoremque  non  habuit,  quomodo  hominem 


983 


s.  !iilue(;aui)is 


984 


illi    aiiferret,    (iiiia    caput    ejiis  valida    fortitudine 

conterendum  pra-scivil.  Priediclis  quoque  virtutibus 

Ecclesia    exornata    et    dotata    in  cubiculum     regis 
ducebatur,  ut  scriptum  est  : 

Verba  David  €1  psalnio  \u\  Ecclesiam  vario  virlu- 
tum  cullH  decorafam  commendantia. 
IV.  ■<  Astitit  regina  a  dexlris  tuis  in  vestitu  de- 
aurato  circumdata  varietate.  »  Hujus  sententire 
intellectus  hoc  modo  accipiendus  est :  0  Fili  Patris, 
in  despousalione  catholic*  lidei  astitit  Ecclesia 
prosperitati  supernorum  desideriorum  dotata  jhu- 
manilate  tua,  quee  rubore  sanguinis  tui  perfusa  est, 
circumamicta  quoque  multiplicibus  virtutibus,  quas 
de  domo  patris  tui  tulit,  cum  in  amplexus  dilectio- 
nis  luse  se  posuit.  Ista  quippe  desponsatio  per  vo- 
luntatem  omnipotentis  Dei  processit,  qui  illam  cum 
lulgenli  opere  perfecit,  ubi  a  summo  usque  ad 
imum  hominem  collegit,  quem  indumento  justitiae 
decoravit,  cum  Filius  Dei  pro  redemptione   hominis 


A  in  carne  pati  voluit.  Homo  enim  opus  dextrse  Dei 
est,  per  quem  ipse  vestitus  et  vocatus  ad  rcgales 
nuptias  est,  quas  humilitas  fecit,  cum  Deus  altissi- 
raus  in  ima  terra^  respexit,  et  ecclesiam  de  communi 
populo  collegit,  quatenus  iile  qui  ceciderat  per  pce- 
nitentiam  rosurgen'',  seque  in  sanctis  moribus 
renovaret  varietate  virlutum  quasi  viriditate  tlorum 
adornalus.  Superbia  autem  semper  corrupta  est, 
quia  unamquamque  rem  comprimit,  dividit  et  ab- 
strahit;  humilitas  vero  nulli  quidquam  rapit  seu 
abstrahit,  sed  omnia  in  charitate  retinet,  et  in  ipsa 
Deus  ad  terras  se  reclinavit,  atque  omnes  virtutes 
per  ipsam  collegit.  Virtutes  namque  ad  Filium  Dei 
tendiint,  sicut  virgo  virum  repudiando  Christum 
sponsum  suum  vocat,  ipsaeque  humilitati  adjunctae 

"  sunt,  cum  eas  ad  nuptias  Regis  perducit.  Verba 
hwc  iideles  devoto  cordis  ailectu  percipiant,  quo- 
niam  per  illum  qui  primus  et  novissimus  esl  ad 
utilitatem  credentium  edita  .sunt. 


VISIO    NONA. 


Visio  de  duabus  imaginihus  mirabili  claritate  ful- 
geniibus,  et  descriptio  habitus  earum;  et  de  tene- 
bris  totam  occidentalem  sedificii  plagam  occupan- 
tibus  et  de  igne  cum  sulphure  et  aliis  tenebris 
usque  ad  medium  septentrionalis  plagx  se  incur- 
vante. 

1.  Deinde  prope  septentrionalem  angulum  qui  ver- 
sus  orientem  respiciebat  vidi  imaginem  cujus  facies 
et  pedes  tanto  fulgore  radiabanl,  ut  idem  fulgor  vi- 
sum  meum  reverberaret.  Vestem  autem  quasi  ex 
albo  serico  induerat,  et  viridis  coloris  desuper  tuni- 
cam  habebat,  quae  diversis  margarilis  ubique  or- 
nata  apparebat,  atque  velut  in  auribus,  inaures,  in 
pectore  monilia,  in  brachiis  vero  armillas  portabat, 
quae  omnia  velut  ex  purissimo  auro  erant,  pretiosis 
lapidibus  ornata.  Sed  quasi  in  raedio  ejusdem  sep- 
tentrionalis  plagfp  vidi  aliam  iraaginem  erectam 
stantem,  formaraque  mirabilem  habentem,  in  cu- 
jus  summitate  ubi  locus  capitis  ejus  esse  debebat, 
tanta  claritas  fulgoris  radiabat,  ut  idem  lulgor  vi- 
sum  raeum  repercuteret.  Fn  medio  autem  ventris 
ipsius  caput  hominis  capillos  canos,  barbamque  ha- 
bens  apparebat,  et  pedes  ejus  similitudinem  pedum 
leonis  imitabantur.  Sed  et  sex  alas  habebat,  quarum 
dUfT  ab  humeris  sursura  ascendentes,  et  se  recur- 
vantes  ad  invicem  se  conjungebant,  prscdictamque 
claritatem  tegebant;  duabus  autera  a  prsefatis  hu- 
meris  usque  ad  verticera  supradicti  capitis  deor- 
sum  se  extendentibus;  duabus  vero  a  lumbis  ejus- 
dem  iraaginis  usqueadtalum  pedura  jipsius  descen- 
dentibus,  et  se  aliquantulura  quasi  ad  volandura 
expandentibus,  reliquo  corpore  velut  pisciura  et 
non  volatilium  pennulis  per  totum  velato.  Et  in 
duabus  alis  quae  se  ad  verticem  praefati  capitis  ex- 
tendebant,    quinque    specula   apparebant,    quorum 


uimm  in  summitate  dextrae  ala;  erat,  iii  quo  scrip- 
tum  videbatur,  Via  et  veritas,  et  unum  in  medio 
ejus  in  se  scriplum  habens  :  Ego  ostium  omnium 
,  arcanorum  Dei  sum,  unumque  in  liue  ipsius  in  quo 
^"  scriptum  continebatur  :  Ostensio  omnium  bonorum 
existo,  atque  in  summitate  sinistra;  ala;  unum  erat 
in  se  scriptum  continens  :  Speculum  sum  in  quo 
intentio  electorum  consideratur,  et  unum  in  tine 
ejusdem  alae  scriptum  habens  :  Nuntia  nobis  si  tu  es 
ipse  qui  regnaturus  es  in  populo  Israel.  Et  imago 
haec  dorsum  ad  aquilonem  verterat.  Per  totam  au- 
tem  occidentalem  plagam  velut  teterrimas  tenebras 
fumigantes  aspiciebam,  .'^ed  prope  angulum  eidem 
plagae  qui  versus  septentrionem  erat,  nigerrimus 
ignis  cum  sulphure  et  densissimis  tenebris  ebul- 
liens  fere  usque  ad  medietatem  septentrionalis 
partis  se  recurvando  extendebat.  Audivique  vocem 
de  coelo  mihi  dicentem. 

D  Quia  prima  duarum  imaginnm  sapientiam  insinuet, 
et  mullifaria  pulchritudine  habitus  ejus  universa 
creaturx  genera  quam  Deus  in  diversis  rerum  na- 
turis  el  speciebus  condidit  significet. 

II.  Oranipotens  Deus,  qui  per  sapientiara  omnia 
condidit,  miriiica  opera  sua  diversis  significationi- 
bus  aperit,  atque  in  donis  suis  mirabilis  existens, 
ea  imicuique  creaturae  secundum  quod  vult  dividit. 
Hominem  quoque  ad  beatitudinem  supernorum  re- 
ducere  volens,  ei  in  mirabilibus  figuris  haec  quae  in 
coelestibus,  et  quae  in  terrestribus,  et  quae  in  infer- 
nalibus  mansionibus  sunt,  prout  vult  congrue  de- 
monstrat.  Unde  prope  septentrioualera  angulum. 
qui  versus  orientem  respicit,  vides  imaginem  cu- 
jus  facies  et  pedes  tanto  fulgore  radiant,  ut  idem 
fulgor   visum    tuum   reverberet,   quoniam  ubi   stul- 


983 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.— PARS  III,  VISIO  IX. 


986 


tilia  iinitur  et  justitia  oritur,  sapientia  verse.  bea- 
titudinis  manifestatur,  cujus  initium  et  tinis  hunia- 
nura  intellectum  superant,  quia  eadem  luce  prae- 
scientise  qua  principium  operis  sui  inspexit,  eadem 
et  finem  ejus  preevidit.  Vestem  autem  quasi  ex 
albo  serico  induit,  quoniam  hominem  in  candore  et 
suavitate  dilectionis  amplectens,  etiam  Filium  Dei 
in  decore  virginitatis  incarnatum  ostendit  et  quo- 
modo  hoc  iieret  homini  ignotum  est,  sed  sola  divi- 
nitas  hoc  novit.  Et  viridis  coloris  desuper  tunicam 
habet,  quse  diversis  margaritis  ubique  ornata  ap- 
paret,  quia  etiam  exteriores  creaturas,  scilicet  in 
aere  volantes,  et  in  terra  ambulantes,  seu  reptan- 
tes,  ac  in  aquis  natantes,  quorum  spiritus  cum 
carne  deliciunt,  sapientia  non  abjicit,  sed  eas  ve- 
getat  et  retinet,  quoniam  servitium  homini  im- 
pendunt,  et  ab  eis  pascitur,  et  etiam  ipse  velul  or- 
natus  in  margaritis  ejusdem  sapientise  existunt,  cum 
naturam  suam  non  excedunt  ut  homine  raultoties 
rectam  sibi  institutara  viam  transgrediente.  Atque 
velut  in  auribus  inaures,  in  pectore  monilia,  in 
brachiis  vero  armilias  portat,  quse  omnia  velut  ex 
purissimo  auro  sunt,  pretiosis  lapidibus  ornata, 
quoniam  omnes  creaturee  illi  obediunt,  prsecepto- 
rumque  ipsius  recordantur.  Unde  etiam  opera  ejus 
comprehensione  plenitudinis  ita  muniuntur,  ut  nul- 
la  creatura  ita  imperfecta  sit,  quod  ei  quidquam 
in  natura  sua  desit,  quin  plenitudinem  totius  per- 
fectionis  et  utilitatis  in  se  habeat ;  et  sic  omnia 
quae  per  sapientiam  processerunt  in  illa  quemad- 
modum  purissimus  et  elegantissimus  decor  sunt, 
splendidissimo  quoque  fulgore  essentia^  suse  lucen- 
tia.  Homo  etiam  complens  pripcepta  mandatorum 
Dei,  vestis  candida  et  suavis  sapientise  est,  viride- 
que  indumentum  per  bonam  intentationem  et  viri- 
ditatem  operum  multimodis  virtutibus  ornatorum, 
auriumque  illius  decor,  cum  se  ab  auditu  mala- 
rum  susurrationum,  avertit,  pectoris  ejus  muni- 
tio,  cum  illicita  desideria  negligit,  brachiorum 
quoque  ipsius  honor  fortitudinis  est,  cum  a  peccato 
defendit,  quia  orania  hsec  ex  puritate  fidei  oriun- 
tur,  profundissimis  donis  sancti  Spiritus,  justi- 
simisque  scripturis  doctorum  decorata,  ubi  lide- 
iis  horao  bonis  operibus  illa  perfecit. 
Qiiod  altera  imaginum  ormiipotentem  Deum  desi- 
gnet,  et  quid  claritas  in  loco  capitis,  quid  homi- 
nis  caput  in  medio  ventris  ejus  apparens,  quid 
etiam  pedes  ejus  similitudinem  pedum  leonis  ha- 
bentes  exprimanf. 

III.  Sed  quasi  iu  medio  ejusdem  septentriona- 
lis  plaga>  vides  aliam  imaginem,  erectam  stantem, 
formamque  mirabilem  habentem,  quae  contra  for- 
titudinem  injustamque  a^stimationem  antiqui  ser- 
pentis,  omnipotentem  Deum  designat,  in  majestate 
sua  invincibilem  et  in  virtutibus  suis  mirabilem, 
quoniara  profunditatem  mysteriorum  ejus  nullus 
ad  finem  perducere  potest.  In  cujus  sumraitate,  ubi 
locus  capitis  ejus  esse  deberet,  tanta  claritas  ful- 
goris  radiat,  ut  idem  fulgor  visum  tuum  repercu- 
tiat,  quia    excellentiam   divinitatis,    quse  omnia  il- 


B  ,u 


A  luminat,  nullus  dum  mortali  corpore  gravatur 
videre  potest,  cum  nec  angeli  aspectui  ejus  sem- 
per  assistentes  ipsum  ad  linera  perducere  valeant, 
eum  inspicere  assidue  desiderantes,  quoniam  Deus 
clarilas  illa  est,  quae  nec  esse  incoepit  nec  iinietur. 
lu  medio  autem  ventris  ipsius  caput  hominis  ca- 
pillos  canos  barbamque  habens  apparet,  significans 
quod  in  perfectione  operum  Dei  antiquum  consi- 
lium  ad  salvationem  hominis  fuit,  magnam  digni- 
tatem  rectitudinis  in  se  ostendens,  quam  nemo  di- 
numerare  nec  coraprehendere  potest,  quemadmo- 
dum  initium  et  iinis  rotae  quae  aequalem  circulum 
habet,  ab  homine  discerni  non  praevalet.  Nuilus 
enim  homo  illud  finire  potest,  quod  angeli  compre- 
hendere  nequeunt,  quia  aelernitas  ante  ipsos  aequa- 
liter  volendo  et  perficiendo  fuit,  nec  illius  rei  eguit 
quoniam  semper  plena  fuit.  Unde  et  idem  caput 
formam  humani  capitis  habet,  quia  Deus  horai- 
nem  ad  imaginem  et  similitudinem  suam  fecit,  et 
,  potestatem  operandi  illi  dedit  quatenus  quod  bo- 
num  est  operaretur,  Creatoreraque  suum  laudaret, 
nec  illius  oblivisceretur,  Deo  etenim  nuUus  similis 
est,  nec  esse  potest;  sed  qui  illi  assimilari  voluit 
deletus  est,  quia  hoc  esse  non  debuit.  Cum  autem 
Deus  virtutem  suam  potenter  ostendere  voluit,  in 
alvura  Virginis  respexit,  et  sicut  in  die  septimo  ab 
omni  opere  suo  requievit,  hominemque  deinde  ope- 
rari  instituit,  ita  et  Filium  suum  in  utero  Virginis 
requiescere  fecit  cui  et  omue  opus  suum  commisit. 

C  Nam  Spiritus  sanctus  leni  calore  suo  carnera  Vir- 
ginis  absque  omni  incendio  motus  carnalis  viri  te- 
tigit,  quemadraodum  ros  super  gramen  leniter  ca- 
dit,  ita  ut  flos  scilicet  Filius  Dei  in  carne  ejusdem 
Virginis  formam  hominis  assumeret,  qui  etiam 
multa  tolerantia  propter  hominem  crimiaa  ejus 
sustinuit.  Nam  in  circumcisione  sua  per  haptis- 
mum  hominem  purgandum  designavit,  et  in  pas- 
sione  ac  in  morte  sua  illum  de  criminalibus  pecca- 
tis  redimendum,  ac  in  ascensione  sua  ipsum  coeles- 
ti  regno  associandura  demonstravit,  atque  his  mo- 
dis  numerum  beatorura  usque  ad  treraendum  tem- 
pus  judicii  complehit.  Et  pedes  prasdictoe  imaginis 
similitudinem  pedum  leonis  imitantur  designantes 
quod   Deus    divinitatem  suam    hominibus    quandiu 

"  mortales  sunl  abscondit,  quibus   tamen  in  legalibus 

praeceptis,   et  in  aliis  creaturis   plurima    bona    os- 

tendit.   Quae  tandem  omnia  per  Filium    suum  velut 

cum   pedibus  leonum  ad   se  trahet,    ot  exarainabit, 

ita  ut  tota  terra  concutiatur,    et  firraamentum  ever- 

tatur,  et  mortalis  horao  sic  flnem  habens,  rationem 

de  operibus  suis  reddat,   ubi  et  Filium  Dei  immor- 

talem  videbit. 

Quomodo  sex  alis  eadem  imago  circumamicta  appa- 
Tuerit,  et  quid  figurent  esedem  alx. 

IV.  Sed  et  sex  alas  habet,  quae  sex  dierum  opera 
sunt,  in  quibus  homo  Deum  invocando  laudat,  et 
seipsum  adjutorio  Dei  procurat;  quarum  duae  ab 
humeris  sursura  ascendentes,  et  se  recurvantes  ad 
invicera    se    conjungunt,    praedictaraque    claritatem 


987 


S.  HIU)EGAKU1S 


988 


tesiuut,  quii"  dileclionem  Dei  el  luoxinu  ostendeii- 
tes,  et  se  per  fortitudinem  boiionim  uperum  sur- 
sum  erigentes,  rigore  deposito,  necessilali  proxi- 
morum  condescendunt.  Mysteria  etiam  arcanorum 
Dei  comprehendunt,  quoniam  et  eiedcm  aliE  etiam 
coelestem  militiam  supernorum  spiriluum  manife- 
stant,  quos  Deus  ad  vultura  suum  posuit.  eos  spe- 
cula  miraculorum  suorum  constiluens,  cum  vul- 
tum  ipsius  inspiciunt,  quem  tamen  nulla  celebri- 
tate  Ijudis,  nec  ullo  termino  ad  tinem  perducere 
valent.  Duabus  autem  alis  a  pra^fatis  humeris  us- 
que  ad  verticem  supradicti  capitis  deorsum  se  ex- 
tendentibus,  vetus  et  novum  testamentum  significa- 
tur,  qua?  fortitudinem  prajceplorum  Dei  portant, 
et  se  ad  antiquum  consilium  declinandu  extendunt, 


A  iiium  boiiurum  operiim  in  coelum  rei^oitavil,  sicut 
et  in  antiqua  lege  per  signa  sacriticiorum  multo- 
ties  prsesignatum  fuerat,  et  ut  per  ipsum  in  virgi- 
nea  natura  deinde  completiim  est.  Mox  enim  ut 
Adam  noxiale  pomura  comedit,  gustum  in  peccalis 
concepit,  ita  ut  peccare  posset.  Quapropler  et  para- 
disiaca  gloria  ab  ipso  recessit,  et  in  exsiliura  rais- 
sus  est.  Statira  quoque  diabolus  luxuriam  advcr- 
sus  Deum  protiilit,  et  nativitalem  homiiium  cum 
imp.idica  confusione  evortit,  atque  in  dolo  suo  co- 
gilabat,  quod  homo  qui  in  tantis  sordidus  esset,  re- 
gnum  coelorum  intrare  non  posset  quoniara  forni- 
cationis  non  esset  populus  Dei,  nec  ipse  Deus  eo- 
rum.  In  spurcitiis  namque  motus  carnis  diabolus 
valde  gaudebat,  et  intra  se  dicebat :   «    Rgo  homi- 


ciim   in  veteri  testamento  propheta;  Filium  Dei  prae-  g  nem  de  glorioso   loco  suo  dejeci,  euraque  in  maxi- 


diieriuit,  quem  in  novo  lilii  Ecclesi<E  pcr  devotio- 
nera  tidei  susceperunt.  Ipse  etiam  poteslalem  Dei 
declarat,  qiise  possibilitatem  creandi  et  faciendi  qui 
vult  habet,  quemadraodum  et  avis  expansis  alis 
suis  in  altitudinem,  in  latiludinem  et  ia  profundi- 
tatem  volat,  quoniam  et  Deus  omnia  coileslia  se- 
creta  in  recto  itinere'constituit,  ita  ut  eorura  splen- 
dor  niin(jiiara  cesset,  et  in  veritate  ipsius  nunquam 
finera  habeant,  sicut  nec  veritas  umbram  falsitatis 
habet.  Alis  vero  duabus  a  lumbis  ejusdem  imagiuis 
usque  ad  talum  pedum  ipsiuo  descendentibus,  et 
se  aliquanlulum  quasi  ad  volandura  expandenlibus, 
pra>sens  sa^culum  et  futurura  ostemiitur,  ubi  in 
praesenti  generatio  pra^terit  et  alia  succedit,  et  ubi 
in  futuro  stabilitas  indeiicientis  vitae  adveniet,  cum 
circa  finem  mundi  idipsum  manifestabilur,  terrori- 
bus  et  prodigiis  quamplurirais  eumdein  tinem  ve- 
lut  volando  pra?currentibus.  Et  lumbis  ingluvies 
guttaris  diabolici  gu^tum  peccatorum  et  carnalium 
desideriorura  immittit,  ubi  cibi  descendunt  et  emit- 
tiinlur,  et  ubi  carnis  conciipiscentia  in  peccatis 
crescit ;  sed  divina  protectio  eos  defendit,  et  ca- 
stitatem  cum  erectione  bonorum  operura  ipsis  tri- 
boit.  Nam  Deus  incestos  actus  qui  pcr  motum  lin- 
guse  serpentis  in  primis  liominibus  surrexerunt, 
postea  per  hominera  unum  constrinxit,  qui  jioten- 
tibus  alis  virgineae  naturae,  ofticium  luxurise  in 
mentibiis  hominum  contracarnisjura  contrivit. 

Quid  signi/icet  quod  hxc  eadem  imago  tolo  corpore 
pennulis  piscium  et  non  pennis  volucrum  velata 
videtur:  et  quod  Dei  Filius,  diabolo  nesciente, 
mnndum  per  carnem  inlraverit,  et  ad  quid  Puter 
illum  tantun  passiones  suslinete  voluerit. 

V.  Unde  et  reliqiio  corpore  velul  piscium  et  non 
\olatilium  pennulis  per  totura  velato  designalur 
quod  sicut  forma  piscium  formse  volatiliiim  dissimi- 
lis  existit,  et  ut  occultiim  est  quomodo  pisces  nas- 
cantur,  et  qualiter  crescant  et  aquae  in  quibus  vi- 
vunt  feslinum  cursum  habent,  et  pisces  etiam  cum 
ipsis  festinanter  fluunt,  ita  quoque  et  Filius  Dei  to- 
tus  in  sanctitate  natus  est,  et  in  aliena  nalura,  sci- 
licet  ab  aliis  hominibiis  separatus,  in  justitia  totus 
sanctas  fuit,   in  qua  et  hominem   expansis  alis  oni- 


nias  sordes  misi,  et  ideo  nulla  pars  Deo  in  illo  est, 
quia  ipse  tolus  mundus  nullam  sordiditatera  vult 
nec  recipit.  Quapropter  et  horao  in  loco  meo  rema- 
nebit.  »  Sed  Deus  antiquura  serpentem  celavit 
quomodo  hominem  liberare  vellet,  et  spurcitias 
qua'  per  dolum  illius  ebullierant,  per  Filiura  suum 
abluit,  et  viilnera  qua?  homini  luxuria  inllixerat 
per  illum  delevit.  Istud  Deiis  in  medio  polentise  suae, 
in  qiia  ante  oinnia  iiiitia  fuit,  et  in  medio  noctis 
inferualis  putei  fecit,  sicut  et  in  medio  noctis  per 
angelum  percutientem  signaverat,  in  medio  vide- 
licet  potentiae  suae  quoniam  potens  erat  facere  quav 
ciimqne  voluit;  atque  in  medio  noctis,  Jcum  anti- 
quus    iniraicus  superba    opinione  putabat  quod  ho- 

^  raines  cepisset  sicut  vellet,  et  ita  tantam  raultitu- 
dineni  hominum  possedisset,  quasi  eos  in  medio 
cordis  sui  haberet  :  tunc  Filius  Doi,  ut  praefatum 
est,  diabolo  nesciente,  occulle  venit,  atqiie  hiima- 
nitate  siia  hamum  illius  quo  homines  capiebat  con- 
fregit,  quem  etiam  devictis  hostibus  suis  pro  signo 
triumphi  in  vexillum  crucis  suspendit,  el  Patri  suo 
cum  orani  militia  caeleslis  exeicilus  oslendit.  Unde 
el  idem  exercitus  canticura  novae  laudis  elevabat, 
gaudens  quod  tam  magna  multitudo  beatarum 
animarura  a  tam  truculenla  captivitate  liberata  es- 
set,  quia  praediclus  Dei  Filius  eas  in  locum  beati- 
tudinis  collocaverat. 

Et     quare      oranipotens     Deus     unicura     Filiura 

U  suum  qui  nullum  debitum  in  peccatis  habiiit,  tan- 
tas  passiones  pali  perraisit?  Idcirco  videlicet,  ne 
antiquus  deceptor  ullam  occasionem  adversus 
Deu  n  haberet,  quia  homo  illi  libenter  consenserat, 
el  qiioniam  praecepta  illius  per  oninia  secutus 
fuerat.  Si  enim  homo  peccalor  pro  aliis  hominibus 
occideretur,  malignus  spirilus  diceret  quod  ilie 
nullum  liberare  posset,  qiioniam  de  propriis  pec- 
catis  argiiendiis  esset,  in  quibiis  ei  consensisset, 
quapropler  et  nullam  possibilitatem  haberet,  ut  et 
sibi  et  aliis  funem  captivitatis  abstraheret.  Unde 
vivens  Deus  Filiiim  suum  dedit,  cujus  forma  simi- 
lis  formae  Ad;c  fiiit,  quatenus  per  indumentura  hu- 
rranitatis  suae  hominem  redimeret. 


989 


LIBEK  DIVINOK.  OPER.  SIMPLICIS  HljMlNlS.— PAKS  III,  VISIO  IX. 


990 


De  quinque  speculis  in  diversis  locis  duarum  me- 
diarum  alarum  ejusdem  imaginis  apparentibus, 
quid  designent,  et  quomodo  scripfura  qux  in  eis 
ostensa  est  inteliigeiida  sit. 

VI.  Et  in  duabus  alis  quse  se  ad  verticem  pnefati 
capitis    extendunt,    quinque  specula  apparent,  quia 
in   Veteri  et  Novo  Testamento,    quae   ad  dignitatem 
antiqui  consilii  respiciunt,  quinque  luminaria  diver- 
sorum  temporum  ostenduntur;  primum  videlicet  in 
Abei,  secundum  in  Noe,  tertium  in  Abraham,  quar- 
tum  in   Moyse,  quintum  in   Filio   Dei,    quse  omnia 
hominibus  ad  viam  veritatis  lucent;  cum  etiam  ipse 
Filius  Dei  clausuram  ccelestium  gaudiorum  per  pas- 
sionem  suam  aperuit.  Quorum  unura  in  summitate 
dextrae  alae  est,  in   quo    scriptum   videtur  :  Via   et 
veritas;  quod  alla  mysteria    miraculorum  Dei  desi- 
gnat,  quai  nuUus  hominum  per  scicntiam  suam  ple- 
narie  comprehendere  valet,  nisi  quantum  in  circulo 
lidei  capit,  sicut  nec  umbra  in    speculo    quidquam 
plus  operalur   quam  ei  per  formam   demonstratur, 
et  quae   ad    salutem   populorum    viam    justitiae    ac 
veritatem    rectitudinis    ostendunt,    quatenus    homo 
Deum   timens,   ad    coelestia  perveniat ;  velut  etiam 
opera   et  finis    Abel    declarat.    Et   unum    in    medio 
ejus  in  se  scriptum  habet  :  Ego   ostium  omnium  ar. 
canorum  Dei  sum;    quoniam  in  perfectione  saluta- 
ris  defensionis  manifestatio  secretorum  Dei  declara- 
tur,  ostendens  quod  omnipotens  Deus  in  latitiidinem 
totius    creaturaj    miraculis    suis    se   expandit;    sicut 
etiam  a  primo  homine  usque  ad  novissimum  mulli- 
plicia  signa  miraculorum  perlicit,  videUcet  prophe- 
tando,  nuntiando,   et  faciendo,    nec  in  his  cessabit, 
donec  omnia  quee  facturus  est  compleat,   quemad- 
niodum  nec  in  prima  creatione  creaturae  requievit, 
antequam  ex  toto   eam  compieret,  sicut  et  in  Noe 
variis    signis    praefiguravit.    Unumque    est    in     tine 
ipsius,   in  quo    scriptum  continetur  :    Ostensio  om- 
niam  bonorum  existo,  quia  in  fine  isto  finis  diabolicae 
irrisionis    est  praemonstratus,    atque  ortus  cuncto- 
rum  bonorum  praefiguratus,   designans  etiam   quod 
Filius  Dei  formam  hominis  de  simplici  virgine   esset 
assumpturus,   et  omnia  bona  per  se   completurus. 
Quod  et  liber  vitae  denuntiat,   qui  nunquam   deiebi- 
tur,   in   quo  etiam  coelestis  Jerusalem   cum  omnibus 
virlutibus  suis   descripta  est,    quas  nullus   enarrare 
valet;  sicut  nec    mirabilia  Dei   quispiam    ad  finem 
pcrducit,   quae  etiam   omnia    Abraham  in   circumci- 
sione  quam  praecepto   Dei   complevit,   fideliter  prae- 
monstravit.  Atque  in  summitate  sinistrae   alae   unum 
est   in  se    scriptum  continens  :  Speculum  sum,    in 
quo  intentio  electorum  consideratur,  quoniam  in  ini- 
fio  justitiae  cum  superna  defensio   per  virtutem  ele- 
ctorum  suorum    iniquitatem   opprimeret,  tam    sim- 
plex  et  pura  devotio  illorum  apparuit,  ut   diabolicis 
arlibus   resisterent,   et    se   vivum    holocaustum  Deo 
offerrent.  Quapropter  et  Satan  retrorsum   projectus, 
Deum  lam   forlem  super  inimicos  suos  cognovit,  ut 
etiam  in  profundo  inferni  exterritus,  eum   per  ora- 
nia    contremisceret.    Unde    et    raulti,  qui  in   parte 


B 


A  aquilonis  per  niontiferum  pomum  dormiebant,  in 
speculo  timoris  Dei  per  poenitentiam  evigilaverunt, 
scilicet  horoicida»,  adulteri,  raplores,  mendaces  ac 
alii  quinque  peccatores  Deum  exorantes,  quatenus 
eos  ab  antiquo  hoste  liberaret.  In  poenitentia  uam- 
que  istorum  Deus  valde  laudatur,  quoniam  omnes 
ordines  pceniteatium  et  fidelium  hominum  Deum  in 
polestate  sua  magnum  cognoscunt,  qui  eos  sic  li- 
berat,  et  peccata  eorum  delet.  Quapropter  et  in  eis 
valde  delectalur,  qui  cum  velut  uox  in  peccatis 
mortales  fuissent,  quasi  purum  diem  per  pceniten- 
tiam  illos  fecit.  Unde  et  multo  plus  eum  diligunt, 
a  diabolo  sic  erepti,  quam  si  ereptione  per  poeni- 
tentiam  non  indiguissent,  nec  deinceps  ab  amore 
ejus  torpescent.  Itaque  timor  Dei  omnibus  tam  ele- 
ctis  simplicibus  et  innocentibus  quam  peccatoribus 
necessarius  est,  quonia.m  eos  oportet  timorem  Dei 
prius  habere  quam  amorem  ejus  gustent;  et  ideo 
etiam  in  praefato  specnlo  intentiones  ipsorum  velut 
scriptura  apparent,  quas  Deus  semper  inspicit.  Et 
unum  in  fine  ejusdem  alae  scriptum  habens  :  Nuntia 
nobis  si  tu  es  ipse  qui  regnaturus  es  in  populo  Israel 
quia  ubi  Vetus  Testamentum  finitum  est,  et  novum 
incoepit,  Unigenitus  meus  apparuit,  qui  Satan  in 
inferiorem  puteum  inferni  velut  lapidem  submisit, 
ita  quod  in  nullo  veutoso  flatu  voluntatis  suae  spi- 
rare  poterit,  ut  prius  fecit,  in  quo  facto  idem  Filius 
meus  electis  suis  aeterna  praemia  deraonstravit, 
quemadmodum  ad  Moysen  locutus  sum  dicens  : 

G  Verba  Dei  in  Exodo  loquentis  ad  Moysen,  «  Osten- 
dam  tibi  omne  bonum,  »  et  quomodo  de  Incarna- 
tionis  Dominicse  mysterio  accipienda  sinl. 

VII.  «  Ostendam  omne  bonum  tibi,  et  vocabor  in 
nomine  Domini  coram  te,  et  miserebor  cui  voluero, 
et  clemens  ero  in  quem  mihi  placuerit.  »  Rursum- 
que  ait  :  «  Non  poteris  videre  faciem  meam,  non 
enim  videbil  me  horao  et  vivet..  »  Et  iterum  : 
«  Ecce,  inquit,  est  locus  apud  me,  stabis  super  pe- 
Iram.  Cumque  transibit  gloria  mea  ponara  te  in 
foramine  petrae,  et  protegam  te  dextera  mea  donec 
transearr:,  tollamque  manum  meam,  et  videbis 
posteriora  mea  [Exod.  xxxiii).  «  Hujus  sententiae 
intellectus  hoc  modo  accipiendus  est  :  Ego  qui  Do- 
j^  minus  cunctorum  sum,  quoniam  per  memetipsum 
sum,  tibi  qui  puro  corde  me  colis,  aeternae  vitte 
beatitudinem  quae  omne  bonum  est  ostendam.  Vo- 
caborque  Dominus  coram  te,  qui  creator  omnium 
creaturarum  sum,  cum  tu  Israel  tunicam  Filii  mei 
videris,  quara  Adae  promisi,  quando  eum  nomine 
suo  vocavi,  et  quando  tenebrosam  vestem  illi  dedi, 
quia  tenebrosus  erat.  Ob  hoc  etiam  nullus  hominum 
peccatis  hominum  gravatus  vultum  meum  videre 
potest,  quandiu  mortalis  existit,  quouiam  per  sug- 
gestionem  diaboli  de  nigredine  aquilonis  niger  est, 
et  sicut  quaeque  lucida  ab  aquilone  aversa  sunt,  sic 
claritas  verae  lucis  ab  Adam  secessit,  cura  per  con- 
silium  antiqui  serpentis  ad  aquilonem  respexit. 
Proinde  quia  mortalium  nemo  gloriam  meam  per- 
fecte  intueri   potuit,   per  prophetas  meos  loquendo 


99( 


S.  IIILDEGAKDIS 


992 


miracula    mea  o?lendi,  qui  iu   uml)ra   loijuebaulur,  A  Doniiuus  cst,  quouiam  nulla  transitoria  res  perfecle 


qua»  de  luce  formabatur,  quiv.  etiam  obscurior  luce 
sua  erat,  sicut  omnis  umbra  obscurior  substanlia 
sua  est  de  qua  procedit.  Sol  quuque  et  luua  atque 
omnia  sidera  homini  obnubilata  erant,  ila  ul  nudam 
clarilatem  illorum  videre  non  posset;  atquc  omuia 
ventorum  spiramina  illi  ad  videndum  obtecta  erant, 
et  ideo  quasi  in  umbra  dicebatur,  ut  prfediclum 
est  :  «  Nuntia  nobis  si  tu  es  ipse  qui  regnaturus  es 
in  populo  brael.  »  Nam  Spirilus  sanctus  in  populo 
suo  prophetando  protulit,  quod  per  primam  voca- 
tionem  qua  Adam  vocatus  est  praeliguralum  erat, 
quod  liberator  hominum  venturus  csset.  Tunc  Fi- 
iius  Dei  humanitale  indulus  venit,  cujus  claritatem 
divinitatis  homines  videre    non  polerant,  cum  eum 


potest  ea  respicere,  (lua?  nunquam  traubibunt,  quia 
ilia  in  deticiente  perfeclione  sunt.  Sed  Deus  in  orna- 
mentis  et  iu  signis  iirmauienti  hominibus  cceleslia 
demonslravit,  quatonus  in  speculo  lidei  miracula 
sua  per  hiTC  cognoscant;  et  si  praedicla  ornamenla 
videre  non  valerent,  scienlia  eorum  caeca  essol; 
sicut  etiam  aquilo  omui  luce  privatus,  post  ruinam 
diaboli  nunquam  claruit,  qui  quoniam  honorem  Al- 
lissimi  subsannavil,  ideo  et  ipse  nullum  lumen  re- 
tiuuit.  Mirabiles  quoque  elaliones  maris  sunt,  cum 
homines  qui  in  instabililate  hac  et  iliac  iuundaul, 
Spiritu  san;lo  accensi  a  terrenis  ad  coeiestia  se 
olevant ;  et  sic  etiam  mirabilis  in  altis  virtulibus 
Dominus,  cum  illo   ad   quaeque  boua  ita  confortat. 


quasi  alium   hominem  inspicerent;  sed  tamen  ipse       ut  sordibus  vitiorum   deinceps  se   subdere  recusent. 


in  alia  via  quam  homines  viverent,  scilicet  sine 
gustu  peccati,  eis  se  ostendebat,  sic  autem  ut  come- 
deret,  biberet,  dormiret  et  se  vestiret,  nullam  ma- 
culara  delictorum  habens.  Judaji  vero  aliique  multi 
ipsum  videntes,  Filium  Dei  esse  dubitabant,  atque 
in  hoc  scientiam  suam  obnubilabant,  nec  mirabiiia 
ipsius  in  iide  capiebant;  sed  in  duritateni  saxorum 
conversi  sunt,  quemadmodum  coluber  iu  caverna 
petrai  latet.  Sed  taraen  ipse  dextra  sua  quampluri- 
mos  Judfeorum  et  paganorum  cum  innumerabili 
exercitu  salvandorum  obtinebit,  donec  omnia  mira- 
bilia  ipsiiis  pertranseant,  et  lunc  manum  magni 
operis  sui  levabit,  omnibusque  amicis  suis  poste- 
riora  sua  demonstrabit,  quatenus  omiies  cogno- 
scant  qualiler  cuin  diabolo  dimicaverit.  ht  tunc,  o 
Israel,  in  illo  fiducialiter  confides,  cujus  miracula, 
ut  .Vdam  claritatem  aRternrn  vitse  fugisti  in  ipsum 
non  credendo ;  ipseque  tunc  tibi  erit  sub  lingua 
lua,  ut  favus  mellis;  et  ul  cibus  lactis  in  osteiisione 
operum  suorum,  quae  ad  te  coiliges,  et  brachio  tuo 
apprehendes  querula  voce  dicendo  :  «  Ach,  ach, 
quandiu  decepti  sumus !  »  et  sic  adimplcbitur  quod 
me  inspiraute  scriptum  est  : 

Ilem  verba  David  ex  psalmo  xcii,  ubi  loquilur  : 
<'  Mirabiles  elationes  maris,  mirabilis  in  altis  Do- 
minus  »,  et  quomodo  intclligi  debeat. 

Vll[.  a  Mirabiles  elationes  maris,  mirabilis  in  altis 
Dominus.    »    lliijus   seutciitiai    intellectus  huc  modo 


accipiendus  esl.   Deus,   qu,   via  et  veritas    est,    sub  D  splendore    vultus   Dei   quemadmodum    scintilla>. 


Unde  etiam  Scriptura  habet  : 

Item  verba    ejusdem    ex  eodem  psalmo   ubi  dicil  : 

«  Etenim  firmavit  orbem   terrx  qui  non  commo- 

vebilur.  » 

IX.  «  Etenim  iirmavit  orbem  terrae  qui  non  com- 
movebitur.  »  Hujus  sententia?  intellectus  hoc  modo 
accipiendus  est  :  Deus  cum  pleno  operc  replevit 
orbem  terrae,  et  ideo  non  commovebitur,  quoniam 
si  creaturis  repletus  non  esset,  quadam  inanitate 
concussus  moveretur.  Omnis  enim  creatura  locum 
suum  qui  ipsam  ministrando  portat  replet;  sed 
Deus  miracula  sua  in  homine  operatur,  orbemque 
terrii'  illi  ad  necessitatem  corporis  sui  commisit. 
Ipse  etiam  iirmavit  Ecclesiam  tolo  orbe  terrarum 
^  diffusara,  qiue  nuUa  tempestate  adversariorum  con- 
teretiir,  quamvis  plurimis  tribulationibus  mul- 
toties  fatigetur.  iNam  miracula  sua  Deus  in  illa 
assidue  periicit,  nec  in  hoc  cessabit,  qiiousque 
numerus  electorum  suorum  cum  coelesti  harmonia 
compleatur.  Vultus  autem  Divinitatis  super  haimo- 
niam  istam  est,  nec  ipsa  ullo  tine  terminari  po- 
terit,  nec  quidqiiam  per  se  sed  per  ostensionem 
vultus  Divinitatis  facere  valet,  sicut  nec  umbra  in 
speculo  apparens  aliqnid  per  se  facit,  sed  per  for- 
mam  suam  de  qua  procedit.  Et  coeli  dicuntur  qiii 
Deum  inspiciunt,  cwlique  qui  eum  prophelant, 
ccelum  quoque  fuit,  quod  Filius  Dei  iu  humanitate 
se  ostendebat.   Cceli   autem   illi  nominantur  qui   de 

ab 


arcanis  rect.i'  constitutionis  suac  omnia  ornamenta 
lirmamenti  cum  mirabilibus  elalionibus  maris  po- 
suit  et  cum  mirabiii  elatione  maris  ornamenta  lir- 
mamenti  perfiidit,  eaijiie  in  aliqua  parte  secundum 
coilestia  arcana  in  similitudirie  speculi  posuit;  sed 
sicut  unibrd  in  speculo  niliil  absque  forma  sua 
potest,  sic  nec  ornamenta  firmamenti  quidquam 
per  se  nisi  per  superna  secreta  operari  pra^valent. 
Ornamenta  quippe  lirmamenti  de  supremis  arcanis 
resplendent,  quemadmodum  tulgor  ab  igne  procedit, 
qiiia  iguis  materia  fulguris  est,  et  fulgur  pertransit, 
ignis  autem  permanet ;  ita  et  ornamenta  iirmamenti 
pertranseunt,  co-lestis  aiitem  harmonia  manendo 
perdurat,  Ouapropter   et  mirabilis  in  altis  ccelorum 


igne  resplendent,  et  in  quibus  Deiis  omnes  inimicos 
suos  superavit.  Sed  cum  Deus  coelum  et  terrara 
creavit,  in  medio  eorum  hominem  posuit,  quatenus 
eis  domindudo  imperaret,  et  hoc  medium  secundiim 
medium  illiid  est,  quo  Filius  Dei  in  iBcdio  corde 
Patris  est,  quia  iit  consiiium  a  corde  hominis,  ita 
et  Filius  a  Patre  Deo  exivit.  Nam  cor  consiliiim 
habel,  et  consilium  in  corde  esl,  et  unum  sunt, 
nec  iilla  divisio  ibi  esse  potest. 

Quia  in  eo  (/uod  prxscripia  imago  dorsum  ad  aqui- 
lonem  verterat  hoc  designetur  quod  Deus  consi- 
lium  Incarnationis  Filii  sui  et  redemptionis  hu- 
manx  a  diabolo  et  omnibus  spiritibus  malignis 
absconderit. 

X.  Et  imago  haic  dorsum  ad   aquilonem   verterat, 


m 


LIBEU  DIVINOR.   OPER.  SlMPI.ICI<i  HOMINIS.-PAHS  III,  VISIO  IX. 


99i 


quoniam  omnipotens  Deus   cunctos   aquilonis   ami-  A  non  per  numerum  dierum,  sed  per  vim  operis  sui, 


cos  celavit,  quod  cum  Filio  suo  facere  voluit,  et 
sicut  illos  retrorsum  dejecit,  ne  uUura  lumen  vide- 
rent,  ita  in  nulla  scientia  opus  Filii  Dei  videbant. 
et  quoniam  hac  omnia  Deus  per  antiquum  consi- 
lium  ordinaverat,  idcirco  illis  abscondita  erant. 
Per  vim  enim  zeli  Dei  diabolus  in  abyssum  dimer- 
sus  est,  omneque  lumen  illi  ablatum  est,  ita  ut 
jam  nuUum  fulgorem  beatitudinis  videat,  quia  om- 
nino  exceecatus  est,  quoniam  similitudinem  illius 
qui  de  nuUo,  sed  qui  per  semetipsum  est  habere 
voluit,  et  licet  inutili  timore  judicia  Dei  nunc 
sentit  et  eis  respondet,  illa  scilicet  quse  ad  ipsum 
pertinent  puniendo.    Nam  in  timore  judiciorum  Dei 


ac  ea  in  recta  statera  habet,  ita  ut  per  nullani  illu- 
sionem  superari  possit.  Nam  in  humanitate  sua 
super  pennas  ventorum  volavit,  et  sicut  aquila  in 
solem,  sic  ipse  in  faciem  Patris  aspexit,  quia  sicut 
Abraham  circumcisionem  carnis  acceperat,  per 
quani  spiritalis  vita,  quam  aqua  signiiicat  intelli- 
gitur,  ul  pisces  in  aqua  vivunt,  ita  etiam  anima 
hominis  per  baptismum  circumciditur,  atque  in 
aqua  spiritaiiter  ad  vitam  regeneratur,  in  qua  in 
seternum  in  sede  beatitudinis  vivet,  quemadmodura 
etiam  de  sede  majestatis  Dei  dicitur. 

Verba  David  ex  psalmo  ci,  ubi  scripium  est  :  «  Do- 
yninus  in  calo  paravit  sedem  suam.  »  ef  quo  sensu 


novit,   quod    Deo    nequaquam   resistere  potest ;   sed  r>      accipenda  sint,  et  brevis  recapilulatio  de  incarna 
tamen  ramos  operis  illius  abscindit,  sicut  in  primis  "      "  "      "' 

hominibus  fecit ,    illos    videlicet    seducendo   qui   ei 


ex  toto  corde  consentiunt,  Propter  quod  etiam  in 
perditionem  vadunt,  qua  idem  hostis  semper  rugit 
ut  animas  devoret,  nec  ab  hoc  furore  ullo  ta?dio 
cessat.  Deus  autem  in  magnis  prseconiis  et  multis 
signis  occultam  divinitatem  suam  hominibus  osten- 
dit,  atque  per  sapientiam  in  creaturis  multa  eis 
demoustravit,  in  quibus  secreta  divinitatis  ipsius 
cognoscant,  quemadmodum  houio  mnllas  formas  per 
scientiam  suam  coloribus  depingit.  Sed  et  sicut 
antiquus  serpens  in  casu  suo  Deo  resistere  non  po- 
tuit,  sic  etiam  nec  contradicere  valuit,  quin  Deus 
supernum  chorura  in  majore  laude  per  Filium  suum 


ttone  Domini. 

XI.  «  Dominus  in  ccelo  paravit  sedem  suam  et 
regnum  i-  sius  omnibus  dominabitur.  »  Hujus  sen- 
tentiae  intellectus  hoc  modo  accipiendus  est  :  Filius 
Dei,  qui  Dominus  hominum,  Dominus  angelorum 
Dorainusque  omnium  virtutum  est,  in  coelo  beatitu- 
dinis  paravit  sedem  suam,  quemadmodum  cogitatio 
hominis  instrumentum  operis  sui  secundum  deside- 
rium  ipsius  operatur;  et  ut  omne  opus  secundum 
voluntatem  ejus  perlicit,  nec  in  illa  re  idem  Filius 
a  Patre  suo  recessit  ut  Adam  fecit,  qui  in  lacum 
mortis  cecidit.  Unde  etiam  regnum  ipsius  omnibus, 
videlicet  in  co^Io  et  in  terra,  dominabitur,  ubi  ini- 
niicos  suos  ut  scabellum  pedum  suorum  conculcabit, 


cum    animabus    justorum    restitueret,    de   quo    illi  C  quia  caro  ipsius  per  gustum   peccati  in  terra  nun- 


ceciderunt,  qui  opus  ejusdem  Filii  Dei  ante  novis- 
simum  diem  pleniter  scire  non  poterunt,  et  qui 
tunc  de  coelesti  exercitu  magnam  confusionem  su- 
stinebant,  quia  locus  eorum  in  majore  benedictione 
replebitur,  quam  ante  fuisset.  Filius  enim  Dei,  ut 
praedictum  est,  in  aliena  via  pree  aliis  formosus 
processit,  proles  virginece  naturee  existens,  quoniam 
prima  virgo  per  serpentinum  consilium  corrupta 
est;  Virgo  autem  Maria  tota  sancta  fuit,  qute  de 
Spiritu  sancto  Filium  concepit,  et  virgo  peperit 
virgoque  permansit.  Haec  nativitas  per  antiquum 
consiliuni  prsedestinata  erat,  et  tota  spiritalis  in  di- 
vinitate  occullata  latebat,  nec  in  scientiam  homi- 
num  volavit,  eo  quod  non  multiplex,  sed  unica 
in  divinitate  esset,  ubi  idem  Dei  Filius  ante  anti- 
quitatera  dierum  ex  Patre  natus  exstitit,  quoniam 
Pater  eum  hominem  fieri  in  voluntate  sua  seraper 
habuit.  Qui  in  aliena  natura  humanitatis  veniens, 
sinistram  partem  Leviatan  evertit,  cum  nulle  vitia 
peccatorum  de  gutture  illius  per  opera  castitatis 
abstraxit,  quia  abstinentia  et  contritio  peccatorum 
alae  castitatis  sunt,  in  quibus  virgines  et  poenitentes 
propter  dimissa  peccata  carnaliura  desideriorura 
ad  desponsationem  Agni  volant,  quoniam  et  Filius 
Dei,  Virginis  Filius,  virginitate  coronalus,  poeni- 
tentes  ad  ipsum  currentes  suscepit.  Ab  initio  enim 
indumenti  humanitatis  suje  omnia  spiritualia  in 
homine  operabatur,  quse  etiam  usque  ad  novissimum 
diem  perficiet,  et  hiBc  in  medio  potentise  suae  sunt, 


quam  tacta  est,  ac  ideo  etiam  nullus  dolor  eum  evi- 
cit;  sed  per  duram  et  asperam  passionem  omnia 
terrena  superavit.  Quem  autem  deceret  liberare 
horainem,  nisi  igneum  Filium  Dei,  qui  de  ccelo  ad 
terras  descendit,  et  de  ipsis  ad  coelos  ascendit,  et 
qui  rore  divinitatis  sicut  guttum  mellis  supernam 
gratiain  super  populura  suum  stillat,  ita  ut  Iideles 
uunquara  ab  invicem  superari  possint?  Oinnia  enim 
opera  bona  Pater  in  Filio  suo  operatus  est,  quod 
in  nullo  alio  fieri  potuit,  quoniam  ipse,  ut  prsefatum 
est,  a  Patre  nunquam  recessit,  sicut  nec  splendor 
solis  a  sole  separatur,  Ipse  itaque  pro  liberatione 
hominis  ad  terras  venit,  homineraque  redemit. 
quem  nemo  alius  redimere  potuit,  quia  Pater  eum 
sic  venire  disposuit,  velut  prophela  David,  Spiritu 
sancto  inspirante,  dicit  : 

Ilem  verba  ejusdem  ex  psalmo  Lxxi  ubi  legitur : 
<<  Descendit  sicut  pluvia  in  vellus,  »  et  quod 
hoc  quoque  ad  Incarnationem  Domini  refercndum 
sit. 

XII.  «  Descendet  sicut  pluvia  in  vellus,  et  sicut 
stillicidia  stillantia  super  terram.  »  Hujus  sententiae 
intellectus  hoc  modo  accipiendus  est  :  Adam  in  con- 
silio  diaboli  per  transgressionem  praeceptorura  Dei 
mortalis  fuit,  et  ideo  Filius  Dei  descendit,  velut 
ros  suavitatis,  in  alvum  Virginis,  quae  suavis,  mitis 
et  hurailis  ut  ovis  in  raoribus  suis  erat,  quatenus 
hominem  de  morte  suscitaret,  sicut  et  per  eversio- 
nera  terrae  per  aratrum  fructus  in  pluvia  suscitatur. 


99.1 


HILDEGARDIS 


99« 


Aratrutn  quippe  pra^ceptura  legis  est,  quod  in  hu- 
manitale  sua  idem  Kilius  Dei  hominibus  dedit,  ut 
in  cognilione  prapcepti  hujus  ad  vilam  resuscilaren- 
lur,  et  secunduni  exemplum  suum  quasi  cum  ara- 
tro  carnalia  desideria  in  semetipsis  everterent,  cl 
etiam  sic  per  exempla  sanctorum  operum  fructuosi 
fierent,  de  die  in  diom  perticiendo,  quemadmodura 
ipse  eos  pra-cesserat.  Et  hoc  modo  stillicidia  super 
eos  mittebat.  aijrumque  virtutibus  plenum  fx  ipsis 
faciebat,  quem  benedixil,  et  fruclibus  orunium  bo- 
norum  scilicet  castitate,  continentia  et  patientia,  et 
cjvteris  beatitudiuibus  replevit. 

Quia  tenobrse  ail  occidpntalem  plagain  visx  itemque 
ignis  cnni  sulphure  aliisque  densioribus  lencbris  ad 
septenlrionalem  prscscripti  sedificii  parlem  osten- 
sus,  ubi  in  exteriori  mundo  poenalia  Inca  sint,  in  B 
quibus  peccatorum  animx  crucientur,  demonstrent, 
et  eliam  interiorem  eorumdem  peccalorum  cxci- 
tatem,  qua  per  infidelilatem  obscurantur  signi- 
ficet. 

XIII.  Per  totam  aulem  occidentalera  plagara  ve- 
lut  teterrimas  tenebras  furaigantes  aspicis,  quoniam 
ibi  poenalia  loca  sunt,  quse  diversa  genera  torinen- 
lorum  in  se  habent,  quia  cum  homo  per  declivia 
peccatorum  ad  occidua  tendit,  caecilatera  inlidelila- 
tis  per  nequiliam  raalum  vaporem  emiltentem  sibi 
altrahit:  et  sic  etiam  earumdum  tenelirarum  poeuas 
incidens,  se  ipsum  in  confusionem  raittit,  cura  crea- 
torem  suum  negligit.  Sed  prope  angulura  ejusdem 
plagae,    qui    versus    septentrioneni    est,    nigerrimus 


A  Quia  Deus  omnia  per  sapientiam  nd  confutandam 
diaboli  malifiam  fecerit,  et  ut  cum  sit  invisibiUs 
ab  homine  per  fidem  intelligeretur,  ct  per  opus 
suum  cognosceretur ;  et  quid  ordinationem  totius 
operis  sui  ante  xvum  in  se  ipso  habuerit  quod 
iemporaiiter  condidit,  in  hoc  quoque  hominem 
secundum  se  C07u-tHuens  ut  prius  in  se  cogitando 
disponeret ,  quidquid  postmodum  operando  exer- 
ceret. 

.\1V.  Deus  itaque  per  sapientiam  iirmamentum 
posuit,  et  hoc  cum  viribus  siderura  velut  cum  cla- 
vis  compilavit,  sicut  et  homo  domum  suara  cura 
clavis  iirmat  ne  cadat.  Sidera  eliam  lunaj  adsunt, 
qu£E  de  sole  accenditur,  et  iu  defectu  suo  lumen  si- 
d^ribus  slillat,  et  quara  utique  sapienlia  iu  antiquo 
consiliu  fecundam  cum  sole  homini  fecit,  qui  |omnis 
creatura  est,  cum  illa  succum  lerraj  infundit,  sed 
sol  divinitatem,  luna  vero  innumerabilem  nuraerura 
humani  generis  designat,  ct  ha;c  omnia  ornalus  sa- 
pienliae  sunt.  Firmamentum  quoque  sedes  oraniura 
ornamentorum  suorum  est,  sicul  et  homo  sedem 
habet,  quae  terra  est,  quae  illura  sustinel;  illudque 
Deus  cum  ornatu  suo  ad  laudem  suam  posuit,  sic- 
ut  sapientia  hoc  praeordinaverat.  Unde  et  creatura 
ipsi  sapientiae  quasi  vestis  fuit,  quoniam  opus  suura 
tctigit,  sicut  et  liomo  vestem  suara  sentit.  Si  autem 
liomo  sic  creatus  esset,  ut  vestibus  carere  posset, 
tunc  opere  non  indigeret,  nec  uUo  ministerio  ho- 
noraretur,  nisi  quod  tautum  corpus  tegimen  anima; 
esset,  et  per  animara  moveretur.  Deus  quoque  vi- 
deri  non  polest,  sed  per  creaturam  coguoscitur, 
ignis  cura  sulphure  et  densissimis  tenebris  ebulliens,  (•  queraadraodum  eliam  corpus  hominis  propler  vestes 


fere  usque  ad  medietatem  septentrionalis  partis  se 
recurvando  exlendit,  quia  idem  locus  est  poenalis 
profunditas,  et  lacns  perditionis  animarum  illorum, 
qui  Deura  conteranentes  eum  bonis  operibus  scire 
noluerunt.  Quapropter  et  ibi  acer  ignis  cum  amari- 
tudine  sulphuris,  et  inextricabilibus  tenebris  evapo- 
rat,  et  ad  deslinata  loca  se  dilatat,  ita  ut  diversita- 
tem  earumdem  poenarura  humana  sticnlia  ad  peru;- 
ctura  scire  non  possit,  quandiu  liomo  in  mort.ili 
sseculo  vi\it.  Homo  quoque  cum  ad  occasum  inii- 
delitalis  pervenerit,  quae  ad  perditionera  respicit, 
ila  ut  nec  justa  opera  nec  Deura  diligat;  ignis  pcr- 
versitatis  cura  acerbitate  et  caecitate  morura  illi 
occarrens,   ad  plenitudinem   infelicitatis   et  submer- 


videri  non  potest.  Et  sicut  interior  clarilas  solis 
non  cernitur,  ita  nec  Deus  a  mortali  creatura  vide- 
tur,  sed  pcr  fidera  intelligitur,  velut  etiara  exterior 
circulus  solis  vigilanlibus  oculis  aspicitur.  Et  ora- 
ne  opus  quod  sapienlia  instituit,  lioc  coulra  mali- 
tiam  diaboli  fecit,  quia  ille  omne  opus  ipsiussem- 
perodio  habuit  et  odit,  usque  in  finem  pleni  nuraeri, 
cura  ipso  in  lanta  fortitudinc  percussus  peribit,  ut 
(ieinceps  adversus  Deum  praeliari  nou  tentet.  Omnis 
quoque  ordinatio  sapientiae  suavis  et  lenis  existit, 
quoniam  ipsa  lunicam  suara  in  sanguine  Agni  qui 
misericors  est  lavat,  cum  sordibus  aspersa  fueril; 
quapropter  et  super  omnia  ornamenta  creaturarura 
amanda  est,  omnibusque  sanctis  aniraabus  amabilis 


sionis  eum  perducit,  itaut  spera  vitae  non  habontem,  D  videlur,  quia  in  amplexione  aspectus  ejus  nunquam 


perditio  ipsum  per  omnia  in  se  trahat.  Nani  homo 
qui  .stultitiam  sequitur,  et  sapientiam  per  quam 
Deus  orania  creavit  abominatur,  se  ipsum  condem- 
nat,  cum  nullam  modcrationcm  in  malis  habens,  de 
futura  vita  nihil  cogitat,  nec  si  alia  vita  sit  scire 
desiderat,  nec  quomodo  mutabilis  sit  [)erspicaciter 
perpendit.  Infantiam  enim  suam  et  pueritiara,  ju- 
ventutem  et  maturam  aetalem  homo  capere  'valct, 
quid  vero  in  decrepita  fptate  de  ipso  fiat,  nequa- 
quam  comprehendere  potest,  aut  quomodo  mutan- 
dos  sit.  Per  rationalitotem  quippc  aniraae  se  initium 
baberc  cognoscit;  sed  quoraodo  sit  quod  anima 
non  moritur,  et  quod  finem  non  habet,  nequaquam 
scire  aut  capere  polest. 


extaediari  polcrunt.  Quemadmodum  etiam  sapien- 
lia  ordinavit,  spiritus  in  homine  vivit  et  vigilat,  nec 
ullatcnus  linietur,  sed  quandiu  homo  in  corpore 
vivit,  cogitationes  ipsius  supra  numerura  in  eo  mul- 
tiplicantur,  sicut  etiam  sonus  laudis  in  angelis  in- 
numerabilis  est.  Cogitatio  quoque  in  juvenlute  ho- 
minis  vivit,  et  ipse  illam  verbo  rationalitatis  emit- 
tit,  ac  per  eara  opus  suum  operatur,  quod  tamen 
in  se  nequaquara  vivit,  quoniara  ille  initium  lia- 
buit.  Sed  a-ternitas  in  semctipsa  vivit,  nec  unquam 
in  defectu  apparuit,  quia  ante  aevura  aeternaliter 
vita  fuit.  Cura  autem  anima  in  immortalitatem  mu- 
latur,  postraodura  anima  non  vocatur,  quoniam 
})er  cogilalio;ies  cum  homine   tunc  nihil    operatur, 


991 


LIBER  DIVINOU.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.— PARS  III,  VISIO  X. 


998 


sed  deinceps  in  laudibus  angelorum   est  qui  spiritus  A  tiam  iiabet,  in  qua  semper  cum   voce  laudis  et    cum 


suut.  Unde  et  ipsa  etiam  tunc  spirilus  vocabilur, 
qui  cum  corpore  carnis  deinceps  non  laborabit. 
Merito  autem  homo  vita  dicitur,  quoniam  cum  per 
spiraculum  vivit  vita  est,  sed  et  cum  per  mortem 
carnis  in  immortalitatera  mutatur,  in  vita  erit;  post 
novissimum  quoque  diem  cum  corpore  et  anima 
in  seternitate  vita  est,  quoniam  cum  Deus  homi- 
nem  plasmavit,  occulta  mysteria  sua  in  ipso  clau- 
sit,  quia  sciendo,  cogitando,  et  operando  ad  simi- 
litudinem  Dei  factus  est.  Divinitas  enim  ordinatio- 
nem  omnis  operis  sui  in  semetipsa  habuit,  quemad- 
modum  illud  iieri  deberet,  et  secundum  hoc  homi- 
nem  ut  cogitare  possel  constituit,    ita  ut  ille   omnia 


dilectione  honoris  Dei  sonat,  nec  aliud  quam  in 
Deum  perspicere  et  ipsum  laudare  desiderat.  Et 
Deus  ante  sevum  absque  omni  cessatione  operis 
quod  facturus  erat  in  se  habuit;  et  sic  homo,  qui 
clausura  miraculorum  ejus  est,  cum  oculo  fidei 
ipsum  cognoscit,  eumque  cum  osculo  scientiae  am- 
plectitur,  quem  oculis  carnalibus  videre  non  potest, 
atque  secundum  ipsum  operatur.  Angelus  etiam 
electa  opera  ejus  Deo  cum  odore  bono  olfert,  quce 
ille  ad  superna  per  bonam  voluntatem  mittit, 
viliaque  opera  quse  in  aliam  viam  magis  quam 
ad  Deum  aspiciunt,  eliam  idem  justo  judici  de- 
raonstrat.    Verba   autem   haec  lideles  devoto   cordis 


opera  sua  iu  corde  suo  priraitus  dictet,  quani  faciat  „  aifectu  percipiant,  quoniam    per  illum  qui    primus 


quia    clausura    mirabiiium    Dei  est.    Deus    namque 
ordinat,    homo    autem    cogitat,  angelus  vero  scien- 


et  novissimus  est,    ad  utilitatera   credentium    edita 
sunt. 


VISIO  DECIMA. 


Visio  extrema,  in  qua  rota  mullge  amplifudinis 
ostejisa,  qualis  esset  diligenter  describitw;  ite- 
rumque  imago  charitatis  sub  alio  schemate.  con- 
spicitur. 

I.  Deinde  juxta  montem  quem  velut  in  medio 
orientalis  plagae,  conspexi,  ut  prBedictura  est,  quasi- 
rolara  mirae  ampliludinis  sirailitudinem  candidae 
nubis  habentem,  et  ad  orientem  versam  vidi,  quam 
in  medio  in  transversum,  scilicet  a  sinistro  latere 
usque  ad  dextrum  latus  suum,  linea  obscuri  coloris 
velut  halitus  hominis  est  distinguebat,  ita  ut  etiam 
ejusdera  rotae  raedietatem  quae  super  eamdem  li- 
ueam  erat,  alia  linea  quemadmodum  aurora  ruti- 
lans,  a  summitate  ipsius  rotae  usque  ad  niedietatem 
prsefalae  lineae  descendens  ostenderet.  Superior  au- 
tem  pars  medietalis  ejusdem  roiae  a  sinistro  latere 
usque  ad  medietatera  sui  quasi  viridera  colorem 
emittebat,  et  a  dextro  latere  usque  ad  medietatera 
sui  velut  rubeus  color  fulgebat;  ita  ut  hi  duo  colo- 
res  aequali  mensura  spatiorum  iuter  se  divideren- 
tur.  Medietasvero  ejusdem  rotae,  quae  snb  praedicta 
linea  in  transversum  ducta  erai,  colorem  pallidura 
quadam  nigredine  intermistum  demonstrabat.  Et 
ecce  in  medio  ejusdem  rotae  in  praefata  linea  iterura 
vidi  imaginem,  quae  charitas  mihi  prius  denominata 
est  sedentem;  alio  tamen  ornatu  eam  nunc  appa- 
rentem,  quam  prius  vidissem.  Nam  facies  ejus  ut 
sol  lucebat,  tunica  autem  ipsius  ut  purpura  fulge- 
bat,  et  torqnem  auream  pretiosis  lapidibus  decora- 
tam  circa  collum  suum  habebat ;  calceamentis  cla- 
ritatem  fulguris  ex  se  reddentibus  induta.  Sed  et 
ante  faciem  ejusdem  imaginis  quasi  tabula  ut  cry- 
stallus  perUicida  apparebat,  in  qua  scriptum  erat : 
Pulchram  formam  argentei  coloris  manifestabo,  quia 
divinitas  quseinitio  caret  magnam  claritatem  habet; 
sfd  unumquodque  quod  initium  ':abet  ambiguuui  in 
terroribus  est;    nec    secreta    Dei    in    plena  scientia 


capere  potest.  Etimago  haec  praedictam  tabulara  in- 
spiciebat.  Unde  et  linea  in  qua  sedebat  moveba- 
tur,  et  raox  ubi  eadem  linea  praedictse  rotae  in  sini- 
sira  ejus  parte  conjuncta  videbatur,  exterior  pars 
ipsius  rotae.  per  breve  spatium  aliquautulum  aquosa, 
et  deinde  aliquantulum  ultra  medietatera  medietatis 
ejusdem  rotae,  quae  sub  praefata  linea  in  trausversum 
C  ducebatur  rubicunda,  et  postmodum  pura  et  lucida, 
et  tandem  velut  turbida  et  procellosa  tempestas 
efficiebatur,  scilicet  prope  linem  ejusdem  medietatis, 
ubi  praefata  linea  ejusdem  rotae  affixa  erat.  Audivi- 
que  vocem  de  coelo  mihi  dicentem  : 

Quia  Deus  vere  unus  dici  7ion  posset  si  sibi  similem 
ex  natura  haberet,  et  quod  prxmonstrata  roix  qua- 
litas  ipsum  heum  initio  et  (ine  carentem  ad  omnia 
boiia  paratum  ostendat,  et  quomodo  tota  ejusdem 
rotse  descriptio  ad  aeternitatem  vel  polestatem  Bei 
seu  animarum  salulem  referatur. 

II.  0  homo,  audi  et  intellige  verba  illius  qui  erat, 
et  qui  est  absque  officio  mutabilitatistemporum,quia 
in  ipso  hoc  antiquum  consilium  fuit,  quod  diversa 
opera  facere  voluit ;  et  haec  quasi  radium  solis  ante 
antiquitatcm  dierum  inspexit,  quoniam  futuraerant. 
Nam  Deus  unus  est,  et  huic  unitati  nihii  se  conferre 
potest,  sed  ipse  pra'scivit,  quia  quoddam  opus  quod 
faclurus  erat,  similitudiuem  hujus  unitatis  sibi  usur- 
pare  tentaret.  Unde  et  illi  obstaculura  repercussio- 
nis  opposuit,  quoniara  ipse  illa  unitas  est,  quae 
nuUum  sibi  similem  habet,  alioquin  unitas  nominari 
non  posset ;  et  ideo  etiam  illum  a  se  abjicit^  qui  si- 
railitudinem  hanc  perverse  appetit,  et  sic  quaelibet 
rationalis  anima  in  homine  quae  de  illo  qui  verus 
Deus  est  existit,  ut  quod  sibi  piacet  eligat,  et  quod 
sibi  displicet  abjiciat,  quia  quid  bonum  seu  quid 
nocivum  sibi  sit  cognoscit.  Sed  quamvis  Deus  unus 
sit,  in  vi  taraen  cordis  sui  opus  quoddam  praescivit, 
quod  magnifice  multiplicavit ;  ipseque  Deus  ille 
vivens  ignis  est,  per   quem  animffi    spirant,    el  ante 


D 


»99 


S.  HILDEGAHDIS. 


1000 


inilium  fuit,  et  etiam   initium    et  tempus  tempormu  A  vicissitudo  incremenli   seu  detrimenti    Deum  tangit 


existil.  Hteo  omuia  pra-sens  visio  maniiestal.  Nam 
juxta  moDtem,  quem  velutin  medio  orientalis  plagai 
conspicis  ut  pra-dictum  est,  quasi  rotam  mirae  am- 
plitudinis  similituJinem  candidre  nubis  habentem, 
et  ad  orienlem  versam  vides,  quie  Deum  inilio  et 
fine  careutem,  sed  mitem  in  operibus  suis  existen- 
tem,  et  ad  omnia  bona  paratum  ostendit.  Quam  in 
medio  in  transversum,  scilicet  a  sinistro  latere 
usque  ad  dexlrum  latus  suum,  Iinea  obscuri  coloris 
velut  halitus  hominis  est  distinguit,  quia  perfecte 
per  principium  caduci  mundi,  et  per  tinem  ejus  ad 
aHernitalem  teiidentem  voluntas  Dei  apfaret,  cum 
temporalia  ab  his  quae  uilerna  siiut  sequeslravit ;  ita 
ut  etiam  ejusdem  rotse  medietatem  quse  super  eam 


nec  uilum  tempus  eum  unquam  dividit,  sed  sem- 
per  absque  initio  illaisus,  et  immutabilis  permanet, 
Dtnnibus  quaesuut  vitam  tribuens,  et  se  ipsum  pure 
colentes,  ad  summani  beatitudiuem  coUigens.  Ple- 
nitudo  quoque  polestalis  ejus  justa  moderatione 
cuncta  disponens,  atque  in  altiludine,  et  in  profun- 
ditate  sua  incognita  homini  existens,  aiterna  et 
temporalia  quasi  iu  circulo  nec  initium  nec  linem 
habenlem  demonstrat.  Itaque  et  potestatis  Dei  per- 
feclio,  quae  a'ternitatem  divinae  ordiuationis  mani- 
festat,  et  providentia  ejus  in  his  quae  leterna  sunt 
fulgens,  ab  aeternitate  ipsius  potestalis  ad  plenitu- 
dinem  divinae  ordiualionis  se  extendens,  in  operibus 
suis  se  ipsam   declarat,  animasque  beatorum  in  su- 


dem    lineaui    est,  alia    linea  quemadmodum  aurora      perna  gloria  permansuras  enuntiat.  yEternitas  quo- 


rutilans  a  summitate  ipsius  rotae  usque  ad  medie- 
tateiu  prtciatiL'  iiueie  descendat.  Per  hoc  ostendiiur 
quod  perfectionis  Dei  plenitudinem  quae  in  coelesli- 
bus  per  volunlatem  ipsius  temporalia  excellens  exi- 
slit,  divina  ordinatio  ad  quaeiibet  bona  directa,  et 
quasi  quodain  fulgore  indeliciente,  ante  principium 
mundi,  et  post  tinem  ejus,  et  in  ipsis  mundi  tem- 
poribus  mirabiliter  apparens,  ad  omnem  justitiam 
paralaiu  esse  manifestat.  Unde  superior  pars  me- 
dietatis  ejusdem  rolae  a  sinistro  latere  usque  ad 
medietatem  sui  quasi  viridem  colorem  emittit, 
quoniam  Deus  quando  creaturas  quemadmodum 
ab    ipso    prescilsR    erant  in    formis    .<uis  ad  laborem 


que  perfectionis  potestatis  Dei  in  his  dispositionibus 
quae  futurae  erant,  cum  plenitudine  creaturarum, 
velut  viriditatem  venturi  et  processuri  germinis  os- 
tendit,  cum  ccelum  et  terra  nondum  fuissent,  sicut 
et  dona  saiicti  Spiritus  cordi  hominis  viriditatem  in- 
ferunt,  ut  bonum  fructum  afferat.  In  liis  vero  qua> 
post  finem  mundi  ac  stabilitatem  immutabilitatis 
pervenient,  quasi  rutilantem  fulgorem  demonstrat, 
quia  tunc  omnia  perfecta  erunt,  iiec  ulluni  deinceps 
defectum  sentient,  animabus  quoque  sanctorum  ad 
superna  sublaitis ;  ita  ut  etiam  a-ternitas  Dei  sicut 
ante  principium  mundi  initium  non  hahuit,  sic  quo- 
que  post  linem  illius  nullo  termino  claiidatur,  ubi  et 


prodire    faceret,   quasi  in  viriditate  voluntatis    sua^  C  tunc  beati  sine  tiiie  in   cuelestibus    gaudebunt.   Sed 


habebat.  Et  a  dextro  latere  usque  ad  medietatem 
sui  velut  rubeus  calor  fulget ;  quia  Deus  post  finem 
mundi  ea  quBP  a  transitorio  saeculo  ad  vitam  sunt  in 
meliiis  commutans  ;  animabus  quoque  iidelium  mer- 
cedem  fulgentium  laborum  suorum  reddens,  nullum 
laborem,  nullumque  defectum  eis  ultra  dominari 
perrnittit  :  «  ita  ut  ii  duo  colores  aequali  mensura 
spatiorum  inter  se  dividantur,  »  quoniam  sicut 
aeternitatis  ante  principium  mundi  initio  caret,  sic 
etiam  finito  mundo  linem  non  habet ;  sed  principium 
et  terminus  muudi  quasi  uno  circulo  comprehen- 
sionisconchiduntur.  «  Medietas  vero  ejusdem  rota', 
quae  sub  pra?dicta  linea  in  tranversum  ducitur, 
colorem  paliidum  quadam  nigredine  intermistum 
demonstrat,  quia  caduca  tempora  mundialium  re- 
rum  inilium  et  tinem  habentia,  quibus  indeiiciens 
aetornitas  nullo  line  conclusa  dominalur  designat; 
atque  nunc  pallorem  angustiarum,  nunc  nigredi- 
nem  Iribulalionum,  quandiu  mundus  durat  multo- 
ties  graviter  portat.  Sed  et  h.'i'C  omnia,  quae  prjp- 
dicta  sunt  alio  modo  ad  salutem  animarum  homi- 
num  respiciunl,  ita  ut  ad  summam  fortitudinem, 
quse  in  perfectione  fulgentis  justitiai  consistit,  po- 
testas  Dei  conjuncta  sit,  quoniam  poteslas  et  forti- 
ludo  Dei  sibi  adhifrentes  sunt.  Potestas  quidem  Dei 
rotunda  a>qualitate  temperantise  est,  quia  initio 
caretet  fine,  et  ampla  possibiiitate  omnia  qua'  vult 
facere  potest  :  candidaque  in  lenitate  coelestium 
judiciorum  fulget,   quoniam  nulla  mutabilitas,  nuila 


et  perfectio  poteslatis  Dei  sub  aeternitate  omnia  tem- 
poralia  diversos  modos  habentia  concludens,  omnia 
Deo  subjecta  essc  ostendit;  eosque,  qui  Deum  ne- 
gligunt,  ad  infernalia  loca  mitti  depromit,  quoniam 
omnia  examinabuntur,  quae  Deo  repuguare  viden- 
tur. 

Quare  virtus  charitas  alio  in  hac  quam  in  superion 
visione  cultu  adornata  conspiciatur. 

III.  Quod  autem  in  medio  ejusdem  rottp  iu    prae- 

fata  linea  iterum  vides  imaginem,  quae  charitas  tibi 

prius   denominata  est  sedentem,  alio  tamen   ornatii 

eam  nunc  aj)parcntem  quam  prius  vidisses;   hoc  est 

quod  in  perfectione   illa  qua  potestas  Dei  omnia  sibi 

subjicit,    voluntati    Dei    charitas    quasi    quiescendo 

conjuncta  est,  quoniam  charitas  omnem  voluntatem 

Dei  adimplet,  nunc  isto,  nunc  illo  ornalu  decorata, 

quia  virtutes    quae  in  hominibus  operanlur,    chari- 

tatem  velut  quodam  decore  ornatam  demonstrant, 

cum    omnia  bona  per  charitatcm  fiant.  Nam   facies 

ejus  ut  sol  lucet,   monens  ut  honio  omnem  intentio- 

nem  cordis  sui  in  verum  solem  ligat ,  tunica   autem 

ipsius  ut  purpura  fulget,  quateuus  Iiomo  cum  visce- 

ribus  misericordia;  indumenlum  sibi  faciens,  unicui- 

que  petenti  quanlum  potuerit  subveniat.  Ettorquem 

aiiream   pretiosis  lapidibus  decoratam   circa  collum 

suum  habet,  innuens   ut  liomo  jugum  subjectionis 

sibi  imponens,  cum   beatis  virtutibus  illud  adornet, 

ita  ut  in  omnibus  humiliatus  Deo  se  veraciter  sub- 

jectum  esie  ostendat,  quemadmudum  et  Filius  Dei 


1001 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  IIOMINIS.-PARS  IIL  VISIO  X. 


1002 


Patri  suo  usque  ad  mortem  carnis  per  omnia  obedi-  A  quo  aerius  est,  roliquasque    creaturas  implet,  cum 


vit.  Calceamentis  quoque  claritatem  fulgnris  ex  se 
reddeniibus  indnta  est,  quatenus  omnia  itinci'is  ho- 
minis  in  luniine  ventatis  sint,  et  ut  homo  vestigia 
Chrisli  sequens  aliis  exempla  reclitudinis  fideliter 
pricbeat. 

De  tabula  instar  crystalli  perlucida  ante  imaginem 

charilatis  apparente,  et  quid  significet  quod,   ipsa 

irnagine  cantdem   iabulam  insfjicienle,    linea  ses- 

sionis  ejus  movelur;  et   hrevis  repelitio  de  crea- 

tione  cooli,  terra:,  angelorum  et  hominis. 

IV.    Sed   et  ante   faciem  ejusdem  imaginis   quasi 

tabula  ut  crystallus  perlucida  apparet,   scriptumque 

habens,    quod  divinitatem    qute  initio  caret,    nihil 

inilio  subjacens,  ad  plenum  capere  possit,   quouiam 


quibus  homo  operatiu',  ita  ut  etiam  iiomo  non  esset, 
si  reliquiG  creaturae  non  fuissent.  Et  Deus  ignis  et 
vivens  spiritus  est,  magnumque  opus  fecit,  de  quo 
Filius  cjus  indumentum  tulit,  per  quod  deitatem  suarn 
occuUans,  quamplurima  miracula  perpetravit,  cum 
quo  etiam  mundum  pertransivit  quousque  decimum 
numerum,  qui  perditus  erat,  sibi  attraxit.  Idem  ctiam 
opus  contra  illum  qai  aquilonem  concupivit  Deus 
constituit,  euraque  per  illud  omnino  superavit,  in 
maxilla  ipsum  ita  percutiens,  ut  caput  suum  ulterius 
levare  non  possit  sicut  prius  fecit.  Divinitas  enim 
bonos  angelos  claritate  sua  vestivit,  et  apud  se  or- 
dinavit,  ut   opus  suum  quod  in   se  ipsum  aspiceret. 


coram  Charitatis  iutuitu  pra-scientia  Dei  ostenditur,  ^  et  propriam  voluntatem  suam  sequendo   a  Creatore 

isen-      suo  recederet,    zelo    suo     castigando    comprimeret, 


quia  Charitas  et  prsescientia  Dei  in  unum  con 
tiunt.  Pra^scientia  enim  absque  omni  offensione 
perlucida,  nec  inilio  aut  fine  conclusa,  nec  etinm  a 
mortali  creatura  determinala,  oslendit  quod  bomo 
qui  Charitati  subjectus  esse  vult,  cum  ea  qus  iu 
Deo  sunt  diligit,  et  Deum  in  puritate  fidei  inspicit, 
nec  quidquam  ipsi  quod  caducum  est  proponit,  ia 
superioribus  gaudiis  scdem  sibi  ponit,  quoniam 
Deus  eum  illo  venturum  prsevidit.  Et  imago  bax 
prcediclam  tubulam  inspicit,  unde  et  linea  in  qua 
sedet  movfttur,  quia  cum  cliaritas  Dei  pra^scientiam 
ipsius  intuebatur,  iu  qua  omnia  quaj  in  creaturis 
futura  erant  apparuerunt,  cum  creaturas  qua^ 
crcandaj   erant   nondum    fuissent,   voluntas    Dei    ad 


quia  ralionalitas  cum  secundum  voluntatem  carnis 
operatur,  ullionem  Dei  sibi  attrahit ;  quod  autem 
ad  Creatorem  suum  respicerct  dicens  :  «  Deus  mens 
es  tu,  »  illud  igne  sancti  Spiritus  laudes  suas  ad 
multiplicandum  accenderet,  qucmadmodum  sciu- 
tillse  ignis  mulliplicantur.  Sed  et  rationalitas  in 
duabus  partibus  elecLionis  consistit,  et  quod  eligit 
hoc  ad  se  colligit,  et  aliud  reprobat,  quoniam  iu 
una  electione  duo  quaj  sibi  dissentiunt  luibere  non 
potest,  quia  qui  alii  ministrat,  se  ipsum  respicit, 
ct  qui  sibimetipsi  operatur,  per  ea  qutr^  facit  alii 
non  ministrat,  et  ideo  in  unum  hajc  non  cousen- 
liunt.  Rationalis  enim   homo  primum    optat  et  dcM- 


quam  Charitas  quasi  quicscendo   coujuncta   est,    ad  ''  dcrat,  et  postea  in  aliquo  idcm   operatur.  Irratio- 


formationem  creaturarum  se  movit,  et  sic  coMum 
et  terra,  caeteraeque  creaturse  qua;  in  cis  sunt,  per 
jussionem  Dei  surrcxerunt.  Nam  cnm  angeli  prre- 
cesserunt,  quidani  ex  ipsis  Creatorem  suum  negli- 
gentes,  irrevocabiliter  corrucrunt,  quidam  vero  in 
servitute  et  dilectione  illius  persliterunt.  Deus  ita- 
que  post  alias  creaturas  homiucm  creavit,  quatenus 
omnia  quibus  indigeret  sibi  prn^parata  invenirct, 
eumque  viventi  spiramiue  illuminavit,  atque  miri- 
iice  factum  duobus  mcdis  munivit,  scilicet  ut  ignis 
et  flamma  esset,  ignis  quidem  in  anima,  et  tlamma 
quoi  de  ipsa  llagrat  in  rationalilate.  Flamma  autem 
rationalitalis  novit  ubi  cum  osculo  electionis  opc- 
retur,  quod  scientia  boni  et  mali  est,  per  quam  non  .-.  ejusdem   potestatis   moai  ad  efTusionem  aquarum  in 


nale  vero  animal  vivit  sicut  ei  constitutum  est,  noc 
plus  valet,  quia  oculum  scientia?  in  rationalitate  non 
habet,  sed  ad  materiain  naturai  sua;  se  vertit; 
homo  autem  per  fidem  cum  Deo  habitat. 

De  idlione  Dci  in  tramyressores  nnturalis  legis  per 
aquam  dituvii,  et  diverso  sfatii  temporum  ab  ini- 
tio  usquc  ad  incarnationem  Domini. 

V.  Quod  autem,  ut  vides,  mox  ubi  eadem  linea 
pra'dictio  rotffi  in  siuistra  cjus  parte  conjuncta  vi- 
detur,  exterior  pars  ipsius  rotaj  per  breve  spatium 
aliquantum  aquosa  fit,  hoc  est  quod  postquam  vo- 
luntas  mea  potestati  mete  ad  procreationem  creatu- 
rarum     conjuucta     creaturas     produxei'at,     judicia 


ardot  in  illo  quod  ad  opus  suum  non  eligit,  sed 
cum  molestia  ab  illo  fugit,  quod  operari  non  vult, 
nisi  faber  eam  percutiat,  quatcnus  aliquantulum 
ibi  ardeat,  quo  ipse  cam  vertere  voluerit,  et  ubi 
illa  etiam  per  eleclionera  interdum  ardet,  ibi  oam 
faber  raultoties  cessare  facit.  Et  lias  duas  vires 
Deus  in  ticLili  vase  posuit,  quatenus  illud  quod 
sibi  utile  esset  operaretur.  Sed  et  sicut  ignis  Ilam- 
mam  iu  se  continet,  sic  et  rationalis  homo  vires  ad 
opcrandum  liabet,  et  isla^  duoj  pra^fatte  vires  in  ii- 
ctili  vase  sunt,  ipsumque  lictile  vas  cum  illis  e.\i- 
stit.  Si  autem  ignis  et  flamma  in  nulla  re  arderent, 
ardor  eorum  ubi  videri  posset?  Unde  et  prsedictas 
viivs  oportet  opus  habere,  quo  Octile  vas  est,  in  quo 
anima  et  ralionalitas  opera  sua  cxorccut.  Ventus  quo- 

Patrol.  CKCYil. 


diluvio  apparuerunt,  quoniam,  primo  homine  filios 
generante,  piogenios  corum  de  lualo  in  malum  se 
immersit.  Adam  nam^iue  et  tilii  ejus  propler  timo- 
rem  meum  secundum  naturam  hominis  jusle  germi- 
naverunt;  sed  posteri  eorum  contra  naturam  homi- 
nis  se  nequissime  violaverunt,  quod  cgo  diutius 
sustinere  nolens  per  diluvium  eos  saffocavi.  Qua- 
propter  et  diabolus  exterritus  contrcmuit,  quia  for- 
titudinem  raeamper  quam  homo  sic  dissipatus  est  in- 
vincibilom  vidit.  Et  deinde  aliquantum  ullra  me- 
dietatem  medietatis  ejusdem  rolte,  qute  sub  preefata 
linea  iu  transversura  ducta  sst  rubicunda,  ac  postmo- 
dum  pura  ct  lucida  existit,  quoniara  a  diluvio  usque 
ad  Incarnationcm  Filii  mei,  qucm  transacta  forti- 
tudine  tcmpurum  in  tine  corum  potenter  sub  silenlio 

.32 


1003 


S.  HILnEGARniS 


1004 


voliinlalis  raeae  misi,  judicia  poleslalis  nieio    iii  ru-  A  Dei  Filius  oartie  de  liomine  sumpta,  quam  Deo  Pa- 


lioreni  justiliiv?  transierunt,  quia  ctiam  post  diluvinm 
per  diversas  ielates  dieriim  liomines  iu  opeiibus 
suis  fulgorem  limoris  niei  arri]iMerunt.  Nam  ifdili- 
calio  jiistilia'  in  Noe  surrexil,  circumcisio  in  Abra- 
liam,  legalis  j>roposilio  in  Moyse,  prophetia  vero 
in  }.rophelis,  istaqne  orania  idololatriam  compres- 
serunt,  velut  dii-s  noclein  fugat,  iii  quihus  omiiia 
tempora  currunt,  quemadmodiim  opera  hominum 
in  lioininibus  apparent.  Cum  autem  omnia  hsec  ad 
occasum  tendereiit,  velut  cum  sol  occidit,  et  cum 
sic  populus  generando  procederet,  plenitudinem 
numeri  illius  inspe.xi,  de  quo  inspiralione  mea 
scriptum  e.^t  : 
Verba  Fauli  de  lAeniiudine  temporis,  in  quo  misil 


tri  pro  i{iso  olferret  indiilus  est.  Fiiius  itaque  Dei 
in  nuindum  veniens,  piiram  et  lucidam  doclrinam 
hominihiis  jiropo^uit,  et  omnia  qua'  jirtedicta  sunt 
perluslrans,  ea  in  alium  raodum  permulavil,  ita  ut 
idola  in  Deum  vivum,  et  prophelia  in  spirilalem 
viam  conversa  sint,  quoni:im  sicut  verbum  hominis 
in  insjiiratione  spirilus  ejiis  emillilnr,  ita  el  Uni- 
genitus  Dei  de  Palre  iu  aulam  Virginis  missus,  et 
de  Spiritu  sancto  conceplus  est.  Alque  sic  carne 
assumpta  ex  oadem  Virgine  nalus,  omnia  prpelerila 
et  fulura  per  sometipsum  manifeslavit,  et  qua^que 
narrata  et  audita  hominura  gesta  in  meliora  con- 
vertit,  inutilia  scilicet  dolendo,  utiliaque  conser- 
vando;  qucmadmoduni  in  exertitu    boiiorum   ange- 


Deus  Filium  suum  Jactum  ex  muhere.  qui  et  in  B  io,.u,„   1^^.;,^   ,n,„s     py^t     ruinam    perditorum   plus 
adventu   suo  mystica  dicta  tel  facla  vetercm  im-         ,     ...       •.    -v.  ,         .•     i  ,  •  ■        _i  ,t 


i/stica  dicta  vel  /( 
plendo  absolvit   et   doclrina    sua    ct  f.rxdicatione 
apostolorum  vel   magistrorum  Ecclesise  munium 
illustrans  omniain  mclius convcrtit. 

VI.  f  Ubi  venil  jileniludo  temporis  misit  Deus 
Filiuin  suum  faclum  ex  muiiere,  factura  sub  lege, 
uteosqui  sub  lege  erant  rodimeret,  ut  adoptioiiem 
tiliorum  recijieiemus  {Galaf.  iv).  »  Hujus  seuten- 
liai  iiitelieclus  hoc  modo  accipiendus  est  :  Deus 
Pdter,  qui  caret  iiiitio  et  fiiie,  in  jileniludine  tem- 
poris  ab  teterno  prioordinati,  Filium  suuin  pro  re- 
demj^Lionft  jierdili  iiominis  ad  teria?  niisit  signis  et 
niiraculis  quamj)lurimis  jiraliguiatum.  Quod  bene 
jier  aicam    .Noe  nobis    insinuare    videtur.  Signiticat 


clariticavit.  Nam  aiite  nativitatem  ejus  omnia  velut 
in  tenebris  erant,  qua^  post  assumptam  carnem  sicut 
sol  illuminavit,  quia  ipse  lex  fuil  eam  complendo, 
el  in  id  quod  nielius  erat  convertendo,  pra^ceptisque 
Patris  sui  obedieudo,  qiiod  Adam  facere  neglexerat. 
In  eodem  quoque  Filio  Dei  justitia  et  pax  conjuucta?. 
sunt;  atque  in  justitia,  de  qua  muudus  cum  spuina 
serpentis  in  jieccatis  obscuralus  est  per  humanila- 
tem  illius  compressa,  est,  quoniara  ipse  praeliator 
cura  juslitia  et  pace  injustitiae  resistit,  justitia  scili- 
cel  qua^  diviiiis  jirjecejitis  circumdata  est,  pace  au- 
tem  qiia?  gratia  Dei  honiini  parcenle  munita  existit, 
atque  electos  suos  in  similitudine  ilia,  qua  beati 
enim    Ecclesiam    in    juajsenti     sa-culo    tentationum  q  angeli  cum  Deo  perstiterunt  ad  se  collegit.  Qui   cum 


variarum  impulsibus  lliictuantcm,  quam  Filio  suo 
nunc  in  restauiationcm  iiliorum  ejus  jier  lidei  gra- 
tiam  conjunxit.  Quae  eliam  iii  verlice  montiura  con- 
stituta  Dei  oninipotentis  a-teriiitalem  ligurare  po- 
test,  qui  omnes  cieatiiras  anteqiiam  liereut  tales 
longe  ante  pra>viderat,  qu  iles  in  jiraisenti  per  ver- 
]>um  suum  distincte  jier  species  sua?  a[)j)arent. 
Cceleslis  etiara  illa  civitas,  quse  Dei  iiliorum  haiii- 
laculum  cst,  opere  tuirim  elegantissimo  constru- 
ctam  profert,  percujus  ornatum  juiiclierrimiim  Abra- 
hse  summe  lidelis  obedientia  signilicatur,  Dei  Filium 
nobis,  el  inliuita  miraculorum  ejus  insignia  reprai- 
sentat.  Lex  namqiie  data  per  Moysen  obedientiam 
indefessam   jiostulavil,    siiie   qua   iiullo   modo,   sicut 


in  coilos  corporaliter  ascenderet,  Sjiirilus  sanctus 
igneis  liiiguis  ita  accendit,  ut  iu  interiori  scieutia 
sic  perlustrareulur,  ut  etiain  alios  hoc  modo  sibi 
conjuiigeieut,  quatenus  ipsi  quamplurima  miracula 
et  signa  facerent,  catholica  lide  decorati,  et  bonis 
operibus  sanctilicati.  Sic  doclrina  Fiiii  Dei  inuitum 
fructum  aflerens,  et  de  virtute  in  virtutem  ascen- 
dens  in  puritate  processit;  pluriniusque  populus  in 
hice  fidei  fulgens  ei  se  subdidit,  ita  ut  mulli  qui 
per  obiivionem  et  infidelitatem  in  casu  Adai  obnu- 
bilati  erant,  cum  vera  iide  et  sanctissimis  «peribus 
elutidati  sint.  Et  necesse  fuit  ut  Fiiius  Dei  in  tine 
temjiorum  veniret,  quia  autiquus  serpens  deceptione 
et  irrisioue    ac   Idasjihemia    tolura   hominem    viola- 


nec    domiis   ubsque  colummis,    qiiibus    sustentetur,  D  verat.  Sed  et  hoc  necesse  eral,    ut  praesentia  huraa- 


nec  liomo  siiie  corde,  qiio  regatur,  valeret  subsi- 
sterc.  Obedienlia  ctenira  quidam  ignis  e^t,  et  le.\ 
spleiidor  ejus  est.  Ft  sicut  Abraham  ad  Doiiiini 
jiraRceptum  doraiim  suam  patriamque  relinqueus, 
jirimus  j»er  ciicumcisionem  immutatus  est;  sic  Dei 
Filiiis  absqiie  omni  cogitaliiuie  sangiiinis,  ex  inte- 
gerrima  Viigine  sancti  Sjiiritus  igne  conceptus  el 
genitus  legem  perMuyscn  datain  iu  meliorem  statum 
l»cr  semetipfum  spiiitaliter  couveilit.  Quos  enira  dc 
peccatorum  saiiguinc  iirucrealos  ho.-.tiariim  legaiiuni 
sanguis  liherare  iiequivit,  dccebat  Couditoris  sui 
clementiam,  ut  sui  saiiguinis  ina;siimabili  prelio 
solns  ipse  eos  liberaret.  Et  velut  homo  de  creatura 
sibi  concessa  Deo  sacrificium  (dlerre  consuevit,  sic 


nitatis  corj)oris  ejusdem  Unigeniti  Dei  opus  suum 
operarelur,  quod  operari  incoepit  per  summos  re- 
ctores  Ecclesiam  regentes,  et  per  aiios  eidem  Ec- 
clesiae  jiraelatos,  et  deinde  cum  sacerdotibus  eoruni- 
que  subdilis,  atque  cum  ereraitis  virgineum  ordi- 
nem  habenlibus,  et  cum  acie  sjiirilalium  hominum, 
qui  secundum  augelicam  aciem  sunt,  et  qui  etiaiii 
in  tuba  laudum  secundum  angelicam  laudem  Deum 
colunt,  et  cum  jioenitenlibus,  qui  per  imitalores 
Dci  ad  ipsum  clamunt,  atque  cum  bonis  conjugatis, 
magislrorum  suorum  prajceptis  obedientibus,  et 
cum  continentibus,  qui  se  ipsos  repudiantes  mun- 
dum  relinquuut.  Sic  enim  Filius  Dei  a  regalibus 
sedibus  operatus  est,  et  ut   cum  praesentia  corporis 


1003 


MBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PAKS  III,  VISIO  X. 


1006 


sui  ad  Patrem  suutn  rediit  se  illi  ostendeus,  ita  et 
recta  opera  horum  omnium  colligeus,  ea  Palri  suo 
osteudit.  Isti  autem  prfedicti  ordines  qui  per  do- 
ctrinam  Filii  Uei  coustituti  sunt,  iu  maguo  studio 
de  virtule  in  virtulem  asceiideudo  arserunt,  quem- 
admodum  dies  post  primam  horam  per  ardorem 
solis  usque  ad  nonam  ferventius  ardet. 

Quod  iempora  isla  a  pristiim  aposlolicse  disciplince 
foriitudme  quasi  i/t  muliebrem  debiliiatem  defi- 
ciant,  et  universa  tam  in  elementorum  contur- 
batione  quam  in  morum  depravatione  in  delerius 
abeaat. 

VII.  Et  postmodum  per  doctrinam  apostolorum, 
et  per  virtutes  Cfeterorum  sauctorum  puri  et  lucidi 
facli  sunt  usqiie  ad  dies  istos,  qui  quasi  in  muliebri 
debiiitate  a  forlitudine  sua  descenderunt,  quia 
tuuc  in  eis  omnis  boua  consuetudo,  quai  per  gra- 
tiam  Spiritus  sancti  a  temporibus  apostoiorum  iu 
hominibus  plantata  primitus  erat,  in  caliginem  ja- 
culorum,  quibus  antiquus  scrpeus  mundum  dece- 
perat  ducebatur.  Apostoli  eniiu  doctrinam  suam 
quasi  chalybe  tirmaverant,  atque  cum  clausura 
cceli  illam  clauserant,  et  in  tiniore  Dei  frena  ipsi 
imposuerant,  ue  in  irrisionem  duceretur;  sed  ut  in 
quutidiana  strenuitate  haberetur,  et  quia  doctri- 
uam  suam  secundum  cursum  solis  constituebaut, 
ipsam  per  abstinentiam  ciborum,  et  per  laudem  et 
oratiunem  sanctiiicabaut.  Antiquus  autem  serpeus 
in  semetipso  scrutando  sciscitabatur  quomodo  le- 
gem  istam  destrueret  et  exstingueret,  quoniam  se  ex 
toto  deceptum  videbat,  et  quia  etiam  se  bellandi 
tempus  contra  iilios  hominum  per  hoc  cognovit  ha- 
bere,  quod  conceptionem  hominis  in  peccatum  ver- 
terat.  Unde  et  quemdam  regalis  nominis  judicem 
iestuanti  libidine  pra;varicationis  intlammavit,  ita 
ut  plurimas  nefandas  vanitates  sibi  advocaret,  quasi 
eas  coleret,  qui  etiam  hoc  tandiu  fecit,  quousque 
manus  Domini  eum  percussit,  sicut  Nerunem  nec- 
uon  et  alios  tyrannos  iu  omni  honore  ipsorum  con- 
culcavit.  Tunc  viridilas  virtutum  aruit,  atque  om- 
nis  jusLitia  in  defectum  decliuavit,  et  ideo  etiam 
viriditas  terrfE  in  omni  germine  suo  desceudit, 
quoniam  superior  aer  in  alium  modum  quam  prius 
constitutus  fuisset  mutatus  est,  ita  ut  testas  coutra- 
riiun  frigus,  et  hiems  contrarium  calorem  postrao- 
dum  multoties  habuerit,  et  tanta  ariditas,  ac  tanta 
humiditas  cum  aliis  quibusdam  pra^currentibus  si- 
gnis,  quae  Filius  Dei  ante  diem  judicii  discipulis 
buis  perquirentibus  ventura  prjedixerat  in  terra 
multoties  fueriut,  ut  multi  dicerent  diem  judicii 
imminere. 

Verba  quxdam  arcana  Filii  ad  Pat7-em  interpellan- 
iis  euin  pro  vexatione  quam  in  corpore  suo,  quod 
est  Ecclesia,  a  quibusdam  membris  suis  deserenti- 
bus  justitiam  sustinet,  et  pro  completione  numeri 
electorum  ab  xterno  dispositi,  et  quomodo  eadein 
verba  inteliujenda  sint  secunduni  diversas  qualita- 
tes  temporuin  ab  exordio  viundi  usque  in  prxsens. 

VIII.  Unde  et  Filius  ad  Patrem  loquitur  diceus  : 
"  In  principio  omnes  creaturaj  viruerunt,  in  medio 


B 


A  flores  tloruerunt,  postea  viriditatis  descendit.  »  Et 
islud  \ir  pruiiialor  vidit  et  dixit  :  «  IIoc  tempus 
scio.  Sed  aureus  uumerus  nondum  est  plenus.  Tu 
eigo  paternum  speculum  aspice.  In  corpore  meo 
fatigationem  sustineo  ;  parvuli  etiam  mei  deticiunt. 
Nuuc  memor  esto  quod  plenitudo  quai  in  primo 
facta  est  arescere  nou  debuit.  Et  tuuc  in  te  ha- 
buisli,  quod  oculus  tuus  nunquam  cederet,  usque 
dum  corpus  meum  videres  plenum  gemmarum. 
Nam  me  fatigat,  quod  omnia  membra  mea  in  irri- 
sionem  vadunt.  Pater,  vide  :  vulnera  mea  tibi  os- 
tendo.  Ergo  nunc,  omnes  homiues,  genua  vestra  ad 
Patrem  vestinm  llectite,  ut  vobis  manum  suam 
ponigat.  ■>  IIujus  senteutiai  intellectus  hoc  modo 
accipiendus  est  :  lu  principio,  scilicet  ante  dilu- 
vium,  tanta  fuit  terrui  viriditas,  ut  illa  fructus  suos 
absque  labore  homimim  produceret,  et  tunc  etiam 
homines  nec  disciplinam  ad  sseculum,  nec  devotio- 
nem  ad  Deum  perfecte  liabentes,  terrenis  tantuui 
et  voluptatibus  suis  insudabant.  Post  diluvium  au- 
tem,  velut  in  medio  temporis,  scilicet  quod  medium 
iuter  diluvium  et  Filium  Dei  iu  mundum  venientem 
fuit,  llores  cum  uovo  succo  et  cum  omni  germine  iu 
alia  vice  quam  prius  focissent  lloiuerunt,  quoniam 
terra  humiditate  aquarum  et  a;stu  solis  tunc  cocta 
fuit.  Et  sicut  llores  frucluum  tunc  plus  quam  prius 
multiplicati  ascendebant,  ita  etiam  scientia  homi- 
num  in  sapientia  per  Spiritum  sanctum  accensa 
proliciebat    usque   ad    novam    stellam,   quae   Regem 

C  regum  ostendebat ;  itaque  sapientia  de  igne  Spiri- 
tus  saucti  ardebat,  per  quem  Verbum  Dei  in  utero 
Virginis  incarnatum  est,  quod  etiam  prsdicta  stella 
demonstrabat,  in  qua  Spiritus  sauctus  hoc  opus 
gentibus  manifestavit,  quod  i;i  utero  Virginis  per- 
fecerat;  claritasque  ilamma^  Spiritus  sancti  sonus 
Verbi  est,  quod  omnia  creavit.  Nam  Spiritus  san- 
clus  uterum  Virginis  fecuudavit,  atque  iu  igneis 
liuguis  super  discipulos  Filii  Dei  venit,  et  post  eas- 
dem  igneas  iinguas  cum  eisdem  discipulis  et  cum 
ipsorum  se(|uacibus  multa  miracula  operatus  est. 
Quapropler  et  idem  tempus  de  virtute  in  virtutem 
ascendens  tempus  virile  dictum  est,  et  sic  per  plu- 
rimos  annos  in  forti  curatione  perduravit.  Postmo- 
dum  viriditas  a  fortitudine  sua  descendit,  et  in  mu- 
iiebrem  debilitatem  versa  est,  omnem  justitiam 
postponeus,  et  stultitifc  morum  hominum  subji- 
ciens,  quia  iu  diebus  istis  quisque  hominum  quod 
sibi  placet  facit.  Unde  et  iu  eis  Ecclesia  desolata 
est,  quemadmodum  vidua  quse  solatio  soilicitudinis 
viri  sui  caret;  quemadmodum  rectura  baculum 
magistrationis  non  habet,  super  quem  homines  se 
inclinent.  Sed  pervcrsi  mercenaiii  propter  avari- 
tiam  pecuniai  parvulos  meos  iu  valles  prosternunt, 
eosque  ad  colles  et  ad  montes  ascendere  prohibent ; 
ipsisque  nobilitatem,  ha^reditatem,  pra^dia  et  divi- 
tids  abstrahuut;  et  iioc  ut  lupi  rapaces  faciunt, 
qui  vestigiis  ovium  insidiantes,  oves  quas  rapiunt 
laniaiit,  et  quas  luuiare  nou  possunt  fugant ;  atque 
dolosa  deceptiono  parvulos   meos  per  majores  judi- 


D 


iiio: 


S.  llII,l)F.(iAUl)lS 


1008 


co?,   et  per  ioitiuos  tyraiinos  dcvoraut.   Qiiaprojilor  A  inores  aii   nsiis    iiominuin    lialmit,    ncc    levitcr  ad 


dies  isti  diabolicio  arlis  carcer  siint,  quia  diu  sus- 
tinui  iiopuUim  nifiim  p^r  tyraiuiidcm  inimicorum 
derideri,  quoniam  ipsis  fuues  dimissi  sunt,  quatc- 
nus  diversis  pcenis  homines  aflligant,  vchit  oliam 
in  Veteri  Testamento  milii  rebellcs  sa^pius  casligavi. 


quamque  Cnusam  se  convertit,  nec  ulli  rei  facile 
conscnsit ;  sod  ('uod  vidit  hoc  crodidil,  ot  quidquid 
intorius  invisibiic  erat,  hoc  nonnisi  per  oslensionem 
signorum  capicbat.  Tnde  enim  esl  ut  signa  por 
opcra  cogiioscantur,   quoiiiam   corpuralia  cori)oiali- 


Ego  etiam  quosdam  aerios  spirilus  multa  lempestate      ter  videiitur,   el  spiritalia  spiritaliter  capiunlur;    ct 


aliquos  bomines  in  his  eisdem  diebus  terrere  per 
misi,  et  sic  eos  percussi,  ipsosque  phirimis  plagis 
pcenaram  et  plurima  imbecillitato  ac  iulirmitate  cor- 
poris  aflli.xi,  quoniam  ab  inquiotis  moribus  suis 
non  cessant.  Invidiam  quoque  ct  odium  in  sinura 
suum  collocant,  damna  aiiorum  in  semelipsis  com- 
putantes,  atque  paiiium  honestatis  ot  utiiilalis  ois 
auferentes,  et  omnem  nequitiam    ot  sanguinis   ciru- 


per  sauctitatem  operura  homo  spiritalis  esse  scitur.i 
Sic  istc  plurimum  popuhim  ad  Deum  convertit, 
juslitiamque  cuni  veste  ex  viridi  serico  ct  prohxa 
super  caraisiam  vestivit;  quae  ut  radius  solis  fulsit^ 
ubi  cum  rectitudine  i)Ouai  intentionis  illam  ornavit,  i 
et  per  omnia  lucere  fecit,  corda  incrcdulorum  ab 
idolis  ad  Uoum  convertens,  seque  marlyrio  suo 
rectori  omiiium    olferens.   Pclrus  autom  tunicam  ex 


sionem  super   illos   inducentes.    Sed   et   por  creatu-  ''  bysso  et  purpura  conlexuit,  cum    reclitudinom,  lc- 


ram,  quam  ad  utiUtatcm  homiuis  foci,  multoties 
judicantur,  ita  ut  per  igncm  et  per  aqiiam  sulfo- 
centur,  et  per  ventum  et  aerera  fructus  torrfE  ipsis 
auferatur,  ct  sol  et  luna  ipsis  inconvenienter  os- 
tendantur,  quia  cursus  suos  ut  a  Dco  constituti 
sunt  non  pcragunt,  sod    eos  excedunt.   Undc  etiam 


nitatom  et  strcnuitatem  propaiavit,  illaque  justitiam 
cum  ecclesiasticis  ordinibus  iiuluit,  ubi  et  se  inul- 
tis  tribulationibus  corpore  et  anima  subjecit.  Mat-| 
thias  vero,  mitis  et  humilis  existens,  columbinos- 
que  mores  habens,  ac  diversitatem  morum  homi- 
iium,   invidiamque   et   odium  fugiciis,    vas   Spirilus 


terra  aliquando    movetur,    velut  currus  qui  aliquo      sancti  fuit,  qui  in   illis  habitat  qui  mentes  suas  ini! 


irapulsu  dissolvitur.  IIoc  modo  dies  isti  cursum 
suum  qui  «qualidis  moribus  hominum  complebunt, 
sanguinem  efrundendo,  omnemque  honestam  con- 
sliutionera  Ecclesiae  destruendo,  atque  aureara 
justitiam  cum  aere  ct  plumbo  iniquitatis  contarai- 
nando,  et  oranem  voluntatem  hominum   in  diversi- 


plaleis  discurrere  ct  diversa  sciscitare  non  permit- 
tunt;  atqiie  coram  iidolibus  et  infidelibus  multa 
signa  et  mi.rabilia  in  humiiitate  quasi  nesciens  fe- 
cit,  martyriumque  velut  epulas  desideravit.  Unde 
justitia;  regalem  sedem  per  quam  honeste  sederet 
paravit,    capila    aquilurum    et    leoniiios    pedes     in 


tate   nequitioe  librando.   Anle   tiuom   autem  dierum  ^  quatuor  columnis  suis  conliuentem,    quia  per  qua- 


horum,  muliebris  scilicet  debilitatis,  justitia,  (juam 
Filius  Dei  cum  annulo  desponsationis  discipulis 
suis  in  omnera  terram  cos  mittendo  commisorat, 
surget,  vestesque  sua.^i,  quas  ab  apostolis  suscopc- 
rat,  per  iniquitatem  populorum  contaminatas  et 
scissas  demonstrahit. 

Myslica  descriptio  quomodo  aposloli  jusiiliam,  quam 
a  Domino  per  munduni  prxdicandam  iusccpercinl, 
el  secundum  diiersilafem  naluraliiim  morum  suo- 
rum,  el  sccundum  distribuHoneni  ijratiarum  coi- 
lilus  ibi  infusarum  vnilliplici  veslitu  glorix  de- 
corarerunl  ;  el  de  excnllcnlia  dnclrinx  Pauli  apo- 
sioli,  et  qnare  sublimilate  revclationum  elevalus  ei 
■pondereinfirmilalis  depretsus  sil. 


tuor  partes  mundi  in  humilitate  volavit,  et  a  nulla 
injuria  vinci  potuit.  Praedicationem  quoque  suara 
late  diifundons,  et  quamplurima  ojiprobria  patienter 
sustinens,  omnc  opus  suum  viriliter  ad  perfectum 
perduxit.  Quapropter  et  homines  eum  libenter  au- 
dierunt,  eumque  quamplurimum  diloxerunt,  justi- 
tiam(jue  super  scdom  qiiam  paravorat  per  humili- 
tatem  suam  sedere  fecit.  Deus  namque  duodecim 
apostolos  in  vicissitudine  diversorum  morum  elegit, 
sicut  etiam  duodecim  prophetas  elegerat,  quoniam 
mirabiUs  Deus  est. 

Et  doinde  scintiilam   unam   invenit,  eamipio  igiie 
suo  accendit,   scilicot  Paiilum,   in  quo  etiain   mulla 
mirabilia  fecit,    qiiia  et  in   ferocibus  ot  in  stronuis 
IX.  Nam    iMatthteus,    mitis  in    moribus    suis    cxi-  '>  signa  sua    complot,  quomodmoJum    et  in  mitibus, 


st(^n?,  nec  profiindum  ingonium  liabcns,  blande  ot 
lenilor  homincs  docuil ;  doclrinainque  apostolorum 
utiquc  allirmans,  cam  doctrinBC  suff!  quasi  luagi- 
stram  praetulit.  Et  sic  plurimum  populum  cum 
pra-  iication*^,  qnte  ut  favus  mcllis  diilcitor  slillavit, 
in  vera  fide  ad  Dciim  converlit,  qiioniam  proj^ler 
suavitatem  iiioriim  ijjsius  doctrinam  ejus  pnpuli 
lambebant,  quemadmodum  infans  lac  sugit;  et  ideo 
etiam  Spiritus  sanctus  eum  tetigit,  ita  ut  de  incar- 
nalione  Filii  Dei  lideliler  scriboret.  Ipse  uliqiie  ex 
serico  pim  intentionis  camisiam,  id  ost  bene  ordi- 
nalani  contritionem,  et  ut  lux  diei  lucidara  paravit, 
illaqiic  justiiiam  induit,  ubi  pro  jiistilia  a  marly- 
rio  non    declinavit.  Sed    Tliomas  forles  slreniios^iue 


iie  poj)ulus  eos  abjiciat  dicondo  quod  tantum  in  bo- 
nis  iniracula  sua  operetur.  Spiritus  enim  sanctus 
omnem  doctrinam  apostolorum  por  Paulum  decora- 
vit,  qui  montem  alt.-o  montis  portavit,  ot  ferox  ut 
loopardus  fuit,  super  omnia  frendeiis,  qiio'.  supe- 
raro  voluit,  quoniain  omnia  quaj  voluisset  se  posse 
perUccre  putavit;  scintillamque  Udolilatis  Spiritus 
sanctus  in  illo  invenit,  quia  persecutionem  non  pro- 
ptor  invidiam  et  odium,  sed  propter  amoroin  vete- 
ris  legis  agebat.  Et  Deus  bestias  prius  quam  homi- 
nem  creaverat,  hominenque  ad  imaginera  et  simi- 
lilndinem  suam  j^ra-ccdenlibus  bestiis  fecerat.  Ve- 
tercm  quoquc  legem  secundura  bestias  primiim  dc- 
dit,  qiiam  per  humanilatom   Filii  sui  in  spiritalera 


1009 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.  —  PAUS  III,  VISIO  X. 


1010 


iutellecliim  secundum  exercilium  laudis    angelorum  A      Rola    itaque    currus    justitice   Paulus    est,    quia 


B 


postea  convertit.  Nam  sicut  hominem  primum  pla- 
smavit,  et  ut  deimie  spiraculum  vilaj  ia  illum  misit, 
ila  et  veterem  legem  pnvmisit,  quam  postmodum 
nova  lege  in  melius  commutavit.  Sic  et  Pauium  in 
nimio  ze!o  inveuiens,  in  velerc  lege  ipsum  prostra. 
vit,  atque  per  lioc  iiii  oslendit,  quod  uomen  Filii 
sui  in  nova  lege  poriaturus  esset.  Spiritum  quoque 
iilius  iu  altitudinem  clevans  demonstravit  ei  mira- 
jjilia  quiljus  contra  ipsuni  puguavit ;  sed  tamen  iu- 
tra  iilum  anima  ejus  laluit,  ita  ut  vix  sentiret  se  vi- 
vere,  quemadmodum  anima  in  corpore  maneus  co- 
gitationes  suas  emittit.  Si  enim  Deus  iili  miracuia 
sua  lcniter  manifestasset,  propter  ferocitatem  ani- 
mi  sui  ad  priorcm  zelum  reversus  fuisset.  Quapro- 
pler  Deus  eum  valde  constrinxit,  totumque  corpus 
iilius  labore  perfudit.  lutiimitas  quippe  iiiius  in 
duobus  modis  erat,  ita  ut  omnes  vena?  corporis  ejus 
languore  perfunderentur,  et  ignea  jacula  diabuli 
quadam  dulcedine  carnis  ipsum  fatigarent.  Sed 
quia  mirabiiia  Dei  in  spiritu  viderat,  idcirco  etiam 
fortissimam  vim  in  spiritu  suo  habebat,  et  quoniam 
plurima  arcana  et  occuita  mysteria  ultra  quam  lio- 
mini  licitum  sit  loqui  inspexerat,  ideo  etiam  verba 
et  prffidicatio  ipsius  velut  clavi  in  altum  tixi,  qui 
domum  sustinent,  fuerunt,  quoniam  et  Fiiius  Dei, 
quem  Maria  Virgo  genuit,  istum  de  tribu  Benjamin 
elegit.  Unde  et  cseteris  omnibus  qui  cum  ipso  cor- 
poraiiter  manebant,  preedicando  plus  laboravit.  Mu- 
lier  quoque  ad  honorem  et  ad  gloriam  mariti  sui  q 
se  ornat,  et  ut  ipsi  tanto  pulcbrior  esse  videatur. 
Et  per  hoc  liomo  cognoscat  quaiiter  animam  suam 
coram  summo  rege  oruare  debeat,  quia  cum  homo 
charitatem  habuerit,  vestem  aureani  sibi  induit; 
atque  cura  castitatem  amat  faciem  suam  cum  pre- 
tiosis  margaritis  ornat,  et  cum  abstinentiam  cibo- 
rum  ad  se  colligit,  purpura  et  bysso  se  vestit. 
Quapropter  etiam  Iiomo  qui  a  peccatis  se  abstinere 
vult,  carnes  devitet,  quaj  tamen  ob  reparationem 
sanitatis  manducentur,  quoniam  carnes  saepe  car- 
uem  hominis  ad  peccata  trahunt.  Paulus  autem 
praeceptum  virginitatis  in  lege  non  habuit,  unde  et 
illam  hominibus  non  indixit,  sed  consiiium  dedit, 
quia  praiceplum   timorem,    consilium  vero  amorem 


sicut  rota  currum,  currus  vero  omne  pondus  por- 
tat,  ita  doctrina  Pauli  legem  Ghristi  fert,  quouiam 
nova  lex  de  veteri  lege  texta  est,  in  qua  Moyses 
circumcisiouem  et  oblatioues  coaclusit,  quae  orania 
Spiritus  sanctus  in  novam  sanctitatem  renovavit, 
et  qua:",  Paulus  cum  novo  igne  in  tubscripta  cate- 
nula  mouilis  justitia>  conglutinavit;  QuEeque  enim 
opcra  in  recla  honestate  sanctiticavit,  ita  videlicet 
utconjugium  in  timore  Dei  tieret,  et  recte  viventes 
continentes  essent;  et  ut  homo  per  ab^tinentiam  se 
non  plus  aftligeret,  quani  per  gratiam  Dei  sutfcrre 
posset;  ct  ut  virginitas  cum  corona  summi  legis 
sc  ornarct,  quia  a  Deo  sumpta  est,  quoniam  sicut 
Deus  primum  hominem  absque  omni  succo  carnis 
piasmavit,  ita  et  ipse  indumeutum  sunm  sine  omni 
sudore  peccati  a  virginitatc  tuiit.  In  his  enim  tri- 
bus  modis  scilicet  conjugio,  continentia,  et  virgi- 
nitate  Paulus  omnes  virtutes  omnemque  vitam  sau- 
ctorum  coliegit,  atque  doctriuam  apostolorum  eie- 
ganti  calore  decoravit.  Ipse  quoque  calceamenta 
justitise  ex  purpureo  serico  faciebat,  cum  saeculum 
per  omnia  relinqueret,  et  cum  plus  omnibus  con- 
discipulis  suis  per  vias  ecclesiarum  discurrendo 
laboraret;  illaque  purissimo  auro  velut  steilis  lu- 
centibus  exornavit,  cum  per  bona  opera  quibusque 
credentibus  exempla  iu  sanctitate  lucentia  propo- 
suit,  ubi  etiam  corpus  suum  ad  passiouem  dare 
festinavit. 

Jacobus  autem  qui  frater  Domini  dictus  est  sua- 
ves  mores  liabens  mitis  fuit,  doctrinamque  suani 
soli  Deo  intrinsecus  obtulit,  nec  vanam  gloriam 
qua?sivit  ,  sed  in  magno  studio  rectas  vias  currens 
lutulentas  plateas  infidelitatis  purgavit.  Populuni 
quoque  ad  veram  fidem  converlit,  atque  dulciter 
dictavit,  quomodo  doceret  Filium  Dei  de  Yirgine 
natum,  quod  etiam  duicibus  verbis  ostendens,  sau- 
ctis  quoque  operibus  ac  plurimis  signis  aftirmavit. 
Per  suavem  itaque  auditum  verborum  suorum  in 
aures  justitise  paravit.  Siuistra  enim  auris  ex  hya- 
cintho  fuit,  coloremque  purte  nubis  habuit,  sigui- 
iicans  quod  Fiiius  Dei  absque  peccato  in  mundo 
conversatus  est  peccata  hominum  delens  et  abluens ; 
dextera  autem  ex  rubicundo  hyacintlio  fuit,    passio- 


habet;  et   ideo    prai-ceptum     timoris    quod    exterius  D  nera  ejusdem   Filii  Dei  demonstrans,   per  quem  dia- 


auditur,  multoties  preevaricatur;  consiiium  vero 
amoris,  quod  omnes  venai  hominis  in  desidcrio 
percipiunt  tirmiter  tenetur.  Sed  quoniam  primitus 
per  serpentem  consilium  disturbatum  est,  ex  anti- 
(juo  consiiio  Dcus  homo  factus  est,  in  quo  charitas 
ita  ardebat,  ut  totum  mundum  iiluminaret.  Et 
ideo  atiam  Paulus  ex  occulto  consilio  de  virginitate 
consiiium,  et  non  imperium  dedit,  quara  nemo  ho- 
niinum  per  impcrium  constituere  debet,  quoniam 
Deus  iilam  in  semetipso  ad  perfectum  duxit.  Uude 
ct  castitas  legale  prasceptum  servitii  scu  timoris  non 
habens,  sola  libera  in  Deo  absque  omni  timore 
s-lat. 


bolus  devictus  est.  Unde  et  ipse  martyrio  sesubdidit. 
Simon  vero  sapiens  et  streuuus  fuit,  atque  iii- 
uumerabilibus  peccatis  infideiium  amara  tormeuta 
pra^dicavit,  magnaque  signa  in  lirma  fide  fecit. 
Unde  et  homines  eura  libcnter  audieruut,  ac  tor- 
rens  iter  ad  fidcm  paravit,  quia  timorem  mortis  eis 
proposuit.  Hoc  raodo  per  magnum  praecouium  ex 
smaragdo  et  rubeis  lapillis,  et  ex  bacis  atque  niar- 
garitis  monile  justitiai  fabricavit,  cum  per  muni- 
mentum  strenuorum  morum  monile  fecit,  cui  sma- 
ragdum  per  viriditatera  prtedictionis,  ac  rubeos  la- 
pillos  cum  cwteris  bacis  et  margaritis  per  timorem 
poenarum    imposuit,    nec    tormentura  martyrii  me- 


iOII 


S.  HILDEGARDIS 


1012 


luil,  sed  illiid  pata-nter  sustinuit.   Cui    Paulus  suc-  A  etiani  ab  cisdem  armillis  usque   ad  prfrdictas   ulnas 


currit,  et  quamvis  calceamenla  juslitia'  tVcisset,  ad 
iJem  monile  eleganli<simam  catenulam  suspendit 
ex  purissimo  auro  faclam  duodccimque  lapidibus 
et  pretiosissimis  margaritis  sine  defcctu  tirmissime 
ornatam.  Qia»  usque  ad  pedes  ejusdem  justitia? 
descendeus,  lu  line  suo  formala  duo  capita  Iiabe- 
bat,  scilicet  ad  dextram  partem  suam  ex  rubicundo 
sardio  velut  caput  capricorui,  ad  sinistrani  vero  ut 
ex  auro  quasi  capul  leopardi,  ita  ut  etiam  caput 
capricorui  capili  leopardi  resistere  videtur.  Nam 
munimento  doctrinae  ca^terorum  aposlolorum  do- 
ctriuam  suam  adjunxit,  eauique  bouis  operibus,  et 
lam  ajiostolicis  doctriuis  quam  ca^teris  virtutibus 
irreprebcn?ibilem  adornavit,  ita  ul  ad  iinem  recti- 
tudiuis  ]terduiai.s  nou  deliciat,  quousque  muudus 
linialur.  Ubi  ctiam  circa  euradem  tinem  velut  in 
duobus  capitibus  dua?  potestales  ajtparebunl,  al- 
tera  scilicel  ad  salvaliouem  in  laboriosa  constri- 
clioue  per  Enoch  et  Eiiam  sursum  ascendens  ;  al- 
tera  vero  ad  perdilionem  iu  dissimulalioiie  glorio- 
sorum  miraculorum  et  virlutum  per  Anlicbrislum 
Ireudendo  properans,  sic  etiam  oslendeules,  quod 
Li  qui  ad  coeieslia  teudunt,  illos  qui  ad  diabolicani 
seluciioueui  festiuaut  opprinmut.  Jacobus  autem 
fraler  Juaunis  muliebre  veiamen  ex  albo  serico  et 
uuiiplirygio  lucarnationem  jiassioueuique  Filii  Dei 
}tra'dicaudo  coulexuit,  dum  idola  per  plurima  mi- 
raciila    destrueref,   quo    caput   justiliae     circumda- 


B 


in  tribus  locis  dividendo  distinxit;  easdemque  di- 
visiones  cum  quibusdim  gracilibus  et  aureis  cate- 
nulis  connexuit.  Nam  i\t-o  ex  bona  voluntate  quam 
in  lide  babuit  verba  pnedicatiouis  suaj  cum  |oc- 
cultis  sfcretis  mysleriorum  Dei,  et  cum  eleclis  vir- 
tutibus  exlulit,  eaque  usque  ad  sanctam  operatio- 
ncm  dilatavit,  cum  in  uno  Deo  tres  personas  recte 
distingueiis,  veram  Trinilatem  invisibiliter  et  inef- 
fabililer  sibi  conuexam  tideliter  et  decentissime  as- 
seruit;  sic  quoque  menles  bominum  ad  'se  trahens, 
corpusque  suum  passioni  totum  subjiciens,  bra- 
chiaque  justiti;e  mirabili  oriiatu  circumponeus.  An- 
dreas  quoque  annulum  ex  auro  purissimo  faciens, 
optinnim  topazium  illi  inseruit;  Filiumque  Dei 
sponsum  justilia?  esse  manifestavit,  quarido  since- 
ram  tidem  per  pulchritudinem  virtutum  in  ecclesia 
ornavit  ;  aunulnmque  istum  digito  justitia^  iinposuil, 
cum  in  crucem  se  suspendi  permisit.  Sed  et  Thad- 
dajus  prudens  et  subtilis  fuit,  moresque  hominum 
invesligare  studuit,  et  ideo  eliam  quaiiiphirimos  ad 
iitilitatem  tidei  convertit,  qiiia  ipsum  superare  nou 
Iioterani,  dulumque  seipentis  vinceus  per  sancta 
opera  coram  populo  multa  miracula  oslendit.  Pal- 
lium  quoque  ex  rubicuiido  serico  fecit,  illudque 
diligenler  adornare  sluduit ;  ornatnnujue  juslitice 
circumdedit,  quoiiiam  cum  charitatis  opera  iu  ful- 
gore  cifilerarum  virtulum  composuit,  et  illa  ad  ve- 
rum  decorem  perduxit,  justiliamqueciim  eis  obtexit. 


tum    ita     ornavit,    ut    omnis    Ecclesia   Deo  laudem  q  ubi  eliam  se  passioni  corporale  subjecit.  Pelrus  vero 


daret,    ubi   et    ipse     ad    marlyrium  capilis  se   iu- 
clinavit. 

Joanues  vero  per  miracula  qua;  Deus  illi  osteudit 
ciuguium  ex  viridi  serico  castiiatem  viridi  et  suavi 
iiilenlione  produceus  fecit,  cui  duodecim  lapides 
propheticarum  viilutum  cum  plurimis  margaritis 
bonae  voluutatis  iuseruit.  In  cujus  oris  viridem  co- 
loiem  ramo  de  quo  balsamum  sudat  similem  po- 
suit,  quia  jierseverantiae  caslitatis  viriditalem  et 
odurem  virtulum  adjuuxit,  illoque  justitiam  circum- 
cinxit,  quaudo  jier  preces  populi  "  in  principio  erat 
Verbum  >-  edidit.  Sed  Pliilijqtus  iiiitis  existens,  ac 
in  doctriua  sua  humilis  ap(iarens;  pluriuium  popu- 
lum  sibi  attraxit.  Unde  etiam  hoc  modo  armillas 
ex  auro  fabhcavit,  quibus  bmaragdos  rubicuudos- 
que  hyacinthas,  ac  nobilissimas  margaritts  imposuit, 
ita  ul  eliam  aurum  jtro  mulliludine  lajiidum  isto- 
rum  vix  videri  posset,  quoniam  in  doctrina,  et  in 
operibus  suis  viridilatem,  laborem  et  inuocentiam 
viitulum  demonstrans  bonam  voluutatem  suam 
quautum  poluit  intriusecus  celavit,  armillasque 
istas  brachiis  justitia;  circumdedit,  cum  martyrio 
suo  bona  opera  sua  comjilevit.  Bartholomajus  au- 
tem  in  magno  studio  pra;dicationis  nec  fatigari  po- 
tuit,  nec  etiain  ab  hoc  cessare  voluit.  Quajiropter 
ex  auro,  et  ex  alia  pulcherrima  materia  electrum 
cum  elata  cailatura,  et  cum  jiretiosis  lapidibus  in- 
termistum  fecit,  quod  de  pra;fatis  armillis  usque  ad 
ulnas    brachiorum    justitiai  dilataudo    extendit,   et 


eain  sic  vestilam  videus,  et  quamvis  ipsam  lunica 
induisset,  corouam  tamen  ex  auro  oplinio  fabrica- 
vit,  quam  etiam  preliosissimis  lapidibus  et  gemniis 
decoravit,  illamque  capiti  justiliie  imposuit,  quia 
per  hoc  quod  gloriam  Filii  Dei  iniideliter  et  intrc- 
pide  praedicavit,  et  omnibus  virtutibus  et  occultis 
mysteriis  ornatam  demonstravit,  cum  corona  san- 
ctitalis  et  houoris  justiliam  exornavit;  ipsamque  in 
cruce  jieudeus,  marlyrio  suo  super  cajtut  illius  de- 
ceuter  dsdit.  Tali  modo  justitia  ab  apostolis  vestita 
erat. 

lirevii  iuperiorum  repelilio  ;  quoinodo  in  diebus  islis 
virilem  fortitudinem  non  habentibus  omnia  eccle- 
siaslica  institnta  in  delerius  concidant,  et  testimo- 
D  nium  Fsatmistse  ubi  dicii  :  «  Justus  es,  i)omine,  » 
e(  ad  quid  upposilum  el  qualitcr  inlelUgendum 
sit. 

X.  Sed  ipsa  faciem  velut  solis  spleudorem  ful- 
genleni  habi-ns,  quoniam  semjier  coram  Deo  splen- 
dida  et  immiitabilis  est,  forti  clamore  supernum 
judicem  invocat,  vestesque  suas  a  sceleratis  homi- 
uibus  pollutas  esse,  ut  praifatum  est,  demonstrat. 
Nam  dies  isti  muliebris  debilitalis  virilem  fortilu- 
dinem  nonhabenl,  ita  scilicet  ut  omnia  ecclesiastica 
in.>>liluta,  bive  saicularia  sive  spiritalia  sint,  in  de- 
tcrius  descendant,  et  nunc  in  alio  modo  quam  apo- 
stoli  seu  CtEteri  antiqui  Patres  ea  constituerint, 
cousistant,  per  qua;  omnia  primitus  Ecclesid  velut 
sol    lucebat,    et   juslilia  coronala    erat,  quemadmo- 


1013 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.— PARS  IH,  VISIO  X. 


1014 


dum    propter    doiniaationem  regni  rex  nominatur,  A  tredine   peccatorum   se  fovent.    Hiac    etenim   C£eci, 


et  ut  propler  diadenia  et  regales  vestes  suas  bono- 
ratur.  Justitia  enim  Dei  per  ecclesiaslicas  disposi- 
tiones  et  per  omuia  ad  illas  spectantia  coronata  et 
ornata  est ;  ipsaque  materia  est  omnium  legalium 
juslilicalionum,  quaj  ab  oninipotente  Deo  consti- 
tutee,  et  igne  Spiritus  sancli  accensoe  sunt,  quem- 
admodum  domus  per  inhabitantes  eam  sublimatur. 
Unde  scriptum  est  :  «  Justus  es,  Domiue,  et  re- 
ctum  judicium  tuum  i^Psal.  cxviii).  ;>  Hujus  sen- 
tentiai  intellectus  Iioc  modo  accipiendus  est  :  Justus 
es  iu  omnibus  judiciis  tuis,  o  Domine,  qui  omnibus 
dominaris;  quoniam  tu  juslitia  illa  es  qua?  nun- 
quam  ab  ulla  iuiquitate  obnubilatur  :  sed  quaj  opus 
suum   ostendit,   sicut    vexillum  constitutum  ducem 


surdi  et  muti  sunt,  ofticium  raeum  uon  clamantes, 
nec  judicium  inoiim  judicantes;  sed  avaritiam  de- 
glutiuut,  et  vulnera  nou  sauant,  quia  vulneribus 
pleni  suut,  et  dd  Scripluram  qucje  eis  loijuitur  surdi 
sunt,  eam  uec  audiondo,  nec  eam  alios  doceudo. 
Et  liis  modis  ta?dium  in  omnii)us  constitutis  ordi- 
nibus  ecclesiae  est,  ipsaque  velut  sine  bacuio  ince- 
dit,  quouiam  omues  coustitutiones  sase.  jam  pene 
defecerunt.  Cum  enim  sol  in  nube  obnubilatus  fue- 
rit,  gaudium  jucuuditatis  in  creaturis  uon  est,  nec 
etiam  in  populis,  cum  sine  rege  sunt.  Constitutioues 
namque  ecclesiasticorum  ordiuum  obnubilalee  sunt, 
quia  constitutioues  absque  opere  nominari  solum- 
modo   volunt,    ideoque   etiam    verum    gaudium    in 


prajcedit.  Opus  quoque  justitiai  co^lum  et  terra  cum  ^  ipsis  non  est,   sicut  nec   in  lide  quaj  sine   operibus 


reliqua  creatura  est,  et  justitia  Deus  est,  qui  veri- 
tatem  ostendit,  cum  bonis  rumoribus  sanctorum 
operum,  quje  eidem  justitiaj,  velut  rami  arbori  in- 
fixa  sunt.  Quapropter  et  rectum  in  fequitate  judi- 
cium  Dei  est,  quia  uullam  obscuritatem  falsitatis 
habet;  quoniam  illa  velut  immundissimum  lutum 
conculcat,  quod  in  putredine  fetet.  Justitia  itaque 
Dci  super  luontes  clamat,  et  vox  ipsius  ad  coilum 
sanat,  atque  conquerilur,  quod  primum  facta  rnons 
sanctitatii)  iu  ecclesia,  modo  in  monte  sanctitatis 
destructa  jacet.  Nam  ego  justitia  Dei  lugubri  voce 
dico  : 

Querimonia  sive  clamor  justitiw  ad  Deum  judicem 


est.  Vere  istud  sic  non  perdurabit,  uec  permauebit, 
quoniam  judicium  Dei  his  minatur,  qui  omnes 
voluntates  suas  iu  proprietate  sua  quasi  absque  Deo 
sint  complent.  bgo  enim  quai  iu  antiquo  consilio 
surrexi  ad  judiciutn  Dei  clanio  de  his  querimoniam 
faciens,  qui  p.illium  raeum  a  me  abstraxerunt,  et 
qui  omnibus  ornamentls  meis  me  deslituerunl ;  ju- 
dicesque  eorum  adversum  ipsos  in  adjutorium  mihi 
advoco,  in  eadem  vocatione  qua  creator  cuncto- 
rum  mulierem  vocavit,  quando  illam  de  viro  tulit, 
quatenus  faceret  ei  adjutorium  siraile  tibi.  Quera- 
adraodum  enim  mulier  viro  subdita  est,  et  ut  lilios 
producit,  sic  etiam  homines  prsecepta  Dei  per  me 
'adversus" scefera7os'et'inVplos,Tt  dive^r^^^^  ^isque  obedire.    Et   quia  hoc   non 


nibus  contaminatos,  qui  antiquis  Patrum  inslitu- 
iionibiis  repudiantes,  ornamentis  gloriss  suas  eam 
despoliando  destituunt. 

XI.  Corona  raea  schismate  errantiura  mentium 
obnubilata  est,  quoniam  quisque  secundum  volun- 
tatera  suan  legem  sibi  constituit,  et  qui  raagistrura 
deberent  habere,  ac  virgam  illius  pati,  magistri 
esse  volunt,  alque  petulanti  constituiione  semet- 
ipsos  regentes,  et  ulile  dicentes  quidquid  eligunt; 
sicque  inlideles  existentes,  quia  in  se  conlidunt,  nec 
a  se  ipsis,  nec  ab  aliis  hoc  modo  salutem  vitse  con- 
sequuntur,  quam  nerao  pra^ter  Deum  dare  potest. 
Nam  per  omnia  h«c  corona  mea  obuubilata  est, 
quoniam  ista  facientes   in  claritate  illa   me  uon   in- 


faciunt,  sed  me  negligunt ;  idcirco  quoties  ab  eis 
percutior,  toties  judicium  Dei  ipsos  vallat,  velut  in 
antiquo  tempore  per  diluvium  accidit;  et  ut  iu  veteri 
lege,  et  in  nova  lege  multoties  factum  est,  sicut  et 
adliuc  sa:;pius  lit.  Ego  quippe  Justitia  norainor,  et 
Ecclesia  per  regenerationera  spiritus  et  aquai  de 
roe  orta  est,  et  unura  sumus,  sicut  etiam  Deus  et 
homo  unus  sunt.  Igitur  ferocissimis  judicibus  cla- 
mabo,  qui  rae  vindicabunt  de  furiosis  morsibus  illo- 
rum,  quime,  ut  lupi  agnos,  persequuntur.  Ipsi  quo- 
que  peccatores  existentes  cum  saginalo  vitulo  nou 
epulantur,  sed  Samaritanis  similes  sunt,  qui  iu 
duabus  legibus  esse  volebant.  Quapropler  et  iu  ir- 
risionem    Elite    prophetse  convertentur,  qui   illis  qui 


spiciunt,   qua  a   Deo  processi.  Tunica  quoque    mea  D  Raal  colebant,    quasi  iiludendo   dicebat,    quod  cla- 


pulvere  terrae  aspersa  est,  quam  illi  contaminant, 
qui  sancta  et  bona  conversatione,  sa^culo  relicto, 
tunicara  Filii  Dei  induunt,  quouiam  meretricibus 
se  admiscent,  quemadraodum  de  juniore  evaugelico 
lilio  scriptum  dignoscitur.  Jugo  namque  Christi  per 
imitatiouem  circuracisiouis  et  legalis  coustitutiouis 
sacerdotum  jugati  suut;  sed  praevaricaudo  fornica- 
tores  existunt,  nec  cum  juuiore  lilio  clamant,  qui 
ad  patrem  suuni  rccurrit  dicens  :  «  Pater,  peccavi 
iu  ccelum  et  coram  te  {Luc.  xv).  »  malumque  adul- 
terii  veiut  eis  constitutum  sit  in  consuetudine  ha- 
benl.  Quapropter  et  tunicam  nieam  pulvere  pecca- 
torum  maculaut,  nec  ab  ea  eumdem  per  poenitea- 
tiaui  pulverem   excutiunt,  sed  quasi  vermes   in  pu- 


marent  voce  majore.  Deus  euim  si  esset  Baal,  et 
forsitan  loqueretur,  aut  in  diversorio  esset,  aut  in 
itinere,  aut  certe  dormiret  ut  excitaretur.  Et  ideo 
etiam  decepti  sunt,  quoniam  gratia  Dei  ionge  ab 
eis  est,  quia  prsecepta  quse  suscipiuut  non  servant, 
sed  illa  retrorsura  projiciunt  dicentes  :  «  Cum  vo- 
luerimus  prsecopta  Dei  uostri  observabimus,  quia 
modicura  tempus  iu  correptione  ipsi  placet.  » 

Quia  Deus  ista  justitix  detrimenta  in  indeficienti  lu- 
niine  claritatis  sux  considerans ,  quamvis  peccata 
hominum  propter  paenitentiam  dissimulet,  oblivioni 
non  tradat,  et  verba  ipsius  super  hoc  idem. 

XII.  Et  istos  incongruentes  dies  detrimenti  totius 
sequitatis    vir    ille    qui    contra    diabolicas    acies,   et 


i(ii: 


S.  IIILDEGAUDIS 


1016 


contra  oninein  noquiliam  forlis  prajliator  existit,  in  A  Itcm  qucrimoma  Filii  ad  Patreyn  pro  b-ibulatione 

(juam  in  corpore  suo  pafitur  ab  his  qui  per  viali- 
tiam  contra  eum  calcitrant,  et  pro  parcutis  qui  va- 
nitatcm  amplrc^cndo  abono  de/iciunt  \  et  quod  an- 
(jcli  licet  ex  ini)it'n.\  i  claritntc  refulijeavt,  sanclo- 
rum  lamen  opera  hu^i.inum  quasi  spcculum  laudis 
approba ndo  innpiciant. 

XIV.  Tu  ergo  palernum  siiccuhim,  quod  claritas 
diviiiitatis  cst,  in  qua  exercilus  angelorum  tuiget, 
quemadmodum  foirn*  iilcc  qune  in  speculo  osten- 
duiilur,  quia  idem  spccalum  ipsis  angeiis  semper 
rcsitlendel,  aspicc  et  oslcndc  quanlas  injurias  pa- 
lior  ab  liis  qui  me  uegliguut.  In  corpore  meo,  sci- 
licct  in  memljris  meis  qtue  conlra  me  per  maliliam 
calcitrant,  cum  milii  in  rcctiludine  adiiccrcre  debc- 
ob  confusioncm  nominis    mei  corpora  sua  ad  pas-  ^  ,.^.„,^    fatigationcm    pcrvcrsitatis  sustineo,    quoniam 


indelicicnti  luniine  claritalis  sme  videt,  nec  obli- 
vioni  tradit,  quamvis  dissimulet  peccata  hominum, 
quatenus  pauitentiam  agant,  et  dicit  :  «  IIoc  tem- 
pus  quod  a  bono  dedinat,  et  in  malum  cadil,  iu  oc- 
cultis  judii:iis  meis  scio;  quoiiiam  iniquitates  lio- 
minun»  qua^  per  diversa  curricula  succedcnlium 
sibi  temporum  discurrunt,  ita  transitorie  uon  nc- 
gligo,  quin  ilKis  ll.igellis  justce  correctiouis  exami- 
uom.  Sed  aureus  numerus,  scilitel  martyrcs  illi, 
qui  iu  rubore  sanguinis  sui  vclut  aurum  fulgentes, 
in  primitiva  Ecclcsia  propter  veram  lidem  occisi 
sunt,  nondum  e:rt  plcnus,  quia  martjres  illos  ex- 
speclant,  qui  in  novissimo   tempore  perditi   erroris 


sionem    marlyrii   tradent,    quemadmodum    Joanues 
dileclus  meus  tcstatur  dicens  : 

Testimonium  de  Apocalypsi  Joatinis  apostoli  ad  ista 
competens,  et  quose/isu  accipienda  sint. 
.XIII.  «  Et  dictum  est  illis  ut  rcquiescercut  lem- 
pus  adhuc  modicum,  donec  compleantur  conservi 
eorum,  et  fratres  eorum,  qui  interliciendi  sunt 
sicut  et  illi  [Apoc,  vii).  »  IIujus  sententia",  iutellectus 
hoc  modo  accij^iendus  cst.  Divina  inspiratione 
ostensum  est  illis,  ([ui  propler  amorem  Dei  tempo- 
rali  morti  se  subjacerent,  ut  corpora  eorum  re- 
quiescerent  in  pulvere  resolutionis  tempus  adhuc 
inodicum,  id  est  ad  prajdestinatioiicm  illam  doiiec 
compleantur  in  omni  perfeclione  qui  servi  Dei 
crunt,  videlicet  Dco  in  omni  veritate  servituri,  sic- 
ul  et  ipsi  et  fratres  eorum,  quia  etiam  in  corpori- 
bus  suis  quemadinodum  et  ipsi  passibiles  erunt, 
ita  quoquC  ut  propter  Filius  Dei  quamplurimis  tri- 
bulationibus  attriti,  morlcm  corporalem  subeant. 
Sanguinca  etenim  vox  martvrum,  qui  noc  peccala, 
ncc  quarc  occiderenlur  sciebant,  ad  Deuin  ascen- 
dit ;  sed  splendor  divinitalis  eis  resplendet,  ila  ul  in 
codcm  divinitatis  splendore  innumerabilem  multi- 
ludinem  futuram  prfcvidcat.  Narn  claritas  ooternte 
vitai  illis  datur,  in  (jua  cognoscunt  rcsj)ousum  quod 
ipsis  ostendilur ;  clamorqiic  eorum  cum  squalidis 
operibus  peccatorum  obuubilatus  non  est,  quonium 
innocentes  fueruut,  et  qnia  sanguinis  ipsonim  propter 


ubi  in  cis  per  viriditatem  bonorum   operum  quie- 
scere  possim  non  invenio.  Parvuli  etiam  mei  qui  iu 
humililate  deberent  incedere,   et  omncm   pompam 
sajculi  abjicere,  in  eo  quod  nihil  est  dcficiunt,  quia 
vanitatem    superbia;    ami^lcctunlur    sanctos  se    essc 
putantcs,  operaquc  sua  in  laudibus  huiiiana'  gloriaj 
portantes.    Et  quoniam  iii   liac   transitoria    laudo  a 
ccolesti  laudc  deficiunt,  laudem   angelorum  non  at- 
tendunt,   quia  angcli  sanctain  divinitatem    frequcn- 
ler  laudant,   in   Dco    novam   laudcm    scmper  invc- 
nientes,    quoniam   illum  ad  lincm    perducerc    non 
possuut.   Ipse  enim    clarissimum    luinen  est,    quod 
nullo  modo   exslinguetur,    ita  ut  aiigelica   turba  ab 
ipso  clarescat,  quia   angclus  sine  opere  carnali  laus 
^  est;  homo  auteni  cum  operc     carnali    laus  cxistit, 
ejusque    opcra   angeli    laudant.    In    laudibus    enim 
(luibus  Deum  laudant,  sancta  etiam  opera  hominum 
anprobant,    illaquc    qujsl    speculum    laudis     inspi- 
ciunt,   qiioniam  Deus    horainem   mirifico   e.\   anima 
ct  corporc   composuit,   nec  claritate  angclorum   ca- 
ret,  cum  in  illorum   socictate  sit,  qiiia  Dous  etiam 
ordinavit  ut  divinitas   ct  liumanilas  in  uno  Deo   glo- 
riose  laudelur.   Ilinc  aulem  diabolus  illudilur,   qui 
angelus  existcns  Deus  essc  voluit;   scd  Deus  illtim 
quasi   decepit,  cum  de   limo  terra;  hominem   crea- 
vit,  qui  anima  et  corpus  in  uno  est,  nec  anima  sino 
corpore,    nec   corpus    siue    aniina     homo     existit; 
animaque  cum  corpore,   et  corpus  cum  anima  ope- 


Incarnatienem  Filii  Dei  ellusus  est,    ubi  et  Agnum       rattir.   Corpus  namqtie  cbiusura  cst,  in  qua   anima 


sanguinem  suum  eflusurum  protestali  sunt.  Et  ho 
rum  couservi  dicuntur,  (pii  propter  iidem  et  justi- 
liam  occiduntur;  fratres  autern,  qui  in  novissimo 
tempore  pcr  Aiiticliristtim  consumcntur,  sicut  iri- 
fantes  per  Herodem  consumpti  sunt,  qui  Eilium  Dei 
negavit,  quemadmodum  et  Anticliristus  eum  ncga- 
bit,  Nain  vox  elliisi  sanguinis  homiuis  pcr  aniniam 
ejus  sursum  ascendit  claraando  et  conquerendo, 
quod  illa  de  sigillo  corporis,  in  quo  eam  Deus  po- 
buerat,  expulsa  sit;  ac  dcinde  rneixedem  operum 
suorum  sive  in  gloria,  sive  in  pamis  eadcm  anima 
rccipit.  1'rima  nernpe  vox  sanguinis  in  Abel  ad 
Deum  clamare  ccepit,  quoniam  Cain  constructio- 
nem  operis  Dei  praicipilanler  et  proterve  destruc- 
rat.  yuapnjpter  Filius  Dei  iteruin  dicit  : 


clauditur,  et  animain  rnultotics  conslriiigit,  ita  ut 
ipsa  corpori  cedat,  nec  illud  cohibere  valeat,  qiiin 
opiis  suum  quod  qua'rit  faciat,  quonium  cuin  illo 
Qcctipata  est,  gustusqtie  carnis  ipsi  displicet,  qui 
tamen  contr'.i  voluntalcm  (^jus  pcr  venas  sa^pius 
perlicitur,  in  quibus  ipsa  operatur.  Scd  cum  homo 
aiienam  vitam  desiderat,  (itia;  contra  concupiscen- 
tiam  carnis  est,  anima  celeri  itinerc  illam  appre- 
hcndit  ct  perlicit,  quia  toto  dosidcrio  ilhun  in  se- 
metipsa  gustat. 

Quod  justitia  et  morum  honestas  et  dirjnitas  virtu- 
tum  a  diebus  diluvii  usque  ad  advenlum  Domini 
pr.r  prophetas  roboratx,  et  deinde  per  apostolos  el 
doctores  in  Ecclesia  lonjo  tempore  reful(jcntes, 
se.d  mododcpravatx  posl  dies  istos  qui  ex  injusti- 


1017 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICrS  HOMINIS. -PARS  III,  VISIO  X. 


1018 


lia  iorpent,  iterum  ante  finem  post  mullas  tribu-  A  biraus,  qui  medici  e.sse  deberent  et  non  snnl?  »  Sed 

quoniara  potestalem    loquendi,   ligandi   et   solvendi 


laliones  in  hominibus  reformabuntur. 

XV.  Dics  autem  istos  qui  injuslitia  torpent,  ut 
pra^faLum  est,  cauis  igneus,  sed  non  ardens  in  libro 
Scivias  designat,  aliis  in  fortitudine  fortioribus  eos 
snbsequentibus,  in  quibus  bomines  quidam  recti- 
tudineni  inspicientes  supradictamque  levitatem  de- 
ponentes  ad  justitiam  se  convorlent.  Juslitia  itaque 
ab  Incarnatione  Filii  Dei  per  plurima  curricula  die- 
rum  ad  excelsa  sanctitalis  velut  per  quasdam  scalas 
in  tide  catholica  ascendit,  et  qnasi  puris.^^imo  auro 
bonorum  operum  perfusa  et  per  lucida  in  eadcm 
iide  eHubit,  ncc  ulla  indignitale  pravorum  operum 
sorduit,  sed  invincibilis  perstitit.  Diebus  autem  il- 
jis,  inquam,  plurima  longitudine  usque  ad  supra- 
dictos  muliebris  levitatis  dies  transactis,  in  eadem 
fide  per  quasdam  descensus  indignationes  capit 
inclinari,  et  quibusdam  tenebris  injustitia;  obtcne- 
brari.  Nam  justilia  el  houestas  morura,  cietera^que 
dignitates  virlutum  a  diebus  diluvii  in  horainibus 
paulatim  creverunt,  et  ad  fastigia  sua  paulatim  as- 
cenderunt  usque  ad  dies  propbetarum,  qui  iilas  ita 
corroboraverunt,  ut  maximum  splendorem  usque 
ad  Filium  Dei  darent.  Et  deinde  in  apostolis  c£ete- 
risque  doctoribus  per  plurimam  longitudinem  die- 
rum  in  eadera  dignitate  et  splendore  duraveruut 
usque  fere  ad  ortum  proefati  saicularis  judicis,  mo3- 
cbioe  magis  quam  timoris  Dei  cultoris,  aule  cujus 
iiiitium   paulatim  decrescere  ct   ad  deteriora   incli- 


liabent,  idcirco  ut  ferocissimcB  bestite  nos  capiunt. 
Scelera  quoque  eorum  super  nos  cadunt,  oranisque 
Ecclesia  per  eos  crescit,  quia  quod  justum  est  non 
claraant,  legemque  destruunt,  quemadmodum  lupi 
agnos  devorant,  alque  in  crapula  voraces  sunt, 
adulleriaque  quamplurima  pernetrant,  et  propter  ta- 
lia  peccata  absque  misericordia  nos  judicant.  Ra- 
ptores  etiam  ecclesiarum  sunt,  et  per  avaritiam 
qiisecunque  possunt  deglutiunt,  atque  cum  ofticiis 
suis  no3  panperes  et  egenos  faciunt,  ac  se  ipsos  et 
nos  contaminant.  Quapropter  justo  judicio  dijudice- 
mus  et  dividamus  eos  quia  sednclores  magis  quam 
rj  doctores  existunt ,  et  hoc  etiam  idcirco  faciamus 
ne  pereamus,  quoniam  si  sic  perseveraverint,  to- 
tam  regionem  sibi  subjiciendo  disturbabunt.  Nunc 
autem  dicamns  eis,  quod  secundum  justam  religio- 
nem  habitum  et  officium  suum  compleant,  quem- 
.admodum  antiqui  Patres  illa  constituerunt,  vel  a 
nobis  recedant,  et  ea  qua2  habent  relinquant.  Ihcc 
ct  his  similia  divino  judicio  excilali  illis  acriter 
proponent,  atque  super  eos  irruentes  dicent :  «  No- 
lumus  hos  regnare  super  nos,  cura  pra?diis,  et  agris, 
et  reliquis  sa^cularibus  rebus,  super  quas  principes 
conslituti  sunius.  »  Et  quomodo  decet  ut  tonsi  cum 
stolis  et  casulis  suis  plures  milites  et  plura  arma 
quam  nos  habeant?  Sed  et  num  conveniens  est,  ut 
clcricus   miles    sit,  et   miles  clericus?  Unde  abstra- 


nari  co3perunt,  sicut  etiam  a  diluvio  usque  ad  pro-  C  liamus  eis  quod  non  recte  sed  injusle  habent.  Dili- 


{dielas  paulatim  sursum  ascenderant.  A  diebus  au- 
tem  ejusdem  judicis  radix  iniquitatis  ac  oldivio  jus- 
tilite  et  honestatis  ortae  sunt,  quai  ita  se  dilatando 
et  propagando  quasi  in  muliebri  debilitate  proces- 
serunt  usque  ad  alium  rectorera  spiritalis  nominis 
gostalorem,  qui  prudentiam  et  malitiam  sernentis 
habuit,  quem  judicium  Dei  occidit.  In  cujus  die- 
bus  pra?fata  iniquitas,  atque  supertluai  consuetudi- 
ncs  vitiorum  hominum  pcr  divinam  examiuationem 
ad  purgationem  cwperunl  incalescere,  et  fervere, 
alque  spunias  ejicere.  Unde  et  lam  acriter  et  acerbe 
nunc  colantur,  et  a  spumis  suis  purgautui",  ut  lio- 
mincs  in  periculis  istis  magno  nioirore  et  tristitia 
Sed   dies  muiroris  et  tristitia;  non- 


coramovcanlur. 
dum  adsunt. 


D 


(Juia  supcrnus  judex  querimoniam  jusiitise  interim 
suspiciens,  vindiciam  suam  super  prsevaricalores 
srquilatis,  ei  ma.r:i,me  super  iniquos  Ecclesix  prx- 
lalos  pcr  niulla  incommodorum  jndicia  imlucci, 
donec  debita  examinalione  purgati  pcr  paeniten- 
liam  resipiscant,  et  sic  ordo  quisque  in  reciilu- 
dine  resiitutus  ad  lionorem  dignitatis  suse  reverie- 
tur. 

XVI.  Justitia  enim  postquam  ad  supernum  judi- 
cem  querelam  suam  ut  supra  dictum  est  direxerit, 
ille  voces  querimonia!  ejus  suscipiens,  justo  judi- 
cio  suo  vindictam  suam  super  pra:'varicatores  recti- 
tudiuis  atque  tyrannidem  inimicorum  eorum  super 
eos  grassari  permittet,  sic  ad  invicem  dicentium  : 
«  Quandiu  rapaces  lupos  istos  patiemur  et   tolera- 


genter  autem  consideremus  quid  cum  magna  di- 
scretione  pro  animabus  defunctorum  oblatum  sit, 
et  illud  eis  relinquamus,  quoniam  hoc  rapina  non 
est.  Omnipotens  enira  Pater  recte  divisit  omnia, 
coelum  scilicel  coilestibus,  tcrram  vero  terrestribus; 
atque  hoc  modo  justa  divisio  inter  filios  hominum 
sit,  vidclicet  quod  spiritales  homines  ea  Iiabent, 
quae  ad  ipsos  respiciunt,  sa?culares  autem  illa  quai 
eis  conveniunt,  ita  ut  neutra  pars  istorum  aliam 
per  rapinam  opprimat.  Deus  quidem  non  pra^cepit 
ut  tunica  et  palliura  alteri  lilio  daretur,  et  aller  nu- 
dus  reraaneret,  sed  jussit  ut  isti  pallium,  illi  tuni- 
ca  tribucretur.  Pallium  itaque  sfficulares  propler 
amplitudiuis  saicularis  curse,  et  propter  lilios  suos 
qui  semper  crescunt  et  multiplicantur  habeant;  tu- 
nica  vero  spiritali  populu  concedatur,  ne  iu  viclu 
aut  in  vestitu  deliciant,  et  ne  plus  quam  necesse  sit 
possidcant.  Quaproptcr  judicamus  ct  eligimus  ut 
omnia  quai  prajdicta  sunt  1'ecte  dividantur;  atque 
ubicunque  palliura  cum  tunica  in  spiritalibus  inve- 
nitur  ibi  pallium  subtrahatui',  et  indigentibus  detur, 
ne  per  inopiam  consuraantur.  Et  sic  tandem  per 
hanc  judicialem  sententiam  omnia  ista  secundum  vo- 
luntates  suas  perficere  conabuntur.  Sed  pontiticales 
dignitates,  omnesque  in  spiritali  babitu  sub  eis  de- 
gentes,  illis  cum  clausura  coeli  primitus  resistere 
mullum  laborabunt.  Sed  cum  tandem  prffisenserint 
quod  nec  potestate  ligandi,  nec  solvendi,  nec  con- 
tirniatione  oblationuni  suarum,  nec   strepitu  armo- 


1010 


S.  HILDEGARDIS. 


1020 


rum,  nec  blandiliis,  nec    minis,  ipsis  rcsistere  po-  A  per    divinum   judicium    consumet,     quoniam    Deus 


tucrunt,  divino  judicio  terrili  inanem  superbain- 
que  liiiuciam  q'iain  prius  in  semelipsis  semper  lia- 
bueraul  depoueules  el  in  se  reduentes,  corani  illis 
humiliabunlur,  atque  ululjndo  clatnabunt,  et  di- 
cenl  :  «  Quia  omnipotentein  Deiun  in  ordino  oflicii 
nostri  abjeciinus,  idciico  super  uus  coufusio  h;ec 
inducta  est,  ^iJelictl  ul  ab  illis  opprimamur  ct 
Lumiliemur,  quus  opprimere  et  bumiliare  deltue- 
ramus.  »  Nain  illis  sujier  quos  priucipes  coustiluti 
eramus,  el  his  qui  nobis  per  disciplinatuni  subji- 
ciebaulur,  Deus  funem  subjectionis  abstraxit,  no- 
bisqiie  eos  domiiiHri  permiLtit.  ()iia[troj)ler  consi- 
deremus  quod  justa  judicia    Dei   patimur,  quoniam 


crudclitatem  pcenaruin  ad  purgationem  iniquita- 
tuin  inimicis  suis  tunc  concedet,  sic  eliara  a  prin- 
cipio  inuiidi  semper  fecit.  (lumque  homincs  pra>di- 
ctis  afiliclionibus  purgali  fuerint,  ta'diuin  pra'falo- 
ruin  pr;eliorum  incurrent,  atque  justitiain  in  cun- 
ctis  ecclesiasticis  constitutionibus,  qua^  Deo  pla- 
citae  suut  per  timorem  Dei  apprehendent,  illique 
piuriina  bona  superaddeiit,  et  hoc  tam  iu  diebus 
pacis  quam  beiii  et  cujusque  laboris  facient.  I'^t 
tuiic  justilia  recle  sponsa.  nominabitur,  quai  iu  le- 
ctum  veri  regis  reiicta  concubiua  ducetur,  cujus 
studium  fuit,  ui  inlerdum  qux'diiu  iegalia  pra'cepta 
per  simulationem  servaret,    et  interdum  consuetu- 


regua  mundi  nobis  subjugare  voluimus,  sicut  et  nos  .,  dinem  pravse    sodalitatis   sibi    conjungeret,  unde  et 


sub  jugo  Dei  esse  debebamus,  et  quia  voiuptalein 
cujusque  carualis  concupisceutiai  iterfecimus,  ue 
ob  hoc  ulius  nos  arguere  audebat.  Deus  enim  genti 
Juda'orum  j)r»cepit  ut  sacrilicia  de  animaiibus 
Creatori  suo  otferreut;  sed  illi  jussa  ejus  contcm- 
nentes,  in  omnes  carnales  scnsus  se  convertebant. 
Unde  el  gentes  alienigenarum  super  eos  inducti 
sunt :  uobis  autem  ut  vivura  et  spirilale  sacriliciuin 
olferremus  indixit,  sed  nos  illud  poilutis  manibiis 
Iraclare  non  j)ertimuiraus,  et  cum  diadeuiate 
scejitri  sui  uos  coronaret,  super  omuia  nos  exalta- 
vimus,  atque  conciij)iscentias  carnis  nostrye  orani- 
bu5  raodis  comj^levimus;  ct  ideo  iuimici  nostri 
super    nos    giassatilur,     quemadniodum     j)rioribus 


rex  iilam  abjiciet,  quia  jiradicti  dies  veiut  concu- 
biua  eraut,  hominibus  in  quibusdem  constilutio- 
nibus  ccciesiastica  mandata  observantibus;  in  qui- 
busdem  vero  illa  omnino  relinquentibus.  Omni- 
potens  namque  Deus,  qui  verus  Saiomon  est, 
sponsain  suatn  videiicet  justitiam  cum  omnibus  or- 
namentis,  id  est  cum  omnibus  ecciesiasticis  ordi- 
nibus  oruabit,  ita  ut  ornainenta  ipsiiis  palam  appa- 
reant,  qua'  concubiua  hoc  modo  in  illa  obsciirave- 
rat,  ut  aiiquaudo  videri  non  possent.  Unde  et  dies 
ilii  destructionera  inutilium  dierura  deraonslrabunt 
et  consolatio  desoiationcm  evacuabit,  quemadmo- 
dum  nova  iex  veterem  legem  immutavit,  et  ut  tem- 
j)us  curationis  tempus   casus  ad    meliora    perduxit, 


I)r8evaricatoribus  inimici    eoriiin  dominati    sunt.    Et  C  quoniam   si  pra_'dicta  niaia   in    ievitate  et  in   scan- 


tiinc  tam  niajures  quatn  minores  utriusque  j)o- 
puii,  clerum  ita  ordinabunl,  et  ea  qua;  ilii  neces- 
saria  sunl  boc  luodo  disponent,  ul  nec  in  victii 
aut  iu  vcstilu  defectura  iiabeant;  et  a  saiculari- 
bus  biijusraodi  opprobria  deinceps  non  susti- 
ueant.  llajc  autem  tam  in  sjiirilali  quam  in  sa^cu- 
lari  j)upulo  (juasi  iu  j)rima  iiora  diei  inciiiientur, 
et  deinde  velul  iii  tertia  in  jiienum  opus  perdu- 
cenlur,  et  tandem  quemadmodum  in  sexta  ex 
totu  perlicientur,  et  omtics  gradiis  hominum  qiiasi 
post  sextam  considerabuntur,  et  iu  alium  mo- 
dura  quam  modo  sint  disponeutur,  ita  scilicet, 
ut  quisque  ordo  iu  recliludine  sua  consistat, 
et  ctiam    liberi    ad    iKHioiein   iibertalis   suoe,    et    fa- 


dalo  consuetudinis  suai  inconcussa  jierdurarent,  vc- 
ritas  ita  ubnubiiaretur,  ut  turres  coelestis  Jerusa- 
iera  moverentur,  et  omnis  ecciesiastica  institutio 
contaminaretur  velut  horaines  absque  vero  Deo  es- 
sent.  Nam  praivaricatores  justitiaj  in  tali  opprobrio 
tunc  erunt,  quasi  mulier  quoe,  justo  conjugio  reli- 
cto,  adiillerium  facit,  quia  ecciesiastica  i)raicej)ta 
prajvaricaudo  quasi  adulterium  perpetrarant,  et 
ideo  ctiatn  afllictionein  et  despeclionem  sustinebunt, 
quemadmodum  femina  quaj  a  viro  suo  relicta  con- 
solatione  illius  caret.  Sed  ct  tara  uova;  et  inco- 
gnitaj  ordinationes  justitia;  et  pacis  tunc  advenient, 
ut  homiaes  inde  adrairentur  dicentes,  quoniam  ta- 
lia   prius  nec  audierint,    nec  cognoverint;    et  quia 


muii    ad   debitaiu   scrvituteni    subjectionis    suaj    re-       jiax  aute  diem  judicii  ipsis  data  sit,  sicut  etiam  pax 


deant. 

Quod  nllione  l)ei  jter  coyrectionetn  pr.x'varicaioru7n 
sedafa,  ordinu/io  juslitix  ctpacis  tranquillitas  anle 
sxculum  sicut  et  anle  primuni  Domini  adventu)n 
rcsplendeant,  Judxorutn  clinm  aliqua  parie  con- 
vcrsa  el  fjaudente,  et  illum  advenisse  fatcnte  quem 
inodo  Jicf/anl, 

XVII.  Sed  tameti  inter  Iikc  omnia  veiut  ieo  in 
libro  Scivias  nolatus  ostendit,  dura  etiain  crudelia- 
qiie  bclla  timore  Dei  abjecto  multolies  exsurgent, 
et  jilurimi  hominum  iu  occisione  cadent,  jiiurima'- 
que  civitates  jier  destructionem  ruent.  Sicut  enim 
vir  forlitudine  sua  femiueam  muilitiem  vincit,  et  ut 
leo  reliquas  bestias  superat,  ita  et  crudeiitas  quo- 
rumdam  homiuum   quietem  aiiorum    in  diebus  iilis 


primura  adventum  Filii  Dei  prajcucurrit,  pro  timore 
tamen  superventuri  judicii  pleniter  gaudere  non  va- 
leiites,  sed  omuem  justitiam  in  cathoiica  fide  ab 
omnijiutente  Dco  quaa'eutes,  Judaiis  etiam  gauden- 
tibus,  iilum  jam  adesse  dicentibus,  quem  venisse 
modo  negant.  Pax  enim  illa  quae  adveiitum  Incarna- 
tiunis  Kilii  Dci  jiraicesserat,  illis  diebus  pleniler 
pcrticietur,  quoniam  furtes  viri  in  magna  pruj)hetia 
tunc  surgeut,  ita  ut  etiam  omne  germen  justitiai  in 
liliis  et  iu  filiabus  hominura  tunc  llorebit,  veiut  jier 
j)ro[)hetam  servum  nieuin  in  voluutate  mea  sic  pra;- 
dictum  est :  «  In  die  iila  erit  germen  Domini  in  ma- 
gnihcentia  et  gloria  et  fructus  terrae  sublirais,  et 
exsultatio  his  qui  salvati  faerint  de  Israei  {Isa.  iv).  » 


1021 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SlMPLICIS  HOMINIS.-PARS  III,  VISIO  X. 


102-2 


Hujus    senlentiae  intelleclus   hoc    modo   accipiendus  A  Quanli  diversis gaudiis  in  Ecclesia  prop/er  recupera- 

tum  Jusli/ix  s/a/um,  et  /emporalium  rerum  copia 
et  spiri/ualium  bonorum  abuudan/ia  in  diebus 
penut/imis  per  aliquanium  /emporis  perfri,en/ur, 
ea  Judsioru/n  et  lisere/icormn  par/e  qui  in  malo  per- 
stilerunt  de  proximo  Antichris/i  adveniu  perniciosa 
pnesump/ione  exsultaa/e. 

XX.  In  diebus  ilaque  supradictis  sua\issim;e  nu- 
bes  cum  suavissimo  aere  terrani  tangent,  iiiamtiuc 
viriditatem  fructuositatis  exsudare  facieut,  quia  ho- 
niines  ad  omnem  justitiam  tunc  pra^parabunt,  (lueiu- 
admodum  iu  prsefato  temporc  femiucai  debilitalis 
fructuositatis  lerrte  defecit,  quoniam  elementa  pec- 
catis  hominum  violata,  iu  omnibus  ofliciis  suis  de- 
stituta  tuuc  fuerunt.  Principes  quoque  cuui  reliquo 
populo  jubtitian»  Uei  recte  ordinabunt,  omuiaque 
arnia,  quae  ad  necem  houiinum  parata  erant,  iuter- 
dicent,  illa  tantum  ferramenta  couservantes  quibus 
terra  colitur,  et  quae  ad  necessitatera  usus  homi- 
num  respiciunt;  et  si  quis  ha-c  transgredietur, 
ferro  proprio  necabitur,  atque  in  desertum  locum 
abjicietur.  Et  ut  uubes  suaveui  et  rtctam  plu- 
viam  ad  fructuni  justi  germinis  tunc  emitlent,  sic 
et  Spiritus  sanclus  rorem  gratia'  sute  cum  pro- 
phetia,  sapientia  et  sanctitale  in  populum  fuudet, 
ita  ut  ille  tuuc  appareat  quasi  in  alium  moduiu 
bouai  conversationis  mutalus  sit.  Vetus  namijue  lex 
umbra  spinlalis  vila?  fuit,  quoniam  illa  tota  per 
creaturam  siguata  erat,  velut  iu  hieme  omnis  fru- 
ctus    iu     terra    absconditus    uequaquaui     cernitur, 


est  : 

Verba  Isaix  prophe/x  primum  Domini  adven/um 
/es/i/tcau/ia,  quse  in  sxrulo  maxime  comptebuntur 
per  illumiua/ionem  Jud^'orum,  qui  scandalo  Chri- 
s/i  obccuca/i  ia  passione  ipsius  a  viridi/a/e  fldei  et 
bonorum  operum  exaruerant. 

XVIII.  ludie  hac  cum  augeli  pacem  hominibus  da- 
tain  canereut,  fuit  Filius  meus  de  virgine  natus,  ab 
eisdem  augelis  magnilioatus,  a  pastoribus  quoque, 
qui  cuni  pia  dcvotioue  qua^rebaut,  glorificalus,  et 
fructus  terrae  cui  pax  reddita  erat,  et  cui  aer  sua- 
vitatem  admiuistrabat,  superabuudans,  et  gaudium 
illis  qui  de  prselerita  tribulatioue  malorum  liberati 
erant  in  liiiis  Jacob,  quia  multis  tribulationibus  ju- 
sto  judicio  prius  couterebaulur.  Sed  et  cum  ]ux  g 
veroe  tidei  corda  lidelium  illustrabit,  Filius  meus  in 
ipsis  uiaguiticabitur,  quoniam  illum  de  me  exisse 
credent,  at^iue  gloriticabuul,  ubi  eum  ad  me  in  glo- 
ria  redisse  couhlebuntur.  Quapropter  et  ipsis  fru- 
ctus  bouorum  operum  sublimabitur.  Exsullatio 
quoque  in  eis  aiigebitur,  cum  de  diabolica  potestale 
erepli,  et  de  tartareis  poenis  liberati  inter  lilios  Dei 
computabuutur.  Floriditas  autem  viueai  Sabaoth, 
quai  de  tlore  viigaj  Aaruu  processit,  quaj  per  spu- 
mam  serpentis  nou  incaluit  quando  Filius  meus  in 
cruce  passus  est  exaruit,  quia  oculi  Juda-orum  in 
umbra  mortis  gravati  fuerunt,  ubi  verba  prophetia?, 
audientes,  ea  cum  vero  flore  abjeceruut,  queui  tota 
terra    cognovit,    cum    in    cruce  exspiravit.   Et    ideo 


etiam  seipsos  occiderunt,  ac  sic  tam  in  Veteri  quam  ^  1^^'^  uoudum  formatus  est,  uec  eadem   lex   aistalem 
in    Novo    Testameuto   exarueruut,    quoniam    Vetus 
Testamentum  est  sicut  hiems,    qus  oumem  viridita- 
tem  in  se  abscondit  :  Novum  vero  quasi  ^estas   qiiae 
gramina  et  flores  producit. 

Verba  ejusdem  Chrisii  Domini,  quse,  dum  ad  mor- 

tem  duceretur,  de  viridi  et  arido  ligno   tamen/an- 

tibus  se  respondi/.  ct  quomodo  intelligi  debeant. 

XIX.  Quapropter  ipse  etiam  lamentautibus  se  di- 
cebat  :  «  Si  in  viridi  ligno  hiec  faciuut,  iu  arido  quid 
tiet?  »  [Luc.  xxiii.)  Hujus  sententiae  intellectus  hoc 
modo  accipieudus  est  :  Ipse  viride  lignum  fuit,  quia 
omnem  viriditalem  virtutum  protulit,  sed  tameu  ab 
incredulis  abjectus  est;  Autichristus  aiitem  aridum 
lignum  est,  quia  omuem  viriditatem  juslitiffi  cou- 
culcaus  ea  quai  in  reclitudine  viridia  sunt  arida  fa- 
cit,  uude  eliam  ad  nihiium  deducetur.  Viride  quo- 
que  liguum  illi  dies  fuerunt,  in  quibus  homines  re- 
spectum  reparationis  omnium  dolorum  habebaut,  et 
in  quibus  nullum  timorem  futuri  judicii  novissimi 
temporis  metuebant;  aridum  vero  lignum  cum  di- 
scessio,  de  (jua  Paulus  electum  vos  meum  loquitur, 
ante  filium  perdilionis  apparebit,  ubi  etiam  omnis 
dolor  superveuiens  coelum  et  terram  commovebit. 
Coelum  quippe  et  terra  iu  futuro  jiidicio  movebun- 
tur,  quemadmodum  in  viridi  liguo  pra^signatum 
est,  cum  rota  firmameuti,  qua;  plurima  sigua  in  se 
habet,  iilo  occumbeute  splendorem  lucis  sublraxit, 
sicut  eliam  in  praidictis  verbis  prophetarum  osten- 
ditur. 


D 


habebat,  quouiani  Filius  Dei  uouduiu  incaruatus 
apparuerat;  sed  ipso  veniente  illa  tota  in  spiri- 
talem  significationem  mutata  fructus  jjeteruiB  vit;e 
in  pr;eceptis  Evangelii  oslendit,  quemadmoduiu 
etiam  ajstas  flores  et  fructus  producit.  lu  diebus 
eteniui  illis  vera  a-stas  per  virtulem  Dei  erit,  quia 
tuuc  omuia  in  verilale  consistent,  sacerdoles  scilicet 
et  monacbi,  vu'giues  quotpie  et  contiueutes  et  reli- 
qui  ordiues  in  recliludiue  sua  stabunt,  jusle  et  bene 
viventes,  omnemque  subliiuitatem  et  superfluita- 
tem  divitiarum  abjicientes,  (juouiam  sicut  per  tem- 
periem  nubiuiii  et  aeris  necessaria  utilitas  fru- 
ctuum  tuuc  producetur,  ita  et  germen  spiritalis 
vit;e  per  gratiam  Dei  lunc  propalabitur.  Prophetia 
quippe,  ut  pra>fatum  esl,  tuuc  aperta  erit,  sapieu- 
tiaque  jucunda  et  robusta,  omuesque  fideies  iu  his 
veiut  in  speculo  cousiderabunt  se,  et  tuuc  etiam 
veri  angeii  hominibus  fauiiliariter  adhserebunt,  no- 
vam  et  sauctam  couversalionem  iu  eis  videntes, 
cum  nunc  propter  fetentia  peccata  eoruiu  ab  ipsis 
sajpius  decliueut.  Sed  et  tunc  justi  gaudebunt  ad 
terram  reprouiissionis  teudeutes,  ac  spem  oeterni 
prsemii  exspectautes;  et  tamen  pleniter  non  laita- 
buntur,  quia  futurum  judicium  adesse  videbunt;  et 
iioc  in  similitudiue  peregrinorum  facient,  qui  ad  pa- 
triam  tendunt,  plenum  gaudium  non  habentium 
cum  adhuc  iu  peregriuatione  :junt.  Judeei  autem  et 
h;eretici  tunc  valde  laetabuutur  dicentes  :  «  Gloria 
nostra  in  proximo  est,   illique  couculcabuntur,  qui 


1023 


S.  HILDEGAIIDIS 


1 0-2i 


nos  fatigavcrunl  el  cxpulLTunl.  »  AlLuncn  qu.implu-  A  doloii,     iniiiuilas   iniiiuilali    in    cis   accumulahilur, 


rinii  paganorum  (".hristianis  se  lunc  adjungonl  co- 
pium  honoris  et  diviliarum  corum  vidontcs;  atque 
biplizali  cum  ip^is  Christuin  pra?ilicabunt,  quemad- 
modum  in  tempore  apostoloruni  laclum  est;  Juda'is- 
que  et  ha-relicis  dicent  :  «  Quod  vos  gloriam  ve- 
stram  dicitis,  hoc  mors  aetcrna  crit,  et  qucm  vos 
priricipem  vestrum  nomiualis,  illius  tincni  cum 
uia.\imo  horrore  et  periculo  videbitis,  alquc  luiic 
ad  nos  convorliniini  diem  illum  inspicicntes,  queui 
nobis  stirps  aurorfv  videlicet  stellae  maris  Mariie 
ostendit.  »  Dies  utique  illi  forlcs  et  laudabilos  in 
paco  et  stabiHtale  crunt,  similesque  armalis  niiliti- 
bus  qui  in  rupe  jacentos  hostibus   suis  iusidiantiir, 


onuiiquo  liora  homicidiiiui  cl  injustiliam  pro  niliilo 
compulahuntui',  et  quciuidinodinn  animalia  ad  niau- 
ducanduin  occidunlur,  ila  et  lioinines  in  luroro 
aliorum  iu  eisdem  diebus  intcrticieutur.  Cuin  enim 
gcnles  paganorum  Christianos  in  paco  rcsidore  et 
in  substantia  locnpletos  esse  videriut,  crudelem  fi- 
duciam  in  forliludinc  sua  habentos  diccnt  :  «  (^hri- 
slianos  armis  nostris  invadamus,  quoniam  sino  ar- 
mis  ct  siiio  rohore  sunt,  eosque  velut  oves  occisio- 
nis  capere  et  occidere  possumus.  »  lit  sic  de  bin- 
ginquis  rcligionihus  ferocissiiuam  eliminundissimam 
gentcm  convocahunt,  cui  et  sc  in  fornicaliono  et  in 
immunditia  atque  ia  omni   inalo   adjungent;   popu- 


et  quos  ad  intcrnecionem  perseqimnliir,   advcntum-  p  lumque  Christianum  ubiquc  rapiuis  ct  prjjeliis  inva- 


que  novissimi  diei  anniintiahunt,  qiiia  (luitlquid 
prophelio  boni  seu  g:ati;c  prccdixcraut,  in  ipsis  com- 
plebitur.  Sapientia  quoqiie,  religiositas  ct  sanctitas 
in  eis  coulirmabilur,  quouiam  si  Filius  Dei  a  pro- 
phetis. pr.-cdiclus  non  fuisset,  et  velut  in  ictu  oculi 
venisset,  cilo  oblivioni  traderelur,  sicut  et  perdilus 
homo  qui  quasi  latenter  vcniens,  citissime  deslrue- 
lur. 

Quod  caindem  pacis  qaielem  et  fmcluum  redundan- 
tiani  homiiiibas  sibietnoii  Deo  tribuentibus  ct  civc:i 
religioncm  denuo  torpore  incipientibus  itcrum 
tanfx  subsequentur  Iribulationes  quantas  nun^iuam 
ante  in  mundo  efferbuerunt. 

XXI.   Altaaieu  in  cisdera  dichus  prcpfala  justitia 
et  religio  ad  fatigalionem  debilitalis   in  eisdem  die- 


dent,  et  pluriiuas  rogioues  et  civitates  deslruent. 
Ecclcsiasticas  quoque  disciplinas  quamplurimis  va- 
uitatihus  ct  immunditiis  poUuent,  et  oiunes  quos  po- 
terunt  eodem  inodo  contaminabunt.  IJnde  et  dies 
illi  alios  pessimos  dies  futuros  manifcstabunt,  ad- 
vcnlum  qiioquo  pcrditi  hominis  denudabunt,  quo- 
niam  ut  iiniuundu?,  qui  iu  immundilia  so  scinper 
polluit,  inde  non  saluratur,  sic  el  idcm  dics  im- 
munditiarum  pleni  erunl,  nec  his  salurari  vale- 
bunt.  Quod  et  David  praividens  clara  voce  dixit  : 

Vcrba  David  ex  psaimo  xxi  in  personaChristi  et  Ec- 
clesix  persecutiones  iniquorum  denuntiantis,  et 
quomodo  intelligenda  sint. 

XXII.  «  Diviserunt    sibi   vestimenta  inea,  ct  super 


bus  interdum  in  lioiuiuihus  iuclinahuntur,  sed  vires  ^^  vestem  meam  miserunt  sorlem.  »  Qiiod  quamvis  ob 


suas  cito  resument;  interdum  etiain  iniquitas  sur- 
get  et  ilerum  cadef,  iuterdum  quoque  bcUa,  fames, 
pcstilenlia  et  morlalilas  grassahuntur,  et  iterum 
evauesccnt,  ncc  oiiinia  isla  in  uno  stalu  ac  tcnurc 
diu  lunc  stabuiit,  sed  hac  el  illac  movehuntur,  ita 
ut  nuuc  appareant,  nunc  autem  elabanlur.  Sed  ot 
in  ipsis  dicbus  inter  oinnia  bo-c,  queiiiadinodum 
equus  in  libro  Scivias  demonslrat,  pctulantia  mo- 
rum,  atque  jaclautia  animoruiu,  necnon  plenitudo 
voluplatiim  et  aliaruin  vanitatum  ahsque  reveren- 
tia  in  hominihus  inultolies  exsurgent,  quia  illi  iu 
quicte  pacis  quiescentes,  et  abundantia  frugum  rc- 
dundantcs,  nullo  incursu  bcllorum  tcrrebuntur,  nec 
penuria  frugum  constringentur.  Sed  hacc  sibimet 
tribuentcs,  Dco,  a  quo  omnia  bona  procedunt,  de- 
bituin  honorem  in  his  non  cxliibebunt.  Quapropter 
et  tanta  pericula  pra^fatam  quietem  et  abundantiam 
subsequentur,  quanta  priiis  visa  non  siint.  Nam 
cum  homincs  in  hujusmodi  quietc,  ut  praMJictiim 
esl,  residebunt,  uuila  pericula  mctuentes,  alii  dies 
oninium  dolorum  advenient,  in  quihus  lamentabilis 
vox  i^rophetarum,  atque  vox  Fiiii  Dei  adimplchi- 
lur,  hominibus  pr.'f  tirnore  coulinuarum  afilictio- 
uum  mortem  desiderantibus  et  diccntihus  :  «  IJt 
quid  nati  samus,  »  et  optantibus  ut  moutes  deci- 
dant  super  eos.  Priores  namque  dies  doloruni  et  ca- 
lamitaluui  aliquam  refocillationem  et  repar.itionem 
interdum  habchanl,  isti  aulcni  oinniuiu  dolorum  ct 
iuiquilalum  plcui  a    malis  nou   rcssabunt,  scd  dolor 


D 


certiludinem  futuroruni  ad  litlerani  dc  prailerilis 
sonet,  dc  fuluris  tamen  sic  accipiendum  est.  Incre- 
diili  per  miiltam  stragem  inrulelilalis  divident  se- 
cuuduin  voluntales  suas  ordinatioucs  sujcularium 
dignilatum  et  operationum  quibus  vclut  vestimentis 
in  Ecclesia  indiitus  fueram ;  atque  super  hos  qui 
quasi  vcslis  inca  in  spiritali  vita  mihi  viciniores 
craut  mittcut  quamplurimas  vanitalej,  cum  eos  a 
rectitudine  viarum  suarum  averlerunt,  et  omnia 
jura  ecclesiarum  per  destructionem  ad  nihilum  re- 
degcrunt,  alque  cuin  super  eos  dederint  leges  ini- 
quitatis,  ut  ipsos  omnino  conterant.  Sed  his  malis 
ctiara  idem  David  respoudet  dicens  :  «  Tu  autem, 
Domine,  ne  elongaveris  auxiliuin  tiiura,  ad  defen- 
sioncm  meam  conspico  (P.m^  x\i).  »  Hiijus  sonlenti;c 
iutellectus  hoc  inodo  accipicndus  est  :  Ego  Eccle- 
sia,  qucc  sponsa  Filii  tui,  o  cadestis  Pater,  esse  de- 
bui,  quamvis  inodo  dcbililata  sim,  ad  tc,  o  Pater 
omnium,  vocifcror  pctens  nc  dilFeras  niihi  auxi- 
liari,  quoiiiam  mcmhra  mca,  (luu!  rnenihra  Filii  tui 
siiut,  in  dcstructionem  et  dispersionem  vadunt,  ac 
idco  quaulocius  ad  defcndendum  ct  me  et  illos  inclina 
oculos  misericordia^  tua;,  ne  a  te  neglecti  omnino 
contcrainur. 

Itc7n  interpellatio  Filii  ad  Patrem  pro  liberatione 

corporis  sui,  quod  est  Ecclesia. 

XXIH.    Sod    et    Filius   eisdcm    verhis    ad    Palrera 

lo'iuitur  :  «  0  Patcr,  cgo  seinper  tpcuin    fui,    et   tu 

mc  misisti   cariio   vestiens  m*^,  ct  fii;  iii    icria   .im- 


um 


UBER  DIVINOR.  OPER.  S1MPUC1S  HOMIMS.  -  PARS  III,  VISIO  X. 


I02G 


B 


bulavi,  ct  quidquiil  mihi  jussisli  hoc  perfcci,  quia  A 
veritas  tua  suin,  ct  ideo  etiam  omucs  inimicos 
meos  sub  pediliu.-;  mcis  posuisti,  ct  su[)cr  ipsos  sto, 
quoniam  in  sinistra  parte  sunt,  et  ad  te  non  pcrti- 
nent,  quia  verum  opus  tuuni  ad  dextram  tuam  est. 
lllud  quoque  tccuin  operor  quemadmodum  ante 
cxordium  dierum  pra>ordinaveras,  atque  iniraicos 
meos  judico,  velut  Dominus  scabellum  pedum  suo- 
rum  conprimit.  Itaque  adjutorium  tuum  ad  me 
inclina  me  vindicans  de  inimicis  meis,  quoniam 
ego  filius  tuus  super  aspidem  et  basiliscum  ambulo. 
Quapropter  etiam  ad  protectioncm  meam  membro- 
rumque  meorum  conspice,  quia  omne  opus  quod 
voluisti,  et  milii  imposuisti  ad  profcctum  duxi,  et 
ita  ego  sum  in  tc,'et  tu  in  me,  ct  unum  siuiius.  » 
Iteruinque  idera  Filius  ad  Patrem  dicit :  «  Nunc  memor 
esto  quod  plenitudo  qufo  in  primo  facla  est  arcscere 
non  debuit,  quia  iu  principio  mundi  iinem  mundi 
inspexisti,  ncc  oblivioni  tradidisti,  sicut  illorum 
oblivisceris,  qui  in  perditionem  vadimt,  et  quod 
plenitudo  generatiouis  liominum  qua:'  in  primo 
tempore  et  in  primo  liomine  priicvisa  etfaetaest, 
nondum  arescere  iu  defectione  debuit,  cjuoniara  in 
tenonfuit,  quod  homines  ante  proi-ordinatum  tem- 
pus  in  generationibus  suis  omnino  deticerent.  Et 
tunc  eliam  cum  hominem  creasti  in  te  scilicet  in 
antiquo  consilio  habuisti,  quod  oculus  tuus  videli- 
cet  scientia  ttia  omnia  pleniter  prosvidens,  omnia- 
que  recte  disponens  nunquam  cederet  ab  illo  quod 
inte  prii'ordinatum  erat  id  est  quod  horao  propter  (^ 
ullam  intemperanliara  suara  extoto  periret,  aut  quod 
mundus  deficeret,  usque  dum  corpus  meum  in 
membris  suis,  quia  tidelcs  membra  mea  ordina- 
tione  tua  sr.nt,  videres  plenum  gemmarum,  id  est 
perfectum  in  omnibus  illis,  qui  per  me  in  te  con- 
fidunt,  et  tecolunt;  quasigerama  in  virtutibus  coru- 
scantes.  » 

Quia  iurtc  iemporis  CJirisliano  populo  in  poenilentiam 
redacio,  ei  muUis  afjiiclionibus  pro  peccaiis  suis 
mncerato,  graJia  cis  divina  per  multa  miracula, 
sicui  pt  antiquo  popnlo  suo  fecit  subveniel,  ethos- 
iibus  subactis  plurimam  paganorum  mullitudinem 
fidei  sux  adjiciet. 

XXIV.     Denique      cum     incredula".     et    horribiles 

gentes,   ut  supradictum    est,  facullatcs  ac  possessio- 

nes     ecclesiarum     circumquaque      invadentes,     ad  1) 

internecioncm   delere  studuerint,  velut  vultures    et 

accipitres   ea   qu;i'   sub   alis   et    sub  unguibus    suis 

lia])ent  conslringunt,    et  cum  eis  Christianus    po|)ii- 

lus  omnihus  modis  iii  po?nitentia    peccatorum  suo- 

rum  maceratus,    nec    morte    corporali    [nTterritus, 

resistere  iu  armis  tentaverit,  fortissimus   ventus    ab 

aquilone  cum  raaxima  nebula,   et    cum  densissimo 

pulvere    veniens,    tlatus  suos  diviuo  judicio    contra 

illos  emittet,  ita  ut  guttura  eorum  nebula,  et   oculi 

ipsorum  pulvere    hoc    raodo    irapieantur,  quatenus 

ferocitateni    suara   deponentes   in  maximum   stupo- 

rem    converiaulur.     Sancta     eniin    Divinitas    signa 

et    miracuia   in  Christiano   populo  tunc  faciet,  sicut 

etiaui  cum   Moyse   in  columna  nubis  fecit,   et    sicut 


Michael  archangelus  ad  defensionem'  Christiano- 
rum  contra  paganos  pugnavit,  ita  ut  fideles  iiiii 
Dci  in  protectione  ipsius  euntes  super  inimicos 
suos  irruant,  et  victoros  illorun»  per  virtutem  Dei 
cxistant,  alios  quidem  morti  tradcntes,  alios  vero 
de  iinibus  suis  ejicientes.  Qaapropter  quam  maxima 
turba  paganorum  Christianis  in  vera  fide  tunc  ad- 
detur  ipsis  dicentibus :  «  Deus  Christianorum  Deus 
verus  est,  qui  talia  sigiia  in  ipsis  fecit.  »  Sed  et 
victores  quos'  Deus  in  defeusione  sua  habebit, 
Deum  laudabunt  dicentes  :  a  Laudemus  Dominum 
Deum  nostrum;  vere  euim  magnificatus  est  in  no- 
bis,  quia  in  nomine  ipsius  victores  existiraus.  Unde 
eliam  et  fortitudo  nostra  laus  ipsius  est,  quoniam 
pcr  cum  tam  inimicos  ipsius  quam\  no.stros  supera- 
vimus,  cum  ineum  lideliter  credidimus.  »  Et  iterum 
dicent  :  «  Attendamus  quoque  Domiuica  verba  in 
Evangelio.  Exsurget  gens  paganorum  contra  gen- 
tem  Christianorum,  sicut  in  nobis  factum  est. 
Quapropter  adjacentes  nobis  civitates  et  villas  de- 
slructas  refi'dificomus,  ac  fortiores,  et  munitiores 
eas  faciamus  quam  prius  fuissent,  ne  amodo  per 
hujusmodi  mala  conteramur,  ut  nunc  contriti  su- 
mus.  Et  hoe  totis  viribus  suis,  omnique  substantia 
sua  forliter  et  largiter  complebunt.  » 

Quod  in  diebus  illis  Romanis  imperaloribus  a  pi-isti- 
na  foriitudine  decidentibus  imperium  in  manibus 
eorurapaulalim  decrescet  et  deficiet,  et  eiiam  in- 
sulaaposlolici  honoris  divideiur,  et  alii  aliis  ma- 
gistri  vel  archiepiscopi  in  diversis  locis  superpo- 
nentur. 

XXV.  In  'illis  autem  diebus  imperatores  Roraan» 
dignitatis  a  fortitudine  qua  prius  Romanum  im- 
perium  strenue  tenuerant  descendentes,  in  gloria 
siia  imbecilles  fient,  ita  ut  imperium  in  manibus 
corum  divino  jndicio  paulatim  decrescat  et  deliciat, 
quitniam  ipsi  squalidi  et  tepidi  et  serviles  et  turpes 
in  moribus  suis  existentes,  in  omnibus  iuutiles 
erunt,  et  a  populo  quidem  lionorari  volent-,  sed  pro- 
speritatem  populi  non  qnwrent^  et  ideo  etiam  iiono- 
rari  et  venerari  non  poterunt.  Quapropter  etiam 
regcs  et  principcs  multorum  populorum,  qiii  prius 
Romano  imperio  subjecti  erant,  se  ab  eo  separa- 
bimt,  nec  ulteriiis  ei  sul)jici  patientur.  Et  sic  Ro- 
manum  imperium  iu  defectum  dispergetur.  Nam 
unaqua^que  gens  et  quisquis  popuUis  regem  sibitunc 
cunstituet  cui  obediat,  dicens  quod  latitudo  im- 
perii  Romani  magis  sibi  oneris  prius  fuerit,  quam 
honoris.  Sed  postquam  impcriale  sceptrum  hoc 
modo  divisum  fuerit,  nec  reparari  poterit,  tuuc 
etiam  infulaaposlolici  honoris  dividetur.  Quia  enim 
nec  principes  nec  reliqui  homines  tam  spiritalis 
quam  sajcularis  ordinis  in  apostolico  nomine  ullam 
religionem  tunc  invenient,  dignitatem  nominis  il- 
lius  tunc  immiuuent.  Alios  quoque  raagistros  et 
archiepiscopos  sub  alio  nomine  in  diversis  regioni- 
bus  sibi  prffiferent,  ita  ut  etiam  apostolicus  co  tem- 
])ore  dilatalione  honoris'pri?tiuiE  dignitalis  attonua- 
tus,  Romam  et  panca  illi  adjacentia  loca  vix  etiani 
lunc  suh    infula  sna  obtineat.   Ha?c  autem  ex  parte 


loo: 


S.  H1LDEI.A1\D1S 


i028 


per  belloriim    incursionem    cvenifnt,  ex    parte  qiu)-  A  judicia  potestatis    Dei  turhida  et   procellosa  in   die- 


que  per  comniune  consilium   el  couscnsum  cl  spiri- 

talium  el  «a»cularium  po|>ulorum  prrlicientur,  |illis 

liortaDtibus    ul  quisqiic   sseoularis   princcps  |regnum 

et  populum  suum    muniat    el  r.'gal,  ut  quilihct   ar- 

chiepiscopus  seu    alius    spirilalis    magister  sul^dilos 

suos     ad    recliludinem    discijilina^    coustringat,    ne 

deinceps  malis  illis  aflliganlur,  quibus   diviuo  nutu 

prius  aftlicti  sunl. 

Quod  ilerum  iunc  temporis  iniquitate  repressa,  et 
justiliarevalescentc,  disciplina  /loncslatis,  ct  anti- 
(juarwnjuraconsw^tudinum  repullulabunt  et  obscr- 
vabuntur,el  p'-optielivmulli  crunt,  et  occulta  Scri- 
pfurarum  scipi'!iifibus  jialrbunt,  pluriinis  interiin 
hccresibus  passim  ebullienlibus,  qucc  AnliLliristi  vi- 
cinum  denuntient  adcenlum. 

XXVI.  tt  tunc,  ilerum  iaiquitas  aliquantulum  dc- 
bilis  jacebit,  iulcrdum  quoque  surgere  altentabit; 
sed  ju->titia  in  recLiludiue  sua  interim  slabil,  ila  ut 
homiues  illorum  dieruin  ad  auliquas  consuetudines 
el  disciplinas  antiquorum  homiuum  in  honestate  se 
converlant,  et  eas  leneant,  et  observent,  sicut  an- 
tiqui  illas  tenere  et  coiiservare  cousucvoranl.  Sod 
etiam  luuc  uuusquisque  rex  el  priuceps,  ac  episco- 
pus  tcclesia=tica^  diguitatis  se  ij^sum  in  alio  casti- 
gabit,  cum  alium  jusliliam  obscrvare  el  houeste 
vivere  videbil,  alipie  una^iuu^que  gens  corrcctio- 
nem  ab  alia  sumet,  cum  illam  ad  bona  iiroticere  tt 
ad  rectitudini.ni  surgere  audiet.  Aer  quoque  tunc 
iterum    suavis    erit,    el  fructus  terra;  ulilis,  houii- 


bus  illiseruut,  cum  uec  purilateni  nec  (juielcm  ca- 
tlioliciB  iidei  in  cordibus  iucrcdulorum  hominum 
circa  linem  fortitudinis  illius  in  qua  mundus|modo 
viget  iuveniant,  videlicet  ubi  voluntas  Dei  ])()testa- 
ti  ipsius  ila  conjungitur,  quatenus  in  voluntate  Dei 
sit,  quando  niundus  et  ea  qua'  iu  nuindo  sunt  per 
polenliam  ejus  liuiantiir,  quia  homines  temporis  il- 
lius  sinceritatem  atque  stabilitalem  vera"  lidei  fu- 
gient,  el  a  vero  Deo  recedeut  ad  liliuni  perditionis 
se  convertenles,  qui  omuia  ecclesiaslica  institula 
conturbans,  maximas  procellas  adversilatis  lideli- 
bus  ipsi  resistentibus  inducet.  Nam  cum  post  mul- 
tas  Iribulationes,  quas  liomines  iu  iuvasionibus  alie- 
n  narum  genlium,  et  in  semetipsis  cuui  divisione  im- 
]Krii  perpessi  erant,  jam  velut  in  quiele  resederint, 
iterum  rejiente  multa;  hajreses,  multajque  contrarie- 
tales  eccle.>iaslicai  dignitatis  ebullient. 

De  conceplione  et  orlu  Anlicliristi,  et  quod  ab  exordio 
diaboiico  spiritu  repletus,  et  in  abdilis  locis 
occullalus  el  yiutrilus,  omnibus  magicis  arli- 
bus  usque  ad  virilerti  sflatem  imbuetur ;  cl  quanla 
in  diebus  illis  rcrum  vel  temporum  in  mundo, 
vel  in  Ecclvsia  perturbalio  el  incertiludo  fulura 
sit. 

XXVIII.  Immunda  quoque  mulier  in  eodem  tem- 
pore  immundum  liliuni  concipiet,  quoniam  anti- 
qnus  serpens,  qui  Adam  absorbui*,  illum  hoc  modo 
cum  omni  turba  sua  inflabit,  ut  nec  aliquid  boni 
iu  i])sum  intret,    nec   in  eo  esse  possit.    lu  abditis 


nesqiie    sani   et  forles    iieut.   lu    ipsis  etiam  diebus  r       ■        ,  ■      ,■        ■    ■     •  .  •  ■  ■    ,       •   -i 

^  .     '  ^  enim  et  in  diversis  locis   uutrictur,  ne  ab  homuubus 

multa!  propheth'u  ac  plurimi  sajnentes  crunt,  ita    ut 


eliam  occulla  [irophctarum  et  aliarum  Scrij)tura- 
rum  sapienlibus  tunc  ad  jilenum  j)aleant,  et  tilii  et 
liliai  eorum  projiheteut,  velul  ante  multiii  tcmjiora 
pra>dicLum  est,  et  hoc  in  tali  puritate  veritatis  liet, 
ut  aerei  spiritus  irrisionem  iii  illis  tunc  facere  nou 
possint.  lu  eodem  quoque  sjiirilu  itli  jirojihelabunt 
quo  projiheta?  secreta  Dei  olim  auuuutiaverunt,  ct 
in  similitudiue  doctrinai  aposlolorum,  quoruiu  do- 
ctrina  super  omuem  humauum  intellectum  fuit.  In- 
terim   etiam   tam    multa;  liaMCses   et    tam   jilurima; 


cognoscalur,  omnibusque  diabolicis  artibus  imbue- 
tur,  et  usque  ad  j)leuos  dies  a^latis  su*  occultabi- 
tur,  nec  perversitates,  quai  in  so  erunt,  manifesta- 
bit,  usquedum  se  plenum  et  superabundantem  in 
cunctis  iniquitatibus  cognoverit.  Ab  iuitio  autem 
ortus  illius  multa  certamina  multaque  contraria 
rectarum  ordinationum  ebullient,  et  ardens  justitia 
a  recliludiue  sua  obtenebrabilur,  et  charitas  in  ho- 
minibus  exslinguetur.  In  eis  quoque  amaritudo  et 
aspcritas  orietur,  ac  tanta>  haereses  tient,  ut  etiam 
IiaM-etici  errores  suos  ajierte  et  iudubilauter  pra^di- 
cent;  taulaque  dubietas  et  incertitudo  in  catholica 
lide    (^hristianorum   erit,   ut  homines   in   dubio   ha- 


turj)iludiues   cum    aliis  malis  ebuUient,   qua;    etiam 

Aulichristum  in    proximo    adesse  oslendeut,   ita  ut 

homines    eorumdem  dierum  dicant  quod  tanta  cri-      ,        ,  n  •  »       ,  i     •  • 

^„  ,.  beanl    quem   Deum  invocent;   alque  plurima    signa 

mina  el   tanla-   iiuniunditi.i'  j)nus  non  lueruut   sicut  l>  .         .  . 

ia    diebus  eoruui   ajqiarueriut.   Qiiod   et    jiorcus  iu 


libro  Scicias  descrijitus  manifeslat,  quia  dum  ju- 
stitia  aliquaudo  reguat,  iniquitas  illam  ojqiugnat; 
et  diim  aliquando  iuiquitas  viget,  ju.stitia  illam 
tonfundit,  quoniam  niuudus  in  uno  stalu  nunquam 
jiermanet. 

he  qualilate  judi<:io?um  divina:  polestalis  circa  finem 

luundi    jnanifestandorum,   et    quia  tunc   plurima 

pars  hoininum  sinrerilatem   calliolicx   fidei   dese- 

rens  ad /ilium  perdilionis  converlelur. 

X.Wll.    iNunc  autem,    o    homo,  quod  vides,  quo- 

niam  juaidicla    exlerior  pars  sujuadictai   rotaj  lan- 

dem   velut  turbida   et    jirocellosa   lempestas,  scilicct 

jirojie   liuem   ejusdem  medietatis  ubi    pra-fata   linea 

eidem  rolo!  aflixa  esl  ajij^aret,   hoc  demonstrat  quod 


iu  sole,  et  luna,  et  in  stellis,  et  in  aquis,  et  in  cig- 
teris  elemeutis  et  creaturis  apj)arebunt,  ita  ut  etiam 
velut  in  j)ictura  iu  j)ortcutis  suis  futura  mala  pra>- 
uunlieut.  Uude  etiam  tauta  tristitia  illo  tempore 
homines  occupabit,  ut  mori  quasi  pro  nihilo  du- 
caut.  Qui  autem  in  calholicafidc  tuuc  perfecti  eriint, 
iiu  magna  contritiune  exspectahunt  quid  Deus  or- 
dinare  vclit.  Et  baj  tribulationes  hoc  modo  proce- 
denl  :  usquedum  lilius  perditionis  os  suum  ad  con-  \ 
trariam  doctrinam  ajieriat.  Sed  cum  ille  verba  fal- 
sitalis,  et  decejitionum  suarum  jirolulerit,  C(jtilum  et 
terra  contremiscent,  catenaque  mouilis  juslitiai  quani 
Paulus  usque  ad  pedes  ejusdem  virlutis  desceuden- 
tem  fecit,  ut  sujira  dictum  est,  velut  maguo  ilatu 
venti  tacla  lunc  jirimum  raovebitur,  quoniam   usque 


!■! 


1 


1029 


LIBER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  HOMINIS.— PARS  III,  VISIO  X. 


1030 


ad  idera  tempns  iuconcussa  et  iucotivulsa  perrnane-  A  licam  teuet,  nuuc  iirma  slabilitate  teneat  illam  in- 


bit.  Pauius  quippe  doctriuam  suam  multis  miracu- 
lis  tam  fuititer  curroboravit,  uc  illam  profundissi- 
mis  verbis  tam  houesle  decoiavit,  ut  eliam  usque  iu 
linem  mundi  sic  perduret,  qiiemaduiodum  et  bsec 
eadem  cateua  ad  pedes  ejusdem  juslitia^  quasi  ad 
fiuem  mundi  descendens  demoiistrat.  Ipse  (^uoque 
per  veritatem  iu  elevatioue  spirilus  sui  de  secundo 
adveiitu  Filii  Dei,  ac  de  mortifero  iucursu  lilii  per- 
dilionis  credeutibus  locutus  esl  diceus  : 

Testimonia  Epistolse  Pauli  ad  Thessalonicenses  finem 
viundi  el  advenlum  et  opera  el  judiciutn  An- 
ticliristi  denunliantia,  et  quomodo  intelligi  de- 
beunt. 

XXIX.  «  Neque  terreamini,  neque  per  spiritum 
neque  per  sermonem,  neque  per  epistolam  tan- 
quam  per  nos  missam,  quasi  instet  dies  Domini.  Ne 
quis  vos  seducat  ullo  modo,  quouiam  nisi  veuerit 
discessio  primum,  et  revelatus  fuerit  hoiuo  peccati, 
lilius  perditionis,  qui  adversatur,  et  extollitur  su- 
pra  omne  quod  dicitur  Deus,  aut  quod  colitur, 
ita  ut  in  templo  Dei  sedeat,  ostendens  se  tauquam 
sit  Deus  (//  Thess.  n).  Hujus  seuteutise  inlellectus 
hoc  modo  accipiendus  est  :  Vos  qui  Dei  estis,  et 
qui  verbis  ejus  creditis,  cauli  estole  ne  in  cordibus 
vestris  ullo  terrore  qualiamini,  neque  spirilali  sci- 
licet  deceplioue,  neque  verbosa  seductioue,  neque 
per  hcripta  velut  ad  vos  veraciler  sint  directu, 
quasi  adsit  dies  ill«,    quo   conditor   cuuctorum  abs- 


convulsam,  donec  de  medio  illo  quod  inler  ortum  et 
defectum  sui  est  liaf,  quouiam  circa  tempora  tilii 
perditionis  tides  a  forlitudine  sua  declinaus,  jam  in- 
curvata  debilitabitur.  Nain  (jui  ecclesiasticam  in 
Deo  siiblimitatein  et  lidem  rect.iu  habet  ali(^uid 
magui  tenet,  (juia  per  illain  coeleste  regnum  intra- 
bit;  qui  vero  lidem  iiou  habet  uihil  teuet,  (juoniam 
in  perditionem  ibit;  et  sic  eliam  horao  iu  raedio 
potestatis  Dei  existit,  (juia  ante(|uam  homo  forma- 
tus  fuisset  Deu.s  erat,  et  postquam  hoino  corporali- 
ter  tlnietur  Deus  iu  virtule  sua  perdurat. 

Quod  antiqmis  hosiis,  qui  primum  hominem  sedu- 
cendo  devicit,  et  per  homineni  Christuin  revic- 
tus  per  alium  liominem  iterum  se  putans  posse 
B  vincere  Antichristuin  juilo  Uei  permtssiOiie  lota 
mali(jnitaie  sua  infundet,  ut  ad  impugnandam  ft- 
dein  catholicam  el  doc/rin::m  Chrisli  destruen- 
dam  innitatur 

XX.\,    Auti(iuus  enim  hostis,    quem    fortitudo   di- 

viuitatis  iu  lacuin   abyssi  projecit,  (juemadmodum  in 

vehementes   aquas    plumbum   decidit,  quoniam  ini- 

quitatem  couslituere   voluit,  cum  Deus  justus  et  ve- 

rax  sit,  et  nullum   sibi  simileui  habeat,  quia  per  se 

ipsum   teternaliter  subsislens  cuucta  ex   nihilo  fecit, 

quoniam  hoiniuem  primum   superaverat,  per  alium 

hominem  scilicet  Antichristum  lesliuiat  se  pofse  [  er- 

ticere  quod  oliin  iucu:?perat,  cuin  adversus  Deum  pa- 

gnare  tentavit.  A   diabolo  quippe  Autichristus  infu- 

sus  cum  os  suum  ad  perversam   doctrinam   ut  pra;- 


condiia    cordium   denudabit.  Cavete   etiam   ue  quis  q  dictum  est  aperuerit,  oinnia  quae  Deus   in   autiqua, 


per  iUusoria  et  phantastica  facta  vos  inclinet  ulla  oc- 
casione  iu  seductionem,  quoniam  nisi  venerit  tein- 
pus  illud,  quo  ecclesiastica  sublimitas  dissipabitur, 
et  quo  vera  lides  conculcabilur,  quod  discessio  in- 
telligitur,  qute  tiet  in  tempore  scelerati  tilii  cujus 
maler  immunda  existit,  nesciens  a  quo  conceperit, 
el  manifestus  fuerit  iile  qui  hoino  peccati  erit,  quia 
per  initium  suum  totus  peccalis  iufuudetur,  unde  et 
sic  peccator  existet,  omnia  peccata  recitando  et 
recolligeudo,  ac  tilius  crudelissimce  perditionis  quo- 
uiam  totus  in  perditioue  mauebit;  ea  quse  contraria 
Deo  suut  homines  docens,  quem  etiam  seductor  hu- 
maui  geueris  ita  iutlammabit,  queraadmodum  ipse 
furere  primitus  incispit,  cum  Deo  sirailis  esse  vo- 
luit;  quapropter  etiam  adversabitur  omuibus  Deum 
coleutibus,  et  elferet  se  ultra  omnem  creaturam 
Deum  se  nominans,  et  ut  quasi  Deus  colatur  pra^ci- 
jiiens,  non  credatis,  quasi  adsit  dies  Domiui,  scili- 
cet  quo  judicabit  orbem  terrarum  cura  mundus  li- 
nem  accipiet.  Iterumque  idem  Paulus  Spiritu  san- 
cto  iufusus  dicit  :  ^  Nara  raysterium  jara  operatur 
iuiquitatis,  tautum  ut  qui  tenet  nunc  teneat,  donec 
de  medio  iiat  {ibid.)  »  IIujus  sententise  intellectus 
hoc  raodo  accipieudus  est  :  Occulta  suggestio  jam  iu 
operibus  ha;relicorum  manifestatur,  in  quibus  per- 
suasor  iui(]uitatis  jacula  prseraittit,  veritatein  veraj 
lidei  oppriraere  volens;  ideoque  recta  inleutione, 
ac  bono  couamine  studium  hoc  in  fideli  homine 
tantum  sit,  ut  qui  lidera  apostolicara  et  vere  catho- 


D 


et  iu  nova  lege  conslituerat  deslruet,  incesturaque 
et  alia  siinilia  non  esse  peccata  aiirinabil.  Dicet 
euim  quia  peccatum  non  sit,  si  caro  carneni  calefa- 
cial,  sicut  nec  hoc  si  horao  ab  igne  calefiat,  affirmans 
etiam  quod  omnia  castitatis  praicepta  per  ignoranLiaui 
facta  sint,  quoniam  cum  homo  aller  calidus,  alter 
frigidus  sit,  calore  et  frigore  oporteat  eos  iuvicem 
temperari.  Et  iterum  ad  fideles  dicet  :  k  Vestra  lex 
continentiae  contra  modura  naturae  coustituta  est, 
sciiicet  quod  homo  calidus  esse  nou  debeat,  in  cujus 
spiraniine  ignis  est,  qui  totura  corpus  honiinis  in- 
cendit.  Et  quoraodo  iste  contra  naturaui  suam  fri- 
gidus  esse  possit?  Sed  qua  ratione  homo  oraitteret, 
quiu  carnem  aliam  calefaceret?  Iloino  enim  ille, 
quem  raagistrum  vestrum  esse  dicitis,  legem  qua; 
supra  raodura  est  vobis  dedit,  quia  sic  videre  vos 
jussit.  Ego  aulein  dico  :  Vos  iu  his  duobus  modis 
videlicet  caloris  et  frigoris  estote,  atque  iii  iuvicem 
vos  fovele,  et  praedictum  humiueui  injusta  pra;cepta 
vobis  dedisse  considerale,  quouiam  quaravis  jube- 
ret  ne  houiiues  se  inutuo  fovcreut,  q)^i  laraen  na- 
turam  suain  carnaliter  colueruut.  Videte  ergo  ne 
iujusta  doctrina  amodo  seducamiui,  quouiain  iii 
me  est  quid  facere  possitis  veJ  nuu,  nec  raagister 
vester  reclas  projiositioues  vobis  proposuit,  qui  vos 
esse  voluit  sicut  spirituni  qui  carne  coopertus  non 
est,  et  qiii  nou  operatur,  cuin  nata  caro  hominum 
sic  creata  non  sit,  qua;  per  ignem  infuuditur  et  for- 
matur,  quia  si  lilii  uon    crearentur,  possibilitatem 


io:^i 


S.  HII,DEGARDIS 


io:i2 


operandi  non  haberenl.  Uudo  et  vos  quid  silis  sci-  A  quaj    radi.x  justitia;  est,  in  qua   patriarchai  et  pro- 


tote.  Nam  illc  qui  vos  primum  docuit  vos  dcccpil, 
et  iu  nuUo  vos  adjuvit  :  ego  autem  vobis  inluudo, 
ut  vosmelipsos  cognoscatis,  et  ut  quid  sitis  scialis 
quoniam  creavi  vos,  et  tolus  in  omnibus  sum;  ille 
vero  omnia  opcra  sua  alii  assignans  a  se  ip-o 
uihil  loquebatur,  quoiiiam  de  se  nihil  poluit;  sed 
ego  a  meipso  loquor,  atque  per  me  ipsura  omnia 
possum.  »  Hic  verbis  et  aliis  similihus  iste  infelix 
lilius  perditionis  liomines  seducet,  docens  eos  ut  se- 
cundum  igneum  carnis  gustum  vivant,  et  omnem 
voiunlatem  carnis  suae  perficiant,  cum  tam  vetus 
quam  nova  lex  homines  ad  castitatem  invitent,  ita 
scilicet  no  caslitas  modum  suum  traii^cendat.  Et 
hoc  modo  Lucifer  pcr  iihini  juslitium  Dei  ahnegabit, 
atque  orane  quod  facere  incoepprit,  per  ipsura  se 
posse  perficere  pulatis,  Jordunem  in  os  suura  fhiere 
tpstimabit  ita  ut  baplismus  deiticeps  non  noinineiur, 
sed  illum  retrorsum  ahjiciat,  queuiadmoduin  ipsc 
per  baptismum  abjectus  est.  Unde  sic  doniiuaudo 
tantum  numerum  populi  sihi  suhjugare  putahit,  ut 
Filius  Dei  parvum  numerum  tidciium  ad  compara- 
tionem  numeri  sui  haheat. 

Quare  Antichrislus  homo  peccali,  et  filius  perdllionis 
ab  Apostolo  vocetur,  el  testimonuun  ex  Apocalypsi 
Joannis  ad  hoc  competens,  et  quomodo  intelligen- 
dum  sit,  et  quod  diabolus  et  in  Veleri  et  in  Noro 
Testamento  sectatores  habuerit,  alios  per  idola, 
alios  per  hxreticos  decipiens, 
XXXI.   Prccfatus    quoque    homo   peccati  bomo  di- 


B 


ptu^tai  ialebant,  cum  sordihus  Baal  i^rimum  violave- 

runt;    sed    ct  illos    qui   postea  in  Novo  Testamento 

cum  Sadducans  in  rosurrectionem   in  afthctione  ju- 

stilice     ahnegaverunt    quia     pra^dictse    radicis    raini 

evangelium   est,    fructusque   ramorum   Christi   testi- 

monium  existit,  quod  idola  Badl  et  Sadducaios  for- 

titer   contrivit.    Sed   tamen  deinde  ab  istis  hserelici 

procedent,  qui   conditioni    primse  puliulationis  con- 

tradicout,  errorque    istorum    pejor  priore  erit,  quo- 

niam   Deum  in  creatione  sua,   et  in  viventihus  ani- 

nidhus  ex  toto   nogabunt.  Omnes   autem  isti  infeii- 

cem   bestiam,  videlicet  perditum  hominem,  adora- 

Ininf,    (ideinque    omnipotentis    Dci    dcscrentes    di- 

cent,    qnod   niliil    eis  obsit,  si   prajcepta  Dei  negli- 

gant. 

I)e  sig?iis  vel  porteniis  et  tempeslatibus  quas  per 
majicai  arles  faclurus  est,  ct  quomodo  moriet  re- 
surcjrre  se  simulans  qunmdamscripturam  faUacia 
diaboli  invcnta  i»  fronlibus  sequenlium  se  describi 
facicl,  qua  decrpli  ullerius  ab  eo  divelli  et  separari 
non  polerunt. 

X.XXIU  Et  sic  inlidelitas  eorum   ad  pra^fatum   au- 

roum    capiit    leopardi    in    praedicta   catena    moniiis 

apparens     descendit,    qiiod    Anticliristum    designat, 

qui   se   Deum    velut    aureum  caput  nominans,    pcr 

diabolicas  arles  ot  per  suscitationem   eiomentorum 

lujrronda  porlenta  raaximasque    tcmpestates  faciet, 

quod    Deus    ita  lieri  permittot,  qualenus  omne  ge- 

nus  humanura  casura  ilhus  cognoscat.  Nam  et  ideo 


citur,    quoniam    omnia   mahi  perliciet,   et  quia  illa  C  quasi   pro  redemptione    populi  sui    per   occisionem 


omnia  super  ipsum  fundeutur,  Oliusque  perditionis 
vocatur,  quoniam  mors  el  perditio  ipsi  dominahun- 
tur,  atque,  ut  prcedictum  est,  jerversis  et  nefandis- 
simis  modis  muitiludinem  poj>uU)rum  seducendo, 
sibi  altrahet,  seque  ut  Deuin  adoraro  faciet,  videli- 
cet  eliam  ut  Joannes  suh  imagine  bestiaj  feritatera 
ejus  describens  per  ostensionem  veritatis  dicit  : 
<<  Et  adoraverunt  eam  omnes  qui  hahitant  tcrram, 
quorum  non  sunt  scripta  nomina  in  lihro  vitai 
Agni  [Apoc.  xiu).  »  llujus  quoque  sententia;  intel- 
lectus  hoc  etiara  modo  de  futuris  accipiendus  est  : 
Pruni  corpore  et  mente  adorahunt  bestiam  iniqui- 
tatis,  qui  liabitatiouem  cordium  suorum  terrenis 
rehus  infigent,  quorum  non  sunt  exarata  signis 
sanclitatis  nomina  in  a-tsrnitate  vita-  illius,  in  cu- 
jus  ore  dolu5  inv^ntus  non  est.  Quapropter  in  per- 
ditione  erit  quicunque  scripta  hujus  perditi  liominis 
ipsum  colendo  adorabit,  otqui  scripta  Satan  in  curde 
suo  geret,  qui  a  Deo  expulsus  est,  qiioniam  a  se 
ipso  Deus  esse  voluit.  Undc  et  mors  nominatus  esl, 
quia  vilam  fugit,  in  qua  nulla  mortaiitas  inveniltir, 
seu  qua;  omnia  vivilicat.  Et  isli  omnes  qiii  liuic  pcr- 
ditionis  filio  adhserebunt  opera  illitis  facientes,  in 
libro  vita;  Agni  non  scribentur,  quuniam  Agnus  isle 
Verburn  Dci  est  jier  cujus  verbi  fiat  omnis  creatura 
processit.  Diaholus  autem  in  Voteii  et  in  ISuvo  Te- 
stamento  sequentes  se  assidue  hahuit;  in  Veteri  qui- 
dem  per  Baal;iQ  Novo  autem  per  Sadducajos,  qui 
nervi    ip?ius    in    schisniato  sunt,    quia    leg<'m    Doi, 


se  mori  ctpor  resuscitationemse  resurgere  bimulabit, 
quamdamque  sclipturam  in  fronlibus  sequenlium  se 
scrihi  faciet,  per  quam  omne  malum  eis  immittet,  ut 
etiani  antiquus  serpens  homiucm  decipiens,  eum 
quoque  in  caplione  sua  postmoduin  haheus,  lihidine 
incendit,  atque  per  eamdom  scripturam  contra  ba- 
ptismum,  et  contra  (-hristianum  uomen  m  igica  arte 
eos  ita  infundet,  ut  ab  illo  discodore  non  cupiant, 
et  ut  secundum  ipsum  quemadmodum  Clu'istiani 
secundum  (Uu"istum  omnes  voccntur.  Uanc  scri- 
pturam  Lucifer  in  se  diu  hahuit,  nec  eam  ulii 
homiuum  rcvelavit,  e.xcepto  htiic  soli,  qucm  in 
utero  matris  sua".  totum  possidebit.  Quapropter 
etiam  omnom  voiuntatem  suam  se  coulidit  per  il- 
lum  posse  perliccrc.  Sed  idem  perditus  homo  aiii- 
niain,  et  qtiod  vivit  uon  a  diaboio  sed  a  Deo  ha- 
behit,  cuin  et  ipse  infolicissiinus  inquisitor  antiquaj 
seductionis,  qui  omnia  bona  odit,  vivere  suuiu  a 
Doo  acceperit.  Nam  Deus  solus  vita  est,  omnisquo 
anholitus,  et  omne  quod  vivit  per  illuni  movelur, 
qtioniam  ipse  solus  iuitium  sine  iuitio  ost.  Kt 
siciit  Lucifcr  in  coilo  contra  Dcum  pugnavit,  ita 
etiam  per  hunc  perditura  hominem  in  terra  adver- 
sus  humanilatcm  Filii  Dei  certare  teutahit.  Et  hoc 
per  scripturam  lianc  faciot,  qua  Doum  et  Creato- 
rcm  omniiiiu  negabit,  se  majoroin  illustralionem 
donorum  suis  conferre  coulidens,  quam  Christus 
Filius  Dei  in  se  credentibus  contulerit.  Scriptura 
autom  hwc   iu  nulla  lingiia    prius    visa  aut    inventa 


1033 


LIHER  DIVINOR.  OPER.  SIMPLICIS  IIOMINIS.  — PARS  III,  VISIO  X. 


1034 


cst,  quia  Lucifer  eam  ia  semetipso  primum  inveuit,  A  maitjTium,   quod  eis  filiiis  perditionis  inferet,  cum 


illamque  eo  dolo  proferet,  quo  homines  seducit  ne 
Creatorem  suum  cognoscant;  atque  per  ipsam  in- 
lideles  lioc  modo  deiudet,  ut  nequaquam  aliud  co- 
lere,  quam  quod  illi  videbunt  placere,  studeant. 
Dicet  enim  idem  tilius  perditionis  quod  sicut  li- 
gnum  abscissum  deponitur,  quousque  pictor  illud 
componat  el  ornet,  ut  ab  omnibus  venerelur,  ita 
quoque  liomo  natus  honore  careat,  quousque  scri- 
ptura  ista  extollalur,  quoniam  major  salus  et  virtus 
in  ipsa  sit  quam  in  crealione  liominis  fuerit.  Sed 
Deus  omnes  conatus  ejusdem  scripturse  cum  au- 
ctore  suo  destruet ;  scriptura  autem  quam  Spiritus 
sanctus  deditnon  perlransibit.  Cumque  his  falsis  si- 
gnis  ex  omni  genere  hominum"ad  se  colligere  inoce- 
perit,  sancti  et  justi  in  timore  magno    concutientur. 

Promissio  Bei  de  resHtutione  Enoch  ei  Eliae,  et  quo- 
modo  inierim  cum  eis  ayatur,  ei  qualiter  cum  re- 
stitutifaerint  seinadversis  interhomines  habehunt, 
et  quanta  adversus  Antichrisium  praedicaiionis  et 
miraculorum  poiestate  enitescenl,  a  quo  tamen 
martyrizati  cum  innumeris  aliis  e  mundo  migra- 
bunt,  ei  bcaioruni  numerus  martyrum  ad  plenitu- 
dinem  debitse  perfectionis  perducetur. 

XXXIII.  Sed  Ego  qui  sum  recordabor  quomodo 
primum  hominem  formaverim,  et  quali  modo  om- 
nia  opera  quibus  Lucifer  contra  me  per  hominem 
pugnaturus  esset  praividerim,  atque  quomodo  san- 
ctasvirtutes  adversus  illum  puguando  signaverim, 
quemadmodum  in  Enoch  et  Elia  feci.  quos  de  ger- 
minehominum,  qui  toto  desiderio  mihi  adhaeserant, 
elegi.  Et  circa  novissimum  tempus  |hominibus  os- 
tendam  quatenus  testimonium  istorum  duorum 
testium  homines  confidenter  recipiant.  Nam  in 
mysterio  meo  eos  doceo,  operaque  hominum  eis 
manifesto,  ita  ut  illa  sciant,  quasi  ea  corporaiiter 
viderint ;  sapientioresque  scriptis  et  sermonibus 
sapientium  sunt.  Cum  enim  ab  liominibus  corpora- 
liter  sublati  sunt,  omnis  timor  et  tremor  eis  abla- 
tus  est,  ita  ut  aoquanimiler  omnia  quae  circa  ipsos 
sunt  sufferant,  egoque  in  secretis  locis  absque  omni 
laisione  corporis  eos  servo.  Et  cum  iilius  perditio- 
nis  perversam  doctrinam  suam  evomet,  istos  ea- 
dem  vis  per  quam  prius  de   medio  hominum  ablati 


B 


ardenti  lide  vclut  ad   convivium  properantes,   ita  ut 
etiani    occisores   ipsorum  pro  niniia  multitudine   oc- 
cisos  dinumerare  tsedeat,   quia  multitudo  sanguinis 
eorum  sicut  rivus  aquarum  effundetur.    Sed  tandem 
cum  iilius  perditionis   lios  duos  verae   sanctitatis  vi- 
ros   nec  blanditiis,     nec   minis    potuerit    superare, 
nec   signa,    nec    miracula  eorum   oifuseare,  jubebit 
eos    crudeli    martyrio    consummari,     memoriamque 
ipsorum  de  terra    penitus  deleri,  quatenus  nec  ullus 
hominum  in    tota    terra  sit,  qui  ei  deinceps  audeat 
resislere.  Tunc,  ut  supra  dictum  est,  aureus    nume- 
rus  beatorum  martyrum,    qui  in  primitiva  Ecclesia 
propter  veram  lidem  occisi  sunt,  in  martyribus  istis, 
qui  in    errore  novissimi   temporis    occidentur,     ad 
plenitudinem  perfectionis  suai    perducetur,  quoniam 
tempus  hoc  omnia  conculcans    omniaque  devorans, 
lupus,   qui    iu    libro  Scivias   describitur,    designat, 
quia  ul  lupus  in   rapacitate  sua    qusecunque  potest 
devorat,  ita  et  in  tempore  illo  fideles  qui    in  Filium 
Dei    credunt,    absorbebuntur.    Quapropler   et    idem 
Filius  Dei  ad  Patrem   iterum  dicitut  praefatum  esl  ; 
Item  interpellatio  Filii  ad  Patrem  in  ostensione  vul- 
nerum  suorum  ipsis  hominibus  ut    eis  purcat  com- 
mendantis,  et  eosdem  homines  ut  genua  sua    Patri 
Jlectani,  qnod  ipsorum  misereatur,  exhortaniis. 
XXXIV.  «   Jam    me    fatigat,    quia   ordiualiuue   tua 
carne    indutus    sum,    quod    membra  mea,  videlicet 
illi  qui    sacramento  baptismatis   mihi    adhoeserant, 
nec  a  me  recedunt,  et   quod   in  irrisionem  diabolica^. 
iliusionem  vaduut,    cuni   filium  perdilionis    audien- 
tes  colunt,  ex    quibus    tamen  lapsos    recolligo,    re- 
belles  autem  et  in   malo  perseverantes  abjicio.    Pa- 
ter,  quoniam  ego  Filius  tuus  sum,  vide  ea  charitate, 
qua  me    in  mundum  misisti,    et  considera  vulnera 
mea,  quibus  praicepto  tuo  hominem  redemi,  illaque 
tibi    ostendo,  quatenus   et     tu    illorum     miserearis 
quos  redemi,  neque  permittas   eos  de  iibro  vitse  de- 
leri:    sed  per  sanguinem   vulnerum    meorum  ipsos 
in  poenitentia  ad  te  recollige,  ne  ille  qui  et  incarna- 
tionem   ac   passionem  meam  illudit,  eis    in    perdi- 
tione   dominetur.   Ergo    nunc,  omnes  homines,    qui 
antiquum    serpentem  deserere,    et  ad  Creatorem  ve- 
strum  redire  desideratis,  attendite  quod  ego   Filius 
fuerant,   quasi   in    veuto    reducet,   et  quandiu  cum  j)  Dei  et  hominis  Patri  meo  vulnera  mea  ostendo  pro 


,1 


hominibus  in  lerra  morabuntur,  semper  post  qua- 
draginta  dies  relicientur,  quemadmodum  etiam  Fi- 
lius  meus  quadraginta  diebus  transactis  esurivit. 
Istos  autem  fortes  et  sapientes  caput  capricorni 
in  prffifata  catena  monilis  justitise  demonstratum  si- 
gnificat,  quoniam  sicut  capricornis  fortis  est,  et  in 
altumascendit,  sic  ipsi  in  potentia  meafortes  erunt, 
in  altitudinem  miraculorura  meorum  velociter  ele- 
vaudi.  Tantam  enim  virtutem  in  miraculis  meis 
habebunt,  quod  majora  signa  in  firmamento  et  in 
elementis,  ac  in  caeteris  creaturis  filio  perditionis 
facient,  ita  ut  fallacia  signa  illius  veris  signis  isto- 
rum  deludantur.  Unde  et  ob  nimiam  virtutem  mi- 
racuiorum  eorum  ex  omnibus  populis  homines  ad 
ipsos  curreut    verbis    eorum    credentes,    alque    ad 

Pathol.  CXCVII. 


vobis.  Unde  etiam  vos  genua  vestra  quoe  multoties 
ad  vanitatem  iniquse  contrarietatis  inclinaslis,  ad 
Patrem  vestrum  qui  vos  creavit,  et  qui  vobis  spi- 
raculum  vitse  dedit,  in  puritate  fidei  fiectite,  pec- 
cata  vestra  ex  corde  pleniter  confitentes,  ut  vobis 
qui  in  afflictione  tam  corporis  quam  auimae  estis, 
manum  suam  fortem  et  invincibiiem  porrigat, 
quatenus  a  diabolo  et  ab  omni  malo  vos  eripiat.  » 
Sic  Filius  ad  Patrem  loquitur,  membraque  suo  illi 
commendat,  ac  illa  castigat,  ut  vero  capiti  suo  ad- 
hiereant,  ne  perditio  primi  et  uovissimi  proditoris 
ea  absorbeat.  Quotiescunque  enim  omuipotens  Pater 
pravis  operibus  hominum  irritatur,  Filius  ejus  ipsi 
vulnera  sua  ostendit,  videlicet  ut  propter  illa  ho- 
minibus  parcat,    quoniam  ipse  corpori  suo  non  pe- 

33 


1033 


S.  llll.DEr.AKUIS. 


103G 


percit,  quateiius  ovis  qusf  ei  ablata  fueiut,  iii  saii-  A  n).  llujus  seiileutia^    intellectus  hoc  modo    accipiea- 


guiue  suo  retraheretur ;    ideoque  etiam  eadem   vul- 

uera  ip?ius    taudiu   aperta    permauebunt.     quandiu 

horao    in     inuudo    maueus   peccat.  Quapropter     et 

idem  Filius  Dei    ab    hominibus    requirit    ut  genua 

sua  ad  omuipoleutem    Patrem  suuni  tlectant,  quo- 

ties  judicia    ejus    promerentur,     quatenus    propter 

vuluera  sua  quse  in  cariie   passus   est,   et  quiK   Pa- 

ter  ipsius  semper  inspicit,  eos  ab  omni  malo  liberet. 

(Juod  Eiioch  et  Elia  in  oculis  omnium  a  jyiorte  sus- 
citatis  et  ad  nubes  sublalis,  et  resurreclio  mor- 
tuorum  omnimodis  confirmabitur,  et  antiquus 
serpens  per  filium  perditionis  adversus  Deum  et 
sanctus  in  maxinium  furorem  excitabiiur. 

XX.W.  Postquam  autem  Enoch  et  Elias  per  ii- 
lium  perditionis  inortem  corporalem  subierint,  se- 
quaces  iliius  multum  gaudebunt,  quoniam  eos  de- 
fecisse  vuiebunt  ;  sed  deinde  cum  spiritus  vilie  eos 
suscitaverit,  ac  sursum  in  nubes  sustulerit,  gaudium 
illorum  in  timorem  et  in  tristitiam  atque  in  ma- 
gnam  admirationem  vertetur.  Nam  per  resuscitatio- 
nem  et  sublevationem  istorum  ego  omnipotens  pro- 
babo,  quod  resurrectio  et  vita  mortuoruin  nulla  re- 
pugnatione  incredulorum  contradici  possit,  quin  eo 
die  cum  elementa,  cum  quibus  homo  peccaverat, 
purgabuntur,  homo  quoque  de  morte  resuscitetur, 
atque  iu  majorem  clarilatem  quam  jtrius  creatus 
sit,  per  pcenitentiam,  quse  Deo  placet,  restituatur; 
quia  sicut  omnis  compago  hominis  per  poenitentiam 
movetur,  ita  et  ipse  cum  lugubri  voce  po^nitentia; 
cceium  movet,  ac  Deum  cum  cherubin  ex  toto  lau- 
dat.  Tunc  antiquus  serpens  propter  resuscitatio- 
nem  istorum  in  maximam  iram  commovebitur,  et 
perditum  hominem  in  testimationem  illam  ducet, 
ut  thronum  suum  de  quo  expulsus  est,  possideat, 
quateuus  per  huc  resuscitatio  pra?fatorum  virorum 
et  memoria  Filii  Dei  in  hominibus  omnino  deieatur, 
et  in  semetipso  loquetur,  dicens  :  «  In  hoc  lilio 
meo  majus  praelium  nunc  faciam  quam  dudum  in 
coelo  fecerim,  omnemque  voluutatem  meam  per 
ipsum  complebo,  nec  huic  voluntati  meiB  Deus  aut 
homo  resistere  valebit,  scioque  et  cognosco  quod 
superari  non  potero.  Unde  et  in  omnibus  victor 
ero.  El  deinde  idem  lilius  perditionis  multitodincm 
populi   convocabit,  ut   gloriam  suam  manifeste  vi 


dus  est  :  Eo  tempore  denudabitur  ille  tilius  iniqui- 
tatis,  eumque  mendacein  fuisse  omni  populo  appa- 
rebit,  cum  pra;suinpliouem  ad  coelos  ascendendi 
arripuerit,  quouiain  ipsum  in  prajsumptione  ista 
damnator  et  salvator  populorum  qui  Filius  Dei  est 
occidet,  et  hoc  fortitudiue  illa  faciet,  qua  ipse  Ver- 
buin  Patris  existens,  totum  orbem  terrarum  justo 
judicio  judicabit.  Cum  enira  iste  lilius  perditionis 
diabolica  arte  se  sursum  extulerit,  divina  virtute 
dejicietur,  atque  fotor  sulphuris  et  picis  eum  susci- 
piet,  ita  ut  etiam  astautes  populi  ad  prsesidia 
montium  fugiant.  Tautus  quippe  terror  hsec  viden- 
tes  et  audientes  occupabit,  ul  diabolo  lilioque  ejus 
ahrenuntiantes,  ad  veram  lidem  haptismi  conver- 
■^  tantur.  Quapropter  antiquus  serpens  attonitus  in 
semetipsum  frendens  dicet  :  «  Et  nos  confusi  su- 
mus.  Amodo  homines  nobis  ita  subjugare  non  vale- 
bimus,  quemadmodum  hactenus  fecimus,  » 

Quia  post  ruinam  Antichrisli  gloria  Filii  Dei  ain- 
plificabilur ,  et  omnes  credentes  in  eum  humili  vo- 
ce  laudabunt  eam,  et  tesiimonium  ex  Apocalypsi 
Joannis  ad  ista  competens,  ei  quo  sensu  intelli- 
gendum  sit. 

XXXVII.  Sed  et  omnes  in  Filium  Dei  lideliter 
credentes  llftbiii  atque  iaudabiii  voce  Deum  lauda- 
bunt,  veiut  per  dilectum  et  veridicum  testem  meum 
scriptum  est  .■  «  Nunc  facta  est  salus,  et  virtus,  et 
regnum  Dei  nostri,  et  potestas  Gliristi  ejus,  quia 
(]  projectus  est  accusator  fratrum  nostrorum,  qui  ac- 
cusabat  ilios  ante  conspectum  Dei  nostri  die  ac  nocte. 
Et  ipsi  vicerunt  illum  propter  sanguinem  Agni,  et 
propter  verbum  testimonii  sui,  et  non  diiexeruntani- 
mas  suas  usque  ad  mortem  (Apoc.xii).  Ilujus  senten- 
tia;  inteiiectus hoc  modoaccipiendus  est :  Nunc  diabolo 
devicto,  filioquft  ejus  Antichristo  prostrato,  facta  est 
superna  dispusitioue  salus,  nulla  diabolica  peri- 
cula  metuens,  et  virtus  illa  omniuo  conterens,  et 
reguum  omuibus  duminans,  qui  sub  regimine  Dei 
nostri  sunt,  et  potestas  invincibiiis  Christi  scilicet 
Filii  ejus,  quem  verum  Sacerdotem  super  salutem 
animarum  constituit.  Nam  projectus  est  in  aeter- 
nam  damnationem  accusator  pertinacissimus  |et 
insidlatur  iuquietissimus  illorum    videiicet   qui   lilii 


deat,  cum  supra  ccelos  ire  tentabit,  ita  etiam    ut   si  '^  ^«i  si^"t   et  uus  existentes    supernam   hajreditatem 


quid  cathoiicce  lidei  in  Ecclesia  inconvuisum  re- 
manserit,  per  ascensionem  ipsius  in  toto  tabescat. 
Sed  cum  astante  popuio  audiente  superioribus 
elementis  praeceperit,  ut  eum  suscipiant  ad  ccelum 
euntem,  verba  Pauli  lidelis  mei  implebuntur,  qutE 
spiritu  veridico  repletus  dicit :  » 

Quod  ille  iniquus  in  prsesumptione  sua  revelatus  dum 
muUitudine  populi  adstante  ei  audiente  superio- 
ribus  elementis  prxceperit,  ut  eum  in  caelum  eun- 
tem  suscipiant,  juxta  teslimonium  Apostoli,  a  spi- 
ritu  oris  D'.mini  Jesu  inler ficieiur ,  et  quod  hsec 
videntes  ad  veram  fidem  relicto  errore  converien- 
tur,  ei  sic  ioia  diaboli  elalio  subrueiur. 

X.\XVI.  «  Sed  tunc  revelahitur   ille  iniquus,  quem 
Dominus  Jesus  interficiel  spiritu  uiis  sui  (//    Thess. 


nobiscuin  habebunt,  qui  accusabat  ilios  diversis 
suggestiouibus  ipsius  consentientes,  coram  intuitu 
summi  Creatoi"is  et  Judicis,  et  iioc  tam  in  spiritali 
quam  in  sseculari  transgressioue  omni  lempore  fa- 
ciebat,  quouiam  homo  semper  peccat.  Primum 
enim  prtelium  perditi  angeli,  quo  contra  Deum  pu- 
gnavit,  vulens  se  Deum  esse,  Deus  vicit,  et  in  iiio 
eliam  ultimum  pra-lium,  quod  cum  illo  facturus 
erat,  pr»vidit,  cum  lilium  ejus  eum  dejecit,  et  cum 
ipsum  per  illum  omnino  tam  confudit.  Et  ipsi  qui 
veraciter  Deum  conlilentur  vicerunt  illum  cum  ei 
non  consenserunt  propter  sanguinem  Agni,  per 
quem  redempti  sunt,  et  per  quem  ipsi  etiam  pluri- 
mas    adversitates    in    corporibus     suis    sustinentes 


1(137 


SOLUTIONES  QUiESTIONUM  XXXVlIl. 


1038 


victores  exstilerunt,  et  propter  verbuni,  id   est    do-  A  eju.sdem  homiais   ita  pertransivit,   ut    ipsa  propter 


clrinam  quam  testillcatus  est  in  catliolica  iide,  quiB 
etiam  ab  illo  verbo  se  extendit,  per  quod  omnes 
creatura?  processeruut,  nec  dilexerunt  animas  suas 
eas  in  corj)oribus  suis  retinentes,  sed  ad  mortem 
corporum  suorum  prBecedere  feceruut,  cum  corpora 
sua  lemporali  morti  in  plurimis  passionibus  subje- 
cerunt,  ubi  et  easdem  animas  suas  omnipotenti  Deo 
reddiderunt.  Martyres  enim  usque  ad  morlem  cu- 
currerunt,  et  priusquam  Filiura  Dei  negarent  pas- 
siouibus  se  subjecerunt,  et  ideo  etiam  Abel,  et 
prophelfe,  cailerique  martyres  qui  usque  in  no- 
vissimum  diem  pro  Deo  occisi  sunt,  testimonium 
Filio  Dei  perhil)ent,  quod  etiara  ipse  in  voluntate 
Patris  sauguinem  suum  pro  ipsis  fuderit.  Itaque 
bellum  filii  perdiliouis  hoc  modo  finitum  est,  nec 
ipse  deinceps  in  ulla  cultura  apparebit.  Unde  gau- 
dete,  qui  in  eoelo  et  in  terra  habilationem  habetis. 
Post  casum  autem  Anticbristi  gloria  Filii  Dei  ara- 
plificabilur. 

Epilogus  libri  ipsius,  in  quo  pro  opere  suo,  scilicet 
pro  reparaliune  hominis,  Deo  laus  cuilesli  voce  ex- 
solvUur,  el  opusculum  istud  cum  auclore  suo  ei- 
dem  Deo  et  /idelibus  ejus  studiose  CQmmendatur . 

XXXVIII.  Et  iterum  de  coelo  vocem  verba  ista 
nie  docentem  audivi  :  Nunc  laiis  Deo  sit  in  opere 
suo,  homine  videlicet,  pro  cujus  reparatione  maxi- 
ma  prselia  in  terra  fecit,  quemque  super  ccelos  ele- 
vare  dignatus  est,  ut  simul  cum  angelisfaciem  ipsius 


eara  multa  fatigatioue  sa^pe  commoveatur,  aliquo 
tanien  tempore  levius,  aliquo  depressius,  in  fatiga- 
tione  iufirmilatis  laborans.  Unde  etiam  mores  a 
diversis  moribus  hominum  alienos  habet,  quemad- 
modum  infans,  cujus  veu«  uondum  ita  plense  sunt, 
quatenus  mores  hominum  discernere  possit,  Ipsa 
enim  cum  inspiratione  Spiritus  sancti  officialis  exi- 
stit,  et  complexionem  de  aere  habet;  ideoque  de 
ipso  aere,  de  pluvia,  de  vento,  et  de  omni  tempesta- 
te  iniirmitas  ei  ita  inOxa  est,  ut  nequaquam  secu- 
ritatem  carnis  in  se  habere  possit,  alioquin  inspi- 
ratio  Spiritus  sancti  in  ea  habitare  non  valeret.  Sed 
Spirilus  Dei  magua  vi  pietatis  suse  ea  interdum 
ab  hac  intirmitate  quasi  rore  cujusdam  refrigerii 
a  raorle  suscitat,  qualenus  officialis  cum  inspira- 
tione  Spiritus  sancti  in  sa?culo  vivere  possit.  Omni- 
poteus  auteui  Deus,  qui  omnem  fatigationem  pas- 
sionis  ejusdem  hominis  veraciter  cognovit,  gratiani 
suam  in  ipsa  ita  perticere  dignetur,  ut  pietas  ejns 
in  hoc  glorificetur,  et  illius  anima  cum  de  hoc 
sseculo  migraverit  ad  i.f'ternam  gloriam  ab  eo  cle- 
menter  suscipi  et  coronari  gaudeat.  Sed  liber  vila», 
qui  scriptura  Verbi  Dei  est,  per  quod  (jmnis  ciea- 
tura  apparuit,  et  quod  omniuni  vitam  secuudiini 
voluntatem  a?terni  Patris  velut  in  se  pra>ordinave- 
rat,  exspiravit,  hanc  scripturam  per  uuUam  doctri- 
nam  humanse  scientiae,  sed  per  siraplicera  et  in- 
doctam  femineam  formam  ut  sibi  placuit  mirabili- 
in   unitate  illa    qua  verus   Deus    et  homo  est   lau-  q  ter  edidit.  Unde  nuUus   hominum  tam  audax  sit,  ut 


det.  Sed  ipse  omnipotens  Deus  pauperculam  fe- 
mineara  formam  per  quara  hanc  scripturam  edidit, 
oleo  raisericordioe  suse  ungere  dignetur,  quoniam 
ipsa  absque  omni  securitate  vivit,  nec  etiam  scien- 
tiam  Bediticationis  Scripturarum,  quas  Spiritus  san- 
ctus  ad  instructionem  Ecclesise  proposuit,  et  qua^. 
velut  murus  magnae  civitatis  sunt  habet.  A  die 
enim  nativitatis  suae  in  doloribus  infirmitatum,quasi 
reti  illaqueata  est,  ita  ut  in  omnibus  venis,  medul- 
lis  et  carnibus  suis,  continuis  doloribus  vexetur, 
nec  dum  tamen  eam  dissolvi  Domino  placuit,  quo- 
niam  per  cavernam  rationalis  animae  qua-dam  ray- 
stica  Dei  spiritaliter  videt.  Haec  autem   visio  venas 


verbis  hujus  scripturae  aliquid  aagendo  apponat, 
vel  minuendo  auferat,  ne  de  libru  vitoe,  et  de  om- 
ni  beatitudine  quoi^  sub  sole  est  deleatur,  nisi  pro- 
pter  excribrationem  litterarum,  aut  dictionura, 
quae  per  inspirationem  Spiritus  sancti  sirapliciter 
prolata  sunt,  fiat.  Qui  autem  aliter  prae.su rapserit, 
in  Spirilum  sanctum  peccat.  Unde  nec  hic  nec  in 
futuro  saeculo  illi  remittetur.  Nunc  iterum  laus  sit 
omnipotenti  Deo  in  omnibus  operibus  suis  ante 
aevum,  et  in  aevum,  quia  ipse  primus  et  uovissimus 
est.  Verba  autera  heec  lideles  devoto  cordis  atfectu 
percipiant,  quoniam  per  illum,  qui  primus  et  no- 
vissimus  est,   ad   utilitatem   credentium   edita  sunt. 


TRIGINTA  OCTO  QUtESTIONUM 

SOLUTIONES 

Petente  Wiberto  monacho  Gemblacensi  per  sanctam  Hildegardem  ad  ipsum  transmissse. 

{Bihliotheca  Patrum^  ed.  Lugdun.,  t.  XXIII,  p.  583.) 


wiBERTUS  MONACHUS  HiLDEGARDi.  D  ficisceudo,  divinitus  mihi  indultum  credideram,  ad 

Matri  sanctissimae  Hildegardi,  Wibertus.  tempus  quidem  mihi  invidia,  ut  puto,  diaboli  subla- 

Gaudium  quod  de  visione  et  coUosutione  tua,  cum      tum  est.  Nam  cum  Coloniam  usque  processissemus, 

abbate  nostro  tempore  Quadragesimali,   ad  te  pro-      ter  nostrum  impedieute  Satana,  etper   iniquas  car- 


I03it 


S    HII.DKCAKniS 


lOU) 


naliiim  propiuquoruni  suorum   suggesliones   propo-  A  slitulus    sis,    disce    tameu    quoniam     longanimiler 


situm  abbalis  ad  le  protendendi  conturbante,  ulte 
rius  destiliraus.  Sed  spero  quia  quod  ablalum  mihi 
doleo,  opportuuiori  tempore,  remolis  omnibus  im- 
pedimenlis,  gratia  mihi  divina  restituet.  Interim 
tamen  de  quEestionibus  illis,  quas  per  me  fratres 
Villareuses  ad  te  solvendas  niittebant,  quasque  ego 
revocalus  ab  ilinere,  tibi  perferendas,  dilecto  mihi 
Baldo  commisi,  quid  aclum  sit,  vehementer  scire 
cupio,  utrum  videlicet,  necne  ad  te  pervenerint. 
Quod  si  pervenerunt,obsecramus  omues,  nostrse  par- 
tis  amici  tui  in  spiritu,  tuis  affusi  pedibus,  ut  mare 
solulionis  earum  tiducialiter  ingrediens,  aura»  Spi- 
ritus  sancti  vela  commiltere  non  pertimescas,  tali 
duce  freta  sine  difficultate,  placido   porlui  mox  ad- 


et  patienter  omnes  nos  divina  bonitas  tolerat.  Fuge 
etiam  inconstantiara  pigri  servi,  qui  hodie  uni  do- 
mino,  cras  alteri  servil;  et  gladio  verbi  Uei  viriliter 
accingere,  exemplo  fortissimorum  miiitum,  qui  le- 
ctura  veri  Salomonis  ambientes  custodiunt  (Ca/i^  iii). 
Mentis  quoque  tua'  sinceritatem  cum  vigilantibus 
oculis  Deo  omnipotenti,  ne  in  dubio  dormire  inci- 
pias,  iterum  atque  iterum  commenda.  Et  esto  pro- 
bus  et  dilectus  miles  veri  Salomonis,  quem  pro  vi- 
ctoria  quotidiantp  pugna  diligit  et  coronat.  Spiritus 
sanctus  igne  sui  amoris  te  acceudat,  ut  in  amore 
servitii  sui  indeficicus  perseveres,  quatenus  vivus 
lapis  coeiestis  Jerusalem  quaudoque  fieri  merearis. 

QU^STIO    I. 


lapsura.  De  quibus  etiam  precor,  ut  cum  piacscriptis  '   Quomodo    intelligendum   esl    quod    legitur  :   «  Qui 


litleris  Willarensium  et  nostris  solutionibus  earum 
prsescribas,  ut  alterse  ex  alteris  gratiores  fiant,  et 
clarius  elucescant. 

RESPONSUM    HILDEGARDIS. 

Charitas,  quse  cum  abslinentia  peccatorum  iidem 
instituit  et  castitatem  cum  patienlia  aedificat,  co- 
lumnae  quse  quatuor  partes  domus  sustinet,  sirailis 
est.  Ipsa  eniin  charitas  plantaverat  liortum  valde 
gloriosum  cum  pretiosissimis  aromatibus  et  nobi- 
lissimis  fioribus,  rosis  et  aliis,  qui  suavissimum  odo- 
rem  spirabant,  in  quibus  verus  Saiomon  oculos  suos 
pascere  soiebat.  Horlus  isle  virtutes  sauclas  desi- 
gnat,   quas    Deus,    qui    vera  charitas  est,   in   virga 


vivit  inxternum,  creavit  omniasimul  {Eccli. xviii),  » 
cum  per  sex  dies  opera  sua  Deus  disiribuisse  re- 
feratur  ?  {Gen.  i.) 

SOLDTIO. 

Omnipotens  Deus,  qui  sine  initio  et  sine  fine  vita 
est,  et  qui  omuia  in  scientia  sua  aeternaliter  habuit, 
raateriam  omnium  coelestium  et  terrestrium  simul 
creavit,  crelum  scilicet,  Iucidara  materiam,  et  ter- 
ram,  qua*,  turbulenta  materia  erat.  Ista  vero  iucida 
materia,  de  claritate  quae  seternitas  est,  sicut  spissa 
lux  fulminabat,  quae  etiam  super  turbulenta  materia 
lucebat,  ita  quod  ei  adjuncta  erat  :  et  istoe  dua^  ma- 
teriae  simul  creatae  sunt,  ut  unus  circulus  apparue- 


Jesse  operatus  est,  Maria   videlicet,  quae  in  castitate  c  rint.  In  primo  nainque  Fiat,  angeii  de  praedicta  lu- 


floruit,  et  nobilissimum  florem  proluiit.  I)e  flore 
ista  vox  turturis  audita  est  [Cant.  ii),  quae  virgina- 
lem  naturam  vocavit,  quara  liiium  significat,  quod 
in  suo  stipite  candidos  flores,  cum  fragrantia  gra- 
tissimi  odoris  emittit.  Sicut  et  ipsa  virginitas  pro- 
pter  dulcissimum  odorem  bona?  intentionis  in  mundo 
honordtur.  Eremitae  quoque  sive  monachi,  qui  pro- 
pter  Christum  saeculo  renuntiaverunt  sine  societale 
Stecularis  pompa'  vivere  debent,  sicut  virgo  post 
votum  sine  memoria  viri ;  quia  virgines  et  monachi 
inter  angeiicos  ordines  idem  sunt;  quoniara  sicut 
angeli  nihii  aliud  quam  faciem  Dei  inspicere  desi- 
derant,  sic  et  ipsi  omnibus  pompis  sa^cularibus  ab- 
jectis,  Agnum    Dei,    Christum    sciiicef,    crucem   ejus 


cida  materia  cum  eorum  habitaculo  processerunl; 
et  quia  Deus,  Deus  et  liomo  est,  ad  faciem  Patris 
angelos  creavit  :  et  hominem,  de  quo  tunica  iuduen- 
dus  erat,  ad  imaginem  et  similitudinem  suain  for- 
roavit  :  sic  quoque  ad  imperiuin  omnipotentis  Dei, 
cum  diceret  :  Fiat,  qusplibet  creatura  de  turbulenta 
materia  secundum  speciera  naturae  sua;  apparuit. 
Sex  enim  dies,  sex  opera  sunt;  quia  incoeptio  et 
completio  singuli  cujusque  operis,  dies  dicitur.  Post 
creationem  etiam  primae  materia'  nulla  raora  fuit; 
sed  mox  quasi  iu  iclu  oculi,  Spiriius  Domini  fereba- 
iur  super  aquas,  nec  etiam  postea  mora  aliqua  erat ; 
sed  Deus  illico  dixit  :  Fiat  lux  [Gen.  i). 

QU.ESTIO   II. 


bajulantes,  sequuntur,    in    quibus     propter    verum  ^  Quid  est  quod  scriplum  est  :  u  Divisit   Deus  aquas. 


contemptum  saeculi  rutilantes  flores  passionis  Do- 
minicae  generant.  Nunc,  o  fili  Dei,  in  valle  verae 
liumilitatis  po.-itus,  iu  quiete  ambula  sine  elalione 
qua*  prajcipiti  monti  assimilata,  difficilem,  et  velut 
impossibilem  ascensum  vel  descensum  prjcbet  inni- 
tentibus,  et  in  cujus  summitate  nullura  aedilicium 
patet.  Ilomo  enim  qui  tentat  altius  ascendere  quam 
possit  penenire,  ilie  nomen  sauctitatis  alisque  se- 
curitate  possidet;  quia  solo  nomine  sine  aedificio 
bonorum  operum  et  quadara  inepta  la-litia  mentis 
glorialur.  Tu  enim  gloriosissimum  hortum  quem 
charitas  plantavit,  aspice,  et  unamquamque  virtu- 
tem  in  vera  humilitate  et  simplicitate  cordis  ad  te 
coUige  ;  et  licet  inter  varias  homiimm    mentes  lon- 


qux  eranl  sub  firmamento,  ab  his  quse  erant  super 
firmamenium  ?  »  {Gen.  i.)  Nunquid  credendum  est 
materiales  aquas  super  firmatnentum  esse'! 

SOLUTIO. 

Deus  aquas  quae  super  firmamentum  erant,  ab 
his  quae  sub  firmamento  erant,  ideo  divisit,  ut 
sicut  inferiores  aqua'  terrenis  constilulionibus  ad. 
sunt,  ita  etiam  el  superiores  aquae  superiuribus 
constitutiouibus  adessent.  In  aquis  enira  superioribus 
nihil  est  quod  crescat  aut  deficiat,  sicut  in  istis  in- 
ferioribus  aquis,  iu  quibus  quidquid  vivit,  hoc  quem- 
admodum  homo  crescit  et  delicit.  Sed  illae  superio- 
res  aquae  in  primo  statu  suo  sicut  Deus  eas  consti- 
tiiit,  persistunl,  et  in    circirio  suo  fluiint,    cl  mate- 


1041 


SOLLTIONES  Ql'.>:ST10NL'M  XXXVTIl. 


10i2 


riales  sunt,  non  tamen  ut  aquse  inCeriores,  quoniam  A  alienatus,  quia  bonum  quod  prius  exporimento  cu- 


multo  subtiliores,  et  nostris  visibus  omnimo  invisi- 
biles  existunt,  quarum  humiditale  et  ignis  ibi  exstan- 
tis  calore,  desuper  lirmamentum  solidatur,  velut 
corpus  per  animam  subsistit,  ne  dissolvatur.  Aquse 
vero  inferiores  ista?  de  sub  lirmamento  grossiores, 
speculum  sunt  coelestium  luminarium,  solis  scilicet, 
luiue  et  stellarum,  quae  inllnita  diversarum  specie- 
rum  animalia  continent,  quae  in  eis  nascunturet  sub- 
sistunt;  ideoque  oflicia  superiorum  et  iuferiorum 
aquarum  in  cunctis  dissimilia  sunl. 

QU.ESTIO    III. 

lintequam  -primus  homo  peccaret,  videbat  ipse  cor- 
poreis  oculis  Deum,  vcl  visuri  sumus  nos  eum  corpo- 
reis  oculis,  cum  sccundum  Apostolum  (i  Cor.  xv),  cor- 
pora  spiriiualia  in  resurrectione  receperimus  ? 

SOLUTIO. 

In  resurrectione  cum  homo  corpus  spiritale  re- 
ceperit,  et  cum  idem  corpus  animae  inseparabiliter 
unitum  fuerit,  splendidam  faciem  sanctae  Divinitatis 
cum  angelis  sine  fuie  intuebitur.  .\damnamque,  qui 
ita  sapiens  et  perfectus  a  Deo  formatus  erat,  quod 
scientia  et  sapientia  super  omnes  homines  repletus 
fuit,  Deum  in  divinitate  sua,  sicuti  est,  nunquam 
videbat;  sed  quando  claritatem  de  vultu  ejus  proce- 
dentem,  exterioribus  oculis  vidit,  in  qua  verum 
Deum  esse  veraciter  cognovit.  Sicut  enim  ante  pec- 
catum  cuni  adhuc  anima  ipsius  corpori  suo  domi- 
naretur,  oculis  suis,  qui  per  innocentiam  tunc  spi- 


B 


gnovit,  per  consilium  serpentis  conlempsit,  et  per 
gustum  delectationis,  malum  prius  inexpertum,  illi 
consentiendo,  perfecit.  Et  iterum  dixit  :  Videte  ne 
forte  sumat  de  ligno  vitse,  et  vivat  in  seternum  {ibid.). 
Hoc  Deus  ideo  dixit,  quia  in  magna  misericordia  super 
opus  suum,  scilicet  homiuem  qui  peccaverat,  move- 
batur,  ne  ipse  a  gloria  sic  mutalus,  miserabiliter  in 
a?,ternum  viveret;  et  eum  hoc  modo,  quemadmo- 
dum  pater  lilium  suum,  qui  ab  eo  discedere  vult, 
ad  se  misericorditer  traxit.  Ipse  enim  hominem, 
quem  indumentum  Verbi  sui  praiscivit,  valde  dili- 
gebat;  nam  etiam  omnem  creaturam  ad  servitium 
suum  creavit,  et  eum  in  locum,  unde  ille  lucidus 
velut  cadaver  in  mortem  cecidit,  deputabat. 

QUvESTlO    VI 

Qualcs  oculi  primis  parentibus  apcrti  sunt,  cum 
ante  peccatum  ambo  viderent.  Unde  dicit :  «  Vidit 
mulicr  Ugnum,  etc.  ii{Gen.  iii.) 

SOLUTIO. 

Primi  parentes  ante  originale  peccatum  (anima 
per  innocentiam  corpori  dominante)  spiritales  ocu- 
los  habebant.  Sed  ipsis  post  peccatum  spiritali 
visione  eorumdem  oculorum  privatis,  atque  per 
conditionem  peccati  mortalibus  elfectis,  carnales 
oculi  aperti  sunt,  ita  quod  per  scientiam  mali,  ope- 
ra  peccatorum  videndo  et  cognoscendo,  secuudum 
desideria  carnis,  diabolo  suadente,  faciebant.  Sic 
etiam   omnem    gloriam   quam    prius  habuerant,  ita 


ritales  fueruut,  pra^,dictam  claritatem  iuspexit,   quod  q  oblivioni  tradiderunt,  quod  vix  aliqua  eorum  reco- 

lebant,  sicut  homo  qui  rem  aliquara  de  longe  con- 
spicieus,  vix  considerare  potest  quid  sit,  et  sicut 
etiam  umbra  pertransit,  qua;  in  speculo  videtur. 

QU.ESTIO     VII. 

Quid  cst  quod  Dominus  dicit  ad  Noe,  et  ad  fiUos 
cjus  :  «  Sanguincm  animarum  vestrarum  requiram  de 
manu  cunctarum  bestiarum,  et  de  manu  hominis  ?  »  Et 
paulo  post  :  «  Quicunque  effuderit  humanum  san- 
guinem,  effundetur  sanguis  ejus'l  »  {Gen.  ix.) 

SOLUTIO. 

Deus  post  novissimum  diem  in  resurrectione  per 
iudumentum  hominis  de  manu,  id  est  de  mobili 
natura  cunctarum  bestiarum  sanguinem  anima- 
rum  Noe  et  filiorum  ejus,  ac  totius  humani  generis 


postea  facere  non  potuit,  quia  visiouem  istam  in 
paradiso  post  peccatum  statim  perdidit,  cum  oculi 
ejus  in  prajvaricatione  praecepti  Dei,  quod  ante  co- 
gnovit,  per  carnale  desiderium  aperti  sunt. 

QU;ESTIO    IV. 

Quo  genere  locutionis  usus  est  Deus,  et  in  qua 
specie  primo  homini  apparuit,  cum  prxceptum  ei  de- 
dit,  et  in  qua,  cum  post  peccatum  in  paradiso 
dcambulavit?  {Gen.  ii,  iii.) 

SOLUTIO. 

Omnipotens  Deus  angelicis  verbis  Ada?  locutus 
est,  quixi  ipse  beue  coguovit  et  intellexit.  Per  sa- 
pientiam  enim  suam  quam  a  Deo  acceperat,  et  per 
spiritum  prophetise  omnes  linguas,  quae  per  homi- 


nes  poslmodum  inveutae  sunt,   tunc  in   scientia  sua  D  (qui  sedes  animae   est)  requiret;  quoniara  ipse  non 


habuit,  ac  naturas  omnium  creaturarum  ad  plenum 
novit.  Dominus  etiam  cum  inaetimabili  claritate 
ipsi  apparuit  in  qua  nullius  creatura)  forma  fuit,  et 
iterum  post  peccatum  deambulans  in  paradiso,  in 
llamma  ignis  apparuit. 

QU.ESTIO  V. 

Quid  cst  hoG,  quod  Deus  dixit  :  «  Ecce  Adam  qua- 
binnus  ex  nobis  factus  est,  sciens  bonum  ct  malum?  » 
{Gen.  III.) 

SOLUTIO 

Hoc  tale  est  :  Adam  per  scientiam  boni  et  mali 
aliquid  commune  nobiscum  habuit;  sed  bonum  in 
scientia  boni  deseruii,  malum  in  scientia  mali,  cum 
gustu  vetiti  ligni   elegil.   Et  iterum  Adam  a  nobis 


vult,  ut  anima  alio  corpore  aut  sanguine  induatur, 
iiisi  illo  quod  ipsa  calefecit,  et  qui  sedes  ipsius  fuit. 
Ipse  enim  in  poteuti  praescientia  sua,  qua  hominem 
de  limo  terrae,  spiraculum  vitae,  quod  anima  est, 
cum  carne  et  sanguine  formandum,  ut  eum  postea 
tormabat,  praiscivit,  in  eadem  pnescientia  sua, 
eum  etiam  resurrecturum,  requiret.  De  manu  etiam 
liominis  sanguinem  auimarum  requiret;  ita  scilicet, 
ut  horao  ille,  qui  proximum  suum  comprimendo, 
auimara  suam  emittere  facit,  per  macerationem  car- 
nis  et  sanguinis  sui  in  poenitentia,  cum  mcerore 
plangentis  vocis  ad  Deum  creatorem  suum  semper 
clamet;  quoniam  animam  illius  quam  ipse  creave- 
rat,    vulneribus  mortis    exire     coegit.     Quicunque 


10i3 


S.  HLLDEGARDIS. 


1044 


autem    eirudcrit    sanguinem    hunianum.    hoc   quasi  .V  tlgurattir;  quia  sicut  anima  in  corporo,  sic  nova  lex 


[ifo  vano  ducens,  sine  labore  amissi  sudoris,  super 
hunc  judicium  Dei,  vel  per  ferrum,  vel  pauperta- 
lem,  vel  divitiarum  suarum  amissionem,  et  si  non 
supcr  cum,  qui  reus  sanguinis  factus  est,  super  li- 
lios  tamen  ejus  et  nepoles  judicetiir. 

QU;ESTIO  VIII. 

Qualia  corpora  habuerunt  anyeli,  qui  apparueritnt 
AbraUa;,  7U16MS  simllam,  lituUtm,  butyitm  ct  lac  ap- 
posuit,  et  comedcrunf!  {Gen.  .x.viii.) 

SOLUTIO. 

Tres  angeli,  qui  appariieruut  Abraha;  sedenti  ad 
Oblium  tabernaculi,  in  humana  forma  apparuerunt, 
«juia  sicut  ab  homine,  nullo  modo  videri  possunt. 
Immutabiiem  quidem  Spiritum  mutabilis  homo  vi- 
dcre  non  potest,  et  hoc  est  e.x  inobedientia  Ada^,  qui 
spiritalibus  ociilis  in  paradiso  privatus,  in  omno 
1,'t'nus  liumaniim  caicitatom  suam  transduxit.  Omnis 
crealura  (quod  homo  est)  umbraru  suam  habet, 
quae  homincm  iu   indeticie ntem   vitam  renovaudum 


i'.>se  siguilicat. 


Et  sicut   unibra    hominis    imaginem 


B 


siiam  ostendit;  sic  et  angeli,  qui  naturaliter  invi- 
sibiles  sunt,  per  corpora  qua?  de  aere  sumunt,  eis 
ad  quos  mittuntur,  iu  humana  forma  visibiles  appa- 
rent,  moribus  illorum  sc  aliquantulum  contemperan- 
les,  non  angelicisloquolis,  sed  talibus  verbis,  quaj  pos- 
sunt  inteliigere,  eis  loquuutur,  ipsique  ut  homines 
comedentes,  sed  eorum  cibus  evanescit  lanquam  ros, 
qui  semper  super  granum  cadens,  a  calore  solis  in 
momento  dissolvitur.  Maligni  vero  spiritus,  specie 
cujuslibet  natuni;  ad  seducendos  liomines  utuntur, 
ejus  creaturae  naturam  considerantes,  qutp  vitio  illi 
comparetur,  per  quod  hominem  quem  impuguant, 
superare  possint,  (juemadmodum  tentalor  etiam  per 
serpentem  seduxit. 

QUiESTlO    IX. 

Cur  Abraham  ct  Jacob,  ille  servo,  iste  filio,  prx- 
ceperunt,  ut  juraturi,  manus  suas  sub  femoribus  eo- 
rumponerenf?  {Gcn.  x.viv,  .ylviii.) 

SOLUTIO. 

Abraham,  qui  ad  pra^ceplum  Domini  patriam  et 
cogitationein  suam  relniuit,  per  vulnus  carnis  sua? 
(quod  signaculum  lidei  fuit)  tanquam  gloriosus  si- 
gnifer,  ad  prylium  contra  vitia  pugnaturus  proces- 
sit.  Ipse  enim  per  gratiara  Spiritus  sancti  vexillum  q 
sanctitatis  praa  c.i-teris  portabat,  et  per  tinem  ope- 
rum  saorum,  privilegium  summai  sanotitalis  obti- 
nuit.  Lnde  in  juramento  sub  femore,  sanctam  hu- 
manitatern  Christi  pra^signavit,  qui  antiquo  consi- 
lio  omnipotentis  Dei,  de  semine  ipsius  doscenderet 
per  humanitatem  suam,  consilium  antiqui  serpen- 
tis,  hominem  liberando  destruxit. 

QU/ESTIO    X. 

Quare  in  spclunca  duplici,  i[uam  cmit  Abraham  a 
filiis  Heth,  sancti  patriarchae  tanto  desiderio  sepc- 
liri voluerunt ?  [Gen.  xxiii.) 

SOLUTIO. 

Per  speluncam  duplicem,  qiiara  in  sepulturam 
Abrahre  sibi   pretio   comparavit,    velus    lex  et  nova 


in  veteri  lalebal,  et  in  his  duabus  mors,  qu»  per 
muliercm  subintravit  in  mundum,  sepulta  est  : 
sancti  vero  patri.ir,  '1.0  in  eadem  spelunca  sepeliri 
desiderabanl;  quia  spiiiLu  prophetia;  attacti,  sacra- 
mentum  novie  legis  in  veteri  cognoverunt,  «t  etiam 
in  virga  Aaron,  quae  floruit  {Num.  xvii),  sacramen- 
tuni  Kilii  Dei  in  redemptione  hominis  latebat,  quo- 
niam  in  creatura  Croatorem  cognoverunt,  ut  etiam 
in  sacrilicio  agiiorum  et  arietum  Christus  passu- 
rus  significabalur. 

QU.ESTIO    XI. 

Fultnc  vcrus  ignis,  qui  Moysi  in  ritbo  apparuit,  ct 
rubum  non  combttssit  {Exod.  iii),  vcl  qui  in  monte  Si- 
nai  resplenduit  {Exod.  xix),  vcl  qui  in  die  Pcntecostes 
super  liiscipulos  in  linguarum  moditm  cccidit  (Act. 
11),  vcl  qui  super  caput  Martini  sacramenla  celcbrantis 
apparait  ? 

SOLUTIO. 

Ignis  qui  Moysi  de  medio  rubi  tlammantis,  et  non 
ardenlis,  visus  est,  Spiritus  sanctus  credendus  est; 
scinlilla;  vero  prosilientes,  diversarum  doni  virtu- 
tum.  Varia  quidem  hujus  ignis  apparitio,  nequa- 
quam  de  superiorum  elementorum  coruscalione  des- 
cendit.  Sed  de  igne  qui  vita  est,  et  qui  sibi  adha^rentia 
non  exurendo   dissipat,   sed    vivilicando    conlirmat. 

QU.ESTIO  XII. 

Quid  est  quod  in  libro  Regum  de  arca  dicitur 
{lll  Reg.  VIII  ;  II  Par.  v)  ;  «  In  arca  non  aliud 
Q  est,  nisi  tabitlx  Testamcnti;  »  ct  in  Epistola  ad 
Hebraeos  lcgitur  :  «  Post  velamentum  aliud  taber- 
naculum,  ((uod  dicitur  Sancta  sanctorum,  aurcum 
habens  thitribulum,  et  arcam  Testamcnti  circumtcctam 
cx  omni  parte  auro,  in  qua  urna  aurea  habcns  mannse, 
et  virga  Aaron,  quse  fronduerat,  et  tabulae  Testa- 
menti?  {JSum.  xvii;  »  Ilebr.  ix.) 

SOLUTIO. 

Qui  dixit,  non  aliud  in  arca  populo  Israelitico  in 
magna  veneratione  habita  contineri,  quam  tabu- 
las  Testamenti;  ille  nec  plus  in  ea  esse  cognoscebat, 
nec  etiam  plus  inde  scire  quairebat ;  Paulus  vero,. 
qui  ob  spiritus  sui  profundam  scientiam,  divina  gra- 
tia  revelante,  plus  aliis  sapiebat,  quid  amplius  in 
arca  secreti  servaretur,  plenius  edocuit. 
QUiEsrio  XIII. 

Nunquid  vere  credcndus  est  Samuel  ad  invocatio' 
ncm  pythonissse  cvocatus '?  {I  Reg.  xxvm.) 

SOLUTIO. 

Saul  qui  propter  peccata  sua  a  Deo  reprobatus 
et  dorelictus  fuit,  eventum  futuri  pra?Iii  per  pytho- 
nissam  scire  volebat;  unde  Samuclem  a  morluis 
sibi  avocari  pnecepit,  qui  ei  indicaret  quod  qusere- 
bat.  Sed  hoc  nullo  modo  fiori  [)Otuit;  quia  impossi- 
bile  esset,  ut  sanctus  et  justus  homo  post  mortem 
mendacium  loqueretur,  cum  nulla  iidelis  et  infidelis 
anima  a  corpore  soluta,  mendacium  loqui  possit. 
Anima^,  namque  Samuelis  et  Saulis  a?qualem  raansio- 
nem  habere  non  possunt,  quia  Samuel  tidelis  ami- 
cus    Dei    fuit,    et    Saul    praeceptorum  ejus   rebellis 


inio 


SOLUTIONES  Qr.4':STI0NUM  XXXVllI 


lOlti 


praevaricalor  exstitit.  Diabolus  etiam  hominem  per 
nullius  hominis  animam  decipere  potest,  sed  per 
formam  alicujus  creaturae  eum  decipit.  Saul  enim 
regnum  cum  vita  amisit,  quia  a  Deo  recesserat; 
s)cut  etiam  Adam  propter  prsevaricationem,  a  gloria 
paradisi  nudatus,  tilius  mortis  effectus  est;  ideoque 
quod  inquirebat  apud  Dominum,  obtinere  non  po- 
tuit. 

qua:stio  XIV, 
Qidd  est  quod  Paulus  dicit  :    a  Si  linguis  homi- 
num  et  angelorim  loguar?  »  (I  Cor.  xiii.)  Quse  sunt 
linguse  angelorum? 

SOLUTIO. 

Angeli  qui  spiritus  sunt,  nisi  propter  hominem 
verbis  rationalitatis  non  loquuntur;  quoniam  lin- 
gua.'  eorum  sonans  laus  sunt.  Homo  enim,  qui  omnia 
quse  sonant,  per  sonum  eorum  cognosciL,  jucundi- 
tatem  cordis  sui  in  sono  vocis,  quam  cum  spira- 
mine  animae  levat,  ostendit. 

QU^STIO    XV. 

Quse  est  longitudo  et  latitudo,  et  sublimitas,  et 
profunditas,  quw  Paulus  optat  Ephesios  (cap.  iii) 
comprehendere  cum  omnibus sanctisl 

SOLUTIO. 

Per  longitudinem  istam,  divina  essentia,  quae 
sine  line  et  initio  est,  intelligitur ;  quoniam  ipsa  ab 
opere  suo,  quod  initium  habet,  in  nulia  ascensione 
uUius  scientiae  comprehendi  potest.  Per  latitudinem 
vero,  infinita  potestas  Dei  signiticatur,  quae  a 
nullo  incoepit,  et  quae  proficiendo  non  augetur,  nec 
deficiendo  minuitur.  Per  subliraitatem  namqae  cla- 
ritas  sanctae  divinitatis,  quse  nunquam  clarescere 
incoepit,  et  cujus  fulgor  nunquam  transibit,  acci- 
pienda  est.  Per  profundum  autem  designatur,  quod 
Deus  in  his  tribus  praedictis  viribus  contra  abyssum 
aquilonis,  qui  in  potestate  sua  sunt,  et  qui  nequa- 
quam  ei  resistere  valent,  pugnat,  in  cujus  clari- 
tate  omnes  sancti  comprehenduntur,  qui  eum  ama/e- 
runt,  et  cum  eo  in  bona  perseverantia  ministerii 
sui,  cum  tide  et  operibus  perstiteruut. 

QU.fiSTIO   XVI, 

Quid  est  quod  Apostolus  dicit  :  «  In  ipso  vivimus, 
movemuret  siimus?  »  (Act.  xvii.) 

SOLUTIO. 

In  ipso  cum  elementis  movemur,  quibus  ita  uti- 
mur,  quod  omnia,  quae  ad  usum  nostrum  perti- 
nent,  ab  eis  quaerimus ;  in  ipso  etiam  illuminati,  et 
per  spiraculum  vita?  vivificati  vivimus,  per  quod 
eum  Deum  et  Creatorem  nostrum  esse  cognosci- 
mus.  In  ipso  etiam  sumus,  quia  fliiem  vitae  in 
anima,  qualiacuuque  merita  ipsius  sunt  nunquam 
habebimus,  per  quam  cum  omni  sensualitate  nostra 
cum  elementis  et  in  elementis,  sicnt  ventus  vola- 
mus  et  movemur, 

QU^STIO   XVII, 

Quid  est,  quod  idem  dicit :  «  Nocte  et  die  in  pro- 
fundo  maris  fui?  »  (/  Cor.  xi.) 

SOLUTIO, 

Paulus     labores    suos    atteudens,    verba    ista   in 


A  moerore  dixit,  per  ca  ostendens,  quod  ex  permis- 
sione  Dei  in  icrumnis  et  laboribus  fuit,  quasi  in 
periculis  tempestatum  et  fluctuum  maris,  quod 
nunquam  inundare  cessat,  esset,  Deus  etiam  vo- 
luit,  ut  per  tenebras  deceptionis  diaboli  fatigare- 
tur,  et  quod  magna  in  quiete  infirmitatem  tempe- 
raretur,  quae  tamen  ab  ipso  confortatus,  tideliter 
et  patienter  passus  est. 

QU^STIO    XVIII. 

Quid  est  quod  dicit  :  «  Ego  minimus  aiwstolorum,  » 
cumplus  omnibus  laboraveril?  [I  Cor.  xv.) 

SOLUTIO. 

Paulus  se  minimum  vocat ;  quia  cum  Christo, 
qui  sine  peccato  in  humana  forma  apparuit,  ut 
caeteri  discipuli,  non  erat;  et  quia  etiam  per  Fi- 
lium  Dei  in  spiritali  visione,  cum  anima  ejus  nec 
pleniter  in  corpore,  nec  pleniter  extra  corpus  esset, 
ad  fidem,  quam  nunquam  discere,  nec  scire  desi- 
derabat  coactus  est, 

QU.ESTIO    XIX. 

Quid  est  quod  dicit  :  «  Omiie  peccatum,  quodcun- 
que  fecerit  homo,  extra  corpus  est ;  qui  autem  forni- 
catur  in  corpussuum  peccatl  »  (/  Cor.  vi.) 

SOLUTIO, 

Omne  peccatum  quod  homo  cum  sensualitate 
per  volantem  scientiam  suam,  diabolo  suadente, 
in  alium  hominem  operatur,  diabolica  arte  agitur, 
quae  discordiam  inter  homines,  eos  ad  iram  et 
odium  incitando  seminat:  et  ideo  illud  extra  cor- 
P  pus  est;  qui  autem  in  calore  carnis  suae  cum  in- 
cesto  desiderio  in  venis  et  in  meduUis  motus  per 
fornicationem,  se  ipsum  tandiu  incitat  et  vulne- 
rat,  quousque  fessus  fuerit,  ille  in  corpus  suum 
peccat. 

QUiESTIO    XX. 

A  die  resurrectionis  usque  ad  diem  ascensionis, 
quando  Dominus  inter  discipulos  non  erat,  ubi 
fuisse  credendus  estl 

SOLUTIO, 

Deus  qui  per  humanitatem  suam  apud  nos  visi- 
biliter  manendo,  totam  terram  miraculis  suis  re- 
plevit,  post  resurrectionem  suam  per  illos  qua- 
draginta  dies  eadem  humanitate  sua,  quam  de 
Spiritu  sancto  conceptam  ex  Maria  Virgine  sibi 
^  assumpsit,  omnia  elementa,  quae  per  praevaricatio- 
nem  primi  hominis  immunditiam  contraxerant, 
mundavit.  Animae  quoque  sanctorum  et  salvando- 
rum,  quas  multitudine  angelorum  comitatus  cum 
victorioso  vexillo  potestatis  suee  captivas  de  in- 
ferno  redemerat,  in  aere,  ubi  omnia  sanctificavit 
secum  manebant. 

QU.ESTI0    XXI. 

Quid  est  quod  de  Bomino  scriptum  est  :  «  Et  ac- 
cesserunt  angeli,  et  ministrabant  ei?  »  {Matth.  iv,) 
In  quo  ministraverunt,  vel  quale  ministerium  exhi- 
buerunt  ei  ? 

SOLUTIO. 

Cum  diabolus  se  a  Christo  ita  separatum  cogno- 
vit,  ut  nulla  suggestione  eura  tangere  posset,  tunc 


ii>47 


S.  HILDEGVHDIS 


i048 


pum   reliquit,  et  ab  eo  fugiebat,    ut  homo  ab  ini-  A  sic  Filius  Dei,   qui  in  utero  Virgiais  de  Spiritu  san- 


mico  suo  a  quo  occidi  timet,  fugit ;  et  mox  au- 
geli  in  laudibus  miraculorum  sanct;p  divinitatis  so- 
nabant,  quoniam  liumauitalis,  quce  iu  protoplaslis 
devicta  fuerat  in  paradiso,  in  Christo  homine«iOm- 
nia  diaboli  tentamenta  vicloriose  superavit,  et  ita 
ipsi  uni,  quem  Dfum  ct  hominem  esse  sciebant, 
mmistrabant 

yc.tSTio  XXII. 
Ciim  novse  anima;  de  nikilo  noviter  crealae  'pro- 
videntta  Cnatoris,  in  ateris  matrum  corpusculis 
parculurum  infundi  crtdantur,  qua  ratione  origina- 
lis  pcccati  maculani  contrahunt,  et  qua  justitia  pu- 
ninntur ? 

SOLCTIO. 

Sicut  vas  iiguli,  quod  veneno  perfusura  est,  om- 
nia  quse  in  iilud  mittuntur,  cum  periculo  immundi- 
ti:r  inlicit  :  sic  omnis  caro  hominum,  per  carncm 
primi  hominis  commaculata  et  infecta  existit,  nisi 
per  mundatn  carucni  Filii  Dei,  quam  ex  Maria  Vir- 
gine  iuduit,  in  baptismo  t-t  pa-nitentia  mundetur. 
Anima  enim  ei  forma,  quam  Deus  in  utero  matris 
ad  hoc  format,  ut  spiraculum  vitaj  ad  hoc  mittat, 
per  cousilium  serpcntis,  quo  primus  homo  deceptus 
est,  peccati  maculam,  pro  qua  punitur,  sibi  contra- 
hit,  quse  per  anliquum  consiiium  sancta>  divinitatis 
in  Filio  Dei  [)er  tidem  et  baptismum  abluitur.  Qui 
autem  cum  lide  et  baptismo  carnalia  desideria  omni 
studio  perfecerit,  et    ad  hoc  poenitentiam  non  agit. 


B 


cto  conceptus,  homo  factus  est.  in  humanitate  sua 
ab  omni  carne  viili-batur,  et  in  deitate  sua  invisi- 
bilis  est,  et  ctiaiii  i:i  .liabus  naturis,  scilicet  huma. 
nilatis  et  deitatis  sua;,  uaus  Deus  exislit. 

QUiESTIO  XXIV. 

Quid  est  quod  Paulus  dicit,  se  in  paradisum,  et 
usquc  in  tcrtium  caium  raptum,  niscirc  sivc  in  cor- 
pore,  sive  extra  corpus  hoc  factum  sit,  utrum  e 
corporc,  cum  anima  cjus  ad  ista  raperctur,  cxivlt, 
an  in  corpore  mancns,  et  illud  viviflcans  ad  ista 
pc}-vcnit'^  (i  Cor.  xiii.) 

SOLUTIO. 

Paulus  iu  exstasi,  per  rationalem  animam,  quo 
Christus  eam  vocabat,  volabat,  ut  homo,  qui  dor- 
mil,  in  multis  per  somnia  circuit;  ita  tamen,  quod 
ipsa  interim  sanguinem  in  carne  illius  calefecit,  ne 
per  frigus  coagulatus  exsiccaretur,  quemadmodum 
sol,  qui  in  altitudine  stat,  per  vires  suas  cum  splen- 
dore  suo  a  longe  lucet  et  ardet.  Ipse  miracula  lir- 
mamenti,  ut  Deus  illud  constituit,  conspiciendo  pe- 
netravit,  et  ipse  etiam  usque  ad  tertium  ccelum,  id 
est  usque  ad  claritatem  suam  illani  raptus  est, 
qudi  de  claritate  (qua;  saucta  divinitas  est)  fulminat, 
et  in  qua  beata;  anima>.  requiescunt,  et  ibi  lantam 
fortitudinem  a  Deo  suscepit,  qua  nequaquam  uitra 
dubitare  potuit;  sed  ubi  sancta  divinitas  ardet,  et 
ubi  angeli,  qui  ut  fulgor  solis  suul;  et  ubi  etiam 
alii  angeli,  qui  ut  splendor  ignis  apparent,  qui  im- 


ille  cuin  his  (qui  per  Christum  redempti  non  sunt)  q  rautabilem  Divinitatem,   quae  sine  initio  et  sine  iine 

est,  intuentur,  non  venit ;  quoniam  ea  quemadmo- 
dum  aquila  superiorem  igncm  sulferre  non  posset. 
Ipse  etiam  in  splendore  angelorum,  qui  cum  homi- 
nibus  ofticia  sua  faciunt,  in  paradisum  venit,  ubi 
omnia  arcana,  quse  per  animam  vidit,  pleniter  co- 
gnovit,  et  ea  corpore  ita  scnsit,  ut  sciret  in  scientia 
sua,  illa  homini  importabilia  esse,  qui  cinis  est,  et 
ideo  omnibus  prophetis  sapienlior  exislit,  quorum 
[)rophelia,  quam  in  umbra  videbant,  melli  apum, 
quod  ad  multas  utililates  luultiplicatur,  similis  fuit. 
Omnia  namque  qua*.  anima  vidit,  corpore  sensit; 
unde  in  dubio  dimisit,  utrum  illa  iu  corpore,  an 
extra  corpus  videret ;  et  ideo  etiam  omnia  verba 
illius,   profunda  et    acuta,    et  chalybi  simiiia   sunt. 


in  perditione  manebit. 

QC.ESTIO    XXUI. 

Cum  Dominus  in  Evangelio  dc  sdpso  dicat  : 
"  £.70  ex  Deo  proces^i  et  veni  (Joan.  viii)  :  »  et  de 
Spiritu  sancto  dicalur  :  «  Spiritus,  qui  a  Patre  pro- 
ccdit  (Joan.  xvj,  »  inttr  processiunem  Filii  et  proces- 
sionem  Spintus  sancti,  qux  differentia  est,  ut  ille 
dicatur  Filius,  quod  dici  non  debet,  nec  recte  dici 
potest  Spiritus  sanctvs?  Inter  gcnerationem  Filii  et 
processioncm  Spiritus  sancti  quw  distinctio,  cum 
ntraque  cx  parte  fit  ? 

SOLUTIO. 

Pater  meus,  potestas  est.  Ft  ego  sonans  Verbum 
snum,  ab  eo  processi,   quando  omnes  creaturas  per 


me    creavit  :    et  Spiritus    sanctus   ab  ipso,   scilicet  D  Deus  vero,  mox   ut  anima  in  corpus  suum  reversa 


Patre  meo,  processit;  quoniam  ego  in  uterum  Vir- 
ginis,  cujus  caro  serpentina  deceptione  vulnerata 
non  est,  descendebam,  et  humanitatem  ex  ipsa,  de 
eodem  Spiritu  sancto  conceptam,  indui.  Igneus 
enim  Spiritus  sanctus,  qui  ignea  vita  et  vera  ac- 
censio  et  ccqualis  vita  in  ffitcrnitate  est,  et  per  quem 
omnes  formai  qua-  per  Filiiira  Dei  formata;  sunt, 
invisibiliter  moveutur;  in  virginem,  qutr;  creatBra 
est,  a  parte  processit  :  uterumque  illius  igne  suo 
ita  accendebat,  ut  ipsa  per  eum  imprcTgnatn,  Verbum 
Dei  Cper  quod  omnes  creaturjB  facta;  sunt)  sine 
carnali  patre  genueril.  Sicut  enim  forma  hominis 
videtur,  et  anima  ejus  carnalibus  oculis  videri  non 
potest,  et  tamen  in  duabus  naturis  unus  homo  est; 


resedit,  eum  valde  domabat;  quoniam  feroces  mo- 
res  habuit,  ne  in  proprietate  sua  disceret,  qiise  ad 
allitudinem  sancti  non  pertineret. 

QIJ.KTIOS    XXV. 

Gratia  Dei  et  liberum  arbitrium  quid  habcnt  com- 
munc,  quid  propriunf^ 

SOLUTIO. 

Liberum  arbitrium  in  anima  est,  quai  spiraculum 
a  Deo  existit,  et  quam  Deus  ad  formain  facturai 
siia;  creat,  et  per  quam  liomo  se  Deum  habere  sen- 
tit,  sive  iidelis,  sive  inhdelis,  in  quacunque  [>ro- 
fessione  vel  opinione  sit,  qui  in  scientia  sua  malum 
eligendo,  ad  illud  se  declinat,  queraadmodum  Adara 
fecit,   qui   pra'ceptum  Dei  scivit,   et   per   consiliuiu 


1049 


SOLUTIONES  QU.£ST10NUM  XXXVllI. 


1050 


serpentis  ad  malutn  declinavit  {Gen.   lu).  Gratia    Dei  A  sestatis  et  hiemis  et  aliaruin  tempestatum,    quae   in 


et  liberum  arbitrium  lioc  commune  habent,  quod 
homo  in  scientia  boni  et  mali,  utrumque  et  bo- 
num  et  malum  ad  operandum  eligere  potest;  et 
quod  per  proprietatem  liberi  arbitrii  secundum 
gustum  et  desiderium  carnis,  quse  nunquam  co- 
actus  dimittere  potest,  elegerit,  hoc  diabolo  ad- 
juvante  perticit,  et  quod  secundum  voluntatem 
auimee  elegerit  hoc  gratia  Spiritus  saucti  adjuvante 
perlicit. 

QU.ESTIO    XXVI. 

Quomodo  intelligendum  est  quod  dicitur  ;  «  Om- 
nia  in  pondere  et  mensura  et  numero  constiiuistil » 
(Sap.  XI.) 

SOLUTIO. 

Deus  omnia  tabernacula  corporum  nostrorum  iu 
recta  mensura  itaconstituit,  ut  nullum  eorum  illos 
qui  in  ipsis  habitant,  pondere  et  latitudine  exce- 
dant,  ut  etiam  sol,  luna,  ignis,  aer,  aqua,  terra,  in 
firmamento  «quali  pondere,  numero  et  meusura 
constituta  sunt,  et  ut  homo,  qui  omnis  creatura 
est,  in  recta  mensura  consistit,  quia  omnia  membra 
ejus  per  animam  ita  impleta  sunt,  quod  ipsc, 
quandiu  anima  in  eo  est,  nec  arescere,  nec  delicere 
potest.  Superbia  vero,  quee  super  omnia,  qua;  Deus 
constituit,  volat,  et  qute  Dominum  spernit,  nec  eum 
cognoscere,  nec  adorare  vult;  et  qua;  de  omnibus 
creaturis  exsul  cadit,  mors  est,  et  nullam  rectam 
mensuram  Iiabet,  quoniam  omnia,  quaj  Deus  in 
providentia  et  sapientia  sua  recte  disposuit  et  con- 
stituit,  dispergit. 

gU/ESTIO   XXVI I. 

Quse,  et  qualis  est  harmonia  illa  elementorum,  de 
qua  dicitur  :  «  bi  se  elementa  dum  convertuntur, 
sicut  in  organo  qualitatis  sonus  immutatur,  et  om- 
nia  suum  sonum  custodiunt?  »  (Sap.  xix.)  Nun- 
quid  ad  hoc  pertinet,  quod  JDominus  dicit  :  «  Et 
concentum  ccsti    quis  dormire  faciet?  »   {Job  xxxviii.) 

SOLUTIO. 

De  torrente  itinere  superioris  a^tlieris,  per  quem 
iirmamentum  evolvitur,  sonus  elementorum  jucun- 
dus  el  gloriosus  existit,  ut  eliam  symphonialis  vox 
spiritus  hominis,  dulcisestin  vita  sua  ;  quia   unum- 


terra  nostra  sunt,  et  quai  instabilibus  moribus  ho- 
minum  similes  sunt,  non  habet.  Sicut  enim  per 
spleudorem  soiis  luna  obtegilur  ;  sic  et  in  splen- 
dore  claritatis  hujus  immmutabilis  terree,  sol,  luna 
et  stellai  obnubilantur,  in  qua  nihil  est:  quod  mor- 
tale  sit,  et  qua  eliam  nihil  mortale  recipit ;  et  si 
aliquid  in  eam  veuiret,  quod  mortale  esset,  hoc 
per  vires  velut  per  aquam  morte  sullbcaretur.  Terra 
autem,  in  qua  ardor  solis  tantus  est,  quod  guttas 
pluvioe,  sicut  magnus  et  fortis  ignis  gultas  aquarum, 
quse  in  euiu  funduntur,  calore  suo  exjdicat,  per 
aquam  irrigatur,  qu<B  de  fonte,  qui  in  paradiso  as- 
cendebat,  fluit,  et  qui  stabilera  ascensionem  sancta- 
rj  rum  virtutum,  quae  per  ignem  Spiritus  sancti  ac- 
censse  sunt  signilicat. 

QU^STIO   XXIX. 

Cum  Enoch  {Gen.  v)  et  Elias  {IV  Reg.  ii)  in 
tcrreno  paradiso  corporaliter  Iranslati  esse  credantur, 
nunquid  in  loco  tantse  felicitatis  corporeo  cibo  ct  indu- 
mento  egere credendi  sunt? 

SOLUTIO. 

Deus  in  providentia  sua  de  Enoch  et  Elia  ordi- 
naverat,  quod  in  loco  illo  esse  deberent,  ubi  nec 
cibo,  nec  potu,  nec  etiam  vestitu  indigerent,  et  sic 
omnis  qui  in  rairaculis  Dei  raptus  fuerit,  quau- 
diu  in  illis  moratur,  istis  quai  mortahbus  adsunt, 
non  utitur. 

_  •    QU.ESTIO    XXX. 

Quid  est  quod  de  Jonatha  dicilur,  cum  comedisset 
de  melle,  illuminati  sunt  oculi  ejus  ?  [l  Reg.  xiv.) 

SOLUTIO. 

Jonathas,  piugui  et  fructiferai  terrae,  quaj  per 
aratrum  facile  evertitur,  et  qua3  etiam  in  aratra 
ssepe  utiles  lierbas  germiuat,  similis  erat,  quoniam 
mitis  iu  moribus  suis  fuit,  et  non  in  judiciis  ;  quai 
vera  et  justa  erant,  sine  ira  et  sine  odio  libenter 
aflirmabat.  Quicunqueenim  tales  mores  habet,  illius 
humores  per  omnes  cibos,  quibus  relicitui',  in  ce- 
rebro,  in  venis,  et  in  medullis  sani  et  optimi  sunt, 
quoniam  in  ipso  per  melancholiam,  ira  et  tristitia 
cum  vicissitudine    diversorum  morum  non  surgunt. 


quodque  elementum,    secundum    quod   constitulum  rv  quoniam  donum  Dei  illa  adesl,  eteum    quemadmo- 

dum  ros  super  quod  cadit,  germinare  et  virescerc 
facit.  Qui  autem  per  melancholiam  intirmatur,  hic 
durae  terraj,  quae  vix  per  aratrum  evertitur  similis 
est ;  quoniam  in  moribus  suis  iram,  tristitiam  et 
contradictionem  omnis  justitise  habet,  nisi  per  na- 
turam  animse  sibimetipsi  semper  resistat,  nec 
eliam  laelitiam  iu  operibus  habere  potest.  Sed  qui 
preedictos  mores  habet,  illa  in  omnibus  operibus 
suis  benevolus  est,  et  per  cibos  caro  et  sanguis  illius 
crescunt,  et  ipse  per  eos  confortatur,  et  etiam 
Jonathas,  cujus  oculi  praa  imbecillitate  corporis 
qui  prius  turbidi  erant,  acutura  visum  receperunt, 
quando  pergustum  mellis  quod  per  aerem  qui  super 
eo  volavit,  majores  vires  alio  melle  habuit,  confor- 
tatus  est. 


est  a  Deo,  sonum  habet,  qui  omnes  sicut  sonus 
chordarum  et  citharse  in  unum  conjuncti  sonant. 
Conceutus  vero  coili  ad  harinoniam  elementorum, 
qu*  cum  homine  commutabuntur,  non  pertiiiet; 
ut  etiam  sol,  qui  in  firmamento  positus  est,  mundo 
isti,  et  non  summo  coeli  lucet. 

qua;stio  xxvui. 
Quomodo     intelligendum   est  :    «  Fons     asccndebat 
de   tcrra,    irrigans   imivcrsam    superficiem  terrx"!  » 
{Gen.  xxii.) 

SOLUTIO. 

Ex  praicepto  Dei,  fons  in  terra  voluptatis  ascen- 
debat,  qui  eam  cum  omnibus  fructibus  suis  absque 
diversitate  commutationis  (ut  prirnum  a  Creatore 
constituta  est)   irrigat,     quia     ipsa     vicissitudinem 


1051 


S.  HILDEGARDIS 


1052 


(,H't;STIO    XXXI. 

Cttm  ex  corde  liumano  cogitiitiones  malse  frequuentcr 
exeant  (  Matth.  xv),  qiiomodo  sciri  potest,  qux  cx 
corruptione  nostrae  pravitatis  oriantur,  vel  quse  ma- 
lorum  angelorum  immissione  (Psal.  lxxvii)  mo- 
veantur^f 

SOLOTIO. 

Cogitationes,  qua>  ex  primo  originali  peccato 
cordibus  hominum  ita  intixap,  sunt,  quod  ipsi  per 
eas  in  carne  et  sanguine  et  in  venis  suis  ad  delecta- 
tionem  moventur,  iliae  humanie  sunt ;  sed  aere.e  co- 
gitationes,  quibus*  homines  in  cordibus  suis  habere 
optant,  et  scire  desiderant  qua»  impossibiiia  sunt, 
quia  tieri  non  possunt,  illai  vanae  sunt;  qnoniam 
iindique  ut  aer  inutiliter  volant.  De  istis  quoque 
cogitatiouibus  scriptum  est :  Dominus  scit  cogitatio- 
nes  homimim,  qnoniam  vunx  sunt  {Psal.  xr.iii).  Qiiid 
dicitur?  Homo,  qui  per  ralionalitatem  volat,  et  qui 
ea  scit,  quse  cum  experimento,  videndo  et  tangendo 
cognoscit,  semper  illa  occulta,  'quse  ad  animam 
pertinent,  et  quae  prai  corporali  sensibilitate  com- 
prehendere  non  valet,  scrulatur.  Malae  autem  co- 
gilationes,  quae  ex  diabolica  arle  homini  immissffi, 
ex  corde  et  ore  ipsius  exeunt,  esca  diaboli  sunt, 
quoniam  ipse  per  eas  animas  (sicut  homo  in  ven- 
trcm  suum  escam)  deglutit,  cum  eas  in  deceptione 
5ua,  per  ir.fidelitatem  Deo  et  pra^ceptis  ejus  contra- 
dicere  facit  et  eum  sic  de  ipsis  exspoliat,  licet 
multi  per  sancta  opera  et  per  puram  lidem  cum 
Deo  persistentes,  ipsum  per  gratiam  Dei  fortiter 
superent. 

QD^STIO  xxxii. 

?iunquid  spiritalibus  oculis  corporalia  videntur, 
et  c  diverso  corporalibus  oculis  uliqua  spiritalia  co- 
gnoscuntur?  [U  Cor.  iv.) 

SOLUTIO. 

Spiritales  oculi,  scientia  rationalis  animae  sunt, 
qui  nequaquam  corporalia,  ut  sunt,  videre  possunt, 
sicut  etiara  caecus  exlerioribus  ociilis  non  videt, 
sed  quod  tantum  per  audituin,  quai  videntur,  in- 
telligit  et  cognoscit.  Corparales,  etiam  oculi  possi- 
biiitatem  non  habent,  ut  spiritalia  perfecte  intuean- 
tur.  Sed  ut  forma  hominis  in  speculo,  in  quo  non 
est,  videtur;  sic  homo  ea,  quae  spiritalia  sunt,  per 
auditum  verborum  in  fide  videt  et  cogiioscit.  Nullus 
enim  spiritus,  sicut  in  natiirasua  est,hominiapparere 
potcst,  quia  ipse  vivens  spiraciilum  a  Deo  est,  et 
qiii  tanicam  suam,  scilicet  corpus,  vivificando  con- 
fortat,  et  cum  eo  operari  non  cessat,  qui  etiaiu  cum 
ab  eo  discesserit,  vel  in  liimine  bealitudinis,  vel  in 
tenebris  poenarum  erit. 

QU.f:STI0    XXXIII. 

Iqnis  gehennx  corporeus  est,  an  incorporeus'?  Si 
niitem  tut  sentiunt  multi  fideles)  corporeus  cst,  nun- 
quid  de  materia  quarta  etementorum    credendus  est! 

SOLUTIO. 

Neqiiaquam.  Quia  nec  iilis  de  his  elementis,  nec 
hic  ignis  ab  illo,  et  ille  invisibilis.  Corporales  et 
spiritales   poenae  a-quales  non  sunt,  ut  etiam  corpus 


A  animae  dissimile,  ut  anima  corpori  a^qualis  nou 
est,  quia  ex  corporalibus  poeuis  corpus  arescit  et 
moritur,  et  in  spiritali  igne  gehenuae  spiritus  et 
animae  torquenlur,  nec  tamen  in  ipsis  moriuntur. 
Ignis  quoque  purgatorius,  in  quo  salvanda»  animae 
vivunt  et  puniuntur,  de  igne  gehennae  accensus  non 
est;  sed  per  judicium  Dei,  secundum  peccata  ho- 
minum  surgit,  de  quo  multi  in  exstasi  facti,  valde 
obstupuerunt. 

QU.ESTIO    XXXIV. 

Sancti  in  calo,  ct  impii  in  inferno,  nunquid  sciunt 
ea  qux  aguntur  in  tcrris'! 

SOLUTIO. 

Sancti  qui  in  ccelesti  patria  sunt,  omnia  quae  in 
r.  terris  geruntur,  sciunt  :  quoniam  vel  in  judicio 
Dei,  vel  in  sonantibus  laudibus  angelorum,  omnia 
quae  in  terris  aguntur,  coram  Deo  apparent.  Ilmpii 
etiam  qui  a  peccatis  suis  nunquam  cessabant,  nec 
ea  per  pcenitentiam  einendabant,  ex  irrisione  qua 
sequaces  suos  derident,  ea  quae  raala  sunt,  cogno- 
scunt;  et  ex  ululatu,  quo  super  beatos,  qui  eos 
non  sequuntur,  ululant,  ea,  quae  bona  sunt,  inlelli- 
gunt. 

QU.ESTI0   XXXV. 

Parabolse,  quae  in  Evangeliis  multifaric  rcferun- 
tur,  sicut  est  de  eo,  qui  incidit  in  latrones  (Luc.  x); 
de  rege,  qiii  fecit  nuptias  filio  suo,  de  decem  virgi- 
nibus  {Matth.  xxii,  xxv),  et  alix,  nunquid  se- 
cundum  rei  gestx  vcritatem  contigerunt,  an  tantum 
C  ad  ostendcndum  aliud  sola  simiUtudine  propo- 
nunlurl 

SOLUTIO. 

Christus  parabolas  suas  hominibus  proposnit 
propter  spiritalia  vitia,  quibus  saepe  falluulur,  et 
etiam  propler  virtutes,  quibus  contra  illa  victoriose 
pugnant,  quatenus  per  eas  cognoscerent,  quia  ipse 
pro  malis  eos  judicaret,  et  pro  bonis  praemia  do- 
naret. 

QUjESTIO  xxxvi. 

(jum  secundum  animam  Abraham  et  Lazarus  in 
rcfrigerio,  et  dives  sit  in  inferno,  quid  Abrahx  sinus, 
quid  Lazari  digitus,  et  quid  lingua  divitis  crcdenda 
estf  {Luc.  XVI.) 

SOLUTIO. 

"  Sinus  Abrahae  obedientiam,  quam  per  immola- 
tionem  lilii  sui  et  circumcisione  Deo  exhibuit  {Gen. 
XXII,  xvii),  significat  qiiia  obedientia  omnia  bona 
conservat  et  sustentat,  ut  etiam  siuus  quaeque  con- 
gregata  continet.  Et  digitus  i.azari,  ministerium 
obedientifE  (quae  maleria  praeceptorum  Dei  est)  in- 
telligitur,  quia  ipsa  omnia  bona  docet,  ut  etiam 
homo  digito  suo,  qiiae  vult,  ostendit.  Lingua  autem 
propriam  voluntatem  designaf,  qiia;  convivia  car- 
nalium  desideriorum  proferl ;  quia  ut  per  gustum 
linguae  omnes  cibi,  quales  sint,  discernuntur,  ita 
et  per  eara  voluntas  homiuis  dignoscitur. 

QU^STIO    XXXVII. 

Quid  specialis  meriti,  significat,  quod,  sicut 
in   libr.     Gregorii    Turonensis     cpiscopi     invenitur, 


lUo3 


EXPLANATIO  HE(JUL^  S.  BENEDICTL 


1054 


sanctus     Martinus    toties    in   specie    Ujnis    ostensus 
sif^ 

SOLUTIO. 

Deus  omnipotens,  qui  amor  et  fortitudo  existit, 
animam  beati  Martini  ignea  eifusione  Spiritus  san- 
cti  perfuderat,  et  ideo  propter  merita  humilitatis 
pietatis  et  misericordisn,  quibus  Deus  vivum  in 
contrito  corde  scmper  inspexit,  toties  in  igne  appa- 
ruit. 

QU.ESTIO     XXXVIII. 

In  quali  corpore  B.  iSicolaus,  vigilantibus  nautis 
et  dormientibus,  tam  Constantmo  quam  prxfccto 
apparuit,  cum  id  in  proprio  corpore  non  fecerit'? 
Sed  et  Pctrus  et  Paulus  ct  cxteri  sancti,  quorum 
corpora  in  tcrra  sepulta  sunt,  cum  dormientibus  vel 


A  vigilantibus  visibiles  fiunt,    in  quo  vel  quali  corporc 
veniunf! 

SOLUTIO 

Si  ista  spirilalis  visio  hominibus  non  appareret, 
eain  non  intelligerent,  quid  esset,  nec  etiam  ei 
crederent,  quoniam  ipsi  in  duabus  naturis  corpus 
et  spiritus  sunt.  Forina  Dei,  scilicet  homo,  cujus 
dltera  pars  mutabilis,  et  altcra  pars  immutabilis 
est,  immutabilem  spiritum  nunquam  videre  posset, 
nisi  in  mutabili  furma  appareret;  quoniam  forma 
mutabilis  non  nisi  per  spiritum  vivificatur;  sicut 
etiam  coruu  per  sonum,  el  non  per  se,  sonat.  In 
bona  enim  intentione,  quam  Deus  iu  sanctis  ho- 
minibus  istis  signiticaverat,  bonai  etiam  intenlioni 
hominum  istorum  respondebat,  sicut  etiam  homines 
signa  tirmanienti  iuspiciunt. 


REGUL.E    S.  BENEDICTI  EXPLANATIO. 

[Bihl.  Patr.  ed.  Lugd.,  XXIII,  590.) 


CONGREGATIO  HUNNIENSIS  CCENOBII  HILDEGARDI. 

Petunt  inlerpretationem  Regulx  S.  Benedicti. 


Templo  Spiritus  sancti  et  reverenda;  ac  Deo  di- 
lectae  spoasae  Christi  Hildegardi,  et  sororibus  de 
S.  Roberto  in  Pingis  magistrae  exoptatiss.,  lota 
concors  congregatio  Hunniensis  ccenobii,  cum  bo- 
norum  operum  humilitate  et  instanlia,  aeterna 
sublimari  gloria. 

Gratiosse  revelantia  opinionis  vestrao  tanquam 
paradisici  narcissi  inffistimabili  flore  respersi, 
usque  adeo  delectamur,  ut  cum  Apostolo  dicere 
cogamur  :  Gratias  ei  qui  semper  triumphat  in  nobis, 
in  quibus  odorem  notitix  sax  manifcstat  in  omni 
loco,  {II  Cor.  ii).  Contemplantes  eniin  totam  compa- 
gem  universi  corporis  Ecclesise,  in  qua  unus  Spi- 
ritus  dividit  singulis  prout  vult  {1  Cor.  i),  ejus 
exuberantiam  in  vestrii'  sanctitatis  excellentia  con- 
gaudemus  effluitare.  Quia  igitur  vos  post  tempora 
apostolorum,  quasi  quoddam  speculum  divinse  pie- 
tatis  conteraplamur,  ideo  in  necessitatis  articulo 
tanquam  ad  firmissimum  inexpugnabilis  municipii 
asilum  confugientes,  consilio  et  orationibus  vestris 
ut  nobis  succurratis,  deprecamur.  Ordo  quippe 
noster,  licet  per  omnia  simus  nobis  dissimiles, 
per  vos  honoratur  et  beatificatur.  Itaque  relatuin 
est  nobis  de  operibus  vestris,  quoniam  breviter 
et  lucidse  Ecclesise  filiis,  tanquam  desiderabiles 
divitias  contulistis,  et  quia  nec  hoc  dono  caretis, 
pedihus  sanctitalis  vestrse  convoluti,  omnes  in 
commune  petimus  pietatis  vestrae  almitatem,  ut 
aiiquid  super  Regulam  B.  Benedicti  Patris  nostri 
memoriale     vestrum    relinquatis    admodum     nobis 


B  necessarium.  Dicimur  euim  mendaces,  perjuri, 
pra?dicta;  Reguloe  transgressores,  syuudaliumque 
decretorum  coiuemptores.  Quod  ideo  maxime  eve- 
nit,  quia  quisque  prfelatorum  nostrorum  pro  libitu 
mentis  siia?  tam  instituta  canonum,  quara  Regulaj, 
despicit,  ut  dum  ipsi  sibi  sunt  lex,  secundum 
ejusdem  Reguhe  testimonium,  quod  volunt,  hoc  di- 
cunt  sanctum  et  justum,-  et  quod  nolunt,  hoc  putant 
non  licere.  Unde  fit,  quod  omni  vento  doctrinss 
circumferamur  {Eph.  ivj,  et  valdo  pra^sumptionibus 
hominum  aggravamur.  Quas  et  B.  Pater  Augusti- 
nus  abhorrens,  de  eis  sic  religionem  nostram, 
quam  paucissimis  et  manifestissimis  celebratio- 
num  sacramentis,  raisericordia  Dei  voluit  esse  li- 
beram,  adeo  servilibus  oneribus  premunt,  ut  tole- 
rabilior  sit  conditio  Judaeorum.  Qui  quamvis  verae  fl- 
bertatis  tempus  non  cognoverunt,  regalibus  tamen 
sacramentis,nonhumanispraesumptionibussubjiciun- 
tur.  Pretiosius  itaque  opibus  Croesi,  imo  totius 
mundi  gazis  opus  charius  exhibebitis  si  petitioni 
noslrae  in  hoc  admodum  universis  claustris  neces- 
sariae  sategeritis.  Si  enim  totam  S.  Scripturam 
exponeretis,  nihil  tam  utile,  tam  charum  nobis 
exhibere  possetis.  De  reliquo  orate  pro  nobis,  ut 
Spiritu  S.  nostra  collecta  societas  nulla  unquam 
hostilis  fraudis  machinatione  disturbetur.  Si  qui 
coepit  in  nobis  bonum  opus,  perseverare  in  nobis 
dignetur  in  beneplacita  sibi  operatione.  Valeat 
materna  dilectio  vestra. 


C 


1055  S.  HILDEGARDIS  lOob 

UEGLLA  S.  BENEDICTI  JUXTA  S.  HILDEGARDIM  EXPLICATA. 


Et  ego  paupercula  feminea  forma,  et  hiimaiio 
rnagisterio  indocta,  ad  veriim  liimeu  et  ad  memo- 
riam  beati  Benedicti  secundum  petilionem  veslram 
j>rospp\i,  quateiius  ea,  qmv  iu  doclrina  Heguhc 
ipsius  intellectui  hominum  difficiliora  et  obscuriora 
sunt,  mihi  per  gratiani  Dei  manifestarentur.  Kt 
audivi  vocem  a  vero  luinine  mihi  dicentem  :  Luci- 
djssima  et  myslica  spiramina  Siiirilus  S.  in  H.  He- 
nedicto  operatus  est,  ila  quod  mens  ipsius  in 
amorc  Dei  rutilabat,  uec  suasionem  diaholicsc  arlis 
in  operibus  suis  perfecit.  Ipse  enim  gratia  Spiritus 
saucli  hoc  modo  perfusus  erat,  quod  in  nullo  operc 
suo  velut  iu  puDCto  momenli  et  ictus  oculi  virlute 
Spiritus  sancti  carebat.  Fons  quoque  clausus  fuit, 
qui  in  di.-cretione  Dei  doctrinam  suam  elTudit,  cuin 
aiulum  clavum  doctrinse  nec  nimis  in  altum,  nec 
nimis  in  prufuudum,  sed  in  medium  rotae  fixit,  ita 
ut  unusquisque,  sive  fortis,  sive  irahecillis  sit,  ex 
ea  secundnm  possibilitatem  suam  bibere  compe- 
tenler  possit.  Rota  autem  hcec  circumien?  potestas 
Dei  est,  (jua  Deus  in  antiquis  sanctis  u«que  ad 
Moysen,  qui  populo  Dei  iegem  dedit,  operatus  est  ; 
et  qua  etiam  in  aliis  sanclissimis  viris  operabatur, 
quoriim  clavus  laborum  in  tam  altam  allitudinem 
intlxus  erat,  iit  conimunis  populus  illum  capere 
non  vdleret.  Beatus  quippie  Benedictus  doctrinam 
suam  in  timorc  Dei  mitissime  hausit,  et  in  pietale 
prsccepta  Dei  docuit,  et  in  charitate  iiiurum  san- 
ctitatis  Regula;  constituit,  et  iu  castitote  omnibus 
pompis  et  deliciis  terreni  sjpcuU  peregrinus  fuit. 
Et  quoniam  ipse  in  timore  et  pietate,  in  charitate 
ct  castitate  doctriuam  suam  scripsit,  ideo  nihil 
eidem  doctrina»  addendum  vei  auferendum  est,  quia 
ei  nihil  deest,  quoniam  iu  Spiritu  S.  facta  et  com- 
pleta  est.  Et  quia  lilius  columbaj  erat.  Ausculta,  fili, 
praecepta  patris  tui,  dicebat,  et  etiam  idcirco  san- 
clitate  prsedictarum  virtutum  plenus  erat,  qiiem- 
admodum  Moyses  vir  mitissimus  super  omnes  ho- 
mincs,  qui  morahantur  in  tirra  {Xum.  xii).  Quod 
aiitem  pius  iste  Pater  dicit,  monachi  quidam  in 
diversitate  morum  dispergiint  :  considerantibus 
apertum  est,  unde  ipsis  secundum  nierila  operum 
siiorum  merces  donahitiir.  Nam  ante  tempora 
B.  Patris  hujus  Benedicti,  nulla  certa  reguhi  mo- 
nachi  confirraati,  diversa  incertitudine  et  insta- 
bilitate  hac  ct  illac  va^'abantur,  certo  magislerio 
et  certa  localione  carenles.  Quaprojiti-r  ipse  vilia 
instabilitatis  morura  illorum  describcns,  ut  vita 
corum  a  fidelibus  monachis  devitetiir,  monet. 

Sed  doctrinam  ejus  vere  sequentibus  propter  ta- 
citurnitatis  gravilatem  rara  lorjuondi  gravitatem  li- 
centia,  .scilicet  tunc  cum  aliqua  in  consiliis,  aliqua 
in  Degotiis  seu  in  raajoribus  necessitatibus  agenda 
sunt,  in  invicem,  et  non  singulatim  loquendo,  data 
iicenlia,  ft  modice  ac  breviter  qiia'.  opus,  et  deindc 
signo  facto,  omnes  in  silentio  secundum  consuetum 


A  morem  sileant ;  quoniam  idem  Benedictus  licentiam 
hanc,  statuta  hora  in  qualibet  die  non  pra'tixerat, 
sed  oain  in  potestate  sua,  quemadmodura  oportiiit, 
habebat.  Nam  liceutiarn  hanc  non  dabat,  nisi  aliqua 
justa  necessitate,  seu  aliqua  pia  utilitate  compul- 
sus.  Attamen  quia  inhuraanum  est  horainem  in 
taciturnitate  semper  esse,  et  non  loqui,  idem  Pater 
in  potestate  et  discretione  abhatis  diinittit,  quem- 
adinodum  alia  plurima  ei  coucedit,  ut  discipulis  suis 
horani  competeulem  prjevideat,  qua  ipsi  haec,  qusc 
honesta  et  necessaria  sunt,  adinvicem  loquantur,  et 
ue  in  indiscreto  silentio  ta?dio  afiiciantur,  (luoniam 
post  hujusmodi  ad  invicem  loqueudi  permissionem, 
convenieutius  et   severius  ad  taciturnitatem  silentii 

r.  admoneri  et  coerceri  poterunt.  Quod  autem  dicit  : 
Hiemis  teniporc,  id  est  a  Kalcndis  jSovembris  usque 
in  Pascha,  juxla  considerationem  rationis,  octava 
hora  noctis  surgenJum  est,  ut  modice  amplius  de  mc- 
dia  noctc  pausetur,  ct  jam  digcsti  surgant  :  hoc  ideo 
est,  quia  (jui  lertiam  parlein  horarum  noctis  in 
hieme  vigilat,  seu  qui  tertiam  parlem  horarum 
noctis  et  diei  in  hierae  dormit,  nec  pro  his  vigiliis, 
nec  pro  hac  dormitione  in  cerebro  aut  in  reliquo 
corpore  debilitatur ;  quoniam  hoino  qui  aut  supra 
modum  vigilat,  aut  supra  modum  dormit,  debilitatem 
sensus  et  corporis  incurrit.  Sicque  dormieutes  ad 
vigilias  digesti  surgunt,  qiiia  cum  cibus  coraestus  ct 
potus  sumptus,  per  tam  morosas  horas  jam  in  aliud  se 
vertunt,  oportet  ut  hoiiio  surgat,  quoniam  et  vigiliae 

C  istae  sanitatem  homini  inferunt,  cum  ille  inerti  somno 
se  excusserit,  et  cum  se  purgaverit ;  quoniam  si  homo 
supra  raoduin  dorniierit,  febres  facile  incurreret,  at- 
que  per  interiorem  calorcm,  coramotionein  carnis  suae 
sentiret.  Sed  ut  ab  his  se  defendat,  et  ut  Deo  iideliler 
scrviat,  exhorl^ationcm  pii  P.  bono  animo  adimpleat. 
Et  subditur  :  Quod  veuo  rcslat  post  vigilias  noctis, 
a  fratribus,  qui  psalterii  vel  lectionum  aliquid  indi- 
gcnt,  meditationi  inserviatur,  monens,  ne  aut  sopori, 
aut  otiosilati  postea  dediti  sint;  sed  caute  utilitati 
anim;i',  huc  hiemali  intervallo  ita  disposito,  secuu- 
dum  quod  tempus  tuuc  perinittit,  usque  dum  laus 
matulinalis,  illucescenle  jani  die,  incipiatur,  Hic 
post  vigilias  noclis,  id  est  psalmis  nocturnis  iinitis, 
inlervalluin  habeii  per  medilationem  orationum  aut 
lectioniiin  designavit.  Sed  mox  de  anstivali  intervallo 
dicit  :  A  Pascha  autcm  usqiie  ad  supradictas  Kalen- 
das  'Sovcmbris,  sic  tempcrctur  hora  vigiliarum  agcn- 
da,  ut  purvissimo  intcrvallo,  quo  fratrcs  ad  nccessa- 
ria  naturx  exeant,  custodito,  mox  matutini  qui  inci- 
picnte  luce  agendi  sunt,  subseqiumtur.  In  his  itaquc 
verbis  nolandum  e.st,  quud  tam  in  a'slale,  (juara  in 
hieme,  scilicet  iu  trihus  lectionibus  et  etiam  cum 
una  dicitur,  fratres  nec  post  nocturnos,  nec  post 
matutinos,  ad  lcclum  ad  pausandum  redibant ;  sed 
ita  post  mediarn  noctera  nocturnas  vigilias  utroque 
tenipore    temperabant,   quod  laudes  jam   cantautes. 


D 


1(15: 


EXPLANATIO  HEr.UL4^  S.  hENEDICTI. 


1058 


illucesceutem  diem  viderent.  Et  pro  recto  disposito  A  recusat,  ea  aperte  interdicit    :  et  quae  lieri  exhorta- 


temperamento     nou    gravabantur,     sed    gaudeloaut, 

quia  etiam  am[ilius   quam   media    uocte    pausatione 

facta,  et  deinde   excussa,   homo  postea   vigilans,    in 

viribus  suis  pro  his  vigiliis  non  debilitatur,  ut   prai- 

dictum  est.  Quod  autem  postea  dicit   :  Quibus  dictis, 

dicto  versu,  bencdicat    abbus,   Dominicam   oratiouem 

ibi  pnnmilti  non  demonstrat;  sicut  nec  illic,   ubi  de 

primo  nocturno    Dominici  diei  hoc  modo    scribit    : 

Modulatis,    ut    supra  diximus,    sex  psalmis   et   ver- 

su,    residtntibus    omnibus    disposite   per    ordlnem   in 

subsclliis,  lcgantur  in  codice,  ut  supra    diximus,  qua- 

tuor    lectiones;    nec  etiam,   uhi  de  secuudo  et  tertio 

nocturno  loquitur,  quia  tinito  tertio   nocturno  dicit : 

Dicto  aulem    vcrsu,   et  benedictente  abbate,    leyantur 

alise  quatuor   lecliones,    Dominica^  orationis    nullam 

memoriam  illic   faciens,    ne  interruptio  ibi  esse  vi- 

deatur.    Sed  et  linitis   sex   psalmis  secundi  nocturni 

privati  diei,  dicit  :  Post  hos  lcctio   Apostoli  scquitur 

ex  corde  recitanda,  et  post   hsec   pro    ipsis    tribus  lc- 

ctionibus   una    de    Vetcri    Tcslamento    niemoriter    le- 

ffa^wr;  et  iterum  :  Deinde   lectio  una  Apostoli  memo- 

riter  recitata,  videlicet  sequatur,  in    hoc  ostendens, 

quod  cum  fratres  lectionibus  et  meditationibus  in- 

serviuut,  ea  qua>.  in  divina    Scriptura  uecessaria  ha- 

bent,  memoriff!  sua:;  commendent,  ita  ut  cum  oppor- 

tunum  tempus  iustiterit,  et  cum  necessilas  se  emer- 

serit,   absque    malerialiter    scripto   illa    in    medium 

proferaut,  quemadmodum   et  pra^-dictas  lectiones  ex 

corde  et  memoriter,  id  est  sine  lihro,  quoniam  bre- 

ves  sunt  recitabunt;  ne  in   brevitate  eorum  impedi- 

meutum   sustineant,  si  aut    codicem   ad    legeudum, 

aut  lumen  ad  videndum  in  promptu  non  habuerint. 

Sed  quod   in   diurnis  horis  divini  operis  de  his  reti- 

cet,  hoc  ideo  est,    quia  in  arbitrio   ipsorum  dimittit, 

quod  aut  ex  corde  et  memoriter,  aut  in  codice  cum 

claritate  diei   capitula,    id   est,    prsedictas    lectiones 

pi"oferant,  quoniam   minus   impedimentum    propter 

lucentem  diem  tunc  sustinebunt. 

In  Domiuicis  autem  diebus  et  in  aliis  solemnita- 
tibus  post  nocturnos  Evangelium  legi  praecipiens, 
intelligi  vult  quod  omni  tempore,  videlicet  tam  in 
nocte  quam  in  die,  nuntium  Dei  audiri  et  compleri, 
et  per  iilud  Deo    serviri    debet;  et   ut    etiam  audito 


B 


tur,  illa  aperle  manifestat.  Ha^c  autem  de  quibus 
tali  modo  reticet,  arbitrio  et  discretioni  abbatis  et 
fratrum  dimittit.  Unde  et  in  hue  nocturnarum,  ma- 
tutinarum,  diurnaliumque  divini  servitii  horarum, 
post  Kyrie  eleison  Dominicam  orationem  dicendam 
manifestat,  ubi  dicit  :  Cseteris  vcro  agendis,  uUima 
pars  e/us  orutionis  dicatur  :  ut  ab  omnibus  respondea- 
tur  :  «  Sed^libera  nos  a  malo  [Matth.  vii  :  »  et  ibi 
collectam  dicendam  esse  non  ostendit,  quia  dicto 
scilicet  :  Sed  iibera  nos  a  malo  :  dicit  :  Et  sic  finian- 
tur  vicjilix  nocturnse;  et  iterum  :  Et  completum  est ; 
et  iterum  :  Missae  su7it,  nuUa  collecta  designata,  qua- 
tenus  fastidium  orantibus  tollatur,  et  ne  praemissa 
oratio  Dominica  in  neglectum  ducatur,  quoniam  ora- 
tionem  Domiuica  oratione  pretiosiorem  non  invenit, 
per  quam  divinum  servitium  terminetur.  Sed  et 
deinde  in  tine  completorii  subdit  :  Kyric  eleison, 
benedictio  et  missse  fiant,  illa  videlicet  benedictio, 
qutp.  eo  tempore  hucusque  in  usu  habetur.  Et  quod 
dicit:  Sempcr  memores  simus  quod  ait  Propheta  : 
a  Servite  Doinino  in  timore  (Psal.  iij;  »  et  iternm: 
«  Psallite  sapienter  (Psal.  xlvi)  ;  »  in  hoc  intelligi 
vuit,  quoniam  divinum  servitium  abbreviaverat,  ut 
in  gaudio  et  sine  taedio  studiose  illud  deiude  perli- 
ciatur;  quia  breve  esse  scitur,  et  quia  ubi  distinctio 
longa  est,  ad  spirilum  a  psallentibus  pariter  susti- 
neatur  :  ubi  vero  brevis  est,  ad  spiritum  non  susti- 
nendo,  procedatur.  Garrulitates  enim  in  divino  offi- 
Q  cio  coram  Deo  quasi  pro  minimo  habentur.  Quoniam 
dignum  est,  ut  coram  rege  stans  (bcato  Henedicto 
fatente)  ipsum  lioneste  alloqualur.  Poslea  autem 
subinfert  :  hi  conventu  tamen  omnino  brevietur  ora- 
i«o,  quouiam  ante  singulas  canonicas  horas  oiatio- 
nem  dici  admonebat;  quia  cum  in  sequenlibus  ju- 
beat,  quod  hospiti  pacis  osculum  non  prius  offcratur, 
nisi  oratione  prasmissa,  multo  magis  cum  omnipotens 
Deus  salutandus  est,  oratio  pra-mittenda  est  et  bre- 
vis,  ne  forte  psalmodiai  postea  insistentes,  minus 
ipsi  psalmodia'  intendant,  cum  per  praimissam  et 
prolixam  orationem  fatigati  fueriut. 

Quod  autem  monachi  lectisternic  pro  modo  conver- 
sationis  secundum  dispensationem  abbatis  sui  acci- 
piant,    hoc  manifestat,  cura  de   vestimentis  fratrum 


Evangelio,    monachi    illius   Evangelii    recordeutur  :  ^  loquitur,  ubi  dicit   :  Stramenta  autem  lectorum  suffi- 

Ecce  nos  reliquimus  omnia  et  secuti  sumus  te  (Matth. 

xix);  et  etiam  hoc   intendi,  ut    si    quis    pro  raritate 

sacerdotum  seu   pra?  occupatione   alicujus    impedi- 

iiienti,  eo  die  missam  habere,    vel    missa^   interesse 

non  poterit,  lectum  et  auditum  Evangelium  sibisufti- 

ciat.   Et  quo  Evangelio   lecto,   dicit  :    Daa   benedi- 

ctione,  scilicet  in  consuetudinaria  oratione,  incipiant 

mututinos  :  hic  intervallum  ad  meditationem    oratio- 

num  seu  lectionum  non  ostendit,  nec  in  his  diebus 

fratres,  finitis  raatulinis,  ad   quiescendum   ad   lectos 

redire  prohibel;   sed   si   tempus    permiserit,    ila  ut 

maturius  surrexerint,    quia  in  prolixitate    noclurni 

et  divini  servitii  faligati   sunt,  in  arbitrium  eorum, 

ut  ad  lectos  redeant,  silenter  ponit.  Qu*  enim  fieri 


ciant,  matta,  sagum,  et  Ixna  et  capitale.  Vestili  dor- 
miant,  scilicet  simplici  et  sola  veste,  qua"  proxima 
adcutemhominis  est,  ne  nudi  jaceant;  qua»  lauea  fuit, 
et  non  duplici  veste  induti,  quia  hoc  pati  non  possunt ; 
cincti  cingulis  aut  funibus,  ne  vestis,  qua  induti  dor- 
miunt,  ab  eis  diftluat,  et  ne  ita  nudi  appareant.  El 
etiam  dicit  :  Si  quis  frater  contumax,  aut  inobediens, 
aut  superbus,  etc.  Et  mox  subjungit :  Si  intelligit  qualis 
sit  pcena,  excommunicationi  subjaceat,  non  illa  jure 
sacerdotii  sub  stola  prolata,  sed  excommunicationi, 
qua  verbis  tantum  simplicibus  a  consortio  fratrum, 
seu  in  refectorio,  seu  in  divino  officio  in  choro,  seu 
in  dormitorio,  seu  his  similibus  separatur,  quoniam 
poMia  ha-c  intelligentibus  graviorem  confusionis  ru- 


ior.9 


S.  HILDEGARDIS 


1001) 


burein  infert  quain  vimHcta  corporalis,  ciim  non 
inlelligentibns  corporalis  disciplina  inferenda  si', 
et  subditur  :  Sin  autem  improbiis  est,  vindictae  cor- 
porali  subdatur,  id  est,  ant  verberibus,  aut  aliis  cor- 
poralibus  casligationibus  castigetur,  qiiia  bunc  non 
verba,  sed  diri  morsus  carnis  vix  ad  correptio;.*  tn 
ducunt.  Et  de  cellario  monasterii  sic  dicit  :  Fraln- 
bus  constitutam  annonam  sine  aliquo  tjpo  vel  mora 
offerat,  id  est  sine  prsesignata  niensura  delerminala^ 
instilutiouis,  ubi  eliam  in  typo  inleliigitur  ti, 
quod  est  tibi ;  et  po,  qiiod  est  potestas,  scilioet  ne 
cellariiis  intra  se  dicat  :  Tibi  potestas  esl  dare  et  ue- 
gare  ubi  vis,  ita  nt  cui  velit,  plnres  et  meliores  ci- 
Sos  det;  seu  cui  volit,  paucion;s  et  deleriores  cibos 
subministret,  quemadmodum  sseculares  in  curiis 
Itrincipum  aliquaudo  facere  solent,  qui  annonam 
ibi  dispensant,  el  ne  poleslalem  lianc  accipiat,  quod 
non  plus  indigenli  annoiiaj  subminislret,  quando  illi 
plus  dabit,  qui  indiget,  luam  ilji,  qui  indigus  non 
est,  nec  etiam  in  dando,  quae  danda  sunt,  moram 
relardalionis  facit.  Postea  subinfertur  :  Egressurus 
(le  septimana,  Sabbato  munditias  faoiat,  scopis  sordes 
et  pulcerem,  ubi  necesse  fuerit,  extergendo.  Et  ite- 
nim  :  Pedes  vei'o  tam  ipse  qui  egrcditur,  qitam  illc 
tjui  iiitraturus  est,  omnibus  laicnt,  videlicet  ad  man- 
d.itum.  Ct  deindo  :  .-Jnte  unain  hurain  refectionis  ac- 
cipiat  mistum  scilicet  prandium,  id  est  panem  et 
potum,  pancm  videlicet  potui  iulinctum,  quod  olTip. 
sunt,  quoniam  ibi  panis  potui  commiscetur.  Et  post- 
ea  :  Accipiat  bencdictioncm  egrediens,  videlicet  ura- 
tionis  :  et  mox  subsequitur  :  Et  accepta  benedictionc 
ingrediatur,  id  est  orulioni  convenienti. 

Deiude  dicit  :  Scd  et  carnium  esus  infirmis  omnino 
dcbilibusqui'  pro  rcparatione  conccdatur,  carnes  tam 
quadrupedum  quam  volatilium  iutolligi  volens,  et 
Dulias  carnes  quas  homines  comedere  solent,  exci- 
piens.  At  ubi  meliorali  fueriiit,  a  carnibus  omnes 
more  solilo  abstineant,  scilicet  a  carnibus  quadiu- 
pedum,  quia  sani  illas  et  succum  earum  comcdere 
non  solebant,  sed  infirmi;  sani  vero  carnes  voldti- 
lium,  quoniam  mundre  snnt,  nec  ardenlem  libidi- 
nem  comedentibus  inferunt,  manducabunt.  Deinde 
subinfert  :  Et  prxveniant  horas  canonicas,  scilicet 
in  alimciitis,  id  est  horas  in  Hegula  conslitutas,  ita 
quidem  ut  ante  alios  ct  sEepius  aliis,  senes  et  infan- 
les  praudium  et  suaviores  cibos  accipiant.  Et  ile- 
rum  dicit  :  Et  sic  ingrediantur  ad  legendum,  videlicet 
benedictione  oralionis.  Et  rriox  subsequitur  :  Nec 
prxsumat  aliquis  ibi  de  ipsa  lectione,  aut  aliunde 
quidquam  requirerc,  ne  detur  occasio,  7iisi  forte  prior 
pro  sedificatione  volucrit  aliquid  breviltr  dicere,  quia 
eo  lempore,  is  qui  ibi  cseteris  pra^latus  erat,  pne- 
sentibus  de  eadera  lectione  monita  salutis  faciebat, 
antequam  ab  invicem  disccderent;  ijuoniam  tunc 
pauci  fuerunt,  quod  postmodum  mullitudine  cre- 
scente  devitabant,  ne  hac  in  occasione  in  verba 
otiosa  prorumperent.  Fratcr  uuicm  lector  hcbdoma- 
darius  accipiat  mistum,  ut  supra  dictum  est,  piius 
quam  incipiat  legere,  proptcr  communionem  sanctam, 


A  quia  in  tempore  beati  Benedicti  ad  mensam  lectu- 
rus,  velut  Deo  ad  altare  serviret,  quoniam  sancta 
verba  proferre  debebat,  Dominica  die  communica- 
bat;  deinde  prandebat,  ne  jejunans,  in  legendo 
forte  defectum  cordis  sentiret,  in  quo  etiam  praefa- 
tus  Pater  intelligi  volebat,  qnod  quisque  ildelis  post 
perceptam  Eucharistiam  se  cautius  et  diligentius 
solito  in  omnibus  observaret. 

Qnod  autem  subinfert  :  Dao  pulmentaria  cocta 
fratribus  omnibus  sufficiant  :  pulmentaria,  cibos  illos 
ostendit,  qni  ad  ignem  positi,  hac  et  illac  ligniolo 
raoventur,  ne  comburanlur.  Et  quod  subsequitur, 
dicens  :  Si  ibi  fucrint  poma,  aut  nascentia  lcgumi- 
7ium,  uddatur  ct  tertium.  Fabas  et  pisa  et  alia  hu- 
jusmodi  legumina  deraonstrat,  quce  de  agro  recen- 
tia  colliguntur,  velut  poma  de  arboribus  tolluntur, 
et  illa  non  cocta,  sed  a  cortice  ablata,  pro  tertio 
cibario  fratribus  apponi  jubet.  Pisces  quoque  aut 
casei,  aut  ova  in  tertio  cibario  intelligenda  sunt,  et 
in  gratia  existunt  :  et  haec  pius  Pater  non  nomina- 
vit,  quia  pra>scivit  quod  monachi  ab  liis  se  non 
abstincrent  :  et  ideo  haec  non  interdixit,  cum  nec 
illa  nominavit.  Postea  iterum  scribit :  Carnium  qua- 
drupedum  omnino  ab  omnibus  abstincatur  comcstio, 
prxter  omnino  debiles  et  xyrotos,  ubi  de  volatilibus 
relicel,  quoniam  comestionem  illorum  sanis  non  in- 
terdicit.  Nam  ide n  Pater,  quia  tempore  suo  mona- 
chorum  conversatio  rudis  et  adhuc  fere  iiisolila 
fuit,  esum  carnium  ipsis  per  omnia   interdiccre  de- 

C  vitabat.  Unde  ut  esu  volatilium  ulerentur,  eis  per- 
mittebat  Deinde  dicit  :  JJt  videatur  ab  ipso  v&l  ab 
omnibus,  usque  dum  complcto  opere  Dci,  publica  sa- 
tisfactione  pceniteat,  prostratus  veniam  petendo;  et 
iteriim  :  Ita  tamen,  ut  satisfaciat  reus  pcr  hoc,  id 
est,  super  terram  se  prosternendo.  Poslea  subinfer- 
tur  :  llora  qua  quis  desideraverat  hoc  quod  prius  re- 
cusavit,  aut  aliud  omnino  nihil  accipiat,  usque  ad 
emeiidatio7iem  congruam,  quoniam  proptcr  co7ite7n- 
pluin,  quxlibet  nccessaria  res  protervo  fratri  dcnega- 
bitur,  usque  dum  pcenitendo  humiliatus,  cmendatio- 
nem  nstendat.  Et  iterum  :  Deinde  om7iium  vestigiis 
fratrum,  ut  orent  pro  ipso,  vidclicet  ad  Dcum,  qucm 
gravibus  c.ulpis  suis  offendit.  Et  mox    iterum  :  Et  hoc 

p.  pcrficiant  usque  dum  bencdicat  illos,  in  publico  salu- 
tando,  et  ad  humilitatem  provocando,  et  deinde  7iisi 
per  satisfactionem,  id  est,  in  tcrram  pcr  corporis  sui 
dejectionem  veniam  petendo,  ibi  coram  omnibus  hu- 
miliatus  fuerit,  majori  vindictx  subjaceat,  scilicet  co- 
ram  illis  in  carnis  suse  exacerbatione.  Sed  quod  dicit, 
si  animx  vcro  peccati  causa  fuerit  late^is,  id  est,  si 
frater  in  aliquibus  causis  latenter  excessit,  vel  si 
peccatum  aliquod  occulte  permisit,  tanlum  abbati 
aut  sonioribus  spiritalibus  patefaciat,  cingulum  pec- 
cati  confitendo,  et  sic  indulgentiam  consequatur.  Et 
subinfcrt  :  Hoc  ipsum  tamcn  quod  unusquisque  offert, 
abbali  suo  sugqerat,  et  cum  cjus  fiat  benedictio7ie  et 
voluntate.  Nullus  itaque  tratrum  regularem  aut 
communem  cihum  et  potum  in  conventu  fratrum 
suorum  sibi  regulariter  et   communiter  appusitum, 


106i 


IvXPLANATIO  HKi.ULJi:  S.  HENEDICTI. 


1062 


devitare  debet  ex  inlegro,  nisi  abbatis  sui  permis-  A 
sioue,  nec  cuin  fratres  communibus  orationibus  aut 
operalionibus  insistunt,  propria  volunlate  sua  ab 
eis  declinabit,  nisi  a  spiritali  Patre  suo  sibi  periuis- 
suni  fuerit.  Sed  tamen  de  quoiibet  regulari  et  coni- 
muni  cibo  et  potu,  in  conventu  fratrum  suorum 
sibi  regulariter  et  communiter  apposito,  corpuri 
suo  parteni  subtrahere  licenter  poterit,  ita  sane  ne 
ciamor  iude  rumoris  exsurgat,  sic  communem  con- 
suetudinem  mouasterii  regulariter  et  bumiliter 
sine  querimonia  ubique  sequendo.  Postea  sic  scri- 
bit  :  Non  prxsumat  foris  manducare,  etiam  si  omnino 
a  quovis  rogetur,  iiisi  forte  ab  abbate  sibi  praecipia- 
tur.  Quod  si  aliter  fecerit,  excommunicetur  excom- 
muuicatione,  qua  coulumax  et  inobediens  fiater  a 
communioae  et  societate  fratrum  suorum,  ut  etiam 
supradictum  est,  usque  ad  satisfactionem  separe- 
tur.  Et  dixit  :  Expleto  opcre  Dci,  omnes  cum  surnmo 
silentio  exeant,  et  agatiir  revenntia  Dco,  ut  reveren- 
ter  exeuntes  incuroentur  et  ut  reverentiam  in  aliis 
operibus  suis  habeant,  quasi  in  servitio  I)ei  sint,  ncc 
ullam  lasciviam,  nec  ullum  excessum  arripiant.  Deinde 
infert  :  Ut  autem  nuntiaius  fuerit  hospes,  occurra- 
tur  ei  a  priore  vel  a  fratribus  cum  omni  officio  cha- 
ritatis,  et  primitus  orent  paritcr,  id  est,  omnes  qui- 
cumque  sint  ad  ecclesiam  ad  adorandum  ducau- 
tur,  ita  quod  fratres  Deum  orent,  ne  |cum  eisdera 
hospitibus  ordinem  suum  infringat  :  illi  autem,  ut 
conversatiouem  istorum  videntes,  meliores  hant. 
Et  iterum  :  Inclinato  capitc,  val  prostrato  omni  cor-  C 
pore  in  terra,  Christus  in  eis  adorelur,  qui  ct  susci- 
pitur;  quia  cum  hospites  superveniunt,  qui  eos 
tunc  suscipiunt,  seu  cum  disceduut,  qui  eos  tunc 
prosequendo  benedicunt,  aut  coram  eis  ob  reveren- 
tiam  Christi,  se  inclinabunt,  aut  coram  eis  veniam 
petent,  quasi  Christus  pnosens  sit,  Mox  quoque  sub- 
infert  :  Et  post  hxc  omnis  exhibeatur  ei  humanitas, 
quod  est  tam  in  atfabili  et  sociali  sermocinatione 
collocutionis  quam  in  omni  necessaria  corporali 
necessitate.  Et  iterum  :  Abbas  aquam  in  manibus 
hospitibus  det,  propter  liumilitatis  exhibitionem,  et 
pedes  hospitibus  omnibus  tam  ubbas  quam  congrega- 
tio  lavet,  scilicet  illi,  quibus  abbas  idem  opus  in- 
jnngit.  Nam  beatus  Pater  Benedictus,  cum  hospites 
quos  susceperat,  comesturi  essent,  aquam  manibus 
eorum  porrexit ;  et  cum  a  mensa  surrexissent,  pe- 
des  eorum  lavil  ;  et  hoc  propter  exemplum  Filii 
Dei,  quod  in  coina  discipulis  exhibuit,  fecit;  exce- 
ptis  mulieribus,  quarum  pedes  non  tetigit,  sed  con- 
templum  mundi  et  in  habitu,  et  in  sancla  conver- 
satione  sua  eis  ostendebat.  Hlo  etenim  tempore. 
monachi  tumultum  supervenientium  extraneorum 
nondum  sentiebant ;  sed  qui  eos  adibant,  Christum 
el  non  aliud  ibi  quaerebant,  quem  etiam  in  sanctis 
operibus  ibi  inveniebant. 

Et  idem  sic  procedit  :  Vestimenta  fratribus,  secun- 
dum  locorum  qualitatem,  ubi  habitant,  vel  aeris  tem- 
periem  dentur.  Ubi  oslendit,  fratribus  vestimenta 
dari  secundum  quod  pati  possunt,  et    ut  etiam   abs- 


que  murmurationibus  siut.  Nam  ubi  regio  tantae 
frigiditatis  est,  quod  homines  a  calidis  indumentis 
in  necessitate  se  abslinere  non  valent,  quia  super- 
tluitatem  illorum  vitabunt,  tam  agnina  iana  pellicii 
quam  agninum  iilum  tunicie  pro  indumento  mona- 
chorum  superno  judici  placent.  Mox  quoque  sub- 
sequitur  :  JVos  tamen  mediocribus  locis  suf/icere  \cre- 
dimus  monachis  per  singulos  cucullam  et  tunicam  : 
cucuUam  videlicet  amplam,  et  ad  talum  descenden- 
tem,  manicis  brevibus  et  manum  modice  praece- 
dentibus,  duobus  quoque  gyronibus  in  utroque 
latere  sub  axella  deorsum  pertluentibus,  qui  capu- 
tium  desuper  adhajrebat,  quod  singulare  signum 
monachi  est,  signiticans,  ne  hac  vel  illac  ad  sseculum 
prospiciat,  cum  illud  super  caput  suum  habet.  Tu- 
nicam  vero  laneam  et  aliquantum  cuculla  constri- 
cliorem,  sed  circa  crura  aliquantulum  largiorem, 
et  ad  pedes  tendentem,  brachialiis  nec  multum  am- 
plis,  nec  multum  constriclis  ad  manus  tendentibus, 
imo  autem  gyrone  in  utroque  iatere  sub  ascella 
deorsum  descendente,  quae  desuper  caputio  carebat. 
Etdeinde:  Abbas  autcm  de  rnensura  praevidcut,  ut 
non  sint  curta ,  velut  quorumdam  laicorum,  sed  ad 
talum  descendentia,  quoniam  femoralibus  in  cella 
sua  non  utebantur.  Quapropter  subinfert  :  Femo- 
rcdia  hi  qui  in  via  diriguntur,  de  vestiario  accipiant  : 
qui  revertentes,  ibidem  lota  restituant  :  ubi  |intelligi 
potest  quod  monachi  sub  magisterio  ejusdem  Patris 
degentes,  non  nisi  de  cella  exeuntes,  femoralijjus 
utebantur.  Nam  quia  multimulto  hominum  femora- 
libus  eo  tempore  non  utebatur,  idcirco  idem  Pater 
propter  mores  hominum  et  propter  signum  puerilis 
siraplicitatis  et  hurailitatis,  dura  in  cella  reside- 
rent,  discipulis  suis  femoralia  uon  concessit,  sed 
exeuntibus  sive  equestribus,  sive  pedestribus,  pro- 
pter  exemplum  castitatis,  et  propter  virilem  hone- 
statem  et  reverentiam  hominum,  eis  indulsit.  Sed 
nunc  tempore  isto,  quoniam  mores  houiinum  ita 
ostendunt,  Deo  non  displicet,  si  monachi  propter 
blasphemiam  incestus,  quam  in  nuditate  carnis 
degustare  polerunt,  feraoralibus  utantur,  ne  nudi 
carne  carnem  attingeutes,  carnalium  peccatorum 
reminiscantur.  Et  iterum  :  Stramenta  autem  lecto- 
rum  sufficiant  matta,  sagum,  videlicetaut  de  grosso 
lino,  aut  de  canabe  factum,  et  fere  in  modum  sacci 
formatum,  et  quodam  genere  stramentorum  renle- 
tum,  et  sic  super  mattam  positum,  quod  monachi 
pro  lecti  sternio  habebant,  et  laina  scilicet  ex  lana, 
quam  iu  die  super  lectum  propter  honestatem  ex- 
pandebant,  et  qua  in  nocte,  cum  vellent,  se  tege- 
bant.  Statimque  dicit  :  Dentur  ab  abbate  omnia  quse 
sunt  necessaria;  et  subinfert  :  Zona,  id  est,  qua 
super  lunicam  cingebautur,  ne  illa  diftlueret,  quia 
absque  femoralibus  dormiebant,  et  brachiale  quod 
ad  cutem  erat,  a  quo  caliga'  ligata-  dependebant,  et 
mox  prosequitur:  Mappula  velut  sudarium  ex  lino 
formata,  qua  sudorem  a  se  profluentem,  dum  in 
opere  laborabant,  abstergebant. 

Postea  autem  dicit   :  Et  cum   oblatione  ipsam  pe- 


\iUV.\ 


S.  IlILDEr.ARDIS 


10(14 


tilionein  et  manum  pueri  involvant  m  palla  altaris, 
ubi  intellipendum  est,  qiiod  petitio  parentuni  pueri 
pro  teslimonio  iu  conlirniatione  lilteris  commenda- 
batur,  cum  illum  Deo  oirerebant,  quemadmodum  et 
illius.'qui  slabilitatem  et  conversionem  et  obedien- 
tiam  suam  coram  Deo  et  sanctis  ejns  in  conseci;i- 
lione  sua  promisit  ut  sujira  ostenditur.  Et  deinde  : 
Si  quis  de  ordine  sacerdotum  in  monasterio  se  suscipi 
rogaverit,  non  (juideni  citius  ci  conscntiatur  :  qui 
sacerdos  intelligendus  est  ille,  qni  aut  prii'positur;i', 
aul  archipresbyleratui,  aut  parochitc  pra^erat,  qui 
etiam  propter  eamdem  pra^lationein,  animain  suam 
vix  ad  snbjcclionem  coercere  poterit.  Non  autem 
episcopus,  ([uia  iiuiecens  es-^ct  quod  j^rincefts  ani- 
marum  i^opuli,  qui  el  magisler  abbatis  exstilit,  ab- 
bati  subjiceretur.  Sed  hic,  si  converti  voluerit,  so- 
lus  in  popnilentia  sit  ubsque  subjeclione  inagisterii. 
Deinde  subinfertur  :  Et  si  forte  ordinationis  aut  ali- 
cujus  rei  causa  fuerit  in  mo7iasterio,  id  esl  si  aut  in 
obedientiis  et  in  ofliciis  magisleriorura,  seii  in  ne- 
gotiis  exteriorum,  aliqua  ibi  per  consilia  tractanda 
sunt,  illum  locum  attendat,  quando  ingressus  cs^  m 
munasterium,  videlicet  locum,  id  est,  propositum 
couversationis  hurnilitatis  et  subjectionis,  quoe  bo- 
niim  et  :iltum  gradum  sibi  acquirit,  in  quera  locnm 
ipse  ideo  venturus  est,  pioe  oculis  in  corde  suo 
teneat,  cum  in  monasterio  monachalem  habitum 
suscepit,  qui  contemplum  mundi  demonstrat,  non 
illumqui  ci  pro  rcverentia  sacerdotii  concessus  est: 
scilicet  non  attendat,  quod  prius  locum  doctoris 
habuit,  videlicct,  quod  priiis  doctor  et  magister  in 
populo  seu  in  clero  fuit,  nec  cogitet  nec  testimet  se 
prudentiorem  et  doctiorem,  seu  in  loquendo  prom- 
ptiorem  aut  cautiorein,  aliis  fratribus  suis  in  clau- 
stro  nutritis  esse,  cum  ipse  in  saeculo  conversatus 
sipcularibus  adha^sit,  et  eos  omnes  pertransivit  sed 
magis  pro  voluntaria  conversione,  quia  se  discipli- 
n£E  Regula-  sponte  subjecit,  et  pro  reverentia  saeer- 
dotii  sui  cum  aliis  bonum  exemplum  sanctitatis 
dabit,  obeditionem  et  subjectiouein  in  omnihus 
causis  se  habere  ostendat.  Et  idem  Pater  deinde 
dicit :  Sj  vero  postea  voluerit  stabilitutcm  snam  fir- 
mare,  non  renuatur  talis  voluntas.  Et  deinde  :  ^on 
solum,  si  pcticrit  suscipiatur,  congregationi  sociun- 
dus,  verum  ctiam  suadcatur  ut  slet^  ut  ejus  cxemplo 
alii  erndiantur:  et  quia  in  omni  loco  uni  Domino 
servitur,  uni  Rcgimilitatur.  Itaqiie  qiiod  jtrius  Pater 
iste  superius  scripsit,  suscipiendus  novitiiis  in  ora- 
torio,  coram  omnibus  proraittat  de  stabilitate  sua, 
ft<}uodmox  intiilit  :  iJe  fjua  prom.isiionc  sua  faciat 
petitioncm  ad  nomcn  sanclorum,  quoruin  reliquix 
ibi  sunt ;  et  quod  hic  dicit  :  Non  renuatur  talis  vo- 
luntas  ;  ct  postea  :  Verum  ctiam  suadeatur  ut  stet;  et 
ilerum  :  Quia  in  omni  loco  uni  Domino  scrvilur; 
sic  intelligi  voluit  :  Nam  si  qiiispiam  monachus 
monasterium  suum,  in  quo  stabilitatem  ot  petilio- 
nem  suam,  ut  sopra  scriptum  est,  promiserat,  qua- 
libet  occasione  instabilitatis  sua'  latenter  vel  pro- 
terve   exierit,  evt    ila  ad  longinquas   provincias  per- 


A  vonerit,  et  si  ibidem  monasterium  conversationis 
siuT  viderit,  in  quo  painiteulia  ductus,  raanerc  in 
stabiiitate  voluerit,  et  se  suscipi  per  conlirmatio- 
nem  rogaverit,  tunc  si  dignus  est,  etiam  quaravis 
pr;p  longitudine  peregrinationis  litteras  commen- 
datitias  non  liabeat,  nec  habere  possit,  melius  erit 
ut  suscipiatur,  quam  introitus  ei  denegetur  ;  quia  si 
non  susciperelur,  forsitan  aut  debilitate,  aut  inlir- 
mitate,  aut  senectute,  seu  alio  quoque  gravaraine 
oppressus,  seu  longitudine  itineris  et  reversionis  ad 
raonasterium,  unde  exierat,  in  desperationem  du- 
ctus,  ad  Si£culum  rediret,  et  in  sseculo  permaneret, 
et  eo  modo  in  anima  et  corpore  periret. 

Sed  tameii  multo    utilius  illi  est,  iit  ad  monaste- 
rium  suiim,   de   quo  absque    permissione   spiritalis 

'  Patris  sui  exivit,  si  ullo  modo  potuerit,  redeat,  aut 
remissionem  petat,  quam  in  aiio  pertinaciter  ma- 
neat,  itasane  si  ibi  disciplinam  monasticffi  religio- 
nis  esse  novit.  Quod  ideni  Pater  in  sequentibus 
aflirmat  :  Caveat  autem  abbas,  ne  alicjuando  de  alio 
noto  monasterio  monachum  ad  habitandum  suscipiat, 
sinc  conscnsu  abbatis  ejus  aut  littcris  commcndatitHs, 
ul)i  non  vult,  quod  mouachi  supradicta  stabilitate 
et  petitione  obligati,  de  loco  ad  locum  secundiini 
liberum  suum  sine  permissione  moveantur,  sed  ut 
votuni  suum  lirma  tenacitate  conservent.  Deiude 
])rosequitur  :  ISec  occasione  sacerdotii,  obliviscatur 
Rcgulx  obedientiam  et  disciplinam,  sed  magis  «c  ma- 
gis  in  Deum  proficiat :   locum  vero  illum  semper  at- 

f_  tcndat,  quo  ingressus  est  monastcrium,  proetcr  offi- 
cium  altaris.  Quod  dicitur  :  Monachus  sacerdos  in 
monasterio  suo  ordinatus,  de  sacerdotio  suo  non  su- 
perbiat,  sed  pia  devotione  locum  illuni  humilitatis 
et  subjectionis  prae  oculis  in  corde  suo  teneat,  quo 
exempium  Christi  sequens,  monachalem  habitum 
suscepit,  et  conteraptum  inundi  arripuit,  quouiam 
ea  hora  se  et  Deo  et  homini  ad  servicndum  subje- 
cit,  ct  insuper  in  humili  mente  cogitel,  quod  se 
servura  et  rainistrum  Dei  fecit,  cum  se  servituti 
altaris  subjugavit.  Unde  in  omnibus  humiliorem  se 
et  subjectioreni  demonstrabit.  Nam  non  solum  at- 
tendat,  quod  humiliter  et  devote  habitum  monachi 
suscepit,  quaproptsr  se  vilein  et  obedientem  in  om- 
nibus  sine  simulatione  sestimabit;  sed   etiam    atten- 

D  dat,  quod  propter  hoc,  quod  se  Deo  in  ofticio  alta- 
rissubjecit,  humilem  et  mitem  atqne  ultimum  se 
deinceps  in  snstimatione  sua  coni{)utabit.  Et  sub- 
infert  :  Vbicunquc  autem  sibi  obviant  fratrcs,  junior 
a  priore  bencdictionem  petat,  scilicet  velut  in  salu- 
talione,  quia  seniori  suo  se  subjectum  esse  in  omni 
humiiitato  demonstrabit. 

Deinde  etiam  dicit :  Et  semper  ad  orationem  ulti- 
mam  operis  Dei,  commemorutio  omnium  absentium 
fiat,  quae  oratio  ultimi  operis  Dei,  oratio  Dominica 
inteliigilur,  qiioniam  superius  dicit,  per  eamdein 
orationem  divinum  opus  finiri,  quemadmodum  ibi 
ostendit,  videlicet  litania  ei  oratio  Dominica,  et 
missff.'  liant ;  quia  discipuli  hujus  Patris,  cum  in 
eadem  oratione  dicerent  :  Scd  iibera  nos  amalo:    de 


1065 


EXPLANATIO  SYMBOLI  S.  ATHANASU. 


1066 


absenlibus  addiderunt  :  Et  famulos  tms  fratres  7io- 
stros  absentes :  in  hoc,  eorum  commemorantes.  Col- 
lectas  enim  orationwm  plenarie  illo  tempore  non- 
dum  habebaut  :  et  ideo  divinum  servitium  per  Do- 
minicam  orationem  saepius  terminabant.  Postea  au- 
tem  dicit  :  Infantibus  vero  usquc  ad  quintum  deci- 
mum  nnnwn  cetatis,  discipUnx  diligentia  sit,  et  cu- 
stodia  adhibeatur  ab  omnibus;  et  hoc  ideo  dicit, 
quoniam  cum  puer  infra  quintum  decimum  annum 
tener  in  corpore  est,  tener  est  et  animo  :  atque  in- 
terim  timorem  habet,  et  ad  quaeque  bona  flecti 
potest,  nec  se  corripienlibus  resislere  proterve  au- 
det  :  cum  autem  ad  quintum  decimum  annum  per- 
venerit,  jam  in  juventute  llorescit,  velut  arbor  qua; 
flores  producit  et  medulla  ac  sanguis   in  ea  confor- 


A  tatur,  unde  etiam  vires  animi  ejus  exsurgunt,  ita 
quod  pueriles  correptioues  suscipere  et  pati,  ut 
prius  fecerat,  dedignatur.  Ad  uitimum  vero  beatus 
Pater  omnia  heec  sic  affirmat  :  Facientibus  hwc 
regna  patebunt  xterna ;  quoniam  omnia  quae  in  hac 
Regula  descripta  sunt,  nec  nimis  constricta  sunt, 
sed  ad  dexteram  et  ad  sinistram,  respiciunt,  qua- 
propter  ea  conservantem,  ad  coelestia  mox  produ- 
cunt.  Igitur  ego  paupercula  feminea  forma,  haec  verba 
de  sapientia  audivi,  quse  me  obscura  verborum  Re- 
gulae  supradicti  Patris  B.  Benedicti  docuit,  quate- 
nus  illa  aperte  proferrem.  Unde  mansueti,  mites  et 
timorati,  ha;c  audiant,  et  pio  corde  inteliigant,  et 
humiii  devotione  suscipiant. 


SANGT^    HILDEGARDIS 

EXPLANAT[0 

SYMBOLI  SANCTI  ATHANASII 

AD  GONGRRGATIONKM  SORORUM  SUARUM 

iBibliofh.  Pn/r.,  ed.  Lugdiin.,  XXIIT,  .594.) 


0  filia^,  qua^  vestigia  Christi  in  amore  castitatis 
subsecutse  estis,  el  qua;  me  pauperculam  in  humi- 
iitate  subjectionis  propter  supernam  exaltationem 
vobis  in  matrem  elegistis,  non  ex  me,  sed  ex  di- 
vina  osteuiione  per  materna  viscera  vobis  dico  : 
Locum  istum,  videlicet  locum  requietionis  reii- 
quiarum  beati  Roberti  confessoris,  ad  cujus  patro- 
nicium  confugistis,  inveni  in  evidentibus  miraculis 
per  voluntatem  Dei  in  sacrificium  laudis,  et  in  per- 
missione  magistrorum  meorum  ad  ipsum  perveni, 
et  eum  mihi  et  omnibus  me  subseqnentibus,  cum 
divino  adjutorio  libere  attraxi.  Postea  autem  per 
admonitionem  Dei,  ad  montem  beali  Dysibodi,  a 
quo  per  licentiam  secesseram,  perrexi  :  et  petitio- 
nem  hanc  coram  omnibus  ibidem  habitantibus  per- 
feci,  scilicet  ne  locus  noster  et  proedia  eleemosj^- 
narum  loci  nostri  ab  illis  essent  ligala,  sed  soluta, 
quaerens  tamen  in  opportunitate  utilitatis  salvatio- 
nem  animarum  nostrarum,  et  sollicitudinem  regu- 
laris  districtionis,  Et  secundum  quod  in  vera  vi- 
sione  percepi  ad  Patrem,  videlicet  ad  abbalem  loci 
illius  dixi  :  Serena  hix  dicit  :  Tu  sis  Pater  prsepo- 
siti  et  salutis  animarum  mysticsp  plantationis  filia- 
rum  mearum.  Eleemosyna  earum  nec  ad  te,  nec 
ad  fratres  tuos  pertinet,  sed  locus  vester  refugium 
earum  sit.  Si  autem  in  contrariis  sermonibus  ve- 
stris  perseverare  volueritis,  contra  nos  frendentes, 
eritis  similes  Amalechitis  et  Antiocho,  de  quo 
scriptum  est  quod  templum  Domini  despoliavit 
(I  Macch.  i). 

Patrot..  cxcvri. 


B  Quod  si  aliqui  inter  vos  in  indignitate  sua  dixe- 
rint  :  Aliodia  earum  volumus  imminuere  :  tunc  ego, 
qui  sum,  dico,  quod  pessimi  raptores  sitis.  Si  autem 
pastorem  spiritalis  medicinse  ipsis  abstrahere  ten- 
taveritis,  tunc  iterum  dico  quod  similes  sitis  filiis 
Belial,  et  in  hoc  justitiam  Dei  non  inspicitis;  unde 
et  justitia  Dei  destruet  vos.  Et  cum  ego  paupercula 
forma  his  verbis  praedictam  libertatem  loci  et  allo- 
diorum  filiarum  mearum  a  prsefato  abbate  et  a  fra- 
tribus  ejus  peterem,  eam  cum  permissione  codicis 
omnes  mihi  constituerunt.  Guncti  autem,  tam  ma- 
jores,  quam  minores,  ha>c  videntes,  audientes  et 
percipientes,  maximam  benevolentiam  ad  ista  ha- 
bebant,  ita  ut  eliam  ad  nutum  Dei  scriptis  firmata 
sint.    Unde    fideles    hsec   discant,   affirment,    perfi- 

'  ciant   et  defendant,    quatenus    benedictionem    illam 
percipiant,  quam  Deus  Jacob  et  Israel  dedit. 

Sed  0  quam  magnum  planctum  hse  filise  mese 
post  obitum  matris  sua;  habebunt,  quouiam  verba 
ejusdem  matris  suse  amplius  non  surgent,  et  sic  in 
gemitu  et  luctu  per  plurima  tempora  cum  lacrymis 
heu,  heu,  libenter  matris  nostrse  ubera  sugeremus, 
si  eam  modo  nobiscum  prsesentem  haberemus.  Qua- 
propter,  o  Filise  Dei,  admoneo  ut  charitatem  habea- 
tis  inter  vos  sicut  ego  mater  vestra  a  pueritia  mea 
vos  admonui,  quatenus  charissima  lux  cum  angelis 
sitis  propter  benevolentiam  vestram,  et  fortissimse 
in  viribus  vestris,  sicut  Paler  vester  Benedictus 
vos  docuit.  Spiritus  sanctus  vobis  dona  suadet,  quia 
post  finem  meum,  vocem   meam  amodo  non  audie- 

34 


tOiiT 


S,   llll.DEr.ARniS 


1 008 


li>;.  Sed  VDx  mea  niinqiiam  diicatiir  iriter  vi»s  iu 
oblivionem,  qua*  freqiienter  iiiter  vos  in  ihurilate 
sonuit.  Filise  mea>  nunc  rutilant  in  eordihus  suis, 
prie  Iristitia.quam  hahent  de  matre  su^,  anhelan- 
tes  et  suspirantes  ad  co'lestia.  F^istea  in  lucidissima 
et  rutilanle  luce  lucebunt  per  gratiam  Dei,  et  fi>r- 
tissima»  milites  in  domo  ejus  tient.  Unde  si  quis  in 
liac  tiirba  lilianim  meanim  discordiam  et  discessio- 
nem  liujus  habitationis  et  spiritalis  disciplina'  fa- 
cere  voluerit,  donum  Spiritus  sancli  averfat  hoc 
de  corde  illius.  Quod  si  Oeum  contemnens,  id  ta- 
men  fecerit,  inaniis  Domini  occidat  illum  coram 
omni  populo,  quia  dignus  est,  ut  confundatnr.  (Jua- 
propler.  o  lilia\  locum  istum,  quem  ad  miiilandiini 
Deo  elegistis,  omni  devotione  et  stabilitate  inliabi- 
tate,  qiiatenus  in  eo  siiperna  pra^mia  adipiscamiiii. 
Lnde  el  charitas  in  Sapientia  dicit  :  Kgo  ab  anliquo 
ordinata  sum,  et  in  furmatione  primi  hominis  fui, 
ciim  a  Deo  plasmitus  est,  quia  coeliim  et  terram  et 
reliquas  creaturas  Deus  propler  liominem  sapienter 
creavit,  ut  ab  iiiis  et  sustentaretur  et  pascerelur. 
(Ef.cli.,  XXIV.)  L'ude  et  sapientia  faber  recte  dici 
polest,  qiioniam  cffilum  et  terram  circuivit,  et 
a>quali  pondere  jtonderavit.  Ciro  autem  liominis. 
cum  anima  in  venis  et  meduilis  pleniter  perfusa 
est,  ita  ut  caro  per  aniinam  semper  suscitetur;  et 
quia  etiani  homo  creaturas  pcr  animam  cognoscit, 
ipsas  in  jucunditate  et  gaudio  habet.  Sic  naraque 
homo  in  carne  et  anima  velut  de  misericordia  el 
charitate  amabiiis  est,  quemadmodum  sajiientia  el 
cHiaritas  unum  sunt. 

Per  has  duas  virtufes,  scilicet  sapientiam  el 
rharitatem,  angeli  et  homines  Deo  in  humilitale 
obtemperabunf,  quoniam  hiimilitas  ad  honorem  Dei 
Ireqiienter  se  inclinat,  et  ita  omnes  virtutes  ad  se 
colligit.  In  liis  itaqiie  virtiilibus  Deus  hominem 
plasmavit,  ne  tolus  periret,  sicut  etiam  angeli  om- 
nes  non  perieriinf,  qiiia  multi  cum  Deo  perstitc- 
runl,  alii  vero  cum  anliquo  serpente  cccideruut. 
Deus  enim  hominem  in  sapientia  creavit,  in  cha- 
ritate  eum  vivilicavit,  in  liumilitate  vero  et  obe- 
dientia  illum  rexit,  quatenus  intelligeret,  quomodo 
\ivere  deberet  :  sed  primus  Angelus  ha?c  intelli- 
gere  nnluit,  qiiod  esse  non  potuit,  quoniam  vita 
una  a  seipsa  est,  a  qua  omnia  vitalia  siint;  qua- 
propter  ille  de  vita  cecidit,  et  aruit,  velut  etiam  in 
creaturis,  videlicel  in  arboribus,  in  herbis  et  in 
aliis  creaturis  qiiandoque  lit,  ciim  aliqua  de  ipsis 
radendo  arescunt,  quia  siiccum  non  guslaverunt. 
Angelus  quippe  a  Deo  vitalis  est;  homo  aulem  pie- 
num  opus  Dei  est,  quoniam  Deus  in  ipso  semper 
operatur,  qiiod  homo  in  seipso  intelligere  potest, 
qiiia  quaudiu  in  hac  vita  vivit,  cogilan,'  et  operari 
non  desinit  aliqua,  in  quacunque  parte  sit;  cum 
autem  in  hac  vita  iinitus  fuerit,  in  alia  vita  iniinite 
vivit.  Ciim  enim  homo  bona  operaluf,  bonis  ange- 
lis  .similis  efficitur,  cum  autem  magnum  honorem, 
quomodo  Deus  ipsum  formaverit,  non  cognoscit, 
et  cnm  a    recta    obedientia  fugit,   nec    in  humilitate 


W 


\  operatur,  sed  a  seipso  esse  vult,  similis  pessimis 
angelis  ellectus,  de  vila,  ut  Salanas,  cadit  et  are- 
scit.  Tu  autem,  o  homo,  Deum  in  his  culpabileui 
habere  vis  :  quapropter  tibi  respondetur  :  Num 
teipsum  creasti?  Noii.  Convenientius  ergo  est,  ul 
magis  tibi  servias,  quam  iili,  qui  te  creavit?  Kt 
quam  mercedem  tibi  parare  poteris,  cuin  teipsum 
noafecisli?  Nullam.  sed  poeuam  ignis.  Sic  in  dua- 
bus  partibus  istis  angeli  et  homines  atque  reliqujr 
creatura^  Dei  divisa»  sunt,  sicut  etiam  tibi  factum 
est,  ciim  Deus  hominem  in  c.rcuracisione  signavit. 
Quoniam  primiis  deceptor  primum  hominem  falla- 
citer  illusit,  ita  quod  inobediens  Deo  factus,  verbis 
illiiis  consensit  et  per  inobedientiam  fccit,  ut  ci 
consiliatus  erat.  Sed  eadem  in  obedientia  pi^r  cir- 
cunicisionem  in  pra>ceplo  Dei  scissa  est,  quando 
.Vbraham  biinevolus  Deo  obedivit,  ita  faciens,  sicut 
ei  pra^cepit  (Geii.  xviij.  Tunc  idem  deceptor  cum 
dolositate  in  se  fremuit,  quibusdam  hominibus 
malum  lioc  immittens,  quod  possibile  non  esset,  iit 
illum  Deum  confiterentur,  quem  nec  videre,  nec 
audire,  uec  palpare  possent.  Et  sic  in  popiilo,  qui 
per  ohedientiam  signatus  erat,  bacchatus  est,  atque 
meminit,  quia  jirimum  hominem  deceperat,  ubi 
dixil  :  Eritis  sicut  dii,  scicntcs  Ijoiwm  et  maluin 
(Gen.  ni)  :  et  eis  pessimum  sulilatum  immisit,  di- 
cens,  quod  nullo  modo  nisi  in  aliqua  fornicatione 
Deum  cognoscere  possent,  quia  et  homo  forma  esset, 
et  si  Deus  liominera  creasset,  cur  se  ita  absconde- 
rel,  ut  Iiorao  illum  nec  viderc,  nec  audire,  nec  com- 
jirehendere  valeret. 

Sed  tota  vetus  lex  et  vere  signatus  populus,  an- 
liquum  hunc  deceptor^m  et  errantes  homines  istos 
opprimere  non  potuit,  nec  adhuc  poterit,  sed  Deus 
arite  novissimum  diem  illos  oppriniet,  et  coram 
omni  pnpulo  vincet.  tali  modo  vetus  lex  cum  om- 
uibus  his,  videlicet  cum  illis,  qui  circumcisionem 
observabant,  etiam  cum  eis,  quia  in  pra^dicto  er- 
rore  erant,  nsque  ad  nativitatem  Christi  cucurrit, 
ubi  ipse  verus  Sol  justitia;  in  verilate  apparuit.  Kt 
idem  Sol  magnum  sjilendorem  per  doclrinam  suam 
dedit,  in  humanitate  sua  visus  et  auditus,  quoniam 
prophetBP  ipsum  praicucurrerant,  quemadmodum 
quidam  planeta^  supra  solem  sunt,  quod  Deus  pra^- 

I)  viderat,  quando  lirmamentum  ciim  omnibus  orna- 
mentis  suis  conslituit;  soli  vero  cura  luna  et  stellis, 
Deus  aquara  adjunxit,  et  nubes  cum  tempestate 
posuit,  quas  fulgura  perforant,  et  quip  jier  sonitum 
tonitrui  interdura  scinduntur,  ita  iil  moveantur. 
Sicut  enim  Deus  creaturara  istam  ad  servitutem 
hominis  constituit,  ita  etiam  et  Filium  suum  per 
eam  pra>signavit,  quem  propheta;  pra-dixerunt,  el 
cujus  humanitatem  cum  servitute  projihetise  tetige- 
runt,  velut  planetae  solem  ipsi  serviendo  susten- 
tant.  Prophetia  narnque  qua;  dixit  :  Ecce  Virgo 
concipiet  (Isa.  vii),  huraanitatem  ipsius  tetigit, 
quia  integritas  Virginis  de  calore  Spiritus  sancti, 
el  non  de  calore  carnis  concepit;  qiiemadmodum 
sol    rem  aliquam    radiis    siiis    ita  fransfigit,    ut    cx 


\im 


EXPIANATIO  SYMP.OLI  S.  ATHaNASH. 


1070 


ardore  ipsius  tota  caleat,  nec  tamen  consnmatur, 
quoniam  sol  justitia>  de  iilibata  Virgine  processit,  et 
totum  mundum  illuminavit,  velut  ctiam  sol  per  iir- 
mamentnm  tntnm  mnndum  iiluminat,  quod  lamen 
integrnm  pcrmanet,  sic  Virgo  peperit  lilium,  cujus 
nomen  Enimanuel,  quia  in  integritate  ex  ipsa  pro- 
cessit,  nt  sol  per  iirmamentum  fiilminat  neutro 
diviso  ;  et  ideo  nobiscum  Deus.  quoniam  in  eadem 
incarnntione,  qu.T  de  oliumbratione  Spiritus  sancti 
in  ntero  Virginis  orta  est,  sancta  divinitas  integra 
tota  fuit,  sicut  sol  in  firmamento,  atque  vis  divi- 
nitatis,  coelos,  abyssos,  et  omnes  creaturas  tran- 
scendit;  et  tamen  Filins  Dei  per  sanctnm  Iinmani- 
tatem  suam  tunc  nobiscum  erat.  Sed  et  per  obla- 
tionem  corporis  sui.  et  per  doctrinam  suam  nunc 
noI)iscum  est  et  erit,  donec  ipsum  manifeste  vi- 
deamus.  Eidem  quoque  soli  justiti.T-  cum  luna  et 
stellis  aqna>  adsunt,  scilicet  nt  discipulos  suos  in 
universura  orbem  mitteret  prsedicare  Evangelium 
omni  creaturjT'  {Marc.  xvi)  Nara  qua>  prophetce  de 
i[>so  priEdixerant,  in  semetipso  complevit,  sicut 
etiam  in  die  septima  a  creatione  mundi,  Deus  ab 
omni  opere  suo  requievit  {Gcn.  ii).  Et  ut  Deus 
omnem  tnnc  creaturam  ad  serviendum  homini  sub- 
jecit,  sic  et  nunc  Filins  Dei  post  ascensionem 
snam  opera  incarnationis  sua;  discipulis  commisit, 
cum  ex  praecepto  ipsius  Evangelium  omni  creaturse 
prffidicabant.  Ipsi  naraque  hominibus  lidem  rectam 
de  Filio  Dei  osteudebant,  quemadraodum  cum  eo 
raanentes  rairacula  ejus  viderant  et  cognoverant, 
sicut  sol  in  iirmamento  lucet. 

Hanc  itaque  fidem   innumerabili  turba  populorum 

suscipiente,      Ecclesia    ordinata   est,    ut    luna  cura 

stellis  in  firraaraento  constituta    est.    Sed  et  iidera 

populi  inter  se  diversos  magistros  et  pr?e.Iatos,  Spi- 

ritu    sancto   inspirante,    constituebant,    velut   etiam 

iirmamentum  cum  sole,  luna  et  stellis,    illustratum 

esl,    qui    totam     Ecclesiam     sustentarent.     Deinde 

tonitrua  et  fulgura   per    infideles    horaines    et   per 

crudeles  tyrannos  elevabantnr,    qui   iideles  Domini, 

qui  in  fide   ardebant,  sicut  sol   in  virtute  sua  lucet, 

qnasi  si  lupi  invaserunt,  et  sanguinem  ipsorum  eifu- 

derunt,  ita  quod  etiara  non  erat,  qui  eos  sepeliret. 

Tonitrus  quoque,    qui   in   prirao  casu  Satana;,  cura 

ille  in   infernura  deraersus  est,   sonuerunt    per  ini- 

micos  Dei,  qui    in    peccatis  peccare  non  cessabant, 

surrexerunt,  et  fulgura  in  plurimis  Christianis,  qui 

iidem    in    infidelitate    dividebant,    apparuerunt,    et 

!  niultos   Catholicos  comburebant  :   sicut  per    Arium 

j  factura    est,   quem  Athanasius  omnino    conculcavit, 

de  .loanne   Evangelista  confortatus,  qui   de  pectore 

ijjesu    hoc    suxit,    quod    in    altura    volavit,    cum  in 

llraystico    spiramiue    de    divinitate    Evangeliuni    edi- 

dit.    Quemadmodum     idem     Athanasius    poslea  de 

lUnitate    Divinitatis,    Ecclesiara  muniendo,    scripsit, 

videlicet  ut  omnis  horao  qui  voluerit  salvari,  teneat 

fidera    int.-gram    et    inviolatam,   in    Deum  perfecte 

iljcredens,  ne  in  gehennam  demersus,  gebennalis  iiat. 

I  Sed  tides  vera  est,  ut   unus   Deus  iu  Trinitate  per- 


A  sonarum  eadera  Trinitas  in  imo  Deo,  gloriose 
honoranda  sit,  sine  ulla  confusione  divisionis  uni- 
tatis,  quia  unus  Deus  in  una  substantia,  divinitatis 
inseparabiliter  est.  Non  enim  aliud  est  Pater  in 
substantia,  nec  aliud  Filius,  nec  aliud  Spiritus 
s:inctns,  nec  ab  invicera  i[i  substantia  divinitatis 
segregati  sunt;  sed  in  Patre  et  Filio  et  Spiritu 
sancto,  una  divinitas  unius  substantia?  in  gloria 
majestatis  est.  Attamen  alia  est  persona  Patris, 
qiiBP  nec  Filii,  nec  Spiritus  sancti  est ;  alia  Fiiii, 
qua?  nec  Patris,  nec  Spiritus  sancti  est;  alia  Spi- 
ritus  sancti,  quae  nec  Patris.  nec  Filii  est;  et  per- 
sonanim  istarum  una  divinitas  inscparabilis,  a^quus 
honor  et  stabilis,  coseterna  pofentia  et  invincibilis. 
Nam  qualis  est  Pater  in  divinitate,  et  non  in  per- 
sona,  talis  est  Filius  in  divinitate,  et  non  in  per- 
sona;  talis  quoque  est  Spiritus  sanctus  in  divini- 
tate,  et  non  in  persona;  quoniam  alius  Pater,  alius 
Filius,  alius  Spiritus  sanctus  in  personarum  (ii- 
stinctione  est  :  non  taraen  aliud  Pater,  aliud  Filius, 
aliud  Spiritus  sanctus  in  divinitatis  substantia, 
et  quoraodo  persoiia'  istw  intelligend.T,  sunt?  Deus 
utique  in  verb.i  s;io  rationalis  est,  et  vivit.  Et  Deus 
creavit  mundum,  scilicet  hominera  cum  omni  gloria 
sua,  quod  ita  dobere  esse,  Deus  semper  in  aeterui- 
tate  habuit.  Hoc  Deus  solus  fecit,  sine  quo  nulius 
est.  Et  quis  eum  non  cxstantem  iieri  faceret?  Nulliis 
omnino.  Deus  omnia  in  verbo  suo  fecit,  ut  Joannes, 
qui  supra  pectus    Cliristi  recubuit,  afiirmat  {Joan.  ij. 

f  Sed  Deus  ignis  est,  et  in  igne  hoc  flarama  latet, 
et  flamma  hsec  in  vita  mobilis  est.  In  igne  autem 
isto  nulla  divisio  est  nisi  distinctio  personarum. 
Ignis  autem  materialis  et  visibilis,  aurei  coloris 
est,  et  in  igne  suo  flamma  co)'uscat,  quse  in  valido 
vento  flagrat.  Ignis  quidem  hic  non  coruscaret,  nisi 
flammeus  esset,  et  mobilis  non  esset,  nisi  per 
ventura ;  unde  et  tria  vocabula  iu  igne  isto  siint. 
Flararaa  namque  de  igne  est,  et  ignis  de  flamma 
coruscat,  et  non  nisi  per  validum  venturn  raobilis 
ost.  Ignis  quoque  cura  tlanima  ardet,  et  ardor  iste 
integer  ignera  et  flammam  a'qualiter  perfundit  et 
inflat,  et  si  ardor  in  igne  non  esset,  ignis  non  es- 
set,  nec  tonitrum  ilammae  haberet.  Sed  et  anima 
ignis  est,   et   ignis  ejus  totum  corpus,  in  quo    est, 

D  perfundit,  venas  scilicet  cum  sanguine,  ossa  cum 
medullis,  et  carnem  cum  livore,  et  iaexstinguibilis 
est.  Et  ignis  animse  ardorem  in  rationalitate  habet, 
qua  verbum  sonat.  Quod  si  anima  ignea  non  esset, 
frigidam  coagulationem  non  perureret,  nec  san- 
guineis  venis  corpus  gedificaret.  Quia  autem  aniraa 
in  rationalitate  ventosa  est,  per  orania  loca  cor- 
poris  calorem  suum  recte  dividit,  ne  corpus  exu. 
rat.  Cum  vero  anima  de  corpore  se  extorserit, 
corpus  deficit  :  quemadmodum  ligua  non  ar- 
dent,  cura  ardore  ignis  caruerint.  Homo  namque 
secundum  Deum,  rationalis  est,  et  ralioualitas  ho- 
minis  cum  igne  in  vento  sonat.  Ralionaiitas  cnim 
magna  vis  est,  ignea  et  non  divisa  :  et  si  non  esset 
ignea,  non   esset  ventosa  :   et  si  ventosa  non   esset 


io:i 


nii,[)E(;ARnis 


1075 


iion  souaiel.    Deus  itaque  omnia  creavil,  et  prailer  A  ;,>ternus  Patri  in  divinitale   Filius  a  creatura  indu- 


ipsuin  soluDi  nullus  unquain  aliquod  vilale  iVcit, 
quamvis  boino  arto  .-ua  qii;rque  liuf^at,  qua-  tanicn 
vivere  non  facit,  qiioniam  homo  inilium  habet.  Kl 
qui  omnia  creavit,  crealiis  non  est,  quia  nulhini 
initiiim  ante  ipsum  fuit,  sed  ipse  sine  inilio  est, 
et  omnia  in  ipso  siint,  qiioniam  pcr  ipautn  omnia 
facta  sunt  {Joan.  i).  Per  illa  aiitem,  quii'  bomo 
propter  timorem  fugit,  ne  eum  Itpdant,  lidiiciam 
ad  Dominiim  habet,  clamando,  iil  ipsi  succurrat, 
et  eiim  in  requie  pacis  coiiservet  Per  baec  vcro 
quae  propter  hominem  sunt,  et  qute  in  ipso  exi- 
stunt,  et  cum  quibus  ipse  operatur,  et  qiiae  ei  ex 
his  piatide  ac  convenientor  adsiint,  cbaritalem  ad 
Deuin  liabere  di^ci». 

Si  enim  homo  nibil  sciret,  nisi  quod  sii)i  leve  et 
suave  esset,  nesoiret,  quid  idem  esset,  et  quid  vo- 
raretur  :  unde  de  pondcre  duriiitp  norivorum  siim- 
mam  scieiitiam  babet,  et  quid  boniim  et  maliim 
sit,  cognoscit,  et  ea,  iit  Adam,  nominare  scit.  Nam 
si  unum  in  rebus  tantum  sciret,  opus  Dei  in  illo 
perfcctum  non  esset  :  et  rem,  quam  videret,  non 
oognosceret,  et  qnam  audiret,  quse  et  qiialis  esset, 
scire  non  posset ;  quapropter  vacuus  essel  et  ex- 
stinctus  quemadmodum  boc,  quod  per  ignem  com- 
bustum  in  carbonem  convertitur.  Itaque  ut  pra^- 
dicliim  cst,  iucreatus  Pater  ost,  Filius  etiam  in- 
creatus,  sic  et  Spiritus  sanctus  increatus  ;  quoniam 
ha?  tres  persona»  unus  Deus  est,  et  omnes  creatura; 


R 


uu-nlum,  quod  bomo  est,  induit ;  quod  indumenlum 
(livinilas  ita  declaravit,  velut  soli  radius  suiis  in- 
tixus  est.  Sol  autein  lumen  suum  in  terram  emittit 
iiec  tamen  propter  hoc  augetur  aul  minuitur;  nec 
Kiliiis  Dei  in  mundiim  veniens,  aiiclus,  nec  minulus 
iu  diviuitato  est,  quoniam  indumentum  suum  sic 
iudiiit,  quemadmodum  Deus  Adani  de  fragili  crea- 
tura  vestivit,  ne  nudus  videretur.  Homo  quippe 
a?ternitatem  nisi  in  bumanitate  nequaquam  videre 
posset,  quia  divinitas  in  humanitale  latuit,  ita 
qiiod  per  indumentum  humanitatis  Filius  cognitus 
est,  ut  etiam  per  arma  vestitiis  Jiomo  cognoscitur, 
quamvis  in  eis  latens  non  videatur. 

Sed  et  ffternus  est  Spiritus  sanctus  Patri  et  Fi- 
lio  coa>terniis,  qiii  in  initio  omni  creatura}  adfiiit, 
et  eam  inspirando  motabilem  fecit.  Et  non  tres 
a^lernitates  iii  Deo  sunt,  sed  una  a;ternitas  in  ipso 
est,  et  uon  tres,  velut  Ariiis  particulas  in  illa  fecit, 
quemadmodum  uiembra  borainis  in  abscissione 
truncantur,  sed  a^ternitas  una  divinitas  est  quam 
rationalitas  bominis,  propter  forlissima  opera 
illius,  nomine  uno  nominare  non  potest.  Sed  et 
quoniam  bomo  initium  baben«,  incinerem  vertitur, 
ideo  eliam  liiec,  qiiae  ante  principium  et  post  linem 
sunt,  enarrare  non  valet;  sed  in  anima  sua  iinam 
iidem  tenens,  de  substantia  Dei,  qua?  spiritalis 
est,    loquitiir.  Anima  enim  spiraculum    a    Deo   est, 


per  cumdem  Deum  creata^  sunt;  sed  sinn  ipso  factum  C.  "ide  et  multa   invisibilia  capit,  et  nnitatem  divini- 


i'st  nikil  [Joan.  \).  Initium  quippe,  quod  in  iiiitio 
creationis  factum  est,  similitudinem  illius  qui  sine 
inilio  est,  habere  voliiil,  quod  nullo  modo  iieri  de- 
buit,  quia  nibilum  fuit,  qiioriiam  in  Deo  vita  et 
veritas  est,  in  perdilo  vero  angelo  et  in  bomine 
vanitas  est,  quam  superbia  intlavit,  quu'  tanquam 
ventus  pertransiil.  Et  quod  per  Deiim  et  in  Deo 
factum  e.st,  vita  in  ipso  est,  et  Deus  caput  illius 
contrivit,  qui  praedicta  mala  prinium  arripuit,  ac 
eum  qui  sine  vita  est,  in  infernum  projecit.  Immen- 
sus  etiam  Pater  est,  qui  nulla  capacitate  compre- 
henJi  nec  numero  fiuiri  potest,  ut  illa  possunt, 
quff  in  principio  f.icta  sunt.  Omnia  enim  Deus  in 
prffsentia  sua  babuit,  sed  tamen  snbito  ilia  non 
creavit,  unde  etiam  qnoddam  iulervalliim  in  crea- 
turis  est,  sicut  in  homine,  qiii  infans,  puer,  juve- 
nis,  sene.x,  ac  decrepilus  eflicitur,  qiiod  quidem 
comprehendi  potest.  Sed  et  in  Filio  et  Spiritu  sancto 
intelligendum  cst,  quod  immensi  nec  capacitate 
nec  numero  coinprebendi  possunt.  /Eterniis  quoque 
Pater  est,  in  illa  scilicet  aetcrnitate,  qua;  nunqiiam 
incepit,  et  in  simiJitudine  circumeuntis  rota;,  in 
qua  nec  principium,  nec  iinis  conspicitur.  Dcus 
rnim  spiritus  est  (Joan.  iv).  Omnis  quippe  spiritus, 
incomprebensibilis  et  indivisibilis  est.  yEternitas 
namque  sine  omni  commutatione  hac,  qiiod  dici- 
lur  :  Fuit  et  pst,  a-terna  manet,  nec  in  ea  nlliis 
Deo  assimilatur.  Nam  asternitas  unica  est,  omnes- 
que   ejus  creatura'.    per   ipsam   faclsp    sunt.   Et    co- 


D 


tatis  in  recta  tide  sentit;  qiiia  non  tres  increati 
dii,  nec  ti'es  immensi,  sed  uniis  Deus  est,  videlicet 
iucreatiis  et  immerrsiis,  nec  in  tres  modos,  nec  in 
tres  partes  divisus.  Omnipotens  eliam  Pater  est, 
qui  per  Verbum  suum,  qiiod  omnipotens  Filiiis  ejus 
est,  omnia  creavit,  qua;  omnipotens  Spiritus  san- 
ctus,  qui  vita  est,  ita  pertraiisit,  ut  etiam  calor 
ignis  et  flamma;  ardet ;  sic  tamen  non  tres  omni- 
potentes,  sed  Deus  in  tribus  personis  unus  Deus  om- 
nipotens  est.  Et  iit  inconveniens  esset,  quod  homo, 
qiii  cum  rationali  anima  uniis  bomo  est  in  tres  dir 
videretur,  quoniam  tunc  integra  vila  non  esset, 
sed  mortale  cadaver,  quomodo  posset  nnica  vita, 
in  qna  nuUa  mortalitas  initii  et  mutationis  est,  di- 
vidi  :  sed  ot  Deirs  est  Pater,  qiii  potens  est  ;  Deus 
est  Filius,  qui  potentia  Patris  est;  Deus  esl  Spiritus 
sanctus  qui  vita  est,  per  quam  omnis  vita  procedit. 
Non  autem  tres  dii  sunt,  sed  absque  omni  divisione 
uuica  doitas  est,  cujus  fortissima  vis  siiigulis  no- 
minibus  nominatiir.  lla  eliam  dominando  Dominus 
est  Pater,  operando  Dominus  est  Filius,  vivilicando 
Dominus  est  Spiritus  sauctiis ;  et  hi  sunt  integrj 
divinitas  trium  nominum,  siciit  Deus  omne  opui 
suum  in  iina  vi  divinitatis  significavit.  Nec  domini 
sunt  singulariter  dominantes,  sed  plena  integri-' 
tate  una  divinitas  in  tribus  viribus  trium  persona- 
rum  est,  scilicet  dominando,  operando,  viviiicando 
quoque  omnes  creaturas,  et  eas  ad  officium  suum 
movendo  :  et  sic  nniis  Dominus  e.st. 


1073 


EXPLANATIO  SVMBOLI  S.  ATHANASII. 


)07i 


El  Donninus  iste  duo  opera  fecit,  aageluin  videli- 
cet  et  horainem  cum  omui  creatura.  Aogelus  autem 
spiritusest;  homo  autem  ad  imaginem  et  simili- 
tudiuein  Dei  factus  est,  ut  quinque  sensibus  corpo- 
ris  sui  operetur,  per  quos  etiam  divisus  non  est, 
sed  per  eos  est  sapiens  et  sciens  et  intelligens  opera 
sua  adiuiplere.  Has  tres  vires  Deus  in  homine  signa- 
vit,  per  hoc  scilicet,  quod  anima  hominis  rationalis 
est,  quse  corpus  ad  operandum  movet,  et  in  qua 
quinque  sensus  corporis  hoininis  pleniter  periiciun- 
lur.  Per  visum  euim  homo  creaturas  cognoscit;  per 
auditum  vero  rationalitas  ei  uarrat,  quid  hoc  sic 
quod  audit;  per  odoratum  autem,  quid  sibi  conve- 
uiens  vel  inconveniens  ad  utendum  sit,  discernit; 
per  gustum  etiam,  quibus  et  qualibus  pascatur, 
cognoscit,  et  per  tactum  bona  et  mala  operatur,  et 
omnia  opera  sua  cum  praedictis  quinque  sensibus 
regit.  Hi  quinque  sensus  in  homine,  ita  in  unum 
conjuuguutur,  quod  alius  alio  nequaquam  carere 
potest  et  in  uno  homine  sunt,  qui  tamen  non  in 
duos,  nec  in  tres  homiues  dividitur;  sed  omuia 
opera  sua  cum  his  quiuque  seusibus  perticit,  et 
unus  liomo  est.  Sed  et  per  hoc  quod  homo  sapieus, 
sciens  et  intelligens  est,  creaturas  cognoscit.  Item- 
que  per  creaturas,  et  per  magna  opera  sua,  qu;i' 
etiam  quinque  sensibus  suis  vix  comprehendi!, 
Deum  cognoscit,  quem  nisi  in  iide  videre  non  valeL 
Homo  itaque  per  quinque  sensus  suos  in  creaturis 
omnia  comprehendit  et  cognoscit,  quia  per  visum 
amat,  per  gustum  sapit,  per  auditum  discernit, 
odorando  sibi  convenieus  eligit,  et  per  lactum  id 
quod  sibi  placet,  operatur;  et  in  hoc  Deum,  qui 
omnes  creaturas  creavit,  exemplatur.  Sic  quoque 
homo  per  hoc  quod  sapiens  est  quid  sibi  placitum 
seu  nocivum  sit,  sapit;  et  per  hoc  quod  sciens  est, 
creaturam  jubendo  constringit,  quod  ei  rainistraudu 
subjaceat,  et  quod  vult,  sibi  attrahit ;  et  quod  non 
vult,  a  se  fugat,  et  per  hoc  quod  intelligens  existit, 
quid  unicuique  crealurce  in  otticio  conveniat,  novit. 
Cum  liis  enira  tribus  viribus  et  appendiciis  earum, 
horao  rationalis  in  anima  est,  quae  nequaquam  di- 
viditur,  ita  etiara  ut  si  per  suasionem  diaboli  mem- 
brura  aliquod  hominis  abscinditur,  rationalis  aninia 
propter  huc  nuilo  modo  dividitur.  Corpus  vero, 
ffidiiicium  animaj  est,  quod  cum  illa  secundura  sen- 
sibilitatera  suam  operatur,  queraadmodum  moleudi- 
nuni  aquis  circumfertur. 

Omnes  ergo  pupuli  chrismate  uncti  tres  personus 

in  uuitate  esse  coniiteautur;  sed  quod  tres  persona?, 

i  una    vera  iirmaque   divinitas  sit.    Et  quoniam  tres 

I  auimae  non  sunt  in   una   rationali   anima,   qiiae   tres 

)  vires  habet,  sed  una  anima  est;    quare  illa  separa- 

i  bilis  divisio  in  unitate  diviuitatis    es-et,    cum   omnia 

!   de  Deo  creata  sint?    Nequaquam  ergo  diceudum  est 

.  tres    deos   aut  tres   dominos    esse,   sed   unus   Deus 

.  dicitur,  quia  omnia  creavit,  et  unus  Dominus,  quem 

,;  omnes  crealurae  Doininum    invocant,   et  cujus  oves 

propria;  sunt ;    ot  ideo   prohibendum    est,    ne    ulL', 

^ingularitas    in    unitale  divinitatis    habeatur,    iiuia 


B 


A  unus  Deus  est.  Et  Pater  a  nullo  est  factus,  quoniam 
ante  eum  nullus  apparuit,  a  quo  genitus  aut  crea- 
tus  esse  possit,  sed  sine  initio  aeternus  est.  Filius 
autem  absque  omni  separatione  a  Patre  solo  est, 
non  factus  initialis,  nec  creatus  in  merabris,  sed 
genitus,  ut  lumen  in  sole  sine  omni  separatione 
est.  Hic  carnem  de  virgine  Maria  assumpsit;  sed 
tamen  claritas  divinitatis  ab  eo  non  recessit,  quia 
aeternaliter  in  divinitate  cura  Patre  fuit,  quaravis 
sub  tempore  indumentum  suum,  videlicet  carnem, 
de  matre  Virgine  induerit.  Sed  Spiritus  sanctus 
vita  est  quae  omuia  spiraraiua  in  creaturis  movet  : 
et  hic  per  nullum  spiramentura  vita  factus,  nec 
etiam  ab  ullo  creatus,  uec  ab  alio  ulio  genitus  est ; 
sed  Patri  et  Filio  in  divinitate  coaeternus  et  coaeqiia- 
lis  existit.  Ipse  enim  in  prima  creatione  mundi  ade- 
rat,  quia  Spiritus  Dei  fercbatur  super  aquas  [Gen.  i), 
circulum  totius  orbis  illustrans,  cum  verbum  Dei 
dixit  :  Fiat.  Et  a  Patre  et  Filio  Spiritus  sanctus  iu 
veritate  prophetiae  procedens,  prophetas  prophetare 
^ecit,  qui  tamen  multoties  profunuit  it^m  prophetite 
occultabant,  licet  textum  scriberent;  quouiam  ve- 
lut  in  umbra  et  in  visu  noctis,  interdum  per  signi- 
licitionem  loquebantur.  In  igneis  quoqiie  linguis 
super  aposlolos  veniens,  eos  totos  replebat,  et  eos 
alios  homines  fecit  quani  aute  fuissent,  ita  ut  ipsi 
easdem  linguas  viderent,  et  tactum  ejusdem  Spiri- 
tus  sancti  sentirent,  qui  ante  nativitatem  Christi 
nulli  hominum  sic  apparuit,  nec   postea  apparebit; 

r  quoniam  Christus  unigenitus  Dei  est.  Ouod  autem 
in  igueis  linguis  eis  apparuit,  hoc  ideo  factum  est, 
quia  Virgo  Maria  iu  igneo  calore  ipsius,  Filium  Dei 
ooncepit,  el  sic  etiara  ipse  a  Patre  et  a  Filio  pro- 
cedit.  Et  quoniam  apostoli  eum  in  igne  videbant, 
cura  sapientia  et  intelligentia  manifeste  loqueba- 
tur.  Sed  et  quia  Filius  Dei  in  Maria  virgine  de 
Spiritu  sancto  conceptus  est  [Liic  i),  Spiritus  san- 
ctus  in  ipso  mansit,  et  raauet,  et  semper  cum  ipsu 
est,  nec  unquam  ab  ipso  invicem  separantur,  ideo- 
que  integra  et  pura  iides  est,  quod  Spirilus  sanclus 
a  Patre  et  Filio  procedit,  ut  piwdictura  est.  Iloc 
vero  quod  Filius  dixit  :  Quia  Patre  procedit  {Joan. 
xv),  ad  honorem  Patris  dicebat,  attendeus  quod 
iucarnatiu  sua  ex  tempure  fuit,   cum  paternae   divi- 

D  nitati  tempus  non  adsit. 

Itaque  unus  Pater  est,  et  uou  tres  Patres,  sed 
uuus  Pater;  quia  si  Pater  non  esset,  Filium  noii 
genuisset  :  et  si  Fiiius  genitus  non  fuisset,  mundus 
creatus  non  esset.  Unus  quuque  Filius,  non  tres 
Filii,  sed  unus,  per  quera  omnia  facla  sunt,  Patri 
consubstantialis  :  et  unus  Spiritus  sanctus,  et  non 
tre.s  Spiritus  sancti,  sed  unus  viviiicans  omnia,  et 
muvens.  Nara  uuaquaeque  radix  viriditalem  in  se 
habet,  de  qua  fructus  procedit ;  istud  autem  iua;- 
qualiter  inspicitur,  et  tainen  in  uno  sunt.  Quare 
ergo  Creator  omniuui,  in  Trinitate  personarum  nou 
esset?  Persona  enim  Patris,  per  radicem  ;  persona 
vero  Filii,  per  fructum;  persona  autem  Spiritus 
sancti,  per  viriditatem  iutelligeuda  est;    et    ab  iu- 


107:; 


S.   lIlLUIiiiAUIJlS. 


1(17(1 


vicem  mm    separantur,    sed   uniis  Deus    est.   Et  in  A  ut  sic  anima  et  caro  uuus  est  homo,  ita  etiam  abs- 


ista    Trinitatis   unilate  niljil  prius    anlecedendo,   ni- 
hil  posterius  subsequendo,    niiiil   majus  in   magnili- 
centia,  nihil  minus  in  poleulia ;  sed  totae  hujus  Tri- 
nilatis  pfrsonaj  sine   ulla  vucuilate  in  uiium  si'  con- 
jungunt,  el  in  a?ternitate  et  lu  ;equalitate  cou?ternai 
sibi  et  coaequales  exislunt.  ita  ut  in  eisdem  personis 
nihil  sit,  de  quo  secundum  divinitatem  dici    possit   : 
Eit  el  iiun  fiiit,  magnum  ct  |>urvuui,  quuiii.im  Deus 
initio  et    line   carens,    iiullum  augiiientum,   uullum 
detrimentum    recipif,   quia    immutabilis    est.    Opus 
autem  Uei  iu  creatura  prius  uon  formatum,    modo 
formalum  apparet,  et  per  tempora  transit,  se  in  ma- 
jus  dilatando,  et  in   minus  se  contrahendo.  Tres  er- 
go  personie  in  unitate,  unusque  Deus,  in  tribus  per- 
sonis    colendus  est,  quoniam  ipse   omnia  creavit,  et 
vita  est,   per  quam  omnia  vitalia    procediint,   quod 
quilibet  lidelis  indubitanter  sic  accipiet.  Fideli  etiam 
uecessarium  est,   ne    a     lide   catholica    se    separet; 
sed    incarnationem  Filii   Dei  veram  esse  credat,   et 
seipsum,  quomodo  creatus  sit,  et  quomodo  operans 
corpus  cum  rationali   anima,   unum   sit,  consideret. 
Deus  enim  ante  lempora   formam  hominis,   in   qua 
carnem  assumeret,  pr*viderat ;  et  quicunque  in  hoc 
dubitat,  seipsum    abnegat    :     uec  credit,     quod   iu 
duabus  naturis  anim£e   et  corporis  per  tres  modos 
uuus  homo  est;   quia  si    unuru  de  tribus  islis,  scili- 
cet  anima,  corpore    et  rationalilate,    de  quibus  ho- 
mo  constat,  deesset,    homo   iiou  esset.    Nam   homo 


B 


que  omui  dubio  Dei  Filius  ante  siecula  natus  carne 
ex  Virgine  assumpta  pleniter,  ut  prwdictum  est, 
indutus,  Deus  et  1mi'>m>  existens,  unus  est  Christus, 
per  uuclionem  utiqui'  .rratiae  Dei  Christus  dictus. 
Qui  in  saucta  humauitate  sua,  per  fixuram  clavorum 
et  lauceip  vulneratus  est  (Joan.-  xi.x,  Isa.  Lin) 
propler  unuin  vuluus  primi  homiuis,  quod  cuncto 
generi  ,suo  ille  iiillixerat,  quatenus  iivore  sanguinis 
sui  illud  sanaret,  et  uuctione  olei  gralia>.  illud  per- 
fuuderet,  ac  per  poenitentiam  iliud  ligaret ,  cum 
homo  se  peccasse  doleret.  Vulneraius  autem  de- 
sceudil  spiritualiter  in  puteum  iufernalis  profundi, 
illicque  per  plurimos  sibi  altraxit,  scilicet  eidem 
inferno  primum  hominem  abstulit,  et  omnes  qui 
Deum  in  moribus  humana;  honorilicentiai  unquam 
tetigerant,  et  eos  in  locum  deliciarum  et  gaudio- 
rum,  quem  in  priiuo  pareute  perdiderant,  locavil. 
Sed  quod  die  tertia  suirexit  a  morte  dormientis 
corporis,  in  hoc  tres  personas  deitatis  designavit, 
atque  eodem  corpore  ascendens,  ad  coelos  ivit,  ibi- 
que  dominando  sedet  ad  dextram  Patris,  qua?  sal- 
vatio  credentis  populi  est,  illis  vitam  tribuens,  quos 
sanguine  suo  redemit. 

Et  hi  omnes  ante  tempora  omnium  principiorum 
pra^sciti  sunt,  qiioniara  Verbum  Patris,  per  quod 
omnia  facta  sunt  (Joan.  i),  carnem  induit,  ul  homi- 
nem  quem  formaverat,  redimeret.  Idem  autem  Fi- 
lius  Dei,  iii  line  sieculi  justus  jiidex  veniet  judicare 


rationalis  in   aninia  est,    quic    in  corpore    quailibet  (]  vivos  et  mortuos,  vivos  scilicet,  qui  opus   lidci  ope- 


cum  sono  verborum  perticit;  quoniam  creulurai 
homini  adsunt,  quemadmodum  rami  arbori,  quia 
homo  non  sine  reliqua  criMlura,  sicut  nec  arbor 
absque  ramis  creatus  est. 

lu  veritate  ergo  recta  tides  est  quod  Christus  Dei 
Filius,  ante  tempora  natus,  Deus  est,  et  etiam  per 
indumentum  carnis  verus  liomo  est.  Deus  ilaque  est 
ex  subslantia  1'atris.  quoiiiam  illi  sine  tempore 
coaeternus  et  coa-qualis  esl,  ante  secula  genitus, 
i\ma  omnia  ■^er  ipsum  fuctu  sunt  [Juan.  \);  sed  per 
humanitatem,  qua;  tempiis  habet,  ex  subslantia 
malris  homo  esl  :  ipse  eteniin  plenus  Deus  est  in 
integritate  a;ternitatis  plenusque  homo  cuin  ratio- 
nali  anima  ct  carne  munda,   et    absque  ulla  virili 


ranles,  in  eodern  opere  bono  inventi  sunt  :  mortuos 
autem,  qui  opera  mortis  per  inlidelitatem  operati 
siint,  cum  in  voce  vocationis  canentis  tubae,  homo 
eidem  Fiiio  Dci  per  judicium  ut  scabelium  subjace- 
bit,  quoniam  tunc  eum  videndo,  qui  dignus  est, 
cognoscit.  Nam  in  adventu  judicis  hujiis,  per  prae- 
fatam  vocationem,  mortui  cum  corporibiis  suis  re- 
surgent;  quemadmodum  etiam  per  sonum  verbi  Dei, 
omnis  creatura  processit;  et  omnes  de  propriis 
operibus  suis,  qua-  iu  morituro  curpore  operati 
sunt,  judici  suo  respoudebuut,  nec  uHus  se  excu- 
sare  poterit,  qiiia  uuusquisque  opera  sua,  qua- 
prius  se  fecisse  tantum  sciebat,  lunc  cognoscendo 
palam    videbit,    quoniara  ipsis   velut  in   indumento 


commistione  humana'  iiatur;>',  atque  coa-qualis  Pa-  L>  est,  unde  etilla  euin  ubique  sequentur.  Et  qui  justa 


Iri  in  a'ternitate  diviiiitatis  est,  minor  autem  eo  in 
humanitale,  qua>.  tempus  habet.  Et  ipse  Deus  et  ho- 
mo  existens,  non  in  duos  divisus  est,  sed  unus  est 
Christus,  nou  tamen  per  commutationem  divinitatis 
in  carnem,  sed  jxt  assiimjilionem  carnis  (juam  di- 
vinilas  sibi  adjunxit,  et  quam  clarilate  sua  sic 
perfundit,  ut  radius  solis  in  sole  lucet  :  nec  ob  hoc 
ulla  confusione  substantia  divinitatis,  seu  substan- 
tia  carnis  in  invicem  confusie  suut;  sed  in  vera 
unitate  persona",  unus  est  Christus,  verus  Dei  Fi- 
iius.  Sic  enim  in  rationali  anima  nulla  commutatio 
per  cainem  hominis  est,  quin  ifisa  rationalis  spira- 
tio  sit  a  Deo,  quai  totiim  corpus  hominis  perfundit, 
ct  qua-   cuncta   opeia  ojicranlis  huniiuis  movel;   et 


et  recta  opera  fecerunt,  ibunt  in  mujorcm  clarita- 
tem  vita>,  quam  mundo  huic  sol  luceat,  animabus 
eorum  gratia  illustratis,  unde  et  angeli  Deum  lau- 
dant,  quia  isti  taiu  magna  opcra  operati  suut,  quod 
eis  gloriose  circumdantur,  velut  homo  pretiosa 
veste  qua  induitur.  Innumerabilem  quoque  multi- 
ludinem  hominum  illorum,  qui  aute  tinem  suum  vel 
etiaiii  in  line  suo  pa;nitentiuin  perfecte  egerunt,  ac 
Deum  in  peccatis  suis  confessi  sunt,  Filius  hominis 
in  sanguine  suo  ad  se  elevabit,  et  unicuique  secun- 
dum  opera  sua  mercedem  in  vila  retribuet.  Sed  mali 
de  injustis  operibus  siiis  nullam  excusationem  ha- 
bentes  et  quid  dicere  possint,  nescientes,  et  qui 
per   arles  diaboli    simulacra    adoiMvcrunl,    et    cuna 


1077 


EXPLAiNATIO  SYMBOIJ  S.  ATHANASII. 


1078 


diabolica  turLa   mala    opera  inlinile    operati    sunt,  A  magnum  piaculum  luit,    quod  liomo  uou  Creatori, 


confusione  operum  suorum  vestientur,  et  in  puteum 
laferni  cuni  diabolo  descendenl,  quem  occiipavit, 
cura  Deo  similis  esse  voluit. 

In  veritate  igitur  et  fiducialiter  credendum  est, 
quia  una  Divinitas  in  tribus  personis,  et  tres  perso- 
nae  in  una  Divinitate,  vita  una  aeternitatis  |sunt  :  et 
qui  sic  non  crediderit,  de  die  salvatiouis  eradica- 
bitur.  Vos  autem,  o  magistri  et  doctores  populi, 
quare  c;cci  et  muli  estis  in  interiori  scientia  litte- 
rarum,  quam  Deus  vobis  proposuit,  quemadmoduni 
solem,  lunam  et  steilas  instituit,  ut  rationalis  homo 
lempora  temporum  per  eas  cognoscat  et  discernat. 
Scientia  Scripturarum  vobis  proposita  est,  ut  in 
illa  velut  in  solari  radio  unumquodque  pericuium 
cognoscatis,  et  ut  per  doctrinam  vestram  iu  inlide- 
litatem  errantium  hominum  ut  luna  in  tenebris  no- 
ctis  luceatis,  qui  surit  ut  Saducaei  et  hairetici,  et  ut 
alii  multi  in  fide  errantes,  qui  inter  vos  inclusi 
sunt,  et  quos  etiam  mnlti  ex  vobis  sciunt,  prona 
facie  pecoribus  et  bestiis  similes  existentes.  Nam 
nec  vident,  nec  scire  volunt,  quod  per  spiraculum 
vitael  rationales  sunt,  nec  capita  sua  ad  illum  ele- 
vant,  qui  eos  creavit,  et  per  quinque  sensus  regit, 
quos  ipsis  donavit.  Quare  ergo  in  rationali  homine 
similitudo  proni  animalis  est,  quod  per  llatum  aeris 
suscitatur,  quem  iterum  exhalat,  et  sic  linitur,  et 
quod  aliam  scientiam  non  habet,  quam  quod  sentit 
et  ferientem  timet,  et  quod    per  se  nihil  operatur, 


B 


sed  illi  qui  eum  seduxit,  obedivit  (Gea.  \n);  quo- 
niamjustius  est  obedire  Domino,  quam  fallaci  ser- 
vo,  qui  se  domino  suo  assimilavit.  Cum  his  etenira 
verbis  implete  corda  illorum  in  virga  ferrea,  qua- 
tenus  cognoscant,  ne  se  a  Creatore  suo  avertant, 
vel  si  per  intidelitatem  ab  eo  declinaverint,  quod  iu 
sepulcrum  inferni  cum  illo  quem  imitali  sunt,  ca- 
dant.  Nam  qui  in  intidelitate  perseveraveriut,  tan- 
quam  vas  figuli,  quod  figulo  indignum  incongruum- 
que  videtur,  confringentur ;  et  quia  opera  lide  non 
fecerunt,  in  aeternam  vitam  inlroire  non  puterunt 
sicut  nec  male  factum  vas  figuli  reparatur,  sed 
confringitur.  Haec  vos  qui  populuni  regitis,  iutelli- 
gite,  et  ad  invisibilem  Deum,  quem  nemo  expu- 
gnare,  nec  carnalibus  oculis  videre  potest,  adspi- 
cite,  ac  quomodo  villicationem  vestram  regatis, 
quani  ab  illo  accepistis,  atteudite,  quoniam  in  no- 
mine  illius  magno  honore  glorificati  estis,  et  sic 
popuium  regite,  ne  in  die  judicii  coram  illo  de  regi- 
mine  vestro  erubescatis.  Cavete  quoque  no  per  vo- 
luptatem  carnis  et  delicias  saeculi  ita  tsedio  afficia- 
mini,  ut  vix  oculum  unum  ad  coelestem  doctrinam 
aperire  possitis. 

Haec  autem  dura  sunt  vobis,  quia  qui  diligenter 
CQjlestia  attendit,  in  his  quae  regit,  totum  corpus 
suum  vulnerat,  quoniam  desideria  caruis  sibi  abstra- 
hit.  Igitur  propter  timorem  Dei,  qui  vita  et  veritas 
est  hominem    in    femiuea   forma  haec    scribentem, 


nisi  ad  hoc  impellatur?  Et  quomodo  decet    ut  homo  q  ne  despiciatis,  quae  doctrina  litterarum  indocta    est, 


in  societate  pecoris  sit ;  quod  ipsi  per  ministerium 
subjacet,  et  per  quod  pascitur  ac  cui  imperat  et 
dominatur,  quoniam  rationale  non  est?  Unde  sum- 
mus  Pater  ad  Filium  loquitur,  sicut  per  Spiritum 
sanctum  scriptum  est  :  Reges  eos  in  virga  ferrea, 
tanquatu  vas  figuli  confringes  eos  {Psal.  u).  Quod 
dicitur  :  Qui  tibi  resistuut,  reges  eos  in  virga  ferrea, 
iju*  dura  est  castigaus  :  et  tanquam  vus  figuli,  quod 
de  luto  factum  est,  confringes  eos,  quia  et  ipsi  de 
terra  sunt.  Ostium  enini  rectitudinis  per  lidem  non 
ingrediuutur,  nec  per  famam  bonorum  operum 
egrediuntur;  quoniam  fures  sunt,  et  per  proprieta- 
tem  voluntatis  suae,  mactant  et  perdunt,  quod  vo- 
lunt ;  quia   hypocrilie   sunt,   legem  sibi  in  perditio- 


etquae  ab  infantia  sua  usque  in  lx  «tatis  suae  an- 
num  imbecillis  erat,  et  quae  scripturam  hanc  oculis 
et  auribus  exterioris  hominis  non  vidit  nec  audivit, 
sed  qucV  tantum  in  interiori  scienlia  animae  suae 
eam  vidit  et  audivit.  Nolite  ergo  mentem  vestram 
in  altum  extoUere,  eam  spernendo,  quoniam  Deus 
irrationale  aniraal  loqui  fecit,  sicut  voluit  (Num. 
xxu).Visio  autem  haec,  inqua  ego  paupercula  forma 
ista  vidi,  ab  infantia  mea  usque  in  praedictam  aeta- 
tem  ab  anima  mea  non  recessit;  et  htec  quae  prae- 
dicta  sunt,  in  loco  isto  scripsi,  qui  a  quibusdam 
tyrannis  destructus,  per  plurima  curricula  annorum 
desolatus  mausit,  in  quo  reliquiae  S.  Roberti  re- 
quiescunt,   qui  nobilis    secundum  dignitatem    prae- 


nem  evertentes.  Vos  autem  qui  in  magistrali  docti'ina  "  sentis  steculi  fuit,  et  quem   Deus   in  vicesimo    aetatis 


velut  luna  et  stellai  audientibus  estis,  quibus  tamen 
magis  propter  honorem  et  divitias  s;eculi,  quam 
propter  Deum,  Scripturam  ruminalis,  audite  et  in- 
telligite,  quod  multo  plus  necessarium  esset,  ut 
nocturnastenebras  errantium  etinfidelium  hominum 
scinderetis,  qui  ignorant  in  qua  via  ambulent,  qua- 
tenus  illos  per  lidem  ad  nos  traheretis.  Nunc  ergo 
regite  eos,  per  veram  admonitionem  ipsis  ostenden- 
tes,  quod  Deus  in  principio  propter  hominem  coelum 
et  terram  et  reliquas  creaturas  creavit,  et  homi- 
nem  in  voluptuosum  locum  paradisi  posuit,  eique 
praeceptura  quod  praevarieatus  est,  dedit;  quapro- 
pter  et  in  tenebras  exsilii  hujus  expulsus  est.  In 
eadem  vero  proevaricationc  demonstratum  esl.   quam 


suii'  anno  ad  se  gloriose  coUegit,  qui  locus  nuuc 
taudem  post  eosdera  desolationis  annos  per  gra- 
tiam  Dei  in  mirabilibus  ipsius  restauratus  existit. 
Domiuus  enim  in  hoc  sancto  suo  verborum  illorum 
memor  fuit,  quae  ad  discipulos  suos  loquens,  ait : 
Vestri  capilli  capitis  omnes  numerati  sunt  (Malth. 
x),  nec  omittere  voluit,  quiu  eum  revelaret.  De  me- 
ritis  etenim  sanctorum  scribendum  est,  quatenus 
bona  et  recla  fama  iu  aures  lidelium  sonet,  quem- 
admodum  etiam  creatura  Deo  laudes  sonat,  quia  ab 
ipso  creata  est.  Deus  quippe  aeternus  est,  et  opus 
suum  ad  laudem  nominis  ejus  factum  est,  quoniam 
si  anima  in  corpore  hominis  non  esset,  homo  uon 
viveret,  uec  auima  siue  carne  operaretur.    Sic   ange- 


lOTi» 


S.  IULDEGARDIS 


1080 


lus  in  Deo  laus  est,  et  hoino  opus   ia  Deo  est.    Itaque  A  esset  (M(j/^/i.    xxii).    Quod  cuui    nenlexissent    tenue- 


laus  illi  sit  iu  omuibus  mirabilibus  suis,  et  in  meri- 
tis  sanctorum,  quivera  selernitas  est,  omniacreando, 
el  in  novisiimo  die  cceluni  et  terram  renovando, 
cujus  alliludinem  el  profuiiditatem  uullus  alius  teti- 
git,  et  cujus  scientiaj  latiludinem  nullus  compro- 
hendere  poterit.  HaJC  itaque  Scriptura  a  fidelibus 
audienda  el  'nlelligenda  esl  :  0  quam  gloriosa  Divi- 
nitas  est,  qua;  creaudo  et  operando,  per  creaturam 
suam  seipsam  oslendit,  quemadmoduin  in  tribus 
pueris  facit,  quos  ita  infundit,  quod  sine  omni  vi- 
sione  Scripturarum  et  absque  doctrina  hominum, 
in  camino  ignis  ipsum  laudabant  (  Dan.  iii).  Sicut 
enim  felix  anima  exuta  carue  nihil  aliud  quam 
Deaiii  sapere  et  cognoscere  desiderat,  ita  isti  beati 
tres  pueri  adhuc  in  carne  viveutes,  Deum  ardenter 
desiderando,  naluram  anima^  imitati  sunt.  Detis 
eliaiu  Paler  Fiiium  suum  per  incredulitatem  igno- 
ranliaj  nominari  voluit  in  Nabuchodonosor,  velut 
etiam  maligni  spiritus  ipsum  sciunt,  nec  lamencum 
conhlentur,  quibus  omnibus  mirubilia  sua  Deus 
sa'pe  ostendit.  Omnipolentiam  quoquesuam  in  Sam- 
son  fortissimo  mauifeslavit,  qui  fortitudine  sua  leo- 
nes  et  feroces  bestias  superans  {Jiulic.  xiv),  ab 
uxore  sua,  sicut  Adam  ab  Eva,  deceptus  est,  qui  ta- 
mea  deinde  vires  suas  recipiens,  ipsam  mulierem 
et  reliquos  inimicos  suos  vidit  (Judic.  xvi),  sicut  et 
Christus  infernum  despolians,  vim  inimicorum  suo- 
rum  devastavit.    In    durissimo   autem   prtKlio  David 


B 


runt  servos  ejus,  et  contuinelia  atfeclos  occiderunt, 
quoniam  anliquos  sanctos  quos  Deus  primum  misit, 
et  apostolos  qui  postea  missi  sunt,  Juda?i  et  cseleri 
increduli  homiiu"-  iu  magna  hvtitia  sa;pe  conve- 
nientes,  de  lerra  del.verunt.  Deus  autem  per  ar- 
cum  innubibus  coili  positum  jurainenti  sui  memor 
fuit  {Gea.  ix),  quando  Filium  suum,  quem  idem 
arcus  signilicat,  ex  integra  virgiuea  natura  nasci 
voluit,  qui  omnes  inimicos  suos  potenler  expu- 
gnanda  superavit,  quemadiuoduin  etiam  per  aquani 
diluvii  homines  deleti  sunt  {Gcn.  vii),  novo  tamen 
sipculo  hominum  peraquam  baptismatis  recuperato, 
in  Ecclesia  Gliristo  regnaute,  velut  arcu  in  nubibus 
appareute.  Filio  quippe  Dei  Ecclesia  juncta  est, 
sicut  circumcisio  legi,  qua^.  serviendo  Ecclesiam 
per  signiticationem  priEcucurrit.  Sed  novum  saecu- 
lum,  quod  per  ornamentum  Ecclesiai  deauratum 
est,  nunquam  in  defectu  ex  toto  deridebilur.  Sicut 
etiam  arcus  in  coilo  non  deliciet,  sed  cum  timore 
ita  comprimetur,  ut  vix  uno  oculo  videat,  iterum 
in  Filio  Dei  recuperabitur.  In  variis  quoque  colori- 
bus  prsedicti  arcus,  vires  virtulum  millenarii  nu- 
meri  sanctoruin  signiiicantur,  in  igneo  [scilicet  co- 
lore  castitas  et  conlinentia,  in  purpureo  martyria 
marlyrum,  in  hyacinthino  doclrina  majorum,  in 
viridi  autem  virtutes  bonorum  operum  sanctorum 
accipiuntur,  qu;e  per  Filium  Dei  exspiratai  radiando, 
ut  radii  a  sole  procedunt.  Prsefalus  auiem  rex,    mis- 


contra  Goliath   pru-iiguravit  (I  Rcg.  xvii),    quod  per  ^.  sis  exercilibus  suis,  perdidil  homicidas  iilos,    et    ci- 

humanitatem  Filii  sui  antiquum   serpentem  ligatu- 

rus  esset.  Sed  et  in  Uiollem  miilicbrem  sensum    tan- 

tam  vim  misit,  ut  mulier  Holopherneni  iu  nocte  in- 

terticiens,     Israeliticum    populum     liberavit    [Judit. 

xiii),  et  in  hoc  genitricem  Filii  sui  prtesignavit    per 

quam  Udelis   populus    liberandus  erat.   In    antiquis 

enim  sanctis  per  prophetiam   prophetarum    et   holo- 

causta  arietum  et  taurorum,  paclum  foederis  figu- 

rare  fecit,  quia  Ecclesiam  per  copulationem   despon- 

sationis    Filio    suo  adjiingendam    pra-notavit.    Per 

indumentum  enim    humanitatis    Filii    Dei,    Ecclesia 

eidem  Filio  Dei  adhaeret,   qui  in  sanguine  suo  illam 

in  hsereditatem  sibi  dotavit,  ita  quod    ipsa  per   ba- 

plismum  ad  vitam  sobolem  regenerat,  quam  Eva  ad 


vitatemillorum  succendit,  quia  cum  dolores,  vide- 
licet  veteres  praicurrendo  pncterierant,  omuipolens 
Deus  iratus  super  inimicos  suos  quando  Romani 
principes  Jerusalem,  qua;  sanguine  veri  Agni  et 
sanguine  aliorum  sanctorum  perfusa  erat,  subfo- 
diendo  totam  everterunt,  et  omnia  legitima  eorum, 
qui  in  ea  habitabant,  illos  occidendo  et  videndo, 
destruxerunt.  Tunc  Ecclesia  iterum  reuidificata  est, 
quemadmodum  civitas  sancta  Jerusaiem  nova  de- 
scendit  de  coelo  {Apoc.  xii),  a  Deo  parata  siout  sponsa 
ornata  viro  suo,  quoniam  Agnus  Dei  ad  se  collegit 
lactentis,  puerilis,  juvenis,  inaturae  ac  decrepitae 
aitatis  homines,  quibus  Ecclesiam  in  novitate  bono- 
rum    operum     et   in    humilitate    descendentium  de 


mortem  generavit.    Nam   Christus    in   sanguine  suo  D  ccelo  virtutum     ornavit,   velut    unusquisque   eorum 


Ecclesiam  sibi  desponsavit,  sicut  per  juramentum, 
quod  servus  Abrahae  sub  femore  Domini  sui  spo- 
pondit  (Gen.  xxiv),  pra^figuratum  est,  videlicet  Ec- 
clesiam  Christo  desponsandam  esse.  Sed  cum  Lu- 
cifer  cum  omnibus  se  comilantibus  sensit,  quod 
Deus  Pater  Filio  suo  nuplias  palam  fecit,  in  se  fre- 
muit,  et  quemadmodum  Cain  ad  sanguinem  Abel 
concussit  {Gen.  iv),  sic  corda  incredulorum  et  tyran- 
norum  invasit,  quatenus  justos  bonos  et  electos  Dei 
caperent,  vulnerarent  et  occiderent.  Hinc  est  quod 
Christus  discipulis  suis  parabolam  de  homine  rege 
dicebat,  qui  servos  pro  invitatis  ad  nuptias  misit ; 
sed  illis  venire  nolentibus,  alios  servos  rnisit  ad  illos 
ut    venirent,     quoniam    piandium    suum    paratum 


bona  et  sancta  opera  peilicit,  a  Spiritu  sancto  pa- 
rata,  quemadmodum  sponsa  ornatur  viro  suo,  cum 
in  dilectione  ejus  ardet,  ut  etiam  Ecclesia  Christo 
coiijuncta  est,  sic  et  in  electo  suo,  scilicet  B.  Ro- 
berto,  Deus  fecit,  quem  in  infantia  sua  totum  per- 
fudit,  et  quem  ad  bonum  finem  perduxit  qui  clarus 
genere  et  divitiis  sa^culi,  per  libertatem  benedictio- 
nis  Dei  charus  Deo  exstitit.  Nam  ut  in  vera  visione 
video,  beatus  patronus  noster  Robertus,  patre  suo 
orbatus,  cum  matre  sua  vidua  in  hoc  loco  vivens, 
et  operibus  bonis  insudans,  ac  Deo  castitate,  hu- 
militate  et  sanctitate  serviens,  cum  caducis  et  tem- 
poralibus  ;pterna  praemia  niercatus  est.  Sicut  enim 
vivens  lumen  in  vera  visione    mihi  ostcndit,   et   nie 


1 


1081  VITA  S.  RDPERTl.  1082 

docuit,  sic  de  ipso  loquar.  Ubicunque  opinio  verfe  A  magnum  miracuium  magnarum  visiouum  transtulit, 
sanctitatis  fuit  ibi  sanctitas  stare  et  permauere  diu  ut  omnibus  cernentibus  aperte  apparet.  Pater  ergo 
potuit,  ubicunque  vera  sanctitas  non  fuit,  ibi  meu-  matris  beati  Roberti  de  Lotharingia  oriundus,  etc. 
daciura  durare  diu  non  potuit,  quemadmodum  Di-  Qugs  sequunlur  Irguntur  initio  Yitae  S.  Roherti,  ah 
vina  majestas  aperle  ostendit,  cum  me  et  quasdam  ipsa  Hildpjjarde  scripta. 
sorores    mecum   ad    locum    reliquiarum     ejus     per 


VITA  SANCTI  RUPERTI 

DUCIS   BING^   IN   DIOECESI    MOGUNTINA 

A  SANCTA  HILDEGARDE  ABBATISSA  SCKIPTA, 

{Acla  Sanclorum  Dolland.,  Maii  t.  III,  die  15,  p.  503.) 


Biugium,  seu  Binga,  olini  etiam  Pingia  dicta,  oppidum  Germaniaj  ad  Rbeuum,  ubi  is  iNavam  tluvium 
excipit,  quatuor  leucis  infra  Moguntiam,  cujus  urbis  nietropolitano  capitulo  a  ducentis  propemodum 
annis  paret.  Hujus  loca  vicina  a  Niva  iluvio  Nachgouve  seu  pagus  Navensis  diclus,  cum  locis  subjectis 
late  describitur  a  Marquardo  Frehero  par.  ii.  Oriyinwn  Palutinarum,  cap.  11.  Ejus  ditionis  dux  olim 
post  suos  parentes  fuit  S.  Rupcrtus,  aliqiiibus  Roberlus,  seu  liopertus  dictus  ;  a  quo,  inquit  Freherus, 
«  Ruperti  ceu  gentililii  cujusdam  Divi  prcEuomen  multis  palatinorum  (decem  enim  Ruperli  in  liac  familia 
numerantur)  prae  aliis  complacuit.  »  Et  vivit  etiamnum  Rupertus,  frater  comitis  palatini  Rheni.  Ihijus 
Sancli  Vitam  ex  vera  visione  «  edocta,  uti  in  Proiogo  loquitur,  descripsit  S.  Hildegardis  abbatisssa,  qu;i', 
uti  scribit  Trilhemius  in  C/iroH(CO  Spanheimensi  ad  annum  1148  :  »  in  montf  S.  Disibodi  constituta,  di- 
vinitus  admonita,  cum  decem  et  octo  sanctis  virginibus  ad  Bingas  transivit,  et  monasterium  in  monte 
trans  Naham  tluvium,  juxta  sepulcram  S.  Ruperti  ducis  et  confessoris,  aiditicavit,  atque  ut  idem  Trithe- 
mius  in  Chronico  Hirsauyicnsi  ad  annum  lloO.  addit,  «  ccenobium  pro  sacris  virginibus  coustruxit  in  eo 
loco,  ubi  S.  Rupeitus  dux,  cum  matre  sua,  Bertha  nomine,  sancta  femina,  temporibus  Ludovici  primi 
imperatoris,  castellum  et  mansionem  habuit.  »  Idem  Trithemius,  libro  De  scriptoribus  ecclesiasticis,  enu- 
merat  opera  a  S.  Hildegarde  conscripta,  interque  illa  Vitam  S.  Rupcrti  confessoris,  hoc  exordio,  «  Nam  ut 
in  vera  visione,  »  sed  defuerunt  illi  tres  quatuorve  lineoe  prsecedentes. 

2.  Eam  Vitara  ex  MS.  codice  bibliothecte  Moguntiiiai  Societatis  Jesu  edidit  Joannes  Busajus,  ejusdera 
Societatis,  una  cum  epistolis  Hincmari  archiepiscopi  Remensis  et  Constitutionibus  Caroli  Magni,  Mogun- 
tise  an.  1002.  Eamdem  Vitam  recudit  Nicolaus  Serrarius,  lib.  ii  Brrum  Moguntiacarum,  cap.  2").  Eanidem 
nostro  more  illustratam  hic  damus.  Colitur  S.  Ilildegardis  27  ScptPmbris,  Martyrologio  Romano  in- 
scripta  :  ejus  autem  Visiones  habemus,  quales  in  Bingensi  ejus  monasterio  vidimus  ipsimet  propria  ejus 
manu  scriptas  et  tribus  libris  distinctas,  Parisiis  anno  1513  excusas  et  Colonia?  anno  1628  recusas  a  qui- 
bus  merito  abest  prophetia  sub  ejus  nomine  olim  conficta  contra  ordines  mendicantes  Prajdicatorum  at- 
que  Minorum,  ac  Societati  mistrge  calumnio-^ius  nuper  aptata,  de  qiia  eginius  ad  Vitam  S.  Thom«  .\qui- 
nalis  7  Martii  in  notis  ad  caput  4.  Ejusdem  S.  Riiperti  Vitam,  sed  contractara,  invcnimus  in  ms.  Ultra- 
jectino  Ecclesige  S.  Salvatoris,  et  in  ms.  ccenobii  Rubeoe-Vallis  Ganonicorum  Regularium  prope  Bruxellas 
quam  et  Germanice  transtulit  Jacobus  Kobelius,  secrctarius  urbis  Oppenheraii,  earaque,  dicatani 
Adelheidae  abbatissae  «  monasterii  in  S.  Ruperti  monte,  »  edidit  Oppenhemii  anno  1524  pra^claris  imagini- 
bus  ornatam. 

3.  Sacra  memoria  S.  Rupcrti  confessoris,  comitis  Palatini,  «  ad  hunc  lo  Maii  inscripta  est  dictis  ver- 
bis  in  ms.  Florario  Sanctorum.  At  Roperlus  «  dux  Paiatinus  Rheni  et  confessor  »  appellatur  a  Greveno 
Carthusiano  Coloniensi  in  Auctario  Usuardi,  excuso  sub  nota  anni  l.")la  et  1331,  et  a  Canisio  a  Marty- 
rologio  Germanico,  alque  a  Molano  in  Additionibus  ad  Usuardum,  a  qno  additiir  »  Apud  Ringara.  »  Fer- 
rarius  in  Catalogo  generali,  «  Bingii,  inquit.  in  Ger;nania  superiore  S.  Roberti  comitis.  »  Ita  etiam  Ro- 
bertum  appelal  Saussajus  in  Martyiologio  Gailicano,  qui  ex  Vita  longum  encomiura  dddit.  Gelenius  in 
Fastis  Agrippinis  inter  alia  scribit  ista  :  «  In  antiqiio  Bingio...  requiescit  S.  Rupertus,  dux  Lotharingia 
et  comes  paiatmus,  ex  cujus  reliqiiiis  Coloniam  an.  1032  trauslatis,  arliculus  ex  manu,  in  sacello  S.  Mar- 
garitie,  beneticia  recuperata^  sanitatis  fehricitantibus  impendit.  »  Videutur  nunc  relitiuite  S.  Hildegardis 
seque  ac  S.  Ruperti  ob  bella  Suecica  Coloniam  translata'.  Nam  anno  I62't  solemnis  Colonia'  processio  ad 
lucrandum  Jubila?um  in  die  Pentecostes  habita  est,  in  qua  pr«ter  reliquias  ecclesiarum  Coloniensiuni 
circumlata  fueriint  S.  Hildegardis  cor  adhuc  integrum  et  Iingua,  item  caput  S.  Buperti  ducis,  adhuc 
carne  uudique  fert  vestitum,  ut  tum  Antverpiam  scripsit  Franciscus  vauder  Veken.  Nos  anno  lOGO  fui- 
mus  in   ipso   S.    Hildegardis  monasterio,  et  inter  reliquias  ejus  cor  adliuc  integrum  sumus  veuprati. 

_  4.  Laudatus  supra  Serrarius  cap.  36  asserit,  S.  Ruperti  reliquias  in  eodem  adhiic  virginura  raonaste- 
rio  visas  cum  scnberet  anno  1604  et  addit,  «  corpus  quamvis  dissolutum,  pelle  tamen  adhuc  poene  obte- 
ctum  est,  praesertim  pedes,  quorum  unum  argenteus  continet  ibideiu  calceus;  alterum  ex  allero  qui  re- 
manet  calceo  abstulisse  alioqne  misisse  dicitur  cardiualis  Alherlus,  »  qui  fuil  archiepiscopus  Mugunti- 
nu^  ab  anno  1514  ad  annum  1545.  Veriim  olim  cum  ad  illud  mou  isteriuin  S.  Bernardus  veuisset,  tum, 
ut  seribit  Tritheraius  in  Chronico  Hirsawiiensi  ad  an.  1148  :  Dedit  S.  Hildegardis  viro  Dei  postulanti 
particulam  reliquiarum  S.  Ruperti  Ducis  Bingionum  et  coufessoris  :  pro  quibus  et  ipse  })ostea  nonnulla 
sanctorura  capita  ei  remisit.  Facta  sunt  haec  in  monte  S.  Ruperti  in  preesentia  Meginhardi  comitis  de 
Spanheim,  sub  cujus  ditione  temporali  prsefatuin  coenobium  constiuctum  est....  Aderant  ibi  cura  eo  co- 
mite  pr;esentes  Cuno  abbas  S.  Disibodi,  et  Bernhelraus  priinus  abbas  in  Spauheim,  cum  multis  aliis  cle- 
ricis,  monachis  et  secularibus.  Ibi    tunc  Berniielmus  abhas  prepfHtus,    per  mfdium    S.  Bernardi,  ad  instari- 


t08J 


s.  hilde(;ahi)is 


I08'f 


liatD  sui  et  comitis  Mepiuliardi,  dexlrum  crus  a  genu  iiifra  usque  ad  pedera  exclusive  de  corpore  S.  Hu- 
perti  ducis,  ititegrum  cum  cule  et  carnibus,  a  H.  Hildet^arde  el  tota  ejus  cou,a;rej;atioae  sanctarum  virgi- 
nutu  ol>linuit.  et  cum  inagna  rfvereutia  et  honore  ad  suutu  monasterium  Spanlieimeuse  introduxit  :  ([uod 
usijue  in  liodiernum  diem  iute^rum  habemus.  Haec  Trilhemius,  qui  eadem  aliquaudo  coutraclius  refert  iu 
Cfiioniro  Spanheimensi,  sed  ad  annura  1150. 

j.  Hujus  Sancti  recitatur  oflicium  ecclesiasticum  sub  ritu  duplici  Monachii  in  collegio  Societatis  Jesu, 
ob  sacias  ejusdem  reliquias,  (iu;i'  ibidein  asservantur,  scilicet  spina  dorsi  sive  ejusdem  magua  pars  un- 
ciarum  untiecin),  ilem  aliud  os  i;!  <>  unciarum.  »  .\lia  ibidem  lectio  habet  :  «  Ue  spina  dorsi,  os  cum  carne 
undfcim  unciaruin.  »  Ita  ad  nos  scripsit  ."i  Jutiii  aniio  KiTi  Simon  Mair,  Socielatis  Jesu  sacerdos  et  Mo- 
uaclili  tunc  prajtectus  Ecclesiifi,  at  postea  successor  ejus  .Maxiinus  Potizen  ad  nos  misit  testimonium  au- 
thenticum  de  variis  hujus  Sancti  obtentis  relitiuiis,  et  aliis  S.  Hildegaadis,  inio  et  Berthae  matris  ejus,  et 
S.  Satyriie  virj^rinis  et  niartyris  in  Bavariam  Iranslatis;  es  quibus  Societati  Monachiensi  dala?  fuerunt 
ante  indicatai  reliquice.  Ipsum  lestimouium  post  ipsam  Vitain  intPt^rutn  danius.  lu  his  omnibus  agnosci- 
nius  singulare  I)eneticium  admodum  Heverendi  Palris  Cliristophori  Scorrer,  qui  nos  Horaa!  tum  Assistens 
(iermani*  et  vicarms  generalis  omni  cuin  humanitate  fovit,  et  studia  nostra  promovit  tam  ibi  quani 
in  Bavaria  et  Germania  superiore,  ijuani  et  provincialis  et  visitator  re.xit,  uti  el  alitjuolies  collegium  Mo- 
nachiense. 

6.  Videlur  hic  addenda  memoria  Berthac  matris  S.  Huperti,  quod  infra  in  Vita,  eodem  modo  sicut 
Hobertus  appellatur  lieatus,  ita  et  Bertha  semper  vocatur  Bcata,  quip  est  in  lilii  sui  sepulcro  deposita  el 
simul  «  ReHquiaj  ipsius  et  B.  Huperti  requiescunt  et  iufra  in  instrumeuto  iiique  Sanctx  titulo  honoratur 
atque  lilius,  et  duo  ossa  de  S.  Bertha  matre  »  suut  cum  aliorum  reliijuiis  translata  :  «  Sanctam  feminam  : 
appellat  Trilhemius  :  et  in  Vita  Germanica  lilii,  aeque  ac  ipse  cum  radiis  depicta  est  jam  ab  au.  lo'24. 
fiemum  Arthurus  du  Monstier  in  Gynseceo  sacro  hoc  etiam  die  S.  Bertham  cum  debito  encomio  cele- 
brat. 


INCIPIT   VITA. 


CAPIT  I'H1MLM. 

B.    Bcrthx    conjugium  el  viduitas.  liuperti  pia   pue- 
ritia  :  affectus  erga  pauperes. 

t.  Bealum  Robertimj  Deus  \a  infantia  totiim  sua 
gratia  perfudit,  et  ad  bonum  linem  ])erduxit;  qui 
clarus  genere  el  divitiis  sajculi,  per  liberalitatem  be- 
uedictiouis  Dei,  carus  Deo  existit  (29).  Nam,  ut  iti 
vera  visione  video,  bealus  i>atronus  noster  Rober- 
tus,  patre  suo  orbatus,  (•uni  matre  sua  in  hoc  loco 
vivens,  et  operibus  bonis  insudans,  ac  Deo  iu  casti- 
tate,  humilitate  et  sanctitate  serviens,  ciim  caducis 
et  feraporalibus  ujterna  praimia  mercatus  est.  Sicut 
enim  viveas  lumen  in  vera  \isione  mihi  ostendit  et 
me  docuit,  sic  de  ipso  loquar.  Ubicunque  opinio  ve- 
TSR  sanctilatis  fuit,  ibi  sanclitas  stare  et  permanere 
diu  }>otuit  :  ubicunqiie  aiitein  vera  sanctitas  uon 
fiiit,  ibi  mendacium  durare  diu  non  potuit.  lu  beato 
aulpm  Hoberto  vera  sanetitas  fuit,  queraadmodum 
divina  majestas  aperte  ostendit,  cum  me,  quasdam 
borores  mecum,  ad  loctim  reliqiiiarum  ejus  per  ma- 
gnum  miraculum  magnarum  visionum  tran.stulit,  ut 
omnibus  cernentibus  et  scire  volentibus  apparet. 

2.  Pater  ergo  matris  B.  Roberti  de  (30)  Lollinnii- 
gia  oriundus  ibidem  [irinceps  exstitit,  et  maguaiii 
latitudinem  pnrdiorum  ac  divitiarum,  in  regione 
nativitatis  suae  et  in  aliis  circumquaque  positis  re- 
gionibus,  et  circa  lluenta  Hheni  in  Pingis  habeus, 
magnus  ac  nominatus  inter  priucipes  saeculi  habe- 
batur.  (Jui  vere  C^tholicus  existens,  in  tem[>oribus 
imjteratoris  .Magni  Caroli  claruit;  [luellamque,  ma- 
trera  videlicet  beatae  Berthae,  ex  longinquis  regioni- 

(29)  Hinc  incipit  Trithemius  Vitam. 

i30)  .Nomen  Lolharingiai  postea  natum,  ac  iuitio 
diclum  Regoum  Lotbarii,  vulgo  Lother-rijck.  Post 
cujiis  Lotbarii  regis   obitum,    anno  870  divisio  legui 


B 


X  bus  iu  magnis  divitiis  ortam,  sibi  in  malrimouium 
conjunxit.  Ex  qua  dum  tiliam,  matrem  scilicet  beati 
Hoberti,  habuisset;  ipsam  adultam  pagano  et  ty- 
ranno  cuidam,  uobili  tamen  et  diici  secuudum  ste- 
culi  dignitatem,  Hoboldo  dicto,  cum  adhiic  })agani 
et  Chrisliani  propter  rudimentiim  veraj  lidei  siinul 
habitarent,  gloria  coujiigii  solemuiter  associavit;  el 
pra;dia  sua,  quai  circa  Rhenum  in  Piugis  habebat, 
eidem  tili.T  suae  in  dotem  contulit;  quateuus  ob  ele- 
gantiam  generis  sui,  et  ob  ampliludinem  pra-diorum 
suorum,  idem  Hoboldus  ad  Christianum  nomen  cogi 
posset :  quod  tamen  nihil  profuit.  (Jui  dura  cuiii  ea 
per  aliquod  terapus  laudabiliter  vixisset,  postea 
honestos  mores  ipsius  videns,  graviter  lulit;  ac  se 
alienis  mulieribus  conjungens,  non  illam  lameu  niore 
conjugii  deseruit,  sed  tyrannidem  inciediilap.  menlis 
gerens,  baptisrauin  nou  araavit.  Unde  beala  mulier 
haec  valde  cruciabatur  in  corde  suo,  Deo  vovens,  ut 
si  ab  illo  liberaretur,  thalamo  alterius  viri  uon  a.->so- 
ciaretur  :  ct  ob  hoc  eliam  suspiriis,  lacryoiis,  ora- 
tionibiis  ac  eleemosynis  sacriiicium  laudis  Deo  olfe- 
rens  dicebat;  0!  o!  quando  liberabor  de  occupa- 
tione  saeculi  hujus,  qua-  animae  me.x-  et  corpori  mo 
amarus  carcer  est?  De  benevolentia  autem  beatif 
Berthie  magis  quam  de  sanctitate  ejus  loquamur, 
ut  gloria  in  excelsis  Deo,  et  in  terra  pax  hominihus 
lionx  voluntatis  sit  (Luc.  \i,  1  i).  Nam  ipsa  tandeni 
lilium  concepit  et  peperit,  et  si  dicere  liceret,  {)an- 
uis  illiim,  ut  beata    Dei  genitrix  Maria  tilium  suum, 

(_;  involvit.  Cujus  pater,  plurima  gloria  sajculi,  ut  prac- 
fatum  est,  pollens,  in  monte  illo,    qui  Lubun    dici- 

ejus  facta  est  inter  Carolum  Calvum  et  Ludovicuum 
regem  patruos  cjus,  et  hiiic  tunc  accesserunt  Ringa 
et  vicina  loca. 


I08a 


VITA  S    HlJPliim 


um 


tur,  caslruin  valde  munitum  habuit,  et  per  lotam 
piovinciam  iilam,  fere  usque  ad  Moguntiam  civita- 
tem,  ducatum  tenuit.  Cumque  beatus  infans  Ro- 
bertus  trium  anuorum  esset,  pater  ejus  in  magnis 
prffiiiis  contra  Christiauos  dimicaus,  occisus  coram 
Deo  et  hominibus  iateriit,  et  13.  Bertha  uxor  ipius 
vidua  reraansit. 

3.  (Jun:'  se  a  viuculo  mariti  et  a  sollicitudine  sa?- 
culi  solutata  videns,  prarfatum  castrum  doseruit,  et 
ad  alium  locum,  scilicet  super  Naham  sifum  (iu  quo 
uunc  reliquiie  ipsius  et  beati  Roberti  requiescunt)  se 
contulit,  ibi^jue  ecclesiam  codiiicavit.  Pretiositatem 
quoque  et  cidritatem  vestimeutorum  abjecit,  nec  ul- 
terius  dignitatem  generis  sui  et  diviliarum  suarum 
attendit;  sed  vili  vestitu  et  grosso  velut  sacco  in- 
duta,  ac  cingulo  cincta,  deinceps  in  continentia  vi- 
duitatis,  ut  diu  optaverat,  Ueo  devota  serviebat. 
Multos  quoque  perfectos  et  alios  quosdam  bonos 
homines  ad  se  collegit,  ac  in  prtedicto  loco  perman- 
sit ;  ibique  vigiliis  et  jejuniis  se  maceraas,  oratio- 
nibus  etiam  et  eleemosynis  Deo  quolidie  ministrans 
Jilitmi  suum  bono  exemplo  in  sauclitale  munivit ; 
quoniam  timebat,  quod  per  cognatos  et  amicos  suos 
ad  voluptatetn  steculi  moveretur;  et,  ne  hoc  fieret, 
die  nocluque  illum  Ueo  commendabat.  Sed  tamen 
plurimi  tyranni,  tam  Christum  coieates  quam  idolis 
servientes,  eam  interim  infestabant,  et  tam  elegau- 
tiam  geueris  et  corpoi-is  ipsius  amplectentes,  quam 
diviliis  et  prsediis  ejus  inhiaales,  eam  sibi  matri- 
monio  coajungi  aifectabant.  Ipsa  vero  omnes  uao 
aaimo  et  una  voluatate  a  se  repellebat,  et  soli  Deo 
piacere  studebal,  et  liliutn  suuai  iuagis  ad  gloriam 
Dei  quam  ad  honorem  saeculi  educare  laborabat.  In 
(}uo  dum  bonas  virlutes  bona  spe  coelestis  vit*.  ex- 
surgere  videret,  animumque  illius  magis  ad  cetenia 
qiiam  ad  caduca  innixum  atteuderet;  de  plurimis 
donis  sancti  Spiritus  gaudebat,  qua;  ia  ipso  vide- 
bat. 

i.  Quoniain  idem  beatus  Robertus,  ciim  infaus  et 
Idc  sugeas  esset,  mores  malitiae  infaiitis,  plorando 
seii  irasceudo,  non  habuit  :  et  a  lacte  abstractus  ia 
pueritia  sua,  in  nioribiis  suis,  velut  homo  qui  dili- 
gentissima  iatentione  ad  Deum  auhelaret,  fuit: 
quaprojiter  pater  suus  eum  odio  babens,  ipsum  ^tul- 
tura  et  faluuin  lieri  multoties  aflirmaverat,  dutn  vi- 
vebat.  Sed  qui  Ueum  bona  et  recta  lide  colebant, 
puerum  hunc  in  pueritia  sua  tam  benevoium  exi- 
stenlem  cernentes,  valde  amabant,  et  beatam  futu- 
rum,  quamvis  per  ignorantiam,  veraciler  tameu  di- 
cebant.  Spiritus  sanctus  eniai,  qui  Jacob  patriar- 
cham  in  utero  matris  sme  gratia  sua  perfuderat, 
infantem  istura  etiam  inspiravit;  quia  Deus  mira- 
cula  sua  seepius  in  iis  etiam  facit,  qui  prae  mollitia 
venarumac  meduUarum  plenam  scientiam  nondum 

(31)  Ilic  digressio  loaga  inserta,  tanquam  minus 
necessaria,  a  Busaio  omissa  est  et  a  Kebelio  Germa- 
nice  edita. 

(32)  llitic  iacipiunt  niss.  compendia  Ultrajectinum 
et  RubeiJL'  Vallis. 


B 


A  habent  (31)....  lu  plena  eteuiin  benedictione  fru- 
ctuosa;  terra?,  scilicet  benevolenlia',  Ueus  Jacob  an- 
teqiiam  nasceretur  diligebat,  et  iu  eadem  inspira- 
tioiie  beatum  Roberlum  in  infantia  ipsius  visitavit. 
Ueus  namque  pra^vidit,  quod  sensibiiis  terra  hiijus 
pueri  ad  Deum  auhelare  desiderarel ;  et  quia  tioc, 
lac  adhuc  sugeus,  in  nioribus  suis  (ostendere)  iuci- 
piebat;  omnes  qui  eum  vJdebaut,  ipsum  valde  dili- 
gebant;  quoniam  ubicunque  benevolentia  in  ho- 
mine  est,  ad  amorem  illius  desideria  hominum  ac- 
cenduntur,  velut  ros  super  granum  ad  viriditateai 
iilius  cadit.  Itaque  (32)  cum  puer  Robertus  septem 
aanorum  esset,  litteras  discere  desiderabat,  quibus 
eum  mater  sua  instrui  faciebat ;  sed  tamen  cleri- 
cum  esse  nolebat,  sed  in  loco  patris  sui  ducem  pro- 
viuciae  sute  ac  defensorem  Ecclesiarum  eum  esse 
disponebat.  Ipse  autem  gratia  Spiritus  sancti  mise- 
ricors  superpauperes  erat,  quod  ministerium  ac  su- 
stentatio  benevolentiae  est,  quemadmodum  viscera 
homini  servientes  eum  coatinent.  Nam  et  secuudum 
mores  puerorum,  ubicunque  pauperes  puerulos  in- 
venit,  eos  matri  sua;  obtulit,  dicens  :  «  Mater,  ecce 
liiii  tui.  ))  Quod  factum  illa  benigne  suscipiens,  ei 
respondit:  «  Kili  mi,  fratres  tui  sunt.  »  Qui  cum 
competeuter  et  houeste  nutriretur,  a^tate  et  sapien- 
tia  coram  Deo  et  homiuibus  proticieas,  ad  juveiiilem 
ietatem,  ia  sanclis  moribus  ac  virtutibus  educatus, 
pervenit;  unctus  oleo  sanotitatis,  ut  Uavid,  oleo 
Ia'titiae    pra'.  consortibus  suis  {Psal,.   xxxxiv,  8),   at- 

(j  que  gloriam  totius  mundi  toto  nisu  mentis  suae  spre- 
vit,  quamvis  eam  corporaliter  coram  jhominibiis 
habere  videretur.  In  bonis  namque  moribus  sancte 
vivebat,  et  ecclesiam  piis  orationibus  assidue  fte- 
quentabat,  et  nua^  iu  sacris  voluminibus  |  docebatur, 
bonae  memoriie  pio  studio  commendabat. 

o.  Cumque  ad  duodecimum  aetatis  suae  anauin 
pervenisset,  inaler  sua  ad  ipsum  dixit :  «  Kili  mi, 
quoniamplurimas  facultates  et  divitias  habemus  (33), 
oraculuta  in  honorem  Uei,  et  salutem  animanim 
uostrarum  faciamus.  »  Cui  ille  respondit  :  «  Noii, 
mater  mea,  sed  prius  quod  Evangelium  habet  inten- 
damus  (34-);  et  propheta  dicit  :  Franije  csnrienti  pa- 
nemluum,et  eijeaus  vagos^iiin  indm  in  domiim  tuam 
[Isa.  Lviii,  ";.  Et    iterum  :  Cum  videris  nudum,  opcri 

U  eum,  et  carnem  tuam  nc  dcsi.iexeris  [ibid.).  Quod  nia- 
ter  ipsius  audiens,  quamplurimum  gaudebat,  tjuia 
filius  ejus  tam  sanum  consilium  ipsi  dederat.  Naai 
per  Spiritum  saacluai  bona  et  sancta  desideria  m 
aiiimo  illius  juvenis,  sicut  balsamum,  sudabant  :  et 
quomodo  hapx  qua;  locutus  fuerat  lieri  possent,  se- 
cum  siieater  tractabat,  et  sic  obdormiehat.  Llnde 
per  admouitioneui  Spiritus  saacti  quemdam  senein 
in  somnis  vidit,  qui  pulcbram  faciem  habens,  quos- 
dam  puerulos  in  limpida  aqua  lavit,  ,quos  postea  m 

(33)Oraculum  pro  oratorio  sumi,  saepius  adnota- 
vimus. 

(3f)Ita  mss.  et  perperam  apud  Busa^um  et  Serra- 
rium  legitur  :  «  Uicit  eaim  Christus  ;  »  est  aiiteni 
hic  locus  Isaiae  .wui. 


IU87 


S.  HILDEGARDIS 


1088 


quoddam  pomariuai.    oinni  ijenere  florum  et  arbo-  A  bis  eum   quotidie    lacerabant,    lentantes,  si  ipsum  a 


rum  amcenissmium,  et  odore  cunctorum  aromatum 
plenum,  iuducens.  candidissima  veste  induit.  At 
F5.  Roberlus,  auKvnitate  ejusdem  loci  allectus,  ad 
senem  dixil :  <<  Hic  mauere  volo.  »  Cui  senex  re- 
spondit  :  «  Hic  mudo  uou  peruianebis,  quoiiiam 
fructuosam  scalara  in  ccelum  tibi  parabis,  ubi  so- 
cius  angelorum  eris.  Quapropter,  quod  de  pauperi- 
bu-  disposuisti,  perlicere  nou  neijligas,  quatenus  per 
victum  et  veslitum  illorum  cibo  vita>  pascaris;  ac 
veste,  qua  Adam  per  inobedienliam  exutus  est,  in- 
duaris ;  sseculoque  peregrinus  mente  taclus,  opti- 
mam  partem  tibi  eligas.  »  Sed  postquam  beatus 
]iuer  Kobertiis  evigilavit,  h;ec  qua  iu  somnis  vide- 
rat,  matri  suse   narravit.  Unde  illa  mullum   gavisa, 


bouoproposito^et  a  bona  ,via  sua  avertere  possent. 
Quod  ille  cernens,  matri  sure  dicebat  :  «  Ecce  per 
suggestionem  diaboli,  qui  proposito  et  vita?  mese 
invidet,  irretilus  saeculo  implicabor,  et  post  vias 
patris  mei  quamvis  nolens,  ibo  :  nam  peregrinalio- 
nem  ob  hoc  desiderabam,  ul  soli  Deo  tanto  liberius 
servire  possem.  »  Quo  audito  mater  ipsius,  qua>  to- 
tam  spem  suam  in  Deum  posuerat,  prie  timore  an- 
gustiata  ot  gravata,  metuebat,  ne  tilius  suus  per  no- 
bilitatem  generis  sui  illectus  sseculo  implicarelur  : 
malensque  hrerede  carere,  quam  filium  suum  saecu- 
laribus  implicamentis  irretitum  diabolo  servire,  ipsi, 
quantum  prse  dolore  potuit,  aiebat :  <<  Fili,  quoniam 
video  te,per  multa  consilia   turbatum,  inconvenien- 


<=>  '  p --if" -  ' 

ad  Dominum  genua    sua    llectens,  orabat   dicens  :  0       ter  ad   saeculum  trahi ;  fac  quod    vis,  et  peregrina- 


Domine  Deus  meus,  desiderium  meum  in  lilio  meo 
implebis.  Et  deinde  tam  mater  quam  idem  tilius 
ejus,  juxta  ripam  detluentium  aquarum  qusedam  ha- 
bitacula  domorum  ledificantes,  inibi  pauperes  et 
nudos  conservabant,  quibus  etiam  victum  et  vesti- 
lum  per  duos  fideles  et  sanctos  viros  subministra- 
bant ;  quoriim  alter  Wigbertus  dicliis,  eis  in  sacer- 
dolio  serviebat ;  alter  vero  quidam  ministerialium 
ipsorum  existens,  indoctus  erat.  Ij)se  quoque  B.  Ro- 
bertus,  tenerae  a-tatis  et  nobilitatis  sui.i!  pro[)ter 
amorem  Christi  oblitiis,  pedes  pauperum  mulloties 
iavit,  cibum  et  potum  ipsis  apposuit,  ac  lectos  sse- 
pius  eis  stravit,  et  sic  usque  ad  quintum  deciraum 
aetalis   suse  annum  Deo  tideliter  servivil. 

CAPUT  il. 

Pereyrinatio  Roinana.  Deliberatiode  slalu  vitae. 

6.  Et  quoniam  in  pompa  s.TCuli  per  multas  divi- 
tias  et  familiam  pollebat,  quibus  se  ad  saculum 
trahi  videbat ;  apud  se  tandem  tractare  ccepit,  quo- 
modo  B.  Alexius  patrem  et  matrem,  domum  ad  di- 
vitias  saeciili  peregrinatus  reliqiiit;  et  se  illum  in 
hoc  imitari  omnino  elegit,  quatenus  Deo  tanto  libe- 
rius  servire  in  quiete  posset.  Quod  mater  ipsius 
quibu^dam  indiciisin  eo  sentiens,  quamvis  eam  hoc 
celaret,  ipsi  cum  lacrymis  dicebat  ;  Fii,  doloris  ma- 
ternorum  viscerum  recordare,  et  gemitus'  matris 
tuae  viduae  attende,  el  familiam  tuam  in  te  solum 
confidentem  aspice,  et  ue  nobis  intolerabilem  mise- 
riam  in^^ras  pravidc  :  nam  de  facultatibus  nostris 
pauperibus  et  egenis  ac  omnibus  indigeutibus,  se- 
cundum  quod  tibi  placuerit,  erogare  poteris.  Et  quid 
tibi  melius  et  utilius  est,  quam  Deo  sic  servire  ? 
H.'r'c  matre  sua  raultis  lacrymis  multisque  gemitibus 
loquente,  incorde  suo  beatus  hic  juvenis  valde  tur- 
batus  est.  Eodera  quoque  tempore  quidam  nobiles, 
tam  de  extraneis  quam  de  consanguineis  suis,  ad 
eum  veniebaut,  dicentes  :  «  Tuqui  tantum  honorem 
ducatus  tantasque  divitias  sjeculi  habes,  cur  te  tam 
contemptibilem  facis?  »  His  aliisque  similibus  ver- 

i^oj  Hunc  locum    totum    a  se    descriptum    edidit 
Fieherusin  Originihus  Pnhtinis   par.  ii,  cap.    H,  at 


tionem,  quam  diu  optasti,  aggredere ;  et  ille  cui  di- 
ctum  est  :  Tu  solus  pereijrinus  es  ia  Jcrusakin 
(Luc.  XXIV,  18),  in  itinere  tuo  sit,  teque  incolumem 
mihi  ad  glori.im  nominis  sui  remittat.  »  At  ille  ex 
voluntate  matris  suae  peregriuationem  arripuit,  al- 
que  ad  limina  sanctorum  apostotorum  Petri  el 
Paulicum  quibusdam  hominibus  suis  profectus  esl. 
Quem  cum  horaines  regionis  illius  viderent,  super 
eo  aduiirali  sunt,  ad  invicem  dicentes  :  Vere  hic 
homo  nobilis  est  :  facies  enim  ejus  clara  apparens 
in  benevolcntia  lucebat,  quoniam  gratia  Spiritus 
sancli  ipsum  perfuderat :  unde  et  omnes,  qui  eum 
intuebantur,  in    amplexioue  charitatis  ipsum     dili- 

C  gebant.  Nam,  sicut  stella  absquc  nube  clarescit  et 
clara  est;  sic  etiara  in  facie  hominis  benevolentia 
conspicitur,  quia  idem  homo  in  bona  cousuetudine 
Spiritus  sancti  est.  Et  cum  B.  Hobertus  se  Deo  me- 
ritisque  sanclorum  apostolorunr.  Petri  et  Pauli  quo- 
tidie  commendaret,  per  aliquod  tempus  ibidem  mo- 
ratus  est. 

7.  Ego  autem  ibi  moras  facientc,  a  quibusdam  re- 
ligiosis  viris  pjusdem  regionis  interrogabatur,  cujus 
conversationis  aut  desiderii  foret ;  quibus  ipse  om- 
nia,  quae  in  corde  suo  habebat,  aperuit.  At  illi  con- 
silium  ci  dabant,  ut  Evangelium  hoc  altenderet 
ubi  scriptum  est :  Vadc,  et  vcnde  omnia  qux  habes, 
et  da  paupcribus,  etveni,  sequere  me  {Matth.  xix,  21) ; 
quoniam    peregrinatio    ipsi   bona    et  utilis  esset,  ne 

^  divitiai  nobilitatis  eum  ad  perditionem  traherent. 
Qui  consilio  eorum  se  subdidit,  et  se  ita  facturuni 
in  ariinio  deliberavit.  Ad  matrem  suam  denique  re- 
versus,in  prtedio  suo,  quod  latissimum  fiiit,  villas 
et  ecclesias,  in  quLbus  locis  non  erant,  aidificari 
fecit,  et  hominibus  suis  ea  distribuit;  qualenus 
inibi  manentes,  et  matri  suae,  quandiu  viverent, 
ministrarent,  ac  cunctis  supervenientibus  et  in  ue- 
cessitate  laborantibus  in  adjutorio  subvenirent. 
Ipse  vero  ducatum,  matrem,  famiiiam  et  possessio- 
nes  suas,  et  omnia  quui  habebat,  relinquere,  et  pro 
Christi  nomine  peregrinus  iieri  cogitabal  (35).    Pos- 

quod  exspectabaraus,  ipsa  locaet  maxime  Ihivii  ubi 
sint  siti,  non  indicavit. 


1H8VI 


MTA  S.  RUPERTi. 


100(1 


sessio  autem  prBediorum  ejus,  quamhaereditariojure 
lam  a  patre  qiiam  a  matre  et  a  ca^teris  progenitori- 
bus  suis  possederat,  a  loco  illo,  ubi  rdiquia^  ipsius 
conditae  sunt;  videlicet,  ubi  Naba  tluvius  Rbeno  in- 
lluit,  sursum  per  ripam  Rbeiii  usque  ad  (3G)  Selsam 
fluvium  se  extendebat:  et  deindead  aliaduo  flumina, 
quorum  primumWiza,  secundum  Apsa  dicitur,  tran- 
sibat;  et  illic  ullra Naham  fluviolum  Elram  dictum,qui 
ibidcm  medius  trinm  fluviorum  ejusdem  vocabiili  e.*t, 
ascendebat;  et  abhinc  ad  (37)  Simeram  amnem  diri- 
gebatur,  et  inde  per  silvam  Sane,  ubi  amnis,  qui 
Heienbach  vocatur,  Rheno  se  infundit,  recurvabatur. 

8.  Habitatio  autem,  tam  R.  Hoberti  qnam  matris 
ipsius,  eodem  tempore,  propter  suavitatem  defluen- 
tium  aquarum,  in  ipso  erat,  ubi  reliquia^  eorum 
nunc  condilaj  sunt.  Civitas  vero  ipsorum,  ibidem 
sita  et  fortissimis  ff>diiiciis  miinita,  per  totam  adja- 
centem  planitiem  usque  ad  radicem  vicini  montis 
el  usque  ad  ripam  Hheiii  tendebatur.  Sed  ex  altera 
parte  Nalia?  fluvii  vicus  erat,  in  qua  habitacula  fa- 
mulorum  et  jiiscatorum  eorum,  et  stabula  equorum 
ipsorum,  ac  horrea,  uhi  frumentum  eorum  conde- 
batur,  et  torculana,  ubi  vinum  ipsorum  exprime- 
batur,  fuerunt.  In  ipsis  quoque  bjcis  majnr  cele- 
britas  et  major  copia  divitiarum  et  omnium  ssecu- 
larium  dignitatum  illo  tcmpore  pollebat,  quam  in 
aliis  civitatibus  ejusdem  regionis  vigeret;  quoniam 
ibi  coTiciirsus  et  transitus  multorum  hominum  di- 
versaruin  provinciarum  assidue  frequenlabatur. 

9.  Denique  cum  R.  Robertus  juvenilera  fetatem 
attigisset,  scilicet  cum  jam  fere  viginti  annorum  es- 
set,  mulli  propinquorum  et  ministrorum  ejus  ip- 
sum,  quamvis  renitentem,  ad  voluptatem  sfeculi 
trahebant.  Quos  ipse,  quia  totus  in  Dei  amore  ar- 
debat,  a  se  piis  et  convenientibus  verbis  repellebat, 
quia  Deus,  qui  omnia  tam  futura  quam  prfPterita 
et  prffisentia  novit,  aliud  in  eo  prseviderat.  Nam, 
dum  idem  beatus,  velut  arbor  fructuum  plena,  tam 
pinguis  et  elegantis  naturae  esset,  ut  mens  ipsius 
per  generositatem  et  divitias  sseculi  in  coutrarieta- 
tera  bonorum  facile  perverti,  et  in  sanctitate  ares- 
cere  posset  (quemadraodum  in  quibusdam  bomini- 
bus  ssepe  accidit,  qui  boua  opera  incoeperunt,  in 
quibus  postmodiim  aruerunt)  Deus  ipsum  ad  se  tii- 
lit  (38).  Denique  mater  beati  juvenis  hujus  Roberti, 
cum  in  viduitatis  continentia  Deo  bonis  et  sanctis 
operibus  devote  servirel,  somnium  divina  revela- 
tione  vidit,  costam  scilicet  de  lalere  suo  cecidisse; 
unde  multum  perterrita,  crebros  gemitus  et  crebra 
siispiria  cordis  sui  pertulit,  sicut  et  postmodum  non 
multo  tempore  traasacto  patuit.  Nam  filius  ejus 
R.  Robertus,  cum  in  intenlione  devotionis  quam  Deo 
voverat  essel,  quatenus  eam  compleret,  magnis  fe- 
bribus  infirmari  coepit. 

(36)  Habelius  in  Vita  Germanica  Selsam  fluvium 
statuit  ad  Ingelhemium  oppidum,  scilicet  Sursum 
ad  Rhenum ;  nec  procul  inde  fluvioli  Wiza  et 
Apsa  statuuntur,  vulgo  Selss,  Wijss,  AptTel  dicti. 

(37j  Simera    urbs    ducatus  titalo  celebris   est   ad 


R 


A  10.  In  qua  inlirmitate  senex,  quem  dudum  in 
somnis  viderat,  ei  apparuit,  dicens  :  «  Ego  antiquus 
dierum,  qui  Danieli  in  visu  noctis  apparui,  sum; 
et  nunc  eliam  me  tibi  raanifesto,  teque  ad  gioriam 
infinitae  beatitudinis  voco;  qiioniam  per  pomerium, 
quod  tibi  olim  in  visu  demonstravi,  bona  et  sancta 
opera,  qua^  modo  complesti,  veraciter  pra?monstra- 
vi.  »  Qui  ut  de  somno  evigilavit,  tristitia  et  timore 
perterritns,  qiiia  libenter  complesset  quod  Deo  iii 
desideriis  suis  voverat,  matri  sum  qu<ie  viderat  in- 
dicavit.  Sed  ilia  protinus  maxirao  mo^rore  percussa, 
quantos  gemitiis  quantosqne  liictus,  his  auditis, 
ediderit,  a  qiiolibet  simile  passo  animadverti  po- 
test.  Itaque  cum  beatus  iste  per  triginta  dies  in 
prtefata  infirmitate  laborasset,  vicesimo  setatis  su» 
anno  Deus  eiim,  in  bona  confessione  et  in  Dei  ti- 
more,  de  hac  vita  tiilit  :  ne  si  ad  perfectam  ff-taiem 
perveniret,  post  vias  patris  sui  incederet;  quia  qui 
omnia  novit,  sic  illi  expedire  praescivit.  Deus  enim 
illum  prsevenit,  et  ipsum  in  innocentia  fulgentem 
de  hac  vita  subtraxit.  In  oratorio  autem,  quod  ipse 
et  mater  sua  super  Nahara  fluvium  in  supradicto 
praidio  suo  construxerant,  cum  maximo  concursu 
populorum  totius  regionis  sepultus  est  :  aliis  qui- 
dem  super  eum  flentibus,  quoniam  immaliiras  de 
praesenti  vita  sublatus  est;  aliis  vero  super  eumgau- 
dentibus,  quia  per  miracula,  qua?.  Deus  ibidem  per 
eum  fecil,  tota  regio  illa,  velut  diesper  solem,  iilumi- 
nata  est.  Per  octo  namque  annos  Deus  pluriraa  signa 

Q  et  miracula,  per  merita  hujus  dilectisui,  in  prsedicto 
loco  in  infirmis,  in  claudis,  et  in  captivis  fecit;  ita  ut 
quicunque  in  tribulationibus  vexabantur,  ad  sepui- 
crura  ejus  venientes,  pergratiara  Dei  liberati  sint. 

H.  Reata  autera  Rertha,  vidua  Dei  electa,  post 
felicera  obitura  tilii  sui,  sanctam  vitam  in  magna 
contritione  cordis  sui  deinceps  duxit;  et  omnia  qua^ 
babuit  ad  sepulcrum  filii  sui  pro  servitio  Dei  obtii- 
lit  :  et  cuncta  necessaria  congregationi  fratrura,  qui 
ibidem  Deo  in  divinis  serviebant,  ex  his  pleniter 
subministravit.  Nani  post  finem  filii  sui  in  omni  bo- 
nilate  jejuniorum,  eleemosynarura,  et  orationum 
fere  per  viginti  quinque  annos  vivens,  multos  labo- 
res  pro  Dei  amore  pie  et  juste  consummavit;  et 
deinde    corporali     infirmitate     correpta,     spiritum, 

D  quem  semper  in  coelestibus  desideriis  infixerat,  Deo 
reddidit,  et  in  pace,  in  sepulcro  filii  sui,  in  praefato 
praedio  suo  honorifice  sepulta  est. 

12.  Qua  defiincta  praedictiis  locus  in  honore  san- 
ctitatis,  et  in  pace  quietis  usque  ad  tyrannidera 
Norraannorum  perstitit.  Quibusdam  eteaira  annis 
post  felicera  transituai  beatae  hujus  Derthan  trans- 
actis,  gens  Norraaaaorum,  a  finibus  suis  egressa, 
plurimas  civitates  circa  fluenta  Rheni  diviao  judicio 
devastavit  (39)  ;  Treverim   quoque   destruxit,   et   sic 

amnem  Simeram,  qui  in  navim  defluit  et   hinc  ter- 
mini  ducalus  S.  Ruperti  videatur  assigaaadi. 

(38)  Altera  hic  iuterjecta  digressio  fuerat. 

(39)  Trevirensis  urbis  excidium  coatigit  anno  882, 
et  sequenti. 


Ilt9t 


S.  mi.DEr.AHDlS 


1002 


grassando  aJ  140)  civitalrn)  Hoboldi  palris  scilicot 
15.  Roberti,  ubi  Naba  fluvius  Hlieno  commi^cctur, 
de  quo  supra  dictiim  est,  perveuicns,  hanc  etiam 
riiina  et  incendio  ad  nibiium  redegit.  Quo  facto, 
cum  nefarii  homines  isli  tandem  repeicussi,  ferit^- 
tem  siiam  deposiiissent,  et  ad  terras  suas  redirei.i; 
incola^  pra>fati  b)ci,  qui  superstites  remanserant.  et 
qui  per  diversa  latibula  dispersi  fuerant,  reverten- 
tes,  et  civitatem  «uam  dirutam  cernentes,  e.^  altera 
parte  Naha^  tluvii,  propter  munimen  decurrentiiim 
fluminum  et  adjicentium  montiam,  alia  habitacula 
sibi  adillcabant  :  et  omnia  quse  in  lignis  et  lapidi- 
hiis.  in  eje.-tis  fundamentis  atquein  aiiis  utpn«ilibiis, 
a  |>ra'di«to  deslMicto  loco  deferro  poteranl,  ad  nl- 
lerain  ripam  Nab:p  ad  illic  habitandum  deportabant. 
Kt  sic  prior  locin.  qni  dudum  frequentia  populorum, 


A  celsitudine  a;dificiorum,  amplitudine  divitiaruin 
pollebat,  desolatus  est,  atqne  per  subsequentia  tem- 
jtora  ad  majorem  desolationem  perductus.  Llnde  et 
omnia  priedia,  qua>  B.  Robertus  h.Treditario  jure 
possederat,  per  extraneos  et  diversos  liomines  in 
contrarietatem  dissipaliouis  distracta  sunf,  et  nihil 
ox  iis  inconvulsum  permansit,  excepta  ecclesia,  in 
qua  idem  Dei  electus,  ut  supra  dictum  est,  una 
cum  matre  sua  requievit,  qu.T  et  usque  ad  tempora 
nostra  duravit  :  sic  etiam,  quod  eam  oculis  nostris 
perspeximus,  cum  ad  eumdem  locum  Dei  monstra- 
tione  pervenissemiis  :  et  exceptis  quibusdam  paucis 
vinetis  ad  eamdem  ecclesiam  perLinentibiis,  qna^  a 
doniino(if)  Ilerinanno  Hildesheimensi  episcopo,  et 
fratre  ipsius  nobili  viro,  Bernardo  dicto,  per  nos 
pretio  comparavimiis. 


Ti-.STIMOMFM  AUTHEISTIOUM  BE  ALIQUIBUS  RELIQUHS  TBANSLATIS. 


Nos  Joannes  Suicardus  a  Cronbeg,  insignis  me- 
fropolitana-  ecclesia'  Mogunlin»  siholasticus,  ac 
S,  Albani  proposifus,  revereudissinii  ac  illustrissimi 
in  Cbristo  Patris  ac  domini,  D.  Wolfgangi  sanct.e 
sedis  .Moguntinae  archiepiscopi,  S.  R.  imperii  per 
Germaniam  archicancellarii,  principis  electoris, 
vicariiis  generalis  in  spiritualibus,  et  ad  infra 
scripta  ab  eodem  specialiter  deputatus  commissa- 
riiis,  universis  et  singulis,  ad  quos  hse  nostra?  per- 
venerint,  post  debita  nostra  promptaqne  officia  et 
obsequia,  notiim  facimus  et  esse  cupimus,  qualiier 
reverendissimi  ac  serenissimi  Domini  et  Principes, 
D.  Philippus  D.  G.  episcopus  Ratisponensis  et  Fer- 
dinandiis  prfppositus  Argenloratensis,  Palatini  Rheni 
comites,  ac  utriusque  Bavaria^  Duces.  post  absolu- 
tam  in  hac  nostra  Metropolitana  urhe  et  ecclesia, 
juxta  statuta  et  consuetudinem  ipsius,  non  sine 
praeclaro  virtutuc:  et  Religionis  exemplo,  residen- 
tiam,  cum  hinc  a  nobis  ad  sacra  limina  apostolorurn 
recedere  statiierunt,  pro  ea  qua  sunt  erga  Deum 
Deique  sanctos,  quorum  memoria  in  henedictione 
est,  ardenti  pietate  et  afTectione  petiverint,  ut 
priusquam  ab  Ecclesia  et  dia:cesi  nostra  discede- 
rent,  sacra  loca  et  monasteria  religiosa  venera- 
tione  visitare,  ac  de  sacris  eorum  Reliquiis  noni- 
hil  seciim  ferre  et  asportare  gratioso  consensu  Cel- 
situdinis  sua^  liceret.  Quorum  laudabili  zelo  et  pie- 
tati  Celsitudo  sua  gratificari  cupiens,  nobis  spe- 
ciali  mandato  commisit,  ut  piis  votis  eoriim  satis- 
facientes,  petitionem  quam  prirnum  effectui  man- 
daremiis.  Quod  pro  debito  obedientise  nostrae  ob- 
sequio  exsequentes,  accersito  ad  nos  reverendo  viro 
Vilo  Mileto,  sacrae  theologi.e  doctore  ad  S.  Mauri- 
tium  hoc  loco  praeposito,  eum  cum  litteris  et  man- 
dalis    vicariatus    et     commissariatus    nomine,    una 


B  cum  reverendo  et  exiinio  viro  ac  Domino  Qiiirino 
Leonino,  ejusdem  sacrae  theologia'  lioentiato,  ca- 
thedralis  Kcclesia^  Ratisponensis  canonico,  serenis- 
simorum  principum  theologo  ot  moderatore,  ad  ee- 
clesias  et  circumjacentia  loca  sacra  amandavimus, 
ii-demqiie  pieriariam  potestatem  fecimus,  sacras 
eorum  roliquias  in  archiviis  et  reliquiariis  debita 
enm  reverentia  inquirendi,  aperiendi,  examinandi, 
ac  de  iisdem  quantum  discretioni  et  religioni  con- 
grueret,  in  timore  Domini  ad  nos  referendi.  Qui 
commissum  sibi  raunus  sedulo  exseqnentes,  pra^via 
diligenti  inspectione  et  informalione;  has  ad  nos  ex 
abbatia  virginum  montis  S.  Roberti,  vulgariter  Ru- 
persberg,  ordinis  S.  Benedicti,  juxta  oppidum  Bin- 
gam,  reliquias  attuleruut,  scilicet  duas  costas  de 
S.  Hoperto,  filio  quondam  Roboaldi  comitis  jtala- 
tini  Rheni,  ex  Berta  Austrasia  et  Lotharingiae  du- 
cissa,  adhuc  carnosas  :  item  aiia  tria  ossa  oblonga 
ejusdem  :  item  de  spina  dorsi  adhuc  carnosa  :  ilem 
dentem  ex  ejusdem  capile,  de  mento  superiori  sub 
oculo  dextro  :  ilem  ossa  tria  de  S.  Hildegarde,  ibi- 
dem  quondam  abbatissa,  Virgine  nobilissima  et  re- 
ligio^issima,  quse  spiritu  proplietico  plena,  conscrip- 
sit  opus  epistolarum  pulcherrimum  de  suis  visioni- 
bus  sive  revelationibiis,  tempore  D.  Bernardi  et 
Cugenii  papae  tertii,  quos  libros  iilius  Eugenius 
quartus  approbavil  et  confirmavil;  ejus  natalis  ce- 
lebralur  17  Seplembris.  Item  de  eadem  costulam 
unam  ac  de  spina    ejusdem    :  item    ossa  duo  de  S. 

jj  Hertha  matre  S.  Ruperti,  Austrasiae  et  Lotharingiae 
diicissa  :  item  guttur  cum  alia  particiila  de  S.  Sa- 
tyria  virgine  et  martyre.  Quas  quidem  sacras  reli- 
(juias  nos  debita  eis  reverentia  accipientes  et  exos- 
culantcs,  accepto  prius  a  dominis  subcommissariis 
soiemni  jiiramento,  quod  eas  in  locis  debitis,  archi- 


(iO    Hinga   hic   appellatur  civitas  Roboldi,   patris      ah  an.  H60  usque  ad  an.   fl7i,  quo  redux    e  Pala?- 
S,  Ruperti.  stina  obiit  in  Italia.   .\t  S.  Hildegardis    vixit  usque 

(il)  Hermanniis  praefuit  Ecclesiap:  Hildesheimensi       adannumf177. 


\(m 


VITA  S    DlSlBOni. 


1094 


viis  et  reliquiariis,    pro   veris,  certis   et   indubitatis 

sacris  reliqiiiis,  ab  antiquo    et  ullra    hominum   mp- 

moriamab  omnibus  vere   Christianis   orthoduxe  ca- 

tholicis  semper  et  ubique  reverenler    habitas  et  cul- 

tas,  ac  deiisdem  non    raro    ante  hac  ab  archiepisco- 

pis    Monguntinis    summis   regibus     et    principil)us 

communicari   ac    transmitti    solitas,   bona    fide  de- 

prehenderint    et  compererint  :    ita   quod   de   earum 

tide  et   veritate    nemo    vere    Christianus    ambigere 

possit  aut  debeat.  Ea  qua  decfbat  reverentia  animi- 

que  deraissione,  nomine  et  ex  parte    reverendissimi 

et  IlJuslrissimi  Domini  nostri   archiepiscopi  et    prin- 

cipis    electoris    Moguntini,    serenissimi  principibus, 

sub    ipsa    sancta?    missfo    cereliratione,   cum    mullis 

aliis  huic  instrumento  non    insertis   reliquiis,    prn'- 

sentibus  ad   hoc  speciaiiier  requisilis  notario  et  te- 

stibus  infra  scriptis,    in  Dei  nomine,    ad   ipsius  et 

omnium    Sanctorum    suorum  gloriam     tradidimus  : 

Deum  Fatrem  Domini  nostri  Jesu  Christi,    cum    quo 

omnes  sancti   feliciter  vivunt  et  regnant,    humiliter 

et  ex  aninio  precantes,  iit  lioc   qualecunque    servitu- 

tis  nostra?  obsequium  illis  ad  gloriam  et    honorem, 

serenitatibus  vero  ipsorum   nobisque    omnibus    eo- 

rum   iutercessione    ad     salutem    proficiat    aeternam. 

Amen.  In  quorum  omnium  et  singulorum  fidem  prse- 

sentes  hasce  tieri,  propriaque  raanu   subscribere,    ac 

sigillis  vicariatus  nostri  et    ipsius   abhatiss<TR  et    cou- 

ventus  memorati   monasterii    communiri  voluimus. 

Acta  sunt  heec  in    metropolitana  civitate    Mogun- 

tia,  in  sacelio  curi.e  serenissimorura  principum,  sub 

anno    nativitatis     Christi    millesimo   quingentesimo 


A  nouagesimo  secundo,  die  vero  )0  mensis  Aiigusti, 
pontificatus  S.  D.  N.  d.  u.  Clementis  octavi  anno 
primo,  prsesentibus  ibidem  rev.  nobilib.  m.ignif.  et 
eximiis  viris  ac  dominis,  Dom.  Adolpho  Wolirg  dicto 
Metternich,  canonico  Spirensi  et  pra^posilo  Sancti 
Andreae  Wovraatia?,  dictorum  principum  aulse  prte- 
fecto  ;  D.  /Etherio  Hofi"mant  S.  theolog.  doct.  colle- 
giatarum  ecclesiarum  D.  Virginis  ad  firadus  et 
Sancti  Petri  extra  muros  Muguntinenses  respective 
decano  et  cantore,  alraa;  UniversitatisMoguntinse  pro 
tempore  rectore ;  D.  Balthasaro  Bafer  al)  Holobus, 
dictorum  principiura  cubiculario,  \).  Joan.  Hagero 
Bavaro,  dd.  principum  capeliano,  ad  prasmissa  spe- 
ciaiiter  requisitis  et  vocatis.  Quse  oninia  et  singula, 
injam  dicto  loco  et  die,  circa  horam  septimam  an- 
temeridianam,  sacro  prius  missce  officio  ;  ipsis  reli- 
quiis  super  altare  positis,  devote  habito,  per  tunc 
I).  rever.  archiepiscopi  Moguntini  deputatos  coni- 
missarios  supra  meraoratos,  una  ibidem  adhuc  ex- 
sistentes,  tactis  primo  per  ipsos  sanctis  Dei  Evan- 
geliis,  ad  tenorera  datarum  litterarum,  vere  et  legi- 
time  dicta,  acta,  gesta,  Iradita  fuisse,  ego  Georgius 
Moiitoris,  piiblicus  notariiis,  reverendorumque  do- 
minorum  capituli  sumraae  a^dis  sacr«  Moguntinai 
secretarius,  juratus,  una  cum  testibus  supra  scri- 
ptis,  mecum  ad  hoc  specialiler  de  novo  rogatis,  iu 
veritatis  testimonium  evidentissimura,  hac  mea>  ma- 
nus  subscriptione  propria  ac  signeto  notariatus  ad 
marginem  solito  apposito.  coram  universis  et  siu- 
gulis  attestor. 

LOCOS    SIGILLORUM. 


B 


VITA  SANGTI  DISIBODI 

EPISGOPI    KT    CONFESSORIS    IN    DYSEMBERG,    TERRITORII    MOGUNTINI    IN    GERMANIA , 

A  SANGTA  HILDEGARDE  SGRTPTA. 

{Acta  Sanctorum  Bolland.  Julii  loin.  II,  die  8,  p.  IlSl,  ex  nis.  S.  Maximi  Trevirensis.} 


MONITUM. 


S.  Disibodi  Vitara  scripsit  S.  Hiidegardis  an.  H70,  jussu  Helingeri,  Montis  a  Saucto  denorainati, 
abbalisquinti.  Vita  illa  S.  Disibodi  sola  et  unica  est,  quie  a  Surio  edita,  citari  passira  solet,  eo  aucto- 
ramento  donata,  ut  «    divinitus  revelata  »  censeatur.  Sic  certe   testatur  ipsa  nura.  1  :    «  Prolatas    visiones 

i  libri  vilae  Meritorum....  ex  divinse  pietate  sapientia?,  vocem  de  ccelo  sic  dicentem  audivi.  »  Et  rursus 
num.  52  :  «  Haec,  qu.-eprolatasunt,  per  Spiritum  sanctum,  ad  gloriam  norainis  ipsius  ad  memoriamque 
prsefati  patroni,  atque  ad  castigationem  audientium  homiuum,  veraci  revelatione  nianifestata  sunt.  » 
Mira  sane  Hildegardis  assertio,  de  narratione  confusa  et  intricata,  nec  ullis  veris  historicis  characteribus 
praedita,  quamque  adeo  dignam  non  censuit  Mabilio,  qua;  inter  Sanctorum  ordinis  sui  Acta  locum  occu- 
paret.  «  Disibodi  res  gestas,  inquit,  locis  fere  communibus  amplicavit  S.  Hildegardis.  » 

Liicubrationem  bene  longara  sa>pius  et  attenle  evolvi,  tum  in  ms.  nostro  ex  S.  Maximini  Treviris 
per  Rosweydum  accepto,  lum  in  ipsa  Surii  editione  licentius  expolita,  vel  ut  alii  loquuntur,  corrupta  : 
at  nusquara  mihi  apparuere  vel  levia  quidem  indicia,  unde  tali  scriptioni  revelationis  pra^rogativa  ad- 
scribipossit,  non  magisquara  quibuslibet  aliis  id  genus  sanctorum  Legendis  ;  nisi  revelatas  dixeris  sa- 
crarura    Litterarum    nonnullas   sententias,    quas  Sancta    auctor   singulari     interpretatione    exposuit,    tota 

j,    in  explicandis   moralibus   doctrinis,   quas   si   a   reliquo  opere   avulseris,  historia     ista  qualiscunque    pau- 


mr>  ■>■  nii.nKc.ARnis  ma 

eissimis  verbis  circumscribi  queal,  saltem  qua  parte  Sancti  ipsius  gesta  enarrantur.  Excute,  obsecro, 
diliicenter  longam  istam  et  satis  tetricam  oratioiiem;  expende  capita  singula,  cliam  moralia;  fallor  si 
tisqu.ini  invenias  aliquid,  cui  conveniat  revelatiiuiis  appellalio.  Etenim  qiune  ipsa  scire  poluit  ct  debuit 
de  .Montis  S.  Disibodi,  in  quo  prius  babitaverat,  existentia,  deijue  variis  ejus  casibus  et  vicissitudi- 
nibiis  per  revelalionem  disceuda  non  fuerunt,  S.  Hildegardis  ajvo  satis  nota  ea  omnia  monachis  et  per- 
vulgata  essent. 

Veiiem  equidem,  in  ea  qualicunque  visione,  exhil.ita  ipsi  fuissent  dislinctiora  singnlarum  persecutio- 
nuin  et  calamitatum  tem[>ora  ;  item  quiT  S.  Disihodi  incunabula,  parentes,  cathedram  episcopalem,  tum 
vero  ordinatam  totius  ejus  ajlafis  et  gestorum  seriem  nobis  exjtaiuiissent ;  de  (piibus  miniinc  sollicita 
fuisse  videtur,  nt  lota  demum  reveialio  ad  ea  solum  redeat,  qu;p  ipsa  ex  sa^pius  audilis  pra^conce- 
perat.  qua^que  «  locis  fere  communibus  ampliticavit.  »  Ne  hic  actum  agani,  aut  pridem  agitatas  con- 
troversias  denuo  suscitem,  videat  lector,  quse  de  hujusmodi  visionibus  et  revelationibus  pridein  dis- 
putavit  Papebrochiiis.  in  Hes|ionsionibus  ad  articulum  xx  Exhibitionis  errorum,  ipsi  perperam  im- 
pactoruni  ;  nisi  quis  compendiosiori  via  rem  totam  expediendam  censeat,  et  merito  dubitet,  utrum  ea 
rcriim  congeries,  saltem  sicut'  ad  nos  pervenit,  llildegardis  propria  et  gcniiina  sit,  et  non  potius  ab 
aliquo  interpiilalore  aucta  postmodum  et  ampliiic.ita,  atque  inter  alias  Sanctae  istius  revclationes, 
aliunde  notas  et  iitcunque  approbatas,  computali,  de  quibus  pliira  disquirere  hoc  ioco  non  lubet, 
neque  vero  oiiera>  prelium  videtur. 

Pr.Tter  hanc  vuljati^simam  Vitim  a  S.  Hildegarde  scriptam,  aliam  inter  schedas  nostras  reperi, 
ciijus  nemo  est  qui  iiactenus  iimquam  meniinerit  :  nam  ut  notavit  laiidatus  .Mabilio,  sapc.  m  Benedict. 
parte  ii,  pag.  f'.)8  :  «  Praeter  Hildegardem...  nemo  veterum,  quos  legerim,  Disibodi  mentionem  facit 
praeter  Rabanum  Maurum  et  .Marianum  Scotum.  »  Et  certe  tanti  non  est  vita  ista  altera,  ex  Passio- 
nali  membraneo  camobii  Bodeci-nsis  a  nostro  P.  Joanni-s  (iamans  transumpta,  ut  mfinorari  aut  mul- 
tnm  pra?dicari  mereatur.  Centoni'in  appello,  ab  aiiquo  forte  .Montis  S.  Disibodi  monacho  exornatum  : 
dicamiis  potitis,  ex  aliis  Sanctorum  .\clis  putide  compilalum,  exordio  ex  Actis  S.  Kiliani  ferme  de- 
siimpto,  aliisque  aliunde  corrasis  iXarrationis  totius  pars  poiissima  hieret  in  describenda  venatione  re- 
gis  Dagoberti,  qui  cum  suis  cervam  toto  triduo  mire  insequens,  «  montem,  quem  vir  Dei  incolebat,  » 
ascenderit,  eumdemque  ibidem  in  tugiirio  suo  latitanlem  invenerit,  ab  eoque  frugali  prandio  'exceptus 
sit,  cujus  tempore  fera,  a  venatoribus  pressa  et  fatigala,  ad  Sanctum  se  receperit.  Narrat  deinde, 
quomodo  cervam  cicuraverit  Disibodus,  eamque  regi  dono  dederit.  qux»  ipsum  canis  instar  domostici 
quaquaversum  sequeretur. 

Contra  vero,  prodigium  admirans  rex  non  ingratus,  postulanti  Sancto  tantum  terrae  spatium,  «  ad 
snam  posterorumque  utilitatem  induisisse  dicitur,  quantum  ab  illucescente  aurora;  quoad  vespertinalis 
advenisset  hora,  sub  voclore  asino  gyrare  posset  :  »  quaj  omnia  «  perpetuali  manu  scripta  rex  coniir- 
maverit;  »  imo  quie  ex  aliis  Legendis,  quas  hic  enuinerare  nil  opus  est,  suffurari  voluit  scriplor  pla- 
giariiis.  .Mitto  caetera  aque  puerilia,  adeo  pueriliter  et  verbose  coagmentata,  ut  seria  lectione  digna 
non  judicem.  Si  recte  conjecturam  facio,  collecta  ha^c  fuerunt  sa?cuIo  fortasse  xiu  aut  xiv  ab  aliquo 
velusliorem  S.  Hildegardis  vitam  ignorante,  utpofe  qui  diversissima  memoret,  el  ab  hujus  auctoris 
sensus  prorsus  aliena.  Id  eliain  colligi  po.sse  videtar  ex  paucis  miraculis,  a  recentiori  isto  Legendae 
sua>  subnexis,  qua"  cum  Sanctri'  Hildegardi,  alia  longe  antiquiora  recensenti,  ignota  fuerint,  et  facta 
et  scripfa  oportet  post  ejus  obitum:is  aulem  in  anu.  llSOincidit;  unde,  ni  f  illor,  manifestum  est,  et 
Legendam  et  miracula  ad  saecula  nobis  viciniora  referri  oportere.  Sola  igitur  jam  dicta  miracula  inde 
desumenda  censuimus,  quorum  lestem  se  asserit  scriptor  longis  parergis  et  ambagibus  enarrans,  quoe 
commodissime  ad  pauculas  lineas  conlrahi  poterant. 


INCIPIT  VITA. 


CAPLT  PHLMUM.  A  vocem  de  ccelo,    vigilans    corpore  et  auimo,   sic  di- 

Sancti  gcnus,  parentes  a    tyrannis    expulsi,    profectus  cenlem    audivi  :    Electus  Dei   Disibodus  ab  infantia 

in  litteris,  electio  in  episcopum,  nbdicatio  et  recessus  sua  Spiritu   Sancto,   ut   beatus    Nicolaus,   et  beatns 

epatria.  Benedictus  eorumque  consimiles  inspiratus,  ad  omne 

In  mystica  visione  (42),  ut  Deus  voluit,  propter  pe-  bonum,  quod  vidit  et  audivil,  sitibundo  corde  anhela- 

titionem  et  jussionem  praelalorum   meorum,  scilicet  bat.  Quapropter  de  ipso  dici  potest  :    Ex  ore  infan- 

Hebigeri  (Helingeri    abbatis  cnnctorumque  fratrum,  tium  et    lactmtium  perfecisti  Jaudcm    propter   inimi- 

in  .Monte   beati  Disibodi  Deo   famulantium,    de   vita  cos  tuos ,  ut  destruas  inimicnm   rt  ultorem  {Psal.    viii). 

et  meritis  ejusdem  beati  Patris  aspiciebam,   et  post  2.  Quod  sic  intelligendum  est  (43).  In  bono  affectu 

prolatas  visiones  libri  vita;  meritorum,   anno    Domi-  infantium,  loquelam  nondum  habentium,  et  illorum, 

nicae  Incarnationis  millesimo   centesimo   septuagesi-  qui  magis  lac  sugere,  quam    mirabilia   facere   debe- 

mo,    regnante    Frederico    Romanorum    imperatore,  rent,  tu,  qui  Dorainus  omnium  es,  ad  perfectam  du- 

sub  pressura  apostolicfn  sedis,  ferc  per  triennium   in  xisti  noministui  laudem,  cum  mirabilia    tua  in    eis 

lecto  spgritudinis  jaceus,  ex  divin.r  pietate  sapientiae,  saepe  operatus  es  :  scilicet  cum  eos,  nondum  plenam 

(42)    De    hac  legenda,   ex  «  mystica  visione  »    seu  sacrae   Scripturae    sententias,     singulari  commenta- 

revelafione  scripta  actiim   est  in   admonitione    prae-  tione   a  S.   Hildegarde   expositas,  quas   scrupulosius 

via.  .Mentem    suam    non  salis  clare  explicat  auclor,  expendere,  fori  noslri    non  est.    An  vero    istiusmodi 

sed  nihil  mutare  voluimus  :  videri   potest  editio   Su-  interpretaliones    ad   veras    revelationes    pertineant, 

rii,  magis  expolita.  aliorum  esto  judicium. 
4.'!i  Dixiraus  etiam   supra,  loco    citato,  nonnullas 


1007 


VITA  S.  DISIBODI. 


109S 


medullani  habentes,  ita  inspirasti,  quod  raulta  in 
loquendo  et  operando  nescienter  proferebant;  et 
cum  alios,  coulra  carnis  jura,  tanta  fortitudine  ro- 
borasti,  quod  toto  desiderio  ad  cwlestia  tendentes, 
ofticia  carnis  peccando  non  exercebant.  In  his  au- 
tem  niillus  dnbietatem  apprehendat,  quia  serpenti- 
nus  doins,  in  beatis  iliis,  bona  et  sancta  ha^c  facere 
nonvaiebat;  nam  hdpc  fecisti  propter  inimicos  tuos, 
videlicet  perditos  angeios,  qnatenus  ad  confusionem 
suam,  virtutem  tuam  in  puerili  ignorantia  viderent; 
et  ut  destruas  inimicum,  quippe  illum,  qui  in  om- 
nibus  bonis  te  abneget.  Et  ultorem  :  videlicet  hunc, 
qui  lapides  et  jacuia  impietatis  sua?  contra  verba  et 
miracula  tua,  reprehendendo  ea,  projicit. 

3.  Hsec  mala  in  supradictis  bealis  hominibus  nihil 
praevalebant,  quoniam  ea,  quaj  recta  sunt,  loque- 
bantur  :  Deus  enim  in  beato  Disibodo  ab  iufantia 
ejus  usque  ad  decrepitam  «tatem  ipsius,  in  donis 
suis  operalus  est;  ita  quod  pueritia  illius  in  nequi- 
tia  non  ludebat,  et  quod  juvenlus  ejus  in  lascivia 
non  ardebat,  et  quod  maturitas  senectutis  ipsius  ad 
sinislram  non  respiciebat.  Ipse  namque  omuem 
pompani  sa^culi  hujus  ita  corde  et  corpore  reliquit, 
quod  quidam  illum  stultum,  quidam  vanum,  qui- 
dam  errantem,  quidara  vcro  iuirabilem  in  operibus 
suis  per  hoc  esse  afiirmabant,  dicentes  :  Qiiid  est 
hoc  quod  iste  facil? 

4.  Parentps  igitur  beati  Disibodi,  iu  libertate  sae- 
culi  pollentes,  de  excc41enti  genere  Hibernensium 
originem  duxerant,  sed  tamen  pompam  et  gloriam 
mundi  siiperfluitate  non  habebant.  Unde  quidam 
tyrannorum,  in  superbia  tumentes,  cum  in  eadem 
regione  quamplurimos  per  tyrannidem  sibi  subju- 
gassent,  etiam  pareutes  beati  hujiis  viri,  qni  eo 
tempore  puer  erat,  opprimere  et  ditioni  suse  subju- 
gare  nitebantur.  Ipsi  autem  libertatis  gcneris  sui 
non  immemores,  duram  injustamque  subjectionem 
recusantes  ab  illis  declinabant,  et  ad  remotiora  loca 
ejusdem  regionis  se  longe  contulerunt,  et  juxta 
quoddam  tlumen,  quod  de  mari  funditur  (44),  una 
cum  filio  suo  beato  Disibodo,  omnique  facultate  sua, 
in  qiiodam  oppido  mansionem  acceperunt,  ubi  et 
eum  litteris  caeterisque  liberalibus  artibus  imbueu- 
dum  religiosis  viris  commendaverunt. 

5.  At  ipse  per  gratiam  sancti  Spiritus  ea  qua:;  a 
doctoribus  suis  bona  audiebat,  capaci  ingenio  bonae 
memorise  commendabat,  et  ex  hoc  parentibus  suis, 
in  aftlictione  exsilii  laborantibus,  non  parvum  gau- 
dium  faciebat.  Sic  puer  iste  de  die  in  diem  profi- 
cieus,  corporeque  et  sanctitate  crescens,  de  studio 
in  studium  bonorum  operum,  orando  et  eleemosy- 
nas  dando  ascendebat,    ita  quod    ad  omne,   qiiod  de 

(44)  Obscura  omnia  sunt,  qu«  liic  de  sancti  ge- 
nere,  parenlum  fuga,  etc,  memorantur  :  hoc  vero 
plane  mirum,  eos  ad  flumeu  consedisse,  «  quod  de 
mari  funderetur,  »  nisi  sinum  aliquem,  aut  fluvii 
oslium  incidet,  in  quod  maris  aestus,  statis  tempo- 
ribus  undas  repelleret.  Caetera,  ut  semel  dicam,  et 
hic  et  in  sequentibus,  ad  iocoscommunes  reducenda 
sunt. 

Patrol.  CXCVII. 


A  Deo  aiidire  vel  discere  potuit,  toto  desiderio  prope- 
rabat,  et  sic  per  gradus  virtutum  et  per  incrementa 
aetatis  sua^,  singulis  sacris  ordinibus  susceptis,  ad 
gradum  presbyteratus,  cum  triginta  esset  annorum, 
pertingebat.  Quo  cum  timore  Domini  suscepto,  fe- 
cit  ut  bonus  pigmentarius,  qui  in  horto  siio  quaeque 
pigmenta  et  aromata  plantat,  semper  studens  ut 
hortus  suus  viridis  et  nou  aridus  sit. 

6.  lu  his  namque  studiis  idem  sanctus  memor 
fuit  verborum  Sapientiae,  ubi  dicit  :  Mcssui  myrrliam 
meam  cum  aromatibus  meis  {Cant.  v,  i).  Quod  sic 
intelligendum  est  (4;>)  :  Egoquijustis  operibus  insu- 
dare  debeo,  bona  intentioue  mortiticationem  caruis 
meae  praebeo  Deo,  cum  propter  amorem  ipsius  vi- 
tiis  peregriuus    tieri,    et  communem   immunditiam 

'*  illorum  fugere,  uullamque  societatem  cum  illis  ha- 
bere  desidero;  quoniam  in  aromatibus  virtutum, 
ipsum  verum  Deum  amare,  et  venerari  festino;cum 
amore  ccelestis  desiderii  de  corde  meo,  ipso  adju- 
vante,  non  deticiet.  In  hac  recta  et  sancta  voluntate 
sanctus  iste,  quasi  mortuus  sseculo  fuit,  ita  quod 
multi  hacc  videntes,  fecerunt  quasi  eum  non  cogno- 
scerent,  et  quod  cum  eo  manere  abhorrerent ;  quia 
ipse  se  totum  spiritui  et  non  carni  servire  cogebat. 

7.  Cumque  in  hujusmodi  virtutibus  Deo  lauda- 
biliter  serviret,  et  ob  hoc  illis,  qui  Deum  diligebant, 
irreprehensibilis  placeret,  accidit  ut  quidam  anti- 
stes,  in  ejusdem  regionis  partibus,  de  praesenti 
vita  ad  vitam  futuram  emigraret :  et  cum  populus  tam 

Q  minorum  quam  majorum,  secundum  consuetudi- 
iiem,  couvenisset,  ut  alium  sibi  iu  pra?sulem  eiige- 
ret,  quidam  iilorum,  qui  mores  honestatis,  et  vi- 
tam  sanctitatis  beati  Disidodi  cognoverunt,  eum  sibi 
in  antistitem  unanimiter  elogerunt  (46).  Quidam  au- 
tem,  quorum  vita  et  couversatio  reprehensibilis 
erat,  hoc  tieri  prohibebant,  dicentes  :  «  Quid  prodest 
hominem  tacitum  et  non  loqiientem.  et  populum 
uon  cognoscentem,  magistrum  lieri?  » 

8.  Sed  Deus  super  beatum  huncrespexit,  ut  scriptum 
est  :  Humilem  etpauperem  jastificare  (Psal.  Lxxxi,  3). 
Quod  sic  intelligendura  est  :  Justum,  qui  se  propter 
Deumadterram  humiliat,et  quiseegenumetpauperem 
toto  corde  coniitetur,  in  operibus  sanctilicare ;  quia 
justitia,  aperto  oculo  pietatis,   in    eum  respicit.  Hic 

D  etenim  humilis,  paupertatem  semper  desiderabal, 
et  in  columbino  oculo  simplicitatis,  in  Deum  sem- 
per  aspexit ;  quatenus  aelernas  divitias  sibi  compa- 
raret;  unde  et  Deus  ipsum  dilexit.  Mortem  quoque 
pro  morte  habuit,  et  omnia  deficientia  pro  nihilo 
computavit,  omniaque  opera  sua  in  Deum  posuit, 
et  ideo  Deus  eum  elegit.  Supernus  namque  judex 
virum  istum  communi  populo  occultaverat,  sed  eum 

(4o)  De  his  et  aliis  omnibus  sacrarum  litterarum 
moralibus  interpretalionibus  plura  non  addam. 

(46)  Divinarunt  aliqui,  per  «  istius  regionis  par- 
tes,  »  designari  Dublinium,  ubi  nempe  per  ea  tem- 
pora  episcopus  fuerit  S.  Disibodus,  idquo  Wilsonus 
et  Sirinus  adoptari  posse  ceusuerunt.  Sed  hujus- 
modi  anachronismos  supra  rejecimus. 


35 


I 


luw 


S.  llll<l)KGAmJLs 


1  10(1 


se  diligeulibus  mauilestdverat ;  unde,    quauivis  qui-  A  set,  uiagua   inisio,    niaguuui  schisma   tota   illa   re- 


bustiam  ubatupesceutibu.»,  ipsum  magistrum  et  anti- 
stitein  esse  voluil. 

y.  liumque  bealus  isle  a  prudentioribus  pra-fatuui 
onus  suscipere  cogerelur,  ipse  se  indignum  taulie 
dignitatis  reclamaus,  vi  qua  potuit,  manus  et  ])edes 
relraxit;  sed  tameu,  illis  impelleulibus  et  prieva- 
lentibus,  qui  L)eum  timebant,  etiaui  uolens,  diviua 
autem  ordinalione,  iu  sedem  episcopalus  positus 
est.  lu  quo  episcopus  ipse  ielix  justitiam  Dei  cla- 
mare  et  docere  cuipit,  et  •nmes,  quos  potuit,  sub- 
jectos  esse  Deo  mouuit,  et  quod  ab  iufantia  suu 
per  Spiritum  sanctum  luibuliis  et>set,  uuuc  erii- 
dieudo  manitestavit,  bouaque  exempla  sauctitatum 
et  virlutum  pateruo  allectu  eis  iu  se  pra;buit.  Qui- 
dam  autein  ob  nierila  virtutum,  quales  in  ipso  vi- 
debaut,  eum  amabant,  ac  inlenta  cordis  aure  do- 
clrinam  ejus  cupiebanl;  quidam  vero,  qui  Deum 
post  tergum  projecerant,  super  hunc  sanctuui  fu- 
reudo  clamabant :  u  Iste  vivit  quasi  homo  non  sit  : 
unde  et  nos  inhuraane  vivere  cogit.  Et  quis  polerit 
eum  audire?  »  Et  multis  injuriis  eum  afliciebant. 

10.  Ipse  autein  paucos  et  tideles  homines  ad  se 
colligebat,  qui  ei  et  consolatiouem,  el  adjutoriuni 
prtebebant.  Et  cor  suum  quotidie  propter  Deum 
afllixit,  dicens  :  0  Dom'ne  Deus !  ego  servus  tuus, 
anle  pietatem  tuain  prosternor,  faciens  quae  jussi- 
sti.  Tu  enim  scis  quod  le  solum  desidero;  quapro- 
pter  conlido,    quod    desiderium    meum    quandoque 


gione  ebullivit,  aliis  quidem  Veteri  et  Novo  Testa- 
mento  resislentibus,  Christumquo  abnegantibus, 
aliis  hu.'reses  ha-reticorum  appetentibus  ;  aliis  se- 
ctam  Juda-orum  appreheudentibus,  aliis  seclam  pa- 
gauorum  diligeutibus  (47).  Aliis  uon  humane,  sed 
iu  confusione  pecudum,  turpi  studio  vivere  arden- 
tibus,  aliis  auteni  disciplinam  propler  huraanitatem 
qnideni  habentibus,  uulla  taineu  bona  facere  stu- 
dentibus.  His  inaximis  erroribus  et  confusionibns 
bealus  Disibodus  se  viriliter  et  mtrepide  opponeus, 
multa  opprobria,  multasque  injurias  patienter  sus- 
tiuuit,  oplaus  praeseutem  vitaiu  magis  perdere, 
quam  tantis  et  tam  inconveuienlibus  malis  consen- 
tire. 

i2.  Cumque  ista  }ter  aliquos  annos  sine  eradica- 
tione  eoiumdem  malorum,  cum  periculo  eliam  cor- 
jioris  sui,  suslinuisset,  taidio  tandem  alfectus  ad 
Deum  in  orationibus  suis  cum  magno  plauclu  dixit  : 
«  0  Deus  I  el  o  Judex  omnium  sauctorum  homi- 
numl  quid  prodest  mihi  cum  populo  isto  laborare, 
qui  justitiam  tuam  rabidis  morsibustransiigit?  »  De- 
nique  fautores  praefatorum  errorum,  cum  populo, 
eisdem  erroribus  implicato,  videntes  quod  beatus 
iste  erroribus  et  pravitati  eorum  non  consentiret, 
sed  quod  eos  ubique  constanter,  absque  tiraore  mor- 
tis  argueret,  j^Iuriraas  iusidiiis  ei  posueruut,  et 
tandem  cuadunato  agmine  incredulorum,  de  sede 
sua  multis   conlumehis    allfclum    expulerunt.    Ipse 


implebis  :  quemadmodum  scriptum  est  :  Delectare  in  c  autem   maleus    Deo   in    quiete    servire,    quam   sine 


boniino,  ct  dabtt  tibi  ijetitiones  cordis  iui  {Psal.  xxxvi- 
4j.  »  Quod  sic  iutelligendum  est :  0  !  homo,  qui  in  pec- 
catis  conceptus  et  natus  es,  carnis  coutra  alfectum 
delectare  in  prfficeptis  illius  qui  te  creavit ;  ad  nie- 
moriam  qnoque  reducens,  quis  ille  sit,  qui  te  libera- 
vit.  (juod  cuin  feceris,  dabil  tibi  qua;  petis,  quo- 
uiam  ea,  quffi  pelenda  sunt,  non  petis,  sed  cordis 
tui  afllictiouem,  humiliato  spiritu,  illi  oslendens,  et 
clamando  et  dolendo,  te  ipsum  ut  pecus,  ea  qua; 
r^;cta  sunt  ad  laboraudum  couslringes.  Itaque  qui 
poenitere,  et  mala  sua  hoc  modo  emendare  studue- 
rint,  prudentiores  tiliis  lucis  sunt;  quia  ipsi  hoc  nec 
voluerint  nec  feciMint.  Deo  uanique  plucet,  ut  homo 
durum  belluni  cunlra  se  ipsum,  et  conlra   draconem 


frnctu  utililalis  diulius  tardare,  paucis  et  religio- 
sis  viris  ad  se  collectis  sedein  diguitalis  suae,  quam 
per  decem  annos  strenue  et  religiose  rexerat;  pa- 
triam  et  omnia  qua;  habebat,  pro  Christi  nomine 
reliquil,  dicens,  nec  sibi,  nec  aliis  prodesse  ut  ibi 
maneret.  Ubi  tam  magna  incrediilitas  cum  durilia 
iniquilatis  excreverat,  et  peregrinationem,  quandiu 
oplaverat,  pro  a;lerna  vita  loito  auimo  arripuit  (48). 

CAPUT  II. 

Percyvinatio  in  Germaniam,  popiili  ad  Rhennm  in- 
slitutio ;  vita  solitaria  et  uustera  in  monte,  initia 
monasterii  et  miracula. 

f3.  Cumque   Ililieruiam  exisset,   multis  regionibus 
{leragratis  (49),  multisque  locis  diligenler  perspectis, 


habeat,  ut  qui  hoc  habuerit,  hujiis  et   preces  et  de-  "  auimai  suae  reqiiiem  quaerens  in    Alamauniain   tan- 


sideria  Deus  festinauter  implevit,  quemadmodum 
ei  in  bealo  Disibodo  fecit,  qni  dura  bella  habnit, 
quaiidiu  iu  corpore  vixit,  sed  tamen  ea  Louo  line 
feliciter  cousummavit. 

il.  luterim  autem,  dum  sanctus  iste  populo  suu 
verbis  et  exemplis  iu  lide,  prjjefatie  dignitatis  pra'.es- 

(47)  Quid  hic  inteliigas  in  tanta  rerum  confnsio- 
ne?  Ansain  uide  acce^ut  Sirinus  di-ijuiivndi  utinin 
Felagiana  h*resis  eo  tempore  in  Hibernia  repuilu- 
iassel  :  at  si  id  indicare  voluisset  auclor,  paulo  dis- 
tinrtius  locuta  fuisset. 

i48i  Vides,  totum  hoc  caput,  lut  verbis  amjditica- 
tum,  ad  ha!C  paucula  historica  contrahi  posse  :  S. 
Disibodus,  in  Hibernia  nobili  genere  urtus,  pie 
educatns  <*t  in  litteri^    iTDditn--,    aniiu    u-tatis    Irige- 


dem  venit,  ubi  quidemdurum  immitemque  populuin 
invenit,  ibiqiie  fessus,  gressnm  per  aliquod  tempus 
lii,'eus,  cum  cidem  populo  verba  salutis  et  exempla 
sanctitatis  daret,  inulti  eum  aiidientes,  amabant, 
multi  autem  eum  nec  audire  nec  amare  curabant. 
Cumqiie  in  eadem  provincia   mor.is  faceret,  secum 

siino  sacerdos  consecr.itur ;  iude  ad  episcopatum, 
nescio  queni,  evectus,  pust  multas  insidias  et  pei- 
secutiunes  ab  impiis  toleratas,  ab  iisdem  demum 
expulsus  est. 

(49)  En  alterum  decennium  «  regionibus  per- 
agrandis  »  impensum;  ast  quo  terrarum  perrexerit, 
ubi  moram  alienam  feceril,  nusquam  declarat  Vitai 
aiictor. 


1 1 0 1 


VITA  S.  DISIBODI 


im 


deliberaudo,  quo  declinare  posset,  bonara  et  dulcem  A  transito,   montem   excelsum    et     nemorosum    vidit, 


famam  de  religione  beati  Benedicti  audivit,  qui  nu- 
perrime  migraverat  (50),  reiigionisqtie  suae  quamplu- 
rimos  amatores  reliquerat,  et  ita  per  admonitionem 
Spiritus  sancti,  desiderium  suum  nondum  imple- 
tum  esse  cognovil,  quo  diu  desideraverat,  quod  po- 
pulo  olim  sibi  commisso,  aliquot  verui  perfeclfe  re- 
iigionis  viros  sibi  cousociaret  :  ob  banc  namque 
causam,  iterum  de  locis  ad  ioca  processit,  nec  in 
locis,  nec  moribus  populorum  quid  animee  su»  pla- 
ceret,  inveniebat. 

1  i.  Tunc  llere  et  orare  ccepit,  dicens  :  Inclina, 
Bomine,  uurem  tuam  et  exaudi  me ;  quoniam  inops  et 
pauper  sum  ego  (PsaL  lxxxv,  1);  quod  sic  intelligen- 
dum  esl  :  Tribuialionibus  meis  coudescendens,  incli- 
na,tu,  Domine,  quirectorcunctorumes,auremmiseri- 
cordiae,  et  exaudi  verba  orationis  mese,  quoniam  inops 
in  anima,  per  pusillanimitatem  mentis,  et  pauper  iu 
corpore,  per  conlrilionem  aftlictionum  sum  ego,  qui 
te  sequi,  te  diligere  super  omnia  debui.  Recordare 
itaque,  quod  ab  infantia  mea  tibi  servire  studui,  et 
quod  propter  amorem  luum,  paupertatem  et  con- 
temptuni  mundi  semper  dilexi.  Tunc  Deus  pronter 
viriditatem  boui  desiderii  ipsius,  preces  has  susci- 
piens,  suavem  consolationeni  quietis  menti  ejus  im- 
misit,  velul  ros  super  gramen  cadit,  et  etiam  in 
visu  noclis,  quadam  oateusioue  ipsi  mauifestavit, 
quod  quandoque  locus  voto  suo  aptus  ab  eo  esset 
iuveniendus  :  nam  huic  beato  viro  Deus,  ut   cieteris 


B 


quem  post  decem  annos  peregrinationis  suaj  ascen- 
dit,  et  ibi  fessus  residens  et  quiescens,  ad  coraites 
suos  (qui  tres  erant,  quorum  primus  scilicel  senior 
Ijillilaldus,  secundus  Clemens,  tertius  Salustus  vo- 
cabatur)  qui  cum  eo  de  llibernia  venerant,  Spiritu 
sancto  tactus,  dicebat    :    «  Hic   requies  mea    erit.  » 

17.  Nam  cum  deinde  eumdem  montem  circum- 
quaque  peragrasset,  et  queeque  latera  ejus  diligen- 
ter  considerasset,  amoenitas  illius,  animaj  suae  ma- 
gis  ad  inhabitandum  complacuit,  quia  et  celsitudo 
illius  difticilem  accessum  advenientibus  praeberet, 
et  rivuli  ex  ulraque  parte  tluentes,  inibi  manen- 
tibus  refocillatiouera  corporis  dareut;  et  orabat 
dicens  :  «  Domine,  qui  super  coelos  resides,  et  abys- 
sum  regis,  precor  ut  amoenitas  loci  hujus  in  anim- 
nitatem  vertatur  animarum;  quia  decet,  ut  in  loco 
isto  a  fideli  populo  tibi  fideliter  serviatur.  »  Et  h.Tc 
dicens,  sibi  habitationem  in  descensu  ejusdem  mon- 
tis,  versus  orientem,  projtter  compendium  aquai 
designavit,  et  conversationem,  quam  diu  desidera- 
verat,  strenue  incipiens,  orando,  vigilando  el  jeju- 
nando,  dure  et  aspere  solitariam  vitam  duxit. 

18.  Socii  autem  ejus,  qui  cum  eo  aderant,  ne 
invicem  aliquod  gaudium  haberent,  siugillutim  ha- 
bitacula  sua,  remotius  ab  eo  construebant.  Et 
sciendum  est,  quod  radicibus  herbarum  aliquandiu 
inibi  sustentabantur,  cum  alios  cibos  non  haberent. 
Mous  autem  ille  in  circuitu,    cum  adjacentibus  sibi 


dilectis  fecit,  qui  eum  tota    dileclione   desiderabant,  C  silvis,  locis  quoque  pi^rviis  et  inviis  (non   unius  ho- 


cum  ipsis  ob  magnam  el  bonam  intentionem,  qua 
tiduciaiiter  in  eura  omni  corde  suo  intendebant,  prae- 
sens  esse  videudo,  loquendo,  et  audiendo  videbatur. 

lo.  Oranem  quoque  fabulosam  famam  vanai  glo- 
riae  Spiritus  sanctus  illi  abstraxit,  quai  in  muUis 
hominibus  est,  qui  secundum  voluntatem  suam  in 
simulatione  orant  et  jejunant,  cum  aliquid  a  Deo 
injuste  quajrunt,  ubi,  ut  siquid  eis,  ut  volunt,  acci- 
derit,  quasi  pro  ostensione  a  Deo  habenl.  Si  qui 
tdles  sunt,  velut  stipula  a  vento  dispergentur.  Sed 
cum  homo  a  vanitatibus  se  mortificat,  in  ipsis  quasi 
somnum  capit,  et  tunc  superbia  vanaque  gloria,  ac 
acquisitio  honoris  a  populis,  ca^teraque  vitia  per 
virlutem  Dei  constringuntur,  ne  homo  iile  ab  amore 
complexionis  crealoris  sui  ullo  modo  per  suggestio- 
nes  eorum  avertatur. 

16.  Beatus  autem  Disibodus  pro  spe  boni  deside- 
rii  sui  gaudens,  quia  illud  per  adjutorium  Dei  quan- 
j  doque  impleri  sciebat,  cum  bonam  famam,  de  populo 
in  partibus  Galliae  citra  Rhenum  manentes,  audis- 
set,  ita  scilicet,  quod  populus  ille  quidem  durus  es- 
set,  sed  tamen  ecclesiasticam  religionem  devotus  vi- 
vendo  teneret,  taedebat  eum  irrisionis  ilhidentis  po- 
puli,  et  vix  exspectaus,  festine  ad  finem  Rheni  iter 
suum  direxit  :  et  inde  divertens,  ac  per  avia  qua'- 
que   incedeus,   ad    tluvium    Glan    pervenit,    illoque 


D 


minis,  sed  comprovincialium,  tam  minorum  quam 
majorum)  plus  quam  milliare  unum  eo  tempore  erat. 
Unde  accidit,  quod  cum  homines  eamdem  silvam, 
seu  pro  captione  ferarum,  seu  pro  piscatione  ad- 
jacentium  Iluminum,  seu  pro  incidendis  lignis,  seu 
pro  aliis  necessitatibus  suis  interdum  intrarent  : 
beatum  hunc  virum,  aul  radices  ellodienlem,  aut 
alia  sibi  necessaria  circumquaque  colligentem,  mul- 
toties  viderent,  et  ita  post  aliquod  tempus  manife- 
status  est. 

19.  Rumor  enim  in  populum  exibat,  quod  quidam 
sanctus,  cum  quibusdam  aliis,  in  locum  illum  a 
Deo  missus  venisset ;  quod  plurimi  admirautes,  bono 
desiderio  ad  eum  veniebant  el  sibi  quaeque  utilia 
cum  eo  conferebant,  quibus  ipse  verba  salutis  et 
vitae.  reddebat;  quoniam  a  tempore  exsilii  sui  usque 
ad  id  tempus  in  lingua  eorumdem  horainum  (per- 
disceuda)  praecipue  laboraverat;  unde  et  eam  pro . 
modo  suo  et  intelligebat  et  proferebat.  Ex  quo  fa- 
ctum  est,  ut  hi  quihus  ipse  verba  vitic  et  monita 
indeficientis  vitai  dabat,  ei  el  cum  ipso  maneutibus 
quaeque  necessaria  corporis  saepius  afl^erreut.  Ser- 
vus  autem  Dei,  cum  sibi  associalis  viris,  pauperes 
et  egenos  ad  se  colligebat  :  et  quidquid  praeter 
quotidiauum  victuni  sibi  remansit,  per  hoc  illos  pa- 
scebat.  Nam  semper  memor  fuit,   quod   Adam    cibo 


(liO)  Si    tot   regiones  peragraverit    sanctus,  haud    dnbium    quin    et  alibi    «    S.   Benedicti   faraam 
dire  potuerit. 


au- 


1103 


Hll.DEGAHDlS 


H<)'< 


l>eriit;    quapropter  Autouium  ot    Nacharium   ac  eis  A  suo  servirot.    Kt  Spirilu    sancto    inspiraale,    omnem 


similes,  qui  herhis  et  duris  cibariis  vixerant,  iu 
corde  suo  Irequenter  hahebat,  qualenus  ilioruin  ex- 
emplo  corpus  suum  a  moliihus  ot  delicatis  cibis 
cDustriiigeret  ne  ah  anliquo  serpente  deciperelur. 
Kt  quantu  plus  beatus  iste  carnem  suam  aflligebat, 
tanto  ampiiu*  pratiam  suam  Deus  cum  iiio  muiti- 
jiiicavit;  iinde  inlirmi  plurimi  et  debiles  ipsi  aii;iii 
<unt,  quos  Spiritus  sanctus  per  merita  ejus  repente 
sanavit  :  quod  tamen  ipse  liumiliter  e,\pavescens, 
laudem  hominum,  quantuin  potuit,  fuiriehat. 

20.  Cumque  fama  sanctitatis  ejus  per  totam  hanc 
provinciam,  popuio  prodente,  vdiaret,  quidam  Denni 
timentes  ad  eum  venerunt,  et  parvum  oratorium, 
in  descensu  prspfati  montis  ad  orientem,  ei  ff'di- 
licaverunt.  in  quo  divina  cuni  suis  ofliciH  celebra- 
ret,  quatenus  et  ipsi  et  caeteri  pro  Deo  superve- 
nientes,  vcrha  et  pascna  vitje  ab  eoinibi  perciperent. 
.\lii  autem  versus  occidentem,  in  planilie  pedis 
ejusdem  montis  vepres  et  fruteta  succiderunt.  hea- 
toque  viro  horlos  et  pascua  parvaque  tuguria  ibi 
paraverunt  :  unde  et  propter  fruteta,  quae  ihi  excisa 
sunt,  qu*  vulgari  locutione  stvdim  (51)  dicnntur,  lo- 
cus  ipse  Sttalcnhcim  primitus  appellatus  est.  Muili 
quoque  ex  ionginquis  regionil)Us  ad  beatum  hunc 
veniebant,  animasque  suas  ei  bona  lide  et  spe 
commendabant  :  quod  populi  in  eadem  provincia 
habitantes,  divino  instinciu  exlimuerunt,  ac  se  in 
hoc  facto  negiigenles    esse  dixerunt,  quoniam  Deus 


B 


devotionem  cordis  sni  ad  conversiones  et  ad  doctri- 
nam  beati  Benedicti  posuit,  qui  jam  ad  Deum  trans- 
ierat,  et  quosdam  beatos  viros,  sancta;  institutionis 
sua;  lideles  ministros,  eisdem  lemporihus  adluic  vi- 
ventes  et  superslites  reliquerat,  atque  ad  longiii- 
quas  regiones,  ubi  eadem  conversalio  religiose  et 
sancte  vigebat,  nuntios  humili  supplicatione  pro 
illis  misit,  qui  vineam  Domini  Sabaolh,  secundum 
doctrinam  praedicti  Patris  plantarent,  qui  regulam 
spirituali  pop\iIo  convenientem,  ex  omni  vita  san- 
ctorum,  Spiritu  sancto  docente,  constituerat. 

23.  Et  sic  quamplurimos  ejusdem  conversationis 
viros  religiosos  sibi  attraxit,  quibus  et  oratorium 
et  habitacula  convcnientia,  in  superciiio  ejusdein 
montis,  propter  difficiiem  accessum,  versus  orieii- 
tem  a>dilicare  jussit,  videiicet  ne  amodo  a  popuio 
infestarcntur,  et  ne  forte  rigor  ac  religio  eorum, 
quotidiana  frequentatione  supervenienlium,  in  mol- 
litiem  et  in  segnitiem  verteretiir.  Ipse  vero,  ut  ad 
omnia  occursaniia  paratus  esset,  et  ut  supervenien- 
tihus  in  reddendis  responsis,  secundura  qualitatem 
eonim  omnibus  satisfaceret;  in  descensu  montis 
ipsius  ad  orieulem,  in  habitaculo  et  in  oratorio, 
quod  sibi  paraverat,  ut  supradictum  est,  solitarius 
permansit.  Congregalio  autem  eorumdem  fratrum, 
tam  seciindum  Deum  quam  secundum  hominem 
augmentabatur  :  et  quidquid  facere  vol  habere  de- 
bebaut,  jussione  vel    permissione  hujus  sancti    viri 


ad  gloriam  et  ad  honorein  nominis  sui    locum  illum  q  liebat,  ac    communem  vitam,    secundum  institutio- 


per  sanctum  suum  visitasset,  quem  ipsi  juxta  se 
habentes  visitare  et  facultatibus  suis  frequentius 
honorare  negiigerent. 

21.  Unde  factum  est,  quod  principes  cseterique 
nobiles  et  divites,  una  cum  reliqiio  populo  easdem 
terras  inhabitantes,  montem  ipsum  cum  omnihus 
terminis  suis,  uitra  decurrentes  iluvios,  scilicet 
Nam  [al.  Nahel  et  Glan,  in  longum  etlatum,  ut  prae- 
dictum  est,  directis,  ei.jem  beato  viro  ac  posteris 
ejus  olTerunt;  quia  mirabiiia  Dei  in  eo  viderunt, 
quateuus  etiam  sanctae  conversationis  inibi  bouis 
homiuihus  congregatis,  necessaria  praesentis  vitae 
et  sine  indigentia  sufficercnt;  et  communi  voce  et 
clamore  dici-bant  :  «  Laus  tibi,  Domine  Deus,  quia 
hunc  sanctum  tuum  nobis  mittere  dignatiis  es.  » 
Qu.i  oblatione  suscepla,  heatus  ille  extimuit,  recor- 
dalus  quod  in  cpiscopali  onere  plurima  adversa 
priiis  suslinuerat  a  gentihus,  geiiibus  ad  Deum  Uexis, 
orabat,  ut  eadem  obiatio  ad  fructnm  et  ad  vegefa- 
lionem  animarum,  Spiritu  donante,  exsurgeret. 

22.  Deinde  die  ac  nocte  in  corde  suo  a^stuando, 
cogitabat  quemadmodum  in  desiderio  mentis  siia^ 
per  piurimos  aniios  ante  transactos  hahiierat,  quo- 
modo  et  uhi  religiosos,  et  aspera^  vilte  viros  colii- 
geret,  qnoniam  in  spiiitu  inleilexit  quod  Deum  de- 
ceret,  ut  spiritalis  congregalio  iu  loco  iilo   Creatori 

foJ)  Nornnt  Germani  Staudcn,  pro  fiufetis,  unde 
formari  dchuhiei  Staudernhcim ;  forte  melius  nornen 
loci  cxpressit  Trithemius,   ubi    scribit    Sorbernkcim  : 


nem  beati  Henedicti,  exercebai.t. 

24.  Sludebat  etenim  pius  Pater  Disibodus  quod 
congregatio  ipsius,  per  consuetudinem  sihi  instituta; 
legis  ita  composita  et  firma  esset,  quod  diabolus  fo- 
veam  vitiorum  in  ea  parare  non  posset,  et  quod  ja- 
nuis  suis  eam  transligere  et  ab  invicem  separare  non 
vaieret;  et  quod  ipsa  terribilis  per  continentiam  vi- 
tiorum,  ac  velut  acies  ordinata,  in  concordia  virlu- 
tum  d.abolo  et  hominibus  appareret.  Sapienter  quip- 
pe  eam  contra  hostiles  turmas  aerioruin  spirituum 
in  humilitale  pugnare  et  vanitatem  superbiae  ac  ar- 
rogantiam  mentis,  in  deiectatione  saecuii  hujus  vi- 
tare  docebat,  laudemque  ac  gloriam  victoris,  qui 
legitime  certaverit,  <'t  se  deinde  in  rautela  rectae 
^  circumspectionis  hene  conscrvaverit,  diligenter,  pro- 
ponebat.  Vallo  etiam  rigoris  et  districtionis  lotius 
spiritalis  disciplinfp  eam  circumfodit  et  munivit,  ne 
diahoius  latonter  repenie  super  eain  irrueret,  sciens 
quod  iile  maximum  studium  iiabet,  quatenus  super 
spiritalem  populum  irriiat  :  et  quod  multo  plus  gau- 
det,  si  spiritualem  hominem  sccundum  voluutatem 
pravitatis  suai  superaverit,  quam  si  muitos  saecula- 
res  vicisset  :  quoniam  illum  similem  sibi  fecisse  vi- 
det,  cum  a  coBlesti  desiderio  cadit,  quemadmodum 
et  ipse  per  sujicrbiam  de  cceio  corruit. 

2.T.  Uoc  modo  snnctus  iste  liiios    suos   coadunare 

veriim  in  appendire  miraculorum  rursus  legitur  Stu- 
dernheim. 


llOo 


VITA  S.  DISIBODl. 


1106 


et  corroborare  coepit.  QuoJ  ut  saeculares  homiues 
viderunt,  ex  tota  proviucia  ilia  accurrerunt,  et  quid- 
quid  ipse  in  necessitatibus  suis  operari  et  facere  in- 
chuabat,  hoc  ipsi  bono  aninio  studiose  perfecerunt. 
Unde  factum  est  quod  beata  conyregatio  illa  ad 
quinquageuarium  numerum  perfectorum  fratrum 
per  duodecim  annos  multiplicata  est.  Ipsis  namque 
temporibus  pauci  conversationis  hujus  homines  in- 
veniebantur,  et  nullus  viam  hanc,  nisi  probatus  ag- 
grediebatur.  Sed  Spiritus  sanctus,  qui  congregatio- 
nem  istam  j^lantaverat,  eam  et  rigavit :  quemadmo- 
dum  ros  cum  super  pinguem  agrum  cadit,  ita  quod 
in  ea  sub  disciplina  inventus,  de  virtute  m  virlutem 
ascendebat,  nec  ab  antiquo  insidiatore  impedimen- 
tum  habebat ;  quia  ubi  ipse  Spiritus  sanctus  in  mi- 
raculis  suis  est,  ibi  idem  antiquus  hostis  pavidus 
erit,  nec  audebit  illuc  intrare  ;  sed  si  qui  ibi  lateu- 
ter  seminaverit,  hoc  Spiritus  sanctus  iterum,  ad 
confusiouem  illius,  conculcat.  Merita  autem  et  san- 
ctilatem  beati  Disibodi  signa  et  miracula  Dei  seque- 
bantur,  quae  etiam  sine  taedio  saepius  renovabantur, 
quoniam  Deus  semper  nova  faciet. 

26.  Quidam  enim  vir,  cujus  iingua  prse  nimia  in- 
valitudine  corporis  sui  ita  debilitata  fuerat,  quod 
humana  verba  proferre  non  poterat,  ad  ipsum  ex 
longinquis  partibus  veniens,  nutibus  et  manuum  in- 
diciis,  proiit  potuit,  tlebiliter  exoravit,  ut  sibi  in- 
commodo  istoapud  Deura  subveniret.  At  pius  Pater, 
super  illum  oratione  facta,  gratiam  sibi  Dei  adesse 
sentiens,  exempiique  Domini  recordatus,  ubi  mu- 
tum  loqui  fecit,  in  os  istius  hominis  suftlavit,  di- 
ceus  :  lu  nomine  illius,  qui  muto  dixit  :  Elfeta,  et 
ille  loquiccepit,  tibi  vinculum  inlirmitatis,  quod  lin- 
guam  hominis  hujus  debilitasti,  pra^cipio  ut  solva- 
ris,  et  hinc  recedas  ;  nec  amodo  linguam  ejus  ad  lo- 
quendum  impedias.  Statimque  vinculum  linguse  ejus 
solutum  est,  et  humana  verba  ad  rectum  protulit, 
gratiasque  Deo  et  huic  sancto  egit. 

27.  Quo  facto,  etiam  quidam  hydropicus  miro 
tumore  intlatus,  amicorum  suorum  manibus  eidem 
sancto  obiatus  esl,  qui  multis  lacrymis  eifusis  sa- 
nitatem  corporis  ab  eo  quaesivit.  Sed  cura  ipse  ali- 
quantulum  haesitasset,  et  se  iudiguum  tanti  facti  at- 
iirmaret,  tandem  victus  prece  supplicantium,  om- 
uipotentem  Dominum  pro  illo  exoravit,  eumque 
manibus  suis  tangens  benedixit,  sicque  raorbus  per 
gratiam  Dei  ab  illo  paulatim  disparuit, 

28.  Sed  et  leprosus  quidam,  horrenda  cute  distor- 
tus,  ad  eura  veniebat,  precibusque  priraum  pro  in- 
tirmitate  sua  efTusis  ,  etiam  veibis  comminabatur 
se  ab  eo  nunquara  discessurura,  quin  sospitati  re- 
stitueretur.  Hominis  importunitate  beatus  ille  tan- 
dem  coramotuseum  in  habitaculura  suum  duxit,  se- 
cumque  per  aliquod  tempus  retinuit,  precesque  pro 
illo  saepius  fundens,  eura  sanara  pulchramque  car- 
aera  corporis  sui  habentem,  ad  sua  redire  fecit.  Ipsa 

1 

i  (52)  Ex  his  patet,  nec  monachum  ord.  S.  Bene- 
licti,  nec  abbatem  fuisse  S.  Disibodura.  quod  su- 
[ira  etiara  non  semel  monuimiis. 


B 


A  autem  veritas,  quaj  tunc  haec  vidit,  et   facit    ea,  hic 
per  semetipsam,    n'!scientibus  in    apertum  produxit. 

CAPUT,  III 

Subditorum  erga  sanctum  veneratio,  cccnobii  incre- 
menta,  vaticinium  de  secutura  ejus  deslructione, 
obitus,  odoris  fragrantia,  sepuUura,  et  post  eam 
curationes  variae. 

29.  Plura  quoque  signa  etmiracula  per  eum  facta 
sunt  in  csecis  et  claudis  et  in  debilibus,  ac  in  pos- 
sessis  a  diabolo,  et  etiani  in  illis,  qui  de  tempestate 
malorura  humorum,  sensus  suos  amiserant,  qui  et 
de  longinquis,  ac  vicinis  partibus  ad  ipsum  defere- 
bantur  ;  qui  et  omnes  per  eum  sanabantur  ;  quo- 
uiam  virtus  Dei  in  ipso  erat.  Nam  idem  servus  Dei, 
inter  suos  ut  eremita  vixit,  quae  vita  radix  vitae  mo- 
nachorura  est,  quia  horoines  conversationis  illius,  a 
saeculo  per  omuia  abstracti,  cum  laude  angelorum 
in  solitudine  vivunt,  et  vita  eorum  tam  laboriosa 
est,  quod  etiam  plurimi  prae  fragilitate,  tam  corpo- 
ris  quara  animi,  eara  sustinere  non  possent,  si  ipsara 
improvide  ac  repente  aggrederentur.  In  hac  autem 
districtione  beatus  ipse  Pater  vivens,  subditos  suos 
ad  omne  opus  bonum,  doctrina  et  exeraplo  confor- 
tavit,  ut  homo  qui  ignera  ardentera,  valde  ardere  fa- 
cit,  fecit  hoc ;  [etj  ipsi  aliura  raagistrum,  eo  vivente, 
nec  quaerebant  nec  volebant,  praesertira  cum  ipsos  ex 
pnecepto  ejus  inter  se  haberent,  qui  eos  ad  rectitu- 
dinem  conversationis  suae  absque  oITensione  et.  mur- 
rauratione  dirigerent. 

Q  30.  Habitum  autem  monasticte  religionis,  quo 
congregatio  ejus  utebatur,  non  susceperat  (o2) ; 
quoniam  leniorem  conversationem  secundum  Re- 
gulam  beati  Benedicti,  quara  ipse  haberet,  subditis 
suis  indulserat,  et  hoc  ideo  fecit,  ne,  si  illis  in  ha- 
bitu  similis  foret,  cum  tamen  duritiam  rigoris  sui 
in  vigiliis,  in  jejuniis,  atque  in  aliis  carnis  suae  con- 
trarietatibus  deponere  nollet,  religioni  eorum  detra- 
here  et  vitam  communem  eorum  destruere  vide- 
retur.  Sed  miserrirao  victu,  quo  corpus  suura  vix 
sustentabat,  et  aspero  ac  duro  veslitu,  sicut  de  terra 
sua  peregrinando  exierat,  quoad  vixit,  frequenter 
usus  est,  imitans  beatum  Paulum,  priraum  ererai- 
tam,  eique  consirailes,  qui  magis  in  silvis,  quam 
in  villis  esse  volebant.    Divina  quoque  in  ofticio    al- 

D  taris  ex  eo  terapore,  quode  sede  suaexpulsus  est,  us- 
que  ad  linem  vitae  suae,  nonsecundum  ordinem  an- 
tistitura,  sed  secundum  consuetudinem  pauperum 
presbyterorura  celebrabat  (b3),  nec  in  hoc  ullam 
oppressionera  mentis,  sed  laetitiam  cordis  habebat, 
passionemChristi  imitaudo. 

31.  Spiritalem  etiam  Patrem,  et  defensorem,  ut 
justum  est,  congregationi  suae  multoties  praepo- 
nere  laborabat,  sed  omnes,  qui  sub  ipso  erant,  hoc 
tieri  recusabant;  quia  non  alium,  praeter  ipsum, 
patrem  et  doctorem  habere  volebant,  dicentes,  in- 
spectores  conversationis    suae    se    quidera     habere, 

(53)  Hinc  mirum  videri  non  debet,  si  Rabauus 
ignoraverit  episcopum  fuisse. 


i:oi 


S.  lilLDEGMU)IS 


1108 


ipsum  autoin,  ut  eis  iii  Uoiniiio  sublimius  luceret,  A 
quandiu  viveret,  nunquam  immutarent.  Quapro- 
pler  dt'  hono  voto,  quod  in  cordibus  suis  liabebanl, 
jier  pliirima*  provincias  divulgati  sunt,  multique  ad 
eos  veniontes,  et  consilia  et  auxilia  de  animabus 
suis  ab  eis  qumrebant.  Sed  et  plurimi,  qui  in  pro- 
vincia  hac  manebant,  et  qiii  in  vicinitate  prspfati 
niontis,  cujus  circulus  longus  ol  Intus  est,  positi 
erant,  propter  suavissimum  odorem  et  rumorem 
conversationis  eorum,  quidquid  de  prrpdiis  ct  de  fa- 
cultatibus  babere  poterant,  vel  sibi  siiperesse  spera- 
bant,  sancto  et  beato  Disibodo  absque  omni  retra- 
clione  ollerehant,  atque  villulas  in  prspfata  silva, 
hac  et  illac  ad  utilitatem  illurum  a'diticabant. 

32.  Sanctus  aiilem  Dei,  cum  jam  ihidem  diu  la- 
horasset,  et  cum  jam  virihiis  corporis  pra>  nimiis 
laboribus  fere  defecisset,  flliis  suis  tremendo,  in 
spiritu  pra^di.Til,  quod  in  hnjiisraodi  prosperitate 
et  securitate  ut  ad  lempus  sine  oirensione  pervene- 
rant,  semper  diirare  non  possent;  sed  rauitas  et 
magnas  pressuras  et  tribulationes  passuri  essenl, 
qiiia  diabolus,  quem  in  plurimam  confusioiiem  heue 
vivendo  saepius  derisissent,  in  magna  irrisione» 
qiiam  in  populo  se  facere  contendebat,  eos  quoquo 
et  posteros  ipsorum  perturbare  maximo  studio  la- 
boraret.  Attamen  eos  pie  et  abiindanter  consola- 
batiir,  dicens  :  •  Ego  in  siispiriis  el  dolore  cordis 
raei,  cum  magno  desiderio  hactenus  laboravi,  ne 
trihulationem    vestram,  qiiandiu  vivo  in  hoc  saeculo. 


B 


3i-.  Ciimqiie  per  triginta  annos  iii  pra>dicto  monte 
Deo  fldeliter  servisset,  et  fratribus  suis  qua^que  ne- 
cessaria  pracsentis  vitae  ad  plenum  subministrasset, 
plus  lahore  quam  senio  jam  fessus,  .Tgrolare  ccepil 
quiavires  corporis  ejiis  omnino  defecerant,  et  mox, 
convocatis  omnibus  liatribus,  Patrem  eis  praeno- 
minavit,  quem  etinm,  dum  adhnc  viveret,  tunc  pri- 
mum  ipsis  petentibus,  pra>fecit,  cui  et  omnia,  qusp. 
ad  eumdem  Incum  pertinebant,  commisit;  qiioniam 
in  ante  transactis  temporibus,  Patrem  se  praeponi 
recusaverat,  quia  eiiindera  «aiictum  in  oiimibus  ut 
Patrem  semper  seculi  fuerant.  Sed  et  lociim  sepul- 
turse  suse  eis  ostendit,  et  ne  iii  excellenti  loco,  sed 
in  hiimili  umhraculo  oratorii  sui,  in  quo  Deo  soli- 
tarius  servierat,  ipsum  sepeiirent  (oV),  efiusis  ge- 
mitibuset  lacrymis  rogabat.  Qiiod  illi  se  ita  implere 
tlendo  in  magnis  dolorihiis  promittebant.  Dolentes 
quoqiie,  omnia  bona  opera  et  doctrinam  ejus,  sin- 
gillatim  dinumerabant :  ac  amare  plangendo,  cla- 
mabant  :  Heu  heu  !  quid  erit  de  nobis,  cum  te  de- 
fensorem  ac  consolatorem  corporura  et  animarum 
nostrarum  perdemus  (55),  Et  quemadmodum  si- 
tiens  cervus  fontes  aquarum  desiderat,  sic  et  ipsi 
eum  diulius  liabere  desiderabant,  quod  prius  prae 
gaudio,  quod  cum  eo  frequenter  habebant,  cordibns 
suis  infigere  non  poterant. 

3").  Denique  ingravescente  dolore,  iterum  convo- 
catis  fratribus,  suum  finem  instare,  ut  potuit,  eis 
innotuit;    et    post    multos   iabores,  post  multasqiie 


videam,  quod   etiam    sic   fieri    in    Domino  conlido.  q  tribulationes,   octogesirao    prirao   a^tatis  su.tr   anno, 


Vos  aiitera  scitote  quod  posl  obitum  meum,  qui 
citius  instabit  (quoniam  vires  corporis  raei  jam  in 
defectu  sunt)  et  post  tribiilationes,  quas  passuri 
estis,  novissima  tempora  vestra  prioribus  meliora 
et  prosperioraerunt;  ita  quod  in  omnibus  necessa- 
riis  animse  et  corporis,  lunc  amplius,  quam  me  vi- 
vente,  vos  et  posteris  vestri  abundabitis.  » 

33.  Quae  verba  cum  illi  audissent,  in  magno  do- 
loreciim  lacrymis  plangebanf,  quoniam  finern  illiiis 
irnminere  intelligebant.  Et  rumor  iste  in  popiilum 
exivit,  multosque  ad  videndum  eum  excitavit,  unde 
ipsum  audierunt,  et  se  orationibiis  et  sanclitati 
ejiis  commendavferunt ;  quibiis  ipse  monita  salufis 
etverha  henediclionis  dans,  etiara  tilios    suos    et   lo- 


octavo  Idus  Julii,  terminum  vitrr  pr?psentis  accepit. 
Dominoque,  cui  lideliter  servierat,  Spiritum  illis  ad- 
stantibus  reddidit.  Quo  migrante,  stiavissimus  odor 
balsami,  et  velut  odor  myrrhse  et  tluiris  ac  omnium 
aromatum,  stalim  subseculiis  est,  ac  pliirimasigna 
ibi  facta  sunt.  Per  totam  autem  provinriam  illam 
faraacitissirae  volabant,  beatura  Disihodum  de  liac 
vita  migrasse,  unde  maxima  raultitudo  bominiira,  ad 
exspquias  ejus  proporans,  ciipiehat  et  sopiilturae 
ejiis  interesse,  et  signa,  quse  Deus  ibi  faciehat,  vi- 
dere.  Suavissiraus  aufem  odor,  qui,  eo  migrante,  ap- 
pariierat,  usqiie  ad  tricesimum  migrationis  ejus 
diem,  circa  se[)ulcriim  ipsiiis  durabat,  in  quibus 
etiam  diebiis  homines  sepfem,  a  malignis  spiritibns 


cum   sibi  datiim,  eis  commendabaf,    et   ut  h.TC  at-  D  obsessi,  triginta  quoqiie  claudi  multique  cajci  et  siir- 


tentius  cordibiis  siiis  inligcrent,  (inem  oliam  sunm 
adesse ,  eos  noii  celabat.  Tiinc  illi  terminum  vita? 
ejus  adesse  aiidientes,  lugubri  voce  plurimos  gemi- 
tiis  dederunt,  et  quoad  vixit,  enm  solito  freqiientius 
visitabant.  Ind»^  aiifom  finem  suum  sciret,  noriiini 
aperiiit,  exceptis  quibnsdam  paucis  et  religiosis  vi- 
ris,  qui  fere  omnia  secreta  ipsius  noverant,  quihiis 
el  dixerat,  qiiod  et  angelica  ostensione  ei  manife- 
status  sit,  et  hoc  caeteros  celavit,  qiii  runota  opera 
sua,  ne  laude    perirent,    quanlum  potuit  abscondit. 

foV)  Hornm  verborum  sensum  sic  retulit  jam  di- 
cta  tahella  ;pri  incisa  :  «  In  hiimili  loco  oratorii, 
tihi  Deo  solilarius  servivi,  sepolite  mo.  » 

'.■)o;  hta  aiilem  sic  reddita  siint  :  <<  0  Pater ! 
quid  erit,  cnm  tepastorera  perdemus?  » 


di,  atque  alii  qiiampliirimi,  variis  languoribiis  fa- 
tigati,  sepulcrum  ejus  tangontes,  per  gratiam  Dei 
veraciter  sanati  htint. 

36.  Et  quoniam  haoc  singula  multa  erant,  et  quia 
homines  temporis  illiiis  signa  pro  consiietiidiiie  ha- 
bobant,  cordibtis  suis  insolentiiis  inflgebant  (i)6). 
At  populus  ille  cernens,  dicebat  :  «  Deiis  major  si- 
gna  et  plura  miracula  post  raorfera  beali  liujus, 
qiiani  eo  viven»e,  nohis  ostondit;  qiiapropter  etiam 
confidimus,  quod  per  merita  ipsitis  ab  oranibus    pe- 

(56)  Vult  dicere,  opinor,  tam  frequentia  fuisse 
miraciila,  ut  iis  insolentius  exsiillarent  homines, 
eaque  sensim  vilipenderent,  iitex  sequentibus  satis 
colligitur. 


iKm 


viTA  s,  nismoni. 


MO 


riculis  nostns  eruamiir.  »  Scd  qiiia  de  his  signis, 
qnte  tunc  ibi  facta  sunt,  et  quae  postmodum  ibi  per 
gratiani  Dei  in  oranibus  fiebant,  multi  plus  et  ne- 
gligentius,  quam  debebant,  gaudebant;  idcirco  Deus 
ea  ad  casligationem  eoium  subtrahebat.  Spiritus 
enim  sanctus  non  vult,  nl  horao,  in  miraciilis  qufE 
ab  ipso  sunt,  glorietur;  sed  ut  tremenda  laude,  illi 
soli,  qiii  potestatem  ea  faciendi  habet,  gloria  at- 
tribuatur.  Deus  quippe  opera  sanctorum  suoriim 
ita  distinguit,  ut  etiam  creaturas  constituil;  sic  vi- 
delicet,  quod  quibusdam  bona  opera  et  sanctitatem 
absque  signis  concedit,  quibusdam  autem  bona  ope- 
ra,  et  etiam  magna  miracula  attribuit,  et  aliis  per 
gratiam  suam  dat,  ut  per  bona  exempia  eoriim  multi 
ad  eum  convertantur  :  queraadmodum  etiam  solem 
(in  diem),  et  lunara  ac  sidera  in  noctem  iu  tempora 
discernit. 

37.  Totum  quoque  circulum  orbis  cum  volatilibus 
et  reptilibus,  cseterisque  animalibus  crescentibus 
replevit,  ita  quod  ille  nullo  modo  in  ulla  necessi- 
tale  vacuus  est,  unde  et  quselibet  ad  officia  sua  mo- 
net  in  monasterio  illo,  quod  ad  horainem  pertinet  : 
Una  enim  quaeque  creatura  in  genere  suo  multi- 
plicatur,  sicut  Deus  illi  in  prima  conslitutione  pnr- 
cepit;  sed  qu«  irrationabilis  est,  homini  ministran- 
do  succurrit,  quoniara  paterfamilias  qui  homo  est, 
domum  suam  sine  adjutorio  et  ministerio  regere 
non  potest;  Deus  autem  solura  horaineni,  ex  ratio- 
nabili  et  vivente  aniraa  vivere  fecit,  quapropter 
spiramen  ipsius  non  defecit,  sicut  nec  rarai  arbo- 
ris  deticiunt,  quia  Deus  illi  scientiara  infundit,  ita 
quod  cogitando,  quae  vult  dictat,  et  quod  in  mente 
habet,  quod  postea  clamanti  voce,  et  rationabili  verbo 
multiplicat,   ut  etiam  folia  in  arhore  multipiicantur. 

38.  Irrationabilis  vero  creatura  scientiara  ratio- 
nabilitatis  non  habet,  et  ideo  veulosa  est,  et  proeter- 
it;  homo  antera  rationabilis  existens  per  scientiain 
utilitatera  cognoscit,  et  illara  diligit,  ac  eam  ad  se 
trahit,  atque  in  eadem  scientia  quid  nialura,  et  quid 
nocivum  sit,  videt,  et  illud  timet  et  fugit ;  ac  se  ab 
illo  custodit,  et  in  his  duobus,  timore  scilicet  et 
amore,  quos  in  scientia  boni  et  mali  habel,  se  ubi- 
que  regit,  velut  etiam  avis  cum  duabus  aiis  volat. 
Ipse  uamque  solus  ad  imaginem  et  similitudinem 
Dfi  formatus  est,  quoniam  Deus  eum,  ut  sfcundum 
ipsam  operaretur  creavit  :  unde  ubi  conscientia  suaad 
bonum  se  erigit  ibi  per  gratiam  sancti  (Spiritus)"ad- 
jutoriiim  sibi  oicurrit.  In  hac  etenim  distinclione, 
ut  praedictum  est,  Deus  omnes  creaturas  posuit,  et 
quia  hominem  ad  imaginpm  et  similitndinera  suam 
fecit,  ideo  plenam  scientiam  illi  prse  orani  raortali 
creatura  dedit. 

39.  Et  quoniara  caro  ipsius  tinem  ac  defectum 
habet,  idcirco  anima  ejus  bonum  perficere  non  nibi 
ab  illo,  qui  sine  hne  est,  habere  potest.  Qui  autem 
perseveraverint  in  bono  usque  in  tinein,  hi  in  co'- 
lum  ad  Deum  ascendiint,  ibique  cherubin  omnia  bona 


A  operaeorumantetlironuml)eidiniimerat,ettuuceti  iiii 
facies  Dei  illa,  velut  purissimum  auriim,  et  velut 
pretiosissimos  ac  nobilissimos  lapides,  inspicit.  Qua- 
propter  omnis  coelestis  harmonia  canticum  novum 
super  illa  decantat,  et  sic  Spiritus  sanctus  in  ope- 
ribus  sanctorum  nova  semp?r  facit.  Sed  qui  in  malo 
perseveraverint,  hi  perditos  angelos  imitantur,  qiii 
ob  nequitiam  suam  a  gloria  coeliceciderunt ;  et  sic  per 
squalidas  vanitates  mercedem  seterna?  vit;i'  amittunl. 
iO.  Deus  etenim  homini  plenam  scientiam  rationa- 
bilitatis,  ut  jirsedictum  est,  immisit,  quoniam  pra",- 
vidit,  et  quod  homo  per  illam  diabolura  superaie 
possct,  quia  homo  per  bonam  srientiam,  malum,  i-\. 
per   malam,    boniirn  scit;    et    ideo     victoriosissiiim 

n  bello  adversiis  eumdem  antiquum  hostem  praeliatur, 
qiiatenus  eura  vincat,  et  ut  locum,  quem  ille  perdidit, 
possideat;  quod  nullatenus,  nisi  plenam  scientiam 
haberet,  facere  posset ;  quoniam  quod  homo  cogno- 
scendo  scit,  ab  hoc  se  vix  continere  potest,  quin 
per  electionem  se  ad  illud  interdura  vertal.  Quod  si 
obscurae  tenebrae  in  cor  horainis  ascenderint,  ita 
qiiod  horao  iii  carne  sua  sapit,  qiiod  peccata  potest ; 
el  si  tunc  peccatum  elegerit,  et  in  illo  impoenitens 
perseveraverit,  illi  assimilabitiir,  qui  a  clantate  lu- 
minis  recessit,  quatenus  desideria  tenebrosae  pro- 
{«rietatis  suse  impleret;  propter  quod  et  gehennales 
pcensB  exortae  sunt. 

41.  Beatus  autem  facere  desiderat,  quod  in  carne 
sua   non  sapit,   et  adjutorium  a   Spiritu  sancto  po- 

C  stulat,  in  speculum  sanctitatis  aspiciat.  Et  ut  ho- 
mo  faciem  suam  in  saeculo,  in  quo  tameu  non  est 
considerat,  et  quod  indignura  ibi  viderit,  quantum 
potest  emendat,  sic  beatus  per  tidem  bona  opera 
operari  hoc  modo,  ad  confusionem  diaboli,  contra 
carnem  suam  desiderat;  et  quod  caro  ei  non  addi- 
cit,  operatur;  ac  ita  per  durissima  et  fortissima 
bella  se  ipsum  cum  voluntatibus  suis  exsuperans, 
charitatera,  quam  perditi  angeli  habuerant,  possi- 
debit.  Deus  namque  ciealuras  ita  constituit,  quod 
iiorao  opera  sua  ciira  illis  corapleat ;  unde  etiam 
quosdam  homines  hoc  modo  imbuit,  quod  sancta 
.'fdificia  construant,  et  quod  ad  serviendum  Deo 
alios  colligunt,  quos  tamen  plurimas  et  varias   vi- 

,.  cissitudines  ipse  Deus  multoties,  secundum  volu- 
ptates  suas,  permittit;  qua>  omnia  tolerat,  nec  ta- 
men  statim  illis  ultionera  suam  immittit.  Ubi  autem 
Spiritus  sanclus  in  sedificiis  et  in  hominibus  «difi- 
cat,  etiamsi  illi  negligenter  iu  peccatis  vixerinf, 
si  quis  ibi  per  conturaaciam  perversitatis  siiae  de- 
structionem  fecerit,  ignis  Spiritus  sancti  illum  fe- 
stinanter  in  zelo,  el  in  jadicio  sno  cxiirit  (fi7). 

CAPUT  IV. 
Monachoruiyi    disprrAio,    rpdUnn  :   aw.ri.    r.orporix    pi'r 
S.    Bonifaciuin    trdmlatio;  ruina    monaaterii    ejus- 
que  casus  et  vicissitudi.ncs. 

42.  IIoc   modo    Spiritus   sancliis    in    praefato    loco 
(itiam    operatus  est,   ubi  beatus   Disibodus    in  bonis 


1'.}!]  Qiio  vergat,  aul  qiio  huc  adductiim  fuerit  lougiira  istiid  parergnm,  fallor,  si  quis  satis  perspiciat. 


iltl 


S.  HILDEGAHDIS 


1H2 


operibus  Deo  servierat;  et  ubi  ipse  ex  hac  vita  mi-  A  sancti  facta  sunt,  plus  et   uegligentius,  qaam  debe- 


grans,  felicem  spirituin  Domino  reddiderat.  Nam 
post  trausitum  ejus,  quibusdaui  annis  transactis, 
magna  pressura  bellorum  omnem  priediclam  pro- 
vinciam  oicupavit :  ila  quod  quidam,  lyrannica  ra- 
bie  supervenientes,  partes  et  terras  FUieno  circum- 
quaque  contiguas,  cum  eadem  provincia  devasla- 
bant;  quo  horroie  et  timore  habitantes  in  eis 
perlerriti,  quocunque  polerant,  fugeruut.  Principes 
autera  supradicla;  provinciae  cum  reliquo  populo, 
pra^fatum  moutem  altum  et  iuexpuguabilem  scien- 
tes,  cum  multa  festinatione,  ante<iuam  ab  hostibus 
occuparetur,  noleutibus  fratribus  ibidem  Deo  famu- 
laulibus,  super  eum  fugerunt,  ac  firniis  eum  muris 
mimientes  habita^ula  in  eo  fecerunt,  couUdentes, 
quod  tam  per  merita  beati  Disibodi,  quam  per  mu- 
uimenta  ejusdem  montis,  a  prfEdicta  crudeli  ty- 
rannide  eruerentur. 

43.  Prie  multitudine  autem,  et  inquietudine  ho- 
niinum  illorum  qui  ipsum  moulem  occu-paverant, 
congregatio  fratrum  inibi  Deo  famulantium,  in 
quiete  manere,  et  Deo  in  rectitudiue  servire  non 
vdlebant,  et  ideo  cunsiiio  el  rogatii  eorumdem 
principum  et  hominum  in  longinquas  regiones  iidem 
fratres  se  diviserunt  (quia  promitlebant  eis,  quod 
post  tribulationes  et  labores  istos,  houoritice  eos 
reducorent)  exceptis  quibusdam  paucis  et  perfectis 
viris,  qui  ad  tumbam  beati  viri,  videlicet  patroni 
sui,   ut  eam    in  honore    servarent,  se   contulerunt, 


rent,  gaudebant,  unde  et  amodo  tanta  frequenta- 
tioue  iu)n  apparebant.  ut  prius  apparero  solebant. 
llbi  autem  opera  Sjiirilus  sancti  videntur  et  cogno- 
scuntur,  sed  tanien  iu  ostensionem  ducuntur,  illic 
ideni  Sj^iritus  sanclus  UMjue  ad  novissimum  qua- 
drantem  judiciali  poenaeamdem  oifensionem  exami- 
navit. 

45.  Cumque  ad  sepulcrum  beali  iiujus  Patris  si- 
gna  et  miracula  lieri  cessassent,  cum  tamen  posleri 
ejus  multis  anuis  transitum  ipsius  ad  Deum  religiose 
cunservarent,  tandem  illi  cum  suspiriis  intra  se  ge- 
meutes,  diviuo  nulu  recordali  sunt,  quod  peccatis 
suis  exigeulil)us,  Deus  manum  suam  in  prodigiis 
j,  miraculorum  ibi  subtraxisset,  et  quod  ea  non  nisi 
interdum,  ob  memoriam  ejusdem  sancti,  ostende- 
ret,  seque  accusantes,  ad  invicem  dixerunt:  Quid 
facinuis  in  negligenlia  torpentes,  quud  hunc  san- 
ctum  Dei  non  venerantur,  cuin  plurima  miracula  ct 
bona  propter  merita  ipsius  fecerit  nobis  Deus? 
Itaque  majores  uatu  ejusdem  provinciaj  et  sapien- 
tes  quosque  adeuntes,  consiiiumque  ab  eis  acci- 
pieutes,  cum  cousensu  et  auctoritate  Bouifacii,  Mo- 
guntinae  sedis  antistitis,  tempus  et  diem  praitixe- 
runt,  quo  ossa  beati  Disibudi  elevarent,  diemque 
hunc  per  oinnem  populum  ejusdem  terrai  divulga- 
reut.  El  cuui  dies  pra-lixus  advenisset,  multitudoque 
populi  accurrisset,  priesente  praifalo  antistite,  se- 
pulcrum   sancti  viri    adeuntes,  cum   magna  venera- 


qui  etiam   perfectionis    erant  tanta»,    quod  nec    de  C  tione   ossa   cineresque    ejus  sustulenint,    eaque    do 


vita  sua  qiiidquam  curabant.  Supradicta  vero  aflli- 
ctio  (38),  non  per  multa  tempora  annorum  durabat, 
sed  provincia  ha^c  a  tyrannide  incursantium  inimi- 
corum  per  adjutorium  Dei  liberabatur.  Quo  facto 
ii,  qui  eumdem  montem  occupaverant,  pollicilatio- 
nis  suae  recordantes,  timorem  quoque  Dei  intueu- 
tes,  fratres  supradictae  congregationis,  ubicunque 
poterant,  investigabant,  et  eos  cuin  raagno  honore 
reducebant,  atque  oniuia,  qua*  ibi  congesserant,  et 
quse  ibi  aedilicaverant,  cum  majoribus  facultatibus, 
amplioribusque  allodiis,  quam  prius  illi  habuissent, 
eis  contulerunt. 

44.  Unde  factum   est,  quod  secundum  verba  beati 


umbraculo  oratorii,  iu  quo  tumulata  fuerant,  in 
monasterium,  pene  versus  occidentem  ejusdem 
montis  constructum,  cum  hymnorum  laudibus  ma- 
gnisque  populorum  vucibus,  post  plurimos  migratio- 
nis  ejus  ad  Dominuin  annos,  transferebant,  et  in 
loco  ad  hoc  praep.irato  honorilice  condebant. 

46.  Sed  Deus,  qiii  occulta  novit,  iterum  merita 
saiicti  sui  inibi  manifeslavit,  ita  quod  in  eodem  die, 
iuterim  dum  haec  fieliaut,  quidam  hydropicus  aliique 
infirmi,  diversa  intirmitate  gravati,  curati  sunt  : 
et  quod  gravius,  suavissimus  odor,  qui  in  transitii 
ejus  apparuerat,  tola  die  iila  iterura  mira  fragrantia 
appareret ;  unde  factum   est,  quod  popuhis  ejusdem 


Disiboli,   qase    vivens    praedixerat,    novissiraa  tem-      provinciae,    dierh    annualera,    quo    haec    facta   sunt. 


pora  eorum  prioribus  meliora  el  prosperiora  post 
obitum  ipsius,  ac  post  tribulationes  eorum  fierent, 
qiiam  prius  fuissent  :  ita  qiiod  etiara  ex  lunginquis 
regionibus  quampiurimi,  tam  spirituales  quam  sae- 
culares,  illo  venirent,  et  consilia  ac  auxilia,  tam 
animarum  quam  corporum,  ah  eis  pelerent  et  ac- 
ciperent.  Sed  Deus  beatos  homines  istos,  propter 
negligentias  suas  toties  purgavit,  quoties  delinque- 
bant;  quemadmodum  et  tunc  fecit,  quando  de  si- 
gnis  et  miraculis,  quae  per  merita  praedicli  Patris 

(o8j.  De  hac  prima  raonachorum  e  monte  suo 
migratione  hic  confuse  descrqita  al^iue  ilem  de  se- 
cutis  aliis  casibus,  in  primo  Commentarii  paragra- 
pho  satis  dictum  est.  Idem  de  eievalione  sacri  cor- 
poris  per    S,    Bonifacium,    aiiisque    trauslationibus, 


D 


diemque  migrationis  ejus  ad  Doiniuiini  ad  sepulcrum 
ojus  venientes,  cuin  magna  veneratione  precuni  el 
oblationu(i),  deinceps  frequentarent  (b!)j.  Kratres 
itaque  supradictae  congregationis  per  plurimos  an- 
nos  iu  pace  vivebant,  et  Deo  beatoque  Disibodo  sine 
oflensiuiie  in  qmete  serviebant  :  ita  quod  populus 
eos  valde  amabat,  et  beatilicabat,  et  quod  eis  cuin 
adjiitorio  et  rebus  suis  ubique  aderat ;  et  propter- 
ea  locupletes  ac  divites  in  multis  facultatibus  facti 
sunt. 

ut  hic  frustra  sit  plures  adnotationes  congerere. 
(:j!)j  Expresse  hic  notat  S.  Hildegardis  duplicem 
festivitatem ;  at  quod  mirere,  nec  qiiidem  diem  si- 
gnat,  (iuo  prima  ista  elevatio  facta,  ejusque  memo- 
ria  celebrata  fuerit. 


1113 


VITA  S.  DiSIBOUl. 


1114 


47.  Denique,  piurimis  curriculis  plurimorura  an- 
norum  et  regum  transactis,  maxima  preeliacum  pro- 
vincialibus  praefala!  religionis  iteruni  exorta  suut. 
Quapropter  majores  natu  cum  priucipibus  ejusdem 
terrae  imperatorem,  scilicet  Carolum  Magnum,  qui 
eo  tempore  Romanum  imperium  susceperat,  ad- 
euntes,  dixerunt,  non  decere,  quod  ii,  qui  spiritui 
et  uou  c.irni,  Deo  et  non  mundo  servire  deberent, 
divitias  et  pnuipas  Scectili  in  superfluitate  posside- 
reut,  velut  illi  facerent,  qui  in  Monte  saucti  Disi- 
bodi  essent,  cum  ipsi  prspliis  et  augustiis  oppressi, 
divitias  et  facultates  nou  baberent,  unde  regno 
servire  et  sibi  prodesse  valerent.  Quorum  verba 
imperator  sapieuter  suscipiebat,  sapieuterque  dis- 
simulabat,  dicens  quod  ipse  fratribus  illis,  nec  ai- 
lodia,  nec  alias  facultates,  quas  ipsis  tideles  contu- 
lissent,  ulla  ratione  abstraheret.  Quod  responso  ac- 
cepto,  illi  ab  incepta  intentione  se  continebant. 

47.  Hoc  ilaque  imperatore  defuncto,  aliisque 
quamplurimis  temporibus  sibi  succedeutibus,  item 
tyrannis  crudelium  bellorum  exorta  est,  quie.  tanta 
crudelitate  invalescebat,  quod  etiam  queedam  civi- 
tates  Rlieuo  adjacentes,  per  easdem  oppressiones 
dirutae  sunt.  Quapropter  nobiliores  supradictae  pro- 
vinciae,  qui  erant  de  progenie  praedictorum  princi- 
pum  Moguntiae  sedis  praesule  sibi  coujuncto,  impe- 
ratorem,  qui  eo  tempore  imperium  tenebat,  et  ipsi 
adierunt,  et  supradictam  querelam,  acrius  claman- 
do,  faciebant,  dicentes  se  nullam  copiam  faculla- 
tum  babere,  unde  et  imperio  servire,  et  vitam  suam 
defendere  possent  :  quoniam  illi,  qui  in  Monte  S. 
Disibodi  habitarent,  allodia  sua  et  parentum  suo- 
rum  possiderent;  et  se  ignorare,  unde  hoc  esset. 
Quibus  idem  imperator  auditis,  assensum  praebuit, 
caeterisque  principibus  ac  judicibus  convocatis,  qua- 
si  sub  judicio,  volens  inquisivit,  qua  traditione  et 
conlirmatione  tam  longe  et  tam  late  possessiones 
allodiorum  fratribus  collatae  fuissent. 

49.  Sed  illi  imi»eratorem  intelligeutes,  el  invidia 
malitiaque  excaecati,  multa  falsa  et  injuste  compo- 
sita  testimonia  protulerunt,  et  praedictos  fratres, 
possessiones  illas,  quas  plurimis  temporibus  sine 
querela  possiderant,  iujuste  et  absque  imperiali 
senteutia  et  concessione  habere  dicebaut.  Quapro- 
pter  judicio  judicum,  injuste  judicantiuni,  imperiali 
sententia  data,  acceptaque  ab  eodem  imperatore  li- 
centia,  supradictae  querelae  proclamatores,  una  cum 
praefato  pontilice,  qui  prsecipuus  invasionis  hujus 
auctor  erat,  possessiones  et  allodia,  quae  ad  Mon- 
teci  beati  Disibodi  spectabant,  ejusdemque  montis 
terminum,  divina  ultione  aunuente,  crudelissima  in- 
vasione  et  abstractione  disturbant.  Qua  persecu- 
tione  et  incommoditate  fratres  inibi  habitantes  per- 
turbali  et  consternati,  ac  omnino  denudati,  bello- 
rumque  instantium  horrore  perterriti,  eumdem  mon- 
tem,  planctu  magno  ejulantes  reliquerunt,  atque  ad 
aliena    loca,    quocunque    poterant,    se  contulerunt. 

oi).  Quibus  abeuntibus,  ne  spem  redeundi  ha- 
berent,    por   praefatos    invasores    habitacula    eoruni 


B 


A  etiam  ad  solum  diruta  sunt,  excepto  sanctiticato 
loco,  in  quo  ossa  praedicti  sancti  post  translationem 
ipsius  humaualu  fueraut.  Sed  tamea  ne  idem  locus 
diviuo  ofticio  peuitus  desolatus  remaneret,  qni  aucto- 
res  destructionis  hujus  fuerant,  sacerdotem  unum, 
qui  populum  iu  viciuo  habitantem  regeret,  ipsi  prae- 
feceruut,  cui  et  victum  et  vestitura  vix  sufficienter, 
de  beneliciis  ad  euradera  locum  perlinenlibus,  de- 
siguabant;  sicque  locus  iste  in  liujusmodi  desola- 
tione  diu  perniansit.  Denique  post  mulla  curricula 
annorum,  quidam  pius  et  nobilis  vir  comesque  praj- 
fatae  provinciae,  Liuthardus  nomine,  sseculo  quidem 
deditus,  plurimis  divitiis  circumdatus,  praedictum 
montem  altum  et  pulchrum  desolatumque  videns, 
per  divinam  gratiam  compunctus,  suspiravit,  et 
propter  gloriam  sanctae  Trinitatis,  et  ob  memoriara 
sancti  Disibodi,  tres  sacerdotes  ibidem  Deio  servire 
disponeus,  suflicientiam  necessariorura  praesentis 
vitae  ipsis  de  facultatibus  suis  instituit. 

51.  Sed  et  postea,  aliis  quibusdam  annis  revo- 
lutis  quidam  Moguntiuii!  sedis  archiepiscopus,  pius, 
humilis,  contritusqiie  corde,  eumdem  monteni 
ascendens,  genuaque  sua  ad  tumbam  beati  Disibodi 
suppliciter  inclinans,  de  possessionibus,  eidem  san- 
cto  injuste  ablatis,  se  magnum  divitemque  factum, 
vehementer  indoluit,  votumque  Deo  faciens,  ad  nu- 
merum  duodecim  apostolorum  canonicos  ut  ibidera 
Deo,  praefatoque  patrono  die  noctuque  servirent, 
disposuit;   quibus    etiara    de    allodiis,    ad    eumdem 

r  locum  pertiuentibus,  quantum  potuit  resignari  fe- 
cit.  Sicque  purgatio  divina  paulatim  llagella  sua 
aliquautum  retra,\it ;  sed  tanien  hoc  nondum  ad 
plenum  perfecerat.  Itaque  cum  Spiritui  sancto  in  se- 
cielo  suo  deinde  placuisset,  quemdara  ad  saecuium 
prudentem  virura,  qui  etiara  Moguntinae  sedi  prae- 
erat,  inspiravit,  eumque  sitire  fecit,  quatenus  locus 
ssepe  praenorainatus,  fulgorem,  quem  in  primo  ortu 
suo  susceperat,  reciperet.  Hic  namque  ut  prudens 
paterfamilias  fecit,  qui  iiliis  suis  cum  charitate  sub- 
stantiam  suam  divisit;  cauonicos  in  supradicto 
monte  manentes  ad  alia  loca  sibi  convenientia  be- 
nigne  posuit,  atque  religiosos  viros,  qui  in  magna 
disciplina  secundum  Regulam  beati  Benedicti  vive- 
rent,    et  in  quibus  omne    bonum,     saucte   vivendo 

D  perticeretur,  ibidem  restituit. 

52.  Quo  facto,  eos  in  amplexioue  cordis  sui  in- 
spexit,  ut  et  in  largitate  beatus  vir,  eleemosynas 
de  substantia  et  de  facultate,  quas  possidebat,  se- 
cundum  quod  potuit,  eis  ministravit.  Congregatio 
itaque  et  plurima  tlagella,  tunc  et  postmodum,  illic 
divina  permissione  patiebatur;  sicut  et  illi,  qui  prius 
ibidem  erant,  multoties  passi  sunt,  quemadmodum 
et  nunc  ibi  in  Uagellis  Dei  mulloties  lit,  et  ut  post- 
modum  erit,  cum  eadem  iuibi  habitautes  prome- 
ruerint.  Plurimae  autem  stultae  fabulationes  de  om- 
nibus  prandictis  causis  per  varietates  multarum  vi- 
cissitudinum  in  populo  discurrunt  et  narrantur, 
quae  Spiritus  sauctus  non  colligit;  et  ideo  velut 
stipula    dissipantur;    sed    haec,    quae    prolata    sunt. 


ni:; 


S.  HILnEC.ARDIS 


IUf. 


I>pr  Sjiintum  sancliim,  ad  gloriam  riominis  ipsins  A 
ad  memoriamque  praefati  patroni,  atqiie  ad  casti- 
^ationem  audientium  hominum,  veraci  revelatione 
nianifestata  sunt :  unde  nec  eis  de  prioribus  opinio- 
nibus  quidquam  addendum  est;  ne  verba  illius,  qui 
Kst,  in  subsannalionem  ducantur. 

o3.  Quapropter  etiam  consideraudum  est,  quid 
Deus  a  primo  homine  hucusque  in  hominibus  ope- 
ratns  sit.  C.um  enim  .\dam  primum  lapsus  sit  de  pa- 
radiso  peregrinalus  esl;  et  quoniam  ipsc  pcr  vilem 
rriMturara  cecidit,  ideo  etiam  Deus  creaturas  sibi 
(illerre  [an  non  offerri'']  volebat,  quemadmodum  in- 
fans  primnm  lacle  nutritur.  Postquam  autem  Filius 
Dci  bum;initatem  induit,  seipsum  Pafri  sacriticium 
obtulit,  et  os  hominis  ad  cibnm  justiti*  aperuil, 
sicut  etiara  puer  pascitur.  Sed  cum  idem  Filius  Dei 
coelos  ascendit,  igne  Spiritus  sancti  homines  reple- 
vit,  eosque  ciim  vitiis  et  concupiscentiis  pugnare,  et 
sic  seipsos  Deo  sacrificium  facere  docuit  :  ila  quod 
etiam  seciindum  coelestem  harmoniam  vivere  ele- 
gerunt,  velut  spirilales  homines  faciunt,  qui  se 
ipsos  et  miindum  pro|)ler  amorem  Dei  reliquerunt; 
et  ut  etiam  alii  boni  homines  facere  student,  qui 
in  ardenti  desiderio  secundum  donum  Spiritus  san- 
cti,  fortem  continentiam  aggrediuntur;  quemadmo- 


B 


dum   homo  in  perfecta  setate  per    se,    ipsum   escaiu 
capit. 

.■)4.  Sic  Deus  et  hic  fecit,  quoniam  vacillantem 
opinionem  abstulit,  et  veritatem  fiducialiler  ince- 
dentem  prodire  jiissit.  Idem  itaque  Deus  istos,  qiii 
in  praedicto  loco  manebant  et  manent,  ul  prsedi- 
ctum  est,  s.Tpius  purgavit,  sicut  et  alios  quampluri- 
mos  sappius  castigavit,  ita  tamen  quod  ex  tolo  non 
deseruit,  quemadmodum  Israel  fecit,  qui  cum  bo- 
num  incepissent,  proptcr  multas  vanitates,  quas 
deiude  perpetraliant,  plurimas  persecutiones  passi 
sunt,  et  qui  etiam  in  malilioso  tempore  re«|uiren- 
tur,  et  sic  per  omnia  non  peribiint.  Nunc  aiitein 
laus  Deo  sit,  qui  contra  antiquum  serpentem  sem- 
per  pra>liatur,  ita  quod  omnem  riigam  peccati  iis- 
que  ad  consummatiouem  sseculi  purgavit,  ubi  el 
omnis  constitutio  tidelium  suorum  pleniter  appare- 
bit,  in  eam  primiim  ordinavit  :  et  tiinc  antiquus 
hostis  ad  pleniim  confundetur,  quia  nec  sibi,  iiec, 
aliis  prodesse,  nec  gloriam  iilli  dare  poterit.  Verba 
itaque  haec  vera  sapientia  protiilit  :  Kgo  autem  paii- 
percula,  in  lecto  »gritudinis  mete  jacendo,  hau-, 
omnia  vidi  et  audivi,  et  scribere  cojpi  et  finivi;  sed 
Deus  potestatem  habet,  me  a  lecto  erigere,  si  sibi 
placuerit.  Amen. 


1117  PHVSICA.  —  PliOLKGOMENA.  1118 


S.    HILDEGARDIS    ABBATISSyE 

SUBTILITATUM 

DIVERSARUM  NATURARUM  CRt^ATURARUM 

LIBRI  NOVEM 

EX  AMIOrO  BinLIOTHEC.f:  LMPERIAl-lS   PARISIENSIS  CODICE   MS.   NU.NC   PRIMUM  E.XSCRIPTI 


ACCLR ANTE 


D»'   G.   DAREMBZRG 

BIBL.    MAZ.    PR^F.,     etc. 


ACCEDIINT 


PROLEGOMENA   ET  ADNOTATIONES 

D«'^  F.  A.  HEUSS, 
PROFESSORIS  WIRCEBURGENSIS. 


Divini  numinis  gratiosa  dos  (1),  medicina,  sicut  antiquissimis  temporibus  in  iEgypto  et 
Graeeia,  fanquam  deorum  invenlum  (2),  in  templis  et  a  sacerdotibus  (3)  colebatur,  ita 
quoque,  religio  postquam  Christiana  varias  Occidentis  regiones  penetraverat,  earumque 
agros  pridem  desertos,  diversis  frugum  generibus  recenter  illatis,  ferosque  incolarum 
mores  scientiarum  artiumque  cultura  reddere  cceperat  mitiores,  omne  per  jEvum  medium 
in  ccpnobiis  et  a  monachis  summa  cum  solertia  exerceri  consuevit.  Quidquid  de  saluhri- 
bus  reriim  naturalium  virtutibus,  quidquid  de  opifera,  qua^  manu  curat,  arte  sacra  anti- 
quitas  tradiderat,  id  priorum  coenobifarum,  curiose  nafuram  indagantium  studiis  religiose 
servatum  et  excultum  debemus.  lidem  F]cclesiae  freti  auctoritate,  dum  sanctos  aliquot 
medicinae  totius  ceu  tutelares  venerarentur,  ut  Cosmam,  Damianum  et  Pantaleonem  (i) 
viros,  dum  vlverent,  medendi  arte  clarissimos  :  complures  quoque  ca-Iestes  votis 
solebant  vocare,  praesentia  tanquam  in  ortis  morborum  generibus  numina  aegrorumque 
patronos,  Christophorum  scilicet,  subitaneap.  mortis  averruncum,  cujus  imago  hinc 
inde  vetustis  in  aedibus  picta  visitur  ciim  epigraphe  : 

Cliristophori  facicm  qiincunquo  in  hice  videris, 
Isto  uamqiie  die  non  morte  mala  morieris; 
Sive: 

Christopl.ore  sancte,  virlntes  snnt  libi  tantsR, 
Qui  te  mane  videt,  noclurno  tempore  ridet. 

Patricium  confra  canis  rabidi  et  viperarum  morsus,  Liborium  confra  vesicae  caiculos 
in  peste  Rochum,  in  podagra  Urbanum,  colli  in  languoribus  Blasium,  in  dentium  formi- 
nibus  Apolloniam,  in  syphilide  Minum,  nec  non  Crescenfiam,  qiuislibef,  si  lepram  exci- 
pias,  inflrmifates  sanare   potentem,  aliosque  permulfos  (5)  ut  taceam  innumeras,  quae  ad 

(1)  Ecdcsiastic.  xxxviii,    I.   Scril)OB.   Larg.   Medi-  (i)  P^-ocop.  De  aedific.  i.  6,  7. 

cam.  compos.  i,  f.  (o)  Hucce  etiam  chorea  S.   Viti  et   ignis  S.  Antonii 

(2)  Pliii.    Ilist.    nat.   XXV,    1  ;  xxix,    I.    Ovid.    Me-       refrrenda  esse  videntur.  Vide  Haeser,  Geschichte    dcr 
tnm.  I,  o21.  Medicin,%  2,Sfi 

(3)  Pliii.  Hist.  nuf.  XXIX,  "2.  '                    • 


1119  S.  HILDECARDIS.  1120 

aras  CLvlestiumque  sepulcra  ubujuo  terrarum  coutigere,  morborum  curatioues.  Herba- 
rum  quoque  varias  species,  quas  vel  ex  arvis  in  cceuobiorum  hortos  trauslatas,  vel  ab  ex- 
toris  exceptas  alebaut  mouachi,  sauctis,  ceu  earum  tutoribus  dicavere,  eorumque  cognomi- 
nibus  fecere  clariores,  tam  beuigue  gratiam  memoria  refiu-eute.  Hujusmodi  uomiua  sunt  : 

Oculus  Clirisli  =  Mjjosotis  scurpioidcs  L. 

Rtisa  S.  Mariio  =  Pxunia  officinalis  L. 

Flos  S.  Mari;¥  =  B>-tlis  percnnis  L. 

C.arduus  S.  M-iri.T  =  Carduus  Marianus  L. 

Calceus  S.  Mariee  =  Ci/pripidiuni  Calceolus  L. 

Sigilhiin  S.  Marta^  =  Folypodium  vulqare  L. 

Slrainenliira  S.  Marut*  =  Galium  Molluijo  et  vcrum  L. 

Ilerba  S.  Barbara»  =  Eri/simum  Darbarca  L. 

Ilerba  S.  Catharina'  =  Antirrhinum  linaria  L. 

Hertva  S.  Margarelai  =  Anemonc  Silvcslris  L. 

Herba  S.  Cuutguridis  =  Eupatot  ium  cannabinum  L. 

Herba  S.  Claraj  =  Valcriana  officinalis  L. 

Herba  S.  PauH  =  Primula  veris  L. 

Herba  S.  Jacobi  =Scnecio  Jacobxus  L. 

Herba  S.  Quirini  —  Tussilago  Farfara  L. 

Herba  S.  Gerliardi  =  £,qopodium  Podayraria  L. 

Herba  S.  Ruperli  =  Gcranium  Robertianum  L. 

Herba  S.  Joannis  =  llypcricum  perforatumL. 

Ilerba  S.  Anlouii  =  PLnmbaijo  vulyaris  L. 

tlerba  S.  Zacharia'  =  Ccntaurca  Cyanus  L. 

Herba  S.  Crucis  =  Nicotiana  Tabacum  L. 

Faba  S.  Ignatii  =  Strychnos  nux  votnica  L. 

Kadi.^  S.  Spiritus  =  Angelica  Archangelica  (6)  L. 

Lancea  Cliristi  =  Ophiotflossum  vulgatutn  L. 

Heiba  boni  Henrici  =  Chcnopodium  bonus  Henricus  L. 

SigiUura  Salomonis  =  Convallaria  polygonatum  L. 

Carolo  Magno,  ut  fert  fama,  ab  angelo  monstrata  est  Carlina  acautis  L.,  praestantissimuiii 
in  poste  remedium  (7). 

Contra,  veterem  humani  generis  hostem,  daemonem,  plantarum  salubrium  vires  perdere 
ne  opem  aegrotis  ferre  queant,  depreheudisse  persuasum  sibi  habebaut  iu  herba  quai  vulgo 
Praimorsa  sive  Morsus  diaboli  appellatur,  Scabiosa  succisa  L.,  teste  Brunfclsio,  Herbat.  II, 
.■}().  (t  Morsus  diaboli  dicitur,  eo  quod  pramorsam  iuferno  radicem  gerit,  quam  a  cacoda^- 
mone  fabulautur,  extemplo  ubi  nasci  cffiperit  vel  fodi,  praicerpi,  ne  in  usum  veuiat 
vita^  humauai.  »  Eumdem  vero  da^mouem,  domos  infestantem,  longe  pellero  credita  cst 
herba  perforata  sive  S.  Joannis,  inde  Fuga  daimonum  dicta,  Hypericum  perforatuyn  L.,  ma- 
Qwa^.  in  veterum  re  magica  auctoritatis,  quasi  yjrov  u-ip  eiy.ova;.  Dioscorid.  III,  146(8). 

IMurimis  quoque  stirpibus  nomiiia  tribuebantur  pro  singulari  earum  natura  ot  virtute, 

(}uaHa  sunt  : 

Gratia  Dei  =  Gcranium  Robertianum  L. 

Gratiosa  =  Gratiola  officinalis  L. 

Centummorbia  =  Lysimachia  nummularia  L. 

Sanguisorba  =  Poterium  Sanguisorba  L. 

Ociilana  =  Euphrasia  of/icinalis  L- 

Criri.iria  —  Ononis  spinosa  L. 

Riieumatica  =  Gcranium  pratense  L. 

Ulceraria  =  Ballotumgra  L 

Herniaria  =  Ilcrniaria  glabra  L. 

Cruciata  =  Gcntiana  cruciata   L.  (Fuschs.  Slirp.    158,    quod    ejus    radix  in   modum 

criicis  Iransfossa  sit.j 
Aquilina  =  Pteris  aquilina  L. 
Herba  paralysis  =  Primula  veris  L. 

Et  plures  alia.'. 

Taraxaci  flos  Caput  sive  Corona  monachi    nuncupabatur.    Ab   ordine    Carthusiensi  no- 

(6)  Num  in  honore  archangeli  iliius,  Tob.  xii,  (8)  Hypericura  una  curn  Eryngio  cumpestri  L.  et 
15,  ita  vocifata?  Stachyde  rccta   L.  ad  phiilra  adiiibebatur.   Genf.  G. 

(7)  Cxsalpin.  plant.  \\h.  xiii,  38.  Conf.  Joann.  a  Heiss  jucund.  Qusest.  Camp  Elys.  xxix  et  xcvn ; 
FJacchini,    cap.   De  plantis   a  divis  sanctisquc  nomen  Sini.  .Maioli  Colloq.  ii,  215. 

trahcvtibu!!,  \n  C.  Ge  ne-i  Epislolis. 


11-21  PHYSICA.  —  PROLEGOMENA.  \\>'l 

men  traxil  Dianthiis  Cart/msianorum  L.  Quarum   virtutcs   herbarum   versihus  memoriali- 

bus  leoniuis  praedicare  monadii  consueveruut,  v.  g.  : 

Dicit  Borago  gaudia  samperago. 
Esula  lactescif.,  sine  jacte  Liiiaria  crescit; 
Fcetet  Amaristus,  redolet  siiniiis  Ch:imomil]a; 
Sambucus  est  Actis,  sed  Ebulus  est  Cliamoiactis  ; 
Pinipmella  pilos,  Saxifraj^a  non  gerit  ullos; 
Iris  purpureum  floreni  gerit,  Ireos  albnm, 
Gladiolus  croceum,  sed  Spathuia  foetida  nullum; 
Non  est  in  mundo  pra?stantior  herba  Tabaco. 
Et  simiiia. 

M\o  Carolino  quantopere  monastica  floruerit  medicina,  testatur  lepidissimum  Wala- 
fridi  Strahi  carmen,  quod  IJortidus  inscribitur,  placidam  quasi  spirans  coenobitarum 
vitae  studiique  Iranquillitatem.  Ex  eodem  S.  Renedicti  ordine  chiruere  Constantinus  Afri- 
canus  (9)  in  monte  Cassino  monachus  *j-  1087,  iEgidius  Corboliensis,  uroscopia?  auctor  pe- 
ritissimus,  Bartholomap.us  Anghcus,  aliique  comphires.  Saeculari  verum  clero  adscripti  fue- 
runt  Marbodus,  Ecclesise  Redonensis  prsesul,  nec  non  Theobahlus  episcopus;  S.  Dominici 
Regulam  professus  est  inclytus  ille  Albertus  Magnus^  Aristoteli  Plinioque  par  polyhistor. 

Omnes  vero,  quaecunque  medio  aevo  medicinam  exercuerunt,  scriptisque  ilhistrarunt, 
sanctimoniales  supereminet  S.  Hildegardis  (10).  in  qua  quidem,  Theodorico  monacho 
teste,  curationum  tam  potens  gratia  enituit,  ut  nullus  fere  aegrotus  ad  eam  accesserit. 
quin  continuo  sanitatem  receperit.  Exstat  inler  hbros  virginis  fafidicae  supcrstites  opus 
argumenti  parlim  physici,  partim  medici,  De  natura  hominis,  elcmentorum  diversarnmque 
crert/j^rarMm  (11),  in  quo,  ut  Theodoricus  idem  fusius  exponit,  secreta  nafurae  prophetico 
spiritu  manifestavit.  Huiccine  operi,  in  quo  S.  virgo,  sacris  naturse  arcanis  omnino  ini- 
tiata,  quaicunque  invohita  quasi  et  in  latebris  recondita,  acutissima  contemplatione  pe- 
nitiorique  rerum  cognitione  perscrutata  erat,  divinitus  admonita  enarrat,  insignis  sem- 
per  locus  debebitur  in  artis  medicae  rerumque  naturalium  liistoria  (12).  Constat,  permuUa 
S.  Hildegardi  nota  jam  fuisse,  qnae  caeteri  medii  aevi  scriptores  nescierunt,  quaeque  sa- 
gaces  demum  recentiorum  temporum  indagatores  reperierunt  ac  tanquam  nova  vendi- 
tarunt.  Verum  ea  non  sine  muUo  et  assiduo  studio  perspectaque  indole  omnium  S.  Hil- 
degardis  operum,  in  quibus  sua  quadam  quasi  forma  figuraque  dicendi,  pro  more  alios 
apud  auctores  insohto  (13),  universnm  totius  orbis  systema  investigare  solet,  clarius  de- 
mum  perspici  possunt  in  ejusdem  hbro  dimnorum  Opcrum  simplicis  hominis  (14),  curiosa 
multa  de  totius  mundi  organismo,  hominis  natura,  morbis,  aeris  siderumque  influxu  con- 
tinente.  Libros  hosce  J<?n«/«m  hominis,  elementorum,  divcrsarumquc  creaturarum,  sive 
simplicis  et    comjjositse  medicinae  inscriptos,    intra    annos  1150-llGO    exaratos,    genuinum 

(9)    S.    Urbani    II    papae  [  f    1099]    auctoris   sub  misit  sibi  super  pctitione  infra  scriptos  versus  : 

nomine  versus  aliquot  exstant    de    viribus    Scabio.^^se  Vrbanus  pro  se  nescitpretium  Scabiosx, 

\  Scabwsa     arve^ists     et     Columbnria     L.  ]   conditi,  Nam  purgat  pecius,  quodcomprimit   3egra  senectus, 

qui  primum  leguntur  m  codice  membran.  regiminis  LmU  pulmoncm,purgat  laterum  regioncm 

SalernitaU  saec.  xiv  exarato   et  m  bibliotheca    Pala--  Aposfemafrangit,  si  locum  bibitatangit, 

tina  Vindobonensi  asservato  :  T^^V.ys  „.,cf^i  f-Qris  anthraccm  libcrat  horis. 

Urbanus  visaenescit  pretiumScabiosce,  (10)  Vetustissima  s.  Hildegardis  mentio  lit    in   car- 

Confortatpectus,  quod  deprimitxgrasenectus,  mine  theodisco  in  Collect.   von  der  Ilagen,  lU,    4G8, 

Lenit  pulmonem,  tollit  laterumque  dolorem,  auct.  Marner,  H8, 

Intuspotatursicalvusevacuatur,  Vrouvve    Hildegart     von    Bingcn,    in  der  buochc   ge- 

Emplastratafonsnecatanthracemtribushoris,  [   schriben  ist 

Languorempecudumtollil,dirimitquevenenum,  ^;^,-„  ,-,.  ^^rt  han  ich   mit  xoarheit  ganz  durchwegen, 

Rumpit  apostema  lecitervirtuteprobata.  ^,^   j^^^^^g  ^^^,,^   ,^„,,^-„„g   ^^-^^^  ^^z  buoch  dir  der 

lidem,  sed  parum  mutati,  typis  impressi  habentur  [  vergith. 

in    Matthgei    Silvatici  Pan'^ec«.    medic.    Lugd.    1478,  (H )  Conf.  Reuss,  De  Ziim  p/iysic.  S.    Hildegardis 

tol.,    cap.     631,    in  Herbariis   Moguntino    1484,    4»,  comment.  hist.  medica. 

pag.  139,  et  Patavino    1483,  p.  139,  in    Musa;    Brasa-  (|2)    Choulant,    Handbach   d.   Bucherkunde  fur    d. 

voh  Exam.  simplic.  medicam.  Lugd.  1537,  8°,  et  Ren.  aelt.  Medicin.  11.  Aufl.  302. 

Moreau  editione  Scholx  Sakrnitanae,  Paris,  1625,  8°.  (^,3)  Quibus  e.x  iontibus  hauserit,    Hildegardis  ob- 

Dicitur,  quod  S.    Urbanus  pontifex    maximus,    ad  iter  memorat  i,  51  ;  vn,  5,  et  ii,  58. 

petitioncm  cujusdam    sororis    sux    anhelantis,   super  {\i)  Fa.hric.,  Bibl.  med.  et  infim.   Latinit.   iii,    204. 

herboe  hujus  virtutcs,  quoniam  ipsc  utebatur  rontinuc,  Haupt,  Zeitsclirift  \].  321. 


I  123  S.  nil.DEGAKUI^  1124 

S.  llildegardis  opus  esse,  (iiiaiKiuam  varii,  variis  tomporibus  i(i  negare  ausi  sint  (15), 
testatur  locus  iu  ejustiem  libro  vitx  nieritornm,  in  codice  Wiesbad.  «vcX(J'6r&)  hisce  verbis  : 
Eadem  visio  suhtiHtntes  (livcrsarum  uaturarum  creaturarum  mi/ii  ad  ex/jlanandum  osten- 
derat.  Loci  quoiiue  paralleli  sive  commuiios,  coucordantes  scnteutia3,  verba^iue  similia 
occurrunt  cret)errima  in  libris  hisce  medicis  aique  ac  in  epistolis,  aliisquc,  quai  S.  Hil- 
de{jrardis  nomine  exstant,  operibus,  cuuclorumque  unum  eumdemque  esse  auctorem  in- 
dicant.  Medicum  istud  S.  Hildegardis  opus,  cnjus  codices  Bruno,  canonicus  Argcntoraten- 
sis,  in  S.  Ruperti  monasterio,  .\lbericus  vero  monachus  Argentorati  viderunt,  optime 
novit  permagnique  habuit  clarissimus  J.  Trithemius,  S.  Jacobi  Scotor.  Herbipolensis 
abbas,  qni  archetypum  in  S.  Kuperti  monte  asservatum  sibi  transcribi  cnravit  (10).  Argen- 
toratensis  codex  typis  primum  excusus  est  anctore  J.  Schotto,  librario,  Argeutorati  d. 
14  Januar.  I53J,  in  folio,  cimi  titiilo  :  Phijsica  S.  /Ji/dcfjardis.  Elcmentorum,  /'luminuin 
aliquot  Germanix,  Metallorum,  Lef/uminum,  ['"ructuum,  et  Herbarum  :  Arborum,  ct  Arbu- 
storum  ;  Pisciumdenique,  Volatilium,  et  Animantium  tcrrx  naturas  et  opcrationes  /V  Libris 
mirabili  experientia  posteritati  tradens. 

Subjuncta  sunt  hac  in  editione  Oribasii,  Theodori  et  Esculapii  opuscnla  medica,  Latine 
versa,  proxime  insequentia  P/ii/sicam,  quatuor  in  libros  digestam,  quorum  primus,  22 
capitibus  distinctii?,  cotitinct  Eiementoru/n,  Fluminumque  aliquot  Gcrmanise,  Metallorum 
item  luituras  et  ojjcrationcs  ;  sccuuilus  il*J  capitibus,  Legumi/ium,  /'ructuum  et  /ierbarum; 
tertius  53  capitibus,  Arboru7n  et  Arbustorum  naturas  et  effcctus.  Quartus  demum,  tres  in 
partes  divisns,  priori,  25  capita  tenente,  Piscium ;  altera  53  capitum,  Volatilium ;  tertia 
denique  44  capitiim,  Animantium  terrx  historiam  naturalem  viresquc  medicas  prosequi- 
tur.  Anno  deinde  1544  in  Experimcntario  G.Krautii  recusa  est  integra  haic  jeditio,  iu 
quam  quidem  e  codice  autographo  vocabiila  permulta,  lectu  difficiliora,  mendose  libra- 
rius  transcripsisse  videtur.  Quo  vero  autographum  istud  pervenerit,  vel  ubinam  iocorum 
uunc  lateat,  id  nescire  nos  valde  dolemus.  Utraque  Pfiysicae.  editio  inter  libros  nunc 
temporis  rariores  numcratur  (17). 

Editionis  vero  nostrae  textus  ad  normam  potissimum  adornatus  est  veteris  codicis 
ms.  chartacei  saeculo  XV  exarati,  foliorum  75,  suIj  niimero  6952  in  Bibliotheca  Imper. 
Parisiensi  adservati,  laudatique  jam  a  cl.  Hallero  in  Bibl.  bot.  I,  218,  cujus  apographum 
TT/.ciV-fi  5-Jv  «zoi^cia  huncce  in  finem  transcriptum*,  benevolentissime  mecum  communicavit 
D'  C.  Daremberg,  medicus  item  ac  philologus  praestantissimus,  bibliothecai  Mazarinai 
pra^fectus.  Iluic  igitur  gratia;  snnt  agend»,  quod  gravissimum  S.  Hildegardis  opus  ge- 
nuinum  atque  integrum  hocce  primum  voluminc  typis  prodire  queat.  Scripturae  codicis 
arcliaismos  fcre  -retinendos  esse  duxi,  perpaucis  tantummodo  exceptis,  ut  comcderc, 
comestus  pro  commedere ,  commcstus,  /ds,  pro  /liis,  vel  apertis  librarii  mendis,  ut  /incme, 
amentia,  pro  /licmp,  amcndia,  ctc. 

(I."ii  Simleri,    Bibl.    C   Gosneri    in  compend.   red.,  {H')]    Trilhemii     Catalog.     viror.     illustr,    p.   138. 

p.  300.  Olear.,  Bt6/.  scr//><or.  ecc/es.,  c.     pra'tat.   Biid-  In    Itbris  medicis  mirabilia   multa  et  secreta  naturx 

ilei,  I,  3i-l.  Cave,  Scrjpfor.  ecc/»,'S.  histor.  litt.  w,   '242.  subtili    e.xpositione    ad  myslicum   sensum   refert,    ut 

Ersch  el    (iruber,    Eucyclopxd.   viii,  2,  12(i.    Lipenii,  ui$i  a  Spiritu   sancto  talia  femina  scire   posset.    Tri- 

Bibl.    rral.    med.      p.     180.    Maufjet    Bibl.    scriptor.  liiem.,  Ckronic.  Hirsaug.,  p.  ITii. 

medic.  111,  oOfi.  Spreiigel    Ilistor.  r^i    furbar.    i,    226,  (17j  Coril.  .\Ieiuer.s,  1'royr.  de  S.   Ilildeyardis    vita, 

Sprengel,   f^rrsuck   ein.   praymat.    Gesch.  d.  Arz7tei-  script.  ct    mcritis.     Dahl,   Die  heil.   llildeyard.  Hem- 

kunde,  II,    487.    tiinser.  Lehrburch    d.  Gesch.    d.Me-  ling.,   Geschickte    d.   Abtcien  und  Kloster    in  Rkein- 

dtcin,    184.  Clarus,    Das    Leben    und     die    Briefe  d.  baycrn,  i,    loO.    Tiraquell..    De    nobilit  ,    i,  31.    Pas- 

heil.  Jlilileyard.  ii.  3.t.  Sclimidt,   Jahrbucher  d.  Medi-  chal.   (ialli.    litbliuth.  medic  ,    281.    SiJicilcy.  Dache- 

cin.  xm,    1,  110.  Huieland  u.   Osann,  Journat,  v,  03.  rian,ni,  iv,  13,  Chronic.  Senonense. 

•  PriKlerea  dilijfeuler  ediiioneu)  cuui  apographo  coutuli;  i)ra;stantisiimam  varietatein  lecliouum  e.xcerpsi:  addi- 
tauienla  ex  editione  sumpla  uncisseclusi ;  capila  in  ndiliuue  a  cai^itibus  ejusdem  argumenli  in  apogra[iho  omuiiio  dis- 
crepaulia  imis  pagiiiis  rescripsi;  textum  tyj)is  expressum,  (^uatenus  firo  temporis  mibi  concesni  brevitale  licebat, 
perlustravi,  voces  denique  Teutonicua  iu  codice  nianuscripto  denuo  relegi.  Se<i,  ebeu!  tot  mendorum  monslra  typo- 
thetarum  oculos  fu^erant,  ut  timendum  sit  ne  multa  miuus  recta  etiam  uunc  delitescaut.  Sane  quod  pcr  me  stabat, 
uec  plus  nec  nielius  fieii  iioluil.  Cah.  Uah. 


nn 


PHYSICA.  —  I.IU.  I.  DE  PLANTlS. 


n2() 


INGIPIT 

LIBER  BEAT^  HILDEGARDIS 

SUBTILITATUM 

DIVERSARUM  NATURARUM  CREATURARUM 

ET  SIG  DE  ALIIS  QUAMMULTIS  BOiMS. 


LIBER  PRIMUS 

DE  PLANTIS. 


PR^FATIO. 


In  creatione  honiinis  de  lerra  (1)  alia  terra  suui- 
pta  est,  quifi  bomo  est,  et  omnia  elemenla  ei  servie- 
bant,  quia  eum  vivere  sentiebant,  et  obviam  omui- 
bus  conversatiouibus  ejus  cum  ilio  operabantur,  et 
ipse  cum  illis.  Et  terra  dabat  viriditatem  suam  (2), 
secundum  genus  et  naturam  et  mores  et  omuem 
circumitionem  bominis.  Terra  enim  cum  ulilibus 
berbis  ostendit  circumitionem  spiritaiium  morum 
bominis,  eos  discerueudo;  sed  inulilibus  berbis  de- 
monstrat  inutiles  et  diabolicos  mores  ejus.  Qua».dam 
enim  berbse  sunt,  qua'  cum  quibusdam  cibis  deco- 
quuntur,  et  hse  homiuem  velocemad  pastum  faciuut, 
el  leves  sunt,  quia  hominem  non  multum  gravem 
faciunt,  et  istfE  carui  bominis  assimiiantur.  Et  suc- 
cus  pomiferorum  arborum  incoclus  nocivus,  et  co- 
ctus  levis,  et  comparalur  sauguini  bomiiiis.  Infru- 
ctifera  autein  ligna  quai  non  generant,  ligna  sunt  et 
non  arbores,  sed  tauium  folia  babent,  qute  homini 
ad  comedendum  inutilia  sunt,  ita  ut,  si  quis  iUa 
comederil,  ei  nou  multum  prosunt,  etiamsi  eum 
nou  mullum  la.'dunt,  et  labi  bominis  comparantur. 
Qiiod  vero  inarboribus  et  lignis  est,  unde  funestiunt, 
assimilalur  veuis  bominis.  Lapides  etiam  lerra-  os- 
sibus  bominis  comparanlur,  et  humiditas  lapidum 
raedullae  ossium,  quia  lapis,  cum  humiditatem  ha- 
beat,  calorem  etium  habet.  Sed  lapides  cum  qui- 
bus  tecta  teguntur,  uugiubus  bominis  in  manibus 
et  in  pedibus  assimilantur.  Et  qusedam  berbai  aercte 

(I)  Gen.  I,  27;  Eccli.  xvii,  1.  Hildeg.  epist.  ad 
abbat.  Ebracens.  (ep.  30).  Ejusdem  epist.  ad  prie- 
latos  Mogunt.  (ep.  47).  Ejusdem  Snivias  iil,  2.  Cf. 
cap.  Ut  Man  iraijurii,  i,  ati. 


A  crescunt,  et  ha;  etiam  ad  digestionem  hominis 
leves  sunt  et  Ia?ta2  naturte,  ita  quod  homineiii  qui 
eas  comederit  la^tum  faciunt,  atque  crinibus  homi- 
nis  assimilantur,  quia  semper  ipste  leves  sunt  et 
aereai.  Sed  aliai  queedam  herbae  ventosse  suut,  ita 
quod  de  vento  crescunt,  et  etiam  sicca;  sunt  et  gra- 
ves  ad  digestionem  hominis,  ac  tristis  natura;,  ita 
quod  hominem,  qui  eas  manducat,  tristem  faciunt; 
sed  sudori  honiinis  comparantur  vel  assimilantur. 
Succus  autem  inutilium  herbarum,  quai  comedi  non 
possuut,  venenosus,  quia  ipsai  mortifera;  suut  ad 
cibum  hominis,  et  egestioiii  hominis  comparantur. 
Et  terra  habel  sudorem  (3)  atque  bumoreni  et  suc- 
cum.  Sudor  enim  terrai  inutiles  herbas  profert,  et 
humor  ejus  utiles  herbas,  quai  comedi  possunt  et 
quffi  ad  alios  usus   hominis    valent.    Succus   autem 

R  ejus  vindemiam  et  germinantes  aibores  producit. 
Herboe  quse  per  Idborem  hominis  seminantur,  et 
fiaulatim  surgunt  et  crescunt,  velut  domestica  ani- 
malia,  quse  homo  in  domo  sua  cum  sollicitudine 
enutrit,  per  laborem  illum,  quo  ab  homine  exaran- 
tur  et  seminantur,  acerbitatem  etamaritudiuem  suc- 
curum  suorum  amittuut,  ita  quod  bumiditas  eorum- 
dem  succorum  qualitatem  succi  hominis  aliquantum 
tangit,  et  quo  in  modo  cibis  et  jotibus  ejus  bonai 
et  utiles  suiit.  Herba;  autem  quie,  cadeiite  suo  se- 
mine,  absque  labore  hominis  crescunt,  et  repcnte 
ac  festinanter  ut  indomitae  bestiae  (4)   surgunt,   con- 

(2)  Gen.   i,  2.   Hildeg.    ep.    ad     Eberard.     episc. 
Baiiiberg.  (ep.  14). 

(3)  Hildeg.  ep.  ad  eumdem  (ep.  40). 

(4)  Cf.  prief.  lib.  vji  Dc  aniinulibua. 


1 1  •>'. 


Hll.DKGAHlUS 


1-28 


trariop    sunt    homini  ad    coinedeniluni,    quia   hom»  A 
lactindo,  comedonilo  ct  [crescendoj  temperato  tem- 
pore  nntriliir,  quod  in  horbis  prnMliclis  non   lit.    Scd 
tamen   noxios    et    inlirnios   iuimores    in    hominihns 
qnocdam  earum  in  medicina  compescunt. 

Omnis  autem  herba  aut  calida  aut  frigida  est,  et 
sic  crescit,  quia  calor  herbarum  animam  signilicat 
et  frigus  corpus  :  et  in  his  sccundum  genus  suum 
vigent,  cum  aut  in  calore,  ant  in  frigore  abundcnt, 
Si  enim  herbip  omnes  calidse  essent,  et  nullsp  fri- 
gidjp  contrarietatem    utentibus    facerent.   Si    aulem 


omnesfrigid;n  esscnt,  etnulla^calida',  ittun  hominibns 
ina>qualitatom  pararent,  quia  calida»  frigori  cl  fri- 
gida'  calori  iiominis  resistunt.  Et  quirdam  herba" 
virtutem  forlissimorum  aromatum,  austerilatcm 
amarissimornm  aromatum,  in  se  habeut.  Unde  et 
plnrima  mala  compescunt,  quoniam  maligni  spiri- 
tus  ha>c  facinnt  et  in  indignationem  halient.  Sed  et 
qua-dam  herba>  sunt,  qmv  velut  spumam  elemento- 
rum  in  se  habent,  in  quibus  homines  decepti  for- 
tuita  sua  qua^rere  conautur;  et  has  diabolus  amat, 
et  se  his  admiscet. 


CAPITULA. 


Triticun» 

Siligo 

Avena 

Ordeuui 

Spelta 

Pi^a 

Faba 

Lens 

Hirse 

Venich 

HanfT 

Hato 

Balgon 

«^ituar 

Ingeber 

Pyper 

Komel 

iSertram 

hiquiricium 

Cynamomum 

Nux  muscata 

Rosa 

Lilium 

Psilium 

Spica 

(jubebo 

Gariotiles 

Cri^tiana 

Lunckewurlz 

Hirtzunge 

Entiana 

Quenula 

Andron 

llirlzsibani 

Lavendula 

Fenigraicum 

Sysemera 

Pefferkrut 

Scheriiug 

Ganfora 

Anfora 

Iluszwurtz 

Schickwurlz 

Wuntwurtz 

Sanicula 

Heiiheubl 

Farn 

Haselwurtz 

Htirba  .Varon 

Huniela 

Woolffswurtz 

Dolo 

Danwurtz 

Hrackewurtz 

Funirblat 


I 

Mandragora 

LVI 

Heinam 

CXI 

11 

Winda 

LVII 

Doste 

CXIl 

111 

Hoberella 

LVIH 

Carve 

CXHI 

1111 

Hinsuga 

LI\ 

Atxrimonia 

CXIIIl 

V 

Souwirbel 

LX 

Diltampnjis 

CXV 

VI 

Huppo 

LXI 

Metra 

cxvi 

Vll 

Lilim 

LXII 

Musoro 

CXVII 

VIII 

Selba 

LXIll 

Swertula 

CXVlll 

IX 

Huta 

LXIIII 

Mirredicli 

C\IX 

X 

Ysopus 

LXV 

Adich 

cxx 

Xi 

Veniculiim 

LXVI 

Nachtschade 

CXXI 

XII 

Dille 

LXVil 

Bingula 

CXXII 

XIII 

Petrosilinum 

LXVIII 

Wnllena 

CXXIII 

Xllll 

Apium 

LXIX 

Gamandria 

CXXIIII 

XV 

Kirbela 

L\'\ 

Cpiitaurea 

cxxv 

XVI 

Pungo 

LWI 

Poleya 

CXXVI 

XVII 

r.rasso 

LXXII 

Heonia 

CXXVII 

XVIII 

Hurncrasse 

LXXIll 

Baltenia 

CXXVIII 

XIX 

\Vurtzel 

LXXHII 

Sichterwurlz 

CXXIX 

XX 

H.ichmintze 

LXXV 

Basilia 

cxxx 

XXI 

Major  mintza 

LXXVI 

Bobinella 

cxxxi 

XXII 

Minor  mintza 

LXXVII 

Alba  sichterwurtz 

CXXXII 

XXIIl 

Romische  minlza 

LXXVIII 

Ageleia 

CXXXIII 

XXllll 

Allcum 

LXXIX 

Frideles  ouga 

CXXXIIII 

XXV 

Alsla 

LXXX 

Springwurtz 

cxxxv 

XXVI 

Porrum 

LX.XXI 

Berwurt 

CXXXVI 

XXV 11 

Onlauch 

LXXXII 

Steinbrecha 

CXXXVII 

XXVIII 

Omnis  lauch 

LXXXIII 

Ugera 

CXXXVIII 

XXIX 

Kole 

LXX\IIII 

Grintwurtz 

CXXXIX 

XXX 

Wicszgras 

LXXXV 

Liebestuckel 

CXL 

XXXl 

Kurbesza 

LXXXVl 

Ebicli 

CXLI 

XXXII 

Stutgras 

LXXXVIl 

Ybisca 

CXLII 

XX.XIII 

Pedema 

LXXXIII 

Denemarka 

C.\LIII 

XXXIIII 

Huba 

L.\XXIX 

Nabeta 

CXLIIII 

XXXV 

Hetich 

LXXXX 

Cranchsnabel 

C\LV 

XXXVI 

Latheca 

LWXXI 

Consolida 

CXLVI 

\\XV1I 

Wilde  laUieca 

LXXXXII 

Byerverwurtz 

CXLVII 

XXXVIII 

Sentf 

LXXXXIll 

(Jrensnig 

CXLVIIl 

XXXIX 

Synape 

LXXXXIIII 

Morcrut 

CXLIX 

XL 

Alant 

LXXXXV 

Gensecrut 

CL 

XLI 

Papaver 

LXXXXVI 

Linsano 

CLI 

XLH 

Habela 

LXXXXVII 

Hunsarem 

CLII 

XLIII 

Clelta 

LX.XXXVIII 

Nyesewurtz 

CLIII 

XLIlll 

Distel 

LXXXXIX 

Gechle 

CLIIII 

XLV 

Lrtica 

C 

Ysena 

CLV 

XLVI 

Wegerich 

Cl 

Satereya 

CLVI 

XLVII 

Minna 

CII 

Woulfesglegona 

CLVII 

XLVlll 

Viola 

CIII 

Simesz 

CLVIII 

XLVIIII 

Melda 

CIIII 

Qunckus 

CLIX 

L 

Gandorebe 

cv 

Meglana 

CLX 

LI 

Stawurtz 

CVI 

Dornella 

CLXI 

Lll 

Biboz 

CVII 

Scharleya 

CLXII 

LIII 

Cle 

CVIII 

Storcksnabel 

CLXIII 

LIIII 

Wermiit 

CIX 

Benedicta 

CLXIIII 

I.V 

Hils 

cx 

Kisza 

CL.W 

1 1  '2!) 


PHYSICA. 


LIB.  I.   DE  PLANTIS. 


H3(^ 


Miiset.a 

Bircwurlz 

Astrentia 

Ertpeftir 

Waitpeffir 

ViciilJona 

Kicbgera 

Wisela 

Wicliim 

Semen  iim 

Balsamita 

Stritgras 

Stimir 

Agrestis  lacluca 

Berla 

]'asonata 

Bericli 

•  Capitula  CLXX  —  CCII  in  textu  sequnntiir  infra  post  cap.  CLXXXVIIi.    ' 

**  In    textu   sequuntur  capita  CCXII   —  CGXXV,   AMiriim,    Hirc.emurtz,    Scnmpina,    Nympfiya,   Caczenza- 
f/ct,  Zugclnich,  Psafjfo,  Rifdbcrse,  Merliiisen,  Ihibelkolhc  Ilartenauice,  Thimus,  Alve, 


CLXVI 

Spica 

CLXXXIII 

Hartz 

CXCIX 

CIAVII 

De   diversilate 

fungorum    Moyses 

Sulfur 

cc 

CLXVllI 

CLXXXIV 

Semperviva 

CCI 

CLXIX 

Wizwurtz 

CLXXXV 

Brionia 

CCII 

CLXX 

Aloe 

<,LX\XVI 

Polipodium 

CCIII 

CLXXl- 

Tlins 

CLXXXVII 

Veliedistel 

CCIV 

CLXXII 

Mirra 

CLXxxvni 

Sitaria 

CCV 

CLXXIil 

B;iisamum 

CLXXXIX 

Weytli 

CCVI 

CLXXIV 

Mol 

CXC 

Hymelsluszel 

CCVII 

CLXXV 

Ezuclcer 

CXCI 

Major  liufflatich 

CCVIII 

CLXXVI 

Lac 

CXCII 

Minor  liufflatich 

CCIX** 

CLXXVII 

Butirum 

CXCIII 

Plionia 

CCX 

CLXXVIll 

Sal 

CXCIV 

Rasela 

CCXl 

<;lxxix 

Acetum 

CXCV 

Dorth 

CCXII 

CLXXX 

^leraHa 

CXCVI 

Cardo 

CCXIII 

CLXXXI 

Ova 

CXCVII 

CLXXXil 

Pix 

CXCVIII 

INCIPIT  LIBER  PRIMUS. 


Cap.  I.  —  Dr  iRrnco  (I)  [In  edit.,  II,   I]. 

Triticum  calidum  est,  et  plenus  fructus,  ita  quod 
iu  eo  nullus  defeclus  est  ;  et  cum  recta  farina  de 
tritico  lit,  tunc  panis  ex  eadem  farina  factus  sani* 
et  infirmis  bonus  est,  et  rectam  carnem  et  rectum 
sanguinem  in  homine  parat.  Sed  qui  clonst  medul- 
lam,  id  est  similem  griesz,  ab  eadem  farina  excu- 
tit,  et  de  eodem  donft  panes  facit,  panis  ille  infir- 
mior  et  debilior  est  quam  si  ex  ipsa  de  recta  fa- 
rina  factus  esset,  quia  dunft  [eadem  medulla  cd.] 
vires  suas  aliquantum  perdet,  et  plus  de  slim  [plus 
livoris  ed.  ct  sic  infra]  in  liomine  parat,  quam  ipsa 
recta  farina  tritici.  Qui  autem  triticum  absque  integris 
granis  coquit,  et  non  in  molendino  tritum,  et  sic  velut 
alium  cibum  coinedit,  iste  nec  rectum  sanguinem, 
nec  rectara  carnem  in  se  parat,  sed  ranltum  slim, 
ita  quod  vix  digeritur;  et  sic  infirmo  omuino  non 
valet,  etiarasi  sanus  hoc  comestum  superare  po- 
terit.  Std  tamen  si  quis  vacuiim  cerebrum  habet, 
et  ob  hoc  ita  in  amentia  fatigatur,  velul  freneticus 
?it,  accipe  integra  grana  tritici  (2),  et  ea  in  aqua 
coque,  et  deinde  eisdem  granis  de  aqua  ablatis 
totum  caput  illius  calidis  circumpone,  et  pannum 
desuper  liga,  et  sic  cerebrum  illius  de  succo  illo 
replebitur,  et  vires  suas  et  sanitatem  recipiet; 
et  hoc  fac  usque  dum  ille  ad  mentem  suam  redeat. 
Et  qui  in  dorso  et  in  lurabis  dolet,  grana  tritici 
aqua  coqnat,  el  ita  calida  super  locum  illura  ponat 
nbi  dolet,  et  calor  tritici  vires  illius  pestis  fu- 
gabit. 

[Si  autem  canis  dentibus  hominem  mordet,  ille 
pastam  farinaj  similsp,  cum  albugine  ovi  paratam 
accipiat,  et  super  morsum  canis  per  tres  dies  ot 
totidem  noctes  ponat,  ut  eumdem  venenosum  mor- 
sumextrahat;   qui  morsus  de  halitu  illius  veneno- 

(1)  Triticum  vulgare. 

(2)  Quia  fructus  iste  plenus  in  pinguedinc  est 
add,  ed. 

Patrol.  CXCVII. 


A  sior  est  quam  alterius  animalis;  postea  pastam  au- 
ferat,  et  millefolium  cum  albugine  ovi  contundat, 
et  super  eumdem  morsum  per  tres  aut  duos  dies 
ponat  et  postea  auferat,  et  deinde  nnguentis  sanet 
ut  aliud  vulnus  sanari  solet.  Add.  ed.] 

Cap.  II.  —  De  Siugi.\e  (3)  [II,  2]. 
Siligo  calida  est,  sed  taraen  frigidior  est  tritico, 
et  multas  vires  habet.  Panis  autem  ex  ea  factus, 
sanis  hominibus  bonus  est  et  eos  fortes  facit ;  et  illis 
qui  pingues  carnes  habent,  bonus,  quoniam  carnes 
eorum  minuit,  sed  tamen  eos  fortes  facit.  Sed  illis 
qui  frigidum  storaachura  habent,  et  multum  ex 
hoc  infirmantur,  contrarius  est,  quoniam  ipsoruui 
debilitas  illum  ad  digestionem  superare  non  valet, 
et  ideo  plurimam  tempestatera    in    eis    parat,  quia 

"  eum  vix  digerere  possunt. 

[Qui  autem  glandes  in  corpore  suo  habet,  cujus- 
cumque  generis  sint,  siligineum  panem  ad  ignem 
calefactura,  vel  de  fornace  ralidum  allatum  et  rup- 
tum  super  glandes  j^onat,  et  calor  virium  ejus  illas 
consumit  et  evanescere  facit  :  et  hoc  faciat  usque 
dum  evanescant.  Et  si  quis  scabiem  in  capite 
habet,  crustam  siliginei  panis  in  pulverem  redigat, 
et  pulverem  ibi  imrailtat,  quia  hoc  malum  aufert. 
Kt  post  tres  dies  eumdera  locura  oieo  olivte  inungat, 
quoniam  illud  calidum  est,  et  sanat.  Sic  autem  faciat 
usque  dum  sanetur.  Et  si  cancri,  scilicet  gracil- 
limi  vermiculi,  carnem  horainis  coraedunt,  calida 
mica   panis    superponatur ;  et  hoc  saepe   faciat,    et 

f,  de  calore  illius  peribunt.  Add.  ed.] 

Cap.  III.  —  De  Avena  (4)  [II,  3J. 

Avena  calida  acuti  gustus  existit  et  forlis  fumi   (3), 

et    laetus  ac    sanus  cibus    est    sanis    hominibus,    et 

laetam  mentem  ac  purum  et   ciarura  intellectura   eis 

parat,   atque  bonum    colorem  ac  sanam  caroem  eis 


(3)  Secale  ccreale. 

(4)  Avena  sativa. 
("))  Verba  acuti  — 


fumi  desunt  in  ed. 


36 


\>i^\ 


HII.nF.(,ARDIS 


1 0:»2 


f.icit.    F.t  illi''  ijui  aliquanlum  et  Jiiodice  inlirmnn-  A  Piilmoncm    aliijiianlnlum    ili^mplttt    ^deprimit.    cd.]. 


lur  bona  est,  tam  in  pane  quam  in  farina  ad  co- 
medendum,  et  eos  non  hvdil.  Istis  autcm  qiii  mul- 
lum  intirmi  et  frigidi  ?unt  ad  comedendum  non 
valet,  quia  avena  semper  calorem  qiucrit  El  si  isto 
aut  panem  aut  farinam  avenie  comederit,  in  venlre 
ipsorum  se  simul  wollmt  (coagnlantur  erf.)  eisliin  (li- 
vorem  ed.)  in  eis  pararet,  atque  vires  eis  non  daret, 
quoniam  frigidop  sunt.Sed  qui  virtjichligetest  [paralysi 
faligatur  ed.],  et  inde  divisam  mentem  ac  vanascogi- 
tationes  habet,  ita  quod  sic  aliquanlulum  amens 
pflicitiir,  in  asso  balneo,  cum  avena  in  aqua  in  qua 
cncta  est,  ignitos  lapides  perfundat,  et  boc  s.Tpe 
f.jciat,  et  ad  se  revertetur  .  ct  sanitatcm  re- 
cipiet. 

Cap.  IV.  —  Df.  Hori)i.o  (I)   [11,  4]. 

Ilordewm  frigidum  e«l,  ita  quod  frigidiiis  et  de- 
l)ilius  est  pra'fatis  frngibus ;  et  si  comedalur  aut  in 
pane  aut  in  farina.  tam  sanos  quam  inlirmos  b-pdit, 
quia  tantas  vires  non  babet  ut  ca-tera  genera  fru- 
pum.  Sed  iniirmus  qui  jain  toto  corpore  delicit, 
hordeiim  in  aqua  fortiter  coquat,  et  aquam  illam 
in  dolinm  fundat.  et  in  ipsam  balneum  recipiat,  et 
hoc  saepe  faciat  dum  sanetur,  et  carnos  corporis 
siii  recipiet,  et  ad  sanitatem  pervenit.  El  qui 
eliam  tam  valde  infirmalur  qiiod  pancm  comedere 
non  potest,  hordeum  et  avenam  fpqtiali  pondere 
recipiat,  et  modicum  feniculi  addat,  et  simul  in 
aqua  coquat,   et,    postquam   coquitur,  siiccum   iliiim 


B 


Sed  tamen  liomini  qui  calida*  natura»  est  bona  est 
ad  comedendiim,  et  ferocem  illum  facit.  llle  autem 
qui  frigida!  naturie  est,  iniirmis  iion  valet,  quia  in 
comestione  in  eo  iniilsliin  paiat. 

[Pisa  eliam  omnibus  inlirmitatibus  nociva  est, 
nec  ullas  vires  in  se  habet  ul  inlirmitates  expeilat. 
Attamen  qui  de  supertluo  siio  flegmate  in  fronte 
capitis  dolel,  pisa  n  albam  dentibus  masticando 
terat,  et  lianc  piirissimo  melle  contempcret,  et  sic 
temporibus  apponat  et  ligaraine  comprimat;  et  sic 
faciat  usqiie  dum  melius  habeat.  Sed  et  qui  viscera 
interius  iniirma  habet,  jus  pis.-p  calidum  sfepe  sor- 
lieat,  et  meliiis  liabebil.  Aild.  ed.] 

C.\p.  VII.  —  De  F.utA  (4)  [II,  7]. 

Faba  calida  esl,  et  sanis  et  fortibiis  hominibiis 
bona  est  ad  comedendum,  et  est  melior  qiiam  pisa. 
Nam  si  intirmi  fabam  comedunt,  eos  non  mullum 
jifdit,  quia  tantiim  livorem  et  slim  \n  eis  non  parat 
sicut  pisa  facit.  Farina  enim  faba;  bona  est  et  utilis 
tam  inlirmo  qiinm  sano  homini,  quia  levis  est  et 
fariliter  digeri  potest.  Sed  qiii  in  visceribus  dolet, 
fa])am  in  aqua  coquat,  modico  sagimine  aut  oieo 
addito,  et  .separata  faba,  soff  (jus  ed.)  ejus  cali- 
diim  sorbeat,  ha>c  s.-epe  faciat,  et  eum  interius 
sanat. 

[Et  qui  ebuliientem  dolorem,  et  scabiem,  ac  ul- 
cera,  ciijuscunque  natur.Ti  sint,  in  carne  siia  habet, 
farinam   faba^   accipi.it,   et  modicum   de   pulvere  se- 


per  pannum  colat,  et    ipsiim,    velut  jus   pro  come-  C  minis  fcniculi  addat,   et  ha^c  cum   rainima  farinula 


stione  panis,  biliat,  et  hocfaciatdum  convaiescat.  Sed 
qui  in  facie  duram  et  asperam  cutem  liabet,  et  qua> 
de  vento  facilitor  se  schclict  [in  asperitatem  diici- 
tiir  cd.',  hordeiim  in  aqua  coquat,  et  tunc  cum 
aqua  iila  per  pannum  colatum  et  teraperata  calida 
in  facie  leniter  se  lavet,  et  ciitis  ejus  sibi  lenis  et 
siiavis  erit,  et  pulchriim  colorem  habebit.  Et  si  ca- 
put  hominis  inlirmum  est.  ista  aqua  sa?pe  lavetur, 
pt  saniim  erit. 

Cap.  V.  —  De    Spelta  (2)  [II,  ')]. 
Spelta  optiuium  granum  est,  et  calida.  et  pinguis 
rt  virtuosa  f»t,   et  suavior  aliis  granis  est,  et  cam 
comedenti   rectam   carnem   facit,   et  rectum  sangui- 


trilici  in  aqua  contemperet,  iit  cohaTere  possit ;  et 
sic  tortellos,  aut  ad  ignem,  aut  ad  sole.Ti  paret,  et 
eos  desiiper  sfppe  ponat,  et  dolorem  iilius  extrahet 
et  sanahitur.  Add.  ed] 

Cap.  Vlll.  —  De  Lente  (5)  [II,  8,  9]. 

Lens  frigida  est,  et  comesta  nec  medullam  homi- 
nis,   nec   sanguinem,   nec    carnem    ejus  auget,    nec 
vires  ei  tribiiit,  sed   tantum   satiat  ventrem,  et  vani-' 
tate  impiet ;  infirmos  htimores  ad  proceilam  in  homi- 
nibus  excitat. 

[Si  cui  maculff'   scabiei,   et    immundi   crines,    quis 
radiccm  ulccrum   in    se  habent,   in   capite    iiominis 
crescunt,    lentem  stiper  ignitio  lapide  in    piilverera  > 


nem   parat,    alque    laetam    mentem   et  gaudinm   in  p^  leniter  redigat,   et  concham    testudinis  ciim  iivore, 


mente  horainis  facit ;  et  quomodociimque  comedant, 
sive  in  pane,  sive  in  aliis  cibis,  liona  et  suavis  est. 
El  si  quis  ita  infirmus  est  quod  pra^  infirmitate 
comedere  non  potest,  accipe  integra  grana  spelta- 
rnm,  et  ea  in  aqua  coque,  sagiraine  addito,  aut 
viteiio  ovi,  ita  lit  propter  meliorem  saporem  liben- 
ter  comedi  possit,  et  da  hoc  inlirmo  coraedendum, 
et  eum,  ut  bonum  et  sanum  nnguentum,  interius 
sanat. 

Cap.  VI.  —  Df.  Pisa  (3),    ir,  61. 
Pisa  frigida   et   aiiquantuliim    llegmatica   existit. 

fr  Hordeurn  vulgnre. 
(2;  Triticum  xpelto. 
(3)  Pisum  satii.um. 


qiia;  in  ea  est,  in  puiverem  redigat,  et  jrquo  pon- 
dere  piiiveri  lentis  addat,  et  super  maculas  ponat; 
el  iivorem  ejusdem  doloris  abslerget.  el  sic  sanabi- 
tiir.  —  Cap.  I.\'.  —  De  Vichbonn,  —  Vichbona  frigida 
est,  Qiii  in  visceribiis  doiet,  ita  ul  quasi  interius 
intumescat,  vichbonam  in  farinam  redigat,  et  liuic 
modiciim  panis  in  pulvprem  redacti  addat,  et  modi- 
ciim  seminis  foenictili,  seu  de  succo  levistici,  et 
ita  cum  aqua  velut  cibum  coquat  et  aliquanlum 
calidum  comedat;  et  iia;c  sa^pe  faciat,  et  infirma 
viscera  sanat.  Add.  cd.\ 

(4)  Vicia  fohn.  Cf.   lepid.  Waltheri  von  der  Vegel- 
wfide  poemation;  Wnz  nen  hat  fro  bone. 
iit)  Ervum  lens. 


r' 
1 


wx^ 


PHYSICA.  —  Un.  I.  1)E  PIANTiS. 


MS4 


Cap.  IX.  —  I)F.  HiRs(l)  [II,  i;}J.  A 

Hirs  fiigidiim  ost,  modicum  calidum  est,  quia 
nec  sanguiuem,  nec  carnem  auget  in  homine, 
nec  vires  eis  trihuit,  sed  lantummodo  venlrcm  ejns 
implel,  et  tanlum  famcm  in  eo  minuit  quia  sustum 
refocillatiouis  non  hahel.  Sed  et  cerehrum  hominis 
aquosum  facit.  Et  stomachum  ejus  tepidura  ac  tar- 
dum  parat,  et  humoribus  qui  in  homine  sunt  pro- 
cellam  incutit,  et  est  fere  ut  iinkrut,  nec  sanum 
liomini  ad  comedendum. 

Cap.  X.  —  De  Vknicu  [II,  14j. 
Vcnkh  frigidum   est,   et  modicum  calorem   habet, 
et  parum  valet,    quia  modicam    refocillationem  ha- 
het,  et  modicas  vires  comedenti  trihuit,   sed  tamen 
eum  non  l<vdit,  qiiantum  mihum  illum  la^dere  solet, 
nec  etiam  malos  iiumores  et    pestes  in  homine  com- 
movet  tam  valide,  ut  milium  facit.    [Qui    autem  ar- 
dentes  fehres  habet,  venich  in  vino  coquat  et  viniim 
illud  calidum  so?pe  hihat,  et  curabilur.  Jd.  cdd.] 
Cap.XI.  —  DkHanff(3)  [II,   16). 
Hanff  [Cannahus  ed.]  calidum  existit,    et  cum  aer 
nec  multum  calidus  nec  multum  frigidus  osl  crescit, 
et  ita  etiam  natura  ipsius  est,  et  semen  ejus  sanita- 
tem  habet,  et  sanabile  ot  sanis  hominihus  ad  come- 
dendum,  el  in   stomacho  eorum   leve    e^t  et  utilc, 
ita  quod  slim  de  stomacho  ejus  aliquantulum  anfert, 
et  faciliter  digeri  potest,  atque  malos  humores   mi- 
nuil,  et  humores  bonos  fortes  facit.   Sed   tpmen   qui 
in  capite  iniirmus  est  et  qui  vacuum  cerebrum  ha- 


P. 


Cap.  XIII.  —  De  Galgan  (3)  [II,  H]. 

Galgan  [Galanga  ed.]  totum  calidum  est,  frigidi- 
tatem  in  se  non  habet  et  virtuosum  est.  Homo,  qui 
ai'dentem  febrem  in  se  habet,  galgam  pulverizatum 
et  pulvcrem  istum  in  fonte  bibat,  et  ardentem  fo- 
brem  cxstinguet.  Et  qui  in  dorso  aut  in  latere  de  ma- 
lis  humoribus  dolet,  galgan  in  vino  wcllc  et  calidum 
sa;pe  bibat,  et  dolor  cessabit.  Et  qui  in  corde  do- 
let,  et  cui  in  corde  nnmecht,  ille  mox  de  galgan 
comedat  satis,  et  melius  habebit. 

[Ilomo  quoque  qui  foetentem  haiitum  patitur, 
qui  ad  pulmonem  tr.insit,  ita  ut  etiam  aliquando 
raucam  vocem  habeat,  galangam  et  foeniculum 
seqiiali  pondere  accipiat,  el  bis  tantum  dc  nuce  mu- 
scata  et  do  pirelro,  ut  istorum  duorum  est,  et  hrec 
pulverizel,  et  simul  commiscoat,  et  de  pulvere  isto 
ad  pondus  duorum  nummorumcum  lenui  bTiccella 
panis  qiiotidie  jejunus  comedat;  el  mox  modicum 
calidi  vini  hibat,  et  alias  nobiles  herhas,  qua;  honum 
odorem  habent,  tara  pransus  quam  jejunus,  fre- 
quenter  comedat,  ut  honus  odor  earum  foetentem 
halitura  compescat. 

Qui  vero  qiiolibet  modo  in  pulmone  dolct,  pin- 
gues  carnes  devitet,  et  a  cibo  qui  multo  sangiiine 
pcrfusus  est  et  incocto  ciho  se  abstineat,  quia  tabem 
circa  pulmonem  faciunt.  Sed  et  pisam,  et  lentom, 
cruda  poma,  cruda  oiera,  nuces  et  oleura  devitet, 
quoniam  livorom  pulmoni  inferunt.  Quod  si  carnes 
comedere  vult,  macras  comedat;  et  si  caseum,    non 


het,  si  han'f  comederit,    illum   facile   aliquantulum  C  coctiim,    nec  crudum,   sed   aridum    comedat,    quia 


dolere  facit  ia  capite.  IUum  autem,  qui  sanura  ca- 
put  habet  et  plcnum  cerebrura  in  capite,  non  l.-edit. 
Sed  qui  valde  inlirmatur,  illum  etiam  in  stomacho 
aliquantulura  dolerefacit.  Eum  autem,  qui  moderate 
intirmus  est,  comestura  non  laidit. 

[Qui  autera  frigidum  stomachum  habel,  cannabum 
in  aqua  coquat,    et   expressa  aqua,   panniolo   invol- 
I  vat;  et  ita  calidum  stomacho   swpe   sui^erponat    :  et 
illum  confortat,  et  loco  suo  restituit.    Et  qui  etiam 
vacuum  cerebrum  habet,    si  cannabum    comederit, 
aliquantum  in  capite  dolere  facit;   sed  sanum  caput 
et  plenum  cerebrum  non    la-dit.   Pannns  quoque  ex 
cannabo  factiis  ad   ulcera  et    vulnera  liganda    valet, 
quia  calor  in  eo  teniperaliis  est.  Add.  rd.j 
Cap.  XII.  —  Df.  Katde  (4)  [II,  64]. 
Ratdc  [Zizania  ed.]    calida  et    sicca   est,   et   nulli 
homini  in  ciho  valet,    quia  inde   dolorera    hahoret. 
Pecoribus    autem   nec  prodest,   nec    multum  obest. 
Si  quis    autem  ia   capite   ulcora  habet,   ita    tamen 
quod  scahies  non  sit,  ratden  tundat  et  tunso  assum 
lardum  commisceat,  et  cura  illo  ulcera,   quae    in   ca- 
pite  sunt,    saipe   perungat,   et    ulcera  sua  eraordet, 
lac  sauatur.   Sed  et  ratden  tunde    et    mel    ei   com- 
fUi  imisce;  et  ubi  multse  muscse  sunt,  in  parietem  linias, 
id  est  striche,   et   muscse,    quse   ex  hoc  giistaverint, 
iufirmabuntur,  et  cadent  et  deticient. 

(1)  Panicum  miliaceum.    Cf.    infra   cap.    103,    Dc 
milio. 

(2)  Panicum  Italicum. 


D 


mali  livores  in  eo   sedali   sunt.    Et    si  oleum   come- 
dere  vult,  modice  coraedat,  ne  inde  pulmoni   livores 
contrahat.  Aquam  vero  non  bibat,    quoniam    circa 
pulmonem  livorera  parat.    Sod  et  novura  musfum, 
quod  nondura  in  fervore  ebulliendo  sordes    ejecit, 
non    bibat    quia    nondura  piirgatum    est.    Cervisia 
autem  eum   non  mullum  laedit,  quoniam  cocta  est. 
Vinum  vero  bibat,  quoniam   bono  calore   suo   pul- 
monem  juvat;  et  ab  huraida  et    a  nobulosa  aura  se 
observet,  quia  ha^c  humiditale  sua  pulmonem  Iffidit. 
Si  mali  humores  in  visceribus  et    in  splene  hominis 
superabundaverint,    et  cordi    multas  passiones  per 
melancholiam  intulerint,    ille  galangam  et  piretrum 
a-quali  pondere  accipiat,  et  album  piper  ad  quartam 
partem  unius  istorum ;  vel  si   alhum  piper    non  ha- 
buerit,  accipiat  pfefTerlruch  quater  tantum   ut    albi 
piperis,  est,  et  haoc  in  piilverem  redigat.    Deinde  fa- 
rinam  fabfo  tollat,  et  ei  pr.Tdictum  pulverem  addat, 
alque    liioc    omnia   cum    siicco    fwnugreci,    absque 
aqua    et   vino,    alioqiie    liquore     coramisceat.    Quo 
facto,  ex  omnibus  his   tortellos  paret,  et  eos    ad   ca- 
lorem    solis   exsiccet;    unde  in  ffistate,   dura  solem 
hahere  potest,    eos  faciat,    quatenus  in   hieme    eos 
haheat.  Deinde  eosdem  tortellos  tam   pransus  quam 
jejunus  comedat.  Postea  liquiricium  tollat,   et  quin- 
quies  pliis  de  fffioiculo  et  zuccaro,  ad  pondus  liqui- 

(3)  Cannabus  sativa. 

(4)  Nigella  sativa. 

(5)  Alpina  Galanga. 


11  r. 


S.  HILDEGARUIS 


i13( 


ricii,  ol  nio.lionm  mollis,  et  ex  liis  polum  faoiat.    el 
lam  pransus  qnam   jejunns   oonlra  dolorom   cordi:< 
l»ibat.    ssd    ol   homo  cui    tlogma    rumum  in    capito 
lacit,  et  auiiilum  ejus  confnndit,  galangani  accipiat, 
et   ad  ejus  lertiam  partem  aloe  et  origani,  bis  tau- 
tum  ut  galangiP,   et  foiia  persici,  ejusdem  ponderis 
ut  origmi  est;  et  ox   his  pulvorein  faciat  et  eo  tam 
pransus  quara  jejunu^  quotidie   utatur.  Qui  autom 
in  pectore,    in    cordo,   el    in    spiene  dolel,  et    qui 
stomach)im  de  llegmate    infrigidatum  hahet,   gaian- 
gam  accipiat,  et  his  tanlum  origani,   el  semen  apii 
ponderis  nt  origannm   est,   et  parum  aibi    piperis; 
otha^c  in  pulverem   redigat,  et  hnic  modicum  cocti 
meliis  addal,  et   inde  olectuarium  faciat,  ita  ut  iilud 
ali-que  repentino   fervore  ienitor  roquatur  ;  el   idem 
flectuarium  s.-epo    comedat;    ot  puro,   leni  et  bono 
vlno  frequonler   utatur.  Sed    et   qui  a   paralysi   fati- 
gatur,   galangam     accipiat,    et   ad    ejus   medietatem 
nucom    muscatam,   et  spicam  ad  medietalem    nucis 
mu?cat£o,  et  gitlieriit,  et  levisticum  foqualis  ponde- 
ris,  .sed   utriusque    singillatim  plus  quam    spicfo ;  et 
his    saxifricam    ot     polypodium     a^qualis     ponderis 
ad(iat;  sod   eorumdem    duorum    simul    tantum    erit 
quantum  quinque  snperiorum ;  et  hcTO  in  pulverem 
simul  redigat.  Et   si   sanus,  pulvorem  islum  in  pane 
comcdal;     si    au!om     inlirmus,     indo    olccluarium 
faoiat,  et  comedat.  Add.  rd.] 

Cap.  XIV.  —  De  Ziti;ar  (1)  [11,  18  1 
Zitnar  tomporate  calidus,  et  magnam  virtutem 
in  se  habet.  Nani  liomo,  qui  in  meml)ris  suis  trcmet, 
id  ost  bibef,  o\.  in  quo  virtws  doiicit,  zituar  in  vinum 
incidat  et  parum  minus  c/algan  addat,  et  hoc  cum 
modico  melle  in  vino  coquat,  et  sio  calidum,  id  ost 
mclch  bibat,  ot  tremor  ab  oo  abscodit,  et  virtutera 
recipit.  Et  qui  multam  salivaai  ot  multas  spumas  in 
se  )iabet,  zitnar  pulverizet  et  pulverem  istum  in 
panniolum  ligot,  et  ita  in  vascuhim,  aqua  infusa, 
ponat,  nt  aqua  saporem  inde  habeat,  ot  sic  in  aqua 
pnr  nortem  dimittat,  ac  jojunus  in  mane  sa^pe  bibat, 
et  saliva  et  spuma  cessabit.  Sed  qui  in  capite  mul- 
tura  dolet,  cum  eodem  pulvere  in  panno  ligato  et  in 
aqua  raadefHoto  frontem  et  tempora  madofaciat,  et 
melius  liabehit.  Et  fui  stomaohus  malis  cibis  reple- 
Ins  est  et  miiltnm  gravatus  e^^t,  zituar  pulverizet,  et 
cum  pulvere  isto  et  modica  farina  simila?  et  aqua 
tortellum  faciat,  et  oum  in  sole  aut  in  fornace  fere 
frigidata  coquat,  ot  tunc  eurndom  tortellum  in  pul- 
verem  redigat,  et  pulverem  istnra  jejunus  in  manu 
sua  saepe  lingat,  id  est  lecke,  ac  etiara  ^cum]  ad  dor- 
mitum    vadit    per    noctem    storaachus   ejus   mole- 

stet  (2). 

Cap.  XV.  —  De  Ingkber  (3)  [II,  19.] 

Ingebcr  [Zinzibor  ed.]   valde  calidnm  est  et  diffu- 

snm,  id  est  ziifloszHch,  et  sano  et  pingui  homini  co- 

mestura  obest,  quia  cum  inscium  el  ignarutr.  ac  tepi- 

durn  et   la.scivum    fatit.  Sed  qni  in  rorpore  aridus 


\  ost,    et   jam  fere   dolicit,  ingewer    pulvorizet,  et  ir, 
stiffcn  pulvcrem  islum  jojunus  modice  sumat,  eletiannj 
cum  pane  ejus  interdum  modice  comedal,  et   melio-i 
rabilur.  Sed  mox.  cum  mclius  hahuerit,  eum  amodd 
non  comedat,  ue  inde  la?datur.   Et  qui  ulcorosus,  id 
est  surrcchtjCi  turbidosoculos  habet,  JHge6cr  pulveri-| 
zet  et  pulverem  istum  in  pannum  liget,  et  in  vinutn 
ponat,  ut  vinum  inde  atrum,  id    esi  znnger,   liat,  ei 
in  nocte   cum   dormitura   vadit,    circa  palpebras  e 
oculos  iiniat  de   vino  isto  ;  et  si  modicum  ex  eo  oca- 
los  intraverit.  non  nocebit;  et    ita  eythcr  [ulcerosun 
venenum    ed.\    et    turbulenciara    de     oculis  aufort 
IQuia    dum    homo    visum    oculorum    habet,    oculi 
sic  subvenire   potost ;    postquam    autem   visum  poi 
P  diderit,  oculis  hoc   modo   prodesse   non    poterit.  K 
cui   oculi  caligant,   succum  rulsp.  et    hysopi  .Tqual| 
monsura  accipiat,   et   hiiic  ter  tantum   de    pra-dicti, 
viiio  addat,    ot  lioc  in  a'reuiu  vas  fundat,   ul   in    illt, 
virlutom  suam    retinoat;  et    ad    noctem,    cura    dorj 
mitum  vadil,   oculos  et  palpehras  e.xterius  cum  ilh 
ciroumliniat;    ot     si    oculos    inlerius    aliquantulun 
teligorit,    non   eos    nocehitiet   hoc   sa^pe   faciat,   e; 
caliginem   oculorum   fiigabit.    Sed  et   qui    constipa 
tionem  in   stomacho    el   in  ventre   patitur,  zinzibe 
rum  pulverizot,  et  cum   modico  siicco    ancusse  pul 
vorem    istnm   commiscoat,   et  ox  codem  pulvore,    ei 
farina  fabse  torlellos  faciat,   et  eos  in  fornace,  qu 
jam    in   calore   ignis    aliquantum   cossavit,    coquat 
Et   sic    tortellos    istos   tam  pransus    quam    jejunu 
(]  sirpe    comedat.    ot   fooditatem    sloniachi    minuit,  e 
hominem    confortat.    Item   homo   qui    in    stomach< 
quemlibet  dolorem  patitur,  zinziber,   et  bis  tanlun 
galang.T,   et  zitunris  ad    medinm  partem  pulverizet 
ot  post  cibum   pulverem   istum  in  vinum    ponat;    ei 
sic  bibat,  et  etiam  ad  noctem,  cum  dormitum  vadit 
et  sic   sa>pe  faciat,  et   in  stomacho    melius  habebit 
Add.  ed.\ 

Et  si  quis  citerdrose  in  corpore  sno  habet,  de  eo 
dempra;diclo  pulvere  ligato  in  panno  in  aceto  ponat 
et  modicum  vini,  si  habet,  addat,  ne  nimis  acrum 
id  est  zanger  liat,  et  cutem  cum  panno  illo  et  pulver 
iocura  illum  ubi  citerdrosse  sunt  in  eo  liniet,  et  sana 
bitur. 

[Homo  autem  quern  vich  fatigat,  modicum  zin 
zibori  etplurimum  cinnamomi  accipiat  et  h.Tcc  pul 
verizet.  Deinde  toUat  salvia»  minus  quam  zinzibe 
ris  et  fffiuiculi  plus  quam  salviae,  et  tanaceti  plu 
quam  Salvia?,  et  hiEC  in  mortario  ad  succum  terat 
et  per  paunum  colet.  Deinde  mel  modice  in  vim 
coquat,  et  ei  parura  albi  piperis  addat;  vel  si  illm 
non  habuerit,  parum  de  nimmolo,  et  pro^dictuc 
pulverem  et  praedictum  succum  iraraittat.  Poste 
merlinsen  sumat,  et  tormentilla;  bis  tantum,  e 
synape,  quod  in  campo  crescit,  tantum  ut  tormen 
liilfe,  sed  minus  quara  merlinsen  sit;  et  haec  ii 
mortario  ad  snccum  terat,  et  in    saccellum    ponat 


D 


(1)  Amomum  zedonria. 

(2)  Ed.,  recte   :    e.t  pulrerem  istnm  jejunus  in  manii 
snn  sxpe'  Ungat,  etinm  cum  ad  noctein  dormitum  va- 


dit,  et  gravedinem  stomachiaufert. 
(3)  Amonium  zingiber. 


1137 


PH\S1CA.  —  LIB.  1.  DK  PLAMIS. 


1138 


et  prcefatuin  mcllitum    et   pulverizatum  viuum  su- 
perfundat,   et  e.\    his    clarum    potum     faciat.     Qui 
autem    prajdictum     dolorem    patilur,    potum   istuni 
quantum  uuo  halitu  bibere-,  polest  jejunus   bibat,    el 
simili  modo  ad  noctem   cum  se  iu   lectuui  'reponit : 
et  hoc  faciat  usque  dum  sanetur.    Sed  et    homo    qui 
potiones  facere  et  sumere    vult,    ziuziberum   et    di- 
midiaui  partem    tautum    de   liquiricio,     et    tertiam 
partem  de  ziluare  quantum    de  ziuzibero   pulverizet 
et     colet;     et     deinde     eumdem     pulvereui    simul 
penset;  poslea  sumat  tantum    de  zucharo   quautum 
puivis  iste  pensat.  Ouitiia  Iwc  simul  penset  ad    pon- 
dus  tnginta  nummorum.    Deinde    accipiat  de  puris- 
sima  farinula  similce  quantum  dimidia  testa  nucis 
capit,   et   tantum    lactis     citocatiie  quantum    incisa 
penna  scriptoris  iu  incisioue  tenere   potest,    et    sic 
de  praedicto  pulvere,  et  de  farina,  et  lacte    citocatiae 
tenuissimam  massam,  vei  tortellum   faciat;  et    hauc 
massam  in   quatuor  partes    dividat,  et  ad  solem  iu 
martio    vel  in  aprili   siccet,    quoniam   iu    mensi[)Us 
istis  radius  solis  ita  tempei^atus  est  quod  nec  uiiuis 
calidus  nec  nimis  frigidus,  et  ideo    sanilatem    prai- 
cipue  aliert.  Quod  si  in  istis   mensibus    lac  de  pra> 
dicta    citocatia  habere    non    poterit,    ila  quod   eum 
oportet  diflerre  ad  maium  :  tunc  etiam    praefalo  lor- 
telloiu  maio    facto,  ad   solein    cliain  maii  exsiccet, 
etsicad  opportunum  tempus  observet.  Et  qui  tuuc 
potionem  sumere  voluerit,  quartam  partem    de  prae- 
tdicta    massa    jejunus    sumat.    Quod    si    stomachus 


tillius  tam  fortis    et  spissus  est  ut  tactum    potionis  ^  scunt   Add    ed 
ih  •  


A  resin   eo  destituit,  ac  malos  humores  in  eo  facit. 
Si  quis  spleneticus  est,  et  qui    cibos    in  fastidio  ha- 
bet,  ita  quod  eum  non  libetcomedere,  iste  in  aliquo 
cibocum  panepiper  modice  coinedat,   et  in   splene 
melius    habebit,  et   fastidiura    comedendi  ponet(2). 
Cap.  XVII.  —  De  Kumel  (3)  [II,  20J. 
Kumel  [Cymiuum    ed.]   temperati    caloris   est    et 
siccum  ;  homini  qui  danphet  bonum  etutile  et  sanum 
est  ad  comedendum,quocuuqueinodocomedatur;  sed 
illum  la;dit  qui  iu    corde  dolet,   si  coraederit   [quia 
cor   perfecte     non  calefacit,   quod  semper    calidum 
esse  debet  add.    ed..]   Sano    autem   bonum     est  ad 
comedendum,  quia  bouum  ingenium  ei  parat  et  tem- 
periem  ei  infert,  (jui  nimis    calidns   est;  sed   unum- 
quemque  I«dit,  qui  inhrmus  est    si  comederit,   quia 
pestem   in  eo  excitat,  praBter  illum  qui  in  pulmone 
dolet. 

[Homo  qui  coctum  vel  assum  caseum  comedere 
vult,  ne  inde  doleat,  ciminum  superpouat,  et  sic 
comedat.  Qui  vero  nauseam  patitur,  ciminum  acci- 
piat,  etad  ejus  tertiam  parlem  piper  et  bibinellam, 
velut  quartam  partem  cimini,  et  hajc  pulverizet 
et  puram  fariuam  simila;  accipiat,  et  pulverem 
istum  farincfi  huic  immittat:  et  sic  cum  vitello  ovi 
et  modica  aqua  tortellos,  aut  iu  calido  fornace,  aut 
sub  calidis  cineribus  faciat,  et  tortellos  istos  come- 
dat.  Sed  et  praedictum  pulverem  super  panem  po- 
situm  manducet,  et  in  visceribus  calidos  et  frigidos 
humores,    qui   nauseam    homini     inferunt,    compe- 


B 


fliujus  non  sentiat,  iterura  dimidiam  partem  tertiy 
artis  prtefati  tortelii  accipiat,  et  deuuo  totam  cum 
lacte  citocati»  illiniat;  et  sic  iterum  in  sole  sicca- 
tam  jejunus  sumat.  Sed  antequam  aliquis  potionem 
istam  accipiat,  si  frigus  est,  se  calefaciat,  et  sic 
jsumat  :  et  postquam  eara  sumpserit,  iu  lecto  vigi- 
jando  modicum  requiescat,  et  deinde  surgens,  hac 
bt  illac  modice  deambulet,  ita  tamen  ne  frigus  pa- 
iiatur;  post  solutionera  autem,  triticeura  panem, 
iionsiccum,  sed  in  sorbiciuncula  intiuctum  comedat, 
i!t  pullos  gallinarum,  et  porcinas  carnes  atque  alias 
'iuaves  carnes  edat.  Grossum  autem  panem,  et  bo- 
'inas  carnes,  et  pisces,  et  alios  grossos  ciboset 
issos,  exceptis  assis  pyris,  devitet ;  et  a  caseo  eta 
iirudis  oleribus  et  pomis  seabstineat.  Vinum  autem, 
ed  tamen  modice,  bibat  et  aquam  dimittat.  <:iari- 
lalem  quoque  solis  fugiat  et  sic  per  tres  dies  haic 
|)bservet.  Add.  ed.] 

I  CaP.  XVI.  —  DE  PlPERE  (1)[III,  4]. 

I  Pipervalde  calidum  est  et  aridum,  et  quamdam 
"M-JEcipitationem  in  se  habet,  et  multum  comestum 
■rdit  hominem,  et  pleurisim  in  eo   parat,    et  humo- 

(i)  Piper  longum  et  nigrum. 
I|'  (2)  Ed.  «  De  arborepiperis.  Arbor  in  qua  piper  cre- 
jcit  valde  calida  est;  j^iper  quoque  valde  calidum 
taridum  est.  Et  multum  comestum,  hominem  ladit, 
t  pleurisim  in  eo  parat,  et  bonos  humores  destituit. 
lomo  autem  qui  poma  aut  i)ira  comederit,  et  inde 
olet,  mox  piper  comedai,  et  melius  habebit.  Sed  et 
ui  spleneticus  est,  et  qui   fastidium    comedendi  ha- 


D 


Cap.  XVIII.—  Dii  Beriram  ( i)  [II,  21]. 
Bertram  [Piretrum  ed.]  temperati  caloris  et  ali- 
quantum  sicci,  et  eadem  temperies  pura  est,  et  bo- 
uam  viriditatem  tenet.  Nam  sano  homini  bonus  est 
comestus,  quia  tabem  in  eo  minuit  ac  bonum  san- 
guinem  in  eo  auget,  et  purum  intellectura  in  ho- 
mine  facit.  Sed  et  iniirmum,  qui  jam  fere  in  corpore 
defecit,  ad  vires  reducit,  et  in  homine  nihil  indi- 
gestum  dimittit;  sed  bonam  digestionem  illi  parat. 
Et  homo,  qui  multum  flecma  in<'apite  habet,  si  eum 
frequenter  comedit,  tlecma  incapite  ejus  minnit.  Sed 
et  saepe  comestus  pleurisim  ab  homine  depellit,  el 
puros  humores  in  hoinine  parat,  et  oculos  ejus  cla- 
rificat.  Et  quocunque  luodo  comedatur,  scilicet 
aut  siccus  aut  in  cibo,  utilis  et  bonus  est  tam  iu- 
Urmo  quam  sano  homini.  Nam  si  homo  eumfrequen- 
ter  comedit,  ab  eo  inlirmitatem  fugat  et  eum  intir- 
mari  prohibet.  Quod  aulem  comestus  in  ore  humi- 
ditatem  et  salivam  educit,  hoc  ideo  est,  quia  malos 
humoresextrahit,  et  sanitatem  reddit. 

Cap.  XIX.  —  De  LiQUiRicio  (o)  [11,  22] . 
Liquiricium  temperati   caloris  est,  et  homini   cla- 

bet  iste  piper  in  aliquo   cibo  cum   pane  raodice   co- 
medat,  et  in  spiene  melius  habebit.  » 

(3)  Cuminum,  Cyminum. 

(4)  Anthcnis  pyrethrum. 

(5)  Gtycyrrhiza  glnbra.     Siib    ujmine    Henigvnir:. 
siepissime  occurrit.  Ejusdein  culturam  iu  a-j^ro   Bam 
Kergensi  instituit  .sancta   Cuuegundis   imperatru   Cf. 
Walafridi  Slrabi  Hurtulus  ed.  Reuss,  p.  (50. 


il39 


S.  lliLDEGAHDIS 


1140 


raui  \uceiu  parat  quouiodocunque  couifdatur,  ot 
nieulem  ejus  suavem  facit,  el  oculos  ejus  clarilicat, 
etstomachum  ejus  ad  digestiouem  mollilicat.  Sed  et 
freuetico  mullum  piodest,  si  illud  sa'pe  comedat, 
quia  furorem  qui  cerebro  ejus  est  exstiiiguit  (1). 
Cap.  XX.  —  DeCv.n.\momo(2)  jlll,  3j. 

Cynamomum  etiani  valde  calidum  est  et  fortes  vi- 
reshabet,  et  etiam  modicam  humiditatem  iu  se  te- 
uet ;  scd  calor  ejus  tam  fortis  quod  liumiditatem  il. 
lani  deprimit,  et  qui  eum  s;i'pe  coniedit,  malos  hu- 
mores  iu  eo  miuuit  ac  bouos  humures  iu  co  pa- 
rat  (3). 

C.\p.  XXI.  —  De  Nt.:t:MLSC.\T.\  y\)  [III,  2J. 

Nu.\  uiuscata  magnum  calorem  habet  et  bouum 
lemperamentum  in  vinbus  suis.  Et  si  homo  uucem 
muscatam  comedit,  cor  ejus  aperit  et  sensum  ejus 
purihcat,  ac  bonum  ingenium  illi  infert.  Accipe  quo- 
cuuque  uuceni  muscalam  et  iequali  pondere  cyna- 
momi  et  modicum  gariotiles,  id  est  nclchin  et  ha;e 
pulveriza,  et  tunc  cumpulvere  isto  ac  cumsioiiia  fari- 
lue  et  modica  aqua  torlellosfac,  et  eos  saipe  comtde, 
etomnem  ainariludiuem  cordi ?  et  mentis  tua?  sedat, 
et  cor  luuui  et  obtusos  sensus  luos  aperit,  et  men- 
lem  tuam  isetam  facit,  el  sensus  tuos  puriticat,  ac 
omnes  nocivos  humures  iu  te  niinuit,  et  honum  suc- 
cum  sanguini  tuo  Iribuit,  et  fortem  te  facit  (o). 
C.\p.  XXii.  —  Dii  I{os.\  (6)  [II,  76J. 

Rosa  frigida  est,  et  idem  frigus  utile  tempera- 
mentum  in  se  hahet.  In  inanc  aut  orlo  jam  die,  fu- 
iium  rosai  tolle,  illud  oculis  tuis  superpoue,  liunio- 
rem,  id  est  trieffen  ejus  extrahit,  ac  eos  clari- 
ticat.  Sed  et  qui  modica  ulcera  iu  corpore  suo 
iiabef,  eis  folia  ro;aj  superpuual,  et  livorem  illis 
e.xlrahit  (7).  Sed  et  rosa  ad  i)Oliones  et  ad  im- 
guenta  atque  ad  omnia  medicameuta  valet,  si  eis 
addatur;  et  tanto  meliora  sunt,  si  eis  aliquantum 
de  rosa  addilum  fuerit,  quamvis  parum,  hoc  esl  de 
bonis  virihus  lilius,  ut  prcedictuin  esl. 

(1)  Quia  —  cxstinrjuit  in  ed.  desunt. 

(2)  Laurus  Cinnainomnin. 

I^)  Ed.  ;  »  he  arfiore  cinnainonii.  .\rbiir  cujus  cortex 
cinnamomum  est  valde  calida  t'st.  IJnde  humu  qui  a 
gulta  paralysis  faligatur,  et  (jui  quolidianas,  tertia- 
nas,  et  quartanas  liabet,  vas  de  chalybe  factum  tollat, 
et  iu  illiid  bonum  vinum  fundat,eldi'  lignu  et  foliis 
pra;fat;>' arlioris,  dum  succuiii  in  se  liabent,  imponat, 
et  ad  i^nem  fcr^ere  faciat,  et  calidiim  ssepe  bibat, 
et  sanabitur.  lit  lioino  cui  caput  gravatum  et  ublu- 
sum  est,  ita  quod  tlatiiin  per  nares  difficulter  emitlit 
et  introrsum  traliil,  cinnamomum  pulvurizet,  et  euin- 
dem  pulverem  cum  buccella  |»anis  sa.'[ie  comedat, 
aiit  in  manu  sua  lingat,  elnoxios  humores  per  quos 
capiit  obtusum  est,  dissolvit.  » 

(i)  Mijristica,  moschata. 

(oj  Ed.  :  «  De  arbore  nucis  muscatw.  Arbor  m  qua 
nux  muscata  crescit  caiida  est.  Lignum  autem  et 
fulia  ejus  medicina;  non  multum  conveniiinl.  .Nux 
quoque  muscata  magnum  calorem  habet,  et  bonura 
temperamentiim  in  viribus  suis  Et  si  quis  nucem 
muscatam  cuinedit,  cor  ejus  aperit,  et  sensus  ejus 
purificat,  et  bonuin  ingenium  buno  calore  et  suavi 
virlute  siia  illi  infert.  Hoinu  quoque  nucem  musca- 
tam,  et.  pari  pondere  ijnnamoinuin,  et  mudicum  de 
gariofyio  pulvenzet;  et  cum  |>ulvere    isto,  ct  farina 


A  Cap.  XXlil.  —  Dk  LiLio  (8)  [  II,  77J. 

Lilium  plus  frigidum  quam  calidum  est.  Accipe 
ergo  caput  radicis  liiii,  et  illud  cum  veleri  arviua 
fortiter  tunde,  et  lunc  in  patella  zulasse,  et  sic  iii 
vasculum  pone  ;  ei  li.iiiile  qui  albaiu  lepram,  scili- 
cet  (/uedick,  liabet,  cuni  eo  freqiieiiter  uuge,  ])rius 
calefaclo  ungueuto,  et  sanabitur.  Sed  rubea  lepra 
de  simili  curari  potest. 

Et  qui  uzslecht  hahet,  caprinum  lac  sa'pe  bibat, 
et  uzi^tcchte  nh  eo  perfecte  exeant;  et  tunc  stam  et 
folia  liliorum  accipiat,  etea  lundat,  ac  succum  eo- 
rum  exprimat,  et  eumdem  succum  eorum  cuin  farina 
iiisimul  knede,  et  ubi  iu  corpore  ab  uzslccht  dolet, 
semper  ungal;  sed  tainen  antequam  hoc  ungucnto 
se  ungat,  lac  caprinum  semper  bibat.  Odor  eliam 
prima;  erupliouis,  id  est  blut,  liliorum,  ac  etiam 
odor  llorum  eorum  cor  liominis  ia;tilicat  ac  rectos 
cogitatus  ei  parat  (!»). 

C.\p.  XXIV.  -I)E  PsiLLio  MO)  [11,  78]. 
Psillium  frigidcO  natura;  esf,  etin  ilia  frigiditate 
dulce  temperameutum  habet-,  et  qui  illud  in  vino 
coquit,  et  vinum  ita  calidum  bibit,  forles  febres, 
id  est  fibcr,  ab  eo  compescit.  Et  oppressam  men- 
tem  hominis  per  dulce  teinperamenlum  suum  Iseli- 
licat,  et  cerebrum  ejus  tam  frigore  quam  tempera- 
mento  suo  ad  sauitatem  juvat  et  confortat.  Sed  et 
qui  febres  in  stomacho  habet,  psilliuin  in  vino  co- 
quat,  et  vino  eiFuso,  psillium  illud  in  pannumpoual, 
et  ita  calidum  super  stomachum  snum  iiget,  et  fe- 
^  bres  ne  storaacho  suo  fugabit. 

C.\i'.  .XXV.  —  Dii  Spica  (H))  [II,  79J. 

Spica  calida  et  sicca,  et  calor  ejus  sanus  est. 
Elquitpicam  cum  vino  coquit,vel,  si  vinum  non 
habet,  cum  melle  et  aqua  coquat,  et  ita  tepidum 
sajpe  bibat,  et  dolorem  jecoris  et  pulmouis,  et  dum- 
jj/iccimem  in  pectore  ejus  mitigal,  et  scientiam  pu- 
ram  ac  purum  ingeuium  facit. 

siniilaj,  et  modica  aqiia  torfellos  faciat,  et  eos  saqie 
comedat,  et  omnem  amaritudinein  cordis  et  meniis 
ejus  sedaf,  et  obtu-os  sensus  ejus  aperit,  et  mentom 
ipsius  la'taiu  facil,  et  omnes  nucivus  liiiinures  in  eo 
miniiit.  Sed  et  quem  paralysis  in  ccrebro  faligat,  nu- 
cem  muscatam,  et  bis  taiitum  galangie  pulverizct, 
et  etiam  de  radice  gladiola',  et  [ilanlagiuis  a^quali 
D  pondere  inodice  tundat,  sale  addilo;  ex  omnibus  hi!- 
sorbiuuculaiu  isic)  faciat  et  sorlieat,  et  hoc  seniel 
aul  l)is  in  die  facial,  usque  duin  sauetur.  » 

(0)  Rosa  ccntifolia. 

(7)  Ed.  \}Ofil  extrahit  huec  addit:  Et  qui  prseoeps 
est  in  ira  rosam  acripiat  et  minus  de  saloia,  et  in  pul- 
verem  terut,  et  iii  honi  illa  cum  ira  in  ipsos  suryit,  iia- 
ribus  suis  apponat;  nam  salvia  consolalur,  rosa  Ixti- 
ficat.  liosa  accipijttur  rt  ad  medictatcm  ijisius  salvia, 
recente  ijuoquo  aroina  quae  infiisa  est  addita ;  ct  hxc 
in  a<{ua  stmul  coquantur  ut  inde  unguenlum  fi,at ;  et 
ubi  homo  a  crampho  vel  a  puralysi  fatiijatur,  ipso 
unyuento  ibidein  inunyatur  et  melius  habcbit.  Quwse- 
quuntiir,  scd  et  rosa,  elc.  omittit  ed. 

(H)  Lilium  caiididnin.  Hildeg.  ep.  ad  Wibertuiii; 
a^iixias,  III,  8 

((()  Verba  odor  —  parat  desuut  id  ed. 

(10)  Pbintaijo  pailUiim. 

' \\)  Laccndala  spica. 


1141 


PHVSIGA. 


LIB.  1.  Dt;  PLANTIS. 


1142 


C.\e.  XXVL  -  De  Cubebo  (1)  [11,23'.  A 

Cubcbo  calidum  est,  et  calor  ille  temperamentum 
in  se  habet,  et  etiam  siccum  est.  Et  si  qiiis  cubebo 
comedit,  indignus  ardor  ille,  qui  in  ipso  est,  tem- 
peratur;  seJ  et  meutem  ejus  lcetam  parat  ac  inge- 
niura  et  scientiam  illius  puram  facit,  [quuniam 
utilis  et  temperatus  caior  ejus  indignos  ardores 
libidinis,  in  quibus  fcetidi  et  limosi  livores  latent, 
exslinguit,  et  mentem  homiuis,  et  ingcnium  ejus 
accendendo  clarilicat.  Add.  ed.\ 

Cap.  XXVll.  —  Dt;  Gauiofiles  (2)  [U,  2i-]. 

Gariofiles  nblchin  valde  caliduni  est,  et  etiau\ 
quamdam  humiditatem  in  se  habet  qua  se  suaviter 
extendit  ut  ipsa  snavis  humiditas  mellis.  Et  si  quis 
iu  capite,  dolet,  ila  quod  ei  caput  duinet,  velut  sur- 
dus  sit,  gariotiles  saepe  comedat,  et  dume  quec  in 
capite  est  minuit.  Et  cum  intirma  viscera  aliquando  in 
homine  tumescunt,  tunc  multoties  lit  quod  tumor 
ille  viscerum  hydropem  morbum  in  eo  crescere  fa- 
cit.  Unde  jam  cum  hydropis  iu  homine  crescere  in- 
cipit,  ille  gariohles  saepe  comedat,  et  illa  vilium 
morbi  compescunt,  quia  virtus  eurum  in  viscera 
homiuis  illius  trausit  ac  tumorem  eorum  minuit, 
et  hydropem  morbum  sic  fugat,  nec  enm  ulierius 
crescere  permittit  (3).  Sed  et  calur  medulUe  humi- 
uis  multuties  exsudat,  podagram  iu  eo  parat. 
Quai  cum  jam  iu  homine  crescere  iucipit,  si  tuuc 
ille  .-iiepe  garioliles  comedit,  virtus  eorum  in  me- 
dullam  hominis  illius  vadit  et  prohibel  ue  podagra 
crescat  et  ne  ulterius  iu  eo  procedat,  cum  jam  in  p^ 
initio  est  (4).  [Et  qui  singultum  patitiir  garyu- 
lillum  frequenter  manducet.  Sed  et  zituar  pransus 
frequenter  comedat,  et  htec  etiam  per  mensem 
uuum  faciat.  ^dd.  cd.\ 

Cai>.  XXVIII.  —  De  Cristiana  (5)  [II,  2:jj. 

Cristiana  et  igneum  calorem  et  frigiditatem  in 
se  habet.  Et  homo,  in  qiio  pessimi  et  miirt.ifuri  hu- 
mores  eriguntur,  ita  quod  in  aliquo  membro  ejus 
ebulliunt,  sic  quoJ  dicunt  frcischlich  (freislichaz 
ed.),  cristianam  semper  comedat,  et  meliorabitur. 
Sed  et  qui  quartanas  habet,  eam  iu  ipso  accessu 
earum  cumedat,  et  melius  habebit.  Et  qui  de  (jicht 
valde  fatigatur,  iu  ipsa  fatigatioue  comedat,  ac 
meliurabitur.  Et  qui  ardentes  febres  habet  iu  slc- 
macho,  eam  in  vinum  incidat,  et  vinum  huc  cale-  D 
faciat,  et  itacalidum  bibat,  et  curabitur. 

Cap.  XXIX.  —  De  Lui\ck.wuucz  (0)  [II,  80]. 

Lunckwurcz  frigida  est  et  modicum  arida,  uec 
multum  ad  utilitatem  hominis  valet.  Sed  tameu 
humo  cui  pulmo  intlatus  est,  ita  quod  ipse  huskt 
et  quod  spiramen  vix  trahit,  lunckwurtz  in  vino 
coquat  et  jejunus  saepe   bibat,   et  sanabitur.    Et  si 

( 1 )  Piper  Gubeba. 

(2)  Eugenia  caryophyllata. 

(3)  Quia  — perudttit,  in  ed.  desunt. 

(4)  Et  ne  —  initioest  in  ed.  desunt. 
(ii)  [lclleborusniijcr. 

(0)  Pulniunana  officinulis. 

i7;  Asplcniuni  Scotopoidriuui. 

18}  Lutcrdranch,    clarctum,    c    vino,      iiicllc    aro- 


oves  eam  frequeuter  comedunt,  sanje  et  piugues 
liiint,  nec  etiam  lacli  earum  obest.  Et  cum  pulmu 
inllatus  est,  si  lunckwurtz  in  viuo  coctam  saepe  bi- 
bitj  ut  praediximu?,  pulmo  ejus  ad  sanitatem  recu- 
peratur,  qiiia  pulmo  uaturam  ovis  fere  habet. 
Cap.  XXX.   —  De  Hirtzu.nge  (7)  [11,  81]. 

Hirtzunge  (Scolopendria  ed.)  calida  existit,  et  je- 
cori  ac  pulmoni  et  doleutibus  visceribus  valet.  Accipe 
ergo  hirtzunge,  et  eam  iu  vino  fortiter  coque,  et  tuuc 
purum  mel  adde,  et  ita  iterum  tunc  fac  semel  ferverc, 
deinde  lungum  piper  et  bis  tautum  cynamomi  pulve- 
riza,  et  ita  cum  praedicto  vino  lac  iterum  semel  fer- 
vere,  et  per  pannum  coia,  et  sic  fac  luterdranck  (8),  et 
lam  pran^jus  quam  jcjunus  suipe  bibe,  et  jecori  pru- 
dest,  el  pulmonem  purgat,  alque  dolentia  viscera 
sanat,  atque  interiores  putredines  et  stim  aufert  (9). 
Et  ileruni  hirtzunga  in  fervenle  sole  aut  super 
calidum  laterem  suaviler  aridam  fac,  et  ita  pulve- 
riza,  et  pulverera  istum  jejuuus  et  pransus  ia  manu 
tiia  sajptj  linge,  id  est  lecke,  et  dolorem  capitis  et 
pectoris  compescit,  atque  alios  dolores  qui  in  cor- 
pore  tuo  sunt  sedat  1 10).  Sed  et  homo  qui  de  ali- 
quo  dolore  valde  et  repente  unmcchtig,  mox  et 
de  eodeni  pulvere  iu  calido  vino  bibat,  et  melius 
habebit. 

CaI'.  .\.\X1.  —  Dl  Gk.mia.na  (II)  [II,  80  bis]. 

Gentiana  satis  calida  exsistit.  Qui  auleiu  dolorem 
curdis  ita  patitur  velut  churdis  ejus  vix  hcereat 
[velut  cor  ejus  vix  subsistat  ed.\,  gentianam  pulvc- 
rizet,  et  ipsum  pulverem  in  suffen  couiedat,  et  cur 
ejus  cunfurtat.  Sed  et  qui  fiber  iu  stumachu  habet, 
de  eodem  pulvere  in  calido  viuo  cum  ignito  calidu 
calibe  calefacto  saepe  bib.it,  et  stomachus  ejus  de 
febre  purgabitur. 

Cai'.  XXXii.  —  Dii  Qui-;.NLLA  ,12)   !11,  81   bis\. 

Quenula  (Serpillum  ed.)  calida  est  ot  temperata. 
Et  homo  qni  intirmas  carues  habet  curporis,  ita 
quud  caro  ejus  vciut  scubies  uszbluet,  quenulauv 
aut  cum  carnibus  aiit  iu  musc  coctam  stepe  cume- 
dat,  et  Cdrnes  curporis  ejus  interius  sanautur  et 
purgabuutur.  Sed  qui  miuutam  scabiem,  id  est 
clcyncngriut,  habet,  queniilam  cum  novu  arvina 
tuudat,  et  sic  ex  ea  unguentum  faciat,  et  se  cuni 
illo  ungat,  et  sauilatem  habebit.  Et  cum  cerebrum 
inlirmum  ct  vclut  vacuum  est,  quenulam  pulveri- 
zet,  el  pulverem  istum  fariucC  simila;  coiiimisceat 
iu  aqua,  et  ita  tortellus  faciat,  et  eus  sa'pe  cume- 
dat,  et  cerebrum  ejus  raelius  habebit. 

Cai>.  XXXIII.  —  Dk  Anuko.n  (I3j  [H,  82]. 

Andrun  [.Marrubium  ed.\  calida  cst,  et  satis  de 
succu  habet,  et  cunlra  divers;is  intirmitales  valet. 
Nam  ^iii  surdas  aures  habet,  andron  iu  aqua  coquat, 

maticisque    speciebus  parala    potio.    Vide  Barthol. 
Aiiglic.  Propr.  rer..  1,  It»,  i)(>. 

(9)  Atque  —  aufert  desunt  in  ed. 

(10)  Atquc  —  sedat  desunt  iu  ed. 

(11)  Gcntiana  lutco. 
(121   Thynius  scrpdlum. 

(I3j  -^n    lcgondum  .indorn  ?  Marrubiain   vutgaic. 


it4J 


S.   HILUEOAUUIS 


1144 


et  eaui  de  aqua  anlerat,   et  dunft    luniuui  cd  \  ejus,  A  aut  hibit,    accipiat  sysenieram   et  rutliau)  atquc  ba- 


B 


caliduni  in  aures  suas  ire  peraiillat,  et  etiani  ita 
calidam  auribu^  et  omui  capili  circuniponat,  et 
audituni  nielius  capiet  El  qui  in  gtittuie  intirma- 
lur,  aiidion  in  aqua  coqual,  et  aquain  illam  coctani 
per  paunum  colel,  el  bis  tauluni  vini  addal,  et  ile- 
lum  iu  })atella  feivere  iaciat  salis  ^agiminis  addito, 
et  ita  siLqie  bibat,  et  iu  guliure  sauabitur.  Sed  et 
qui  tusjiiu  iiabet,  leniculuui  de  dillc  aiquulis  pon- 
deri->  accipiat,  et  lertiam  paiteui  de  uitdrun  addal, 
et  ba'c  cum  viuo  coqiial,  et  luiic  per  pannum  colel, 
et  bibat,  el  tus^is  cessabit.  El  qui  iulirma  et  IVacta 
viscera  babet,  cum  vino  androii,  de  melle  sutis  ad 
dito,  coqudt,  el  ista  cocta  iu  olia  diiuitlat,  el  iufri- 
gidatum  ScCpe  bibat,  et  viscera  sanautur. 

Cap.  XX.XIV.  —   Oii  HiKTzsw.iii  (I  . 

Ilirtzsuam  frigidus  et  diirus  est,  ac  niicivus  est 
bomiui  ad  cumedendum  et  pccori,  quod  nuUa  iu- 
lirmitas  laedit,  quuniam  has  vires  in  se  liabet,  quod 
liomineni  sanum  et  sunum  pccus  intus  ulcerat, 
cum  uullam  intiinutatem  iuvenit.  Lbi  auteiu  lam 
periculosi  huinores  iu  homine  erumpunt,  quod  homo 
in  meinbris  suis  ita  de  ^fic/i^  faligatur,  quasi  inembra 
ejus  frangi  videaulur,  et  si  tunc  hirtzsivuin  comedit, 
periculum  humorum  illorum  fugat,  et  uszbieszct 
el  educit,  quoniam  natura  ejus  talis  est,  quod  sem- 
per  frangere  solet  ubi  est,  et  ila  quod  foetidum  est, 
elFringit,  ubi  illud  iuveuit.  Sed  et  prsegnantem  mu- 
lierem  cum  periculo  corjioris  sui  abortire  facit,  si 
eum  comederit. 

Cai>.  .X.XXV.  —  Uk  Lavendula  (2)  [U,  83J. 

Lavendula  calida  et  arida  est,  quia  raodicuin 
succi  habct,  et  liomini  ad  comedendum  non  va- 
let,  sed  tamen  fortem  odorem  habet;  et  homo  qui 
niultos  habet  pediculos,  si  lavendulam  frequenter 
odorat,  pediculi  in  eo  morientur.  Et  odor  ejus  ocu- 
los  clarilicat,  [quia  quamdam  virtutem  fortissi- 
niorum  et  etiam  utilitalem  amarissimorum  aroma- 
lum  in  se  habet,  et  idco  etiain  phirimas  malas  queret.  Sed  iile,  qui  coulis  et  fustibus  valde  per- 
res  constringit,  et  e.\  hoc  maligui  spiritns  e.xter-  cussus  est,  aut  qui  de  aliqua  altitudiue  cecidit,  ita 
rentur  add.  ed.\.  quod  caro  ct  roeinbra  ejus  contrila  suut,  sclicrliny 

Cap.  XXXVL  —  De  Fknugr.eco  (3)  [11,84].  in  aqua   coquat,  et  expressam   aquam    illam   super 

Fenugraecura  plus  frigidiim  quam  calidum;  et  membra  in  quibus  dolet,  poual,  et  paunum  desu- 
homo  qui  qiiotidiauas  febres  iiibet,  quie  sudorem  per  iigat,  et  ?ic  liumores  qui  illic  coUecti  suut, 
ssepe  de  eo  educunt,  et  ijueiii  cii>us  moleslal,   id   est       dissipabit,   quia   sherliny  quoque  dissipare    sulel.  Lt 


themam  tequali  pondere,  et  in  morturio  tunsis, 
succum  eorum  exprimat,  et  tunc  ctiain  de  succo 
siyriiujirurtz  bis  tantiim  sumat  uL  uuius  isturum  est, 
et  prtedicto  succu  .iMi',  et  simul  coiniuiscc^at,  ac 
ita  per  pannuin  coiet,  el  jejuuus  bibat.  Sed  cum 
bibit,  in  calido  loco  sedeat,  ue  iufrigescat,  quia 
si  frigus  tunc  haberet,  periculosum  ei  esset.  Et 
j)ostqiiain  l)iberit,  huncckwurtz  bibal,  et  veiie- 
iiuui  pcr  nauseam  spumabit,  aut  per  eum  iu  iufe- 
rioni)Us  iocis  transibit,  et  sic  liberatur.  Et  (lui 
niuilos  podiculos  habet,  sysemeram  cum  arviua 
tuiidat,  el  simul  commisceat,  et  tunc  cum  illo 
circa  cuiluin  suum  et  sul)  assellis  suis  se  ungat,  et 
pediculi  morientur,  el  ille  inde  non  lu.'ditur.  Sed 
homo  in  quo  lepra  crescere  videlur,  sysemeram 
in  aqua  coquat,  et  sagiminis  addal,  et  sic  inus 
parat,  et  sa^pe  comedat,  et  lepram  ab  eo  fugat. 

Cap.  XXXVlll.  -  Ue  PEi-KEUKHur  [II,  26]. 
fcfferhrut  calida  et  humida  est,  et  eadem  huaii- 
ditas  temperanientum  in  se  habet,  et  sanis  et  in- 
lirinis  bona  et  utilis  est  ad  comedendum.  Et  illud 
quod  sar,  id  est  amarum,  i'.i  ea  est,  hominein  iu- 
terius  non  mordet,  sed  euin  sanat.  Et  homo  qui  de- 
bile  cor  et  intirmuin  stomaclium  habet,  eam  cru- 
dam  comedut,  et  illiim  confortat.  Sed  et  tristetn 
mentem  qui  habet,  si  eam  comedit,  eum  lajtum  fa- 
cit;  et  etiam  comesta  oculos  hominis  sanat  et 
clarihcat. 

CaP.     XXXIX.    —    Ue    SCHEHLI.NG    (o)    [II,    85]. 

ScherliiKj  calida  esl,  et  jiericulum  iu  se  habet, 
ita  ut  si  hoino  eam  comederet,  omuia  et  beue  ei 
recte  instituta  in  sanguine  et  in  humoribus  ejus 
destriieret,  et  malas  inundaliones  in  eo  faceret, 
qme  ad  inodutn  procelke  inquieludines  in  aqua  pa- 
rant ;  et  postquam  ha^c  procella  cessaret,  pessimos 
livores  et    pessimas   iuiirmitates    in   homine  relin- 


laedit,  grameu  fenigraeci  in  ajstate  accipiet,  et  se- 
inen  ejus  in  vino  calefaciat,  et  illud  calidiim  jejunus 
sa;pe  bibat,  et  melius  habebit.  Sed  qui  quartanas 
febres  habet,  fenigra;cum  in  aqua  coquat,  et  ex- 
pressa  aqua,  illud  utrisque  pedibus  in  tibiis  saepe 
ad  noctem  calidum  circumpouat,  et  pannum  desu- 
per  liget,  atque  fenigraecum  in  vino  calefactum, 
ut  supra  dictum  est,  stepe  bibat,  et  sanabitur. 

CaP.    XXXVIL    —    UU   SVSE.MEKA    (4). 

Sysemera  calida  existit.   Et  qui  venenum  comedit 


etiam  homo,  qui  a  stosze  aut  ictu,  aut  jactu  iuter 
cutem  et  carnem  intumet,  scherlinj  iu  aqua  cale- 
faciat,  et  eam  super  tumorern  liget,  et  tumorem 
lugabit.  Qui  autem  in  aliquo  membro  de  aliqua  in- 
liriuitale  de  se  ipso  tumet,  ad  tumorem  illum  ex- 
pellendum,  scherling  non  valet,  quia  si  super  illuin 
poiieretiir,  humores  illos,  qui  per  iuiirmitatem  ul- 
cerum  procedere  et  de  carne  e.\ire  deberent,  iu- 
trorsum  in  homine  cum  periculo  redire  compelle- 
ret  (0). 


(i)  Deest|in  ed. 

(2)  Lavendula  vera. 

(3)  Trigonclla  fcenum  Gnecurn. 


(4)  Cf.  lib.  III,  cap.  b!i.  Ueestiu  ed. 
^o)  Cicuta  virosa'!  Coniuin  maculatum? 
{('))  Quiasi  —  compcllcrct  desunl  in  ed. 


1145 


FHYSICA.  —  LIB.  I.  1)E  PLANTIS. 


lUO 


Cap.  XL.  —  De  G.^nphou.\  (I)  [III,  ',}].  A 

Ganphora,  scilicct  guinmi,  puram  frigiditatem  in 
se  habet,  sed  arbur,  de  qua  ganphora  sudat,  acutam 
et  mundam;  et  si  quis  homo  ganphoram  simplicem 
comederet  et  nun  temperatam  cum  liis  herbis,  tunc 
ignis  qui  in  liomine  est,  a  Irigore  iilius  impedilur. 
Et  etiam  frigus,  quod  iu  homine  est,  virtute  ejus 
irruit,  ita  qnod  homo  iile  velut  lignum,  quod  ole- 
inechtc  est,  ila  quud  nec  Irigidus  nec  caiidus  in 
corpore  suo.  Et  ideo  nulUis  homo  eam  simplicem 
comedat.  Accipe  autem  aloe  et  mirrham  iiondere 
pari,  et  de  ganiphora  modicum  niinus  quani  de  uno 
istorum  sit.  ct  ha?c  m  palella  lac  simul  conlluere, 
id  est  zulaszc,  et  modicum  wilde  lactuca  adde,  et 
tunc  de  his  cum  farina  simila;  tortellas  foc,  aut  jj 
super  lapidem  ab  igne  caiefactum  sicca,  aut  eas  iu 
sole  sicca,  et  siccatos  ut  pulverem  tere,  ac  de  pul- 
\ere  isto  in  calida  huiiiywurtz  modicum  saipe  jeju- 
uussume;  et  si  sanus  et  fortis  es,  saaior  et  forlior 
mix^abiliter  eris,  et  vires  tUce  isto  modo  constituen- 
tur;  et  si  iniirmus  es,  miro  rnodo  te  attollit  et 
confortat,  velut  sol  turbidum  diem  ilhjmiuat. 

Cav.  XLI.  —  I)K  Amphora  (2)  [II,  27]. 

Amphora  nec  calida  nec  frigida  iu  recla  meu- 
sura,  unde  homini  ad  comedendum  nou  valet,  qui 
contra  uaturaui  ejus  sollicitus  est.  Et  si  liomo  iliam 
comederet,  eimi  tristem  faceret,  et  Udturam  ejiis 
in  injustam  mensuram  iu  visceribus  ipsius  dilfuu- 
deret;  sed  ad  pabulum  pecoribus  et  bobus  utile  ,, 
est,  [qiioniam  quod  iu  ea  debile  est  ad  vires  ho- 
miuis,  hoc  viribus  peceorum  utile  est  udd.  ed.]. 

Cap.  XLU.  —  De  Hcszwurtz  (3)   |II,  86J. 

lluszwurtz  frigida  est,  et  utilis  noii  esl  houiini 
ad  comedendum,  quia  piuguis  naturai  est;  nam  si 
»[uis  homo  eam  comederet  qui  sanus  in  genitali  na- 
tura  esset,  totus  iu  libidine  arderet,  quod  velut 
amens  lieret.  Et  si  quis  masculus  in  semine  suo 
aridus  esset,  ita  quod  absque  senio  semen  iu  eo 
delicit,  huszwurtz  in  capriuum  lac  taudiu  ponat, 
dum  tota  lacte  illo  pei-fuudatur,  et  tunc  eum  in 
eodem  lacte  coquat,  aliquibus  etiam  ovis  additis, 
ut  cibus  esse  possit,  et  sic  aut  per  tres  dies,  aut 
per  quiuque  comedat,  et  semen  ejus  vires  ad  gi-  .. 
gnendum  recipiet  et  ad  prolem  tlorebii.  Sed  cibus 
iste  hoc  modo  paratus  contra  sterilitatem  feminiB 
non  prodest,  sed  si  femina  comederit  eum,  ipsam 
ad  libidinem  provocaret  et  sterilitatem  illi  nou  au- 
ferret.  Et  qui  surdus  in  auribus  est,  ita  quod  nou 
audit,  lac  femina?  tollal,  qua;  masculum  peperit, 
cum  jam  decem  aut  duodecim  septimanai  suut  quod 
lilium  genuit,  et  de  succo  huszwurtz  illi  addat,  at- 
que  iu  aurem  iliius  aut  tres  aut  quatuor  guttas 
moUiter  instillet  et  hoc  sajpe  faciat,  et  auditum 
recipiet. 


Cap.  .\LIII.  —  De  Stichwurtz  (4)  [II,  87]. 

Stichwurlz  [Brionia  ed.]  calida  est  et  iimtilis  ad 
usum  hominis  velut  unkrut,  quod  inutile  est.  Et 
calor  ejus  periculosus  est,  nisi  in  loco  illo  ubi  ve- 
neuum  paratur.  .Nam  si  ibi  in  igue  incendiliir,  ita 
qiiod  calor  et  ejus  odor  idem  veueuum  tanglt,  vires 
illius  miuuit,  sicut  etiam  vinuui  vires  suas  amittit, 
quod  per  uoctem  in  scypho  dimittitur.  Et  si  in  ig- 
nem  mittitur,  et  velut  rapa  assetur,  et  tunc  ita 
calida  ab  igne  tollitur,  et  in  frusta  inciditur,  odo- 
rem  emittit;  et  odor  ille  si  serpentem  aut  rubetam 
teligerit,  eos  ila  la>dit,  quod  serpeus  spumat,  et 
quod  rubela  iude  ita  dulet,  qiiod  de  loco  suo  fu- 
git.  Sed  et  si  odor  ejus  hominem  teligerit,  eum 
dolere  facit,  nisi  rutam  prius  comederil  quia  tam 
indignos  et  molestos  humores  in  se  habet,  quod 
ta.Mi  homiuem  quam  jiravos  vermes  occidit.  Quod 
si  pedes  Iiomiuis  per  ulcera  vulnerati,  sunt,  id  est 
uszyebntchea,  stichiourtz  m  aqua  coquat,  et  aqua 
eJlusa  slichwurtz  ita  calida  super  [ledes  illius,  ubi 
fracti  suut,  [loue,  et  eos  cum  ea  bewe;  tunc  putre- 
dinem  eoriuii  aufert,  et  sanabilur. 

Cap.  XLIV.  —  Uk  Wuntwurtz  [II,  89]. 

Wuntwurtz  [Vrasica.  ed.]  i)lai  frigida  quam  calida, 
et  tam  periculosuui  succum  pra^  quibusdam  aliis  her- 
bis  habel,  sicul  etiam  aliquis  vermis  pejor  et  acerbior 
est  [uai  aliis.  Ubi  autem  homo  magua  et  eminentia 
ulcera  habet  in  se,  id  est  uszgedroszenser,  wunt- 
wurtz  in  aqua  coqiiat,  ac  ita  calidam  super  ulcera 
illa  ponat,  et  ea  sa-pe  hoc  modo  bewe,  et  sanabitur. 
Si  autem  homo  ferro  vulueratus  est,  et  si  tunc 
Wuntwurtz  vulneri  superponil,  periculosum  est 
ipsi,  quia  in  superticie  cutem  exterius  repente  sa- 
nat,  et  tabem  iuterius  dimittit  [quia  facta  ulcera 
priEcipitanter  exterius  contrahit,  et  sic  interius 
lcfidit  nisi  prius  aliis  bonis  aromatibus  et  unguentis 
interius  curenlur  add.  ed.]  Sed  si  iuter  cutem  et 
carnem  hominis  macuhe  et  pustula;,  id  est  blatern 
erumpunt,  id  est  uszbrechcnt,  tuuc  wuntwartz  m 
aqua  coqualur  et  calida  super[>ouatur  et  ille  sana- 
bitur.  Et  pecoribus  similiter  liat,  si  hujusmodi  ul- 
cera  habiieriut. 

Cap.  XLV.  —  De  SA.Nir,i;LA  (5)  [II,  90J. 

Sauicula  calida  est,  et  plus  mundilice  iu  se  est, 
et  succus  ejus  suavis  et  sauus  est,  id  est  heylsam, 
et  intirmo  stomacho  ac  iulirmis  visceribus  valde 
bona  est.  i\am  iu  iestate,  cum  viridis  est,  eam  la- 
dicibus  eradica,  et  in  aqua  coque,  et  tunc  aquam 
istam  per  pannum  cola,  et  deinde  huic  aqua;  mel  el 
modicum  laquiricii  adde,  et  sic  fac  honiywurtz,  et 
pransus  sajpe  bibe;  et  de  stomacho  tuo  slirn  aufert, 
atque  iuhrma  viscera  sanat.  Sed  et  saniculam  pau- 
latim  in  sule  sicca,  ne  vires  ejus  miuiiantur,  quod 
sol  herbarum  vires    non  aufert,   cum  in  eo    siccan- 


(1)  Bryobalanops  Cainpliora. 

(2)  liumer  acetosus. 

(.3)  Scmpervivum  tcctorum.  CL  infra  cap.  203. 


(4)  Cf.  inlVa  cap.  201. 

(5)  Sanicula  Europcea. 


114; 


S.  HILDEGARDIS 


1148 


lur  sed   ignis   (l),  el  siccatam    modice  pulveriza,  rie  A  per  odiiim  el  per  invidiam  paratur,    et  mahim  malo 


per  totum  commiQiiatur,  et  pulverem  istum  ad  hye- 
memserva;  et  tunc  in  hyeme  vinum  cum  modico 
melle  et  laquiricio  fervere  tac.  id  est  aelle,  et  pul- 
verem  istum  in  aquam  mitte,  et  ita  pransus  siepe  bibe, 
el  a  stomacho  !>lint  purgat,  et  dolenlia  viscera  ad  sa- 
nitatem  reducit.  Qui  autem  ferro  vulneratus  esf, 
succum  sanicuUe  exprimat,  et  eum  in  aqua  fuudat, 
el  sic  pransus  bibal ;  aut  si  in  hyeme  est,  j)ulve- 
rem  ejus  in  aquam  mittal,  et  prausus  s;epe  bibat,  et 
\  ulnera  inlerius  purgat,  et  paiilatim  el  bene  sanat  (2). 
CaP.  XLVI.  —   De  HtVLUECBT  III,  91]. 

Uei/lheuit  'Hermoddclylus  ed.]  frigidus  est  et 
aridus,  et  in  eo  uec  salus  nec  sanitas,  el  nulli  ho- 
mini  ad  comedendum  valet,  quia  si  comederet,  in 
eo  defectum  bonorum  operum  faceret  atque  aridi- 
tatem  i,3j.  Et  si  quis  homo  eam  comederit,  ad  mu- 
dicum  et  ad  breve  tempus,  caro  ejus  inde  quidem 
fexterius  crescit,  quia  vis  ejus  inlerius  deticit,  qua? 
carnem  aliquantum  extullit  quasi  crescal,  el  quod 
iude  etiam  ,s«/^)p/.  ex  cd.]  sa?pe  moritur,  qiiia  plus 
venenum  quam  sanilas  est.  Sed  si  pecus  lieylheuOt 
coinederit,  uon  iude  quidem  morietur  sed  tameu 
tardum  et  parvum  erit. 

C.KV.  XLVll.  -  Dt;  Fak.n  ('k)  [11,  'J2  . 

Farn  (Tilis  ed.)  valde  calida  est  et  arida,  el  mo- 
dicum  de  succo  iu  se  habel;  sed  multam  vululem 
in  se  tenel,  et  talem  scilicet  virtutem,  quud  dia- 
bolus  ipsam  fugit  [et  etiam    quasdam    virlutes  lonet 


conjungilur.  Et    diabolica    suggestio    coagiilationem 
hominis  inspicit,   et  se  ad    illam   conjungit,    et   ita 
semper  homini   insidiatur,   atque   sic    maium   malo 
conjuugilur.  Et  sictit  humo  bonam    et  malam  scien- 
tiain  habet,  ita  eliam    bouje  et  nialiC   herbto  creatiE 
sunt  ad   homiueui.    Succus  autem   farn  positus    ad 
sapieutiam,  et   in   honestate   naluroe  est  in  signiU- 
cationem  boni   et  sanctilatis  ;    ac  ideo  omnia   mala 
el  magica  illa  fugiunt  et  devitaut.   Nam  iu  quacuu- 
qiie  domo  est,   ibi   veuenum,  id   est   virgiluisse,   ot 
lautasiie  ad  perfectum  lieri  nou  possunt.  Unde  etiam 
uiulier,   cum    infantem  parit,  furn  illi    circumpoua- 
tur,  etiam  in   cuuis   inlaiitis  circa  infantem,   et  dia- 
bolus  tanlo    minus  insidialur,    quia    cum    diabolus 
faciem  infantis  primum  inspexorit,  illum  valde  odit, 
ac  ei  iusidiatur  [li).  Ad  has  quoqne  mediciuas  valet  : 
Nam   qui   vinjichtigct  cst,   farn   accipiat,    cum  viri- 
dis  est,  et  eam    in    aqua  coqiiat,     et  in   ipsa  aqua 
sa;i»e  balneet,  gicht  cessabit  (G).   Et  etiam  in  {Estate, 
ciim  viridis  est,   folia   ejus   super  oculos  tuos  sa^pe 
pone  et  dormi,  et  oculos  tnos  puriticat  et  caliginem 
ab  eis  aufert.  Sed    el  qui  surdus  est,   ita  quod  non 
audit,  semen  furn  in  paniolum  liget,  et  ita   in    uu- 
lem  sa-pe  punat  cavens  ne  in  capiit   per   aureiu    in- 
tret  :  audiluni   recipiet.   Et    qui  virgicldiget  in  lin- 
gua,  ita  quod   loqui   nou  potest,  semeu  ejus  super 
linguam  siiam   ppnat,  et  giclit  in  lingua  cessabit  (7) 
el  luquitur.  Sed  etian),   si  quis   homo  immemor  ac 


quci;  virtuti    solis   assimilantur,  quia  ut  sol  obscura  (^;  inscius   est,  semen   farn  in  manu  sua  teuet,   ad    me- 


illuminat,  sic  ipsa  fantasias  fugat,  el  ideo  maligni 
spintus  eam  dedignanlur  add.  ed.\  Et  iu  lucu  illo, 
ubi  crescit,  diabolus  illusiones  suas  raro  esercet, 
et  domum  et  locum,  iu  quo  est  diabolus,  devitat  et 
abhorret,  et  fulgura,  et  tonitrua  ac  graudo  ibi  raro 
cadunt,  atque  in  agro  ubi  crescit,  grando  raro  ca- 
dit.  Sed  ct  hominem,  qui  a[»ud  se  porlat,  magica 
et  incantationcs  diemonum,   atque    diabolica    verba 


moriam    sui  redit,   et    intellectum    recipiet;   ita  lu- 
lelligibilis  ei'it,  qui  unvcrstentlich  est. 

C.\p.  .XLVIII.  —  De  Haselwuhtz  (8)  [II,  9.'}]. 
Ilasclwurlz  valde  calida  e.-it,  et  periculosam  vim 
iu  se  habet,  et  eadem  timenda  est,  et  valde  atia 
est,  et  iude  inslabilis  naturte  est,  ac  similis  lempe- 
stati,  quia  caior  et  periculusitas  ejus  ad  periculum 
currunt.  Et  ideo  uaturam  hominis   magis    destituit, 


el  aha   fantasmata   devitant.  Et  si  aliqua  imagu  se-       iiuam   ei   ad   sanitatem    prosit.    iSam   si  homini  ad 


cundum  aliquem  paratur  ad  luisiouem  etad  murtem 
iilius,  et  si  tunc  ille  farn  apud  se  habet,  ei  uucere 
uon  valet.  Nam  homo  inlcrdum  per  iinagiueuj  nia- 
lcdicilur,  ita  quod  iudc  Itedilur  et  amens  iit.  Cuiu 
euim  diabolus  hominem  in  paradiso  sibi  attra.xtt, 
iiuuddam  signiini  mcmoriale  in  diabolo  factuin  esl, 
quod  in  eo  u-.(iue  ad  novissimuiu  diem.  Et  tuiic 
ipse  per  aliqua  vcrba,  quu;  per  deceptiones  ejus 
aliquando  facta  suut,  lulerdum  ab  homine  ad\u- 
catiis,  signum  quud  in  eo  remarisit  tangitur,  et  ita 
ille,  provocatus  et  eleclus,  mulluties  \)ev  verba 
illa  aut  homiuem  liedit,  aut  voliintalem  ejus  implet, 
super  quera  dicuntur.  Interdum  etiam  homo  per 
fdclam  imaginem  benedicitur,  ita  quod  ei  ad  jtros- 
perilatt^m    et    ad    sanitalem   prodest.    .Malum   aulem 

(1)  (Juod  sul  —  siccunlnr  om.  ed 

(2)  Aut  si  in  kien,e.  —  Sujiut  des.  in  ed. 
(3;  Quiu  si  —  ariditatern  om.  ed. 

(4)  Aspidiuin  Ftlix  mas  et  femma. 
'■>;  (iuia  insidin I ur  ij lu.  ed. 


D 


comedeudum  daretiir,  qui  aut  sucht  ad  vidden  ha- 
berel,  aut  vcryichtigct  esset,  majurcm  dulurein  ilii 
inferret;  et  si  pr;egnans  mulier  eam  cuinederit,  aut 
morietur,  aiit  infantem  cum  periculo  corporis  siii 
abortiret,  aul  si  eo  tempore  cum  menstrua  nou 
haberet,  plus  iudoleret  <?>). 

C.U'.  XLI.X.  —  De  uekha  A.\kun.  [II,  OCJ. 
Ilerba  Aaron  nec  lepida,  nec  nimis  fortis  est,  sed 
;»'qualem  et  temperatum  calorem  habef,  qiiemadmo- 
dum  sol  post  auroram  suavein  calorem  tenet,  et 
eliam  habet,  ut  ros  iu  oistate  ante  diem  suavis  est, 
et  ideo  ad  »iuaiquo  ilecti  potest,  ut  suavis  vir,  qui 
el  periculum  sullerre  potest  et  prosperitatem  recte 
teuel.  Kl  cum  lu  aliquo  homine  tabes  ejus  iu  ui- 
gram  puslulam  vertitur,   in    qua    mors  horainis  est 

(Oj.  yant  ijut —  ixssabit  dc^iint  in  ed. 

II)  Hic  desinit  capituluni  iu  edit. 

(8)  Asarutn  Europtvuni. 

(!•;  Aut  .<t  —  indoleret  oiH.  ed. 

'lU;  .larijn  ni'.i':n.l."tiim. 


1149 


PHYSICA.  —  LIB.  1,  DE  PLANTIS. 


1150 


quae  dicitur   seltega,  lunc  illi  aut  folia,  aut  radicem  A  perungat,  ne  inde  laedatur.  Et  ad  istud   unguentutu 


herbiBhujus  ad  comedendum  detur,  et  nimium  ar- 
dorem  et  nimium  frigus,  quai  ineadem  pustula  sunt, 
miligat,  ita  quod  suaviler  deticit.  Et  si  homo  ita 
verfjtchtiyct  est,  quod  oninia  membra  deticieudo 
cadunt,  et  quod  lingua  ejus  in  loquendodelicit,  foiia 
herbaj  Aarou  mox  cum  modico  sale  ei  ad  come- 
dendura  dentur,  et  yicht  cessahil;  vel  si  adhuc  non 
cessat,  tunc  radix  ejus  in  coclo  melle  inlinguatur, 
et  illi  stalim  ad  comedendura  detur,  et  melius  ha- 
bebit.  Sed  et  homo  qui  sliinecht  fiber  in  stomacho 
habet,  de  quo  diversus  riddo  crescit,  radicem  herbie 
Aaron  in  puro  viuo  coquat,  et  luncinfrigescere  per- 
miltat,  et  postea  ignitum  calibem  in  ideni  vinum 
miltat,  et  sic  denuo  caletiat,  et  !  ita  calidum  bi- 
bat,  et  slim  qui  in  stomacho  ejus  est  fibcr  ab  eo 
aufert,  ut  ignis  nivem  detluere  facit.  Et  homo  in 
quo  melancolia  furit,  ille  acrem  animum  habet,  et 
semper  tristis  est ;  et  iste  vinura  cum  radice  Aarou 
coctum  sa'pe  bibat,  et  melancoliam  iu  eo  minuit,  id 
est  virswindet,  et  febrem. 

Cap.  L.  —  De  Humela  [II,  9'h1. 
Humela  tepidum  frigus  in  se  habet  et  quemdam 
lorporem  caloris,  qui  luxuriam  in  homine  excitat 
ila  quod  homiuem  infatuat.  N;im  in  homine  illo, 
qui  eam  comederit,  aut  in  potu  sumpserit,  luxu- 
riam  parat,  qiiemadmodum  viuum  forte  facit  si 
illud  biberit,  et  eum  etiam  velut  fatuum  facit  ;  ac  in 
bomine  plus  tabem  quam  sanguinem    parat,  et  ideo 


ideo  modicum  de  dolone  addat,  quia  si  multura  ad- 
diderit  et  ita  saepe  perunxerit,  carnem  suam  illud 
coraedit  et  perfurat. 

Cap.  LIII.  —  Dii  Dauwlrtz  [II,  99]. 
Dainvurtz  calida  et  arida  est,  et  eticim  fortes    vires 
habet,  ac  munda  est  in  natura.    Et   si    quis  eam   ul 
aliam  herbam  S£epe  cumedit,    stomachum  ejus   pur- 
gat,  et  caliginem  oculorum  ejus  aufert. 

Cap.  LIV.  —  Dk  Bracuwuktz  [II,  100]. 
Brachwurz  [Esula  ed.]  calida  et  sicca,  et  utilis 
ad  multa.  Nani  qui  in  corpore  suo  humorem  yicht, 
veluteumin  membris  suis  comedat,  et  cjui  impa- 
tiens  gicht,  id  est  vugedultiy,  intrinsecus  in  corpore 
B  suo  habet,  ita  quodinde  diversas  ac  multas  cogita- 
tiones  habet  iu  se,  velut  scientia  ejus  in  ipso  eva- 
ne^cat,  iste  bruchwurtzel  cum  vino  et  cum  melle 
coquat,  et  per  panuuni  colet,  et  pransus  et  ad  uo- 
ctem  ita  tepidum  sa!pe  bibat,  atque  eamdem  brack- 
wurtz  iu  vino  coctara  super  pectus  suum  calidam 
ponat,  et  panno  desuper  liget,  et  haic  saepe  faciet, 
et  melius  habebit.  Sed  et  liquiricium  et  beouiam 
[brioniam]  a;quo  pondere  pulveriza  ;  accipe  de  pul- 
vere  brachwurtz  tantum,  ut  lUorum  duorum  esi,  et 
simul  commisce,  modico  lucido  sale  aut  asso  sale 
addito,  et  pulverem  istum  hoc  modo  paratum  tam 
jejunusquam  pransus  sa^pe  comede,  et  vocem  tuam 
serenam  facit,  et  pectus   tuum  sanat,    ac  illud,  velut 


peue  ad  nullam  utililatem  valet,  —  [quia  nec  raultas  C  '"'^itlum  aerem,  lucidum    parat,    atque  gicht  ita  de- 


vires  nec  sanitatem  per  se  habet,  nisi   aliis    herbulis 
autpigmentis  addalur.  Add.  ed.] 

CaP.LI  —  De  WULFFESMILCUJ  (1)   [II,  98]. 

Wulffesmilck  [Cardus  uiger  cd.]  venenum  dicitur, 
et  repentinum  calorem  habet,  qui  carnem  hominis 
urit;et  etiam  indiguam  humiditatem  habet,  quia 
carnem  hominis  de.^^tituit,  et  uulla  alia  utilitas,  nisi 
ut  medicinarura  phiiosophi  invenerunt,  quod  inter- 
duni  contrainduratum  stomachum  quibusdam  po- 
tionibus  additur,  qualenus  per  eam  interdum  utilia 
medicaraenta  tempiTentur,  et  ut  malum,  quod  in 
corpore  hominis  est,  perhoc  nialum  fugetur. 
Cap.  LII,  —  Dk  Dolo.\e[II,  97]. 

Dvh  [Stignus  ed.]  frigus  in  se  habet,    sed   tamen 


prinut  et  minuit,  quod  membra  tua  per  eam  nou 
frauguntur,  et  quod  iutelligentiaui  mentis  tuifi  per 
eam  uouamittis. 

CaP.   LV.  —  De  EuiNFFULAT  (2)  [II,   101.] 

Funffblat  [Quinque  folium  ed.]  valde  calidum  est, 
el  succus  ejus  modicam  huraiditatem  h:il)et;  el 
contra  fortes  febres  valet,  Acci[ie  ergo  fnnffblat,  et 
foriiter  tunde,  et  huic  farinam  simil;e  cum  aqua 
commisce,  quasi  loriellura  facere  velis,  et  deinde 
modicum  baumoleo,  vel,  si  illud  non  habes,  cum 
modico  oleo  papaveris  (/ttcA",  illum  liquefac  ut  mol- 
lis  tiat,  et  tunc  cum  eo  canabineum  panuum  per- 
funde,  id  est  striche,  et  panno  illo  calefacto  totum 
ventrem    hominis    qui    fortes    febres    habet   cum  eo 


taidium  et  torporem  in   eodem  frigore  tenet,    ac  in  '^  circumcinge,  et  deinde  dimidia  die  vel    dimidia  no- 

cte  transacta,  euradem  pauuum  aufer,  et  ilerum    ad 
ignem  calefac,    et   ventri    illius   superpone ;  et    hoc 


terra  et  in  loco,  ubi  crescit,  diabolica  suggestio  ali- 
quam  parlem  et  commuuionem  artis  sute  habet.  Et 
periculosum  est  homini  ad  comedendu'u  et  biben- 
dum,  quia  spiritum  ejus  concutit,  quasi  mortuussit. 
Sed  tamensi  quis  homo  magnis  et  peracutis,  id  est 
durchsodcn,  ulceribus  iu  cute  et  iu  carne  sua  per- 
foratus  est,  iste  accipiat  modicum  de  gcnsesmalcz 
[arviua;  anseris  cd.]  et  de  cervino  et  hirczino  sepo 
quantiim  habere  potest,  ac  eis  modicum,  velut  gut- 
tam  unam  cumpennade  succo  dolini  addat  et  simui 
commisccat,  ac  hoc  modo  uuguentum  faciat,  et 
cum  eo  illamagna  ulcera  sua  raodcrate  et  non   sa>pe 


sa'pe  fac,  et  febres  fugabuntur,  ac  illum  eructuare 
facit.  Et  si  quis  in  oculis  caliginem  patitur,  acci- 
pvdi  funffblat,  ei  iu  purum  vinum  ponat,  et  in  illo 
terat,  et  sic  per  pauuum  colct,  et  ita  vinum  i41ud 
jcreo  vasculo  servet;  atque  cum  dormilum  vadit, 
deipsocirca  oculos  suos  liniat,  ita,  quod  etiammo- 
dicein  oculos  ejus  intret,  et  ha:c  sa-pe  faciat,  et  ca- 
liginem  oculorum  aufert.  Sed  et  (lui  gelsucht  [regiura 
morbum  cd.\  habet,  cum  funffldat  et  cum  farina 
similai  et  cum  aqua  modicas    tortellas  faciat,  et  per 


(I)  Euphorbia  csula. 


(2)  PotentiUa  sjicc . 


tt:>i 


S.  HILDEGAKDIS. 


lto-2 


noveui  died  ex   his   jejunus  comedal,    el  curibilur ;  A      El  si  aliqais  homo  iu  uatura   sua    iu   dissinnatus 


et    huumii  herba    haec  ad    medicanieiila   valet,  nisi 
Deus  prohibeat  (1). 

Cap.  LVI.  —  Dk  Mandragoka  {i)  :il,  I02J. 
Mandrugora  calida  est  et  aliquantulum  aquos:i, 
et  de  tend  illa,  de  qua  Adam  creatus  est,  dilalala 
est;  homini  aliquautulum  assimilatur.  Sed  tameu 
herba  hffic,  et  propter  similitudinem  homiuis  [3), 
suymrsiio  diaboli  huic  plus  quaiu  aliis  herbis  adest 
et  insidiatur.  Lnde  eliam  secuudum  dcsideria  sua 
homu,  sive  boua,  sive  luala  sint,  per  eam  suscila- 
lur,  sicuteliam  olim  cum  idulis  iecit  (i).  Cum  au- 
lem  de  terra  etloditur,  mox  in  lontem,  id  est  ijucck- 
Lvriun,  per  diem  et  pcr  noctcm  uuam  pouatur.  cL 
sic  omne  malura  et  contrarius   humor  qui    iu  ipsa 


est  quod  semper  tristis  est  et  quod  in  terumpnis  est 
somper,  ita  (juod  defeclum  et  dolorem  assidue  in 
corde  suo  habet,  rccipiat  mandragnram,  cum  jam 
de  terra  eradioatur,  et  in  iiticckborn,  ut  praedicium 
est,  per  diem  et  per  noctem  pouat,  et  lunc  de  fonte 
ablatum  iu  iectum  suum  juxta  se  ponet,  ita  de  su- 
dore  suo  eadem  herba  incalescat  et  dicat  (8) : 
'  Deus,  qui  homiuem  de  limo  terrai  absque  dolore 
fecisli,  nuuc  lerram  istam,  quui  nunquam  traus- 
gressa  est,  juxta  ma  pouo,  ut  etiam  terra  mea  pa- 
cemillam  scntial,  sicut  eam  crcasti.  »  Quod  si  man- 
dragoram  non  habes,  accipe  inicium,  id  est  |)rimum 
ccspitem  de  fago  Iprimum  erumpeutes  grossos  de 
fago  ed.],   quoniam    eamdem  naturam    feliciter  in 


est  ejicilur,   id  est  uszyebiszcn,  itaquod  aniplius  ad  "  hoc  opere  habent;    sed    ita    eos   do  ramusculis  suis 


magica  et  ad  fantaslica  nou  valet.  Sed  curu  de  terra 
eradicatur,  si  tuuc  cum  tcrra  sibi  adha-rente  depo- 
nitur,  ita  quod  in  (jueckburn  non  purgatur,  ut  dictum 
est,  tunc  ad  multas  inutilitates  magicorum  et  fan- 
tasmagorias  nociva  est,  velutetiam  multa  maia  cum 
idolis  aliquando  facta  sunt  (d).  Quod  si  quis  vir 
aat  per  magica,  aut  per  ardorem  corporis  sui  in- 
contiiicns  est,  recipiat  speciem  femiua;  hujus  herba.' 
tjujf  in  prsedicto  ionte  purgata  esl,  et  hoc  quod  in 
eadem  lierba.  inter  pectus  et  umbilicum  soum  per 
Ires  dies  et  per  tres  noctes  ligatum  habeat,  et  postea 
eumdem  fructum  in  dua.spartes  dividat,  atque  super 
uUumquc  lanrkun    ilium  cd.i  partem  unam  per  tres 


abrumpas,  ne  eos  frangas,  sed  ut  integros  de  ligno 
auferas,  et  eos  iu  lectum  tuum  juxta  te  pone,  ut  de 
te  iucalescant,  et  ut  sudorem  de  corpore  tuo  acci- 
piant,  atquo  eadem  verba  qute  pnedicla  sunt  super 
eos  dic,  et  Uelitiam  recipies,  et  in  corde  tuo  mede- 
lam  senlies.  Et  idem  de  cedro  et  aspin  facere  potes, 
et  te  juvabit. 

Cai'.  LVll.  —  Dk  Winda(9)  [H.  103J. 

Winda  frigidu  est,  fortes  vires  uon  habet,  et  uec 
multum  utilis  est.  Nam  si  aliquis  liomo  eam  co- 
mederit,  nec  inde  doleret,  nec  ei  prodesset.  Sed  si 
uugues  in  aliquo  homine  grindiy  jam  esse  incipiunt, 
[scabiem  jam  incii>iuut  liabere  cd.]  et  cum  iu  initio 


dies  et  i)cr  tres  noctes  ligatum  teneat.  Sed  et  sini-  i^  „  x    „  „•   :  »  „:,.j„„,  „.  +„„j.,.    ;  i  „..  ..»,.,.,„  „(    ,„„ 
*  °  ...  C  est,  accipiat  tontaam  et  tundal,  ici  est  stampe,  et  mo 


slram  [dextram  ed.]  manum  ejusdem  imaginis  pul 
verizet,  et  huic  pulveri  mddicum  gamphora  addaf, 
et  eum  ita  comcdat  et  curubitur  (ti).  ,  Quod  si  fe- 
mina  eumdem  ardorem  in  corpore  suo  patitur,  spe- 
ciem  masculi  ejusdem  imagjuis  iuler  pectus  et 
umbilicum  recipiat,  et,  sicul  siipra  dictiim  est,  et 
ipsa  cum  ea  faciat.  Sed  et  dexteram  iiianum  ejus 
pulverizet  et  modicum  de  gamphura  addat,  et  pul- 
verem  istum,  sicut  pruifatum  est,  coraedat,  et  ardor 
ille  in  ea  exstinguitur.  Sed  qui  in  capite  tiualicun- 
i|ue  iulirmilale  dolet,  de  capitc  ejusdein  herba* 
comedat,  quumodocucque  velit ;  aut  si  in  collo  suo 
dolet,  de  collo  iliius  comedal;  vel  si  in  dorso,  et  de 
dt»iso  illiiis  ;    vel  si  in   brachio   et  de   brachio  illius, 


dicuiu  quecksilber  [vivi  argenti  ed.\  addat,  et  ista 
simul  mische,  et  tunc  super  ungues  ponat,  et  panno 
liget,  etpulchri  erunt. 

Cap.  LVIII.  —  De  Boberella  (10). 

Buberella.  Et  cui  ocuU  caligant,  accipiat  rubeum 
pannum  de  serico,  et  boberelien  desuper  slriche  li- 
niendo;  et  cum  dormitum  vadit,  super  oculos  suos 
pannum  sericum  pouat,  et  hoc  ssepe  faciat,  et  caligi- 
nem  oculorum  fugabil.  Sed  et  cui  aures  dyszent,  ita 
t^uod  inde  quasi  surdus  est,  buberellen  accipial,  su- 
pertiltrum  easlineat,  et  super  lolum  collum  el  |SU- 
per  nack  usque  ad  aures  eunidem  liltrum  ponat,  et 
liget,  et  hoc    ^inpti    facial  cum  dormilum    vadit,    el 


\el  si  in  m.inii  et  de  niauu  illius,    vel    si  in   genu  et  ^  dizo  iu  auribus  cessabit.    Bubcreilam   in  fumo  etiam 


de  genu  illius,  vel  si  in  pede  et  de  pede  illius  (7) 
comedat;  aut  in  quucunqiie  membro  dolet  et  de  si- 
mili  membro  ejusdem  imaginis  manducet,  et  melius 
iMbeliit.  Species  aulem  masculi  ejusdem  imuginis 
ad  medicamenta  plus  valet  quam  species  mulieris, 
qiioniam  masculus  muliere  fortiorest. 


aliquaululum  aridam  fac,  et  comede,  et  dumphen 
uliquautuium  compescit,  quamvis  modice.  Sed  qui 
iiUeriusper  viscerum  ulcera  dolel,  furfures  tritici 
ai;cipiat,  et  in  patclla  cuin  bobcrella  calefaciat,  et 
super  paunum  pouat,  el  ita  calidas  omui  ventri  et 
uiubilico  suo  saepe  circuinponat,  et  curabitur. 


{\)  El  hontini  — prohibeut  om.  ed, 

(2;  Alr opa  Mandrayora. 

(3  llildeg.  epist.  ad  (ilodesindam  (ep.  i-2)  ;  e.jus- 
dem  epist.  ad  episcoji.  iiiertjsul.  (ep.  22)  et  ad  S. 
nernard.  (ep.  2!j).  Utriusque  generis  icon  liguo 
incisa  exstat  in  opere  cui  titulus :  Uurtus  snni- 
(atis. 

{i)  Unde  eliam  —  /'ecif  desunt  in  ed. 


(o)  Sed  cum  de  terra  —  facta  sunt  desunt  in  ed. 

(6)  Sedet  — curab itur  dtisuiit  in  ed. 

(7)  Vcl  si  m  brachio —  dc  pedc  itlius  om.  ed. 

(8)  Oiationes  liujusmodi  in  hoc  uostro  opere 
occurrunt  II,  1  i- ;  III,  20,  2o;  IV,  I,  2,  (i,  7,  8,  13, 
18  :  VII,  3,!». 

9;  Coniulvulus  arvcnsis  et  seirium. 
(tO)  Deest  in  ed. 


IIH3 


PHYSICA.- IJB.  I,  DE  FLANTIS. 


n-iv 


B 


Cap.  I.IX    —  1)E  Blnsi  OA  [l)  fll,  104j.  A 

Binsuqn  [Apiago  ed.]  calida  est,  et  homo  qiii  eam 
coiiederit  libenter  ridet,  quoniam  calor  ejus  splen 
tangit  et  inde  cor  la-tatur.  Sed  cui  wisza  [albugo 
ed.]  in  oculo  crescit,  eam  de  terra  eradicet,  et  jam 
eradicatam  in  aqua  vivi  fontis  ponat  per  noctem, 
et  tunc  de  aqua  ablata,  in  patella  swcyszc,  et  ita 
calidam  super  oculum  illum  ponat,  et  hoc  per  tres 
noctes  faciat,  et  wisza  in  oculo  ejus  curabitur,  et 
evanescet. 

Oap.  LX.  —  De  Scnxrwirbel  (2)  [11,  lOii]. 

Sunnewirbel  calida  et  humida  est,  et  in  natura 
sua  ad  decorem  tendit,  et  terrigena  est.  Sed  tamen 
ille  qui  apud  se  eam  portat,  [sicut  et  ille  qui  super 
alios  esse  appetit,  add.  ed.]  ab  aliis  hominibus  odio 
habetur.  Sed  qni  circa  pectus  dolet,  ita  quod  inde 
raucam  vocem  habet,  sunncwirbel  accipiat,  et 
a-quali  pondere  majorem  clettam  (?),  et  has  in  puro  vi- 
no  coquat  ac  deinde  per  pannum  colet,  et  pransus 
ad  noctem  srepe  bibat,  et  in  pectore  et  in  voce  me- 
lius  habebit.  Et  qui  reclam  digeslionem  habere 
non  potest,  sunncwirbel  et  majorem  clettam  fequali 
pondere  accipiat,  et  in  sole  aut  super  ignitum  la- 
terem  exsiccet,  et  ita  in  pulverem  redigat,  et  huic 
pulveri  seciindum  terciam  parteni  unius  istorum  lu- 
cidiim  aiit  assum  sol  addat,  et  tunc  cum  melle,  ex 
eo,  hovigrvvrtz  [polum  cd.]  faciet,  et  ita  pransus 
et  ad  nuclem  sa?pe  bibat,  et  digestionem  ad  rectum 
tempus  habebit.  Et  hoc  modo  herba  h«c  ad  medi- 
camenta  valet,  nisi  Deus  prohibeat  (3).  q 

Cap.  LXL—  Dk  Hoppho  (4)  [II,  74]. 

Hoppho  [Humuliis  ed.]  calidus  et  aridus  est,  et 
modicam  humiditatem  habet,  alque  ad  utilitntem 
hominis  non  multum  utilis  est,  quia  melancoliam 
in  homine  crescere  facii,  et  mentem  hominis  tristem 
parat,  et  viscera  ejus  gravat.  Sed  tamen  in  amari- 
tudine  sua  quasdam  putredines  de  potibus  prohibet, 
ad  quos  additur,  ita  quod  tanto  diutius  durare  pos- 
sunt. 

Cap.  LXll.  —  Dr  LiLiM  [II,  lOr.]. 

Lilim  valde  calida  est.  El  homo  qui  de  splene, 
aut  de  stomacho,  aut  de  infirmis  visceribus  demphig 
est  [spiramen  difficulter  emittit  aut  immitit  ed.]  ve- 
lut  circa  peclus  suum  sit  virdumet  [contritus  sit  cd.] 
ita  tamen  quod  in  pulmone  non  dolet,  iste  lilim  ac-  ^ 
cipiat,  et  eum  cum  niodica  cervisia,  modico  melle 
addito,  coqiiat,  et  sic  per  pannum  colet,  et  tunc  je- 
junus  ac  pransus,  ac  cum  dormitum  vadit,  pffpe 
bibat,  et  levitatem  ac  bonam  eructualioncm  ei  fa- 
cit.  ita  quod  de  pra;dictis  infirmitatibus  n.elius  ha- 
bebit.  Sed  et  qui  infirmos  humores  in  se  liabet,  ita 
quod  de  his  flecma  in  seipso  ercscit,  lilim  in  puro 
vino  coquat,  et  tunc  polinum  in  modico  aceto  slam- 
phe  [conlundat  ed.],  et  tunc  cum  pra^fafo  lilim  et 
vino  in  quo  coctum  est  wrllri  [fervere  faciat  cd.] 
ac  per  pannum  colet,  atque    in  vasculo  aliqiio  tegat, 

(1)  Lanium  albiim. 

(2)  Cichoreum  liitijbus.  —  Solscquium  ed. 

(3)  Kt  ho*  modo  —  prohibeat  desunt  in  ed. 


ul  est  drmphc,  dum  infrigoscat,  et  sic  pransus  et 
ad  noctem  sa^pe  bibat,  et  primam  himiiditatem  iii 
eo  versivindct,  et  humores  in  ipso  purgat,  et  llcc- 
ma  minuit,  velut  vulniis  purgatur. 

Cap.  LXllI.  —  De  Selba  (iij  [II,  28.] 

Selba  [Salvia  ed.]  calida;  et  sicca-  natura?  est,  et 
magis  de  calore  solis  quam  de  humiditate  terra> 
crescit,  et  contra  infirmos  humoros  utilis  est, 
quia  sicca  est.  Nam  crnda  et  cocta  boua  est  illi  ad 
comedendum  quem  noxii  humores  fatigant,  quo- 
niam  eos  compescit.  Accijie  enim  salviam  et  pulve- 
riza  eam,  et  pulverem  istiim  cum  pane  comede,  et 
superfluitatem  maiorum  humorum  in  te  minuit.  [Et 
qui  ab  aliqua  sordida  re  fetorem  patitur,  salviam 
naribus  infigat,  et  ei  prodest  add.  ed.]  Sed  et  si 
quis  in  superfluitate  flecmatis  habundat,  aut  si  quis 
fo^tentem  anhelitum  habet,  salviam  in  vino  co  juat, 
et  tunc  per  pannum  coiet,  et  ita  s£epe  bibat,  et 
inali  humores  ac  flecma  in  ipso  attenuantur.  Quod 
si  ille  qui  has  infirmitates  habet  aliquantulum  vir- 
gicht  est  [per  paralysim  fatigatur  ed.]  salviain  in 
aqua  coquat  et  bibat,  et  humores  et  flecma  in  eo 
minuuntur. 

[Quod  si  ille  qui  has  infirmitates  habet  aliquan- 
tum  per  paralysin  fatigatur,  salviam  in  aqua  coquat, 
ut  preedictum  est,  et  eam  bibat,  et  calor  ejus  cum 
aqua  delinitus,  paralysin  in  liomine  compescit.  Nam 
si  homini  isti  cum  vino  daretur,  vinum  paralysiacos 
humores  in  ipso  inodum  suum  transilire  faceret. 
Qui  autem  fastidium  comedendi  habet,  salviam  ac- 
cipiat,  et  minus  de  cerefolio,  et  modicum  de  allio, 
et  hiec  in  aceto  simul  contundat,  el  sic  condimen- 
tum  faciat,  et  cibos  quos  comedere  vult  in  eo  in- 
tingat,  et  aiipetitum  comedendi  habel.  Cum  cibus 
qui  madidiim  siiccum  liabet  hominem  in  capite  do- 
lere  facit,  saiviam,  et  origanum,  et  foeniculum 
.-Tpquali  pondere  accipiat;  et  marrubii  plus  quani 
horum  omnium  sit,  et  ad  succum  contritum  buty- 
rum  sufficienter  addat;  vel  si  illud  non  habuerit, 
arvina  addita,  ex  his  unguentum  faciat,  et  caput 
inungat  :  ot  melius  habebit.  Si  eliam  malus  fiimns 
de  stomacho  ad  illia  hominis  extendilur,  et  enm  ii>i 
dolere  facit,  salviam  accipiat  et  qninquies  tantum 
seuwurtz  ut  salvisp;  est,  et  dfcies  tantum  rut.ne  ut 
salvia- ;  et  herbas  istas  in  nova  olla  cum  aqiia  iisquo 
ad  primam  ferventom  ebullitionem  coquat;  et 
deinde  expressa  aqua,  easdem  herbas  ita  coctas  et 
calidas  super  locum  ubi  dolel  ponat,  et  panno  de- 
super  liget.  Si  quis  urinarn  prte  frigiditate  stomachi 
retinere  non  potest,  salviam  iu  aqua  coquat,  et  per 
pannum  colet;  et  eam  calidam  saepe  bibat,  et  ciira- 
bitur.  Si  etiam  mali,  et  concreli,  et  venenosi  hu- 
mores  in  homine  superabundaverint,  et  euin  san- 
guinem  exscreare  et  movere  per  aliqua  tompora 
fecerint,  interim  nullam  modicinam  idem  homo 
sibi  adliibeat,  ne  sanguis,  per  medicinam  exlerritus, 

(4)  Humulus  FMpulus. 
(5;  Salvia  officinalis. 


itnri 


s.  hili)K(;audis 


iiiii; 


ip>:um  inttMius  cxulccrel,  cl  pliis  «olilo  pflhiat;  «ed  A 
po<tquaiii  sangnis  aliquantuni  cessaverit,  salvian\  in 
leni  et  suavi  vino  modica  aqua  mixtn  coquat;  nio- 
dico  quoque  oleo  olivtp  aut  bulvro  addito,  et  cocto, 
per  paunuin  colet,  et  modicc,  non  jejiinus,  ?( il 
pransus  bibat :  et  enm  contortat,  et  interius  sanul. 
Add.  ed.] 

Cap.  LXIV.  —  De  Rltha  (1)  [11,  29]. 

Ruta  de  torli  et  de  plena,  id  esl  queckin.  viri- 
ditate  terroe  maijis  quam  de  calore  crescil;  et  calo- 
rem  temperatuni  in  se  habet,  sed  tamen  magis 
ralorem.  Est  fortis  viribus  in  hnmiditate,  et  bona 
contra  aridas  amaritndines  qua^  in  illo  homino 
rrescunt  in  quo  rrcli  huinores  deticiunt.  Sed  ct 
nielior  et  utiiior  est  cruda  qnam  pulverizala  in  co-  r. 
meslione.  Et  comesta  injustum  fervorem  sangui- 
nis  in  homine  composcit.  Nam  calor  rutie  injnstum 
calorem  melancolia^  attenuat,  et  injuslum  frigns  me- 
lancolise  lemperat;  et  ita  homo  ille,  qui  melancoli- 
cus  est  melius  habebit,  cum  eam  post  alios  cibos  co- 
medit.  Sed  et  si  quis  alium  cibum  comederit  iinde 
dolet,  rutam  postea  comedat,  et  minus  dolet. 

I^Homo  quoque  qui  humentes  oculos  habet,  rutam 
accipiat,  et  bis  tantum  salviae,  et  cerefolii  bis  tan- 
liim  ut  salvia%  et  herbas  istas  in  mortario  modice 
ronlundat,  nt  aliquantum  suici  reddant;  et  deinde 
easdem  herbas  ita  contritas  claro  ovi  intingat,  et 
ad  noctem,  cunt:  dormitum  vadit,  illas  super  fron- 
tem  usqiie  ad  utraqiie  tempora  ponat,  et  malos  hu- 
inores  extrahunt;  vel  si  aliqiiis  de  pomo  succum  C 
siigat.  Qui  nigros  seu  tiirbulentos  oculos  habet,  ut 
aliquando  nubes  esf,  et  in  eis  aliquo  modo  caligat, 
succiim  rutfp  accipiat,  et  bis  tantnm  puri  liquoris 
mellis,  et  modicum  boni  et  clari  vini  his  commi- 
sceat,  et  micam  trilicei  pannis  his  imponat,  et  super 
oculos  suos  in  nocte  ciim  panno  liget.  Quod  si 
liomo  in  renibiis  et  in  Iumbis  interdum  dolel,  hoc 
miiltotins  de  inlirmitate  stomachi  tit  :  tiinc  ideni 
homo  nitam  ot  absinthium  fequali  pondere  acci- 
piat,  et  plus  his  de  arvina  iirsi  addat,  et  hfpc  simul 
contundat,  et  cum  his  circa  renes  et  lumbos  siios 
nbi  dolet  se  juxta  ignem  fortiter  inungat.  Si  homo 
aliquando  ita  in  delectatione  commovetur,  qiiod 
sperraa  ad  articulum  emissionis  pervenit,  sed 
tamen  intra  in  corpore  aliqiio  modo  retentum  fuerit,  D 
et  inde  inlirmari  ca'pcril,  rutam  et  modicum  minus 
de  absintbio,  accipiTt.  et  succum  eoriim  exprimat, 
et  huic  succo  zuccharum,  et  pliis  de  melle,  et  tan- 
tum  vini  quantum  succoriim  istorum  est,  addat,  et 
ignito  chalybe  in  nova  olla,  aut  in  patella  quinquies 
ralefaciat,  et  postquam  modicum  comederit,  istud 
calidum  bibat.  Quod  si  in  hyeme  est,  quod  pr{P- 
dictas  herlias  habere  non  potest,  baccas  lauri  ct 
bis  tantum  de  dictamno  pulverizet,  et  post  modi- 
com  cibi,  in  calido  vino  ignito  chalybe  calefacto 
bibat ;  et  sic  nosius  livor  qui   in  eo  remansit  cum 


iirina  et  digestione  ogerilur.  Si  quis  autem  liomo 
comederit,  unde  niox  dolet,  rutam  el  bis  tantnin 
de  salvia  cum  sale  temperatas  statim  comedat  ot 
melius  habebit.  ^dd.  cd.\ 

Cap.  LXV.  —  De  Hyssopo  (21  [11,  30^ 

Vsophus  siccae  naturae  cst,  et  temperate  calidus 
existit,  et  tani  inagn;e  virlutis  est,  quod  lapis  etiain 
ei  resistere  non  potest,  qnin  ibi  crescat  ubi  semi- 
natiir.  Et  sa^pe  comestus  iniirmas  et  foRtidas  spumas 
humoruin  purgal,  id  est  reyiiigct,  sicut  calor  in  olla 
wellet  [spumas  ejicit  cd.],  et  ad  omnes  cibos  utilis 
est.  Coctus  utilior  enim  est  et  pulverizatus  quam 
cnidus.  Et  comeslus  jecor  qucrck  facit,  et  pulmo- 
nem  aliquantnliim  purgat.  Nam  et  qui  lais  1  Inssitat 
rtZ.J  et  de  jecore  dolet,  ot  qui  dumphct  de  pulmono 
dolet,  ct  uterque  istorum  yssopum  aut  cum  carni- 
bus,  aut  cum  sagimine  comedat,  et  meliorabitur, 
quia  si  quis  yssopum,  aut  solo  vino  aut  sola  aqua 
addita,  comederit,  plus  inde  laeditur  quam  juvctur. 

Sed  et  qui  in  jecore  aut  in  pulmone  dolet,  laqui- 
ricium  accipiat,  et  cynamomi  plus  quam  laqiiiricii, 
ot  yssopi  plus  quam  istornm  duorum,  et  feniculi 
pliis  quam  istorum  Irium,  et  ha^c  in  nova  olla  co- 
quat,  sufficienter  melle  addito,  ita  ne  amariludo  in 
cis  sit,  et  fortissime  coquat,  et  tunc  ollam  istam 
ciim  eisdem  herbis  per  novem  et  tolidem  noctes, 
et  tunc  per  pannum  colet,  et  sic  bibat.  Nam  si  in 
jecore  aut  in  pulmone  valde  dolet,  in  novom  die- 
bus  per  singulos  dies  bibat.  Sed  anlequam  in  inane 
diei  bibat,  modicum  comedat,  et  tunc  bibat.  Sed 
ad  noctem  satis  comedat,  et  ciim  dormitura  vadit, 
satis  cx  eo  bibat.  Si  autem  in  pnlmone  modice  et 
in  jecore  dolot,  eodem  modo  tribus  diobns  trans- 
actis  bibat,  et  hoc  sippe  faciat,  et  curabitur,  nisi 
Deus  non  velit. 

[Sed  si  jecur  de  tristitia  hominis  iniirmatur, 
antequam  infirmitas  in  oo  superabundet,  pullos 
g:^l!inarum  coquat  cum  hysopo,  et  tam  hysopum 
qiiara  pullos  istos  saepe  coraedat.  Sed  et  crudnm  hy- 
sopura  vino  impositum  frequenter  manducet,  et  idem 
vinum  bibat,  quia  hysopiis  oi  utilior  est  ad  inlirmi- 
tatem  istara  quara  illi  qui  in  pulmone  dolet.  Add.  ed.] 
Cap.  LXVL  —  De  Fenicclo  (3)  [II,  31j. 

Fenicuhim  suavem  calorem  habet,  nec  siccae  nec 
IVigidce  naturae  est.  Et  crudura  comestum.  hominera 
non  Isodit.  Et  quocunque  modo  [comedatur]  laetum 
facit  hominem,  et  suavem  calorem  ac  bonum  su- 
dorem  ei  infert,  atque  bonam  digestionem  facit. 
Semen  quoque  ejus  calida^  naturae  est  et  utile  ad 
sanilatem  hominis,  si  aliis  herbis  additur  in  medi- 
camentis.  Nam  qui  feniculum  aut  semen  ejus  jeju- 
nus  quotidie  coraedit,  malum  flecma  aut  putredines 
in  eo  miniiit,  atque  foetorem  anhelitus  ejus  com- 
pescit,  et  oculos  ejiis  clare  videre  facit  [bono 
calore,  el  bonis  viribus  suis.  Qui  autem  aliqua 
contrarietate     occupatus      dorraire      non      potest, 


(1)  Rutn  graveolenit. 

(2)  Hyisopus  officinaiis. 


(3)  Anethum  Feniculum. 


i;;t 


i>hvsf(:a. 


LIB.  T.  DE  PLANTIS 


ii;;8 


si  in  sestate  o-=t,  f(Kniculnm,  et  bis  tniitiim  milie-  A 
folii  modicft  coqiiat.  et  aqua  express;»,  jpMlias  istas 
calidas  temporibus  et  fronti  et  capiti  circumpoiat, 
et  desiiper  panuo  liget.  Sed  et  viridem  salviam 
accipiat,  et  eam  vino  modice  aspergat,  et  sic  siipra 
cor  suiim,  et  circa  collum  suum  ponat,  et  dormi- 
tione  alleviabitur.  Quod  si  in  hyeme  esl,  semen  foj- 
niculi,  et  radiceni  millefulii  in  aqiia  coqiiat,  el  ca- 
piti,  nt  pra^dictum  est,  circumponat,  et  saiviam 
pulverizatam,  et  vino  modice  madefactam  super 
coretcollum  ponat,  et  melius  habcbit.  Ciim  vero 
aliquis  griseos  oculos  habens,  in  eis  aliquo  modo 
caligat,  et  dolet,  cum  dolor  ille  adhuc  recens  est, 
foeniculum  vel  semen  ejus  terat,  et  sic  sumat  suc- 
cumejiis,  et  rorem  quom  super  rerto  gramine  invo- 
nerit,  et  modicum  farina?  similff»,  et  hoc  tortello  '* 
commisceat,  et  in  nocte  oculis  suis  circumponat, 
et  panno  liget,  et  melius  habebit.  Sed  et  si  aliquis 
oculos  similes  turbida^  nubi,  qnn^  nec  ad  plenum 
ignea,  nec  ad  plenum  turbida,  sed  aliquantum 
glauca,  et  in  eiscaliginem  et  doiorem  sustinet,  fce- 
niculum  si  in  apstate  est,  terat,  vel  si  in  hyeme  est, 
semen  ejus  tritum  claro  ovi  bcne  despiimato  impo- 
nat,  et  cum  dormitum  se  collocat,  oculis  superpo- 
nat,  et  caliginem  oculorum  minuit.  Si  etiam  nimiiis 
dolor  prse  multo  fliiore  in  naribus  hominis  excre- 
verit,  fceniculum,  et  quater  plus  de  aneto  accipiat, 
et  super  lapideam  tegulam  tecti,  vel  super  tenuom 
laterem  igne  calefactiim  ponat,  et  hac  et  illac  foeni- 
culum  illud  et  anetum  \erset,  ut  fumiget ;  et  fumum  p 
istum  et  odorem  ejus  naribus  et  ore  introrsum  in 
se  trahat,  et  deinde  herbas  illas  ita  calefactas  cum 
pane  comedat.  Hoc  autem  per  quatuor,  aut  per 
quinque  diesfaciat,  ut  illi  eftluentes  humores  tanto 
suavius  separentur.  Homo  autem  qui  malum  livo- 
rem  in  intirmo  stomacho  suo  habet,  foeniculum  ac- 
cipiat,  et  modicum  plus  de  urtica,  et  levistici  bis 
tantum  ut  istorum  duorum  est,  ot  ex  his  cum  mo- 
dica  farina,  aut  modico  pane  cibum  faciat,  et  sa'pe 
comedat,  et  iiifirmo  stomacho  livorim  aufert.  Homo 
etiam  quem  melancholia  Ifledit,  fwniculum  ad  suc- 
cum  contundat,  et  frontom,  et  tempora,  et  pectus, 
et  stomachum  sfepe  perungat,  ot  mclancholia  in  oo 
cessabit.  Sed  et  quis  assas  carnes,  vel  assos  pisces, 
vel  aliud  quicquam  assum  comederit,  et  inde  dolet,  D 
mox  foeniculum  vel  semen  ejus  comedat,  et  minus 
dolebit. 

Si  etiam  interdum  amalis  humoribus  in  virilibus 
viri  inflatio  possimi  tumoris  insurgit,  quae  illum  ibi 
dolere  facit,  foeniculam  accipiat,  et  por  tantum  fe- 
nugra?ci,  et  modicum  butyri  vacearum,  et  hsecsimul 
contundat,  et  desupor  ponat,  et  malos  humores 
extrahunt.  Deinde  idem  vir  tortellos  ex  quibus  cer- 
visia  fit  accipiat,  et  cum  calida  aqua  eos  modice 
faciat,  et  sic  calefaciat,  et  super  pra-fatum  tumorem 
ponat.  Sed  et  si  pra?gnans  mulier  in  partu  multum 
laborat,   tiinc    cum    timore    et   magno  moderamine 


suaves  herbulas,  ut  fo^niculum,  ot  asarnm  in  aqua 
coquat,  et  expressa  aqua,  ita  calide  circa  femora 
et  dorsum  ejus  ponantur,  et  desuper  panno  ligato 
suaviler  teneanlur,  ut  dolor,  et  claustra  illius  tanto 
suavius  et  facilius  soivantur.  Homo  quoque  semen 
fa^niculi  accipiat,  et  ad  medietatem  ejus  galangam, 
et  ad  eamdem  medietatem  dictamnum,  et  ad  medie- 
tatem  dictamni  pilosellam,  et  hffic  simul  pulverizef, 
et  per  pannum  colet,  et  post  modicam  horam 
prandii,  pulvercm  hunc  calido  vino,  et  non  fer- 
vente  imponat,  et  bibat.  Et  pulvis  iste  hominem 
qui  sanus  est,  sanum  retinet,  infirmum  autem  con- 
fortat,  et  digestionem  Iiomini  parat,  et  vires  tri- 
buit,  et  bonum  et  piilchrum  colorem  faciei  submi- 
ni^^traf,  et  uiiicuique  homini,  sive  sanus,  sive  in- 
firmus  sit,  post  cibum  ejus  comestus  prodest.  Quod 
si  oves  infirmari  incipiunt,  foeniculum,  et  plus  de 
aneto  accipiat,  et  in  aquam  ponat,  ut  aqua  sapo- 
rem  ab  eis  accipiat,  et  inlirmis  ovibus  ad  potandum 
imponat.  Add.  cd.] 

Cap.  LXVH.  —  De  DiLLE  (t)  [II,  32]. 

Dille  lAnetum  ed.]  sicca^,  etcalidae,  et  temperata^, 
natiu.T'  est.  Et  quocunque  modo  con.edatur,  tristem 
facit  liominem.  Et  crudum  non  valet  ad  comedcn- 
dum,  quia  majorem  liumiditatera  terr«e  iii  se  haljet 
quam  feniculum,  et  aliquantulam  quondam  pingue- 
dini'm  de  terra  sibi  atlrahit,  unde  malum  ost  homi- 
ni  crudum  ad  comedendum,  sed  tamen  coctum  co- 
mestum  yicht  compescit,  et  ila  ulilis  ost  in  coiiie- 
stione. 

rCui  ergo  multus  sanguis  de  naribus  fluit,  acci- 
piat  anelum,  et  bis  tantum  millefolii,  et  has  herbas 
virides  fronti,  temporibiis,  ot  pectori  suo  circum- 
ponat.  Et  ha^  herbae  virides  esse  debent,  quoniam 
virtus  earum  in  viriditate  pra^cipue  viget.  Quod  si 
in  hyeme  est,  berbas  istas  pulverizet,  et  ipsum  pul- 
verem  modico  vino  aspersiim  in  sacellum  ponat, 
ot  fronti,  temporibus,  et  pectori  superponat,  ut  pra^- 
dicliim  est.  Igitur  ut  homo  delectationem  et  libidi- 
ncm  carnis  in  se  extinguat,  accipiat  in  a?state 
anetum,  et  bis  tantum  bachmiuza?,  ct  brochwurtz 
niodicum  plus,  et  radicem  irslllyricae,  et  haec  omnia 
in  acetum  incidaf,  et  ex  eis  condimentum  faciat, 
et  sic  frequenter  cum  omnibus  cibis  suis  comedat. 
In  hyeme  autom  hsec  pulverizet,  et  jmlverem  item 
cum  escis  suis  manducet,  quia  viriditatem  earun- 
dem  herbarum  tunc  habere  non  potest.  In  humida 
enim  et  leni  aura,  quia  tunc  boves  facile  infirmari 
incipiunt,  anotum,  et  minus  de  radice  irs  llliricae 
pabulo  eorum  intermisce,  et  pravos  humores  in  eis 
consumit.  Add.  ed.] 

Cap.  LXVIII.  —  De  Petroselino  (2)  [11,  33]. 

Petroselinum  robusta;  naturoe  est,  et  magis  ca- 
lorem  quam  frigus  in  se  habet;  et  de  vento  ac  hu- 
miditate  crescit.  Et  nielior  ot  utilior  (;st  homini 
criidum  quam  coctum  in  comestione.  Et  comestum 
febres  qua?  hominem    concutiunt,    sed    leniter   tan- 


(1 )  Anethum  grnveolens. 


(2)  Apium  Petroselinum. 


nr>M 


S.  HILDEr.AUDlS 


nr.d 


trunl,   ^illeniiat :  sO(i  l.inipn  in  monlo    Imniinis   £rra-   A  niiniis   (|nam     pnrinfilps    ot   h.TC    omnia    in    pulvc- 


vitatem  peuerat.  Sed  qui  in  ronle,  aiit  in  splene, 
aul  in  latere  dolet,  petroselium  in  vino  cotpial, 
niodico  aceto  addito  et  satis  de  melle,  et  tutic  per 
])annuni  colet,  et  ita  f.-ppe  biliat,  et  eum  sniM'. 
fSed  et  qui  inlirmum  stomacliiini  liabct,  petroseli- 
num  accipiat,  et  his  tanlum  feniculi,  el  lanarioe 
tantum  nt  petroselini,  et  ex  his  pulmentiim  faciat, 
cui  bulyrum  aut  hovinam  arvinam  et  assum  sel  ad- 
dat,  et  sic  coctum  s.cpe  comedat.  Scd  et  qui  al- 
linm  comedit  et  inde  dolet,  mox  pplroselinum 
comedat  et  minus  dolebit  odd.  cd.]  Et  qui  de  cal- 
ciili)  dolet.  petroseliniim  accipiot.  et  adde  pi  tprtiam 
parlem  strivbrrcfuht  Saxiiricam  rd.,,  elh.T-cin  vino 
poqiiaf,  et  per  pannum  colet,  et  hoc  in  asso  halneo 


rem  redigat,  et  lain  jejunus  quam  pransus  pul- 
vcrcm  istura  comcdat,  et  (jicht  ab  eo  c(»ssabit, 
(jiiia  optimum  rcmcdium  contra  (jicht  est.  Sed  qui 
a  gicht  fatii^atiir,  etiamsi  pulverem  islum  ssepe  co- 
mederit,  3<c/t/  ah  eofupat,  nela^datiir. 

C..\p.  L\X.  —  Dk  KmiiELE  (2)  [11,331. 
K'V6e/e  [Cerifolium  (yZ.J  siccw  naturse  est,  et  ncc 
de  forti  aere,  nec  de  forti  humiditale  terrae  crescit, 
sed  in  debili  aura,  antequam  fertilis  calor  a'statis 
oriatur;scd  tamen  magis  calida  est  qnam  frigida, 
et  idem  calor  sanus  cst.  Kt  inutilibus  herbis  ali- 
qiianlum  assimilatiir,  qiiia  si  cruduin  comeditur, 
nmUiim  fiimum  in  capile  bominis  parat.  Nam  nec 
coctum  nec  crndum    corpori    hominis    ad  comeden- 


bihat.  Et   iterum   petroseliniim,  et  adde   ei  terliam  B  ^^^^   prodest,    nisi    quod  tantum   ad    medicamenta 


partem   striuhrcrhp)),  in  aqna   roquaf,  et  ignitos  la 
pides  ejusdem  lialnei  assi  cum   eadem  aqua  perfun- 
dat,  et  hoc  ssppe  faciat  et  melius  ha])el)it. 

[Ifem  qiii  a  paralysi  torquetur.  petroselinnm  ct 
foMiiciilum  a^quo  poiidere  accipiat,  et  modicum 
minns  de  salvia  ;  et  herbas  has  simul  in  mortario 
raodice  terat,  et  eis  rosatum  oleum  olivo'  addat, 
et  in  locum  ubi  patitur  ponat.  etdesupercnm  panno 
liget.  Et  qui  mollem  carnem  hahet.  et  de  superlluis 
potationibus  de  gutta  in  aliqiio  membro  suo  fati- 
gatar,  petroselinnm  accipiat,  et  qnater  tantnm  de 
ruta,  et  in  patella  cum  oleo  olivir  frixet;  vel  si 
oleum  hoc  non  habiierit,  cum  hyrcino  sepo  infri- 
xari  faciat,  et  herbas  islas  calidas  loco  ubi  dolet 
ponat,  et  pannum  desuper  liget,  et  melius  hahebit. 
Add.  Pd.l 


Cap.  lAlX 


Df.Apio.  (1)  [II,  34]. 

Apium  calidum  pst,  et  plus  viridis  naturrp  quam 
siccffi ;  multum  snccum  in  se  habet,  et  crudum  non 
valst  homini  ad  comedendum,  quoniam  ita  malos 
hnmorc.  in  po  parat.  Cortum  autem  non  nocel 
homini  ad  compdpndum,  sed  sanos  humores  ei  fa- 
rit.  Quocunqiie  autem  modo  comedatiir,  vagam 
inpntem  homini  inducit  quia  viridilas  cjns  piim 
intcrdum  l.-edit,  intprdum  tristem  in  instabilitate 
facit.  Et  horao  qui  humcctantes  oculos  habet. 
ita  quod  de  siiperahundantibus  humoribus  lacrv- 
mas  stillando  s'i[)erfundunt,  apium  accipiat,  et  D 
parum  plus  foiniculi,  et  hffc  ad  succuin  contiin- 
dal,  e*  in  claro  ovi  absque  vitello  ejus  intingat,  . 
pt  cum  noctpm  dormitum  vadit,  eas  super  hii- 
mectantem  ocuiiim  ciim  panno  liget,  et  hrec  ssepe 
faciat,  et  curabitur.  Add.  ed.  Qui  aulcni  de  Qicht 
ita  fatigatur  quod  os  ejus  contrahendo  torquetiir,  et 
qnod  membra  ejiis  trement,  et  quod  etiam  in  aliis 
mpmbris  «uis  contrahitur,  scmpn  apii  pulverizet  et 
addat  ei  lertiam  pa^-tem  riit;n  et  etiam  nucis 
muscatap  minus  quam  pulveris  rut.T-  sit,  et  gario- 
files,  minus  quam    niicis   mnsca1.T,   et  sleinbrechen 

1;  Apium  graonolens. 
2    Scnndi.x  Cerrfolium. 


valet,  et  fracta  vulnera  viscerum  sanat.  Kirhclam 
oniin  lunde,  id  est  sldmphe,  et  siiccum  ejus  expri- 
mendo  infunde  vino,  et  da  ei  hibere,  qui  fracta 
viilnera  viscerum  habet,  ot  hapc  spepe  faciat,  et 
curabitnr. 

[Ciim  autem  homo  aliqiiando  crudum  cibum  co- 
medit,  mali  iiumores  eorumdem  cihorum,  quia  per 
nullum  condinientnm  tomperati  sunt,  ad  splen 
ascendunt,  et  illud  dolere  faciunt,  unde  idem  homo 
ccrifoliiim  accipiat,  et  niinus  de  aneto,  et  cum  tri- 
liceo  pane  in  aceto,  veliit  oifas,  et  condimentiim 
faciat,  et  frequenter  comed.^t.  Poslea  etiam  semen 
lini  accipiat,  el  illud  in  sartagine  coquat,  et  cxpressa 
C  aqua  in  saccellum  fusum  loco  splenis,  qiianto  cali- 
dius  pati  potest,  cum  saccello  superponat.  Homo 
quoque  in  diversa  ulcera  et  scabiem  palilur,  ceri- 
folium  accipiat,  et  terplus  de  polypodio,  et  enula» 
(|uinquies  pliis  quam  cerifolii  sit,  el  ha^c  in  aqua 
coquat;  postea  aqua  expressa,  et  per  pannum  co- 
lata,  eam  in  sartaginem  fundat,  et  modicum  novi 
Ihuris,  et  sulphuris  addal,  el  novam  arvinam  porci 
pliisquam  aliorum  pr.Tdictorum  si  addat,  ut  simul 
iri  sartagine  siiper  ignem  aii|uantuluni  velut  iiii- 
guenlum  inspissetur.  Et  cum  iinguento  dolens  circa 
iilcera  se  inungat;  ha^c  autem  per  quinqiie  dies 
faciat,  et  cutis  et  caro  ejus  per  istud  iransfundan- 
lur,  etposlea  idem  dolens  balneo  se  abluat,  quate- 
nus  livores  isti  et  fcetor  de  ipso  auferantur.  Add.  ed.\ 

Cap.  LXXl.  —  De  Pungo  (.3)  [II,  37]. 
Pungo  calid.TP  natura^  est;  et  qui  cx  eo  mns    coquit 
ex  eo  solum  cibum    facit   ed.],    sagiraine   ant    oleo 
addito,  et  sic  comedit,  ventrem    ojus  velut    quiT-dam 
potio  solvit.  Et  etiam  comesta  gicht  compescit. 
Cap.  LXXII.  —  De  Crasso  (1)  [II,  38]. 
Crassn  [Naslurtium  ed.]  magis   calidns    quam    fri- 
gidus   est,    ot    eliam     humidus   existit,    pt  plus    de 
viriditalo  terra»  quam   de  sole    crescit ;    et   comesta 
rnalos  humores  in   horaine   auget,    et   splen  Isedit, 
'quonim  illnd  molle  est  et  facile    Iseditur  add.  ed.] 


3)  Veronica  Beccabunga. 

4)  Levidium  Sativum. 


ini 


PHVSICA.  -  LIB.  I,  I)E  PLANTlS. 


Il62 


C\p.  LXXIIl  —  Dk  Burncrasse  (1)  [II,  30]. 
Burncrasse  calidse  natnra'  est,  et  comesta  non 
nnuUnm  prodest  homini,  nec  miiltum  laedit.  Sed  qui 
gclsvcht  [regium  morbum  cd.]  habet  aut  fiber,  iste 
biirncrassc  in  patella  sweyszc,  et  sic  calidiim  sa?pe 
comedat,  et  curabit  eum.  Et  qui  comestos  cibos  vix 
digerere  potest,  burncrasse  item  in  patella  sweysze, 
quia  vires  ejus  de  aqua  sunt,  et  sic  comedat,  et  ju- 
vabit  eum. 

Cap.  LXXIV.  —  De  Burtel  (2)  [II,  40]. 
Burtel  [Portulaca  cd.]  frigidum  est,  et  comestum 
livorem  et  slim  in  homine  1'acit,  nec  homini  ad  co- 
medendum  prodest. 

Cap.  LXXXV.  —  De  Bachmyntza  (3)  [II,  41]. 


A  carnibus,  aut  piscibus,  aut  spise  aut  muse  mode- 
rate  addita,  bonurn  saporem  illi  cibo  praestat  et  bo- 
num  coudimentum.  Et  sic  etiam  comesta  stoma- 
chura  calefacit  et  bonam  digestionem  parat. 

Cap.  LXXIX.  —  De  Allio  (7)  [II,  46]. 
Allium  reclum  calorem  habet,  et  de  fortitudine 
roris  crescit,  et  queck  habet  [et  vegetatur  ed.],  id 
est  a  primo  somno  noctis  usque  jam  dum  diescere 
fere  incipit  et  cum  jam  matutinum  est.  Sanis  ut  in- 
firmis  (8)  ad  comedendum  sanabilius  est  quam  por- 
ruin.  Et  crudum  comedi  debet,  quia  qui  illud  co- 
queret,  quasi  perditum  vinum  fleret,  id  est  seiyer, 
quia  succus  ejus  temperatus  est  et  recfum  calorem 
habet.  Nec  oculis  obest,  verum  tamen   propter  calo- 


Bacymntza    calida     est,    sed   tamen    aliquantulum  j^  rem  ejus    sanguis   circa  oculos  hominis  valde  erigi- 


frigida,  et  moderalc  comedi  potest,  et  comesta  nec 
])rodest  homini,  nec  muUum  ei  obest.  Cum  de  multis 
cibis  et  potibus  stomachus  ejus  gravatur  et  inde 
dumphet,  isia  bnchmyntztam  auicrudam  aut  coctam 
cum  carnibus,  aut  in  suffcn  aut  in  muse  coctam  sajpe 
romedat,  et  dumpho  cessabit,  quia  pinguia  et  calida 
viscera  et  smero  ejus  aiiquantum  intrigidat,  et  ita 
dumpho  minuetur.  Sed  qui  de  intirmo  pulmone 
dumphet,  ille  tlecma  excreat,  et  vix  se  movendo  tus- 
sitat ;  qui  pinguedine  et  de  multis  cibis  et  potibus 
dnmphet,  ille  tantum  anhelilum  difflciliter  trahit,  et 
Uecma  non  excreat,  et  ita  discernitur  et  ista  ba- 
climyncza  utatur,  sicut  pr;i'dictum  est. 

Cap.    LXXVI.  De  Myntza  majori  (4)    [II,  42.] 


Alia  Myntza  [Mentha  ed.],  qua?   magna,  est  calida  C  praefatum  est. 


tur,  sed  postea  puri  flunt.  Sed  moderate  comedatur 
ne  sanguis  in  homine  ultra  modum  incalescat.  Cum 
autem  allium  vetus  est,  sanus  et  rectus  fructus  ejus 
evanescet;  sed  si  tunc  aliis  cibis  temperatur,  ad  vi- 
res  suas  redit. 

Cap.  LXXX.  —  De  Alslauch  (9)  [II,  47]. 
Alslauch  [Aschalonia  ed.]  frigida  et  venenosa 
est,  et  nec  sano  nec  infirmo  ad  comedendum  valet. 
Sed  tamen  qui  eum  comedere  vult,  prius  eum  in  vi- 
num  ponat,  et  in  eo  beysze  [temperet  ed.\,  et  sic  tam 
sanus  quam  inflrmus  comedat.  Attamen  inflrmo  est 
luelior  crudus  modice  sumptus  quam  coctus,  quia 
si  coctum  comederet  (10);  et  ideo  cum  eum  crudum 
comedere    voluerit,    eum   prjus   in  vino  beysze,    ut 


magis  quam  frigida.  Ista  tundatur,  et  ubi  suern 
(sotim  ed.]  aut  snebelcza  hominem  comedendo  Ise- 
dunt,  illud  circa  desuper  liget,  et  morientur. 

Cap.  LXXXVII.  —  De  minori  Myntza  (5)  [II,  43]. 

Minor  Myntza  [Mentha  cd.]  qute  dicitur,  calida 
magis  quam  frigida  est.  Et  illa  tundatur,  et  oculis 
ubi  augswcr  est  [qui  livorum  dolendo  patiuntur  ed.]. 
superponatur,  et  panno  ligetur,  et  sic  augswer  ex- 
trahit.  Sed  et  qui  frigidum  stomachum  habet  et  ci- 
bos  digerere  non  potest,  istam  minorem  mynczam 
aut  crudam,  aut  cum  carnibus,  aut  cum  piscibus 
coctam  comedat,  et  stomachum  ejus  calefacit,  et 
digestionem  parabit. 

Cap.  LXXVIII.   De  Rossemyntza   (6)  [II,  44]. 

Bossemyntza  [Roeinische  mentha  ed.]  moderati 
caloris  est  et  acuti,  sed  tamen  aliquantum  temperati 
est.  Et  quem  gicht  laedit,  istam  tundat,  et  succum 
ejus  per  pannum  colet,  et  modicum  vini  addat,  et 
ita  mane  et  sero  et  ad  noctem  illam  bibat,  et  gicht 
cessabit.  Et  ut  sal  omnem  cibum  moderate  additum 
temperat,  quia,  si  nimium  aut  si  minus  parum  ad 
cibos  aditdur,  malum  est,   sic  Romische  Myntza,  aut 

(i)  Nasturtium  aquaticum. 

(2)  Portulaca  Sativa. 

(3)  Mentha  aquatica. 
(i)  Mentha  silvesti'is. 

•    (5)  Mentha  arvensis. 

(6)  An  Bomischcmynozaf  —  Mentha  crispa. 

(7)  Allium  sativum. 

Patrol.  CXCYII. 


1) 


Cap.  LXXXI.  —  De  Porro  (II)  [47]. 
Porrum  quod  dicitur  Lauch  (12),  et  velocem  ac  in- 
utilem  calorem  in  se  habet,  ut  vile  lignum,  scilicet 
spachin  [virgultorum  sepium  ed.],  quod  velociter 
accendilur  et  velociter  cadit:  et  homini  inquietudi- 
iies  in  libidine  facit.  Et  crudum  comestum  tam  ma- 
lum  et  contrarium  est  homini  ut  venenosa  et  inutilis 
herba,  quia  sanguinem  et  tabem  et  humores  hoini- 
nis  in  contrarium,  id  est  xcal  pervertit,  ita  quod  in 
homine  sanguis  per  eum  [recte]  non  crescit  et  quod 
tabes  in  eo  per  illum  non  minuitur,  et  quod  mali 
hiimores  in  eonon  mundantur.  Sed  qui  porrum[cru- 
dumj  comedere  vult,  in  vino,  sale  addito,  aut  in 
aceto  primo  beyszc,  ita  ]uod  in  vino  aut  in  sale  tam 
diu  jaceat  usque  dum  in  eis  sic  temperetur  quod 
malas  vires  suas  iii  iUis  perdat;  sicque  a  mane  us- 
que  ad  mediara  diem,  aut  a  nona  usque  ad  vespe- 
ram  ;  et  sic  temperatum  bonum  est  sanis  ad  come- 
dendum.  Crudum  autem  meiius  est  hoc  modo  sanis 
quam  coctum.  Sed  inflrmis  nec  crudum  nec  coctum 
valet  comedere,  quia  eorum  sanguis  reclum  calorem 
non  habet,  ct  quia  tabes  eorum  turbida  est,  et  quia 

(8^  Etcum  maturum  est,  sanis  et  infirmis,  etc,  ed. 

(9)  Allium  ascalonicum. 

(10)  Add.  ex  edit.  :  ei  in  ventre  quosdam  morsus  fa- 
ceret. 

(H)  Allium  porrum. 

(12)  Quod  —  Lauch  om.  ed. 


37 


itna 


S.  HILDKGAHDIb. 


111:4 


humores  eorum  spnniosi,  iJ  pst  ftymechte  sunt.  El  A 
\i\eo  xi  semper  intirmus  illud  oouiedoret,  luec  omnia 
in  eo  perverlit  ^l  .  (Jiiod  si  taiuen  aliqui  iiilirmi 
mai^num  appetitum  habuerint  ad  comedendum  por- 
rum,  illum  crudum,  ut  supra  dictum  est,  tempera- 
tum  modice  comedant,  quia  cruduin  sic  meiius  est 
quam  ooctum.  [Kl  medicamentis  non  multuin  con- 
i^ruit  quia  instabili  aura  crescit,  scilicel  cum  calor 
aurae  humiditalem,  humiditas  oaiorem  in  se  habet. 
Add.  ed.] 

Cap.  LXXXIl.  —  De  Laucu  (2)  [II,  no]. 

Omnis  Lauch  .Porruin  ed.]  qui  cavus  est  ut /to/, 
ut  suriije  et  prieslauch  et  plauzti  et  similes,  nimis 
calidi  non  sunt,  sed  temperali,  el  aliquanum  quasi 
vinosum  succum  habenl.  De  vento  ac  humiditate 
terrse  crescunt,  sed  praecipue  inter  alios  Lauch  [mi- 
nus]  hocivus  est,  nec  procellas  in  humoribus  homi- 
nis  parat,  et  cito  digeri  potesf.  Sanis  autem  ciudus 
comestus  non  nocet;  iutirmis  autem  coquatur,  ne 
huraiditas  ejus  ad  humiditalem  illorum  jungatur, 
quoniam  infirini  diversos  hnmores  in  se  ha- 
bent  (3) 

Cap.   LXXXIII.  De  U.NLArcH  (4)  [II,  49]. 

Unluuch  ,Cepe  cd.]  rectuin  calorem  non  habet, 
sed  acutam  humiditatem,  et  de  rore  illo  qucck  [ve- 
getatur  eti.]  qui  est  circa  ortum  diei,  id  est  cum 
vires  roris  jam  elabuntur.  Et  cr\idus  tam  nocivus 
quam  veueuosus  est  ad  comedendtim,  ut  succus  in- 
utilium  herbarum ;   coclus    ad   comedendum    sanus 


Cap.  LXXXV.  -  De  Wizsghas  [U,  52]. 

Wiazrfras  [Weggrasz  et  Suregrasz  et  Rcemesgrasz 
ct.]  temperatai  naturie  ac  lemperate  sicci  sunt,  at- 
que  sanis  et  iufirmis  sunt  qnasi  mclda  et  latichen 
[quasi  medela  cd.]  ad  comedenduin,  et  nocivos  hu- 
mores  non  gencrant,  et  faciliter  digeruntur  cum 
sanitate. 

Cap.    LXXXVI.   —    De   Stutguas  (9)  [II,    53]. 

Stutgras,  qme  minores  sunt,  debiles  et  intirmos 
humores-in  debihbus  hominibus  parant,  atque  me- 
lancoiiam  in  eis  augent ;  gravia  sunt  ad  digerendum 
et  ita  contraria  honiini  ad  oomedendum,  ut  unkrut 
[quoniam  viriditas  eorum  mala  est.  Add.  ctl.\ 
Cap.  LX.XXVIl.  De  Kurbesa  [II,  lili]. 

"  Kurbesa  [Cucurbita  ed.]  sicca  et  frigida  sunt,  at- 
que  de  aere  crescunt,  et  tam  infirmis  quam  sanis  ad 
comedendum  bon»  sunt(ll),  ac  de  liumiditate  terroe 
crescunt,  et  amaritudinem  humorum  in  hominibus 
movent,  et  infirmis  ad  mauducandum  non  valent. 

Cap.  LXXXVIII.  —  De   Ruba  (12)   [II,   57]. 

Ruba  [Rapa  cd.]  magis  calida  est  quam  frigida,  et 
gravis  in  stomacho  hominis  est,  sed  tamen  facile 
digeri  potest.  Et  qui  crudum  comedere  vult,  exle- 
riorem  corticem  totam  auferat,  quod  spissa  sit,  quia 
viriditas  illius  hoininem  laedit,  et  cortice  ablata,  id 
quod  interius  est  comedat.  Sed  cocla  melior  est  quain 
cruda,  et  malos  humores  nou  parat.  Quod  si  ali- 
quando  humor  in  ulceribus  exsurgescit,  rubam  co- 


[^quia  per  ignem  nociva  qua;  in  eo  sunt  minuuntur  C  medat,   et  ulcus   compescitur.  Sed    si    quis    aut    in 


Add.  ed].  Et  illis  qui  vidden,  aut  fiber,  aut  yicht 
habent,  bonus  est  coctus.  Illis  autem  qui  magensich 
sunt  ^qui  infirmum  et  debilem  stomachum  habent 
ed.],  tam  crudus  quam  coclus  dolere  facit,  quia 
humidus  est  (ii). 

Cap.  L.XX.XIV.  —  De  Kole  (6)  [II,  51]. 
Kole  et  Weyditikole  et  Kochkole  [Caulis,  et  Wen- 
dolkad,  et  rubese  caules  ed.]  humidse  natura  sunt 
et  huppus  aliquantum  plus  frigidum  quam  calidum 
est,  et  aliquanlum  siccfe  naturaj,  et  de  livore  roris 
et  aeris  crescunt.  Et  exinde  quasi  vires  et  visceraha- 
bent,  et  succus  eorum  aliquantulum  inutilis  est,  et 
infirmitates    in    hominibus    ab    eis    generantur,    et 


pulmone  dumphct,  si  nibam  coctam  aut  crudam  co- 
medcrit,  eum  et  in  pulmone  aliquantulum  fatigat 
Iquia  tantas  vires  non  habet  ut  magnisinfirmitatibus 
resistat.  Add.  ed.] 

Cap.  LXXXIX.  —  De  Retich  (13)  [II,  58]. 
IhHich  [Radix  cd.]  pUis  calida  quam  frigida.  Sed 
postquam  effoditur,  sub  terram  in  humido  loco,  aut 
per  duos  aut  per  ties  dies,  fossus  ponatur,  ut  viri- 
ditas  ejus  temperetur  quatenus  tanto  melior  sit  ad 
comedendum.  Et  comestus  cerebrum  purgat,  et  no- 
xios  humores  viscerum  minuit.  Nam  si  fortis  et 
pinguis  homo  retich  comedit,  eum  curat  et  interius 
purgat;   infirmum  autem  et  corpore  aridum  Isedit. 


debilia     viscera     vulnerantur.     Sed     sani    homines  |)  Sed  si  infirmus  eum  comedere  voluerit,  ipsum  super 


qni  fortes  venas  [habent],  nec  muitum  pingues  sunt, 
si  haec  comederint,  ea  in  viribus  suis  superare  po- 
terunt ;  pinguibus  autem  hominibus  nociva  sunt, 
quia  caro  eoruni  in  succo  abundat,  et  comesta 
ipsis  fere  ita  obest  (7;  quemadmodum  infirmis.  Et, 
in  muse  et  cum  carnibus  cocta  nociva  sunt,  et  ma- 
los  humores  augent  magis  quam  minuant  (8). 

(Ij  Quia  corum  sanguis  — pervertit  om.  ed. 

(2)  Allium  fistulosum. 

(3)  iVe  humiditas  —  habent  om.  ed. 

(4)  AlUum  ccpa. 

(5)  Qua  —  est  om.ed. 
(fi)  Brassica  oleracea. 

(7)  Quiacaro  —  obest  des.  in  ed. 

(8)  Et  in  muse  —  minuant  om.  ed. 


ignitum  lapidem  priiis  exsiccet,  et  in  pulverem  re- 
digat,  atque  huic  pulveri  lucidum  vel  assurn  sal 
addat,  et  semen  feniculi,  et  ita  cum  pane  comedat, 
et  foeditatem  ejus  interius  purgat,  ac  ipsum  creffti- 
get  [confortat  ed.].  Sed  qui  plurimum  fiecma  in  se 
habet,  redich  sic  pulverizet,  et  mel  cum  vino  co- 
quat,  et  pulverem   istum  immittat,    et  modice  infri- 

(9)  Exstat  iterum  infra  ,  paucis  mutatis.  Vide 
cap.  t9G. 

(10)  Cucurhita  lagenaria. 

(11)  Hic  in  ed.  ponitur  cap.  De  peponibus:  Pepo- 
ni:s  humidse  et  frigidae  sunt  et  de  humiditate  —  nun 
valent. 

(12j  Brassica  rapa. 
(13)  Raphanus  sativus. 


I  (Jo 


PHYSICA.  -  LI1{.  I,  l)E  PLANTIS. 


IHltt 


gidatum  tam  pransus  qnam  jejunus  bibat,  et  puivis  A  ignitis  superfundal,  et  eas  etiam  ita  coctas  et  calidus 


iste  Jlecma  ab  eo  purgat  (1),  et  mel  facit  ne  ari- 
dus  fiat.  Ouod  autem  facere  sentitur  comestus,  lioc 
est  quod  malos  bumores  et  fetores  de  homine  ex- 
pellit.  Qui  autem  retich  comedit,  galgan  postea  co- 
medat,  et  fetorem  anhelitus  comprimit,  et  sic  ho- 
miiiem  non  Isedit. 

Cap.  XC.  —  De  Latich  (-2)  [II,  fiO]. 
Latich  [Lactucai  ed.]  domesticae  quse  comedi  pos- 
sunt  valde  frigidte  sunt,  et  sine  condimento  come- 
stae  inutili  succo  suocerebrum  hominisinanefaciunt, 
stomachum  inlirmitate  implent.  LTnde  qui  eas  come- 
dere  vult,  primum  aut  dillc  [anelo  ed.],  aut  aceto, 
aut  allio  beysze,  [condiat  et  temperet  ed.]  ita  quod 
his  perfusum  sit  brevi  tempore   antequam  comeda- 


super  umbilicum  suum  ponat,  et  hoc  sa-pe  faciat, 
et  libidinem  ab  ipsa  fugabit,  ita  tamen  quod  sani- 
tatem  corporis  ejus  non  minuit.  Sed  etiam  sive  vir, 
sive  mulier,  qui  in  libidine  incontinens  est,  wilde 
latich  in  sole  exsiccet  et  ita  in  manu  sua  in  pulve- 
rem  redigat,  et  pulverem  istum  in  calido  vino  saepe 
bibat,  et  libidinem  in  eo  exstinguit  absque  laesione 
corporis  sui. 

Cap.  XCIII.  —  De  Herba  Senfk  (4)  [II,  64]. 
Senff  [Sinapis  ed.]  herba  quae  in  campo  crescit  et 
in  vineis,  et  comeditur,  calida  est,  sed  tamen  ins- 
tabiiis  caloris,  et  etiam  humida  est,  ac  in  illa  humidi- 
tate  indignum  frigorem  [torporem  ed.]  habet,  quia 
de  variis    turbinibus  crescit  et  de  diversa  aura.   Nec 


tur.  Et  si  hoc   modo   temperatum  comederit,    cere-       utilis  [et  quamvis  pauperes  eamdem    herbam  come- 


brum  confortant  et  bonam  digestionem  parant.  [Si 
quis  dolorem,  seu  tumorem  in  gingivis  patitur,  la- 
ctucas  accipiat ;  vel  si  eas  non  habuerit,  primum 
nascentia  folia  de  quercu  sumat,  et  parum  plus  de 
cerifolio  addat,  et  hsec  modice  terat,  et  vinum  eis 
addat,  et  ori  suo  imponat,  et  aliquandiu  in  ore  te- 
neat,  et  injustos  humores  gingivarum  expellunt. 
Add.  ed.] 

Cap.  XCI.  —  De  Lactuca  agresti  (3)  [II,  6t]. 

Sed   agrestes   lactucae  eamdem   fere  naturam   ha- 

bent.  Qui  autem  lactucas  qute   inutiles   sunt  et  quae 

vuknit  dicuntur  aut    crudas    aut  coctas  coraederet, 

amens,  id   est  unsinnig   fieret,  et  in  medulla  vacuus 


dant,  inutilis  tamen  est,  add.  ed.],  est  ad  come- 
dendum,  quia  venenosa  est  et  inlirmos  humores  in 
hbmine  parat,  et  stomachum  gravat ;  sed  tamen 
cito  digeri  potest.  Sanos  autem  et  macros  non 
Isedit,  intirmos  vero  et  pingues  Isedit ;  nam  intir- 
mos  in  stomacho  gravat,  pingues  autem  demphet 
[halitum  difliculter  trahere  facit.  Ed.] 

Cap.  XCIV.  —  De  Siisape  (o)  [II,  63.] 
Synape  valde  calidfp  et  aliquantum  siccai  natura? 
est,  et  intemperato  calore  et  frigore,  id  est  temperata 
aura  crescit,  et  vires  arborum  seu  herbarum  habet, 
quia  de  vento  illo  crescit  qui  poma  educit,  et  quia 
etiam  de  viriditale  terrae    crescit,    et   inde   aliquan- 


efUceretur,  quia  illge  nec  calidse   nec   frigidae    sunt,  f'  tum  succi   habet.    Et   herba  ejus  nociva  est  ad  co- 


sed  tantum  inutilis  ventus  qui  fructus  terrae  arefacit, 
id  est  derret,  et  nullum  fructum  affert;  el  lactucse 
illai  de  spuma  terrse  sudoiis  crescunt,  et  ideo  inuti- 
les  suut.  [Sed  si  asinus  in  veutre  dolet,  agrestem 
lactucam  ad  furfures  in  aqua  modice  calefactos 
inscidendo  misce,  et  hoc  saepe  fac,  et  curabitur.  Si 
quis  etiam  scrofulas  habet,  antequam  rumpantur, 
accipiat  lactucam,  majorem  scilicet,  quae  exterius 
alba,  et  interius  viridis  est,  et  juxta  eamdem  abrum- 
pat  secundum  latitudinem  scrofularum,  et  caetera 
abjiciat,  et  super  illud  quod  retinuit  mel  liniat,  et 
sic  per  tres  dies  et  noctes  super  scrofulas  pouat;  et 
cum  illud  exsiccatur,  iterum  eodem  modo  super- 
ponat,  et  minorari  incipient.] 

Cap.  XCII.  De  WiLDE  Latich  [II,  63]. 
Wilde  Latich  [Silvestres  Lactucae  ed.]  frigidae 
sunt,  et  libidiuem  in  homine  exstinguunt.  Nam  vir 
qui  in  lumbis  superfluus  est  ivilde  latich  in  aqua 
coquat,  et  in  asso  balneo  aqua  illa  se  perfundat,  et 
easdem  wilde  latich  ita  coctas  et  calidas  circa  ium- 
bos  suos  in  balneo  ponat,  et  hoc  [saepe]  faciat,  et 
libidinem  in  eo  exstinguit,  nec  ad  sanitatem  corporis 
eum  nocebit.  Et  si  mulier  inlumescentem  matricem 
in  libidine  habet,  ita  quod  incontinens  est,  et  ipsa 
cum  wilde  latieh  assum  balneum  facial,  et  in  balneo 
sedens  aquam  illam    in   qua  coctae    sunt,    lapidibus 

(1)  Reliqua  desunt  in  ed. 

(2)  Lactuca  sativa. 

(3)  Lactuca  virosa.  Cf.  infra.  cap.  198. 


medendum,  quia  virlus  ejus  debilis  et  instabilis 
est;  hominem  interius  decerperet  qui  eam  co- 
mederet;  sed  semen  ejus  alios  cibos  gesmach 
habet.  Intirmo  autem  et  debili  et  frigido  stomacho 
non  valet,  quia  eum  gravat  et  non  purgat.  Sed 
fortis  stomachus  eiim  superat.  Oculos  autem  co- 
mestum  clarilicat,  sed  fumum  in  cerebro  parat, 
et  quamdam  acerbitatem  in  capite,  ita  quod 
illa  aliquam  humiditatem  de  capite  educit.  Sedtamen 
majus  malum  et  plus  nocivum  in  capite  immittit, 
atque  bonam  et  rectam  digeslionem  non  parat,  sed 
cum  dolore  digestionem  educit,  et  quasi  fumum  in 
homine  facit.  Sed  quilibet  homo  moderate  co- 
medat  illud,  quia  inlirmos  la?dit,  quoniam  vires 
"  in  se  non  habent  ut  vitetur.  Sanos  autem  non  mul- 
tum  la'dere  potesi,  quia  fortitudo  illorum  illos  re- 
parat.  Qui  autem  synape  libenter  comedit,  vinum 
calefaciat  et  ad  illud  fundat,  et  sic  ciicumferat, 
id  est  zutrihc,  cum  jam  comedere  vult,  et  sic  co- 
medat,  quoniam  hoc  modo  comeslum  inlirmos  non 
laedit,  quia  inutilitas  ejus  per  calorera  vini  ablata 
est.  Quod  si  vinum  non  habet,  frigidum  acetum  ei 
infundat,  et  sic  comestum  non  Isedit  (6).  Si  ita  vino 
et  aceto  non  teraperatur,  ad  comedendura  homini 
non  valet,  inlirmo  enim  non  prodest  etiam,  si  sa- 
num  laedat. 

(4)  Sinapis  arvensis. 

(3)  Sinapis  alba  et  nigra. 

(6)  Qave  sequuntur  om.  cd. 


HfiT 


S.  Illl  DFr.AHDlS 


ilf.8 


r.Ai".  XCV.  —  DkAla.m.  (I)  fll,  CTj. 

Alant  [Euuia  ed.]  calidae  et  siccfp  naturre  et  utiles 
vires  in  se  habet.  Et  per  totnrn  annum.  tam  arida  qua 
viridis  iu  puruni  viuum  ponalur;  sed  po?tquam  in 
vino  se  contraxerit,  vires  in  ea  deliciunt,  et  tunc 
illa  ejiciatur,  et  nova  imponatur.  Et  qiii  in  puimone 
dolet,  eam  quotidie  ante  cihnm  et  post  cibum  mo- 
dice  sic  bibat,  et  venenum,  id  est  ejjthcr,  de  pul- 
mone  ejus  aufert,  et  emigraueam  premit,  ac  ocu- 
los  puriiicat.  Sed  si  quis  eam  frequenter  sic  biberet, 
illum  pr.i"  fortitudine  sua  lifderet.  Quod  si  vinum 
iion  habes  ut  illi  imponas,  lac  cum  melle  et  aqua 
purum  honiywurtz  [potum  ed.],  et  Alant  iinpone 
pt  bibe  ut  pra^dictum  est.  Accipe  etiam  vigim  [fruc- 
tum  ticus  C(l.\  et  bis  tantum  Alant,  ct  adde  galgan, 
el  de  his  fac  lutcrdraug  purum  potum  cd.],  et  bibe, 
si  in  pulmone  doles  et  non  de  aliis  intirmitatibus, 
et  bonum  est  tibi  contra  iniirniitatem  pulmonis. 
Quod  si  ad  infirmitatem  pulmonis  alias  iutirniita- 
tps  habes,  tunc  uoli  sic  bibere,  quia  nimis  forte 
tibi  ad  bibendum  esset,  et  inde  la^dereris. 
Cap.  XCVI.  —  De  Papavere  (2). 

Papaver  frigidum  est,  et  modice  humidum ;  et  grana 
ejus  comesta  somnum  alferunt  et  pruriginem  pro- 
bibent,  ac  elTurientes  pediculos  et  lentescompescunt, 
et  in  aqua  gerrellet  comedi  pnssunt;  sed  cruda  ad  co- 
medendum  meliora  etutiliorasnntquam  cocta.  Oleum 
vero  quod  ex  eis  e.xprimitur,  honiiiiem  non  nutrit 
nec  reiicit,  nec  sanitatem,  nec  inlirmitatem  ei  ad 
pienum  affert;  et  idem  oleum  frigidum  est  grana 
autem  calida. 

Cap.  XCVII.  —  De  Babela  [H,  107]. 

Babela,  [Malva  ed.]  habet  in  se  moderatam  frigidi- 
talem,  ut  ros  est,  sed  tamen  plus  frigida.  Sed  nullus 
liomo  eam  crudam  comedat,  quia  sicrudam  comede- 
rel,  quasi  quoddam  vcnenum  esset,  quia  slimrcht  est 
et  quoniam  spissos  et  venenosos  humores  habet, 
et  illos  in  homine  parat.  Illis  autem  qui  inlirmiirn 
stomachum  habent  bonum  est  cocla  et  nova  co- 
n>»'sla,  scilicet  quod  jam  primo  incipit,  ita  quod 
inde  mus  faciat,  addito  sagimine,  et  comedat  qiii 
digestionem  aliquantum  parat.  Kt  pro  hac  necessi- 
tale  qui  intirmus  in  stomarho  est  comedat,  sed  ta- 
men  moderatf ,  ne  inde  la^datur.  Sanus  autem  eam 
(imnino  devilel  (.T) 

Cap.  XCVIII.  —  De  Clrtta  (4)  [M,  109]. 

Herba  qu.'f'  Cletta  [Lappa  cd.l  dicitur,  aliquantum 

( 1)  Inula  Uclctiium. 

(2j  Papdver  somiiifcrum. 

(3j  In  edit.  sic  iegitur  hoc  capitulum  :  «  Malv.i 
moderatam  frigiditatem  in  se  habet,  ut  ros,  et  ut 
aer,  in  mane  temperatus  est.  Et  si  diversis 
febribus  melancholia  tracta  cerebrura  hominis 
dolere  facit,  malvam  et  bis  tanlum  salvia-  in  mor- 
lario  lundul,  et  bajc  modico  oleo  oliva'  aspergat, 
elhoc  a  fronte  per  verticem  usque  ad  occiput  suum 
ponat,  et  panno  liget,  et  hoc  per  triduum  faciat, 
et  in  liis  tribiis  diebus  circa  noctem,  aut  oltio  oji- 
va-,  aul  acelo  reiiovabit,  et  insnper  sic  faciat  usque 
dum  melius  habebat.  Ut  bomo  visum  oculorum  cla- 
rificet,  supra  malvam  rorem  qua-rat,  vel  supra 
windam,  vel  supra   folia  j»iri,  vel    quprcus,   vel    fagi 


B 


.V  conlrarium  calorem  habet,  et  de  succo  ac  sudore 
temr  crescit,  et  utilis  [etiuulilis]  esl.  Nam  radix  ejus 
ad  nullam  utilitatem  valet,  et  folia  tam  cruda  quam 
cocta  periculosa  sunt  homini  ad  coracdendum, 
pra>ter  illum  cui  calcukis  in  corpore  nascitur;  et 
ille  folia  herba;  hujus  optimo  vino  coquat,  et  vi- 
num  hoc  per  pannuin  colatum  tam  pransus  quara 
jejunus  bibat  calidum,  et  de  fortitudine  ejus  in  ipso 
calculus  conteritur.  Flores  quoque  ejus  in  pulverem 
redige,  et  etiam  concham,  tostudine  abjecla,  et 
pulveres  istas  comniisce,  ita  quod  plus  sit  pulve- 
ris  de  concha.  Et  si  quis  grint  in  capite  habet,  in 
ulcera  illa  pulverem  istum  per  novem  aut  per  quin- 
decim  dies  proice,  et  in  quarta  et  in  quinta  die 
caput  ejus  lava  cum  lixivia  qu;e  de  fagineo,  id  est 
buchen,  venit,  et  sanabitur. 

Cap.  XCIX.  -  De  Distel  (5)  [II,  108]. 
Distel ,  tam  l«vis  quam  stechelechter  [Cardus 
tam  lenis  qiiam  hirsutus  ed.]  velocem  calorem 
habet,  qui  tamen  cilo  torpet,  quia  de  terra  sudat. 
Et  sudor  iste  terra»,  de  quo  herba  hn>c  nascilur, 
est  stechelecht,  et  tortuosas  herbas  facit  (6).  Et  ut 
sudor  de  homine  exit,  cum  ille  angustiatur,  ita 
etiam  sudor  terrae  tortuosas  herbas  emittit,  quii' 
horainem  lac.erant.  Et  quidem  distel  est  Isevis,  id  e.st 
ane  stechel,  et  quidem  et  homini  inutilis  est  cru- 
dus  ad  comedendum,  quia  si  quis  homo  eum  cru- 
dum  comederet,  s.ingiiinem  ejiis  atlenuaret,  et  ta- 
bem  in  eo  pararet,  ac  humores  illius  in  eo  zuflosscn, 

p^  ut  de  bono  vino  virlus  aufertur  cum  aqua  in  ipsum 
funditur,  et  ob  hoc  lieret  horao  inanis  sensu  et  de- 
stitutus  iu  sanguine  et  in  humoribus.  Sed  tamen  si 
distcl  ille  coquitur,  et  coctus  comeditur,  tunc  sanis 
hominibus  nec  multum  obest,  nec  prodest,  quia  nec 
sanguini  pinguedinem  confert,  sed  tamen  esuriem 
aufert.  Intirmos  autem  tam  coctu?  quara  crudus  Iff'- 
dit,  quia  languores  in  eis  excitat.  Sed  vehedistel 
frigiditatem  in  se  habet  et  valde  utilis  est.  Si  quis  au- 
lem  stechcn  in  corde  seualio  loco  velaliquo  membro- 
rura  suorum  dolet,  vehedistcl  accipiat,  et  modicum 
minus  de  orechten  salben,  et  in  modica  aqua  in  suc- 
cum  redigat,  et  statim  in  ipsa  hora  cum  a  stec.hen 
fatigatur  sic  bibat  et  melius  habebit. 

Cap.  C.  —  Dk  Urtica  (7)  III,    11  Ij. 

D  Urlira  valde  calida  est  in  genere  suo.  Nullo  modo 
valet,  ut  cruda  comedatur,  propter  asperitatem 
suam.    Sed    |cum    noviter   de    terra    procedit    add. 

(quoniam  lia^c  suavia  sunt),  et  rorem  quera  in  nocle 
vel  in  mane  iuvenerit,  cum  nox  clara  et  pura  et 
suavis  est.  palpebras  et  alia  oculorura  suorum  cir- 
cumungat,  et  posl  hoc  parumper  dormiat.  Sed  nullus 
homo  malvam  crudam  coraedat,  quiailli  quasi  quod- 
dam  venerium  esset,  quoniam  livosa  est.  Illi  autein 
qui  infirmura  storaachum  habet,  bona  est,  cura  jam 
crescere  incipit,  cocta,  et  sagimine  addito,  quia 
digestionera  aliquantura  parat.  Et  pro  hac  necessi- 
tale  inlirmus  nialvam  comedat,  sed  tamen  mode- 
rate;  sanus  autem  eam  omnino  devitet. 

(4j  Bardana  Lappa. 

(li)  Cardum  benedictus  et  Eryngium  campestre. 

(6)  Reliquahujus  capituli  desunt  in  ed. 

(7)  Urtica  dioira  vt  urcns. 


H69 


PHVSIGA.  -  LIB.  I,  DE  PLANTIS. 


1 1 70 


Ed.]  cocta  utilis  ad  cibos   hominibus    est,    quia  slo-  A  aliquam  fortem  potionem  accipiat,  et    interius    pur- 
maclium  purgat  et  slim  ab  eo   aufert.   Et    hoc  facit      getur,  et  postea    ievius  habebit.    [Si    autem  homini 


quodlibetgenus  urtica?.  [Si  de  uoxiis  et  malis  hu- 
moribus  qui  iu  homiue  venenosi  sunt,  vermes  iu 
aliquo  homine  excreveriut,  ille  succum  ardentis  iir- 
ticu',  et  succum  blandonije,  pari  pondere,  de  .foliis 
nucis  vel  de  cortice  ejusdem  arboris  quantum  illo- 
runi  duorum  est  accipiat,  et  modicum  aceti,  et  plu- 
rimum  mellis  addat,  et  iu  nova  olla  fervere  faciat, 
etspumam  superius  abjiciat,  et  postquam  etferbue- 
rit,  de  igne  tollat,  et  per  quindecim  dies  istud  mo- 
dice  jejunus  bibal,  sed  post  cibum  sufticienter,  et 
veruies  in  eo  morieuLur.  Et  homo  qui  absque  vo- 
luntate  sua  obliviosus  est,  urentem  urticam  ad 
succum  contundat,  et  mudicuni  olei  olivo'    addat,  et 


B 


in  aliquo  loco  os  casu  frangitur,  radices  plantagi- 
nis  in  mcl  inscidat,  et  jejunus  quolidie  coraedat,  et 
etiam  viridia  folia  malva;,  et  quinquies  plus  de  foliis 
vel  radicibus  plantaginis  cum  aqua  in  nova  olla  mo- 
dice  coquat,  et  ita  calidas  loco  illi  ubi  dolet  frequen- 
ler  superponat,  et  fractum  os  sanabitur.  Add.  ed.] 
Cap.  Cll.—  Dt:MEN,\A[II,  113]. 

Mvnna  calida  et  sicca,  et  foliura  ejus  super  fra- 
ctum  ulcus  positum,  veuenum  extrahit  et  sauat. 
Sed  in  ma&c  cocta  et  sic  comesla  sanat  dolentia  et 
ulcerata  viscera. 

Cap.  CIII.  —  De  Viola  (2)  III,  113j. 

Violaest  inter    cahdura   et  friL?idura.    Sed   tajuen 


cura  dormitum  vadit,  pectus   suum  et   timpora  cum  frigida  est  et  de  aere   crescit,   scilicet    quaado  post 

eo  perungat,  et  hoc  Sciepe  faciat,  et  oblivio  iu  eo  mi-  hiemem  aer  primum  incipit    incalescere.  Et  contra 

nuetur.  Et  si  fervor  reumatis  de  naribus  equi   tluit,  caliginem    oculorum     valet.     Accipe     ergo    bonum 

ita  quod  inde  houset,    urentem  urticam,  et  plus  de  oleum,    et  fac  illud  aut  ad   solem  aut  ad  ignem  m 

libistico  iu  aquacoque,  et  fumura  istum   calidum  m  nova    oUa  fervere,     et  cum  ita   fervet,  violas    im- 

nares  et  os  ejus,  frteno  imposito,  transire  permitte,  mitte,  ut  ilhid  ab  |eo    inspissetur,    et  ita  in  vitreum 

et  sanabitur.  Quod  si  equus  iu  ventre   dolet,   uren-  vas  pone,  et  sic  serva ;  et  ad   noctem  cum    oleo  illo 

tem  urticam    et   plus  de  libistico    pabulo  ejus  sa?pe  ad  palpebras  et  oculos  tuos    circumunge,   et  tamen 

commisce,  ut  simul  comedat,  et  sanabitur.  Add.  ed.}  ne  oculos  interiustangat,  etcaligiuem  oculorum  fu- 

Cap.  CI.  —  Dk  Plantagine  (1)  [II,  112].  gabit.  Et  si  quis    per  melancoliam  cum   raolestia   m 

Wegerich  [Plantago  ed.]    calida    et  sicca   est.   Ac-  mente  oppressus  est,  et   ita  pulmonem  la^dit,  hic  iu 

cipe  ergo  Plantaginem  et  succum   ejus  exprime,    et  puro  vino  violas  coquat,    et  eas  per   pannum   colet, 

per  panuum  colatum  aut  vino  aut  melle   tempera,  et  et  huic  vino  galgan   addat,  ac  liquiricium   quantuni 

da  iili  bibere  qui    a  gicht  fatigatur,   et  gicht   cessa-  velit,  etsic  lute7'dranck  idcidt.  &t  bibat,  et    melanco- 
bit.  Sed  et  [qui  glandes   in  se    habet]  radicem    ejus  C  Uara  compescit,  et  illum  laetum  facit,  ac  pulmonera 

igne  asset,  et  ita    calidam    super    glandes  pone,  id  ejus  sanat  (3). 

est   druge,   et    pannum  desuperliga,    et  ille  melius  Cap.  CIV.  —  DeMelda(4)   [II,  floj. 

habebit.  Non  autem  super  orfime   pone  [non   autem  Melda    [Attriplex    ed.J    autem     frigida   est   magis 

nin)ium  superponat,  ed.],    quia  inde  leederetur.    Et  quam  calida,  sed   tamen  aliquantum    teraperata,    et 

qui  a  s<ec/ie/t  fatigatur,  folia  ejus   in  aqua  coquat,  [et  coraesta  bouara  digestionem    facit.  Et  si    in   aliquo 

expressa  aqua  ista  calida,  ubi  dolet,  loco    illi    super-  homine  venenosae   glandes,    id    est  orfimap,  crescere 

ponat,  et   stechen   cessabit.   Et  si  aranea  vel   aliquis  incipiunt,    cum   melda  et     prieselauch  miuus    quam 

ahus  vermis  tangit  aut  tigit    hominera,  mox    succo  melda,  et  jsopa  minus    quam  prieslauch,    mus  sa-pe 

plantaginis  lixura;  illius  ungatur,  et  melius  habebit.  parat,  et  coraedat,    et    orhmse   siccabuntur.   Sed    et 

Et  si  etiam    vir  et  femina    zauber    [maleticium,  ed,]  melda  in  aqua  coquatur,  et  aqua   expressa   ejusdem 

amoris  comedit  aut  bibit,  succus  tvegerich,    aut  sine  oj/frrtoBcalida  superpouatur,  et  homo  ille    melius  ha- 

aqua  aut  cum  aqua,  ad    bibendum   detur,   et  postea  bebit  (5). 


I     {{)  Plantago  major ,  media  et  lanceolata. 

(2)  Viola  odorata.  D 

(3j  In  edit.  hoc  capitulum  sic  se  habet  :  «  Viola 
est  inter  calidura  et  humidum,  sed  pra'cipue  tem- 
perati  coloris  ;  et  de  suavitate  et  lenitate  aeris  cre- 
scit.  Homo  enim  oleum  oliva'  ad  solem  autad  ignem 
in  nova  oila  fervere  faciat,  et  dum    fervet,  violas  im- 

•  mittat  ut  ab  eis  inspissetur,   et  in    vitreura   vas  po- 

I  nat,  et  servet  Et  ad  noctera  cum  eo  oculos  et  pal- 
pebras  circumungat,  ita  ne  oculos    interius    tangat, 

'  et  caliginem  eorum  fugabit.  Et  homo  qui  igneos 
oculos  habet,  et  in  eis  caligat  et  dolet,  succum  vio- 
Ise,  et  bis  tantum  succi  rosarura,  et  succi  feniculi, 
secundum  tertiam  partem  rosarura,  accipiat,  et  his 
modicum  vini  addat,  et  cum  dormitum  vadit,  colly- 
rium  hoc  circa  oculos  suos  ungat,  cavens  ne  oculos 
interius  tangat.  Homo  quoque  qui  gravitatem  in  ca- 
pite  habet  aut  in  reuibus,  seu  alicubi  a  paralysi  fa- 
tigatur,  de  succo  violaj  per  pannum  extorqueat,  et 
et  de  hyrcino  sepo  sufficienter  addat,  et  ad    mediam 


partem  sepi  veterem  arvinam;  et  ha;c  in  patella  si- 
raul  dissolvat,  et  sic  unguentum  faciat ,  et  cum  eo 
in  capite  et  alias  ubi  dolet,  se  perungat,  et  melius 
habebit.  Et  si  quis  in  capite  dolet,  aut  cujus  car- 
nes  cancri  comedunt,  aut  si  qua^libet  ulcera  in  cor- 
pore  suo  habet,  succum  violae  accipiat,  et  ad  ter- 
tiam  partem  succi  hujus  oleum  olivic,  et  ad  quanti- 
tatem  succi  viol*  hircinum  sepum,  et  hac  simul 
in  nova  oUa  fervere  faciat  et  unguentum  paret.  Et 
qui  in  capite  dolet,  cum  hoc  unguenlo  frontem  in 
transversura  perungat,  et  melius  habebit.  Sed  et  ubi 
cancer,  et  alii  vermes  hominem  comedunt,  desuper 
ungatur,  et  morienturcum  ex  eo  gustaverint.  Etqui 
tertianas  febres  patitur,  violam,  et  ad  ejustertiam 
partem  plantaginem,  et  petferkraut  bis  tantum  ut 
plantaginis,  accipiat,  et  lierbulas  istas  cum  aceto 
aut  assato  sale  frequenter  comedat.  Sed  et  si 
quis,  »  etc. 

{i)  Atriplex  hortensis. 

{'6}  Sed  —  habebit  des.  iu  ed. 


B 


IITI  S.  HILDEGAUDIS. 

*  i^  t-v .'-'  *»     • 

CaP.   CV.  —   De  firNDEREBE  (I).  A 

Gunderebe  calida  est  magis  quatn  frigida,  et  sicca 
est,  et  qua-dara  pigmentorum  habet,  quia  viriditas 
ejus  utilis  esl,  ita  qiiod  homo  »iui  languet  et  cui  ra- 
tio  detitit,  cum  incalefacta  aqua  balneet,  et  eam 
in  muse  aut  in  sufftii  coquat,  aut  cum  caruibus,  aut 
cum  cuchtln  sa-pe  comedat,  et  juvabit  eura ;  et  si 
quis  cum  h.xivia  capul  suum  frequenter  cum  illo 
lavat,  multas  inlirmitates  de  capite  suo  fugat,  et 
probibet  ue  inlirmetur.  Sed  cui  mali  humores  ca- 
put  velul  dotim  fatigaut,  ita  qnod  etiam  aures  ejus 
diezent,  gunderebe  in  calida  aqua  ferverc  faciat,  et 
expressa  aqua,  ita  calidam  capiti  suo  circumponal, 
et  doum,  quod  in  capite  suo  est,  niinuit,  et  audi- 
tum  ejus  aperit.  Et  qui  in  pectore  et  circa  pectus 
dolet,  velut  iulerius  ulcera  habeat,  in  balneo  co- 
ctam  et  calidam  pectori  suo  circumponat,  et  melius 
habebit. 

Cap.  CVl.  —  De  Stagwurtz   (2)  (11,  H7J. 

Staguurtz  [Abrolanum  ed.]  calida  et  sicca  est,  et 
odorejus,  etiam  si  quis  cura  ea  ungitur  quod  inde 
odorem  dat,  raelancolicam  et  iracundiam  in  homine 
excitat  et  caput  ejus  fatigat.  Sed  ubi  grint  in  capite 
horainis  nasci  incipit,  succus  ejus  ulcericus  illis 
infundatur,  et  curabitur.  Et  ubi  buln  in  corpore 
horainis  eriguntur,  vel  ubi  raembrorum  aiiquod  in 
homine  contrahitur,  stagumrtz  tundatur,  et  ita  circa 
superponatur,  et  etiam  succo  ejus  locus  perunga- 
tur,  et  raelius  habebit.  ■  Cum  autera  scabies  et  cou- 
tractio  membrorum  immorantur,  abrotanum  mox  p 
auferatur,  quia  tunc  la^dit  magis  quam  prosit.  add. 
ed.jEtsiquis  de  giclU  in  membris  suis  fatigatur, 
accipiat  satis  de  stagivurtz,  et  satis  de  veteri  ar- 
vina,  el  modicum  baumoleo,  hircsimul  in  sartagine 
swey sze,  eiiuac  isla.  super  membrum  in  quo  gicht 
ita  furit,  ita  calida  ponat,  et  panno  per  ligaturam 
constringat,  et  sic  sa>pe  faciat,  gicht  ibi  ces- 
sabit(3).  ,'    ,^ 

Cap.  CVll.  —  De  Bidoz  (4)  [II,  7IJ. 
Biboz    [Artemisia  cd.]   valde   calida     est,     et  succus 

(\)  Glechoma  hederaceum.  —  Deest  iu  ed. 
(•2;  Artemisin  Abrotanum. 

(3)  Et  si  guis  —  cessabit  om.  ed. 

(4)  Arlemisia  vulgaris. 
(o)  Trifulium  pratmse.  j^ 

(6)  Arlemisia  Absinthium. 

(7)  Usque  ad  oculos —  nocttm  om.  ed. 

(8)  Ab  inde  usque  ad  tinem  capituli  ed.  non  con- 
cordat,  quai  sic  pergit  :  o  Si  enim  liuorlen  aures 
liommis  intraverint,  vel  si  alii  verrnes  m  eis  creve- 
rint,  ille  absiuthmm  ai:cipiat,  et  secundum  ejus  me- 
diam  parlem  rutam,  et  secuudum  mediam  partein 
rutae  liysopum,  et  herbas  has  in  aqua  coqiiat,  el 
cum  eas  coxerit,  caput  suum  inclinet,  et  fiimuni 
istum,  qui  de  herbis  istis  calidis  egreditur,  per  lia- 
rundinem  in  aurem  iliam,  in  qua  non  dolet,  intrare 
permittat,  quatenus  idem  fiimus  ad  aliam  aurem  in 
qua  vermes  simt  perveniat,  et  fugiaiit,  Sed  et  j^ri- 
mum  ipsam  aurem,  n\  qua  vernies  sunt,  cum  mo- 
dico  melle  perungat,  et  eliam  ei  modicum  de  veteri 
arvina  imponat,  ut  cum  prydictiim  fumum  sense- 
rint,  ad  dulcedinem  istorum  declinent.  Sed  et  spi- 
cam  de  hordeo  cum  granis,  .•^ive  absque  granis,  ad 
ignem    incendat,  ut    fumus  ab    eis  egrediatur    per 


1172 


ejus  valde  utilis;  el  si  coquitnr  et  iu  muse  come- 
ditur,  inlirma  viscera  sanat,  ac  stomacluim  frigi- 
dum  calefacit.  Sed  et  si  quis  comederit  aut  bibe- 
rit,  unde  dolet,  tunc  aut  ex  carnibus,  aut  cum  sa- 
gimiue,  aul  in  musf,  .lut  in  aliquo  alio  condimento 
et  temperameuto  biboz  coquat  et  comedat,  et  pu- 
tredineni  hanc  quam  in  prioribus  cibis  aut  potibus 
ille  sibi  attraxit  aufert  et  fugat.  (Sed  et  si  troilb, 
et  mali  humores,  ruj^ta  cule  ab.-que  venenato  ul- 
eere  in  aliquo  loco  corporis  humani  coadunati  ef- 
lluuut,  homo  illeartemisiam  accipiat,  et  exprimat, 
et  eidem  succo  mel  addat,  ita  ut  succus  artemisia^ 
mel  excedat,  et  sic  locum  doloris  perungat.  Mox 
etiam  clarum  de  albugiue  ovi  factum  superilliniat, 
et  panno  desuper  liget.  Et  hoc  tam  diu  faciat  dum 
sanetur.  Add.  ed.] 

Cap.  CVIII.  —  De  Cle  (5)  [II,  \  18J. 

Cle  [Cithysus  ed.]  tam  calidum  quam  frigidum 
est,  et  etiamsiccum  est,  et  ad  pascua  pecorum  utile 
est.  Sed  ad  medicinam  modicum  valet,  nisi  contra 
caliginem  oculorum.  Nam  flores  ejus  baumoleo  im- 
pone,  et  illo  eos  zutribc  absque  coctione,  et  mox 
palpebras  et  oculos  caligantes  circumunge.  Et  so- 
lummodo  in  illa  hoi'a  cum  oculi  inungendi  sunt, 
flores  isti  in  baumoleum  ponantur,  et  oculis  per- 
unctis  slatim  ejiciantiir,  quia  vires  non  habent,  ut 
in  oleo  diu  jacere  et  durare  possint.  Et  si  hoc  modo 
saepe  fecerit,  caliginem  oculorum  fugabit. 

Cap.  CIX.  —  De\Vermlda(G)  [II,  f19j. 

Wermuda  [Absinthium  cd.]  valde  calida  est  et 
multum  virtuosa,  et  est  principalis  magistra  ad 
omnes  languores.  Nam  de  succo  ejus  calido  viuo 
sufticienter  inftmde,  et  caput  homiuis,  cum  dolet, 
totum  madefac  usque  ad  oculos  et  usque  ad  aures 
et  usque  ad  nack,  ethoc  facias  ad  noctem  (7),  cum 
dorraitum  vadit,  et  laneo  pileo  caput  ejus  totum 
tege  usque  ad  mane,  et  deprimit  dolorem  tumcntis 
capitis  (8)  et  dolorem  qui  se  in  capite  erbulset  de 
gicht,  et  etiam  interiorem  dolorem  capitis  fugat. 
Et  etiam  de  succo  ejus  in  baumoleum  infunde,    ita 

arundinem  in  aurera,  ut  pru^diclum  est.  Hoc  aulem 
homo  sa'pe  in  die  faciat,  ot  liberabitur,  aut  Deus 
eum  liberare  nou  vult.  Quod  si  vermes  aurem  exie- 
rint,  oleum  olivaj  in  novo  vase  ad  ignem  fervere,  et 
fumum  istum  in  aurem,  in  qua  vermes  fuerunt, 
transire  permittat,  ut  ulcerata  auris  ungatur,  et 
deinde  cum  eodem  oleo  infrigidato  ipsain  aurem  in 
circumitu  interius  perungat,  et  si  modicum  ex  eo 
aurem  intraverit,  non  nocebit.  Sed  etmettram  in 
aqiia  coquat,  et  fumum  in  sanam  aurem  transire 
permiltat,  et  eamdem  aurem  manu  sua  comprimat, 
ne  funms  egredialur-,  et  sic  sa^pe  faciat,  et  sana- 
bitur.  llomo  aulem  qui  de  putrido  sanguine,  et 
piirgatione  cereLri  in  deutibus  dolet,  absinthium  et 
verbenam  aiquali  pondere  in  bono  vino  in  nova  olla 
coquat,  et  vinum  istud  per  pannum  colet,  et  bibat, 
modico  ziiccaro  addito.  .Sed  et  herbas  istas  calidas, 
cum  dormilum  vadit,  maxillio  suse  circumponat,  et 
panno  desuper  liget.  Ethoc  faciat  dum  sanetur.  Et 
etiam  succus  absintliii  ad  oleum  oliva»,  fundatur, 
ita  ut  oleum  succum  duabus  partibus  superet,  et  iu 
vitreo  vase  ad  solem  calefiat,  et  sic  per  annum  ser- 
vetur.  Et  ciim  quilibet  homo  circa  pectus  dolet,  et 
inde  tussitat  cum  illa    porungalur  :  et   si    etiam  in 


1173 


PHYSICA.  —  LIB.  I,  DE  PLANTIS. 


1174 


quod  oleum  succum  illum  duabus  partibus  superet,  A 
ac  in  vitreo  vase  ad  solem  calefac,  et  sic  per  an- 
num  serva ;  et  cum  quilibet  homo  in  pectore  et 
circa  peclus  dolet,  ita  quod  inde  hustet,  illum  in 
pectore  cum  illo  perunge :  et  qui  in  latere  dolet, 
illum  ibi  inunge,  et  interim  ac  exterius  eum  sanat. 
Sed  wermudam  in  mortario  ad  succum  tunde,  et 
unslecht,  et  sepum  cervinum,  ac  cervinam  medul- 
lam  adde,  ita  ut  de  succo  wermudx  bis  lantum  sit 
ut  de  sepo,  et  de  sepo  bis  tantum  ut  de  meduUa 
cervi  et  sic  unguentum  fac;  et  homo  qui  fortis- 
sima  fjidit  fatigatur,  ita  etiam  quod  raembra 
ejus  minantur  frangere,  cum  eo  mox  ignem  ubi 
dolet  perunge,  et  curabitur.  Et  cum  wermunda  re- 
cens  est,  eam  tuade,  et  succum  ejus  per  panuum 
exprime,  et  deinde  vinum  cum  melie  modice  coque, 
et  succum  istum  huic  vino  infunde,  ita  ut  idem 
succus  vinum  et  mei  sapore  superet,  et  istud  a 
maio  usque  ad  octobrem  semper  tertia,  scilicet  die, 
jejunus  bibe,  et  lauchmcht  et  melancoliam  in  te 
compescit,  et  oculos  tuos  clarificat,  et  cor  confor- 
tat,  ac  pulmonem  intirmari  nou  permittit,  et  sto- 
machum  calefacit,  et  viscera  purgat,  ac  bonam 
digestionem  parat. 

Cap.  CX.  —  De  BiLSA  (1)  [ir,  120]. 

Bilsa  frigida  est,  et  mollis  absque  viribus;  et  si 
quis  eam,  aut  oleum  ex  granis  ejus  factum,  come- 
deret,  morliferum  veneiiiim  in  illo  fact.reL.  Scd  ubi 
surm  in  homine  sunt,  ita  quod  carnem  ejus  exul- 
cerant,  eodem  loco  eam  cum  succo  tere ,  et  sarm  C 
morientur.  Oleum  ex  semine  ejus  factum  non  mul- 
tum  utile  est;  sed  ubi  in  aliquo  loco  membrurum 
hominis  nimius  ardor  exsurgit,  locus  ille  oleo  isto 
perungatur,  et  eum  absque  aiia  medicina  infrigi- 
dat.  Sed  vis  ejusdem  olei  aliis  inlinnitatibus  utilis 
non  est.  [Ut  autem  ebrius  ad  se  redeat,  jusquia- 
mum  in  frigidam  aquam  ponat,  et  frontem,  tempora 
et  guttur  suum  riiadefaciat,  et  melius  habebit. 
Add.  ed.] 

Cap.  CXl.  —  De  Reynfan  (2)  [II,  70J. 

Reyufan  [Tauacetum  ed.]  calidus  est  et  modicuin 
humidus,  etcontra  omnes  supertluentes  et  eftluentes 
humores  valet.  Nam  qui  nasenboz  |catarrhum  ed.\ 
habet  et  inde  hustel  [tussitat  ed.],  reyfanen  come- 
dat,  aut  in  suffen  [sorbiciuncula  ed.],  aut  in  cu-  " 
chen  [tortellis  ed.\,  aut  cum  carnibus,  aut  aliquo 
modo  sit.  Compescit  humores  ne  in  illo  supercre- 
scant,  et  ita  deticiunt.  Et  qui  duram  husten  habet, 
cum    farina    semilae    et   reynfanen   suffen    paret,   et 


saepe  comedat,  et  ita  ariditas  et  interiora  ulcera 
iliius  husten  solvuntur,  hoc  modo  quod  homo  ille 
sordes  habens  illas  excreando  eicit,  et  melius  ha- 
bebit.  Sed  et  qui  in  stomacho  de  diversis  malis  ci- 
bis  gravitatem  et  ponderositatem  habet,  accipiat 
so^  [jused.]  qijod  absqiie  oleribus  et  absque  aliis 
herbis  coctum  est,  et  in  illud  Reyfanen  ponat,  et 
denuo  coquat,  et  coctum  comedat  saipe,  et  stoma- 
chum  ejus  moliiiicat,  et  eum  levera  facit,  et  sua- 
vem  digestionem  parat.  Et  quicunque  urinam  emit- 
tere  non  potest,  ita  quod  a  calculo  constringitur 
[ita  tamen  quod...  nou  constr.  ed.],  Reynfan  tun- 
dat,  et  succum  ejus  per  pannum  colet,  et  modicum 
vini  addat,  et  sic  seepe  bibat,  et  constrictioue  uriua; 
solvetur,  et  eara  emittit.  —  [Mulier  ergo  quse  ob- 
strusa  menstrua  patitur,  et  inde  dolet,  accipiat 
tanacetum,  et  febrifugam  cequali  pondcre,  et  vul- 
lenam  aliquantum  plus  quam  unius  istorum  sit,  et 
eas  coqual  aperto  et  tluente  tlumine,  quod  et  sole  et 
aere  temperatur ;  et  tunc  etiam  sumat  lateres,  et  eos 
in  ignem  ponat,  et  assum  balneum  cum  praedicta 
aqua  et  herbis  faciat.  Cuinque  hoc  balneum  intra- 
verit,  super  scabellum  herbas  calidas  ponat,  et  de- 
super  sedeat.  Et  si  iterum  iufrigidatae  fuerint,  eas 
ilerum  in  praedicta  aqua  calefaciat.  Et  huc  faciat 
quandiu  in  balneo  illo  sedet,  ut  per  huinores  her- 
barum  istarum  cutis  et  caro  illius  exterius  et  ma- 
trix  interius  mollilicetur,  et  ut  vena;  ejus  quae 
clausae  sunt  aperiantur.  Deiude  sumal  rifelbire,  et 
ad  eorum  tertiam  partem  millefolium,  et  rutam 
quasi  tertiam  partem  millefolii,  et  tantum  de  ari- 
stologia  louga  ut  rifelbire  et  millefoiii  est,  et  plu- 
rimum  de  dictarano,  et  has  in  mortario  tundat,  el 
cum  buno  et  puro  vino  in  olla  coquat,  et  coctas  cum 
vino  illo  iu  saccellum  fundat,  et  insuper  gariofyli, 
quantum  habere  potes,  et  de  albo  pipere  miuus 
quara  garioiyii,  et  simul  terat,  et  satis  de  novo  et 
recente  melle,  quod  absque  sorde  est,  addat,  et  in 
optimo  vino  fervere  faciat,  et  ad  praedictay  herbas 
in  saccellum  fundat,  et  ex  his  clarelum  paret,  et  per 
singulos  dies,  jejuna  el  pransa,  illud  bibat;  sed  non 
in  praefdto  balneo,  quouiam  balneum  huminem  ali- 
quantum  constringit;  et  sic  faciat  dum  salvatur. 
Sed  interim  dum  prtefatam  cunstrictionem  sanguinis 
patitur,  bovinas  carnes,.  et  alios  grossos  et  fortes  ci- 
bos  devitet  et  suaves  cibos  coraedat  et  vinum  bibat. 
Sed  iuterim  aquam  bibitura,  aquam  putei  bibal 
et  aquas  salientis  et  tluentis  fontis  devilet,  quoniam 
aliis  aquis  aliquanto  asperiores  sunt.  Add.  ed.] 


latere  dolet,  ibi  inungatur,  et  unctio  haec  eum  in- 
terius  et  exterius  sanat.  Sed  et  absinthium  in  mor- 
tario  ad  succura  contundalur,  et  sepum  cervi  ad 
cervinaiu  medullam  addatur,  ita  ut  de  succo  bis 
tantum  sit  ut  de  sepo,  et  de  sepo  bis  tantum  ut  de 
cervina  medulla,  et  sic  unguentum  paretur  :  et  qui  a 
fortissima  paralisi  fatigalur,  quam  membra  illius  rai- 
nantur  frangere,  cum  eo  juxtaignem  ubi  dolet  perun- 
gatur  et  curabitur.  Et  cura  absiutliium  recens  est, 
homo  succum  exprimat,  etvinumcum  melle  modice 


coqudt,  et  succum  illum  vino  infundat,  ita  ut  succus 
vinum  et  mel  in  sapore  superet;  et  istud  a  maio 
iisque  ad  octobrem,  non  omni  die,  sed  semper  ter- 
tia  et  tertia  die  jejunus  frigidum  bibat.  Dolorem 
renum  et  melancoiiam  compescit,  ociilos  clarilicat, 
cor  coufortat,  pulmonem  mtirmari  non  permittit, 
stumachum  calefacit,  viscera  purgat,  et  bonara  di- 
gestionem  parat.  » 

(1)  Hyoscyamus  niijer. 

(2)  Tanacetum  vuUjare. 


wr.i 


S.  HILDKCAKblS. 


ii:() 


B 


Cap.  C\II.  —  De  DosT   il!   [II,  \\\\.  \ 

Dost  'Onpanuni  ed.]  calida  et  sicca  est,  et  niil- 
liim  islornm  forliter  in  ea  viget.  El  si  aliquis  homo 
ouin  comederet  aut  biberet,  aut  ullomodo  inter 
corpus  suuin  suniendo  duciMet,  lepram  illi  inferrel 
et  pulmonem  ejtis  inllaret;  jecorem  ejus  delicere 
facit,  id  est  suimlen.  Sed  qui  rubram  iepram  habet, 
sive  recen*,  sive  inveterata  sil,  accipiat  succum  dost, 
et  paruin  minus  de  succo  ailixm,  et  etiaiii  de  oleo  bil- 
sen  addat  plus  quam  islornm  duorum,  sic  et  nio- 
dicum  vini,  et  hiee  siniul  commisceat,  atque  in 
asso  balneo,  cum  jam  exire  vult,  se  ipsum  cum  hoc 
condimento  iiquorum  perungat.  Et  postquam  bal- 
neum  exierit,  eum  valde  fuiczet,  et  ideo  mox  hir- 
cino  sepo  in  patolla  ad  ignem  resolulo  saipe  desuper 
ungat,  et  in  lectum  se  collocet,  dum  exsiccetur.  Et 
postquam  exsiccatus  fuerit,  item  dost  accipiat  et 
tnndat,  atque  furfures  cortici  addat,  et  h.TC  in  ca- 
lida  patella  conimisceat,  et  post  exsiccationem  un- 
clioDis,  super  ulcera  leprae  calidum  ponat,  et  de- 
super  ligamine  liget,  et  ita  post  aliquam  horam  te- 
neat,  dum  ab  ipso  incalescat.  Et  si  ha^c  sa^pe  fece- 
rit,  ubsque  dubio  sanabitur,  nisi  mors  illius  sit, 
[aut  Disi  DomiDOS  illum  curari  nolit.  Et  qui  quoti- 
dianam  febrera  patitur,  origanuni  et  modicum  cam- 
phorie,  et  dornellai  plus  quam  istorum  duoruni  sil, 
puiverizet,  et  puiverem  istum  in  ipsa  accessione 
febris  calido  vino  immittat,  et  bibat,  et  in  lectuui 
se  collocet,  et  sanabitur  add.  ed.\ 

Cap.  CXIII.  —  De  Garwa    2    [II,  122].  (^ 

Ganca  [Miilefolium  ed.]  aliquautuium  calida  et 
sicca  est.  et  (3j  discretas  ac  subtiles  vires  ad  vul- 
nera  habet.  Nam  si  homo  in  percussione  vulnera- 
tur,  postquam  vuinus  vino  lavatur,  et  Ganoa  mo- 
dice  in  aqua  cocta,  et  modice  aqua  expressa,  ila 
calida  desuper  pannum  illum  qui  super  vulnus  jacet 
leviter  ligetur,  et  sic  vulneri  putrediuem  et  sivern, 
id  est  ulcus,  aufert,  et  vulnus  sanat.  Et  sic  saepe 
liat,  quamdiu  necesse  fueril;  sed  postquam  vulnus 
aliquautum  astringi  et  sanari  coeperit,  tunc  panno 
abjecto,  absque  illo,  Garva  vulneri  superponalur, 
et  tanto  sanius  et  perfectius  sanatur.  Qui  autem 
interius  in  corpore  vuinus  accepit,  ita  quod  aut 
coDtis  [casu  ed.]  fractus,  aut  constricfus  interius 
fuerit,  istam  rjarwam  pulverizet,  et  puiverem  illum  t) 
in  calida  aqua  bibat.  El  postquam  raelius  habuerit, 
tunceumdem  pulverem  in  calido  vino  accipiat,  dum 
sanetur.  —  'Et  homo  quem  tertiana  febris  fatigat, 
millefolium  et  bis  tantum  poiypodii  in  suavi  et  bono 
vino  coquat,  et  per  panniim  colet,  et  in  ipsa  acces- 
sione  febris  vinum  hoc  bibat;  herbas  autem  istas 
in  vino  per  triduum  bibat,  et  si  necesse  fuerit,  ite- 
rum  similibus  novis  herbis  renovet,  et  febrem  istam 
initigat,  et  saoabitur.  Add.  ed. 

{\    Ori(/anum  tvlgare. 

{'I)  AchiUfa  Mitkfolium. 

f3j  Ed.  :  "  .Miliefolium  calidum  et  siccum  est. 
Et  bomo  qui  de  lletu  lacrymarum  in  oculis  caligat, 
miliefoiium  modice  tundat,  et  ociilis  ad  noctem  su- 
perponat,   cavens  ue  oculos  interius   tangat;  et  sic 


Cap.  C.XIV.  —  De  .Vgrimo.nia  (i)  [II,  I23i. 
Agrimonia  calida  est.  Et  in  quo  scientia  et  sensus 
evacuati  suiit,  iili  criues  capitis  abscindantur,  quo- 
iiiam  oajiiili  horri)ri'in  et  concussionem  tremoris  ei  ■ 
!'aciunt  :  et  agrimuiiui  in  aqua  coquatur,  et  cura 
aqua  illa  calida  caput  iilius  lavetur;  et  et'am  eadem 
herba  ita  calida  super  cor  ejus  iianno  ligetur,  pri- 
inum  vecordis  defectum  sentiat,  et  tunc  super  fron- 
tem  et  super  tympora  illius  caiida  ponatur,  et  scien- 
tiam  ac  sensus  cjus  purilicat,  atque  insaniem  ab  eo 
aufert.  Sed  qiii  livorem  et  multum  tlecma  de  infir- 
mis  visceribus  excreat  et  eicit,  eliam  frigidum 
stomachum  habet,  agrimoniam  in  vino  positam  tam 
pransus  quaiu  jejunus  semper  bibat,  et  livorera  ex- 
creationis  minuit  et  purgat,  et  stomachum  caiefacit. 
[Item  ut  de  saiiva  et  excreatione  et  emunctione 
homo  purgetur,  succum  agrimoniae,  et  bis  tantum 
succi  fcniciili  accipiat,  et  his  de  succo  storlcens- 
chnabel  quantum  obolus  ponderat  addal  :  deinde 
de  gaianga  tantum  accipiat  quanlum  istorum  trium 
fuit,  et  storacis  quantum  sex  nummi  ponderant,  et 
poiypodii  ad  pensara  duoium  nuinmorum;  et  haic 
pulverizet,  et  puiverem  istum  cum  pra?fato  succo 
compriinat  et  ex  eo  piliulas  ad  quantitatem  faba; 
faciat.  Postea  de  succo  cheiidoniaj  inajoris,  quantum 
quarta  pars  nummi  pensat,  suscipiat,  et  in  ilio  pii- 
lulas  intingat,  et  ad  solem  pouat  ut  exsiccentur. 
Quod  si  calorem  solis  non  habuerit,  in  lenem  ven- 
tum  et  ad  lenem  auram  ponat,  ut  suaviter  exsicce- 
tur.  Cum  aiitem  horao  piilulas  has  sumere  voluerit, 
stomachum  et  ventrem  suum  agninis  vel  aiiis  peili- 
bus  circumponat,  ut  calidus  liat,  quoniam  calor 
enrum  sanus  est ;  et  non  multum  ad  ignem  acce- 
dat,  sed  calore  vestium  utatur,  et  eas  ante  solis 
ortum  sumat,  quia  aurora  eo  tempore  suaviter  et 
lenis  est.  Et  vel  quinque  vel  novem  piiiulas  acci- 
piat,  et  unamquamque  singillatim  modico  intingat 
molle,  et  glutiat,  et  cum  eas  sumpseri  raot,dice  in 
umbroso  loco,  et  non  in  calore  solis,  deambulet 
usquequo  solutionem  sentiat.  Circa  mediam  vero 
diem,  postquam  solutionem  in  se  senserit,  vel  si  eam 
obdurato  slomacho  nondum  habere  poterit,  primum 
sorbiciuncuiam  de  farina  simila'  sorjjeat,  ut  vi- 
scera  per  suavitatem  sorbiciunculae  sanentur,  vel 
ut  induratus  stomachus  hoc  modo  raollilicetur.  Si 
autem  homo  de  libidine  aut  incontinentia  ieprosus 
eflicitur,  agrimoniam,  et  secundum  ejus  tertiam 
partem  liysopum,  et  aseri  bis  tanlum  ul  istorum 
duorum  est,  in  caldario  coquat,  et  ex  his  balneuin 
faciat,  el  menstruum  sanguinem,  quanlum  habere 
poterit,  adraisceat,  et  balneo  se  imponat :  sed  eliam 
de  arvina  anseris  accipiat  et  bis  tantum  arvinae 
gailinarura,  et  modicum  stercoris  galiinarum,  et 
inde   unguentum  faciat ;  et  cum  de  praedicto  balneo 

fere     usque    ad   mediam  noctem    dimittat,    et  tunc 
auferat  :   hoc  facto,  mox  optimo  et  purrissimo  vino 
ciiia   ocuiorum    modice    circumiiniat,    et   sic   oculi 
sanantur.  Millefolium  quoque  discrelas,  »  etc. 
{'■'})  Atjrimonia  Eupatoria. 


fl77 


PHVSICA.  —  LIB. 


exierit,  eodem  ungueuto  se  perungat,  et  in  iectum  A 
se  recollocet.  Et  sic  trequenter  faciat,  dum  sanetur. 
add.  ed.  ]  Agriraoniam  quoque  in  mortario  tunde,  et 
ita  tritam  super  oculus  iliius  ad  noctem  pone,  et  ita 
pannum  desuper  liga  cui  oculi  caligaut ;  caveas  ne 
oculos  intret;  atque  caliginem  oculorum  fatigat,  et 
eos  clariticat. 

Cap.  CXV.  —  Ue  DiCTAiiNO  (1)  [II,  Wi]. 

Dictampnus  calida  et  sicca  est,  et  vires  ignis  et 
vires  lapidis  iu  se  liabet,  quia  ut  lapis  durus  est 
viribus  suis;  et  ut  calorem  liabet  iu  igne  qui  de  eo 
egreditur,  ita  dictampnus  virtuosus  est  coutra  in- 
flrmitatHS  quibus  ipse  prfcvalet.  iNam  caiculus,  id 
est  steya,  pingui  natura  iu  liomine  crescit ;  ita 
cum  jam  crescere  incipit,  ille  dictampnum  puive- 
rizet,  et  cum  Iriticeo  pane  pulverem  istum  frequen-  " 
ter  comedat,  et  steyn  crescere  prohibet.  Et  homo 
iste  in  quo  steyn  crevit,  pulvere  dictampni  in  ace- 
tum  meiie  mixtum  ponat  et  jejunus  lioc  sfepe  l)ibat, 
et  steyn  in  eo  frangitur.  Sed  et  qui  in  corde  doJet, 
puiverem  de  dictampno  factum  comedat,  et  dolor 
cordis  cessabit.  —  [Sed  et  si  quis  in  aliquo  ioco 
membrorum  suorum  claudicare  incoiperit,  dictam- 
num  in  aqua  fortiter  coquat,  et  quod  in  medio  velut 
cor  est  abjiciat,  et  dum  coquitur  bis  tantum  hus- 
muoszes  addat,  et  urentis  urtic^e  bis  tantum  ut 
huszmoszes,  et  haec  simul  commisceantur,  Et  post- 
quam  cocta  fuerint,  aqua  modice  expressa,  caiida 
super  juncturam  membri  iliius,  et  super  venas  in 
quibus  claudicare  incipit  ponat ;  et  lioc  saepe  faciat,  ^ 
et  curabitur.  Add.  ed.] 

Cap.  CXVI.  —  De  Metra.  [II,  123.] 

Metra  [Febrifuga  ed.]  calida  est,  et  suavem  succum 
habet,  et  dolenlibus  visceribus  ut  suave  unguenlum 
est.  Et  qui  in  visceribus  dolet,  Metram  cum  aqua  et 
sagimine  aut  oleo  coquat,  et  farinam  simiia'  addat, 
et  sic  suffcn  parat,  et  iiiud  comedet,  et  viscera  sa- 
nat.  Et  cum  feminse  menstrua  habent,  idem  sutfen, 
ut  praedictum  est,  poteut  et  comedaut,  et  purgatio- 
neni  livorum  ac  interiorum  foitidorum  suaviter  et 
leviter  parat,  et  menstrua  educit.  —  [Homo  autem 
qui  stechedim  patitur  succum  Febrifugae  et  buty- 
rum  vaccarum  coinmisceat,  et  se  ubi  dolet  per- 
ungat  et  curabitur  add.  cd.\ 

Cap.   CXVII.  De   Musore.   (2)  [II,   126].  D 

Musoi'c  iPilosella  erf.J  frigida  est;  et  comesta 
cor  confortat,  et  malos  humores  qui  in  unum  lo- 
cum  in  liomine  cougregati  sunt,  minuit.  Sed  homo 
qui  comedit  eam,  non  solam  nec  simplicem  come- 
dat,  quia  nimis  aspera  est,  et  modicum  diclampni, 
aut  modicum  gaigan,  aut  modicum  zitwar  addat, 
et  comedat  ut  praidictum  est  [et  frigidos  humores 
dissipat.  Add.  ed.] 

Cap.   CXVIII.  —   De  Swertula  (3)  [I,  127]. 

Swertula  [Gladiola  cd.]  calida  et  sicca  est,  et 
omnis  vis  ejus  in  radice  est,  et  viriditas  ejus  iu  folia 


I,  DE  PLANTIS.  1178 

ascendit.  In  Maio  autem  succum  eorumdem  folio- 
rum  tolie,  et  arvinae  in  pateila  liquefac,  et  succum 
istum  adde,  et  sic  unguentum  para,  ita  ut  viride 
appareat,  et  iiium  qui  minutam  scabiem  liabet, 
hoc  eodem  unguento  sa;pe  perunge,  et  curabitur. 
Et  qui  iu  facie  duram  cuteiu  habet  ut  corlex,  aut 
qui  in  ea  bulecht  cst,  aut  qui  maium  colorem  habet, 
in  eo  succum  eorumdem  foliorum  expriraat,  et  eum 
in  vas  ad  aquam  magnorum  tluviorum,  utjamestdic- 
tum;  fundat,  et  simul  modice  caleracial,  et  ila  aqua 
illa  cum  succo  hoc  moderate  calefacta  faciem  suam 
lavet,  et  liuc  sjepe  faciat,  et  suavem  culem,  ac  bu- 
uum  ac  pulchi  um  colorera  facit  in  facie ;  sed  et  ra- 
dicem  et  foiia  siverteln  in  aqua  coquat,  et  tunc  aqua 
expressa,  caput  frenetici,  et  qui  hirnwuduj  est,  ita 
calida  circumpone,  panno  desuper  iigato,  ut  ita  dor- 
miat,  et  hoc  saepe  facias;  et  tunc  etiam  radicem 
ejusdem  swcrtela  interius  rotunditates  incide,  ac  eas 
in  melle  [condiens],  et  eidem  frenelico,  id  est  hhii- 
wuiigen  da  frcquenter  ad  comedendum,  et  sanabitur. 
Et  etiara  radicem  ejus  cum  bono  vino  in  mortario 
tunde,  et  vinum  hoc,  panno  colatum,  calefac,  ac 
ita  calidum  da  illi  bibere  qui  steyn  habet.  Et  qui 
difticultate  urinae  constringitur,  et  calculus  in  eo 
mollescit,  et  urinalia  loca,  qua',  constricta  erant, 
aperiuntur.  Contra  recenlem  quoque  lepram  radi- 
cem  ejusdem  swerteln  tunde,  et  sic  in  lac  asinte 
pone,  ut  simul  (jenjnn,  et  mox  sagimen  porci  in 
pateilam  funde,  et  tunsam  radicera  cum  asiiui'  lacte 
ad  sagimen  illud  in  patellam  pone,  et  forliter  simul 
commiscendo  coque,  et  hoc  tacto,  per  pannum  cola, 
et  iu  vas  liquorem  excipe,  ut  inde  imguentum  ha- 
beas.  Deinde  fac  lixiviam  de  cineribus  e/re»t;  et  qui 
leprosus  esse  incipit,  scilicet  cum  lepra  adhuc  iu 
eo  recens  est,  lixivia  ista  primum  corpus  suum 
lavet,  ubi  lepram  sentit;  et  deinde  pra^dicto  un- 
guenlo  se  ibi  ungat,  et  hoc  sa^pe  faciat,  et  sana- 
bitur. 

Cap.  CXIX  —  De  Mebrich  [II,  39J. 
Merrich  [Raphanum  ec/.J  calida  [frigidum  ed.] 
est;  et  cum  iu  Martio  omnes  herbae  virescuut,  tunc 
etiaiii  merrech  mollescit,  sed  tamen  per  breve  tem- 
pus,  et  tunc  comesta  sanis  et  forlibus  hominibus 
bona  est,  quoniam  viriditatem  bonorum  humorum 
in  eis  confortat.  Sed  postqusm  iudurescit  et  fortis 
in  corlice  erit,  periculosa  est  ad  comedendum, 
quia  viriditatem  non  habet,  et  tunc  hominem  ari- 
dura  facit  quemadmodum  si  ligiium  comederel.  Et 
ildeo  homo  illam  uou  comedet,  sed  taraen  swjat  si 
succum  habuerit  et  aliud  ex  ore  eicirit.  Macer  au- 
tem  et  aridus  homo,  si  Mcrredich  coraedere  vult, 
modice  comedat  ut  inde  confortetur  aliquantum, 
ne  si  mullum  ex  eo  comederit,  inde  doleat,  quia 
ipse  modicas  vires  in  se  Iiabet  (t).  Et  cum  mer- 
rich  viridis  est,  in  sole  siccetur,  et  huic  pulvis  de 
galgan  a>quo  pondere  addatur;  et  qui  in  corde  do- 


(1)  Dictamnus  albus. 

(2)  llierarium  1'iluseUa, 


(3)  Gladiolus  commwiis. 

(4)  Macer  aulcm  —  se  habet  oni. 


ed. 


H70 


S.  HILDEGAUDIS. 


1160 


cumedat,  et  raelius  habebit.  Sed  et  qui  iu  pulmotie 

dolet  eumdeni  pulveretn  aut   in  calido   vino   aut  iii 

caiida  aqua  jejutius  ct  prausus   bibat,    et   ciirabilur. 

C.U'.  C\.\.   —  Di;   ll.viit.ii   (1)  rll,    1-28]. 


Uatich   [tbulus    eil.] 


frigida 


est    et    bu.nida,    et 


B 


let,   pulverem   istum  pransus  et  jejunus  cuin  pane  .V  lario  tuudat,  et  lunc  isto  caput  suuni  sfRpe  uugat, 

et  vellen  cadent,  et  caput  illius  pulchrum  erit.  Et 
qui  grint  in  capile  habet,  accipiet  llores  el  folia 
riiujcln,  et  succuui  de  liis  cxprimat,  et  tuuc  do 
succo  iato  et  modica  aqua  et  cutn  farina  simeln, 
vel  cum  fariua  siligiuis  deyck  paret,  et  cum  illo 
tolum  caput  suum  panno  cum  pilleo,  ligatum  relin- 
quat  dum  illud  incalescat  et  duin  dryck  .scindalur, 
id  est  scluinde,  atque  lunc  auferat,  et  ilcruin  dcyck 
simili  modo  paret,  et  capiti  suo  circumpouat,  ct 
sic  pcr  uovem  dies  faciet ;  el  quoliens  dcyck  de 
capite  suo  aufert,  lotiens  de  succo  rinyeln  li.Kiviam 
paratam  babeat,  caput  suum  ea  toliens  lavet,  et 
sanabitur. 

C.\p.  CXXIII  —  De  Wlllen.\  (4)  [II,   I3ij. 

WuUcna  [Biaudonia  ed.]  calida  et  sicca  est,  et 
aliquanlum  frigida ;  et  qui  debile  et  trisle  cor  habet, 
iVullcnam  aut  cum  carnibus,  aut  cum  piscibus, 
aut  Kucheln  absque  aliis  herbis  coquat  et  saepe 
coraedat,  et  cor  ejus  confortat  et  laitificat.  Sed  et 
qui  in  voce  et  in  gulture  raucus  est,  et  qui  in  pe- 
ctore  dolfl,  WuUeuam  et  feniculum  aiquali  pondere 
in  bono  vino  coqual,  et  per  pannum  colet,  et  ssepe 
bibat,  et  vocem  recipiet,  et  pectus  sanat. 

C.\p.  CXXIV.  —  De  G.\.M.\.M)Rii\  (b)  [II,  132]. 

Gamandrea  [Alentidium  ed.\  calida  est  et  pin- 
guis,  et  nec  homiuibus,  nec  pecoribus  comesta  aut 
bibita  prodest,  quia  livorem  et  scabiem  fugat  et 
devilat,  et  in  sanguinem  cadit,  ac  iilum  minorein 
Q  facit  et  attenuat  (0).  Nam  sanguinem  minuit,  et 
tabem  auget  cum  eam  non  aufert.  Quod  si  quis 
eam  aliquo  modo  purgatoriam  sumat,  ut  livorem 
et  tabem  qui  in  eo  i'emanscrunt  minuat,  aliquando 
pestis  subsequitur,  quoniam  sanguis  in  eo  minutus 
est  et  tabes  in  eo  remansit,  et  ideo  caro  ejus  inlir- 
mabitur.  Sed  tamen  qui  minorem  scabiem  quae  in- 
ter  cutem  et  curnem  est,  patitur,  gamandreain  cuni 
veteri  arvina  tundat,  et  se  cum  ea  ungat,  et  caro 
ejus  sanabitur.  Sed  postquam  aliquautum  sanari 
jam  coeperit,  tuuc  amodo  se  cum  illa  nou  ungat, 
quia  sanguiuem  suum  Itedit,  si  se  diutius  ibi  unxe- 
rit.  Conlra  cutem  non  valet,  quia  grint  in  carne 
profunda  est ;  et  si  cuni  ea  ungitur,  sanguinem 
minuet,  et  tabem  interius  dimitteret  (7). 

Cap.  CXW.  —  De   Ce.nialrea  (8)  [II,  133J. 

Centaurea  calida  et  sicca  est;  et  cui  os  et  beyn  in 
corpore  suo  alicubi  fraclum  est,  centauream  vel 
radicem  ejus  aut  vino  aut  aqua  mixtam  saepe  bi- 
bat,  et  fraclum  os  simul  conglutinatur,  id  est 
ivellet.  Sed  tunc  eliam  centauream  in  aqua  ca- 
lefaciat,  et  aqua  expressa,  eam  ita  calidam  loco 
ubi  03  fractum  saipe  superponat,  et  sic  ipsum  lo- 
cum    cum    ea    bcwe,   et    sanabitur.  Nam  qui  ita  vir- 


naturae  homiuis  coutraria,  ita  ut  si  aliquis  bumo 
eam  comederet,  illi  periculosum  esset.  Sed  si  alicui 
boiuiui  de  inalis  liumuribus  cq)ut  velut  toirens  aqua 
diszetj  illius  capite  ita  frigida  circumpoualur,  et 
nielius  habebit.  Et  si  aliquis  homo  in  digitis  aut 
lu  pedibus  suis  grint  scabiosos  ungues  cd.]  habet, 
tunc  bere  atich  unguibus  illis  stepe  superliget,  ut 
aul  purgentur  aut  cadaut,  et  sic  alii  pulchri  rena- 
scentur. 

Cap.C\.\I.  —  De  NACiiTscuAnE  (2)  [II,  I29.J 

yachtschade  [Solatrum  cd.]  calida  et  sicca  est. 
Et  qui  in  corde  dolet,  aut  qui  in  corde  unmecktigz, 
nachtschude  in  aqua  tnodice  coquat,  et  aqua  ex- 
pressa,  eam  ita  calidam  super  cor  suum  ponat,  et 
meliorabilur.  Sed  et  qui  in  dentibus  dolet,  eam  iu 
aqua  calefaciat,  et  cum  ad  noclem  dormitum  vadit, 
eam  super  maxillam  et  super  mandibuia  ubi  dolet 
calidam  pouat,  et  dolor  cessabit.  Et  cum  pedes  in- 
tumescunt,  eam  in  aqua  modica  calefactam  pedibus 
superponal,  et  tumere  cessabunt.  Sed  et  qui  in 
medulia  in  cruribus  dolet,  Nachtschaden  iu  aqua 
coquat,  et  calefactam  crudibus  circumponat,  et 
pannu  circumliget,  et  melius  habebit. 

Cap.  CXXII.  -  De  Ri.nglla  (3)  [II,  130]. 

Hirigula  fKingella  ed.J  frigida  et  humida  est,  et 
fortem  viriditatem  in  se  habel,  et  contra  vencnum 
valet.  Nam  qui  venenum  comedit,  aut  et  cui  vir- 
yeben  est,  ringulam  in  aqua  coquat,  et  aqua  ex- 
pressa,  eam  super  stomachum  suum  ila  calidam 
ponat,  et  venenum  molliliat  et  ab  ipso  excreatur. 
Sed  et  idem  homo  mox  boiium  viuum  calefacial, 
el  satis  de  rinyula  imponat,  et  curn  ea  iterum  ideiu 
vinum  calefaciat,  et  quia  venenum  sumpsit,  ita 
semicalidum  vitium  illud  bibat,  el  venenum  aut  per 
tiasum  spumaudo  emiltit,  aul  per  spumam,  id  est 
bchum,  de  se  eicit.  Et  si  boves  aut  oves  aliquid 
inali  comederiut,  uiide  re[)ente  iutlantur,  id  est 
erblewent,  rinynla  tundatur,  et  siiccus  ejus  expri- 
matur,  atque  modica  aqua  succus  in  illa  ora  eo- 
riim  fundalur  ut  iude  guslent,  et  curabuntur.  Sed 
et  si  bos  aut  ovis  hustet,  succum  ringuliB  absque 
aqua  naribus  eorum  infunde,  et  mox  noxios  liumo- 
res  excreant,  et  meiiorabuntur. 

Et  bomo  cui  caput  vellecht,  abscidat  illud  quod 
molle  in  lardo  est,  abscidat  et  etiam  sioarten  ejus 
lardi,  reiciat  et  hoc  quod  juxta  earadem  swarten  in 
lardo,  durura  accipiat,  et  illud  cum  ringula  in  mor- 

(1)  Sambucus  Ebulus. 

(2)  Solanum  niyrum. 
Ci)  Calendula  offtcinalis. 
(i-j   Verbascum  thapsus. 
(j))  Teucrium  Ckamir.dris. 

(Hi  Quia  livorem  —  aitenuat  om.  ed. 

(7)  Contra  cutem  —  dimittcret    dcs.  in    ed.,  •lua; 


D 


addit  :  «  Si  autein  sanguis  in  homine,  malis  humo- 
ribus  excitatiis,  per  posteriora  ejus  cum  egestione 
ciborum  eflluere  cceperit,  eum  non  restringat,  qiiia 
purgationera  ei  alfert;  sed  si  supra  modum  per  eum 
transit,  alentidium  oleribus  et  aliis  bonis  herbis 
addat,  et  cibum  faciat,  el  eam  refociiiant.  » 
(8)  Ccntaurea  Cyanus.  Cf.  Plin.  Ilist.  nat.  xxv,  6. 


1181 


PHYSICA.  —  LIB.  I,  DE  PLANTIS. 


H82 


gichtigit  est,  quod  ei  lingua  in  loquendo  deficit,  et 
quod  etiam  in  eo  aliquod  rnembrum  destituitur, 
iste  radicem  et  folia  centaureae  cum  novo  sepo 
cervi  commisceat,  et  ita  cum  farina  tortellos,  id 
est  kucheln,  faciat,  et  eos  ssepe  comedat,  et  gitch 
qui  eum  fatigat  deprimitur.  Sed  et  idem  qui  vir- 
gichtigct  est,  centauream  in  vinum  istud  ita  saepe 
bibat,  et  gicht  in  eo  cessabit. 

Cap.  CXXVL  —  De  Pbleya  (1)  {U,  68]. 

Poleya  suavem  calorem  habet,  et  tamen  humida 
est;  [et  harum  quindecira  herbarum  aUquam  vir- 
tutem  in  se  habet,  scilicet  zituaris,  gariofyli,  ga- 
laDgse,  zinziberi,  basilicae,  consoiidai  majoris,  lun- 
gvurtz,  aristologise,  millefolii,  abrotani,  polypodii, 
agrimoniae,  stur,  storckenschnabel,  bachminzse.  Et 
hae  herbae  omnes  febribus  contrariae  sunt  add.  ed.] 
et  qui  in  cerebro  dolet,  ita  quod  virseret  est,  po- 
leyam  in  vino  ponat  et  coquat,  et  ita  calidam  circa 
totum  caput  suum  ponat,  et  desuper  panno  liget, 
ut  cerebrum  calidum  sit,  et  insania  in  eo  deprimi- 
tur.  Et  cui  oculi  caligant,  succum  ejus  exprimat, 
et  eum  circa  oculos  et  circa  palpebras  ungat,  ita 
tamen  ne  oculos  [interius]  tangat,  et  caliginem 
eorum  fugabit.  [Si  autem  oculos  interius  tetigerit, 
carnem  eorum  virtute  sua  exulcerabit  add.  erfj. 
Sed  et  de  galli  felle  sumat  et  bis  tantum  de  succo 
poleyae,  et  modicum  puri  vini  adde,  et  sic  collyrium 
fac,  et  in  vasculuni  repone,  et  adolescenti  homini, 
cui  oculi  prae  intirmitate  caligant,  vel  etiam  seni 
qui  moderatae  aelatis  est,  circa  oculos  et  circa  pal- 
pebras  unge,  ita  quod  etiam  modice  ad  oculos 
intret;  hoc  faciet  per  duodecim  noctes,  cum  dor- 
mitum  vadit,  et  caliginem  ab  oculis  aufert.  Et  po- 
leyam  pulveriza,  et  pulverem  istum  in  acetum  et 
in  mel  aequalis  ponderis  pone,  et  jejunus  saepe 
bibe,  id  esisuffc,  et  stomachum  tuum  purgat,  et 
oculos  tuos  clariticat.  Sed  et  qni  folia  poleyae 
cruda  cum  sale  saepe  comedit,  ipsa  scilicet  sola 
carnibus  addita,  si  frigidum  stomachum  habet,  ca- 
lefacit  eum;  et  si  etiam  stomachus  ejus  veneno,  id 
est  eyter,  plenus  est,  eum  purgat  et  sanat. 

Cap.  CXXVII  — ,  DE  Beonia  (2)  [II,  I34J. 

Beonia  [Dactylosa  ed.]  ignea  est,  et  bonam  vir- 
tutem  habet,  et  contra  tercianas  et  quartanas  fe- 
bres  volet.  Nam  radicem  ejus  modice  tunde,  et  ita 
in  vinum  pone,  et  saepe  bibe,  et  tercianam  el  quar- 
tanam  a  te  fugat.  Et  iterura  beoniam  pulveriza,  et 
pulverem  istum  in  farinam  pone,  ac  sagimen  aut 
oleum  papaveris  adde;  ita  fac  quasi  habim,  et 
saepe  comede,  et  iterum  terciana  et  quartana  a  te 
cessabit.  Et  si  homo  mentem  excedit,  quasi  ui- 
chil  sciat  et  quasi  in  extasi  jaceat,  semen  beonia; 
in  melle  intinge  et  super  linguam  illius  pone,  et 
sic  vires  beoniae  in  cerebrum  illius  ascendunt,  et 
eum  excitant,  ita  quod  cito  ad  mentem  suam  redit 
et    quod  inteliectum  recipiet.    Sed  et    qui  multum 

(1)  Menfha  Pulegium. 

(2)  Pa?o«m  officinalis. 

(3)  Quemadmodum  —  sylvestria  des.  in  ed. 


B 


A  flecma  in  capite  et  circa  pectus  habet,  et  ideo  plu- 
rimum  sordes  excreat,  et  quod  etiam  fcetentem  an- 
helitura  habet,  radicem  beoniae  in  modicas  rotulas 
incidat,  et  his  etiam  de  semine  ejus  addat,  et  in 
vino  fervere  faciat,  et  ita  moderate  saepe  calidum 
bibat,  et  caput  et  pectus  illius  purgat,  et  anhelituni 
ejus  bonum  odorem  facit  habere.  Et  postquam 
hoc  vinum  ebiberit,  aliud  vinum  usque  tercia  vice 
cum  eadem  beonia  calefacere  potest.  —  Sed  et  se- 
men  beoniu'  accipe  et  in  sanguine  yrudinis  intinge, 
et  mox  in  farina  similae  ita  inolidum  involve;  et 
cum  aliquis  homo  caduco  morbo  cadit,  id  est 
umllendsuclit,  in  os  ejus  pone,  dum  ita  jaceat,  et 
hoc  facies  quocieus  per  hunc  morbum  cadit,  et 
tandem  curabitur.  —  Et  si  tineae,  id  est  milwe, 
crines  hominis  comminuunt,  cum  radice,  et  semen 
beoniae  lixiviam  faciat,  et  caput  suum  saepe  lavet, 
et  tineae  morientur.  Sed  et  radicem  et  folia  ejus 
inter  vestes  pone,  et  tineae  fugiunt  nec  illas  laj- 
dunt. 

Cap.  CXXVIII.  —  De  Bathenia  [II,  I35J. 
Bathenia  [Pandonia  ed.]  calida  est,  et  signa 
scientiie  hominis  plus  qiiam  aliae  herbse  in  se  de- 
signat,  quemadmodura  domestica  et  mnnda  aniraa- 
lia  plus  cum  homine  agunt,  quam  animaiia  sil- 
vestria  (3);  et  ideo  fallacia  dyaboli  umbras  suas 
interdum  super  eam  parat,  et  etiam  super  quasdam 
alias  herbas,  quia  ipse  roralis  est,  unde  etiam  om- 
nes  vires   quae  in  herbis  sunt  novit  (4).  Qui  stultus 

Q  aut  fatuus  est,  ita  quod  scientia  in  eo  deticit,  ba- 
theniam  tundat  quasi  ad  succum,  et  ita  super  to- 
tum  pectus  suum  ad  noctem  ponat,  et  panno  liget 
usque  mane,  et  hoc  saepe  faciat,  et  ad  scientiam 
redibit.  Et  qui  a  f:ilsis  sompniis  fatigari  solet,  ba- 
theniam,  cura  in  nocte  dormitum  vadit,  et  cum 
dormit,  apud  se  habeat,  et  minus  falsa  sompnia  vi- 
debit  et  sentiet,  [.Mulier  quae  injusto  tempore  multa 
menstrua  patilur  inordinate,  pandoniam  in  vi- 
num  ponat  ut  inde  saporera  habeat,  et  saepe  bibat 
et  curabitur  add.  ed.]  Sed  si  aliquis  vir  a  muliere, 
seu  aliqua  rnulier  a  viro,  ulla  magica  arte  illusa 
fuerit,  seu  aliquo  praestigio  iilius  rei  tacta  fuerit, 
seu  ullis  fantasticis  et  dyabolicis  incantationum 
conjurata  fuerit,  ita  quod  vir  in  amore  mulieris 
aut  quod  mulier  in  amore  viri  sic  incantata  in- 
sanit,  tum  bethoniam  quaerat  per  quam  unquam  ali- 
quod  raedicaraentum  vel  aliqua  fantasia  prius  facta 
sit,  quia  si  tale  aliquod  per  eam  ante  factura  est, 
amodo  ad  medelam  medicinse  non  valet,  quia  per 
fantasias  prius  irretita  est  (5).  Et  cura  eam  invenerit, 
folia  de  ea  auferat,  et  foliuni  unura  in  utruraque 
foramen  nariura  suarura,  foliura  uuura  sub  lingua 
sua  ponat,  et  in  utraque  manu  sua  folium  unum 
teneat,  atque  sub  utrumque  pedera  foiium  unum 
ponat,  et  etiara  batheniara  oculis  suis  fortiter 
inspiciat;  et  hoc  tandiu  faciat,   dum   eadem  folia  in 

(4)  Et  etiam  —  novit  des.  in.  ed. 

(5)  Quia  —  est  des,  in  ed. 


D 


1183 


S.  HILUEGAUDIS. 


118; 


corpore   ejus    lucalescant,    el    s;i'pe    laciat,    scilicet  A  homo  qui   in  corde,   et    in  vobiu  (stc)   doiet,  citter- 


dum  uielius  habeat,  et  sic  ab  insania  anioris  illius 
solvetur,  ita  tamen  si  nuUum  iucilameulum  amoris 
aut  coraedendo  aul  bibsudo  gustavil  nec  iu  corpus 
suum  induxit.  Sed  et  qui  per  magica  verba  in 
amore  allerius  irretitus  est,  sive  vir,  sive  mulier 
sit,  bethauiam  upud  se  seniper  habeat,  et  uielius 
hab  bit.  (Juod  si  in  hyeme  est,  ita  quod  folia  ejus 
ad  pra'dictum  remedium  non  possunt  liaben,  radi- 
cem  ejus  accipiat,  et  ila  faciat,  ut  pricdictuni  est. 
tt  nullus  ul!o  modo  bethaniam  coniedat,  quoniam 
si  eam  comederit,  seusum  et  inlelleclum  ejus  hedit, 
et  eum  fere  unientem  facit. 

Cai*.  CXXIX.  —  De  Sichterwuktz  mgra  (I) 
ai,  13(j'. 
Skhttruurtz  qua*  nigra  dicitur,  calida  est  ol  Iri- 
gida,  et  in  calore  suo  dura  est  et  aspera.  Si  aulem 
aliquis  homo  ulia  peste  et  intirmilate,  et  in  capite 
latigatus,  sensus  suos  et  inlelleclum  perdit,  ita 
quod  aniens  efticitur,  accipe  Sichterwurtz,  et  nii- 
nus  de  Quenula  ei  adde,  et  simul  tunde,  ac  in  pa- 
tella  cum  veteri  arvina  sweysze,  el  calidam  super 
tolum  caput  et  circa  collum  totum  illius  pone,  et 
pannum  desuper  liga,  et  hoc  per  quinque  dies  fac, 
scrael  in  mane,  semel  ad  noctem  per  singulos  dies 
calefaciens,  Et  post  quintum  diem,  lixiviam  cum 
cineribus  de  fago  fac,  et  caput  ejus  lava,  et  cura- 
bitur.  Quod  si  tamen  mentem  suam  nondum  rece- 
perit,  iterum   per    alios  dies    quinque    cum   eodera 


B 


vurlz  album,  et  ad  ejus  tertiam  partem  abro- 
tanum,  et  minus  meuuai  quam  abrotani  sit,  simul 
tundat,  et  his  butyruni  vaccariini  in  Maio  paratum 
adddt,  et  hoc  uugueutum  optimum  est;  et  cum  in 
corde  dolet,  ibi  iuungat;  et  si  in  vobim  dolet,  circa 
guttur  se  uugat,  et  hoc  sicpe  faciat,  et  nielius  ha- 
bebit.  Add.  cd.] 

CaI>.  CXXXL.  —  De  BlBENKLLA  (3)  [11,  I3»j. 

Bibenella  magis  frigida  est  quam  calida,  et  ad 
usus  hominum  uon  raultum  valet,  quia  succus  ejus 
acer  est  (i).  Sed  tameu  eam  iu  colio  tiio  semper 
habeas  suspensam,  et  interim  ab  invocalionibus 
dajmouum,  a  magicis  verbis,  uec  a  zauber,  quod 
uec  comedisti  nec  bibisti,  illudi  poteris. 

Cap.  CXXXIl.  —  De  AiiLEVA  (a)  111,  140!. 

Ayteya  [Acoieia  ed.]  frigida  est.  Et  homo  iu  quo 
freischlich,  quod  dicilur  seleya,  uasci  incipit, 
Aylcyam  crudam  coraedat,  et  freichlich  evanescil. 
Et  in  quo  orfinse  [scrofulae  ed.\  crescere  incipiunt, 
Ayleyam  crudam  saepe  comedat,  et  oriima»  de- 
crescunt.  Sed  et  qui  multum  tlecma  cjicit  Ayleyam 
in  melle  beyze  [condiat  ed.],  et  sa.'pe  comedat,  et 
ilecma  minuit,  ac  illum  sic  purgat.  Qui  autera  fiber 
habet,  Aykyam  tundat,  et  succura  ejus  per  panuum 
colet,  et  eidem  succo  vinum  addat,  et  ita  saepe  bi- 
bat,  et  melius  habebit. 

Cai'.  CXXX.  —  DeSi'King\vuutz  (6)  [II,  141]. 

Springwurtz  [Citocatia  ed.]  frigida  est,  et  modicum 


unguento  caput  et  collum  ejus  circumpone,  ut  prte-  q  atque  acrem  succum  in  se  habet;  nec  multum  per  se 


dictum  est,  et  iterum  post  quintum  diem  cum  prai- 
fata  lixivia  caput  ejus  lava,  el  quamvis  pestis 
ameutia?  illius  fortis  sit,  ab  eo  fugabilur,  et  sensus 
:iaos  etinteliectum  suum  recipiet. 

CaP.   CXXX.  —   De  SlCHTERWtRTZ  ALBA    [II,   137j. 

Alba  quoque  Sichtericurtz  eamdem  prffifatam  ua- 
turam  nigrae  Sicktertvurtz  habet,  excepto  quod  ni- 
gra  acerbior  est  quam  alba.  Et  alba  Sichterwurtz 
QueuuUi-  et  leniculo  et  arviucC,  ut  praedictum  est, 
commixta,  amentiara  in  homine  etiam  fugat,  sicut 
pra>fatum  est,  et  etiam  ad  alia  pigmenta  ac  un- 
guenta  multum  valet,  si  eis  additur  (2).  Et  juven- 
cula,  cui  menstrua  in  recto  tempore  desunt,  oleum 
rosis  imjiositis   accipiat,    et  etiam    de    alba    Sichler- 


solam  utilis  est  homini  (7).  Nam  quicunque  homo 
eam  solam  et  simplicem  comederet,  iilum  interius  in 
corpore  suo  dissiparet,  id  est  indrede,  ita  quod  cum 
periculo  ejus  ipsum  transirct  ungesuntliche  (8).  Sed 
qui  parvara  et  levem  purgationem  sumere  volue- 
rit,  accipiat  cynaraoraura  et  liquirici  pari  pondere, 
et  pulverizet,  et  pulverem  istum  cura  modica  fari- 
nula  simelae  in  succo  Sprinywurtz  ad  modum  laba- 
rum  involvat,  et  ad  solem  vel  ad  fornacem  siccet, 
et  tunc  in  maae  diei  hoc  suraat,  quantura  quiutiue 
uummi,  aut  uovem,  aut  quiudecim  ponderant,  et 
eum  leviter  purgabit;  et  se  postea  cibo  et  potu 
observet,  ut  justum  est  (9). 

Cai'.  CXXXIV.  —  De  Frideles  (10). 


wurtz  dimidiaiii  tertiai  partis  earumdera   rosarura,  D      Frideles    auya    nec  rectum    calorem    nec    rectum 


et  hoc  idem  oieo  imponat,  et  tunc  juxta  inguen, 
circa  umbilicum  et  super  lankim  forte  et  saepe  se 
ungat  eodem  oleo,  et  merabra  menstrual  ejus  mo- 
vebuntur,  el  solventur.  Sed  si  aliquibus  impedi- 
mentis  irretita  hoc  modo  menstrua  non  habuerit, 
priefata  tameu  unctio  menstrua  in  ipsa  ita  defundet 
et  minuit,  id  est  zusluszet,  quia  minus  inde  dolebit, 
si  ei    recto  tempore    non    occurrerint.  —    ISed    et 


(1)  Rumex  acutus,  utcap.  seq. 

(2)  Et  alba  —  additur  des.  in  ed. 

(3)  Pimpinella  saxifraya. 
{ij  Quia  —  est  des.  ia  ed. 
[o)  AfjuHeyia  vulyuris. 
(9)  Eupkorbia  Lathyris. 


frigus  in  se  habet,  nec  uilas  vires  ad  usus  hoiuinis 
tenet,  sed  est  unkrut,  nec  ad  medicinam  valct; 
unde  si  aliquis  homo  eam  cotnederet,  illum  plus 
hederet  quam  ei  prodesset. 

Cai-.  CXXXV.  —  De  Beruutz   (II)   [H,  142]. 
Berwurtz  calida  est,    et  siccam   viriditatera  in    se 
habet  (\2).  Et  homo  qui   fortes  et   ardentes  febres  in 
se  habet,    berwurlz  pulverizet,    et  pulverem   istum 

(7)  FA  modicum  —  homini  om.  ed. 

(8)  Id  est  —  unycsunt.  om,  ed. 

(9)  Et  se.postea  —  justum  est  om.  ed. 
(\Q)  Myosotis  scorpioides.  —  Deest  in  ed. 

(1 1 )  Athamanta  Mcum. 

(12)  Et  siccam  —  virid.  om.  ed. 


118.-, 


l>HYSir,A.  —  MB.  I,  UE  Pr. VNTIS. 


ilSfi 


cum  panc,  jejunus  et  pransus,  comedat,   et    melius  A  illi    majorem   infirmitatem    conferret.  Si  enim    eam 


habebit.  Sed  et  qui  gegicht  habet  eumdum  pulverem 
siepe  comedat,  et  gicht  in  eo  cessabit.  Et  qui  gel- 
swcAniabet,  radicem  berlwurtz,  cum  viridis  est(1), 
in  aceto  tundat,  et  sic  comedat;  et  tunc  etiam 
cum  eodem  aceto  aliquod  siifj^en  paret,  et  s.ppe 
comedat  (2),  et  curabitur. 

Cap.  CXXXVI.  —  De  Stembrecha  (3)  [II,  143]. 

Stembracha  [Saxifrica  ed.]  frigida  est,  et  fortes 
vires  in  se  habet ;  et  ad  usus  hominis  qui  tenerum 
corpus  habet  in  comestione  non  vaiet,  quia  corpori 
illius  nimis  fortis  esset.  Sed  ubi  aut  in  stomacho, 
autvesica  alicubi  in  corpore  hominis  sUm  coagu- 
latur,  et  ita  induratur  velut  lapillus,  -tunc  ille  se- 
men  Stembreche  in  aqua  tundat,  et  ita  pransus,  et 
non  jejunus,  ssppe  bibat,  et  sic  bibitum  illud,  quod 
in  hominevelut  lapillus,  durum  et  contrarium  est, 
frangit,  et  ita  honio  ille  sanabitur.  Et  qui  gelsucht 
habet,  idem  semen  terat  in  vino,  et  per  modicam 
horam  in  eodem  vino  jacere  permittat,  et  tunc, 
pransus,  sa-pe  bibat  (4),  et  g clsucJi t  in  eo  exstin- 
guetur,  quia  ipsa  etiam  de  supertluitate  fellis  in- 
terdum  nascitur,  et  multociens  quamdam  duriciam 
veltit  lapidem  in  homine  parat. 

Cap.  CXXXVII.  —  De  Ugera  [II,  1441. 

Ugera  valde  calida  est,  et  quoddam  acunien  in  se 
liabet,  et  idem  acumen  valde  forte  est,  et  ideo 
magnos  et  fortes  ulcus,  id  est  swern  frangit  (5). 
Nam  Ugera  iu  mortario  tunde,  et  modicum    baumo- 


B 


aliquis  comedit  aut  bibit,  eum  interius  exulcerat 
et  la^dit,  et  ideo  interdum  et  solutionem  et  dige- 
stionem  in  homine  cum  dolore  facit  et  non  cum 
sanitate.  Qui  autem  aliquod  immundum  comedit, 
aut  bibit,  aut  tetigit,  unde  ulcerosus  ia  corpore 
fit,  veterem  arvinam  accipiat,  et  ei  satis  de  succo 
Grintwurtz  addat,  et  cum  eo  tunde.  et  sic  in  pa- 
tella  simul  dissolvat,  et  tunc  cum  sepo  perungat  se, 
etsanatur. 

Cap.  CXXXIX.  —  De  Lubestuckel  (7)  |II,  36]. 

Lubestuckel  [Levisticum  ed.'\  temperati  caloris  est. 
Etsicrudum  comedit,  hominem  in  natura  sua  zuflos- 
zlich  facit  [dissolvit  ed.],  et  naturam  ejus  sicdestituit. 
Sed  et  si  quis  coctum  absque  aliis  condimentis  so- 
lumcomederit,  eum  gravem  et  unlustig  [taediosum 
ed.\  mente  et  corpore  faceret.  Si  autem  cum  aliis 
condimentis  coquitur  et  comedatur,  tunc  come- 
dentem  non  multum  l«dit.  Et  si  aliquis  homo 
druse  [glandes  ed.\  in  collo  dolet,  ita  quod  vena> 
coUi  ejus  inflatse  sunt,  accipiat  Lubestuckel,  et  mo- 
dicum  plus  de  Gunderebe,  et  in  aqua  simul  coquat ; 
aqua  effusa,  collo  calidas  circumponat,  quia  venre 
colli  ejus  supra  mndum  distractae  sunt,  et  curabitur. 

[Etsiquisin  pectore  tussitat,  ita  quod  ibi  pri- 
mumdolere  incipit,  levisticum  accipial  et  salviam 
aequali  modo,  et  foeniculi  bis  tantum  ut  istoruiii 
duorum  est,  et  in  bonum  vinum  tam  diu  simiil 
ponat,  usque  dum  idem  vinum  saporem    ex    eis  ca- 


leum  adde,    et    ita    [frigida    ed.\  super    ulcus   pone.  -^,  piat,  et  tunc  abjectis  herbulis,  idem    vinuiii    calefa 


Quod  si  baumoleum  non  habes,  modicum  de  cor- 
vino  sepo  adde,  et  sic  in  patella  sweysze  [calefa- 
ciat  ed.\,  ac  infrigidari  permitte,  et  tunc  ita  fri- 
gidum  siiper  ulcus  pone,  et  fortitudo  ejus  venenum 
emollescitet  extrahit,  acillud  sanat.  Sedetsi  magnae 
rufap.  et  videlicet  gedoszen  ulcera  in  homine  sunt, 
eamdem  ugeram  tunde,  etei  aut  baumoleum,  aut 
cervinum  sepum,  ut  supradietum  est,  adde  et  super 
ulcera  illa  pone,et  venenum,  id  est  eyther,  extra- 
hit;  sed  cum  eadem  ulcera  jam  rubescero  incoepe- 
runt,  ugeram  abjice,  et  tunc  cum  baumoleo  aut 
cum  servino  sepo  bcneduch  de  canabo  para,  et  su- 
per  ulcera  illaipone,  et  sunabuntur,  quia  venenum 
jam  tunc  extractum  est  (6).  Sed  et  radicem  ugerae 


ciat,  et  calidum  post  cibum  bibat,  usque  dum  sa- 
netur.  Si  autem  tussis  modica  est,  homo  proedi- 
ctum  poculum  non  calefactum  bibaf,  quoniani  dolor 
leuis  est.  Si  vero  dolor  fortis  est,  idem  vinum  ca- 
lefactum  bibat,  quatenus  tanto  suavius  solvatur. 
Quod  si  reuma  de  naribus  equifluit,  ita  quod  inde 
tussitat,  homo  qui  eum  liberare  vult,  levisticum 
accipiat,  et  modicum  minus  urentis  urlica:',  et  eas  in 
aqua  coquat,  et  deinde  de  aqua  ablatis,  fumum  earum 
ita  calidum  in  nares  et  in  os  ejus  freno  imposito 
transire  permittat,  et  sanabitur.  Si  autem  equus  in 
ventre  velnt  de  morsibus  dolet,  homo  levisticuin 
accipiat,  et  modicum  minus  de  urente  urtica,  et 
pabulo  illius  ssepe  intermisceat,  quatenus   ista  simul 


in  aceto  beisze,  et  ita  per  noctem   eam  pone  super  "  comedat,  et  curabitur.  Add.  ed.\ 


locum  illum  ubi  in  corpore  tuo  warczen  noviter 
crescere  inceperunt,  et  pannum  desuper  liga,  et 
hoc  sfEpe  fac,  et  warczen  evanescunt. 

Cap.  CXXXVIIT.  — De  Gni.MWURTz  [II,  145]. 
Grintwurtz  [Chelidonia  cd.\  valde  calida  est,  et 
venenosum,  id  est  slimech  succum  tenet.  Nam  tam 
atrum  et  acrbum  venenum  in  se  habet,  quod  ipsa 
nullam  sanitatem  homini  conferre  potest,  quia  si  in 
nna  re  homini  sanitatem    daret,   in  alia  re  interius 

(i)  Cumviridis  est  om.  ed. 

(2)  Ettunc  —  comedat  des.  in  ed. 

(3)  Asplenium  Ruta  murarin. 

(4)  FA  rurabitur  ed.,  qua^  hic  capilulum  claudit. 

(5)  Ed.,  breviiis,  Calida  est  et  magnurn  et  forte 


Cap.  CXL.  —  Dk  Ebicu(8)  [II,  146]. 
Ebich  magis  frigida  quam  calida,  et  ad  come- 
dendum  homini  inutilis  est,  velut  unkrut.  Sed  homo 
qui  gelsuc}it  habet,  ebich  in  patella  cum  cervino 
sepo  aut  veteri  arvina  svveysze  [calefaciat  cd.\,  et 
calidum  supra  stomachum  siium  ponat,  et  gelsucht 
in  herbam  illam  transit,  id  est  uszflecht,  ita  quod 
etiam  cutis  illius  hominisjd^iarf' exterius  apparebit; 
et  cura  herbas  istas  supra   stomachum   suum  posue- 

ulcus  frangit. 

(6)  Quia  —  extractum  cst  om.  ed. 

(7)  Ligusticum  levisticum, 

(8)  liedera    helix. 


Hs: 


S.  HII.DECAHDIS. 


1188 


rit,  ut   pra-dictum    est,    niox    bruticrasse  iu    frigida  A 
aqua  tundt',  et  per  pannuui  cola,    ac    ita  tVij^ida    da 
iUi  ad    bibeudum,    et  ythuckt    expellitur    et    cura- 
bitur. 

[Sed  et  nnilier  qua^  injusto  tempore  ninll.i 
menstrua  inordinate  patitur,  ebecli  iii  aqua  coquat, 
et  sibi  in  femoribus,  et  iu  umbilico  calidam  cu- 
cuaipunat,  et  frigidilas  iilius  coutrario  tluxui  re- 
sistit.  Si  etiam  in  aliquo  homine  interior  pellicula, 
in  qua  inleslina  clausa  sunt,  aliquo  casu  scinditur, 
ille  ebecli,  et  bis  tautum  de  majore  consolida  in 
bono  vino  coqnat,  et  postquam  eas  coxerit  herbas, 
a  \ino  separet,  et  illi  modicum  pulveris  de  zituare 
facto,  et  tantum  zuccari  quantum  ebech  fuit,  ot 
salis  de  coclo    inelle    inmiltat.    et    ita  rursum    mo- 


CaP.    C.XLIV.  —  DECRANCHSNABEL(5)[Il,1bO]. 

Cranchsuabii  valdecalida  est,  et  modicum  humi- 
dilalis  habet,  et  eUam  fere  vires  pigmeulurum  in 
se  habet.  Accipe  ergo  kranchsnubcl,  et  minus  de 
bertram  (Piretro  ed.\,  quam  de  kranchsnabcl,  sic 
nucis  muscatam,  minus  quani  de  bertram,  sic  el  hcec 
in  pulverem  redige,  et  simul  tommisce,  et  qui  in 
corde  dolet  pulverem  istura  aut  cura  paue  coniedat, 
aut  absque  pane,  et  manu  sna  lingat,  {(S)  et  melius 
habebit,  quia  optimus  pulvis  est  ad  sanilalem  cor- 
dis.  Etqui  )iazcboz  habet,  eumdem  pulverem  nari- 
bus  suis  apponat,  et  odorem  ejus  in  se  intrinsecus 
trahat,  et  niizeboz  leviuset  suavius  se  solvet,  et  cito 
evariescit  absque  periculo  hominis  illius.  Sed  et 
qui   hiistcn    [tussim  ed.]   el    gcbrcch  [constrictionem 


dice  fervere    faciat,  et    deiude  per   saccellum   velut  ^  ed.\    in    pectore    habet,  cum   farina  et  pulvere  islo 


purum  polum  faciat,  et  post  cibum  et  ad  noclem 
l)ibat,  et  hoc  saepe  faciat.  Sed  et  herbas  quii-  in 
pr;i'fato  vino  coctce  sunt,  super  locum  ubi  luterior 
pellicula  rupta  est,  calidas  liget  et  scissuras  ejus 
colligunt.  Radicem  quoque  majoris  consolid;i'  in 
minuta  frusta  inscidat.  et  in  vinum  ponat,  ut  iude 
saporeni  capiat,  ethoc  vinum  seniper  bibat,  usque- 
dum  sanatur.  Add.  ed.  \ 

Cap.  CXLI.  —  De  Ybischa  (1)  [II,  147]. 

Ybischa  calida  et  sicca  est,  et  contra  febres  valet. 
.Nam  homo  qui  febres  habet,  qualescunque  sunt, 
ybischen  in  aceto  lundat,  et  mane  jejunus  et  ad 
noctem  ila  bibat,  et  fiber,  cujuscumque  naturtE  sit, 
cessabit.  Sed  et  qui  in  capite  dolet,  Ybischam  ac-  C. 
cipiat.  el  modicum  miuus  s;dvia;  addat,  et  has 
simal  contundat,  ac  eis  modicum  de  baumoleo  com- 
misceat,  et  tunc  juxta  ignem  in  manu  sua  tanlum 
calefaciat,  et  sic  fronti  su;i'  solummodo  superpouat, 
et  panno  liget,  et  ila  obdormiat,  et  melius  ha- 
bebit. 

Cap.  CXLII.  —  De  Denemarcha  (2)  [II,  147.] 

Denemarcha  calida  el  humida  est.  Et  qui  etiam 
jileurisim  patitur,  aut  ille  qui  de  yi-,ht  dolet,  Ikne- 
marcham  pulverizet,  et  huic  pulveri  modicum  mi- 
nus  de  pulvere  nebelen  addat  (3),  et  tunc  cum 
farina  et  aqua  tortellas  faciat;  aut  kmhcln  in 
patella  cum  sagimine,  et  has  pra'dictas  pulveres 
commisceat,  et  sic  saepe  comedat,  et  pleurisis 
atqiie  yicJit  in  eo  ce.-isabunt,  ita  qiiod  melius  ha-  interius  dimittit. 
bcbil. 


kuchelu  [tortellos  ed.]  in  patella  ponal,  sagimine 
aut  butyro  addito,  et  jejunus  et  pransus  srepe  co- 
medal,  et  hustrn  et  ulcus  pectoris  leniter  et  suavi- 
ler^solvit,  el  liniri  facit,  et  sic  homo  melius  habe- 
bit.  Et  etiam  qui  in  pectore  dolet,  ita  quod  eum 
pectus  demphet,  aut  qiii  in  gutture  dolet,  ila  quod 
vox  sublrahitur,  eumdem  pulverem  in  calido  vino 
bibat,  et  in  pectore  ac  in  giitture  melius  habebit. 
Sed  et  qui  in  capite  dolet,  ad  pulverem  istiim  luci- 
dum  sal  aut  assum  sal  addat,  et  ita  aut  iri  pane 
comedat  aut  in  manu  sua  lingat,  et  raelius  ha- 
bebit. 

Cap.  CXLV.  —  DeCo.\souda(7)[11,  i:ill. 
Consolida  frigida  cst.  Et  si  homo  eani  absque 
ralione  comederit,  omnes  humores,  qui  in  eo  recte 
instiluti,  destituit  (8).  Sed  si  aliquod  membrum  in 
hoinine  destitutum  et  ulceratum  ac  vulneratum  est, 
si  tunc  eam  comederit,  livorem  illum,  qui  ibi  egre- 
ditur,  repente  sequitur,  et  ipsum  livorem  et  ulcera 
superius  in  cute  sanat,  et  non  interius  in  carne : 
ac  simililudinem  habet,  quando  lapides  in  ma- 
gnam  fossam  projicienlur,  ut  aquam  eflluere  ,pro- 
hibeant,  velut  in  aliqno  vacht  esl,  el  ita  aqua  cum 
eftluere  non  potest,  in  profunditate  licus  conse- 
dit  (9) ;  et  hoc  modo  vermiculi  et  qu;f'que  prava 
introrsum  manebunt,  cum  extra  eflluere  proliibean- 
tur.  Sic  consoiida  injuste  et  non  reclo  raodo  co- 
mesta  ulcera    exterius    sanat,    et    qnaique    puti'ida 


Cap.  CXLIll.  —  Ue  NEiiETTA(i-):II,  li9]. 
Nebetta  [Calamentum  ed.\  calida  est.  Et  homo 
qui  orfime  [scrophulas  ed.]  in  collo  habet,  antequara 
rumpenlur,  .Nebeltam  pulverizet,  et  pulverem 
istum  aut  cum  pane,  aut  in  musc,  aut  iu  kuchdn 
sa^pe  comedat,  et  or/lmse  evanescent-  Quod  si  orfimx 
franguntur,  folia  ejus  ita  cruda  ct  recenlia  super- 
pone,  el  orlimaj  siccabuntur. 

(1)  Allhxa  officinalis. 

(2)  Valeriana  officinalis. 

(3)  Et  huic  —  addat.  om.  ed. 
{'k)  yepeta  cntaria. 

(yj  Erodiiim  cicittariinn. 


Cap.  CXLVI.  — De  Byverwurt/,  [II,  152]. 
Byveruurtz  [Rustica  cd.\  calida  est  modicura  fri- 
gida.  Radicem  ergo  et  folia  biverivurtz  pulveriza,  et 
quanlum  medietas  ejus  pensat,  tantum  de  pulvere 
bcrtram  ponderat,  tantum  de  pulvere  cynamomi  ei 
addat,  et  commisceat;  et  pulverem  istum  hoc  modo 
commixtum  quotidie  aut  cum  pane,  aut  cura  ca- 
lido  vino  bibe,  aut  in  suffcn  coraede,  et  nuliam 
magnam  aut  diuturnam  intirmitatem  habebis  usqiie 

(6)  Etmanu  sualingat  oni.  ed.,  ut  et  infra. 

(7)  Symphitum  officinale. 

(8)  Et  si  —  destituit  desunt  in  ed. 

(9)  Ad  similitudincm    -  consedit  om.  ed. 


I8W 


PHYSIC.A.  -  r.in,  I,  DE  F>I.A.\TIS. 


H90 


ad  mortem  luam.  Et  nnllus  homo  pulverem  istum  A 
sic  paratum  devitet;  quia  si  sanus  est  et  pulverem 
liunc  quotidie  comedit  infirraus  ad  longum  tempus 
in  lecto  decumbens  non  erit;  et  qui  inlirmus  est, 
si  eum  comederit,  sanus  erit.  Sed  pulverem  per 
pannum  servare  poteris  sanum,  euni  in  uovum 
lictile  vas  pone  de  limo  factum  et  aridum,  et  ita 
sub  terra  funde,  et  ciausum  tege,  atque  sic  vires 
tuas  obtinebis  ()). 

Cap.  CXLVII.  —  De  Grensing. 

Grensing  unkriit,  nec  ad  ullam  sanitatem  homi- 
nis  valet.  Ita  si  homo  iliam  comederet,  ei  nec  pro- 
desset  nec  obesset. 

Cap.  CXLVIII.  —  De  Morkrut  (2)    [II,  06]. 

Morkrut  est  refectio  hominis,  nec  ei    ad  sanitatem 
prodest,  nec  ei  obest;  sed  comesta  ventrem    implet. 
Cap.  CXLIX.  —  De  Gensekrut  (3), 

Gensckmt  frigida  est  et  est  iinkrut,  nec  homini 
ad  sanitatem  prodest  si  comederit,  sed  eum  pius 
laedit. 

Cap.  CL.  —  De  Linsamo  (4)  [II,  15]. 

Linsamo  calidum  est,   etc,  ut  infra  cap.   t94,  de 
semine  lini,  in  quo  multa  leguntur  quse  hic  dcsunt. 
Cap.  CLI.   -De  Hunsdarm  (ii)  [II,    173]. 

Hunsdarm  calida  est,  et  est  unkrut.  Sed  si  quis- 
piam  homo  casu  ceciderit,  vel  si  quispiam  conlis 
percussus  fuerit,  ita  quod  cutis  ejus  inde  weydden 
erit  [inde  varias  maculas  habet  ed.J,  Hunsdarm  in 
aqua  coquat,  et  aqua  e.\pressa,  ita  calidum  super 
locum  casus  aut  percussionis  sa^pe  ponat,  et  panuum  C 
desuper  liget,  et  livores  ibi  collectos  depeliit. 
Cap.  CLII.  —  De  Nyesewurtz  (6)  [H,  153]. 

Nyescwurtz  [Gelisia  ed.]  calida  et  sicca  est,  et 
modicum  humida,  sed  quamdam  viriditatem  habet 
quifi  utilis  est  (7).  Nam  qui  a  gicht  fatigatur,  et 
etiam  ilie  qui  gelsucht  habet,  Nycseivwtz  contundat, 
et  succum  ejus  per  pannum  colet,  et  tunc  eundem 
succum  vino  addat,  et  si  gicht  habet,  jejunus  hoc 
modo  saipe  bibat,  aut  si  gelsuclit  [regium  morbum 
ed.\  habet,  pransus  saepe  bibat,  et  curabitur.  Sed 
et  Nyesewurtz  in  vino,  addito  melle,  coquat,  et  per 
pannum  colet,  et  hoc  pransus  et  ad  noctem,  (cum 
dormituni  vadit,  bibat,  et  hoc  saepe  faciat,  et  ipsum 
curabit,  et  ipsum  in  pectore  suavem  et  levem  facit, 
et  stomachum  suum  purgat,  et  quidquid  interius  in  " 
corpore  suo  sordidum  et  fetidum  est  minuit. 

(1)  Hujus  capituli  textum,  in  codice  mancumet 
corruptum,  ex  editione  sistimus  :  «  Rustica  caiida 
in  bono  temperamento  est.  Homo  autem  qui  sanus 
esse  vult,  radicem  et  folia  rusticse  pulverizet,  et 
quantum  medietas  ejus  pensat  de  pulvere  piretri 
addat.  et  quantum  medietas  piretri  ponderat  tan- 
tum  de  pulvere  cinnamomi  commisceat,  et  pulve- 
rem  istum  quotidie  cum  pane,  aut  in  sorbicio,  aut 
in  calido  vino  bibat,  et  nullam  magnam  vel  diutur- 
nam  infirmitatem  usque  ad  mortem  suam  habebit. 
Et  nullus  homo  pulverem  istum  devitet,  quia  si 
saniis  homo  illum  quotidie  comederit,  inlirmus  ad 
longum  tempus  in  lecto  decumbens  non  erit  :  si 
iulirmus  comederit,  sanus  erit.  Sed  ut  pulvis  iste 
per    annum   servari  possit  sanus,   iu  novum  lictile 


Cap.  CLIII.  —  De  iierda   Gicht  [II,  154] 

Ilerba  qu;o  dicitur  gicht  valde  calida  est,  et  quam- 
dam  viriditatem  in  se  habet.  Et  qui  in  stomacho 
dolet,  eamdem  herbam  et  senien  ejus  modice  con- 
tundat,  et  in  vino  et  in  modico  melle  coquat,  et 
per  pannum  colet.  et  ita  calidum  bibat.  Qui  autem 
praicavere  vult,  ne  in  stomacho  inlirmetur,  eumdem 
potum  frigidum  Sc-epe  bibat,  et  sanitatem  in  sto- 
macho  retinebit.  Sed  qui  a  gicht  saepe  fatigatur 
eamdem  herbam  cum  semine  contundat,  et  arvi- 
nam  ursi  addat,  et  de  baumoleo,  velut  terciam  par- 
tem  baumolei  ad  arviiiam  ursi,  et  sic  in  aquam 
coquat,  et  unguentum  faciat,  et  se  ubi  dolet  inun- 
gat,  et  statim  cutim  ojusdem  hominis  ita  per- 
transit,  quod  tempestas  pestis  illius  gicht  ab  eo 
cessabit. 

Cap.  CLIV.  —  De  Ysena  (8)  [II,  155]. 

Ysena  [Verbena  ed.\  frigida  est  magis  quam  ca- 
lida,  et  ubi  aut  de  ulceribus,  aut  de  vermibus  pu- 
tridse  carnes  in  homine  sunt,  Ysenam  in  aqua  co- 
quat,  et  tunc  lineum  pannum  supra  putrida  vuluera 
aut  super  putrida  loca  vermium  j)one,  et  de  Ysena 
illa  modice  aqua  expressa,  eam  modice  calidam  su- 
per  lineum  pannum  illum  quod  super  putridas  carnes 
has  posuisti  depone;  et  postquam  illa  exsiccatur, 
iterum  aliam  coctam  eodem  modo  superpone,  et 
hoc  tam  diu  fuc,  donec  putredo  illa  auferalur.  Sed 
et  si  alicui  in  gutture  intumet,  Ysenarn  in  aqua 
modice  calefaciat,  et  ita  modice  calidam  super  gut- 
tur  suum  ponat,  et  panno  liget,  et  hoc  faciat,  dum 
tumor  evanescat. 

Cap.  CLV.  —  De  Satereia  (9)    [II,    156]. 

Satereia  magis  calida  est  quam  frigida.  Homo 
autem  qui  gicht  fatigatur,  ita  quod  membra  ejus 
semper  movenlur,  Satureiam  pulverizet,  et  huic 
pulveri  minus  de  pulvere  kumels  quam  de  pulvere 
salviae,  sic  et  pulveres  istos  in  honigtmirtz  simul 
commisceat,  et  illam  prausus  sfepe  bibat,  et  melius 
habebit. 

Cap.  CLVI.  De  Wolfesgelegena  (10). 

Wolfesgelegena  valde  calida  est,  et  veuenosum 
calorem  in  se  habet.  Et  cum  masculus  aut  femina 
in  libidiue  ardet,  si  quis  homo  illum  vel  illam  in 
cuti  ejus  viridi  Wolfesgelegena  tetigerit,  in  amore 
illius  ardebit,  et  deinde  poslquam  herba  illa  aruerit, 
masculus  aut  femina,  qui  cum  eadem  herba  tactus 

vas   ponatur,   et  clausum  cum   terra  tegatur,   et  sic 
vires  suas  retinebit. 

(2)  Parnassia  palustris.  —  Hoc  capitulum  repetitur 
infra  cap.  200,  sed  cum  inscriptione  :  De  pa^tinaca, 
ut  in  edit. 

(3)  Potentilla  anserina.  —  Hoc  capitulum  deest 
in  ed. 

(4)  Linum  usitatissimum. 

(5)  Alsine  medica. 
{6}  HcUeborus  niger. 

(7)  Et  modicum.  —  JJtilis  es.  om.  ed. 

(8)  Verbena  ofpcinalis. 

(9)  Salureia  hortensis. 

(10)  Arnicamontana.  —  Deest  in  ed. 


1 1  •  M 


S.  tlILI)EC.\t{niS. 


1192 


est,  de    amore  illo  quo   in:eDsus   est,   fere  infatua-  A  aqua   illa,  in  qua  avena   cocla   est,  ignitos  lapides 

perfundal ;  et  postquam  hoc  niodo  sudaverit,  in 
ipso  balneo  pia'dictam  aquam  in  qua  Slorcksnabel 
et  Steinbrecka  coctiv  sunt,  calidam  bibat,  et  Steyn 
in  eo  suaviter  frangetur.  lCt  qui  in  corde  dolet  et 
semper  tristis  est,  Slorcknaict  accipiat,  et  minus 
poleyce,  et  ruthoe  minus  quam  poleya;,  et  hu^c  pul- 
verizet,  et  pulverem  islum  cum  pane  suo  stepe  co- 
medat,  el  cor  ejus  confortabitur  et  laHus  erit. 
C.\P.  CFAIII.  —  De  nENEDIC.TA  (tO)  |11,  1G'2|. 
Bcnndicta  calida  est ;  et  si  eam  aliquis  in  polu 
sumit,  ad  amorem  libidinis  incendit.  Sed  si  quis 
homo  toto  corpore  in  viribus  corporis  sui  deticit, 
benodictam  in  aqua  coquat,  et  aquam  illam  ila  ca- 
lidam  sape  l)ibat,  et  vires  corporis  recipiet,  et  post- 


tur,  ita  quod  stultus  deinceps  erit 

Cai>.  CLVll.    —  l)E  SvME  (1)  Lll,   170]. 

Sytnes  frigida  est.  Aut  si  maden  aut  vermes  ho- 
Hiinem  comedant,  Symrs  ad  ignem  pulverizet,  et 
ipsum  pulverem  in  loco  ulceris  ponat,  et  verme.s  el 
madfu  morientur. 

C.\?.    CLVIIl.  -    De  JiNCO  (2). 

Juncus    nec    recte    caiidus,  nec  recte  frigidus,  sed 
tepidus  est,  et  ideo  ad  medicamenla  uon  valet. 
Cap.  CLIX.  —  I)k  .Mevgil.x.na  iII,  157]. 

Meyyelana  frigida  est,  et  frigiditatem  hanc  habet 
quam  terra,  eum  Mores  ad  fructus  producit  (3i. 
El  si  in  quolibet  liomine  orpmse  crescunt  aut  frey^- 
lichj  aut  aliijuod  ulcus,  in  quo  venenum  est,  ilie 
Meygelanam  jejunus  sa^pe  comedat,  et  evanescent. 
Sed  et  qui  vallendsucht  [regium  morbum  ed.]  habet, 
.Meygelanam  sa^pe  comedat,  et  cum  de  eodem  morbo 
jam  super  terram  cadit,  eamdem  herbam  sub  liugua 
ejus  pone,  et  tanto  citius  surget,  et  levius  dolebit. 
Cap.  CLX.  —  Dk  Dornklla  (i)  [II,  i:i8.] 

Dornelia  frigida  est,et  eadem  frigiditas  bona  et  sana 
est,  (5\  et  contra  fiber  valet  qui  de  noxiis  cibis  oriun- 
tur.  Accipe  ergo  DomiHlam  et  eani  iii  virio  coque, 
uiodico  melle  addito,  et  tunc  per  paunum  cola,  et  .sic 
Jejunus  ad  noctem  sjepe  bibe,  et  a  ft^bre  sanaberis. 

CaP.    CL.\I.    —   I)E    SLIiAULEVA    (li)    [II,    \'6d]. 

Scharleya  [Citula  ed.]  calida  est,  et  coutra  vene- 
num  valet  {!).  Nam  si  quis  venenum  sumpsit, 
Scharleyam.  modice  nielle  addito,  et  modicum  rutha' 
addit,  et  poslquam  coxerit,  et  modicum  stramoniic 
addat,  et  sic  per  pannum  colet,  et  sic  post  cihum 
ler  bibat,  et  venenum  aut  per  nauseam  aut  per  se- 
cessum  per  eum  transibit,  nisi  tale  venenum  sit, 
quod  ei  mortem  inferat.  ht  cui  stomachus  tam  de- 
bilis  est,  quod  de  cibis  facile  Eyterech  sit,  Schar- 
leyam  acciiiiat,  et  terciam  ejus  partem  poley*,  et 
feniculi  quarta,  tertia  pars  poleya;,  et  ha?c  siraul  in 
bono  vino  coquat,  modico  melie  addito,  et  per  pati- 
num  colet,  et  post  cibum  et  ad  noctem  ssepe  hibat; 
stomachus  ejus  suaviter  curabitur,  seu  purgabilur, 
et  appefitum  comedendi  habel)it.  Sed  et  qui  in  ca- 
pite  dolet,  Scharleyam  in  aqua  coqiiat,  et  aqua 
e.\pressa,  ita  calidam  capifi  suo  circumponat,  et 
paDDU  caput  tegat  ut  ita  dormiat,  et  meiius  habebit. 
Cap.  CL.XII.  —  Storcksnabel   (8)  [II,  KiOi. 

Storckxndhtl  est  magis  frigida  quam  caiida,  et 
contra  calculum  valet  (9),  Nam  qui  Steyn  [calculum 
ed.]  in  corpore  suo  habet,  Storcksnabcl  accipiat,  et 
miiius  de  Steynbrecha,  el  in  aqua  coquat,  et  per 
pannum  colet,  et  assum  balneum  facial  [et  illud 
intret  add.  ed.\,  et  avenam  in  aqua  coquat,  et  cum 

(1)  Stellaria  media. 

(2)  Deest  in  edit. 

(3,  Et  frigiditatem  —  producit  om.  rd. 

(i)  Patentilla  tormentilla. 

(b;  Elcadrm  —  est  om.  ed. 

(fi)  Snlria  Sclarea. 

{')  Et  contra  —  valet  om.  ed. 

^8)  Geianium pratense. 


quam  corporis    melius   habuerit,   eam   devitet   (11). 
Cap.  CL.XIV.— De  RizA   [II,   lt)3J. 
Hi.^iza  [Hubea  ed.]  fiigida  esl  et  conlra  /iber  valet. 
Nain  qui   /iber  babet   et   fastidium    comedendi,  liis- 
zam  iu   aqua  coquat  modice,  et  ipsara    herbam  in 
eadem  aqua  ita  diniiltat,  et  eamdcm  aquam  in  mane 
et  ad   noctcm   ita   calidam   bibat.  atque  ipsam   ber- 
bam  in  aqua  coctam  ita  calidam   storaacho  suo  per 
brevem  horam   superponat.  et  hoc  per  tres  dies  fa- 
ciat,   et    febres     in    eo    cessabunt.    —   [Sed    et  qui 
quartanas  febres  palitiir,  rubeam  et  herbam  veprium 
aequjli   pondere,    et  l)rachvnrtz,   ter  tanlum  ut  islo- 
rum  duorum  est,   in  vino  coqiiat.  Deinde  clarura  et 
optimum  vinum  iufundat,  et  ignitura  chalybem  im- 
C  miltat,  et  hoc  decies  cani   eodem    vino   et  chalybe 
faciat;  postea  sumat  vinuin  illud  quod  cum  prsedictis 
herbis  coxit,  et  vino  cui  chalybem  immisit  infundat, 
et  simul  una  vice  fervere  faciat,  et  in  ipsa  accessione 
febris  illud  bibat  usque  cum  sanetur.  Add.  ed.] 
Cap.    CL.W.  De  Musetha  (12). 
Musetha  magis  calida  est  quam  frigida,  et  quibus- 
libet  unguentis  addita,  ea  toto    meliora  et  fortiora 
reddil;    sed    per    se    solam   ad    medicamenlum    non 
mullum  valet. 

Cap.  CL.WI.   —  De   Birckwuutz  [II,  167]. 
Birckwurtz  pliis  frigida  quam  calida  est.  Et  homo 
qui  superfluos  et  venenosos,   id   est  eythcrccht,  hu- 
mores    in   se   habet,   Birckwurtz  (jiue    est   blutivurlz 
accipiat,    et   bis   tantuni    de   Brachwurtz   adhuc    ad 
succum   contundat,    et    sic    iu    lictile    vas  ponat,  et 
desuper  bonum  ac  clarum  vinum  fimdat,  et  ila  post 
cibum,  et  cum  dormituni   vadit  per  quindecim  dies, 
et  ei  ad  annum  proderit,  ita  quod  supertluos  et  vene- 
nosos  humoreslijec  potio  in  ipso  imminuit  (13). 
Cap.  CLXVII.  —  De  Astre.ncia  (14)  [II,   101]. 
Astrencin   calida   est,   el  contra   febres  valet  (i5). 
Nam  qui   febres   habet,    oujuscunque   generis   sint, 

(9)  Et  contra  —  valet  om.  ed. 

(10)  Grnmurbanum. 

(11)  Et  postquam  —  devitet  om.  ed. 

(12)  Deest  in  ed. 

(13)  lla  quod  —  imminuit  des.  in  ed. 

(14)  Astrantia  Ostruthium. 
(1.^)  Et  contra  — valet  ed.  om. 


I) 


19.'} 


PHYSir.A.  —  UH.  I,  DE  PLANTIS. 


1  !9'i- 


Astrenciam  accipiat,  et  eam  modice  contundat,  et  A 
sic  tonsa  seu  trita  dimidium  piccarium  usque  ad 
summilatem  ejus  super  eamdem  astrenciam  fundat, 
et  ita  cum  eodem  vino  per  noctem  rcszuct  [reservet 
ed.],  et  iu  mane  diei  ilerum  ei  vinum  superaddat, 
et  sicjejunus  bibat,  et  hoc  per  tres  dies  aut  por 
quinque  dies  faciat,  et  curabitur.  —  |Qui  autem 
comestum  cibum  digerere  non  potest,  succum  aris- 
tolochia>  iongae  ad  pondus  duorum  nummorum  acci- 
piat,  et  succum  bibinella^  ad  pondus  unius  nummi ; 
et  succum  citocatiee  ad  pondus  oboli  unius,  et  zin- 
ziber  ejusdem  ponderis,  el  farinam  similae  suecis 
istis  admisceat,  et  tortelios  ad  latitudinem  numnii, 
sed  aliquautum  spissos  faciat,  et  eos  ad  solom,  vci 
in  tornace  jam  fere  infrigidato  coquat.  Et  homo  ilie 
qui  supradicto  modo  iiilirmalur,  si  interius  calidus  " 
est  ita  quod  cibus  in  eo  exustus  est,  de  his  torlellis 
unum  in  mane  diei  jejunus  sumat;  vel  si  interius 
frigidus  est  ita  quod  cibus  in  eo  pra»  frigore  conge- 
latus  et  compressus  est,  duos  aut  tres  torlellos  in 
manejejunus  accipiat.  Et  cibus  quem  postea  pri- 
mum  comedit,  jus  vel  sorbiciuncula  sit,  et  deinde 
alios  bonos  el  suaves  cibos,  et  sic  tandiu  faciat 
dum  se  in  stomacho  liberalum  sentiat.  Add.  ad.] 
Cap.  GLXVllI.  —  De  Ertpeffer  (Ij  ["II,  168]. 

Ertpeffcr  frigida  est,  et  de  lucido  aere  crescit  (2). 
Et  homo  qui  fihcr  habet  ertpeffcr  sufiicienter  acci- 
piat,  et  in  bonum  vinum  per  noctem  unam  ponat, 
et  tunc  crtpeffcr  abjiciat,  et  ideni  vinum  iguito  ca- 
lybe  calefaciat,  et  in  raane  jejunus  bibat  atque  ad  p 
noctem  cum  dormitum  vadit,  et  sic  faciat  usque 
quod  sanitatem  in  se  sentiat. 

Cap.  CLXLV.  —  De  Brema  (3)  [11,  177]. 

Bvema  in  qua  bramber  crescunt  plus  calida  quara 
frigida  est.  [Et  si  quis  in  lingua  dulet  ita  quod  aut 
intumescit  aut  ulcera  habet,  linguam  suam  cum 
brema,  seu  cum  modico  flebotomo  parumper  insci- 
di  faciat,  ut  livor  erumpat.  Sed  et  qui  in  dentibus 
dolet,  idem  in  gingivis  faciat,  et  melius  habebit. 
Add.  ed.].  Et  si  vermes  hominem  comedunt,  idem 
brcmnm  pulveriza,  et  pulverem  istum  super  locum 
illum  pone,  ubi  vermes  carnem  hominis  aut  pecoris 
comedunt,  et  morientur,  et  sic  ille  sanabitur.  Sed 
et  si  quis  pulmone  dolet,  et  in  pectore  hustet,  ber- 
tram  accipiat  et  miuus  de  eisdem  brcmen  quam  de  D 
berlranis,  sic  et  hysopi  minus  quara  harum  bremen, 
et  dost  minus  quam  de  his,  et  mel  addat,  et  forti- 
ter  in  bono  viuo  coquat,  et  tunc  per  pannum  colet, 
et  sic,  postquara  illud  modicura  comederit  bibat, 
et  post  plenura  cibum  satis  ex  ea  bibat,  et  hoc 
sappe  faciat,  et  pulmo  sanitatem  recipiet,  et  slim 
de  pectore  auferetur.  Fructus  autera  bramber,  scili- 
cet  qui  in  bremen  nascitur,  nec  sanum  nec  intirmum 
hominem  la?dit,  et  taciliter  digeritur ;  sed  medicina 
iu  eo  non  invenitur  (4). 

(1)  Polygonum  hydropiper. 

(2)  Et  de  lucido  —  crescit  ora.  ed. 

(3)  Rubus  ccRSius  et  fruticosus. 

(4)  !>ed  —  invenitur  deest  in  ed. 

Patroi..  r-XCYII. 


Cap.  CL.XX.  —  De  Erperis  (5). 

Herba  in  qua  erpere  nascuntur  plus  calida  est 
quam  frigida.  Illa  sbm  in  comedente  homine  pa- 
rat,  et  ad  medicinam  non  valet.  Fructus  quoque 
erperx  velut  slim  in  homine,  qui  eum  comedit, 
faciunt,  nec  sano  nec  infirmo  homini  ad  coraeden- 
dum  valent,  quia  juxta  terram  crescunt  et  qnia 
etiam  in  putrido  acre  crescunt. 

Cap.  CLXXL  —  De  Walt  Beris  (6)  [11,  I79J. 

Herba  in  qua  vhiU  bere  nascuntur,  quai  etiam 
heydel  berc  vocantur,  scilicet  quae  nigrse  sunt, 
maximum  frigus  in  se  habet,  scilicet  cum  frigus 
aliquantum  calori  jam  cedit,  ita  quod  jam  ex  terra 
et  ex  lapidibus  humor  frigoris  magis  Isedit  quam 
prosit.  Ad  medicamenta  non  valet,  fructus  vero 
coraedentem  lepdit,  ita  quod  gicht  in  eo  excitat. 
Cap.  CLXXII.  -  De  Fuxgis  (7). 

Fungi  qui  super  terram  nascuntur,  cujuscunque 
generis  sint,  velut  spuma  et  velut  sudor  terrfp. 
sunt,  et  hominem  comedentem  aliquantulum  la^- 
dunt,  quia  slim  et  schum  in  eo  faciunt.  Sed  tamen 
fungi,  qui  in  sicca  aura  et  in  sicca  terra  nascun- 
tur  magis  frigidi  quam  calidi  sunt,  et  aliquantum 
meliores  illis  sunt,  qui  in  humida  aura  et  humida 
terra  nascuntur,  sed  medicina?  in  eis  non  mullura 
invenitur.  Et  fungi,  qui  in  humida  aura  et  humida 
terra  nascuntur,  nec  calidi  nec  frigidi  ad  plenum 
sunt,  sed  tepidi,  et  si  homo  eos  coraederit,  ma- 
lum  humorem  in  ipso  excitant;  et  medicina  in  eis 
non  multa  est.  Fungi  autem  qui  in  quibusdara  ar- 
boribus,  sive  stantihus,  sive  jacentibus,  nascun- 
tur,  ad  cibum  hominis  aliqiiantum  boni  sunt,  ve- 
lut  quaedam  herbulaa  hortorum,  et  comedentem  mi- 
nus  laedunt,  et  etiam  interdum  ad  medicamenta 
valent.  Fungus  qui  in  nuce  crescit,  nec  rectum  ca- 
lorem,  nec  rectum  frigus,  sed  torporem  in  se  ha- 
bet,  sed  ad  comedendum  non  valet,  quia  in  eo  ex- 
citat...  Sed  si  in  aliquo  homine  vermis  nascitur, 
antequam  vermis  ille  vivat,  accipe  swam  qui  in 
nuce  crescit,  et  cum  novus  est,  scilicet  recens  de 
arbore  ablatus,  et  eum  super  ferventem  aquam 
lene,  nt  iiide  calidus  et  humidus  fiat,  et  ita  cali- 
dura  et  humidum  super  tumorem  illum  ssepe  pone, 
et  tumor  ille,  ubi  jam  vermes  crescere  incipiunt, 
evanescet.  Si  autem  ille  vermis  creverit,  ita  quod 
vivus  erit,  eumdem  smam  in  calida  fornace  absque 
prunis  aridum  fac,  et  eum  ita  in  pulverem  redige, 
et  pulverera  illum  ulceri  ssepe  superpoue,  et  ver- 
mes  illi  morientur. 

Fungus  autem,  qui  in  fago  nascitur,  calidus  est, 
et  tam  infirmo  quara  sano  homini  in  cibo  ad  corae- 
dendura  bonus  est.  Et  homo  qui  aut  in  frigiditatum 
aut  limosura  stomachura  habet,  fungum  de  fago  ac- 
cipiat,  cum  recens  est,  et  eura  in  aqua  cum  bonis 
herbuiis  coquat,   modico    sagiraine  addito,    et  tunc 

(5)  Fragaria  vesca.  Deest  in  ed. 

(6)  Vaccinium  murtVlus. 

(7)  Deest  in  ed. 


38 


im 


S.  llll.hKC.VltDlS. 


pransus  moiliciim  ex  eo  ila  satis  et  sa*pe  coiiu'iidl, 
et  stomdchum  ejus  calefaciai,  el  slim  ab  eo  aufert. 
Sed  et  M  niulier  priPguim^,  cum  fatigatur,  ita 
quod  larda,  el  gravis,  et  oppressa  est  in  corpore 
per  gravediuem  partus,  iunguni  de  fago  accipiat  et 
LMini  iu  aqua  tani  fortiter  coquat  ut  tolus  comuii- 
nuatur,  et  tunc  per  pauuum  colet,  et  tunc  de 
succo  ilio,  sufficienter  sagimiue  addito,  sufftu  fa- 
ciat,  el  aut  bis  aut  semel  iu  die  ex  eo  comedat, 
postquam  pransa  fuerit,  ct  de  dolore  partus  sui  le- 
vius  soivetur. 

Fungus,  qui  de  liolder  crescit,  frigidus  est,  nec 
ad  comedendum  liomini  valet,  ita  ut  si  etiam  ali- 
quis  e\  eo  comederit,  dtbiiilalur.  Nec  etiam  ad 
mediciuam  niultum  valet.  Fungus  qui  in  saiice  nas- 
citur,  caiidus  est,  et  ad  comedendum  Lonus.  Qui 
autem  in  puimoue  doiet  el  iude  peclore  dcmplut, 
fungum  in  viuo  coquat,  et  modicum  ciuiiui  et  mo- 
dicum  sagiminis  addat,  et  ila  &uff'tn  iilud  sorbeat, 
el  etiam  ipsum  fungum  ita  comedat.  Sed  et  idem 
fungus  ita  comeslus  dolorem  cordis  et  dolorem 
spleuis  mitigat,  quia  cor  interdum  e.\  hoc  dolet, 
quod  stoniachus  et  pulmo  et  splen  malis  liumori- 
1)U5  iilud  afliciunt.  Sed  si  purgaloriam  polionem 
sumere  vis,  accipe  fungum  de  salice,  cum  recens 
est,  et  eum  aut  in  sole,  aut  in  calida  fornace  ex- 
sicca,  et  sic  puiveriza,  et  deinde,  cum  potionem 
sumere  volueris,  de  stramonia  tolle,  et  ei  de  pul- 
vere  istius  fungi  ad  poudus  nummi  adde,  et  de 
lacle  sprinr/tcwtz  ad  pondus  oboli,  et  simui  com- 
misce,  et  ila  polioneni  iliam  velut  aliam  polinnem 
jejunus  sume  quam  homines  sumere  soient,  et  pur" 
gabit  le.  Nam  puivis  iste  fungi  liujus  slramoniam  et 
springwiirtz  temperat,  et  malos  humores  in  liomine 
\eliit  bona  aromata  perscrutalur. 

Kt  si  quis  wisza  in  oculo  habet,  fungum  salicis 
ad  soiem  exsiccet,  et  postea,  quoties  wisza  ocii- 
iorum  curare  voluerit,  eum  in  aqua  per  brevem 
horam  ponat,  et  deinde  aquaui,  quani  in  se  trahit, 
exculiet,  et  tunc  de  succo,  quera  in  se  habet,  cum 
penna  ad  paipebras  strichc,  ita  etiam  quod  oculo- 
rum  interius  modicum  tangat,  et  hoc  faciat  per 
quinque  aut  pi.-r  tres  noctes,  cum  dormitum  vadit, 
el  curabilur.  Fungus,  qui  in  piro  nascitur,  frigi- 
dus  et  humidus  est,  et  iiomini  ad  comedendum  non 
obstat  nec  prodest.  Sed  homo,  cui  caput  grindif/ 
est,  fungum  do  piro  accipiat,  cum  recens  est,  et 
succum  ejus  in  baumoleum  exprimat,  et  tunc  ab- 
jecto  eodem  fungo,  cum  baumoleo  isto  oaput  suum 
sa?pe  perungat,  et  curabilur.  Et  qui  scal)iosos  un- 
gues  habet,  de  fungo  piri  accipiat  ad  lalitudinein 
unguis  sui  ubi  grinte  est,  et  in  felle  bovis,  et  non 
vaccse,  intingat,  et  ita  pars  iila  in  feile  isto  intin- 
cta,    quam    super   unguem    suum   posuit,    interius 

(1)  Deest  in  ed. 
(2j  Cf.  infra  cap.  224. 

(3)  Capuuium  hoc  in    ed.   brevissirae    sic  exponi- 

ur  :    "  Arbor  ligni  Aloe  calida  est.  llomo  (jui  febres 

.n    stomacho    suo    habet,    el    qui    quotidiauas,   .'>eu 


B 


\  exisccalur,  ilerum  in  eadem  felle  intiiigat,  et  eo- 
dem  unguis  pulclieribi  crescit.  Fungus,  qui  in  uspa 
crescit,  calidus  est  et  limosus,  ct  ad  comeslionem 
hominum  nou  valet,  et  nulla  medicina  in  eo  repe- 
ritur. 

Cai'.  CLX.MII.  —  De  NVichwuktz  (\). 
Wichtvitrtz  pius  frigida  et  liumida  est  quam  cali- 
da.  Ilomo  aulem  qui  ardentes  febres  habet,  id  est 
brijinende  fiber  Wichirurtz  accipiat  et  bis  tantum 
de  basilica,  et  hajc  iii  puro  vino  coquat,  et  tunc  in- 
frigidari  permiltat,  ac  per  singulos  dies  iu  mane  je- 
junus  hoc  bibat,  et  ad  noctem  cum  dormitum  va- 
dit;  et  sic  faciat  dum  sanelur. 

Cap.  CXXIV.   —   De   Aloe   (2)  [III,  6]. 

Alor.  Succus  herlkT  hujus  caiidus  est  et  mag- 
nam  virtulcm  hal)t't.  Et  si  quis  homo  fortes  quoti- 
dianas  febres  in  stomacho  habet,  beneiuch  in  ca- 
nabo  cum  aloe  faciat  et  stomacho  superponat,  et 
super  umliilicum,  et  febris  cessabit.  Nam  odor  ejus 
corpus  hoininis  inlerius  confortat,  sed  [non?]  lamen 
caput,sedeamdem  faligationem  quae  in  capitehominis 
est  purgat.  Et  qui  tussim,  id  est  husten,  h.ibet,  idem 
bcneduch  cum  aloe  paratum  super  peclus  suum, 
ita  quod  eliam  odorem  ejus  naribus  capiat,  et  tus- 
sis  cessabit.  Sed  et  qui  ridden  habet,  accipiat,  suc- 
pum  de  andorn;  vel  si  in  liieme  esf,  accipiat  de 
l)ulvere  ejus  et  plus  de  aloe,  sed  et  liquiricii  plus 
quarn  lorber,  et  haic  in  vino  coquat,  et  sic  j^er  pan. 
num  coiet,  et  honi(jwurtz  addat,  et  cum  jam  de 
Q  ridden  faligatur,  et  cilo  curabilur,  quicunque 
riddc  sit,  pra'ter  quartanam.  Et  qui  (jclsucht  habet, 
aloe  in  frigida  aqua  })onat,  et  mane,  et  cum  dor- 
mitum  vadil,  iilam  bibat,  et  hoc  ter  vel  qualer  fa- 
ciat,  et  curabitur  (3). 

Cap.   CLXXV.   —  De  Thure   [III,  8]. 

Thus  calidum  est  pius  quam  frigidum,  et  odor 
ejus  absque  igne  ascendil  |ulilis  ed.\;  quia  oculos 
clarilicat  et  cerebrum  purgat.  Accipe  ergo  thus  et 
pulveriza,  et  liuic  modicum  farinje  simila;  adde,  et 
etiara  albuginem  ovi  (4),  et  sic  lorleilos  fac,  et  eos 
ad  solem  aut  per  calidam  laterem  (5)  sicca,  et 
postea  eos  naril)us  luis  saipe  appone,  et  odor  eo- 
rum  te  conforlat,  et  ocuios  tuos  clarilicat,  ac  ce- 
rebrum  tuum  impiet.  Sed  qui  in  capite  dolet,  ita 
quod  caput  suum  scindi  putat,  torteilum  sic  para- 
luin  ul  {irajdictum  est  ad  ulrumque  lympus  ponat, 
et  panno  modice  constringat,  cum  dormitum  vadit, 
et  dolor  capitis  cessabit.  Et  qui  cotlidianas  febres 
iiabet,  accipiat  thus  el  Romischmyutzam  et  simui 
contundal,  et  sic  super  umliilicum  suum  seepe  po- 
nat  et  panno  conslringat  ut  incalescat,  et  curabi- 
tur  (quia  febres  stomachum  et  jecur  fatigant.  Add ^ 
td.] 

lertianas,   seu    quartanas    patitur,    de  ligno    hoc  in 
potum  suum  pouat  et  meliorabuntur.  » 

(4)  Et  etiam  —  ovi  om.  ed. 

(o)  Aiitper  —  latcrcm  om.  ed. 


ii!!'; 


PHYSICA.  —Lll',.  I,  1)E  PLANTIS. 


I  I  !I8 


Cap.  CLXXVI.   —   De  Myrrha  [III,  7].  A 

Mirrha  calida  est  et  arida.  Si  autem  mirrham 
apud  te  porlare  vohieris,  eam  primiim  in  sole  ca- 
lefac,  aut  siipiu-  laterem  igne  calefactum,  ita  mo- 
dice  dethiat  (1),  id  est  zuflicsze,  et  tunc  eam  juxta 
te  hahet,  ut  de  carne  et  de  sudore  tuo  incalescat, 
et  fantasmata,  et  magicae.  artes,  atque  invocationes 
daimoniorum  super  mala  verba  et  malelicia  lierba- 
rum  a  te  fugat,  ita  quod  te  miuus  lajdere  possunt, 
ita  si  magica  nec  comedisti  nec  bibisti.  Sed  et  qui  in 
libidine  ardet,  pectus  et  ventrem  suum  cum  ea  bes- 
triche  et  supertluitatem  Hbidinis  ab  eo  fugat.  Sed  et 
odor  mirrhae  libidinem  ab  homine  fugat,  sed  men- 
tem  ejus  non  Isetihcat,  sed  opprimit  et  gravat,  ac 
tristem  facit.  Et  ideo  qui  Mirrham  apud  se  habet, 
ijebrant  aurum  assum  simul  portet,  quoniam  hoc 
mentem  hominis  iajtiticat.  Et  cum  maguae  febres 
hominem  invaduut,  si  ei  tunc  mirrha  in  calido  vino 
ad  bibendum  datur,  febris  ab  eo  cessat.  Ita  etiam 
quem  libido  invadit,  si  mirrham  comedit,  Hbidinem 
in  eo  e.\stinguit,  sed  tamen  illum  valde  aridum  fa- 
cit,  et  ideo  non  valet,  nec  utilis  est  ut  ullus  homo 
illam  nisi  pro  magna  necessitate  comedat. 

Gap.  CLXXVil.  —  De  Balsauone  [III,  5]. 

Balsamon  regalis  nalurae  est,  et  valde  calidum 
et  humidum  est,  et  in  tali  temperamento,  ac  cum 
tam  magna  cautela  ad  medicamenta  liabendum  est, 
ue  fortitudo  ejus  hominem  laedat  (2),  velut  nobiles 
homines  venerari  et  timeri  debent  ne  ad  iracun- 
diam  provocentur.  Et  qui  magnas  febres  in  stoma-  ^ 
cho  habet,  modicum  balsami  accipiat  et  satis  de 
baumoleo  addat,  et  plus  de  meduUa  cervi,  quam 
olei  illius,  sic  et  ex  his  unguentum  faciat,  et  circa 
slomachum  cum  eo  se  ungat,  et  febres  ab  ipso  au- 
feret.  Sed  et  si  quis  frenelicus  est,  idem  uuguentum 
accipe,  et  tympora  ac  nack  [occiput  ed.'\  iUius  unge, 
ita  quod  nec  verticem  nec  cerebrum  cjus  tangat,  ne 
de  fortitudine  ejus  Isedantur  (3),  et  ad  mentera  et  ad 
sanitatem  redit.  Et  qui  viryichtiget  est,  modiciim  bal- 
sami  vel  ad  paulum  [pauliuum  ed.\  vel  ad  alia  bona 
electuaria  addat,  et  comedat,  et  gicht  in  eo  cessabit 
(4).  Sed  in  balsamon  mortua  corpora  aliquantulum  diu 
tcueutur,  ne  putrescant,  ita  etiam  balsamon  forte 
et  limendum  liquamen  omnibus  naturis,  ut  recte 
cum  eo  temperentur ;  alioquin  facile  ab  eo  dissipantur.  Q 
Cap.  CLXXVIII.  —  De  Melle  (o). 

Mel.  Et  homo,  qui  pinguis  est  et  crassas  carnes 
habet,  si  mei  saepe  comederit,  tabem  in  eo  parat.  Qui 
autem  macer  et  aridus  est,  si  coctum,  ab  eo  leeditur. 
Qnod  si  quis  favum  cum  cera  manducaverit,  melan- 
cohamin  eoexcitat,,  etilhim  ita  laedit,  et  gravedinem 
in  eo  parat,  et  melancoliam  in  ipso  crescere  facit. 
Cap.  CLXXIX.  —  De  Zucker  (6), 

Zucker,   cum  adhuc  crudum   est,    ita  quod   non- 

(1(  Aut —  defluat  om  ed. 

(2)  Ne  —  Ixdat  om.  ed. 

(3)  Ne  —  cxdantur  om.  ed. 

(4)  Rehqua  om.  ed. 
(Fi)  Deest  in  ed. 


dum  ad  ullum  usum  hominis  factum  est ;  tunc  in 
aeslate  in  sole,  aut  in  hieme  super  ignitum  lapi- 
dem  exsiccet,  et  aridus  est,  si  postea  comedit  aut 
bibit  eum,  retocillal.  Et  qui  in  cerebro  aut  in  pe- 
clore  dolet,  et  ita  conclusus  est,  quod  se  purgare 
non  potest,  et  excreare  non  potest,  si  comedit  aut 
bibit,  cerebrura  illius  purgat,  et  pectori  ejus  solu- 
tiunem  purgationis  facit. 

Cap.  CLXXX.  —  Dl  Lacte  (7). 

Lac  vaccarum  et  caprarum  et  oviura,  ac  omne 
iu  hieme  sanabilius  est  quam  in  aestate,  quia  tuuc 
varietas  succorum  in  liieme  in  se  non  extrahit,  sic- 
ul  in  aestate  facit.  Qui  aulem  in  aistate  lac  come- 
dunt,  si  sani  suut,  eos  aliquantum  laedit;  si  auteui 
iuiirmi  et  debiles  sunt,  modicum  de  lacle  corae- 
dant.  Si  tamen  sani  homines  iu  hicrae  lac  come- 
dere  volunt,  accipiant  radicem  eijter  neszeln,  et 
eara  exsiccent  et  arefaciant,  et  iu  lac  ponant  et  co- 
medant,  quia  mali  humores,  qui  in  lacte  sunt, 
per  urticam  compescuntur.  Si  autem  intirmi  et  de- 
biles  in  hyeme  lac  desiderant,  illud  coquant,  et 
urticam  arefactara  imponant.  In  aestate  autem  non 
valet  ut  urtica  in  lac  pouatur,  quoniam  ipsa  tuuc 
humores  et  succos  ac  viriditatem  in  se  habet;  et  si 
tunc  lioc  modo  in  lac  poneretur,  lac  de  novo  succo 
ejus  hederetur. 

Cap.  CLXXXI.  —  De  Butyho. 

Butyrum  vaccarura  melius  et  sanabilius  est  quam 
butyrura  oviura  aut  caprarum.  Et  horao  qui  dun- 
phig,  aut  qui  hustet,  aut  qui  in  corpore  aridus  est, 
butyrum  comedat,  et  eum  interius  sanat  et  refo- 
cillat,  id  est  labct,  qui  inlirmus  et  aridus  est.  Ei 
sano  homiiii  aut  qui  moderatas  carnes  in  corpore 
habet,  butyrum  illis  bonum  et  sanum  est  ad  co- 
medendum.  Si  autem  pingues  carnes  corporis  ha- 
bet,  raoderate  comedat,  ne  intirmae  carnes  ejus  phis 
ingrossentur. 

Cap.  CLXXXII.  —  De  Sale  (8)  [I,  3]. 

Sal  valde  calidum  est,  et  aliquantura  humidus,  et 
ad  multos  usus  hominis  utile  est.  Sed  si  quis  homo 
cibos  absque  sale  comedit,  eum  tepidum  interius 
facit;  sed  si  eum  moderate  temperatum  cum  sale 
comedit,  eum  confortat  et  sanat.  Qui  autem  nimis 
salsum  cibum  comedit,  eum  interius  aridum  facit 
et  laedit,  et  tunc  (sal  super  pulmonem  ut  arena  ca- 
dit  et  pulmonem]  siccat,  quia  pulmo  huiniditatem 
quaerit,  et  pulmonem  laedit  et  demphet  [opprimit 
ed.];  et  si  tunc  etiam  super  jecor  cadit-,  iliud  etiam 
aliquantum  la-dit,  quaravis  jecor  forte  sit  et  quaro- 
vis  sal  exsuperet.  Unde  oranis  cibus  ita  saliri  de- 
bet,  ut  cibus  saporem  plus  habeat,  quara  sal  in  eo 
sentiatur.  Sal  autem  super  ignem  assus  sanabilior 
est,  quam  sal  crudus,  quia  huraiditas  quae  in  eo 
fuit  exsiccata  est;  et  si  homo  eum  in  pane  aut  cum 

(6)  Deest  in  ed. 

(7)  De  lacte  et  butyro  in  editione  agitur  in  capi- 
tulo  De  Bovc.  Vide  infra  cap,  ii  libri  vu  De  ani- 
malibus, 

(8)  Cf.  infra,  cap.  2  libri  ii. 


H99 


S.  HILDRGARniS 


1?00 


quolibet  ciho  modorato  comecUt,   boniim  ct  «anum  A 
ej  est. 

[Sal  est  quasi  sanguis,  et  quasi  tlos  aquarum  est, 
et  ideo  nioderate  utenti  vires  tribuit,  immoderate 
vero  utenti    velut    inundatio    et   velut  procella  est 

nrlii.  frf.] 

Lucidus  vero  sal  majorem  calorem  liabct  quam 
aliud  sal,  et  eliam  quamdam  humiditatem  habet, 
et  [ulilis  est]  ad  iisum  hominis  et  ad  omnia  medi- 
camenta,  ita  ut  si  eis  modicum  quid  ex  ipso  addi- 
lur,  tanto  meliora  sunt,  ot  ita  preliosior  etiam  alio 
sale,  sicut  pigmenta  alias  herbas  pra^cellunt.  Kt  si 
homo  de  sale  isto  modicum  cum  aliquo  cibo  aut 
cum  paiie  comedit,  et  non  absque  alio  condimento, 
tunc   eum  confortat    el    sanal,    ac    pulmonem    ejus 


Cap.  CLXXXIV.  -  De  MF.nxNDA  (2). 
Oui  merandon  faccrc  vull,  panein  tenuom  in  scis- 
surain  vinumaul  cervisiam,  aut  in  aquam  incidat, et 
liquor  ille  ipsum  panem  suflicienter  pertranseat,  et 
sic  coniedat,  quia  panis,  lioc  modo  aioilis  eflectns, 
tanto  suavior  et  faciliiis  digc-ri  potest.  Nam  si  quis 
panem  tantum  inlingit  ot  mox  ita  comedit,  ante- 
quam  humiditate  liquorum  illorum  perfimdatur, 
eum  interius  gravat  et  constringit,  nec  faciliter 
digeri  potest.  Sed  meranda  vini  fortis  est,  et  homi- 
nom  interius  aliquantum  aridum  facit,  nec  homini 
mullum  prodest,  etiamsi  ei  non  multum  oberit. 
Mcranda  autem  cervisia^  salubrior,  quam  vini,  quia 
succus  panis  succo  cervisia;  sibi  fere  cognato  con- 
jungilur    et    hoininem    interius   ariduin    non   facit, 


juvat.  Si  aulem    immoderate  et  sine    temperamento  B  eliam   sibi  non    multum  prodest.  Sed  meranda  aqure 

salubrior  est  quam  cervisifp,  qiiia  illa  in  stomaclio 
suavis  et  levis  est,  et  suaviler  et  leviter  digeri 
potest,  velut  mollis  cihus,  qui  faciliter  et  absque 
laesione  per  hominem  transit.  Et  liomini  qui  cali- 
duin  et  fortem  stomachufn  habet  frequens  mcranda 
non  prodest,  quia  calorem  stomachi  ejus  infrigi- 
dat  el  aridum  facit.  Sed  ct  homini  qui  frigiduin 
stomachum  hahet  mcranda  non  mulium  prodest, 
quia  stomaclius  ejus  tanto  pliis  ab  illa  infrigidatur 
et  aliquantulum  induratur.  lilis  quoque,  qui  infir- 
mum  ct  tenuem  stomachum  habent,  mrranda  non 
raiiltum  prodest,  quia  euin  aiiquantum  gravat;  sed 
taraen  alim  ab  eo  aufert  el  miuuit. 
f,  Cap.  CLXXXV.  —  Dr  Ovis  (3). 

Oua>libet  ova  magis  frigida  quam  caiida  sunt  et 
potonter  violare  possunt.  Ad  comedendum  nociva 
sunt,  quia  tenacia  sunt  et  liraosa,  id  est  slimechte, 
et  fere  ut  venenum.  Nec  homo  ea  comedat,  quia  si 
quis  ca  comederit,  orfime  et  malus  vermis,  qui  ho- 
minem  coraedit,  in  eo  facililer  crescercnt.  Sed  ova 
gallinarum,  qiiae  domeslica;  sunt,  comedi  possunt, 
sed  tamen  moderate,  quia  debilibiis  visceribus  homi- 
nis  ila  nociva  sunt,  velut  inlemperala  farina  et  non 
cocta,  quia  eis  ut  seick  adhaereiis  et  slim  ac  puire- 
dinem  in  stomacho  ejus  parant.  Sed  homo,  qui  sana 
viscera  babet,  ea  qiiidem  superare  poterit,  si  ilja , 
comederit;  sed   tamen   moderate  comedat,    quia  ab 


eum  comedit  pulmonem  illius  in  ipso  welhet,  et 
(debilitat  ed.]  et  Isedit.  Nam  de  fortissima  vi  humi- 
ditatis  aquarum  et  terrse  sudat,  ideoque  moderato 
nteati  bono  calore  el  bonis  viribus  suis  vires  tri- 
buit,  immoderate  autem  utenlem  sicut  repentinus 
floclus  evertit.  Add.  edS  .  Quod  aiiiem  homo  miiltam 
sitim  patitur,  oum  plurimum  sal  comedit,  hoc  ideo 
est,  quia  sal  pulmonem  ejiis  siccat  et  bonos  hiimo- 
res  in  eo  arefacit,  et  tunc  pulmo  et  humores  humi- 
dilatem  roquirunt,  et  sic  homo  sitit.  Qiiod  si  homo 
ille  tunc  niuitiim  de  vino  bibit,  ut  silim  in  se  e.xslin- 
guat,  insaniam  in  se  ducit,  ciim  vinum  supra  mo- 
dum  bibit  ^quemadmodum  Lot  fecit.  Add.  ed.]  Cnde 
salubrius  et  sanabilius  homini  o~t  ut  aquam  post 
silira  bibat  qiiam  viniim,   ut  sitim  in  se  e.xstiiiguat. 

Cap.  CLXXXIII.  —  De  Aceto  (I). 
Acetura  vini  est,  et  valet  ad  oranes  cibos,  ita  quod 
cibis  hoc  modo  addatur,  quod  eis  sapor  non  aufo- 
ratur,  sed  ad  modicum  aceti  in  eis  inleliigaliir,  et 
sic  acetura  cum  modico  ciiio  sumptum  la;Jitatom 
in  horaine  purgat,  et  humores  in  eo  minuit,  et  re- 
ctum  iter  cibus  in  eo  fdcit.  Si  aulem  tanlum  aceti 
ad  cibum  additiir,  qiiod  sapor  aceti  saporem  cibi 
superat,  ita  quod  cibus  ilie  magis  secundum  ace- 
tum  quam  secundum  cibi  saporem,  tunc  sic  come- 
dentem  Ia»dit,  quia  calor  ejus  cibum  in  horaine  al- 
tera  vice  coquit,    ot  ita  eum  durum  facit,  qiiod  di- 


geri  vi.i  polerit.  Quod  si  aiiqiiis  homo  fractas  orfime  ^  eis  faciie  iiifirmabitur.  Et  otiam  sano  homini  magis 

mollia  ova,  quam  dura  qua-  eura  in  storaacho  do- 
lere  faciunt,  inlirmo  aulora  nec  raollia  nec  dura  ad 
comedendum  valeiit.  Sed  qui  inlirmiis  est,  si  ova 
comodere  voiuerit,  aqua?  modicum  de  vino  infundat, 
et  in  pateila  fervere  faciat,  et  tunc  ova  in  eadem 
aqiia  confiingat,  el  testas  abjiciat,  et  sic  ea  coquat, 
et  cocta  comedat,  et  eum  non  bTdunt,  quia  vene- 
num  ot  putredo  quse  in  eis  e.>t  per  igneni  cxcoqui- 
tur.  Ovum  autem  ad  ignem  assum  cura  testes  meiius 
et  salubrius  est  ad  comedondum  qiiam  ovum  aqua 
cura  testa  coclura,  quia  ignis  putredinem  qua>  in 
eis  est  per  testam  extrahit,  aqua  vero   putredinem 


in  corpore  suo  habet,  esziyknlp,  quod  in  aceto  jacet, 
accipiat,  et  acetura  premat,  velut  caseus  premitur, 
et  ita  siccari  permittat  et  in  piilverem  rcdigat,  et 
in  orfime,  qua-  fracla;  sunt,  de  piilvore  islo  ponat, 
et  siccabuntur  et  sanabuntur.  Si  autem  orfime  diru- 
pta'  non  fuerinl,  tunc  iiiem  kalp  ciim  succo  suo 
dfsuper  striche,  et  iliud  etiam  siipor  eas  pone,  et 
paunum  desuper  liga,  et  virsu-indct.  Acetum  autem 
de  cervi.^iia  factum  tam  bonum  non  est,  velut  si  a 
vino  factum  esset,  et  etiam  tepidum  et  debile  ost, 
et  in  homine  faciie  fi.ljer  parat,  et  stoiu.jchura  ejus 
facile  jndurat,  et  ideo  comedenti  parum  valet. 

{\)  Deestin  ed. 
(2)  Deeitin  ed. 


(3)  Deest  in  ed. 


1201 


PHYSICA.  —  LIB.  1,  DE  PLANTIS. 


1202 


ab  eis  noa  aufert,  quia  testa  desuper  est.  Et  vitel-  A  valet,  sed  pecoribus  nou  inulturn  nocet.   Si  autem 


lus  ovi  salubrior  est  ad  coa^edendum,  quam  albugo 
ejus,  et  etiara  vitellus,  moderate  durus,  salubrior 
est  ad  cibum  quam  penitus  moUis.  Sed  si  qui»  ho- 
mo  crudum  ovum  comederit,  eum  valde  liedit, 
quia  putredinera  in  eo  generat.  Ova  autem  anseris 
simplicia  ad  coniedendum  nociva  sunt,  nisi  ab  ali- 
quo  quolibet  cibo  coquantur.  Sed  et  ova  aneta;  ad 
comedenduiu  mala  sunt  et  hominem  lajdunt,  sed 
tamen  salubriora  et  meliora  quam  caro  ejus,  quia 
tota  tetidas  quai  iu  aneta  est  in  carne  ipsiu»  rema- 
net,  et  in  ova  plene  nou  Iransit. 

G.\p.   CLX.WVI,    —    Dt:   Pice    (1;. 

Pix  valde  calida  est,  et  in  vasis  in  quibus  potus 
est,  sjnabilis  est.  Si  madeii  hominem  comeduut, 
super  iocum  ulceris  picem  poae,  et  vermes  illos 
sibi  atlrahit,  ila  quod  extrahere  et  abradere  potest; 
et  eis  ablatis,  iterum  picem  desuper  pone,  et  hoc 
tam  diu  fac,  dum  omnes  auferantur.  Sed  poslquam 
caro  illa  purgata  de  vermibus  fuit,  ipsum  locum 
baumoleo  et  aliis  bonis  unguenlis  inunge,  et  sana- 
bitur. 

Cap.  CLX.X.WII.  —  De   H.vutz  (2). 

Hartz  est  tepidum ;  et  vas  in  quo  positum  est, 
non  est  sanum,  quia  caput  fatigat  el  dum  in  capite 
parat. 

C.\i'.  CL.XX.XVllI.  —  De  SuLPuuut  (3). 

Sulfur  calidum  est,  et  iu  ustioue  veJut  in  coctura 
malos  humores  sibi  attrahit,  et  ad  niedicamenta 
non  valet,  uisi  si  alicui  cirijibiiisae  aut  zauber  parau-  q 
tur,  aut  si  alicui  fantasmala  suut,  si  ibi  sulfur  iu- 
cenditur,  fuuius  ejus  tam  fortis,  quod  illi  omnia 
debilitant,  ita  quod  tanto  minus  icesiones  homini- 
bus  iuferunt,  velut  ubi  duo  nequam  sodales  sunt, 
alter  alterum  dedignando  superat. 

Cap.  CLX.XXIX.  —  De  ViGuo.NA  (4'. 

Viybona  frigida  est.  Et  qui  in  visceribus  dolet,  ita 
ut  quasi  iutumescat,  viybonam  iu  farinam  redigat, 
et  huic  modicum  panis  in  pulverem  redacti  addat, 
et  modicum  semiuis  feniculi,  seu  modicum  de  succo 
levislici,  et  ita  cum  aqua  cibum  velut  coquat,  et 
aliquantulum  comedat,  et  hoc  sa;pe  taciat,  et  intir- 
ma  viscera  ianat. 

Cap.  CXC.  —  De  KiCHER  (3)  [II,  10]. 

Kicher  calida  et  suavis  existit,  et  ievis  et  ^uavih 
ad  comedeudura,  nec  malos  humores  comedenti 
auget.  Qui  autem  febres  habet,  kicher  super  vivos 
carbones  asset  et  comedat,  et  sanabitur. 

Cap.  CXCL  —  De   WisiiLA   (0)   [U,  Hj. 

Wisela  frigida  et  etiam  sicca,  et  iu  comedendo 
febres  excitat,  et  stomachum  infrigidat,  el  me- 
diciuai  non  multum  couvenit. 

Cap.  C.XCII.  —  De  WicHiii  (7)  [I,  12]. 

Wichim  frigida  est,   nec  homini  ad  comedendum 

(1)  Deest  in  ed. 

(2)  Deest  in  ed. 

(3)  Deest  in  ed. 
(i)  Lupinus  albus. 

'■'•    *.'.ic  r  uii  iiiiuiK. 


Deest  lu  ed. 


caro  hominis  iuter  cutem  et  carnem  ebullit,  velut 
ibi  impetigo  [verruca  ed.]  nascilur,  wichim  accipia- 
tur  et  in  aqua  coquatur,  et  ita  calida  super  eumdem 
locum  ponatur,  et  exsurgens  impetigo  evanescit  quee 
de  pravis  humoribusibi  coagulari  ctepit. 

Cap.  CXCIII.  —  De  MiLio  (8)  [II,  13]. 

.Milium  frigidum  est,  nec  utile  ad  comedendum, 
quia  nec  sanguinem,  nec  carnem  in  homiue  auget, 
nec  vires  ei  tribuit,  sed  tumidum  ventrem  ejus  im- 
plet  et  famem  minuit,  quiagustum  refocillationis  non 
habet.  Sed  el  cerebrum  homiuis  aquosum  facit,  et 
stomachum  teiudum  parat  f^et  tardum  add.  ed\.,  et 
humoribus  qui  in  homine  sunt,  procellam  iucutit. 
^  et  fere  est  ut  iuutilis  campestris  hcrba,  nec  ad  co- 
medendrim  homini  saua.  Sed  et  qui  in  pulmone  do- 
let,  milium  super  ignito  lapide  calefaclum  pulve- 
rizet,  et  huic  bis  tantum  de  pulvere  scolopendrite 
addat,  et  eum  cura  buccella  panis  tara  jejunus  quaiu 
pransus  saipe  comedat,  et  sanabitur. 

CaP.    C.\CIV.    —   DE    SLMl.NE    Ll.M    [II,  15]. 

Semen  Lini  calidum  est,  et  ad  comedendum  non 
valet.  Sed  qui  in  latere  dolet,  semeu  liui  in  aqua 
coquat,  et  lineum  pannum  iu  aqua  illa  calida  intin- 
gat,  et  absque  semine  illo  eumdem  pannum  super 
latus  suum  s!£ipe  ponat,  et  dolor  ille  aliquantum 
[quamvis  ed.]  gravis  modice  attenuatur  et  remitti- 
tur.  Item  qui  in  latere  dolet,  semen  lini  accipiat  et 
modicum  minus  gummi  de  Persico,  ita  quod  semen 
lini  quarta  parle  excedat  gummi,  et  iu  surtagine 
ijemeijner  glut  [ut  gluten  cd.]  coquat;  deinde  viscum 
piri  iu  mortario  ad  succum  terat,  ita  ut  de  succo 
isto  plus  sit  quam  gummi  praidicti,  et  succum  istum, 
et  medullam  cervi  majoris  ponderis  quam  praefatum 
gummi  aut  quarn  succus  piri  sit,  in  sartaginem  ad 
semen  lini  et  ad  gummi  pouat,  et  iterum  fervere 
faciat.  Quod  si  medullam  cervi  non  habuerit,  sepura 
juvenis  tauri  addat  eodem  raodo,  ul  raedulla  cervi 
esse  deberet.  Quo  facto,  haec  per  panuum  sibula 
ubique  perforatum  colet,  et  in  novura  iictile  vas  ce- 
ratura  fundat,  et  iu  latere  ubi  dolet  ad  ignera  cum 
illo  sa?pe  ungat.  Et  qui  alicubi  in  corpore  suo  ab 
D  igne  ustus  est,  semen  liui  in  aqua  fortiter  coquat, 
et  lineum  pannum  aquuj  intingat,  et  calidura  supei 
locura  illum  ubi  ustus  est  pouat,  et  ustionem  ex- 
trahit. 

Cap.  C.XCV.  —  De  Bals.\mita  (9j  [U,  45]. 
Balsamita  plus  calida  quam  frigida.  Si  autem 
nmltis  et  diversis  cogitationibus  scientia  et  sensus 
cujuspiam  evacuantur,  ita  quod  ille  in  amentiam 
vertitur,  balsamitara  accipiat,  et  ter  tantum  feniculi, 
et  in  aquasimui  coquat,  et  abjectis  herbulis,  eamdem 

(0)  Eroum  Ervilia. 

(7)  Vicia  sativa. 

(8)  Panicum  miliaceum 

(9)  Tanacetum  balsamita. 


1203 


S.   HILDIiCAUUIS 


I  204 


aqiiam  infrigidatam  frequenter  bibat.  llumo  idein 
ariJos  cibos  dcvilet,  bono5  autem  el  dclicatos  coin- 
edal,  qui  ei  succuni  in  sanguineni  I^bonum  sangui- 
nem  ed.]  subministraut.  Sed  et  pultcs  simila,  uul 
butyro  aut  sagimine.  non  aulcm  oleo  faclas  com- 
edat,  quiacerebrum  replens  oleuni  llecnia  allruheret; 
el  viuum  nou  bibat,  quia  dissipatos  humores  iu  oo 
magis  dissiparet;  sed  uec  aquam  simplicem  bibat, 
quia  sensus  ip?ius  in  majorem  inanilaleui  deducerel. 
Per  Iriduum  ^pra'diclum  ed  \  auteui  polum  ct  cervi- 
siam  bibat,  caput  suum  pileo  aut  vitro  [liltro  ed.\ 
de  pura  lana  facto  cooperiat,  ut  cerebnim  leniter  et 
paulalim  incaleicat.  Et  homo  qui  veueuum  cuuiedc- 
rit  aut  biberit,  nu)x  bal.samitam,  rutham  et  pando- 
niam  eequali  pondere  accipiat,  et  in  mortario  tun- 
sis,  succum  eorum  exprimat,  et  deinde  de  succo 
etiam  purgatorio  bis  t.inlum  sumat  nec  minus  isto- 
rum,  et  prsedicto  succo  addat,  et  simui  commisceat, 
et  per  pannum  colet,  et  jejunus  bibat;  ct  cum  illud 
bibit,  in  calido  loco  sedeal,  ne  iufrigescat,  quia  si 
tunc  frigus  habuerit,  periculosum  ei  erit.  lit  post- 
quam  illud  biberil,  mox  etiam  potum  ex  melle  con- 
fectum  bibat,  et  aut  venenum  quod  sumpsit  per 
nauseam  evomet,  aut  per  eum  per  posteriora  Irans- 
it,  et  libtTabitur. 

Uui  au'.em  multos  pediculos  habet,  balsamitam 
cum  arvina  tundat,  et  ha-c  simul  commisccat,  et 
deinde  cum  illa  circa  collum  suum  et  assellis  suis 
se  perungat,  et  pediculi  morienlur.  Et  sicut  balsa- 
mita  veneno  resistit,  sic  eliam  pediculis  contraria 
est. 

Sed  et  homo  in  quo  lepra  crescere  incipit,  bal- 
samitam  in  aqua  coquat,  et  satis  sagiminis  addat, 
et  siccibum  paret,  et  eum  sa-pe  comedat,  et  lepram 
ab  eo  fugat.  Qui  autem  tertianam  febrem  palilur, 
balsamitam  accipiat,  et  majorem  hufflatichen,  ajquali 
pondere,  et  ter  tantum  de  raphano  ut  islorum  duo- 
rura  est,  et  hsec  in  vino  coquat,  et  per  pannum  co- 
let;  garlofel  sumat  bis  tantum  et  zinzebri  tertiam 
partem  ut  istorum  duorum  est,  et  hac  in  pulverem 
redigat,  et  ex  his,  cum  pra^dicto  vino  quod  per 
pannum  colavit,  purum  potum  faciat,  ct  illo  in  ipsa 
accessione  atque  sequentibus  novem  diebus  utatur, 
ut  plenius juvetur. 

Cap.  CXCVf.  —  I)e  STiiTon.^s  [II,  53]. 
Sliilgros  qu8R  minora  sunt  frigida  in  uatura  sua 
cl  debilia  sunt,  el  inlirnujs  humores  in  debilibus 
hominibus  parant,  et  melancoliam  augent,  et  gravia 
sunt  ad  digerendum,  et  coutraria  homiui  ad  coui- 
cdendum,  quia  viriditas  eorum  mala  est. 

Cap.  CXCVII.  —   IJk  Stur[II,  '6i\. 

Stiir  magis  frigida  quam  calida  est,  et  eam  com- 
edenti  non  multum  prodest  nec  multiim  obest.  Per 
se  autem  nullas  vires  habet,  et  quia  sic  inutilis  est, 
aliis  quibuscunque  herbis  addita,  quosdam  inutiles 
humores  expellere  interdum  juval. 


\  Cap.  CXCVill.  —  Dt:  Lactic.a  aguesti. 

[Vide  infra  cap.  01.  col.  1165,  (/wod,  paucis  mulatis, 
idein  cst,  ubi  etiain  intcr  varias  lactiiae  spccies 
locuin  opportuniorcm  obtinet.  yoiuiuUa  qux  in 
cap.  91  decranl  excap.  \^Ssupplemus. 

Cap.  CXCIX.  —  Dk  Ct;ui.A  (I)  [II,  02]. 
Gcrla  calida  et  sicca  ixistit,  et  moderate  como- 
sta,  nec  mullum  juvat  nec  Iicdit,  sed  si  quis  ex  ea 
mullum  comederet,  caior  et  siccitas  ejus  fcbres  in 
illo  excilaret,  et  viscera  ipsius  la^deret.  Et  qui  iu- 
lirmam  cutein  in  facie  habet,  ita  quod  facile  dehi- 
scit,  gerlam  accipiat  et  in  morlario  luudat,  et  tritai 
oleum  addat;  et  sic  ad  noclem,  cum  in  lecto  se  col- 
locat,  faciem  suam  iuungat,  et  lioc  faciut  dum  sa- 
l^  Tielur. 

Cap.  CC.  —  De  Pastinaca  (2)  [11,  66]. 
Pastiuaca    frigida    est,    et    est    refectio  hominis, 
nec   ei  ad  sanilatem  mullum  prodest,  nec   ei  obest ; 
sed  comesta,  veutrem  homiiiis  tautum  implet. 

Cap.  CCI.  —  Dr  Boiuth  [U,  72]. 
Borith  calida  et  humida  est.  Ilomo  qui  iu  oculis 
caligat,  rubeum  pannum  de  serico  accipiat,  et  bo- 
rith  confringens,  desuper  illiniat,  et  ad  noctem  su- 
per  oculos  suos  illinilum  ita  ponat,  et  hoc  sa^pe 
faciat,  et  caliginem  oculurum  fugabit.  Quod  si  de 
eadem  unctione  oculos  quispiam  interius  letigerit, 
non  eos  nocebit.  Si  enim  albus  vel  viridis  color  in 
eodem  serico  esset,  in  illo  succus  borith  accipiat,  et 
^  super  viltrum  [filtrum  ed.]  eas  liniat,  et  totum  col- 
lum  suum,  et  super  occi[)ut,  et  usque  ad  aures  suas, 
non  autem  super  aures,  ponat,  et  ligel,  et  hoc  saepe 
faciat,  et  tinnitus  aurium  cessabit.  Et  si  quis  in 
pectore  dumphet,  borith  iu  vino  aliquantulum  com- 
pescat,  quamvis  modice,  quia  pravos  humores  qui 
pulmoncm  la'dunt,  fiigat.  [Sed  et  qui  inlerius  in 
corpore  per  ulcera  viscerum  dolet,  suppl.  ex  ed  ] 
furfures  tritici  tollat,  et  in  patella  cum  borith  cale- 
faciat,  et  super  pannum  ponat,  et  ita  calidas  omni 
venti'i  et  umbilico  suo  circumponat,  et  cura- 
bitur. 

Cap.  CCII.  —  De  Spica. 

(Vide  cap.   23,   cot.   1140,  quod  hic  verbatiin   iterum 

ponitur.) 

D  Cap.    CCIII.  —  De  Sempeuviva  [II,    86]. 

Semperviva  frigida  est,  et  non  est  utilis  liomiui 
ad  comedendum,  quia  pinguis  naturae  est.  Nam  si 
quis  sui'dus  in  auribus  est,  ita  quod  audilu  caret, 
lac  fcmina»  tollal  quse  masculum  [leperit,  cum  jam 
decem  aut  duodecim  septimaua».  siint  qiiod  lilium 
suum  genuit,  et  modicum  do  succo  sempervivaj 
lacti  huic  addat,  et  in  aurem  suam  aut  tres  aut 
quatuor  guttas  de  eodem  modice  mitti  faciat,  ei 
hoc  iieri  semper  permitlat,  et  auditum  recipiet. 

Cap.  CCIV.   —  De  liuioNiA. 

{Id''m    est  mm    capitulo    43,    col.  WiQ,  sub  rubrica.) 

De  Sticiiwuutz. 


(I)  Sium  sisarum. 


(2)  Pastinaca  sativa. 


1205 


PHYSICA.  —  UB.  I.  I)E  PLANTIS 
A 


•20  (! 


B 


Caf.  CCV.  —  De  l'oLYPODio  (I)  [II,  93]. 

Polypodium  calidum  et  siccum  est.  Homo  autem, 
qui  in  visceribus  dolet,  si  macer  est  et  si  non  mul- 
tum  iulirairttur,  polypodium  accipiat,  et  secuuduui 
ejus  terliam  parliiin  salviam  ei  addat,  et  in  pulverem 
redigat,  et  pulverem  istumcomedat,  et  malos  [humo- 
res  minuit.  Quod  si  idem  bomo  multum  inlirmatur, 
vinum,  melle  addito,  ad  ignem  coquat,  et  per  pan- 
num  colaluui  infngidari  siuat  et  prjfidictum  pulve- 
rem  immitlat,  et  bibat.  Homo  autem,  qui  in  visce- 
ribus  sanus  est  et  qui  pingues  carnes  corporis  ba- 
bet,  nec  pulverem  islum  comedat  nec  potuiii 
bibat,  ne  sani  humores  in  eo  debilitenlur. 

Cap.  CCVl.  —  He  Vehedistel.  [II,   110]. 

Vehedistel  frigiditatem,  qiue  de  rore  est,  in  se 
habet,  et  valde  utilis  est.  Si  quis  a  stcchen  [stechedo 
ed.]  \n  corde,  seu  in  aliquo  alio  membrorum  suorum 
dolet,  Vchedistcl  accipiat,  et  inodicum  minus  ore- 
chter  salben,  et  hoc  in  modica  aqua  in  succum  re- 
digat,  et  statim  in  ipsa  hora  cum  a  stechcn  faliga- 
tur,  sic  bibat,  et  melius  habebit. 

Cap.'  CCVII.  —  De  Ficaria  (2)  [H,  164]. 

Kicaria  frigida  est  et  humida.  Homo  autem  qui 
ardentes  febres  patitur,  iicariam  et  bis  tantum  de 
basilisca  in  puro  vino  coqiiat,  et  infrigidari  per- 
mittat,  et  per  singulos  dies  jejunus  ex  hoc  vino  bi- 
bat,  et  ad  noctem  cum  se  coUocat  ad  lectum,  et 
t>ic  faci.it  dum  sanelur. 

Cap.    CGVllI.    —  De   Weyt  [II,    16o]. 

Weyt  frigida  est,  et  idem  frigus  aculissimum  est.  g 
Homo  qui  in  corpore  suo  a  qualibet  paralysi,  cujus- 
cunque  fortitudinis  sit,  fatigatur,  weijt  in  aqua 
fortiter  coquat,  et  per  pannum  colet,  herba  abjecta  : 
deinde  arvinam  vulluris,  et  secundum  medietatein 
ejus  sepum  de  cervo  in  prccfatam  aquam  ponat,  et 
simul  coquat,  et  ex  his  uuguentum  faciat,  et  sa-'pius 
seinungat,  etparalysis  cessabit. 

Cap.  CCIX.  —   De    Hy.melsloszel(3)  [H,  166]. 

Ilymelsloszel  calida  est,  et  omnem  viriditatem 
suam  ab  acumine  solis  habet.  Nam  queedam 
herba?  praecipue  de  sole,  qusedara  autem  de  lu- 
na,  quffidam  vero  de  sole  et  de  luna  simul  con- 
fortantur.  Sed  ha-c  praicipue  de  virtute  solis  vi- 
res  suas  accipit.  Unde  et  melancoliam  in  homiue 
compescit.  Melancolia  enim,  cum  in  homine  surgit,  D 
eum  tristem  et  in  moribus  suis  turbulentum  fa- 
cit,  et  verba  contra  Deum  proferre,  quod  aerei  ?pi- 
ritus  videutes,  illi  accurrunt,  et  suis  suasionibus 
in  amentiam  illum  multoties  evertunt.  Unde  idem 
homo  hanc  herbam  super  carnem,  et  ad  cor  suum 
ponat,  quatenus  ab  illa  incalescat,  et  aerei  spiritus, 
qui  eum  fatigant,  virtutem  ejusdem  herbae  quam  a 
sole  accipit,  dedignantes,  ipsum  hominem  fatigare 
cessabunt. 

Sed  et  homo  qui  malis  humoribus  in  capite  ita 
opprimitur    quod   sensu     suo     interdum    vacuatur, 

(1)  Polypodium  vulgare. 

li)  Ficaria  verna. 

(3)  Primula  officinalis. 


earadam  herbam  accipiat,  et  in  vertice,  crinibu^ 
abrasis,  ponat;  et  ligamine  liget,  similiter  et  super 
pectus  ponat,  nec  in  triduo  eam  auferat,  et  ad  seu- 
sus  suos  reducitur  Qui  autem  per  totum  corpus 
suum  a  paralysi  fatigatur,  eamdem  herbam  in  po- 
culum  suum  ponat,  ut  inde  saporem  habeat,  et  fre- 
quenter  bibat,  et  curabitur. 
Cap.    CCX.  —   De   Hckflatta  majori  (4)    [II,  61').] 

Major  hufflatta  frigida  et  humida,  et  ob  hoc 
fortiter  crescit.  In  ipso  autem  acumiue  et  in  frigi- 
ditate  sua  pravos  humores  extrahit,  cum  ulceribus 
superponitur.  Si  quis  etiam  scrofulas  in  corpore 
suo  habet,  autequam  ruinpantur,  eamdein  herbam 
juxta  caudam  abrumpat  secundum  latitudiuem 
scrofularura,  et  cuitera  abjiciat,  et  super  partem 
illam  quam  retinuit  mel  liniat,  et  sic  per  tres  dies 
et  noctes  super  scrofulas  ponat;  et  postquam 
exsiccata  fuerit,  iterum  recentem  eodem  modo  su- 
perponat,  et  scrofuUe  minorari  incipient.  Quarta 
autem  die  triticeain  farinam  cum  melle  temperet 
et  commisceat,  et  ad  latitudinem  earumdem  scro- 
fularum  conilciat,  et  eis  ackeleiam  primo  superpo- 
nat,  et  desuper  mellicam  massam  farina?,  el  sic  quoti- 
die  per  uovem  dies  faciat,  et  ullra,  dura  evanescant. 
Cap.  CCXI.  —   De   Hufelatta    jiimori   (o)    [II,    170.] 

Minor  huf/latta  calida  est.  Et  si  quis  homo  de 
diversis  cibis  immoderate  sumpserit,  et  jecor  il- 
lius  laiditur  et  indurescit,  hic  eanidem  lierbam  et 
bis  tantuin  de  radice  plantaginis,  et  mus  quod  est 
circa  viscum  piii  quantum  minoiis  hufflatta  iii 
modicas  incisiones  incidat.  [Et  incisiones  istas 
subuta,  aut  alio  minuto  iustrumento  perforet,  et 
in  forjmiua  isla  praidictum  muesz  iniigat,  et  in 
purum  vinum  ponat.  Sed  ad  pondus  nummi 
accipiat  tumurem  qui  aut  in  folio,  aut  in  ramu- 
sculo  nucis  velut  faba,  aut  velut  pisa  iutumuit, 
et  ha&c  in  prtediclum  vinum  mittat;  et  tam 
pransus  quam  jejunus,  non  coctum.  sed  tantum 
vino  impositum  bibat,  et  jecur  curabitur.  Add.  ed.\ 
Cap.    CGXII.    —   De  AsAtio   [U,    1167.] 

xisarum  calidura  existit  et  siccum,  ac  quasdam 
vires  pigmenlorum  habet,  quia  viriditas  ejus  sua- 
vis  et  utilis  est,  ita  quod  homo  qui  diu  langiiet  et 
cui  caro  dehcit,  cum  ea  calefactam  aquam  biberet 
[cum  ea  in  aqua  calefacta  balneet,  ed.\,  et  aut  iu 
pulmento,  aut  cuin  carnibus,  aut  cum  tortellis 
coctum  ssepe  comedat,  et  multum  ei  proderit,  quia 
bonus  succiis  ejus  homiuera  iuterius  sanat  (6).  Et 
si  quis  lixiviain  cum  ea  facit,  et  tunc  caput  cum 
illa  frequenter  lavat,  intirmitates  bonis  viribus 
suis  de  capite  illius  fugat,  et  prohibet  ne  intirme- 
tur.  Sed  et  cui  mali  humores  caput  velut  fumus 
fatigant,  ita  quod  etiam  aures  ejus  quemadmodum 
sonus  aquarum  tinniunt,  A^arum  in  calida  aqua 
ervere  faciat,  et  expressa  aqiia,  ita  calidum  ca- 
piti  suo  circumponat,  et  eadem   herba  fumum,  qui 

(4)  Tussilago  Pctasites. 

(6)  Tussilago  Farfara. 

(6)  Quia  —  sa7iat  des.  iu  ed. 


1 101 


S.  HILDEUAHDIS 


1208 


in  capile  illius  est  per  bonas  vires  suas  oiiuuit,  cl  A  pellit.  Si  qiiis  autem  simplicem  et  nou  temperatam 


auditum  iu  auribus  ejus  aperit. 

Homo  quoque  qui  in  pectore  et  circa  pectus  dolel, 
vel  iuterius  ulcera  babel,  Asarum  coclum  et  culi- 
dum  in  balneo  pectori  suo  circumpouat,  et  suavi 
virtute  illius  cum  suavitate  aquai  temperata  (I) 
melius  habebit.  Quod  si  etiam  bomo  (juolibet  dolore 
in  pulmoue  dolet,  scilicet  cum  priiuum  iu  pulmoue 
dolere  iucipit  (2),  ita  quod  etiam  idem  dolor  om- 
neni  dolorem  gutturi  cui  raucitatem  vocis  aullert, 
subministrat,  asarum  accipiat,  et  modicum  plus  de 
basilia,  et  etiam  plus  de  Unmeln  quam  basiliai  sit, 
et  berbas  illas  in  oila  tertia  parte  excedat,  et  co- 
ctas  per  panuum  culet,  deinde  uucem  muscatam 
accipiat  ad   poiidus   quod   babere   poterit,  et  (jahjaii 


bomini,  seuad  comedendum,  seu  ad  bibendum  tradi- 
derit,  illum  in  visceribus  iulerius  sciudit,  et  tam  vi- 
tales  quam  mortales  bumores  ad  eo  educit,  et  eum 
in  destruclionem  corporis  mittit  (G). 

Cap.  CCXV.  —  De  Nimi>hia  (7). 

Nimpbya  frigida  i'.-l,  ct  inculla,  et  velut  inutilis 
berba  est,  uec  multum  proderit,  nec  nmllum  ob- 
erit. 

Cap.  CCXV[.  —  De  Catzenzagel  (8;. 

Catzcnzagel  nec  perfectum  calorem  nec  perfe- 
ctum  frigus  in  se  babel;  in  utroqtie  tepida  est,  ac 
de  pravis  humoribus  terrai  nascitur,  et  comedenti 
eam  bomiui  nullam  virtutem  confert.  Sed  tameu  si 
quis  illam  hoc  modo  paraverit  quod    muscai  ex   ea 


ad  terliam  parlem   nucis  muscatai,   et  de  visco  piri  "  gusteut,  ipsas    et  torpore   et  pravis  bumoribus  suis 
bis  tantum  ut  nucis   muscata^,  et  hoc  in  pulverem      mortiiicat. 


redigat,  et  pulverem  istum  cum  optimo  vino  iu 
nova  olla  coquat,  ita  quod  viuum  pulverem  istum  ter- 
tia  parle  iu  olia  pra;cellat.  Quod  cum  fecerit,  deuuo 
eumdem  pulverem  cum  eodem  viuo,  modico  melle 
addito,  faciat  denuo  iu  olia  elfervere,  et  lierbam  cum 
priedictis  herbulis  coctam  vino  huic  addat,  ita  ut 
bis  tantum  viui  hujus  sit  quantum  aqua.'  illius,  et 
sic  istud  ante  cibum  modice  bibat,  post  cibum  au- 
tem  quantum  vino  addito  bibere  voluerit  [quautum 
uno  halitu  bibere  potest,  ed.],  primum  ignito  calybe 
calefaciat  et  bibat  3)  :  calor  enim  asari  putredinem 
pulmonis  aufert,  et  frigiditas  basilia.'  pulmouem 
inpinguat,  et  eum  tristem  facit;  frigidilas  quoque 
huuicln  pulmonem  purgat,  et  lia^c  in  calefacta  aqua 
temperaulur,  ut  suprddiclum  est.  Sed  et  calor  nu- 
cis  muscata;  el  calor  yalijan  cum  frigiditate 
visci  piri  temperautur,  et  cum  alterato  calore  vini 
et  cum  alterato  calore  igniti  calybis  roborautur, 
pulmonem  relinuit,  ne  aut  in  ullum  defeclum  nec 
in  ullam  pinguedinem  evadat,  sed  ut  justam  mo- 
derationem  iu  se  retineat,  cum  hsec  omnia  simul 
temperantur,  tit  praedictum  est. 

Cap.  CCXIII.  —  De  HiRCEsvvuRTZ  (4). 

Ilifceswurlz  acutum  calorem  babel,  et  etiam  hu- 
mida  est,  et  ideo  acumine  suo  et  frigiditate,  et  humi- 
ditate  sua  mala  qua;  et  ab  injusto  calore  et  a  frigore, 
et  ab  humiditate  iu  paralysi  surgunt,  compescit. 
Cap.  CCXIV.  —  De  Scampina  |^1I,  172.] 

Scampina  ;Scamphouia  ed.]  acutum  et  acerbum 
et  iuutile  frigus  in  se  habet,  et  ad  qiiamlibet  de- 
struclionem  laborat,  et  naturam  inutilium  herbarum 
habet  (o).  Nam  cum  medici  potiones,  quas  dare 
solent,  accelerare  et  veloces  facere  voluut,  Scampi- 
nam  illis  addunt,  et  inutili  frigore  et  natura  sua 
tam  sanos  quam  iuiirmos  humores  ab   homine  ex- 

(t)  Et  —  tempcv.  desunt  in  ed. 
(2;  Scilicet  —  incipit  des.  in  ed. 
(.3)  Reliqua  dcsunt  in  ed. 
(4j  Deest  in  ed. 

(o)  Etnnturam  —  habet  des.  iu  ed. 
(6j  Et  lam  vitales —  mittit  des.  iu  ed 
(7)    Deest  in  ed.,    ut   et   num.    216-222  quaj   se- 
qauntur. 


Cap.  CCXVIl.  —  De  Zugelnicu. 

Zwjelnich  calida  est  et  libidinem  in  homine  exci- 
tat.  Nam  vires  ejus  et  leprae  et  paralysi  aliquautum 
valerent,  nisi  quod  calor  ejusdem  herbula'  qui 
libidiuem  bomiui  infert,  easdem  vires  deprimit,  ita 
quod  contra  haic  non  mullum  valet. 

C.\r.  CCXVlll.    —  De  PsAiio. 

Psaffo  temperatum    frigus    habet,    et   ulilis  esl, 
atque  iu  debili  calore  ejus   crescit.  Quod   si   succus 
ipsius   ungueutis  aut  potionibus  additur,  eas  utilio- 
res  reddit. 
Cap.   CCXIX.   —  De  heuba  ln  qla  Rifkluere  cres- 

Q  CUNT. 

Herba  in  qua  rifelbere  crescunt,  uec  valentem 
calorem  uec  valeus  frigus  iu  se  habet,  sed  et 
corpori  non  multum  convenit.  Fructus  autem  ejus 
frigidus  est,  sed  tamen  quamdam  coguationem  san- 
guiuis  habet,  quia  de  aere  illo  crescit,  qui  sangui- 
uem  nulrit,  unde  et  meustrua  provocat.  Homini 
vero,  qui  eumdem  fructum  comedit,  nec  mullum 
prodest,  nec  mulium  obest. 

Cap.  CCXX.  —  De  Merli.nsen  (9). 

Merlinsen  frigida  existit,  nec  per  se  valeutes  vi- 
res  habet,  nisi  aliis  virtuosis  addatur;  et  si  illis  ad- 
datur,  iuutiles  humores  in  homine  minuit. 

C.\P.    CCXXI.    —    De     DlOELKOLUE     (10). 

Herba,   in   qua   dudelkolbe  nascitur,    plus   frigida 
D  est  quam  calida,   nec  mediciua-  hominis  conveuit, 
quia  succus  ejus  pinguis  et  limosus  est. 

Cap.  CCXXII.  —  De  Hartenauwe. 
Uartenauive    frigidus    est,    et  pecoribus  in  pastu 
valet;  medicinaj  autem  non  multum  convenit,  quia 
iuculta  et  neglecta  est  herbula. 

Cap.   CC.XXII.  —  De  Thymo  (II)   [II,   181]. 
'ihymus  calidus  et  siccus  est.  (12)  Et  si  quis  bonas 

(8)  Hippuris  vulgaiis. 

(9)  Lemnx  spec. 

(10)  Typhx  spec. 

(11)  Thymus  vulyaris. 

(12)  Videttir  aliquid  deesse.  Quai  sequuntur  usque 
ad  verba  putredinem  cjusdem  leprx  minuit  omittit 
ed.  lu  reliquis  etiam  multum  variat. 


1209 


PHYSiCA  —  LIB.  II,  UE  liLEMENTlS 


1210 


herbas  et  condimenta  addat,  et  calore  ac  forlitudine 
sua  putredinem  ejusdem  doloris  aufert.  Nam  si  aliis 
herbis  et  condimentis  nou  condiretur,  eadem  ulcera 
forlitudine  sua  peiforaiet,  nec  ea  sanaret,  si  desuper 
poneretur.  Sed  et  qui  lepram  in  se  habel,  eamdem 
herbam  aliis  bonis  herbis  et  pigmentis  condiat,  et  sic 
lepram  inungat,  et  caiore  et  fortitudine  sua  pulre- 
dinem  ejusdem  leprai  minuit,  lepra  cujuscunque  ge- 
neris  sit.  Tbymuui  cum  terra  radicum  ejus  accipiat, 
et  igne  fervere  faciat,  et  per  hajc  assum  bulneum 
sibi  paret,  et  etiam  thymum  cum  sibi  adh.iTenle 
terra  in  caldario  cum  aqua  coquat,  et  hoc  mudo  sibi 
balneum  faciat,  et  hoc  s*pe  utatur,  et  calor  et  sic- 
citas  ejusdem  herbifi  cum  sicca  terra  iguita,  ut  prin- 
fatum  est,  pravos  liumorcs  minuit,  aut  Ueo  uon 
placeliil.  Sed  si  quis  a  paraiysi  et  a  sttchedo 
fatigatur,  et  a  peste  illa,  quee  membra  hominis  ila 
fatigat,  quasi  corrodantur  et  comedanlur,  accipiat 
salviamet  bis  tantum  esulai,  et  ter  lanlu;n  Ihymi  ut 
esulai  est,  et  in  aqua  coquat,  et  tunc  eis  hirezinum 
sepum  addat,  et  bis  tantum  veteris  arvina?,  et  sic 
unguentum  faciat,  et  se  juxtaignem  cum  eo  ubi  dolet 
perungat,  et  calor  salvia^  et  calor  esula'.  cum  thymi,  et 
cum  a  suavitate  calefacta;  aquai  temperati  addito, 
etiam  calore  hircini  sepi  et  calore  veteris  arvinuj 
injuste  calidos  et  'injuste  frigidos  humorum  prsedi- 
ctorum  dolores  miuuunt.  Et  idem  unguentum  pedi- 
culos  in  homine  mortiiicat,  cum  iJlo  si  inungitur.  (1) 
Si  sanguis  et  aqua  in  oculis  homini,  aut  piai  sene- 
ctute  aut  pras  aliqua  intirmilate,  supra  modum  atte- 
nuantur,  vadal  i-d  viride  gramen,  et  illud  tam  diu 
inspiciat,  duni  oculiejus  veiutlacrymando  madetiant, 
quia  viriditas  graminis  illius  hoc  quod  in  oculis 
illius  turbidum  est  aufert,  et  eos  puros  et  lucidos 
facit. 

Cu'.  CCXXIV.  -  Ue  Alue  (2)  [[II,  (5j. 
Herba  aloen  calida  est.  Homo  autem  qui  gravia 
ulcera,  id  est  scabies,  in  corpore  habet,  herbam 
istam  accipiat,  et  ei  aliquas  iucisioues  sibula  et 
alio  minuto  instrumento  perforet,  et  in  foramina 
ista  pra?dictum  ??)«s  infigat,  et  in  purum  vinum 
ponat ;  sed  et  ad  pondus  uummi  accipiat  tumorem 
illum  qui  aut  in  folio,  aut  in  ramutculo  nucis,  velut 
faba  aut  velut  ipsa  intumet,  et  hoc  iu  prajdictum 
ramum  mittat,  et   tam  pransus  quam  jejunus,  uou 

(I)  Rt^Iiqua  desunt  in  edit. 

(2J  Vide  etiam  cap.  174,  supra. 

(3)  Haec  non  concordaut  cum  initio  capituli. 


B 


A  coctum,  sed  cum  impositum  bibat,  et  jecor  curabi- 
tur  (2). 

Cap.  CCXXV.  —  Ue  Plio.nia  [II,  17  Ij. 

Plionia  iVigida  est.  Homo  autem  qui  a  gutta  para- 
lysis  frequenter  fatigatur,  seu  conculitur,  radicem 
plioniai  modice  tundat  et  vino  imponat,  ut  iude  sa- 
porem  habeat,  et  ad  uoctem,  cum  se  collocat,  bibat, 
et  melius  habebit. 

Cap.  CCXXVL  —  Ue  Rasela  [II,  174]. 

Rasela  repentinum  calorem  habet.  Et  si  vermes 
aut  carnem  hominis  vel  pecoris  comedunt,  succo 
razelse  sal  immittat,  et  loco  illi  ubi  vermes  carnes 
lajdunt,  imponot,  et  eas  omnino  mortiticat. 

Cap.  CCXXVII.  —  Ui:  Uorth  [II,  175]. 

Dorth  calida  est.  Si  quis  autem  profuudiim  et 
pravam  scabiem  in  capite  habet,  dorth  in  pulverem 
redigat,  et  veteri  arviufie  commisceat,  et  scabiem 
seepe  ungat,  et  putredinem  illius  minuit. 

Cap.  CCXXVIII.  —  Ue  Cabdo  [II,   176]. 

Cardo  cahda  est.  Sed  homo  qui  veneuum  comede- 
rit  aut  biberit,  caput  cardi,  et  radicem,  et  folia  pul- 
verizet,  et  pulverem  istum  aut  in  cibo  aut  in  potu 
suniat,  et  venenum  ab  eo  espellit.  Et  si  quis  uz- 
slecht  in  corpore  suo  habet,  eumdem  pulverem  re- 
centi  arvina3  commisceat,  et  cum  illo  se  ungat,  et 
sanabitur. 

Cap.  CCXXIX.  —  Ue  Ejl-lo  (4). 

Ebulus  frigidus  et  humidus  est,  et  naturte  homi- 
uis  contrarius,  ita  ut  si  homo  aliquis  eum  com- 
Q  ederit,  periculosum  esset  illi,  Sed  si  alicujus  honn- 
nis  caput  sonum  velut  torrens  aqua  reddideritj  ca- 
piti  illius  ita  frigidurn  circumpouatur,  et  melius 
habebit.  Et  si  aliquis  homo  in  digitis  aut  in  pedibus 
siiis  scabiosos  ungues  habet,  fruclus  qui  in  ebulo 
uascunlur  frequenter  superpouat,  et  liget,  et  ungues 
aut  purgabuntur  aut  eradicabuntur,  et  sic  alii  re- 
nascentur. 

Cap.  CCXXX.  —  Ue  Basilisca  (o). 

Basilisca  frigida  est.  Homo  autem  qui  lingua  sua 
paralysim  habet,  quod  loqui  non  potest,  basiliscam 
sub  lingiiam  suam  ponat,  et  verba  recipiet.  Sed  et 
qui  fortes  febres,  aut  tertianas,  aut  quartanas  habet, 
basiliscam  in  vino  coquat,  melle  addito,  et  colet, 
et  jejunus  et  pransus,  et  ad  noctem  ssepe  bibat,  et 
"  febres  in  eo  cessabunt. 

Vide  supra  cap.  211,  De  Hufflata  vdnori. 
(4)  In  edit.  II,  128.  Ueest  in  cod.  ms. 
(6)  Ed.  11,  128.  Ueest  in  ms. 


LIBER   SECUNDUS. 

DE  ELEMENTIS. 


Cap.  I.  —  Ue  Aeke  [I,  71. 
Aer  spiramen  est  quod  in  rore  humorum  germi- 
nantibus  insudat,  ita  quod  omnia  virescunt,_et  quod 
per  tlatuui  Ilores  educit,   et  quod  per  calorem  oni- 


nia  ad  maturitatein  conlirmat.  Aer  autem  qui  proxi- 
mus  dispositioni  lunai  et  slellarum  est,  sidera 
humectat,  velut  terrenus  aer  terram  et  animalia 
rationabilia   [irratiouabilia  '':d.\    et   seusibilia  «^ecun- 


121 


S.  IIILUEGAHDIS 


|-2l!> 


duiu  natiiiam  ipsornm  vivHical  et  movet,  et  ideo  A 
iii  se  minorautur.  Sed  cum  eaiUm  aiiiniaiia  mu- 
riuntur,  idem  aer  ad  prislinum  statiim  suum  rever- 
lilur,  nec  inde  nec  in  se  augmentatur,  sed  manct 
ut  prius  luit.  Aer  auteir.  terienus  qui  lerram  hu- 
mectat,  arbores  et  heibas  virescere  ac  inoveii  facit, 
nec  cum  ia  istis  est,  in  se  deficit,  nec  in  ipsis  ab- 
scissis  aut  evulsis,  cum  ab  eis  egreditur,  in  se  pro- 
ficit,  sed  in  stalu  suo,  ut  ante  erat  permanet  (I). 

Cai'.  II.  —  De  A.jl-a  [I,  2]. 

Aqoa  de  vivenle  fonle  est  (2),  et  de  ipso,  etiani 
salientes  aquie  siint.  qu;i>  omnes  sordes  abluunt.  Si 
aulein  sangui»  et  aqua  ir.  oiulo  hotninis,  autpru!  se- 


Cap.  III.  —  De  Mari  [I,  4]. 
Mare  tlumina  emiltit,  quibus  terra  irrigatur,  ve- 
liit  sanguine  venarum  corpus  hominis.  Quajdam 
ilumiua  iu  impetu,  qutpdain  in  ienitate,  procellis 
[qucTdani  in  proceliis  ct/.j  a  mari  exeunt ;  et  terra 
in  decursu  uniiiscujusquc  fluminis  aliquod  genus 
teramenlorum  hahet,  nisi  quai  aul  nimis  piugiiis,  aut 
nimis  arida,  aut  rugosa  [rigosa  ed.]  est,  ita  qiiod  ex 
illa  icramenta  fieri  nequeunt.  Sed  ab  illa,  qiia",  in 
his  tcmperata  est  a/rameiita  'graincnta  cd.]  fiunt. 

Cap.  IV.  —  Dk  Seu  [f,  :>j. 
[Seh]  de  impelu  m;vris    [oritur],  et  fundus  et  are- 
na  ejus  velut  palus  sordidantur,  quoniam  cuin  pro- 
cellis  interdum  suigit,  et  inlerdum  cuin  eis    cadit. 


nectute  aiit  pra;  alia  intirmitate  supra  modum  atte-       .  i     •         .  .    •        i 

,  .,  ,  .  '^  ,.  i>  Aqua  ejus  nec  cruda  in  potu,  ncc  cocta  in  cibo  sum 

uuantur,  ad  flumeii  vadat,  aut  novam  a([uaui  in  ali-  '>.,,.•  .      ,     ,.  ... 

quod  vasfundal  el  desuper  inclinans,  humorein  ejiis 


dem  aqua-  oculis  excipiat,  et  sic  humor  ille  aquam 
oculorum  suorum  qiia:  in  ipsis  arescit  excitat,  et 
eos  lucidos  reddit.  Lineum  quoque  pannuui  acci- 
piat,  ct  ilium  iu  purael  frigidaaqua  intingat,  aceun; 
sic  temporibus  suis  et  oculis  ciicumjjonens  liget, 
cavens  ne  oculos  tangat,  ne  ab  atjua  exulcerentur ; 
ideo  autem  lineo  panuo  quia  suavis  est,  oculos  niade- 
faciet  frigida  aijiia,  (juatcnus  aqua  oculoruni  per  aquam 
istam  ad  visum  rcsliluelur.  (Juia  cnim  oculiignei  sunt, 
de  igne  peiiicula  oculorum  exspissatur,  et  cuni  aqua, 
ul  pra>diclum  est,  eadem  pelliculalangiliir,  per  frigi- 
dilatciu  et    huniiditalem  aqu;c  attenualur.  Qui  au 


pta  ad  digcstionem  aut  ad  alias  sanitates  sana  est ; 
quia  de  spuma  maris  oritur.  Sed  qui  ex  illa  bal- 
neum  facit  et  facicm  lavat,  culem  alham  et  sanain 
cxli-rius  parat,  quia  salsa  est,  sed  euni  inlerius 
hcdil.  la  idem  vero  seh  diversa  animalia  piscium 
de  mari  existunt,  quae  de  salsugine  arenosi  fundi 
cjus  sana  et  pinguia  cfficiuntur. 

Cap.  V.  —  De  Ruk.no  [i,  Gl. 
Hhenus  a  mari  (4)  impetu  craittitur,  ideo  fucidus 
ct  per  arenosam  terrain  decurrit,  cujus  arena  fevis 
et  teniperata  est ;  unde  etiam  in  ca  «ranieulum  re- 
peritur ;  et  quia  a  inari  impetu  cgreditur.  aliquan- 
tum  asper    est  ut  lixivia,  el  cruda  sumpta    noxios 


temsanoset  tirnios  dentes  habere  vull,  in  mane  dici,  r  ''^  '''''^'''    humores     in    homiiie   [consumit ;  sed  si 


ciim  de  lecto  suo  surgat,  puram  el  frigidam  aquain 
in  os  suum  siimat,  et  ita  per  modicum  iii  ore  suo  te- 
ncat,  scilicet  ut  livor  qui  circa  denies  suos  est  mol- 
Icscat,  et  sic  ipsa,  quam  in  ore  tenet,  dentes  lavet, 
el  hoc  sa-pe  faciat  et  livor  circa  dentes  amplius  non 
crtscit,  sed  saui  permanebunt.  Quia  euim  livor  den- 
tibusper  somnum  adhajret,  cuin  hcmo  de  somnosur- 
git,  frigida  aqiia  purget,  (juoniam  ipsa  dentes  magis 
quam  calida  aqua  purgat,  quia  calida  aquaeos  Iragi- 
liores  facit.  Sed  et  mulicr,  qua?  iujiisto  tempore  miilta 
iiiciistrua  patitur  inordinate,  lineum  pannum  in  aqua 
intiDgat,  et  femorihus  siiis  sepe  circumponat,  ut 
iuleriiis  infrigescat,  quateuus  per  frigiditatem  linei 
panni  et  frigida.'  aqiuje  injuslus  lluxus  sangiiinis  reii- 
ueatur.  Deinde  venas  siias  i[U£e  in  cruribus,  el  iu 
ventre,  ac  in  pectore,  ac  iii  lirachiis  sunt,  sursum 
manibus  suis  leviter  comprimendo  saepe  moveat, 
quatenus  coerceantur  ne  injustum  iter  sanguini  fa- 
cidt;  sed  et  caveat  ne  nimis  laborct  et  ne  multum 
in  eundo  fatigetur,  ne  idem  sanguis  movealiir;  el 
itiam  caveat,  ne  duros  et  amaros  cibo^  comedat,  ne 
ei  injustam  digestionem  parent,  sed  mollia  et  sua- 
via  cibaria  iiiterim  sumat,  qualcnus  eam  interius 
sanent;  et  vinuni  ac  cervisiam  bibat,  qualenus  ex  his 
confortelur,  ut  sanguinem  retinere  possit  (3). 


D 


iioxios  et  lividos  humores  in  homine]  uon  repcrit, 
cruda  [cjus  aqiiaj  sum[)ta  hominein  saniim  magis 
cxulcerat,  qiiia  in  eo  [nonj  invcDit  quod  purget. 
Quapropter,  [denique  cd.]  cum  cibus  cum  eo  c()([ui- 
tur,  livores  ejusdem  cihi  consiiniit,  et  sic  ipsum  ci- 
buin  aliquantum  sanum  rcddit.  Sed  tameu  si  eadeni 
aqua  in  cibis  aut  ia  potibus  sumitur,  aut  si  caro 
hoininis  balneo  aut  lavatione  faciei  perfuadilur, 
eam  inflat  et  tiimidam  facit,  et  distortam  aut  uigram 
facit,  ac  etiam  carnes  cum  ea  coctas  nigras  facit  et 
inllat,  quia  as[)era  est,  et  carnem  liominis  cito  per- 
transit.  Pisces  vero  ejusdera  [fluminis]  novitcr  ca- 
pti  ad  comedendiim  sani  ;  sed  invelerati  cito  jiutres- 
cunt,  quia  eadem  asperitate  contriti  sunt. 

Cap.  VI.  -  De  MoiiO  [f,  7J. 
Mogus  ab  origine  maris  ali([iiantuin  tcpide  impel- 
lilur,  et  quia  tardus  est,  faciliter  impcdilur  et  ces- 
^at,  et  ideo  ctiam  aqiia  ejusdem  tluminis  piugiiis 
esl  arena  ejus  limosa.  Aijua  ejus  in  cibo  et  in 
potu  sumpta,  et  caro  hominis  in  balneo  perfusa, 
scu  facies  lotu,  cutcm  ct  carnein  lucidam  et  \x- 
vcni  facit,  nec  hominem  transformat,  ncc  infirmum 
reddit.  Carnes  quoque  cum  ea  coclas  albas  reddit 
et  inflat,  quoniam  in  cursu  suo  aspera  non  est,  sed 
lenis.  Kt  pisces  ejus  noviter  ca[)ti  sani  sunt,  et   diu 


(I)  l'ergit  editio  :  Cum   in  vre,  cap.  ijO,  fib.  iii,  in  (juusi  flos  aquarum,  etc,  quai  sunt  capituli,    18-'    Uc 

cod.  ms.  sale,  supra,  lib.  i,  De  plantis,  ia   ed.  cap.  i   libri  ii 

■2)  Narn.  x\,  0;  Apo<:.  xxi,  H.  De  (kmentis. 

(:<;  Pergit  ms. ;  siue  distinclione  :  Qaasi  sanyuis  et  (4;  l£d.  om.  a  mari,  hic  et  infra. 


1:113 


PHYSICA.  -  Llb.  II,  DK  ELEMENTIS. 


1214 


durare  possunt,  quia  propter  levitatem  [ienitatem 
ecl.],  ejiisdem  aquee  [non]  fatiganlur,  nec  inde  la- 
borant,  ideo  et  caro  ejus  {sic)  durat. 

Cap.  VIL  —  De  DoNAiwiA  [I,  8]. 

Donauwia  [Dunowa  cd.]  de  impetu  maris  oritur, 
et  ideo  aqua  ejus  lucida  et  aspera  est,  et  arena  ejus 
sana  et  pulchra  est;  eed  eadem  aqua  ad  cibum  et 
ad  potum  nun  est  sana,  quuniam  viscera  huminis 
asperitate  sua  la'dit,  cutera  hon)inis  propter  aspe- 
ritatem  suam  nimis  nigram  facit,  sed  cntem  infir- 
mam  non  j)arat,  quia  lucida  et  aspera  est ;  et  pisces 
ejus  sani  sunt,  et  durare  possunt,  quia  eadem  aqua 
aspera  est. 

Cai'.  VIII.  —  De  Mosella  [I,  9]. 

Mossela  de  aquis  oritur  qua3  de  mari  lluiint,  et 
ideo  levis  et  lucida  ;  lurbulenlia  ejus  ad  fundum 
cadit,  unde  et  arena  ejus  limosa  est.  Et  ideo  etiam 
pisces  ejus  non  sunt  sani,  nec  diu  durare  possunt, 
quia  de  fa;ditate  pascuntur. 

Cap.  IX.  —  De  Na  [[,  10.] 

Na  oritur  de  sordidis  aquis  qute  de  mari  efthiunt, 
de  quibus  quidam  lucidi  rivuli  interdum  fluunt.  Et 
ideo  omnis  in  cursu  suo  instabilis  est,  ita  quod  ali- 
quando  iu  impetu,  aliquando  in  torpore  fluit.  Etquia 
interdum  velociter  currit,  cito  impedilur  et  cito  ces- 
sat,  et  arenam  et  litlus  non  multum  in  profunditate 
edit  ;  et  cutem  hominis  albam  et  spissam,  sed  ru- 
gosam  parat,  et  viscera  dolere  non  facit,  quia  im- 
petus  et  torpor  cursus  ejus  nocivi  non  sunt,  quam- 
vis  instabiles  sint.  Pisces  ejus  pingues  et  sani 
sunt,  nec  cito  pulrescunt.  Et  eadcm  aqua  instabi- 
lis  est,  ita,  quod  modo  velociter,  modo  tepide  currit, 
nec  arenam  fodit ;  et  ideo  pisces  etiam  in  ea  stabi- 
liores  sunt,  quia  plurima  pascua  in  ea  iuveniuntur. 
Cap.  X.  —  De  Glan  [[,  IIJ. 

Glaii  de  aliis  fluminibus  ortum  habet,  idcirco  et 
aqua  ejus  aiiquantum  aspera  et  sana  est,  atque  ad 
cibos  et  ad  potus  et  ad  balnea  et  ad  faciem  lavan- 
dam  valet.  Pisces  quoque  eju.s  sani  sunt,  sed  diti 
durare  non  possuut,  propter  asperitalem  ejusdem 
aquae,  Arens  quoque  ejus  pulchra  est  et  sana.  — 
Sara  est  et  via  fluvius  (1)  in  Busendorff  (2)  est  ut 
Rhenus  (3). 

Cap.  XL  —  De  Tehra  [1,  12]. 

Terra  naturaliter  est  frigida,  et  plurimas  vires  in 
se  habet.  Ipsa  namque  in  a^state  inferius  frigida 
est  et  superius  ardore  solis  calida,  quia  sol  per  vi- 
res  radiorum  suorum  calorem  tunc  gignit.  In  l)yeme 
aulem  interius  [calida  est],  alioquin  de  frigida  ari- 
ditate  scinderetur,  et  superius  frigida  est,  quoniam 
sol  tunc  vires  suas  super  terram  subtrahit,  et  sic 
terra  in  calore  viriditatem,  in  frigiditate  aridita- 
tem  ostendit.  Nam  in  hyeme  sol  super  terram  sto- 
rilis  est,  et  super  terram  colorem  suum  ligit,  qua- 
tenus  terra  diversa  gramina  servare  possit,  et  sic 
illa    per    calorem    et   frigiditatem    cuncta    gramina 

(1)  I*'orte  Seli  et  Na  fluuius,  ctc.  Haic  ex  margine  iu 
textum  irrepsisse  videntur. 

(2)  Oppidum  BossonviUe  ad  Niddam. 


B 


A  profert.  Et  terra  ajba,  id  est  pallida,  et  nigra,  rufa 
et  subviridis  est.  Et  terra  quae  alba,  scilicet  quas 
pallida  est  et  arenosa,  aliquantum  arida  est,  ac 
grossara  humiditatem  et.  guttas  grossas  pluviBe  ha- 
bet.  Et  ex  humiditate  bac  grossa  vinum  et  poini- 
fera  ligna  gignit,  et  raodicum  frumenti,  quouiam 
terrffi  quaj  subtilera  bumiditatem  (velut  minutai 
guttai  sunt)  in  se  retinet,  ex  ipsa  subtili  humiditate 
frumentum  gignit  et  modicura  vini,  et  puuca  ligna 
pomifera.  Terra  aulem  qua;  nigra  est  in  recto  tem- 
perameuto  frigidam  humiditatem  babet,  quae  nec 
nimis  multa,  nec  nimis  parva  existit,  sed  moderala. 
Et  ex  humiditate  ista  non  on)nes  fructus  gignit, 
sed  fructum  quem  gignit  pleniter  atfert  ;  el  de  hu- 
miditale  svia  tempestatibus  inlerdum  quassata,  iu 
fructu  defcctum  habet.  Sed  terra  rubea  rectum  tem- 
peraraentum  in  humiditate  et  in  ariditate  habet ; 
et  ideo  plurimos  fructus  profert,  qui  pree  multitu- 
dine  ita  ad  perfectura  pervenire  non  possunt ;  et 
quia  rectura  temperamentum  habet,  tempestatibus 
non  faciie  leeditur. 

Cap.  XII.  De  Calamino  [I,  13]. 
Terra  quai  dicilur  calaminum  nec  temperate  cali- 
da,  nec  temperate  frigida  est,  sed  tepida  ;  et  fructus 
ad  perfectum  non  gignit,  sed  tamen  quosdam  fru- 
ctiis  [profert],  qui  ad  perfectum  nou  vcniunt,  quia 
tepida  est ;  et  si  aliis  pigmentis  additur,  livores 
quarumdam  putredinura  minuit  [livores  quorumdam 
post  triduum  miuuit  cd.]. 

C  Cap.  XIll.  —  De  Cruia  [1,   ii]. 

Terra  quai  crida  [creta  ed.]  dicitur,  frigida  est 
et  arida,  nec  multum  fructum  gignit,  quia  fiigida 
est  et  arida;  sed  a  velleribus  pulredineiu  vetat  ne 
putrescant,  cum  eis  supcrponitur ;  et  medicinjfi 
non  convenit. 

Cap.  XIV.  —  De  Terua  subyiridi  (t). 
Terra  qua:-  nec  album,  nec  nigrum,  nec  rubeiim 
colorem  habet,  sed  quse  subviridis  et  velut  lapidea, 
frigida  est  et  arida,  et  ideo  nec  vinuro  nec  fruraen- 
tura,  nec  alios  fructus  fructuose  gignit,  quoniain 
rectum  temperatum  in  aridilate  non  babet.  Sed  si 
aliquos  profert,  illi  cito  in  defectum  vadunt.  Si 
quis  torpore  deficit,  velut  halczer  habeat,  alius  bo- 
mo  de  terra  modicura  a  dextra  et  a  sinistra  parte 

D  ubi  caput  illius  in  lecto  est  accipiat,  et  simili  raodo 
lerra  a  dextro  et  a  sinistro  pede,  et  cum  eam  fo- 
diendo  aufert,  dicat  :  «  Tu  terra,  in  bomine  istoN... 
dormis,  »  et  terra  qua;  ab  utraque  parte  capitis  ejus 
ablata  est  sub  caput  ejusdem  hominis  ponat,  qua- 
tenus  ibi  incalescat,  et  siraili  modo  terram  sub 
pedibus  illius  ponat,  ut  calorem  ab  eis  recipiat,  et 
cura  eadem  terra  sub  capiit  et  sub  pedes  ejus  ponitur, 
a  ponente  sic  dicatur  :  «  Tu  terra,  in  bomine  isto 
N...,  ut  viriditalem  recipiat  cresce  ac  profice,  in 
nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti  quiomni- 
potens  et  vivens  Deus  est;  »  et  sic  per  triduum. 

(3)  Sara —  Rhenua  des.  iu  ed. 
(4J  Deest  in  ed, 


12«S 


S.  HILUE-GARDIS 


1216 


LIBER  TERTIUS. 

DE  ARBORIBUS. 


P  R  --E  F  A  T  I O. 


Omnes  arbores  aut  calorem  aut  trigus  in  se  ha-  A  ut  silvestres,  magis  trigida;  quara  calidae  sunt.  Sed 


bent,  qufraadmodum  herbse;  sed  tanien  quapdjra 
arbores  calidiores  aliis  sunt,  qucedam  aulem  frigi- 
diores,  quia  qua-dam  arbores  majorem  calorein 
quam  aliae  calidie  in  se  habent,  qiia'dain  autem  i>lus 
frigoris  quam  aiiiE  frigidse  in  se  teuent.  Nam  arbo- 
res  fertiles  sunt,    et  qua-    rectos   fructus  proferunt, 


silvestres  arbores  quoe  grandiores  et  plures  fructus 
proferunt  quara  ahte  faciant,  cahdiores  ahis  silve- 
stribus  arburibus  sunt.  Qua;  autera  minutos  et  pau- 
cos  fructu?  proferunt,  frigidiores  ahis  silvestribus 
arboribus  sunt. 


GAPITULA. 


Atfaldra 

1 

Cypressus           B 

\X 

.Mplbatim 

X.\\l\ 

Birbaum 

H 

Sybenbaum 

\\l 

Krlizbaum 

ww 

Niiszbaiim 

IH 

Buxus 

\\H 

Mnzeldra 

\LI 

Quitlenabum 

IV 

Ahies 

\XiII 

Mirielbaum 

XLII 

Pirsichbaum 

A 

Tilia 

X\IV 

.  VV.ichliohierbaum 

\LIH 

Ccrasiis 

M 

Oiiercus 

\\v 

Ilolderbaum 

XLIV 

Pninibdum 

VH 

Fagus 

\XVI 

Celhaum 

XLV 

Spinbfium 

VHI 

A^cha 

WVli 

Harldrogelu 

XLVl 

Miiibaum 

I.\ 

Aspa 

WVlll 

Vlf.i 

XLVll 

.\migiiaius 

.\ 

Eria 

X\I\ 

Haubaum 

XLVIII 

Hdseibaum 

\I 

.\liorn 

xw 

Sluibaum 

XLl\ 

Kestenhaum 

Ml 

Vbenbauin 

W\I 

Prunia 

L 

Nespelbaum 

\HI 

Bircl<a 

XWll 

HaiTHnbaum 

LI 

Kulvbaum 

\IV 

F'ornhatf 

XWIII 

Hytla 

LH 

l.aiirus 

\v 

Spinelliaiim 

XWIV 

Siume 

LHI 

OUybaum 

WI 

IlHcebucha 

\\\v 

Vilis 

LIV 

Dalilbaiiai 

WH 

VVyda 

.WWI 

Cicntbaum  (1) 

LV 

Bonlziderbaum 

XVHI 

S  ilewida 

.WWll 

Cedrus 

.\I\ 

Sulbaum 

wwin 

(1)  Sequuntur 

in  te.xtu  capita  quiti 

ique  :                       C 

Vnifumtum 

LVIH 

Fumus 

LVI 

De  aysemera 

LI\ 

De  Most; 

LVH 

Coutra  orfima 

L\ 

IXCIPIT  LIBER  TEimUS. 


Cap.  I.  —  Ue  Affaluha  (2)  [III,  I9j. 
Affaldra  .Malus  ed.']  calida  et  humida  est,  el  tan- 
\ni  scilicet  humiditatis,  quod  etiam  dellueret,  si  ca- 
lore  non  constringeretur  (:{).  Et  homo,  sive  seuex, 
sive  juvenis  sit,  si  caiigiuem  in  oculis  quocunque 
modo  patitur,  accipiat  in  verno  tempore  folia  ar- 
boris  illius,  autequam  fructus  ipsius  anni  proie- 
rat,  cum  in  prima  eruptione  verni  temporis  suut, 
quia    tunc   suavia   et   salubria   suut,    velut  juveues 

(I)  hirus  malun. 

•,2)  Et  tuntse  —  KOnstriug.  om.  ed. 


puellae,  antequam  prolem  gignant(4),  et  eadem  folia 
tuudat,  et  succura  eorum  esprimat,  et  huic  guttas 
de  vite  eflluentes  aiquali  mensura  addat,  et  simul  in 
vasculum  reponat^  et  ad  noctem,  cum  dormilum  va- 
dit,  cum  eo  palpebras  et  oculos  cum  peuna  intincla 
modice  ungat  velut  ros  super  gramen  cadil  (o),  et 
ita  ne  oculos  iulret ;  et  tuuc  eliam  pra;dicta  folia 
I)  modice  contusa  cum  pra^fatis  gultis  de  vite  tlueuti- 
bus  modice  aspergat,  et  super  oculos  suos  ponat,  et 

(4)  Cum  in  prima  —  giynant  om.  ed. 
(o)  Velut  —  cadit  om.  ed. 


t-217 


PHVSICA.— LIB.  III,  DE  ARHORIBUS. 


1218 


p&nno  constringat,  el  sic  dorniiat,  et  lioc  sappe  fa- 
ciat,  et  caliginem  oculorum  fiigabit,  et  darius  videbit. 
Sed  cum  in  verno  tempore  in  affaklra  prima^  eruptio- 
nis,  id  <i?,icep\)mi  [cespites?J,  procedunt,  ramusculiim 
unum  absque  ferro  abscisionis    abrumpe,   et  curri- 
giam  cervi  in  ipsam  eruptione  arboris   et  ranii  hac 
et  illac  trahe,  ut  de  succo  ejiis  madida  iiat,  et  cum 
ibi  nichii  plus  maditatis  senseris,  tunccultello  ipsam 
eruptionem  minimis  ictibus  incide,  id  est  hacJte,  ut 
plus  humoris  profluat,  et  ila  corrigiam  illam  in  eo- 
dem  loco  et  in  ipso  ramo  trahendo,  succo  illo  quan- 
tum   poteris  periunde,   et  tunc  in  humidum   locum 
eam  pone,  ut  succum  illum  quem  de  arbore  et  ramo 
accepit   tanto  plus  in  se   sumat  (I).    Et   si  quis  de 
Qicht  in    renibus  aut    in    dincken   fatigatur,    eadem 
corrigia  ibi   ad  nudam  carnem  se  cingat,  ut  succus 
quera  de    prsedicla  affaldra  attraxit  ad  carnem  illius 
Iranseat,  et  sic  melius  habebit.  Et  qui  aut  de  inlir- 
mitate  jecoris  aut    spienis,  aut  de  malis  humoribus 
ventris    aut  stomachi    aut  de    emigranea  in    capite 
dolet,  primas  eruptiones,  id  est  ceppini  de  affaldra. 
accipiat,   et  eas  in  baumoleum  punat,   et  ad  solem 
in  vasculo   calefaciat,  et  ad  noctem,  cum  dormitum 
vadit,  bibat   et   hoc   sa^pe  faciat,  et  in  capite  melius 
habebit.  —  Et  in  vernotempore,  cum  jamfluresproce- 
dunt,  accipe  terram,  quae  circa  praefdtae  arboris  ra- 
dicem   est,  et  eam   ad  ignem  calefac,  et  si  quis  aut 
in  scapulis  aut  in  lenden,    aut  in  veutre   doiel,  ita 
calidum  loco  doloris  supeipone,  et  melius  habebit. 
Sed  postquam  fructus  ejusdem  arboris  jam  creveriut, 
ita  quod  grossescere  incipiunt,  tunc  terra  ista  con- 
tra  has  intirmitates  amplius  non  valet,   quia  humor 
ejusdem  terrae  et    succus  ipsius  arboris  jam  in  fru- 
ctus   illos  ascendit,  et  ideo  tanto    debilior  in   terra 
illa  et  in  ramis   est.  Sed  fructus  illius   arboris  levis 
est   et  facile  digeri  potest,   et  crudus  comestus  sa- 
nos  homines  non  Ia>dit,   quia  cum  ros  in  fortitudine 
sua  est,  scilicet  quod  a  primo  somno   noctis  virtus 
ejus  extenditur  usque  fere  dum  jam  diescit,  tunc  de 
rore  illo  mala  crescunt,  id  est  qufichent.  Et  ideo  sa- 
nis  hominibus  cruda   bona    sunt   ad  comedendum, 
quia  de  forti  rore  cocla  sunt.  Inlirmos  autem  cruda 
aliquantum  l.iedunt,  quia  debiles  ipsi  sunt.  Sed  cocta 
autem  et  assa  tam  infirmis  quam    sanis  bona   sunt. 
Sed  cum  senuerint  et    corticem  contraxerint,  ut  in 
hyeme  est,  tunc  infirmis  et  sanis  cruda  ad  comeden- 
dum  bona  suut. 

Cap.  II.  —  De  Birbaum  (2)  [111,  ^'O]. 
Birbaum  [Pirus  ed.]  plus  frigida  quam  calida  est 
et  tam  gravis  et  tam  iiima  est  ad  simililudinem 
affaldre  sicut  jecor  et  pulmo.  Nam  sicut  jecor  for- 
tior  et  utilior  ac  etiam  mngis  nocivus  esl,  quam 
maliis.  Radices  autem  et  folia  ac  succus  ejus  pro- 
pter  duriciam  ipsius  ad  medicamenta  non  valent, 
sed  mistel  ejus  ad   medicinam  aliquantum  valet  (.3). 

(i)  Ila}c  omnia  brevius  in  ed.  exponuntur  :  raulta 
etiam  desunt. 

(2)  Pirus  communis. 

(3)  Nani  sir.ut  jecor  —  vnlpt  nva.  ed. 


V  Si  quis  ergo  pectore  et  pulmone  dolet,  id  est  dum- 
pket.  Birbaumes  inistd  [viscum  piri  ed.]  sumat  et 
eum  jiulverizet,  et  huic  pulveri  alium  pulverem  do 
liquiricio  addat,  et  ila  jejunus  ac  pransus  eum  saepe 
comedat,  et  in  pectore  aut  in  pulmone  melius  ha- 
bebit.  Sed  qui  gicht  [paralysim  ed.]  patitur,  eumdem 
mistel  pirorum  suavem  gustum  habentem  inscissum 
per  tres  dies  et  noctes  oleo  olivae  imponat,  et  postea 
cerviui  sepi  bis  tantum  ut  olei  ad  ignem  resolvat, 
et  spicam  nardi  bene  contritam  et  comminutam  ei- 
dem  sepo  per  duas  dies  et  noctes  imponat,  et  deinde 
oleum  cum  visco,  cui  impositus  fuit,  fortiter  con- 
tundat,  et  succum  per  pannura  exprimat,  et  etiam 
cervinum  sepum  cum  spica  ad  ignem  modice  denuo 
resolvat.  [Et  ubi  paralysis  in  homine  furit,  eum  per- 
"  ungat,  et  fngabitur,  nisi  fundamentum  morlis  ibi 
sit.  Add.  ed.] 

Fructus  autem   piri  gravis  est,    et  ponderosus  et 

asper  est ;   et  si  quis  eum  crudum    superflue  cnm- 

ederit,  emigraneam  in  capite  ejus  parat  atque  dum- 

phen  [fumum  ed.\  (4)  pectore  ejus  facit,  quoniam  et 

in  pulmone  de    succo  ejus  attrahunt,  et   in  se  ali- 

quantum  ducunt,  ila  quod  idera  succus  circa  jecorem 

et   circa  pulmonem  veliit  sinder  plumbi  ul  icinsten 

indurescit,  ac  ideo  in  jecore  et  in   pulmone   multo- 

ciens  magnse  infirmilates  fiunt.   Et  ut  etiam  homo 

de  odore  vini  interdum  plenius,  ila  etiam   anhelilus 

ejus  succo   piri    commiscetur  et  asperitatem  ipsius 

capit.    Unde   etiam    ille,   postquam  crudum    pirum 

P  comederit,    anhelitum  difficulter    in    se  trahit,    ita 

quod   etiam  mnitse  infirmitates    in   pectore  ejus   ex 

hoc   interdum  fiunl,  quia  cum  vires  roris  circa  or- 

tum  diei  dilabuntur,  tunc  de  rore  ilio  pira  queckent, 

et   ideo   etiam  noxios  humores   in  homine   faciunt, 

quoniam  in  defliiente  rore  crescunt,  nisi  coquantur. 

Uiide  qui  pira  comedere  vult,  ea  in  aqua  ponaf,  vel 

ad    ignem  asset  ;    sed    tamen    cocta    meliora     sunt 

quam  assata,  quia  calida  aqua  nocivum  succum  qui 

in  eis  est,  paulatim   excoqnit,    sed  ignis  nimis  velox 

est,    et  non   totum  humorem    assando  in   eis  expri- 

mit.   Et  illura,  qui  pira   cocta  comedit,  aliquantum 

gravant,   quia  putredinem    in    eo  minuunt   perqui- 

rendo    et  frangunt,   sed  tamen  bonam  digcstionem 

in  ipso    faciunt,    quoniam   putredinem  secum    edu- 

D  cunt    (5).   Poma  autem  faciliter  digeruntur,   et  pu- 

tredinem  secum  non  auferunt.  Accipe   autera  pira, 

ct  ea  incide,  ac   nucleos    earum  abjice,  et   tunc  ea 

fortiter  in  aqua  coque,  et  confringe  quod  fuerit  sic- 

ut    brimus,    et    tunc    etiam    accipe     berwurcz,     et 

galgan    minus    quam     berivurcz,    et     liquiricii  mi- 

nus    quam    galgan,    atque    peferkrut    minus   quam 

liquiricii;  vel  si    berwurcz  non  habes,  accipe  radices 

feniculi,  et  h.-ec  in   pulverem  redige,  atque  eosdera 

pulveres  simul  comraisce,  et  eos  in  rael  modice  calefa- 

ctura  pone,  et  praedicta  pira  adde,  et  siraul  fortiter  mo- 

(4)  Quai  sequuntur  usque   ad   unde  qni  pira  com- 
cderevidt,  etc,  om.  ed. 

(5)  Reliqua  om.  ed. 


fJI'> 


Ull.DKdARDIS 


1  •-'•,' (I 


vtMido  commiscc,  iii  e»t  iutribc,  et   ii'&a  iii  pixidem  A  dunlur,  sive   stirps  sive   sudor  sit,  et  in  viuo  cum 


puue,  et  cultidic  qiiaiilum  coclearc  unum  parvum 
capil,  jejuuus  couiede.  et  pran^^us  quaulum  duo  ro- 
clearia,  el  ad  uoilem  iii  lecto  ijuautum  tria  coc.t  .i- 
ria  ;  et  lioc  esl  electuaniiui  optinium  et  preliosius 
auro,  el  utilius  punssimo  auro,  quia  emigraneam 
aufert,  et  dumphtdtntm  quem  cruda  pira  in  pectore 
homiuis  paraut  nuuuit,  atque  omues  malos  bumo- 
res,  qui  m  Liumine  suut,  consumit,  el  houiineai  ita 
purgat,  ut  vas  de  fa^ce  purgalur. 

Up.  III.    -  De  .Nlszbacm  (I).  [111,  21.] 

.\uszbaum  [Su\  ed.\   calida  esl  (2J,   el  amaritudi- 

nem  h.ibet,    et  antequam  fruclus  proferat,  in   slipe 

et  iu  foliis  ejus  amaritudo   est  etcalor  ;  et  liaic  ama- 

ritudo  calorera   emittil  et    uuces  producit.   Et  cum 


feniculo  et  pauco  pcrfcrkrut  modice  coquat,  el  ita  per 
panuum  colet,  et  caiidum  seepe  hibat,  et  llecma  eji- 
cit,  ct  munduiiitur. 

Et  qui  (jrint  [pravam  scabicm  cd  J  in  cajiile  ha- 
bet,  accipiat  e,\teriorem  cutem  iiucis,  scilicet  quai 
testa  est,  et  succuui  ejus  super  ulcera,  id  est  super 
grint  cajiitis  siii  expriniat,  et  cum  de  ainaritudiue 
succi  ejus  inlumuerit,  mox  cuin  bauinoleo  uiigat, 
et  aniaritudo  ilia  compriniatur,  el  hoc  sa^pc  faciat, 
et  (jrint  curabitur.  Sed  in  homine,  qui  plurimas  nii- 
ces  comedcril,  sive  recenles  sive  veleres  sint,  /ibcr 
faciliter  excitalur,  sed  tamen  sani  homines  eas  su- 
perare  possunt,  iutirmi  autem  ab  eis  Isedunlur. 
Oleum  autem  ab  eis  expressum  caliduin  est,  et  car- 


nucleus  crescere  incipit,    amaritudo  delicit,  et  dul-  "  ues  coinidentiuro   pingucs    facit,   et    mentem    ejus 


ccdo  surgit.  Sed  cum  dulcedo  in  nucleo  creverit, 
lunc  dulcedo  illa  acumen  habet,  et  sic  eadem  dul- 
cedo  et  acumen  se  commiscent  el  nucleuin  produ- 
cuiit,  et  tuuc  amaritudo  et  calor  iu  stipe  rcmauent, 
et  uucem  exterius  crescerc  faciunt.  Post  grossitudi- 
nem  autcm  et  maturitateui  frucluum  omnium  friicli- 
ferarum  arborum,folia  earum  ad  medicinam  amplius 
Don  valent,  quia  succus  earum  iu  fructus  transit. 
Lnde  a  prima  eruptiotie  foliorum  nuszbaumes  usque 
dum  fructus  ejus  crescunt,  scilicet  cum  nuces  ad- 
liuc  immaturx  sunt,  ila  quod  comedi  non  possunt, 
accipe  fulia  ejusdem  arboris,  cum  adhuc  recenlia 
sunt,  et  succum    eorum  exprime  in    locum    illum, 


la?lam  facil ;  sed  ab  eo  ilecma  crescit  (4),  ita  quod 
licctus  honiinis  livore,  id  est  slin,  replet,  et  tamen 
tam  iutirmi  quam  saui  illud  comesluin  superare  el 
tolcrare  poleruut ;  intirmum  autem  peclus  iude  ali- 
quanlum  dumphet. 

Cai'.  IV.  —  Dk  QcnTK.\B.\L'xi  (ii)  [111,  22]. 
Quittenbaum  [Quoianus  ed.]  plus  frigida  est,  et 
as'aitiai  assiinilatur  quaj  iulcrdum  iuutilis  est  et  in- 
tcrdum  utilis,  sed  liguum  et  folia  ejus  uon  multum 
ulilia  suiit  ad  usum  hoiniuis  (0),  el  fructus  ejus  ca- 
lidus  et  siccus  est,  et  bonum  temperamenlum  iu  se 
habet,  et  cum  maturus  est,  lam  intirmum  ([uam  sa- 
num  homiuem  crudus  comeslus   non  lajdit,  sed  co- 


ubi  vermes  hominem  comeduut,  aut  ubi  madcn  aut  /.  ctus  aut  assus  inlirmo  et  sano  ad  comcdendum  mul- 


alii  vermes  in  eo  crescunt,  et  hoc  sa?pe  fac,  et  mo 
rientur.  Sed  et  si  vermes  in  stomacho  luo  nascuu- 
tiir.  accipe  folia  muszbaum  et  folia  persici  a-quali 
pundere,  antequam  fructus  in  eis  maturcscant,  et 
super  calidum  ignitum  lapidem  pulveriza,  et  pulve 
rem  isium  aut  in  ovo,  aut  in  suffen  [sorbicio  ed.], 
aut  in  niodica  farina  cocta  ^a-pe  comede,  et  vermes 
in  stomacho  tuo  niorientur. 

Et  in  quo  jam  lepra  crescere  incipit,  succum  eo- 
rumdem  foliorura  exprimat,  et  ei  veterem  arviuam 
addat,  et  sic  unguenlum  faciat,  et  tunc  cum  adhuc 
lepra  uova  in  eo  est  (3),  se  juxta  iguein  ungat ;  et 
hoc  sa-pe  faciat,  et  sine  dubio  sanabitur,  nisi  Deus 
nolit.  Et  qui  vir(jichti(jet  [a  paralysi  fatigatur  ed.] 
est,  accipiat  terram  quae  circa  radices  ejusdem  ar- 
boris  est,  autequam  fructus  ejus  maturescat ;  et 
earn  in  igne  ut  lapides  accendat,  et  sic  cum  eis 
assiim  balneum  faciat,  ct  cum  in  balneo  illo  sedet 
super  eamdem  ignitam  terram  fundat,  ut  ab  ea  ca- 
lorcni  et  sudorem  capiat,  et  sic  se  balneet,  el  yifht, 
qua;  membra  ejus  contrahere  voluit  et  frangere  fu- 
gabiliir,  et  fracta  raembra  ejus  ciirabuntur  ita,  si 
lioc  jtppc  fccerit  cuin  (jicht  in  eo  primo  insanire  ca;- 
peiit.  Et  qui  multum  llccma  in  se  habet,  accipiat 
hoc  quod   de  uucc  sudat,  cum   rami  ejus   absciu- 

( 1)  Juglans  reyia. 

li)  Qua;  sequuutur  usque  ad  uli  vermes  homincm 
comedunt  om.  ed. 
(3)  Et  tunc  —  in  eo  cst  om.  cd. 


tuin  valet.  Nam  qui  virgichti(jet  est,  eumdcm  fructum 
coctum  et  assum  frequenler  comedat,  et  gicht  in 
eo  ita  compescit  quod  nec  sensus  illius  obtundit, 
nec  ineUibra  ejus  frangit  nec  destituit.  Et  qui  inul- 
tam  salivam  ejicit  ipsum  fructum  coctum  vel  assum 
ssppe  comedat,  et  eum  iuterius  siccat,  ila  quod  sa- 
liva  in  eo  minuilur.  Sed  ubi  in  hoinine  ulcera  aut 
fetiditas  est,  eumdem  fruclum  coquat  vel  asset,  et 
ita  cuin  aliis  condimenlis  super  ulcera  illa  ponal,  et 
curabiUir. 

C.w.  V.  —  Dt:  Persicuiiaum  (7;  [111,  23]. 
Persichbaum  [Per.-icus  ed.]  magis  calida  e^t  quam 
frigida,  sed  tainen  aliud  habet  in  se,  et  similitudi- 
nem  invidi;e  in  se  habet,  et  succus  ejus  ad  medica- 
D  meuta  utilior  est  quijm  fruclus  ejus.  Nam  qui  iu 
diversis  inlirmilatibus  diversas  maculus,  vclut  ung, 
in  corpore  suo  habet,  accipiat  interiorem  corticem 
ejusdem  arboris,  anlequam  friictus  ejus  maturescat, 
et  eamdera  corliccm  contuudat,  et  succum  ejus  e.\- 
primat,  el  illi  niodicum  aceti  addat,  ei  tantum  coeli 
mellis  quantum  istorura  duorum  esl,  et  sic  in  no- 
vum  iictile  vas  ponat,  et  ubi  malas  maculas  aut 
roseln  m  corpore  suo  habet  se  frequenter  ungat, 
usque  dum  minorentur.  Et  cui  anhelitus  male  fcetet, 
accipiat  mala  persici  ante  maturitatem  fructus  ejus, 

('i-j  Hic  desinit  capitulum  in  ed. 

(d)  /-'(/(■us  Cydonia 

(6)  Et  astutiae  —  hominis  om.  ed. 

(7)  Amygdalus  }'ersica. 


1221 


PIIYSICA.  —  IJI}.  111,  Dl-  AHHOUIBIS. 


\i-2-l 


ct  illa  coiiUiudat,  el  luiic  eliani  accipiat  rnauum  ple- 
nam  liquiricii  et  modicum  piperis  et  satis  de  nielle, 
et  haec  in  puro  vino  coquat,  et  sic  luterdranck  paret, 
et  pransus  et  ad  iioctem  sajpe  bibat,  et  anlielitum 
ejus  bene  olenlem  reddit,  et  putredinem  a  corpore 
et  pectore  aufert. 

Sed  cui  vermiculi  in  stomacho  et  in  ventre  cres- 
cunt,  radicem  et  folia  bathemcn  pulverizet,  et  huic 
addat  bis  tantum  de  pulvere  foliorum  persici, 
sumpta  cum  jam  tlores  emittit,  et  in  nova  olla  cum 
bono  et  puro  vino  coquat,  et  jejunus  el  ad  noctem 
saepe  bibat,  et  vermes  in  eo  morientur,  Et  friictus 
ejusdem  arboris  nec  sano  nec  inlirmo  ad  comeden- 
dum  valet,  quia  bonos  humores  in  homine  destitui 
et  slim  in  stomaclio  ejus  faciet.  Sed  et  qui  eunidem 
fructum  comedere  voluerit,  esterioreni  corticeni 
abjiciat,  et  etiam  nucleum  auferat,  et  quod  reli(juum 
est  in  vinum  ponat,  sale  et  modico  pipere  addito,  et 
euin  hoc  niodo  paratum  non  niultum  kvdit,  sed  ta- 
men  bonum  saporem  sic  non  habet.  Aocipe  quoque 
interiores  rudes  nucleos  ejusdem  fructus,  et  abjecta 
cortice  eos  ad  lac  contunde  et  per  pannum  exprime 
ad  mensuram  quinque  coclearium  ;  et  etiam  accipe 
(jalyan  ad  pondus  trium  nummorum,  et  liqiiiiifium 
duorum  nummorum,  et  euphorbium  uuius  obuli,  et 
pulveriza,  et  pra^dicto  lacti  nucleorum  illorum  adde 
springivurtz,  et  farinula  semiise  torlellum  pura,  et 
eum  aut  ad  solem,  aut  calefactam]  fornacem  paula- 
tim  st  suavitcr  sicca,  et  tunc  de  eodem  tortello  prae- 
fato  lacti  ad  pondus  oboli  commisce,  et  sic  anle  so- 
lis  ortum  ad  ignem  prius  modice  calefacto  ad  pon- 
dus  quinque  nunimorum  cocleari  de  ip;o  sume,  el 
te  ad  lectum  ad  parvam  horam  pone,  et  gicJit  in  te 
compescit,  et  dumph  pecloris  tui  aufert,  atque  slirn 

(1)  Edit.  ;  «  Persicus  calida  est.  Homo  cui  oculi 
frequenter  humectant,  gummi  de  persico,  vel  de 
pruno  testse  nucis  imprimat,  et  eam  ad  ignitum  la- 
terera  modice  calefactam  oculis  circumponat,  dum 
ab  illo  incalescant,  et  hoc  semper  quarla  die,  et  se- 
mel  in  die  faciat,  ne  .-^i  supra  modum  fecerit,  eos 
la'dat.  Et  cui  halitus  male  fetet,  folia  persici,  ante 
maturitatem  fructus  ejus,  contundat  et  manum  ple- 
nam  liquiricii,  et  modicum  piperis,  et  satis  de 
melle,  et  haic  in  puro  viuo  coquat,  et  post  cibum  et 
ad  noctem  sa^pe  bibat,  et  halitum  illius  beiie  olen- 
tem  reddit.  Sed  et  cui  minuti  vermiculi  in  ttoma- 
cho  et  in  \entre  crc^cunt,  i'adicem  et  folia  baclienia? 
pulverizet,  et  huic  his  tanlum  dc  puhere  foliorum 
persici  addat  (idque  iiat  cum  arbor  llores  fuiiitit), 
et  in  nova  olla  cum  bono  et  puio  viuo  coquat,  et 
jejunus  et  ad  noctem  saepe  bibat,  et  veriiies  in  eo 
morientur.  Homo  quoque  contra  dolorem  utriusque 
lateris,  quomodocumque  ibi  doleat,  et  contra  dolo- 
rem  pectoris,  et  fiaralysim,  folia  persici,  et  sectm- 
dum  pondus  eorum  balsamitHm,  et  secundum  ter- 
tiam  partem  balsamita»  hasilicam,  et  secuiidum  ter- 
tiam  partem  basilicag  plantaginem  in  aqua  modice 
coquat,  et  deinde  fortiter  torquendo,  per  pannum 
colet;  postea  laurinum  oleum,  et  bis  tantum  cer- 
vini,  vel  hiicini  sepi,  et  secundum  terliam  parteni 
ejus  veterem  arvinam,  et  baec  omnia  cum  pnedicta 
aqua  in  patella  modice  calefaciat,  et  sic  uuguentum 
liat  et  deinde  cum  illo  se  in  latere  dolente  perun- 
gat,  et  hoc  saepe  faciat,  et  melius  habebii.  Et  fru- 
ctus  persici  fere  tepidus  est,  et  nec  sano,  nec  iu- 
firmo  homini  ad  comedendum  valet.   Sed  qui  eum- 


A  de  slomacho  tuo  aufert,  el  suaviler  aliquantiim  tf. 
purgat  ut  suavis  potio.  Et  si  necesse  habueris,  bis 
in  mense  de  eodem  sume,  et  ea  die  qua  sumis,  a 
forti  cibo,  et  a  saligenio  pane,  et  a  pisa,  et  a  lente 
te  observa,  et  molles  cibos  comede,  vinum  bibe. 

Sed  et  qui  in  pectore  dolet,  ita  quod  guttur  ejus 
aliquantum  constrictum  est,  vel  quod  in  eo  aliquid 
mali  crescit,  vel  quod  in  eo  quidam  malus  vapor, 
id  est  darnph  est,  absque  ulcere  et  absque  tumore, 
accipiat  deick  de  tritico,  et  flius  de  persico  desuper 
zuflosze  ita  calidum  sujier  guttur  suum  et  parvam 
horam  ponat,  et  hoc  sape  faciat,  et  melius  habebit. 
Si  autem  in  gutture  de  ulcere  aut  de  tumore  dolet, 
tunc  ei  non  superponat,   quia  inde  doleret.  Quod  si 

.  eliam  hoiiio  iu  halsedruszen  dolet,  ita  quod  supra 
modum  aut  contractaj  aut  distinctae  sunt,  eumdera 
deick,  ut  praefatum  est  paratum  eis  saepe  superpo- 
nat,  si  ibi  ulcus  aut  tumor  est,  et  curabitur,  quia 
si  halsadern  ejus  aut  iilceralii!  essent,  aut  si  iutu- 
mescereut,  et  tunc  eis  istum  deick  superponeret, 
iiide  pejus  haberet.  Sed  qui  in  capiie  dolet,  triticum 
dcick  accipiat,  flius  pei'sici  desuper  zulasze,  ut  prse- 
dictum  est,  et  ita  calidum  vertici  suo,  id  est  sche- 
dcln  per  aliquam  boram  superpouat,  et  melius  ha- 
bebit.  Et  cui  oculi  humectant,  gummi  de  persico 
\cA  de  testa  nucis  imprimat,  et  eam  ad  ignitum  la- 
pidem  modice  calefaclam  oculis  circumponat,  duni 
ab  illo  incalescant,  et  hoc  semper  quarla  die  et  se. 
mel  in  die  faciat,  ne  si  sibi  supra  modum  fecerit,  eos 

C  la:?dat.  Nam  gumrai  de  persico  ac  de  prima  virtute 
eorum  lignorum  suorum  in  se  habet,  et  naturaleni 
humidilatem  in  se  trahit  (1). 

Cap.  VI.  —  De  Ceraso  (2;  [III,  24]. 
Cerasus   plus  calida  quain   fiigida  est,  et  ad  ple- 

dem  fructum  comedere  vult,  corticem  et  nucleum 
auferat,  et  quod  reliquum  est  in  vinum  ponat,  saie 
et  modico  pipere  additis,  et  hoc  modo  paratum  non 
multum  Uedit. 

u  Homo  etiam  qui  sanus  esse  vult,  inleriores, 
recentes  nucleos  persici  ad  lac  coutundat,  et  per 
pannuni  exprimat  ad  mensuram  quinque  cocleario- 
rum,  et  etiam  galanga^  ad  pondus  trium  nummorum, 
et  iiquiricium  duorum  numniorum,  et  euforbium  ad 
pondus  unius  oboli  pulverizet,  et  lacti  nuileorum 
addat,  et  de  succo  citocatiae,  et  farina  similai  tor- 
tellum  paret,  el  eum  ad  solem,  vel  ad  fornacem 
D  iiaulatim  siccet  et  de  tortello  isto  ad  pondus  oboli 
commisceat,  et  sic  ante  solis  ortum  ad  ignem  prius 
modice,  calefacfo,  ad  poudus  quinque  nummorum 
cum  cocleari  ex  ipso  sumat,  et  se  iu  lectum  ad  bre- 
vem  horam  deponat,  et  velut  suavis  potio  illum  ali- 
quantum  purgat.  Et  si  idem  homo  necesse  liabet, 
bis  in  mense  ex  eodem  sumat.  Et  ea  die  qiia  siimit, 
molles  cibos  comedat;  et  vinum  bibat.  Sed  et  qui 
in  gutture  dolel,  ita  quod  aliquantum  constrictum 
est,  vel  quod  in  eo  qiiidam  malus  vapor  absque  ul- 
cere  et  absque  tuinure  est,  accipiat  pastam  de  tri- 
tico,  et  gummi  quod  de  persico  ellluit,  desuper  dis- 
solvat,  et  calidum  super  gutlur  suum  ad  brevera 
horam  ponat,  et  hoc  s»pe  faciat,  et  melius  habebit. 
Et  si  quis  in  hulsadrin  dolet,  ita  quod  supra  modum 
constrictae  aut  distentae  sunt,  prcefatam  pastam  eis 
saepe  superponat,  et  si  nec  ulcus,  nec  tumor  ibi  est, 
curabilur.  » 
(2)  Priinus  ccrasus  ct  avium. 


i-m 


S.  Hll.DKC.AKIUS 


l-J-i4 


num  et  similitudinem  joci  haliet.  qiii  Ijptitiam  oston-  A 
dit,  et  qui  eti  im  nocivus  est.  Et  succus  ejus  ac  lo- 
iia  non  muituni  ad  ulilitatem  medicinse  valtMit, 
quia  debilitatem  in  se  habet.  Et  fructus  ejus  teai- 
perale  caliilus  exislit,  nec  mullum  utilis  eA,  nec 
multum  nocivus  (i\  et  sanum  homiuem  iu  com- 
estione  non  laedif,  intirmum  autem  et  qui  m;ilos  hu- 
mores  in  se  habet  aliquantum  dolere  facit  si  mullum 
de  eo  comederil.  Sed  et  inleriores  nucleos  ejusdem 
fructus,  cum  rudes  sunt,  accipe,  et  eos  forliter  con- 
tur.de,  et  arvinam  ursi  in  patella  zulanze  et  simul 
rommisce,  id  est  kneyt,  et  «ic  unguentum  fac,  et  il. 
lum,  qui  tam  mala  iilci-ra  in  coipore  suo  hahet, 
quod  etiam  fere  leprae  assimilantur.  sed  tamen  le- 
pra  non  sunt  (2),  cum  eo  ju.xta  ignem  soppe  unge, 
et  sauabitiir. 

El  qui  in  ventre  suo  biszende  riortiones  ed.]  ha- 
bet,  quod  tamen  vermes  non  parant,  iste  equidem 
nudeos  crudos  ssppe  comedat,  et  melius  habebit. 
Sed  et  qui  in  veutre  siio  vermes  habet,  nucleos 
islos  in  acelum  ponat,  et  sic  eos  iejiinus  sippe  com- 
edat,  et  vermes  in  ipso  morientur.  \'A  qui  in  ocu- 
lis  dolet,  ila  quod  prse  dolore  rubent  et  qiiod  ulce- 
rosi  sunt,  id  est  maczerech,  micas  siliginei  panis  ca- 
lidas  accipiat,  el /?(»<s  gummicrf.  ]  cerasi  super  eas 
ponat,  ila  quod  flius  illiid  ad  cutem  oculorum  posi- 
tum  sit,  et  ligiimine  constringat,  et  hoc  sa>pe  fa- 
ciat,  et  droppcn  ab  oculis  ejus  extrahit,  et  curabi- 
tur.  Sed  el  cui  pestis  aliqua  et  mali  humores  in  au- 
res  cadunt,  ita  quod  ille  velut  surdus  ellicilur  ot  C 
quod  aures  ejus  diczent,  prfpfalum  flius  accipiat,  et 
in  patella  ad  ignem  dissolvat,  et  micis  siliginis  ita 
calidum  superextetidil,  et  tunc  ad  noctem  forami- 
nibus  aurium  idem  flius  cum  micis  siliginis  impo- 
nat,  et  etiam  totas  aures  suas  et  tempora  cum 
ejusdem  micis  prsefato  giimmi  illitis  circumponat, 
et  etiam  lineo  panno  desuper  conslringat,  et  hoc 
s»pe  faciat,  et  peslis  et  mali  humores  et  dizcdo  de 
auribus  ejus  fugabuntur,  et  curabitur. 

Cap.  VII.  —  Df.  Pnn.NinALM  (3).  [III,  25.] 

Prunibaum  (Prunus  cd.)  magis  calida  quam  frigida 
ost,  Pt  etiam  sicca  est,  et  stechclecld  ut  spina,  et 
iram  designat  ('f)-  Et  si  aliqui  vermes  carnes  ho- 
minis  comedunt,  accipiat  superiorem  corlicem  j) 
ejusdem  arboris  usque  ad  succum,  et  folia  ejus  ad 
solem  aut  ad  ignem  juxta  ollam  aut  in  olla  quoe  ab 
igne  calida  est  arefaciat  et  pulverizet,  et  pulvcrem 
istum  mittat  in  locum  ubi  vermes  hominem  com- 
edunt,  et  cum  vermes  exinde  moveri  incipiunf, 
ita  quod  homo  hoc  senlit,  accipiat  acetum  et  mo- 
dictim  mellis,  et  simul  commisceat,  et  in  eumdcm 
locum  vermium  fundat,  et  morienlur.  Et  cum  iidein 
a  vulneribus  mortui  ceciderint,  lineum  pannum 
vino  intingat,  et  ita  super  ulcera  ponat,  et   putre- 


dinem  extrahit,  et  sic  liomo  sanabilur.  Sed  et  de 
corlice  et  foiiis  ejusdem  arboris  cincres  fac,  et 
de  cineribus  illis  lixiviam  fac,  et  si  cnput  tuum 
aut  $tu[ihete  est,  aut  ucUcht  ctim  eadem  lixivia 
scppe  lava,  et  capul  sanabitur,  et  pulchrutn  erit,  et 
multos  ac  pulchros  crines  producil.  —  Et  si  aliquis 
per  magica  aut  per  maledicta  verba  amens  effici- 
tur,  accipe  terram  qure  circa  radices  illitis  arboris 
est,  et  eam  ad  ignem  fortiter  calefac,  ut  aliquantum 
ignescat ;  et  cum  igne  accenso  fuerit,  mox  satis  ru- 
thae  et  parum  minus  de  poleya  stiper  illam  pone,  et 
succum  et  odorem  illorum  in  se  excipiat ;  vel  si  po- 
leyatn  non  habueris,  viride  fenigrnecum  ei  superpo- 
nas  ;  vel  si  in  hyeme  est,  semina  heibarum  istarum 
super  eamdem  terram  pone  moderate  calidam,  cum 
eisdem  herbiscapiti  et  nudo  ventri  ac  nudis  lateribus 
homiuis  illius,  postquam  pransns  fuerit,  circum- 
pone,  Pt  jianno  destiper  conslriuge,  et  eum  in  lectum 
depone  et  vestibus  tege,  ut  ita  aliquanturn  cum  terra 
illa  sudet;  et  hoc  per  tres  aut  per  quinqiie  dies  fac, 
et  ille  tneliiis  habebit.  Nam  cum  antiquus  serpens 
magica  (o)  et  maledicta  verba  audierit,  ista  suscipit, 
et  illi  insidias  ponit  super  quem  dicunlur,  nisi 
Deus  prohibeat  eum. 

Accipe  ergo  flius  ejusdein  arboris,  et  si  alicui 
homini  labia  oris  ejus  tument  aut  se  iuilaverint, 
id  f.A  erbulsent,aa\,  si  gicht  in  eiim  saiiendo  repor- 
tat,  tuiic  ad  noctem,  cum  dormitum  vadit,  idein 
flius  modicp  calefactum  super  labia  ubi  dolet  cum 
paiino  liga,  et  hoc  sfppe  fac,  et  dolor  ille  cessabit. 
Sed  et  ctii  digiti  et  manus  de  gicht  tremendo  sem- 
per  movenlur,  idem  flius  super  lotain  manum  ca- 
lidum  soepe  in  paono  liget,  et  tumor  ille  cessabit. 
Fruclus  autem  hujus  arboris  tam  sano  quam  in- 
iirmo  homini  ad  comedendum  nocivus  el  pericu- 
lostis  est,  quia  melaucoliam  in  homine  excitat 
et  amaros  humores  in  eo  auget,  atque  otnncs  pestes 
quaj  in  eo  sunt,  ebullire  facit,  et  ideo  tam  pericu- 
losus  est  homini  ad  comcdendum  velul  nnJirut, 
Unde  qui  eum  comedere  voluent,  modice  comedat. 
Nam  qiii  sanus  est  quidem  comestum  superare  po- 
terit,  inftrmuiu  autem  laedit.  —  Sed  tamen  qui  durren 
hustcn  habet]  interiores  nucleos  ejusdem  fructus 
accipial,  et,  cortice  abjecta,  eos  in  vinum  ponat, 
et  vino  perfundantur  usque  dum  aliquantum  intu- 
mescant,  et  ita  saepe  comedat,  et  tunc  eliam  ista 
in  bono  vino  suffcn  paret,  et  illud  sorbendo  su- 
mat  el  cito  curabitur.  Omne  autem  genus  pruni- 
baumeSf  sive  sit  roszprumen,  sive  garten  slehen,  sive 
kriechcn  et  silveslre  genus,  prsedictas  vires  ha- 
bet  in  corlice  et  in  foliis  suis,  et  eamdem  naturam 
in  fructu  suo  habet,  ut  praediclum  est,  excepto  quod 
illae  arbores  quae  majores  hujusmodi  fructus  pro- 
ferunt,  forliores  eliam  hujusmodi  vires  in  se  habent. 


{\  I  Etad plenum  —  nocitus  om.  ed. 

f2)  Sed  tamen  —  sun^  om.  ed. 

(3;  Prunns  domestica  et  insititia. 

(4  Et  etiarn  —  designnt  om.   ed.  Ex  his  quae  se- 


quuntur  nonnulla  in  editione  desiderantur ;  plera- 
que    tamen    passim   invcnire  est,    sed    alio   ordine 
disposita. 
("))  Apoc.  XII,  '•• :  XX,  2. 


12:25 


PHYSICA.  —  LIB.  III.  DE  ARBORIBUS. 


1226 


Cap.  VIII.  —  De  Spirb.^um  (1)  [III,  26]. 

Spirbaum  [Esculus  ed.],  calida  est  et  sicca,  sed 
calor  ejus  non  multum  utilis  est,  et  simulationom 
in  splendore  suo  designat.  (^ortcx  autern  et  fulia  et 
succus  ejus  ad  utilitatem  niedicinoe  non  multum 
valeut.  Sed  tamen  terram,  qua:^  sub  arbore  ista  et 
circa  radicem  ejns  est  in  hortos  proice,  et  sparges  ubi 
rupcn  et  zwyfeldern  olera  comedunt  et  devastant, 
et  illoe  propter  molestiam  illius  abscedent,  nec  ibi 
proficere  possunt.  Et  fructus  ejusdem  arboris  velut 
quodara  pondere  inflando  aggravat  hominem,  et 
humores  ejus  commovet,  sed  dirigitur  [sic),  nec  slim 
in  homine  parat,  et  sic  sano  bomini  nec  multum 
prodest  nec  obest  comestus,  intirmis  autem  non 
valet(2). 

Cap.  IX.  —  De  Mulbaum  (3)  [III,  27]. 

Mulbaum  rMulberboum  ed.\,  frigida  est  in  bono, 
sed  idem  est  id  est  queck?  Et  qui  scabiem  babet,  fo- 
lia  arboris  bujus  in  aqua  coquat,  et  in  aqua  illa 
balneet,  aut  in  asso  balneo  cum  eadem  aqua  for- 
titer  se  lavet,  et  hoc  ssepe  fjciat,  et  cutis  ejus  sa- 
nabitur.  Sed  et  qui  veuenum  aut  cumedeudo  aut 
bibcndo  sumpsit,  eadem  folia  contundat  et  succum 
eorum  exprimat,  et  huic  modicum  minus  helsum 
[de  succo  absinthii  ed.\  addat,  et  etiam  bis  tantum 
boni  et  puri  vini  ('i-)  admisceat,  et  tunc  simul  coquat 
ut  ferveat,  et  cum  deinde  infrigidatum  fuerit,  ille 
pransus  moderate  bibat;  sed  tamen  venenum  illud 
aut  per  nauseam  exspuet,   aut  per  eum  per    seces- 


A  sciviam  designat  (10).  Sed  tamen  coppinos  ejus,  idest 
ubi  flores  primo  erumpere  debent,  accipe  et  eos  in 
sole  sicca,  et  in  pulverem  rcdige,  et  ubi  oriimse  in 
bomine  sunt,  pulverem  istum  immitte,  et  curabitur. 
[Masculus  quoque  qui  diffluentem  naturam  seminis 
sui  babet,  ita  quod  ad  prolem  non  germinat,  hic 
eosdem  grossos  Coryli,  et  ad  eurum  terliam  partem 
erdpcffer,  et  quanta  quarta  pars  est  erdpeffers,  tan- 
tum  de  uvinda  sumat,  et  aliquantum  de  usitato  pi- 
pere,  et  hsec  cum  jecore  juvenis  birci,  qui  jam  ma- 
turus  est  ad  gravandum,  coquat,  additis  etiam  ali- 
quantum  crudis  et  pinguibus  porcinis  carnibus  ;  et 
berbulis  istis  abjectis,  idem  vir  carnes  lias  comedatj 
et  etiam  panem  in  aqua  in  qua  liujusmodi  carnes 
cocta?  sunt  intingat,  et  manducet,  et  si  lioc  srepe 
fecerit,  ad  prolem  florebit  ,  si  justum  Dei  judicium 
hoc  Deri  non  prohibebit  add.  ed.\  Fructus  autem 
ejus,  scilicet  nuces,  sanum  hominem  ad  comc- 
dendum  non  multum  la'dunt  nec  ei  prosunt,  sed  in- 
,iirmo  nocent,  quia  eum  in  pectore  demphent. 
Cap.  XII.  —  De  Kestenbaum  (H)  [III,  13]. 
Kestenbaiim  [Castanea  ed.]  valde  calida  est, 
sed  tamen  magnam  virtutem  habet  quae  ipsi  calori 
permixta  est,  et  discretionem  signat.  Et  quod  in 
ea  esl  et  etiam  fructus  ejus,  utilis  est  contra 
omnem  infirniitatem  qua"  in  homine  est  (12).  Homo 
autem  qui  virgichtiget  est  [quem  paralysis  fatigat 
ed.\  et  inde  iracundus  existit,  quia  cjicht  semper 
est  cum   ira  (13),   folia  et   hulsen  [corticem  ed.']   et 


B 


sum    transibit.   Et    ubertas  in    fructu  ejus    est,    et  p  fructus  ejus  in  aqua  [coquat  et  cumj  illa  faciat  as- 


fructus  ille  nec   sanos  nec  infirmos  Isedit,   sed    lio 
minem  magis  juvat  quam  sibi  noceat  (5). 

CaP.    X.    —    De   A.MYGDAL0    (6)   [III,   28]. 

Amygdalus  valde  calida  est,  et  modicum  humidi- 
tatis  in  se  habet,  et  corlex,  et  folia  et  succus  ejus 
ad  medicamenta  non  multum  valent,  quia  omnis  vis 
ejus  in  fructu  est  (7).  Et  cui  cerebrum  fatuum  [va- 
cuum  ed.\  est  et  facies  niali  coloris,  et  inde  in  ca- 
pite  dolet,  interiores  nucleos  ejusdem  fructus  saepe 
comedat,  etcerebrum  implct,  et  ei  rectum  colorem 
dat  [comedat,  et  melius  habebit  ed.]  Sed  et  qui  in 
pulmone  infirmatur  et  in  jecore  defeclum  babet, 
eosdem  nucleos,  sive  crudos,  sive  coctos,  sa;pe  co- 
medat,    et  pulmoni  vires  dant  et  ferunt,  quia   ho- 


sum  balneum,  et  hoc  ssepe  faciat,  et  gicht  in  eo 
cessabit,  et  suavem  mentem  habebit  (14).  Et  si  schel- 
mo  [pcstis  ed.\  pecora  occidit  (lo),  contunde  corti- 
cem  ejus,  et  in  aquam  ita  pone,  ut  inde  saporem 
habeat,  et  ssepe  in  potu  asinis  et  equis,  bobus  et 
ovibus  ac  porcis,  et  omnibus  cseteris  pecoribus,  et 
schelmo  ab  eis  cessabit,  et  curabuntur  [bibant,  et 
pestis  ab  eis  cessabit  ed.\.  Quod  si  equus  et  bos 
aut  asinus,  vel  aliud  quodlibet  pecus  verfangen  est 
[de  aviditate  potus  aut  cibidolorem  sibi  attraxit  ed.\, 
da  illi  folia  in  pabulo  ad  comedendum,  si  potest, 
vel  si  comedere  noluerit,  ipsa  folia  pulveriza,  et 
pulverem  illam  in  aquam  projice,  et  da  illi  sa^pe  in 
potu  bibere  (16),  et  curabitur. 


minem  nullo  modo  demphcnt,  nec   eum  aridum  fa-  D      Sed   homo  qui    de  ligno  ejus   baculum  paraf,   et 


cient,  sed  eum  fortem  redduut  (8). 

Cap.  XI.  —  De  Haselbaum  (9)  [III,  29]. 
Haselbaum    [Corylus  ed.]  magis  frigida  est  quam 
calida,   et  ad  medicinam  non  multum  valet,  et  la- 

(1)  Sorbus  domcstica. 

(2)  Ed.  :  «  Esculus  calida  et  sicca  est.  Homo 
enim  terram  quaj  sub  arbore  hac  circa  radices 
ejus  est  in  hortos  suos  spargat,  et  virviscellae  qua^ 
olera  corrodunt  propter  molestiam  ejus  abscedunt, 
nec  ibi  proficere  possunt.  Fructus  enim  ejus  sano 
homini  nec  mullum  prodest  comestus,  nec  obest, 
inflrmo  autem  non  valet. 

(3^  Morus  nigra. 

(4)  Et  etiam  —  vini  om.  ed. 

f5)  Sed  hominem  —  sibi  noceat  om.  ed. 

(6)  Amygdalus  communis. 

Patrol.  CXCVII. 


illum  in  manu  sua  portat,  ita  quod  manus  ex  boc 
calefit,  ex  illa  calefactione  vense  et  omnes  vires 
corporis  ejus  confortantur.  Et  odorem  ejusdem 
ligni    saepe  cape,  et   capiti   tuo    sanitatem  confert. 

(7)  Et  modicum  —  fvuclu  cst  om.  ed. 

(8)  Ed.    Sxpe  comedat,  et   mclius   habebit,  reliqua 
omittens. 

(9)  Co^^ylus  avellana 

(10)  Et  ad  medicinam  —  designat  om.  ed. 
(i  I)  Castanea  sativa. 

(12j  Sed  tamen  —  est  om.  ed. 

(13)  Et  indc  —  cum  ira  ed.  om. 

(14)  Et  saavcm—  habebit  des.  iu  ed. 

(15)  De  yEsculi  hippocastdui  fructibus  eadem   fere 
praedicat  Mallhiol.  H|iistoI.  III.  1, 

(16)  Velsi  —  bibure  des.  in  ed. 

39 


I-2-2T 


S.  HII.DEr.ARDTS. 


1228 


Sed    el   bomo,   cni    cerebruni    de  ariditate  vacuum  A  Aut  si  in  peclore  doles,  pectus  unge ;  aut  si  in  len- 


csl,  et  exinde  in  capile  inliiniatur,  interiores  nu- 
cleos  fniclus  ejusdeui  arboris  ^in  aqua  coquat,  et 
nihil  aliud  addat,  et  aqua  elfusa,  jejunus  et  pran- 
sus  ita  saepe  comedat,  et  cerebrum  ejus  crescit  et 
implebilur,  setfuicrn  ejus  fortes  erunt,  et  ita  dolor 
in  capite  cessabit.  Et  qui  in  corde  dolet,  ita  quod 
cor  ejus  in  fortitudine  non  proficit,  et  sic  tristis 
eflicitur,  eosdem  nucleos  sa'pe  rrudos  comedat,  et  cor- 
di  ejus  succum  velut sm(j//i  (srna/x?^  infundat,  etsicin 
forlitudine  proticit,  et  loelitiam  recipiet.  Sed  et  qui 
in  jecore  dolet,  eosdem  nucleos  sjppe  contundat, 
el  ita  in  mel  imponat,  et  cum  codem  melie  eos 
Sfppe  comedat,  et  jecor  ejus  sanabilur.  Qui  autem  in 
splene    dolorem     patitur,    nucleos   istos    ad    ignem 


den  [renibus  cd.],  eos  ciim  illo  unge,  et  melius  ha- 
bebis.  Si  auteni  li<;inim  cjus  iii  igne  accendilur  et  si 
querafumus  ejus  tetigerit,  ipsum  aliquantum  l»dit, ita 
quod  ilii  immpchlct.  Vel  si  quis  baculum  ex  eodem 
ligno  in  manu  sua  portat,  eum  ctiam  eodem  modo 
in  viribus  suis  debilem  facit,  scilicet  in  unmcchte  (10). 
Sed  et  fructus  ejusdem  arboris  homini,  qui  sanus 
in  corpore  cst  ad  comedendum  non  valet,  quonian) 
facit  euni  deleclationem  et  lumidarn  mentem  [mu- 
tahiles  mores  cd.]  habere,  et  tiuod  eril  zychcrn  ely/its- 
clich,  ita  quod  honores  appetit  et  quod  av.iritiae  in- 
tendit  et  quod  mutabiles  mores  habebit,  ila  quod  in 
uiio  statu  mentis  non  perseverat.  Sed  etiain  corpori 
liominis  ad  comedondum  non  valet,  quia  carnes  ejus 


inodice  asset,  et  tunc  modice  calidos  ssepe  comedat,  "  zuposzlich  parat  et  quia  omnibushuraoribus  hominis 


et  splen  calidum  erit  et  ad  sanum  perfectum  ten- 
dit  (I).  Sed  et  qui  in  stomacho  dolet,  eosdem  cu- 
cleos  in  aqua  fortiter  coquat,  et  coctos  in  ipsa  aqua 
comrainuat,  scilicet  ad  drab,  et  tunc  fariuae  modi- 
cum  similaginis  in  scutella  cura  aqua  temperet, 
id  est  cloppe,  et  pulverem  liquiricii  et  parum  minus 
pulveris  de  radice  stemfarn  [Polyjiodiied.J  ipsi  fariuaj 
addat,  et  sic  cum  praefalis  nucleis  denuo  coquat,  et 
paret  ut  mus  [pulmentum  ed.\,  et  deinde  coinedat, 
et  slomachum  ejus  purgabit  (2),  et  calidum  et 
forlem  facit. 

Cap.  .\III.  —  De  Nespelbadm  (3)  [III,  14J. 

Nespelbaum  valde  calida  esl,  et  suavitatem  desi- 
gnat  (4).  Corte.x  autem  ejus  et  folia  ad  medicainina 
non  niultum  valent,  quia  virtus  eorura  lota  in  fructu 
eJQs  esl  (5).  Sed  tamen  homo,  qui  ridden  patitur 
[quotidiauas,  seu  lerlianas,  seu  quartanas  habi;t  cd.], 
radicem  ejus  pulverizel  et  pulverem  istum  in  calido 
vino  jejunus  et  piansus  et  ad  noctera  bibat  et  etiam 
in  ipsa  accessione  ejusdem  inlirmilatis  (6),  et  hoc 
sa;pe  faciat,  et  curabitur.  Fruclus  autem  arboris 
istius  sanis  et  intirmis  homiuibus  ulilis  elbonus  est, 
quantumcunque  ex  ea  comedant,  quia  carues  eo- 
rum  crescere  facit,  et  sanguinem  eorum  purgat  {!). 
CaP.   XIV.    —  Dk   FlCKItACM   (8J   [III,    loj. 

Fickbaum  niagis  calida  est  quara  frigidi,  etsemper 
calorem  habebit,  et  frigus  non  valet,  et  timorem  de- 
signat    (9).   Accipe   autem  folia  et  corticem  ipsius, 


re^istit,  ita  quod  eos  in   malum  irritat  velut  eorum 
iiiimicus  sit  (11 ).  Intirmo  aulem  qui  in  corpore  deticit, 
l)oiiusest  ad  comedendum,  quia  menteet  corporedefe- 
cit,  et  ille  eiira  comedatnsque  dum  melius  habeat,  et 
postea  eum  devitet.  Quod  si  sanus  homo  eum  come- 
dere  vult,  iu  viiio  aut  in  aceto  euin  prius  iej/sze  (12), 
ut    fragilitas    illius    temperetur,    et    lunc    eum  co- 
medat,   sed  tamen  raodice.   Sed  necesse  non  esl  ul 
inlirmus  homo  eum  hoc  modo  temperet,  id  est  beysze. 
Cap.  W.  —  De  Lauho  (13;   [II!,   lOj. 
Laurus  calida  e.st,  et  modicum  sicci  habet,  et  cou- 
stantiam  signat  (14).  Accipe  ergo   corticem  et  folia 
Lauri,  et  ea   contunde,  et  succum    eorum   exprime, 
,  et  lunc  eodem  succo  cl  ciira  fariua  Irilici  fac  kuchcln 
[tortellos  ed.],  et  illa  tere  et  in  pulverem  redige,  et 
deinde  rum   nielle   el   aqna  honiywurcz  [potiira]  fac, 
ct  illi  de  pulvere  isto  niodicum  impone  et  bibe,   aut 
aliuni  pulverem   quem  in  vino  bibis,  et  sic   quolies 
volueris  facies,  et  stomachum  tuum  ab  omui  sorde 
purgabit,  nec  eum  mullura  vulnerat.  Sed  et  radicem 
et  corticera  ac  folia  ejusdem  arboris  in  aqua  coque, 
et  de  trabe  illo  ei  hircino  sepo  unguentum  fac,  el  si 
in  capite  doles,  aut  in  pectore,  aut  in  latere,  aut  in 
dorso,   aut    in  lenden   [renibus    ed.J,  ibi  le  cum  eo 
unge   ct  melius  habebis.  Et  fruclus  ejusdem  arboris 
valde  calidus  est  et  aliquantura  aridus  et  ad  medica- 
menta  utilis  est  (15).  Nam  si  quis  eum  crudura  fre- 
qiientercoraederit,  omnes  febresab  ea  compescit  (10). 


et  ea  modice   coulunde,    et  in  aqua  valde  coque,  et  D  Sed  qui  a  (/ic7t/ et  afebribus  fatigalur,  easdeni  bachas 

tuuc  etiam    arvinara  ursi   et    parum  minu.-)  de  auys-  in    jiulvcrera  redigat  et   dimidium   tanli  de  pulvero 

smere?  [butyro  ed.]  et  sic  fac  unguentum  ;  et  si  in  pomi  quod  crescit  pinapelcs  a.<ida\ ,  vel  sipinapel  non 

capite  doles,  caput  luum  cum  eo  unge  ;  vel  si  oculi  habes,  ad  medietatcm  ejus  fenignecum  pulverizatum 

lui   swerent,    tympora  lua  cuiii  eo   perunge  et  circa  commisceat  (17;,    et    sic  in  viuo    caiefaciat,    id   esl 

oculos  tuos,  ita   taraen  ne  ociilum    inlerius   tangat.  we//e,  et  calidara  bibat,  et  yiic/i/ el /i/yerab  eo  cessabit. 


( 1 )  Sed  et  homo  cui  cerebrum  — 
om.  ed. 

(2)  Et  —  purgabit  ora.  ed. 

(3)  IUespilus  Germanica. 

(4)  Et  suatitatcm  dcs i rjnnt  om.  ed 
(rij  Quia  —  est  oni.  ed. 

(♦))  FA  etiam  —  infirm.  om.  ed. 

(7)  Quia  —  puryat  om.  ed. 

(8)  Ficus  carica. 

(9)  Et  semper  —  designat,  om.  ed. 


perfectum  tcndit 


(10)  Si  autemlignnm  —  unmcchte  om.  ed. 

(11)  FJ  ijuod  crit  —  inimicus  sit  des.  in  ed. 

(12)  Condiat  ed.,  reliqua  omiltens. 

(13)  Laurvs  nobilis. 

(14)  Et  modicum  —  siynat  om.  ed. 

(15)  Et  frnctus  —  utHis  cst  om.  ed. 

(l(i)  In  his  qiia^.  seijuuntur  edit.    pleraque  passim 
refirapsentat,  sed  ordine  mutato. 

(17)  Et  dimidium  tanti  —  commisceat  des,  in  ed. 


12-2!) 


PJIYSICA.  —  LIB.  III,  I)E  ARBORIBUS. 


1230 


Sed  et  oleum  de  eisdem  bachis  exprime,  et  ubi  in 
corpore  tuo  (jicht  te  falignt,  ihi  cum  iilo  te  ungc,  et 
melius  habebis.  Si  autem  huic  oleo  tertiam  partem 
de  succo  sibenbaurn  addideris,  vel  tertiam  partem  de 
succo  buxi,  oieum  hoc  tatito  fortius  erit,  et  cutem 
tuam  tanto  citius  te  ad  sanandum  pertransit,  et  ita 
gicht  a  te  cessabit.  Et  si  in  capite  doies,  easdem  ba- 
chas  in  mortario,  modico  vino  infuso,  contunde, 
et  sic  cum  eodem  vino  verticem  et  frontem  ac  lym- 
pora  capitis  lui  atque  totum  caput  peruuge,  id  est 
bestriche,  et  hoc  facto,  caput  Uium  tege  ut  incale- 
scat,  et  te  in  lectura  depone;  qnantuinvis  forliti^r 
doleas,  dolor  iile  cessabit.  Quod  si  eliam  in  pulmone 
intirmaris,  ita  qnod  etiam  puiresrit,  easdem  bachas 
pulveriza,  et  pulverem  istum  frequenter  cum  paue 
comede,  et  curaberis.  Et  si  in  slomacho  doles,  ipsas 
bachas  in  [vino  coque,  et  idem  viiium  calidiim  bibe, 
et  slim  a  stomacho  tuo  aufert,  et  eum  purgat,  et 
etiam  fiber  ab  eo  expeilit.  Sed  et  cum  ea?dem  bachse 
crudae  sunt,  oleum  ab  eis  exprime,  et  cum  eis  ocu- 
los  tuos  interius  tangas,  et  caliginem  al)  eis  aufert. 
Aut  si  in  corde  doles,  ibi  te  cuni  illo  unge,  aut  si  in 
latere,  aut  si  in  dorso  langues,  ibi  te  cura  illo  unge, 
et  raeiius  habebis.  Quod  si  eiiam  foetidum  stoma- 
chum  habes,  ita  tamen  quod  etiani  immulidam  sa- 
livam  eicis,  cum  eodem  oieo  et  modica  farinula  tor- 
tellas  para  et  eas  coniede,  et  stomachum  purgabunt, 
et  foetidos  humores  exsuperant,  ac  rectos  et  bonos 
in  te  parant. 

Cap.  XVI,  —  De  Oleybaum  (1)  |III,  17]. 

Oltybaum  plus  calida  quara  frigida  est,  et  miseri- 
cordiam  signat  (2).  Exteriorem  autem  corticem  et 
foliaarboris  hujus  in  aqua  coque,  et  tunc  cum  aqua 
et  veteri  arvinaunguentum  fac,  et  si  quis  in  corde, 
aut  in  dorso,  aut  iu  latere,  aut  in  lenden  de  giclit 
dolet,  ibi  eum  hoc  unguento,  et  cutem  ejus  ita 
pertransit  velut  smaltz  novam  ollam  si  in  ea  ad 
ignem  ponitur,  et  melius  habebit  (3).  Et  cui  sto- 
machus  infrigidalus  est,  corticem  et  folia  ejusdem 
arboris  in  aqua  coquat,  et  aquam  illam  per  pan- 
num  colat,  et  tunc  minus  de  hurtz  et  ctiam  de  mirra 
minus  quam  de  hartz,  sic  in  patella  ad  ignem  dis- 
solvat,  id  Qsizulasze,  et  prsedicto  succo  addat,  et  sic 
emplastrum  faciat,  et  in  illo  pannum  de  canapo  in- 
tinguat,  el  illiim  super  stomachum  suum  ponat,  et 
stojiachus  ejus  caletiet,  et  bonam  digestionem  ei  pa- 
rabit.  Oleum  autem  de  fructu  arboris  hujus  ad  com- 

(t)  Olea  Europasa. 

(2)  Et  —  sigiiat  om.  ed. 

(3)  Unguentum  fac,  et  ubicumque  de  paralysi  do- 
lety  se  inungal  et  melius  habebit.  ed. 

I      (4)  Et  alios  —  facit  om.  ed. 

'  (5)  Et  quia  — •  ponatur  om.  ed.  —  Hujus  capituli 
iinem  in  ed.  auctiorem  hic  sistimus  :  «  Si  aliquis  in 
capite  dolet,  oleum  oliva",  et  minus  rosatse  aqua^  in 
sarlagine  fervere  faciat,  et  de  fructu  solatri  minus 
quam  olei  sit,  et  de  urenle  urtica  plus  quam  de  fru- 
ctu  solalri,  terat,  et  per  pannum  colet,  et  succum 
istura  in  sartagincra  ad  oleura  fundat,  et  denuo  fer- 
vere  faciat.  Quod  cura  fecerit,  iterum  colet,  et  in 
novum  lictile  vas  fundat.  Deinde  in  vertice,  in  fronte 


A  edendum  non  valet  multum,  quia  si  comeditur, 
nauseam  provocat  et  alios  cibos  comedendo  mole- 
stos  facit  (4).  Sed  ad  plurima  medicamenta  valet^ 
Nam  cnm  oleum  ejus  primum  paratur,  ad  ignem  co- 
quatur,  et  tunc  ro?se  et  violai  ei  imponantur,  et  sic 
contra  diversas  lebres  valet,  et  quia  ad  ignem  co- 
ctum  est,  necesse  non  est  ut  ampiius  ad  solem  po- 
natur  (5).  Si  quispiam  a  gicht  fatigatur,  rosas  ei- 
dem  oleo  iraponat,  etubi  euni  in  corpore  gicht  rr.o- 
vet,  ibi  se  ungat  et  melius  habebit.  Sed  si  quis  in 
capile  aut  in  lenden  dolet,  vel  si  alicui  in  corpore 
ejns  absque  casu  aut  absque  ictu  tumor  per  se  ex- 
surgit,  tunc  violas  pra^fato  oleo  imponat,  et  ubi  dolet 
se  ungat,  et  si  tumor  est,  juxta  tumorem  et  non  su- 
per  tumorera  ungat. 

^  Cap.  XVII.  —  Dk  Datilbaum  (6). 

Daiilbaum  calida  est,  el  huraidilatera  in  se  ha- 
bet,  et  eadem  tenax  est  ut  livor,  et  beatitudinem  si- 
gnat.  El  qui  pieurisim  habet,  de  corlice  et  de  ligno, 
aut  de  stapnlis,  aut  de  foliis  ejusdem  arboris  in 
aqua  coque,  et  aqiia  expressa,  idem  lignum  et  folia 
ita  calida  capiti  iilius  circtimpone,  et  hoc  sa*pe  fac, 
et  sensus  suos  recipiet.  Et  ipsa  folia,  dum  viridia 
sunt,  ad  solem  sicca,  et  tunc  contunde,  et  in  pul- 
verera  redige,  et  huic  pulveri  modicum  lucidi  salis 
adde,  el  sic  eundem  pulverem  cum  pane  tuo  ssepe 
comede,  et  prohibebit  ne  interius  putrescas  et  ne 
raalum  nec  raultum  flecma  in  te  crescat.  Sed  si  quis 
fructum  arboris  hujus  coquit    et  ita  comedit,  corpori 

C  suo  tantam  vira  fere  confert  quemadmodum  pauis, 
sed  lamen  eum  facililer  demphet  et  gravat  si  de  eo 
nirais  comederit. 

CaP.     XVIII.    —   De   BONTZIDERBAtJM   (7)   [lll,    18]. 

Bontziderbaum,  scilicet  in  qua  raagna  Bonezider 
crescit,  plus  calida  est  quam  frigida,  et  castitatem 
signat  (8).  Et  horao  qui  colidianas  febres  habet, 
folia  ejusdem  arboris  in  vino  coquat,  et  vinum  hoc 
per  pannum  colet,  et  ssepe  bibat,  etcurabitur.  Sedet 
poma  ejusdem  arboris  comesta,  fiber  in  homine  com- 
pescunt. 

Cap.  XIX.  —  De  Ceduo|(9)  [IH,  101. 

Cedrus  calida  est  et  aliquantulura  sicca,   et  com- 

firraationera  signat(IO).  Homo  autem  qui spleneticus 

D  est,  de  ramis  et  de  ligno  ejusdem  arboris,  dum  viride 

est  et   dum  succum    habet,  contundat,  et  ad  pulve- 

rem  comminuat,  et  sic  ex  eo  electuariura  faciat  cum 

et  in  temporibus  suis,  quando  in  capite  doiet,  cum 
unguento  se  ungat,  ct  cerato  panno  circuraliget.  Si 
autera  ulcus  aliquod  seu  pustula  hominem  acerbe 
dolere  fdcit,  antequam  rumpalur,  oleo  olivoe  deli- 
niatur.  Quod  si  quispiam  a  paraiysi  fatigatur,  rosas 
oleo  olivse  imponat,  et  se  ungat,  et  raelius  habebit. 
Quod  si  crampho  aiicubi  horamem  iu  corpore  suo 
isedit,  cum  oleo  oliva^  forliter  se  perungat,  et  raelius 
habebit.  » 

(ti)  Phoenix  dactylifera.  —  Deest  in  ed. 

(7)  Ciirus  medica. 

(8)  Etcast.  sign.  ora.  ed. 

(9)  Juniperus  Phcznicea  et  Oxycedrus. 

(10)  Et  conf.  sign.  ora.  ed. 


1-231 


S.  IIM.DEGARDIS 


\m 


melle    cocto    ft),    el    nransus    modice    comedat,    cl  A  per    magica    fatigatus    aut    irretitus  est  (8).   et  me 


lius  habfbil.  Et  etiam   per    novem  dies  ipsa   eodem 
modo  bcnedicatur. 

Cap.  XXI.  —  Dk  SYBENBArii  (9)  [III,  30]. 
Sybenbaum  |Savina    ed.]  plus  calida  est  quam   fri- 
gida,  et  idcm  caior  tam  fortis  est,    quod  viridilalem 
suam   per   annum  servat.   Et   asperitatem   signilicat 
(10).  Et  si  vermes  horainem  aliquem  comedant.  Sy- 
bcnbaum   contunde    et    succum     «jus   exprime,     hic 
succo  modicum  aceti  adde,    et    ubicumque   vermes 
liomineiu    in  corj)ore  suo  comeduul,    ipsum  succum 
in  eadem  ulcera    funde,    et    vermes   morientur,  nec 
vivere   possunt.   Sed    et  qui   in    pulmone  dolet,  ita 
quod  pulmo  cjus  venenosus  est  et  putrescit  (H),  ac- 
cipe  succum  de    eadem  Savina  et   ad  pondus  medie- 
tatis  succi  de  pulvere  liquiricii  upsi    succo   impone 
etsic   in    vino    coque,   modico  de  sagimine  addito, 
el  sic  sa-pe  bibat,  et   postquam   biberit,    quia    ama- 
rum  est,  mox  /tomy?t'wr^z  desuper  bibat,  et  a  pulmone 
venenum  et  putredinem   aufert  [il).    et   sanabitur. 
Cai>.  XXII.  -  De  Buxo  (13)  [III,  31]. 
Buxus  calida  est,    et  ita  fortis  est  quod  etiam  vi- 
ridilatem  suam  per    annum  teuet,  et    calor  ejus  ca- 
lorem   Savinai    excedit.    Et  eliam   sicca  est,  et  ipsa 
siccitas   humiditatem    in  ea  superat.  Et   largitatem 
desiguat  (14).  Et  humo  qui  uzslccht  sive  ursleckt,  in 
corpore  suo  habet,  corticem  et  folia   ejus   conlun- 
dat,   et    succum    eorum   exprimat,    et    huic  paruiu 
minus    liquiricii  addat,    et   in    puro  vino   calefaciut 
^  et  ita  calidum  s*pe   bibat,  et  dolorem  et  venenum 
uzslrchte  extra    corpus  expellit  ita   ne  corpus  intret. 
Et  mox  ad  pnjedictum  succum  ejusdem   arboris  mo- 
dicum   plus    de   baumoleo    eommisceat,    et   in    isto 
pennam     intiugat,     et    cum   iila     circa  uzslcchte  el 
circa  ruse  ejus  se  leniter  ungat,  et  hoc  sa;pe  faciat 
et  sanabitur.    Sed    tamen  antequam    se  hoc  modo 
ungat,   semper  eodem  succo   liquiricii  addito  et   m 
vino,  ut  pra-fatum    est,     calefacto    prius   bibal,   ne 
unctio  ista    exleriorera   foiditatem    in  corpus  mittat, 
sed  ut   potus    iste  ipsam    interiorem  fceditatem  cx- 
pellat,  et  sic  homo  ille  sanabilur;  nam  succus  ejus- 
(lem  arboris  sanus  et  fortis  est,  et  ideo  etiam  lignnm 
f  jus  sanum    et   iirmum    est  (i:i).    Et   qui  de  eodem 

7Zei:^Z:^''l^^^^^:'^^  ^umlbrtitud.ne  .ila  qu.  ^^  ligno    cyphu.n    aut  pecanum    parat,    et    illi  vinum 

viriuien.a,   q   ,   ^^  ^^^^^  ^^_  ,,_,;„..,„  i,„.„,    "  infundit,   ita    ut  saporem    de    codem   hgno  capiat, 

et   sic    saepe    bibat,    fiber    de  stomacho    aufert,    ct 
o<  ulos  ejus  clariflcat.    Sed    et  qui    de  eodem  ligno 


spleu   ad   sanilalem   recuperabitur.    Et    dum    sanus 
iuerit,  de  elecluario  isto  amplius  non  comedat. 

Et  quiinterius  incorpore  iniirmuseslet  quiinterius 
pulrescit,  de  eodem  viridi  ligno  in  purum  vinum  per 
noctem  ponat,  ut  inde  saporem  habeat,  et  pransusde 
vino  illo  modice  bii)at,  et  lulirmitas,  ac  pulredo  quii- 
in  cori)ore  ejus  interms  est  purgabitur  (2)  et  sana- 
bitur.  Et  postquam  sanitatem  interius  senserit,  am- 
plius  idem  vinum  non  bibat;  nam  qui  sanus  est,  si 
de  hoc  electuario  comederet,  vel  si  de  vino  isto  bi- 
beret,  in  corpore  interius  velut  lignum  durus  et  ri- 
gidus  lieret  el  vir  <)aumec/ite(?)  et  sic  periret,  quiavir- 
tus  arboris  hujus  est  tam  magna  quod  hominem 
interius  la^deret  (3).  Et  qui  a  gicht  futigulur,  fru- 
ctus  cedn  virides  comedat,  et  gicht  cessabit  et  per- 
ibit  (4).  Vel  si  eundem  fructum  per  annum  servare 
non  poteris,  ipsum  fructum  pulveriza,  et  de  pulvere 
illo  in  aquam  iramille,  et  jejunus  s«pe  bibe,  et  gicht 
cessabit. 

Cai>.  XX.—  De  Cvpresso  (5)  [III,  11]. 

Cypressus  valde  calida  est  etsecretum  Dei  signifi- 
cat  (6).  Et  quiin  stomacho  dolet,  de  ligno  ejus  ac- 
cipiat,  sive  viride,  sive  aridum  sil,  et  modice  in  vi- 
num  incidat  et  coquat,  et  ^ic  jejunus  sspe  bibat,  et 
melius  habebit.  Sed  et  qui  inhrmus  est,  vel  eliam 
qui  in  toto  corpore  deUcit,  ramos  cum  foliis  in  aqua 
coquat,  et  in  ipsa  aqua  balueum  faciat,  et  sa-pe  ac- 
cipiat.'et  sanabilur,  et  vires  suas  recuperabit.  Et 
accipe  de  ligno  quod  est  in  medietate  ipsius  arbo- 
ris,  quod  cor  arboris  est,  et  apud  te  semper  porla, 
et  'dyabolus  tanto  plus  devilat,  quuniam  eadem 
arbor,  propter  fortem  naturam  suam,  quamdam 
prosperitalemintercseteraligna  arborum  habet,  quia 
dyabolus  omnia  quae  virtuosa  sunt  dedignando  fugit, 
quia  ipse  nullam  virtutem  habet  (7). 

Sed  et  si  quis  homo  a  dyabolo  vel  per  magica  ir- 
retitus  est,  accipe  de  eodem  ligno  quod  est  in  me- 
dietate  ejusdem  arboris,  et  cum  nebegor  [terel)ro  cd.] 
perfora,  et  tunc  cum  lictile  vase  aquam  \ivi  fonlis 
tolle,  et  eam  per  idem  foramen  funde  et  in  illud  fi- 
ctile  vas  excipe,  et  cum  eam  jam  fundis,  dic  :  «  Ego 
fundo  te  aqua,    per  foramen    istud,   ct    in  virtuosa 


libi  adest  in  nalura  tua,  tu  fluas  iu  hominem  islum, 
qui  in  sensu  suo  irretitus  est,  et  ul  in  eo  destruas 
omnes  contrarietates  qna>,  in  ipso  sunt,  et  ut  eum 
reponas  in  illam  rectitudinem,  in  qua  Deus  enm  po- 
suit.  in  recto  sensu  et  in  recta  scientia.  »  El  lunc 
aqua  isla  per  novem  dies  illi  ad  bibendum  jejuno 
detur,  quia  per  dyabolum  aut  per  phantaimata  aut 

(1)  Cum  m.  c.  om.  ed. 

(2)  Et  infirm.  —  purgabitur  om.  ed. 

(3)  Nam  gui  sanus  —  l<ederct  om.  ed. 

(4)  Heliqua  om.  ed. 

(:\)  Cupressus  scmpcr  virens. 

(6)  El  secr.  —  signif.  orn.  ed. 

(7)  Quoniam  ead.    nrbor  -   habet  om.  ed. 

(8)  Quia  —  irretitus  est  om.  ed. 


ocnlos  suos  sa;pe  tangit,  tnnc  exinde  caro  ejus  ct 
caput  et  oculi  ipsis  tauto  saniores  tiunt.  [Sed  et 
qui  etiam  baculum  inde  parat,  et  illum  in  manu 
sa>pe  portat,    et    etiam  narihus    suis    s«pe  apponit, 

(9)  Juniperus  Sabina. 

(10)  Et  idem.  —  signif.  om.  ed. 

(11)  Ita  giiod  —  putrescit  om.,  ed. 
(12j  Et  fostq.  biberit  —  aufert  om.  ed. 

(13)  Duxus  semper  virens. 

(14)  Ita  fortis  est  —  designat  ora.  ed. 

(15)  Sed  tamen—  firmumest  om.  ed. 


1233 


PHVSK.A    —  LiB.  III,  DE  AHBOKIIUJS. 


1234 


aut  odorem  ejus  capiat  et  oculos  suos  cum  eo  tan- 
git,  caro,  caput  et  oculi  ejus  tanto  saniores  tient. 
Add.  ed.] 

Cap.  XXIll.  —  De  Abiete  (1)   [III,  32]. 

Abies    plus   caliiia   quam    frigida    est,    et    multas 

vires    in    se    liabet.  Et    fortiludinem    signiticat    (2). 

Nam    iu   quocumque   loco  lignum  abielis  est,  aerei 

spiritus  ilia   magis  odio   liabent   et  magis  dovitant, 

qiiam  alia  ioca,  et  zauber  [maleficia  ed.  |   et   magica 

ibi  minus  vigent  el  minus  ibi  preevalent  quam  aliis 

locis.  Accipe  autem  de  cortice  et  foliis   ejusdem    ar- 

boris,  et  etiam  de  ipso  ligno  ejus  qusedam  miuulis- 

sima   frusta   incide,  cuoi  ipsa  arbor  viret,   ita  quod 

succum  suum  nondum  amisit,  ut  in  Martio  et  eliam 

in  Maio  est,   ad  pondus  medietatis  istorum   salviam 

adde,    et   tunc   hsec   simul    in   aqua   fortiter  coque 

dum  spissum  fiat;  et  etiam  butyrum,  quod  in  Maio 

de  bobus  paratur,  adde,   et  tunc  per  pannum  cola, 

et  sic  unguentum  fac.  Et  si  quis  in    capite  dolet  ita 

virgichtiyct  est  vel  hirmvudig,    vel  freneticus,  et  de 

forliludine  ejus  in   corde  deficiat,  tunc   eodem  un- 

guento   cor    ejus  primum   perunge,  et  mox,  abrasis 

capillis  illius,  caput  ejus  eodem  unguento  perunge, 

et   hoc  aut  secunda  aut   tercia   die   iterum  fac,  et 

caput   ejus   sanitatem    recipiet,    et  ad   sensus   suos 

redibit.    Sed  et  si    quis  in  stomacho  aut    in  splene 

dolet,  illum  eodem  unguento  propter  defectum  cor- 

dis  ad  cor  primo    perunge,   et  mox    super  stoma- 

chum,  si  in  stomacho  dolel,  aut  super  splen,  si  in  eo 

dolet,  unguento  perunge,  et  fortitudinesuatotam  cu- 

tem  suam  pertransibit,  quodcito  curabitur.  Et  qui  in 

pectore  demphet  et  hustet  [tussitat  ed.],   et  etiain  in 

pulmone  doJet,  ita  quod  ei  intlatur,  et  quod  jam  putre- 

scere  incipit,  de  ligno  abietis,  cum  recens  est  el  cum 

succiis   ejus  adhuc  in  eo    est,    cineres   incendat,  ita 

quod  nullus  alius  cinis  addatur,   et  his  cineribus  bis 

tantum  bibenellae,  et  feniculi  tantum  ut  bibenellee,  et 

liquiricii  tantum    ut  dimidia  pars  bibenelio',  et  hoc 

simul  in  bono  vino  coque,  modico  etiam  melle  ad- 

dito,    et    sic     per     saccellum     colet,    et    luterdrang 

[purum  potum  ed.]  faciat,  et  sic  seepe  bibat,  et  pe- 

ctus    purgabit,   et   pulmonem    sanitali    restituet,   et 

sic  ille  curabitur. 

Sed  dum  cancri  hominem  comedunt,  ille  semen 
abietis,  quod  in  summitate  crescit,  super  ignito 
latere  in  pulverem  redigat,  et  super  vulnus  illud 
ubi  cancri  hominem  comedunt  (3)  ipsum  pulverem 
projiciat,  et  cancri  morientur.  Sed  et  eundem  la- 
terem,  super  quem  semen  illud  pulverizatum  est, 
cum  aiio  ignito  lapide  denuo  fortiter  calefaciat,  et 
eum  super  vulnus  illud,  ubi  cancri  comedunt  ita 
calidum  ponat,  et  ipsi   morientur  (4).  Et  si  os  tuum 

(I^  Vinus  abies. 

(2)  Et  fortit.  signif.  ed.  oni. 

(3)  Ubi  —  comedunt,  ed.  om. 

(4)  Sed  et  —  morientur  ed.  om. 

(5)  Non  autem  —  redigated.  om. 

(6)  Sed  abies  —  excitentur  om.  ed.,  quorum  locu 
hsec  habet  :  «  Si  reuma  superllue  a  naribus  ef- 
lluit,    fumus   de  ligno    abietis  excipiatur,    et    Uuor 


B 


A  et  labia  ab  aliqua  infirmitate  tument  et  inllantur, 
semen  vel  fruclum  abietis  super  laterera  pone  ad 
ignem  calefactum,  ut  ab  eo  calidum  tiat,  non  au- 
tem  ad  pulverem  redigat  (5),  et  ita  calidum  ori 
tuo  ScL'pe  superpone,  et  tumor  et  inllalio  cessabunt. 
(6)  Sed  abies  furtem  calorem  habet,  et  odor  ejus  hu- 
mores,  qui  iu  homine  sunt,  extoiret,  ita  quod  in 
quamdam  inundationem  vadunt.  Et  homo  odoreni 
abietis  non  capiat,  nisi  aliqua  quaedam  pigmenta  et. 
aliae  quajdam  odorifera",  herbse  ei  addantur,  cujus- 
cumque  generis  sint,  ne  humores  qui  in  ipso  sunt 
supra  modum  suum  irrident,  et  ita  retinentur 
et  confortantur,  ne  velut  in  procellam  inundationis 
excitentur. 

Cav.  XXIV.  —  De  TiLiA  (7)  [III,  34J. 
Tilia  niagnum  calorem  habet,  et  calor  ille  totus 
in  radice  est,  et  illud  in  ramos  et  in  folia  ascendit, 
et  fragilitatem  signat  (8j.  Et  homo  qui  in  corde 
dolet,  interiorem  radicem  et  illud  quod  iu  medie- 
tate  radicis  tiliaj  est  accipiat,  et  in  pulverem  redi- 
gat,  et  pulverem  illum  cum  pane  saepe  comedat, 
etin  corde  melius  habebit.  Sed  in  stirpe  (?),  non  au- 
tem  in  ramis  ejusdem  arboris  corlicem  aufer  usque 
ad  album  lignum,  cuni  in  aestate  viridis  est,  et  tunc 
de  ligno  spechen  abscide,  et  illud  in  aureum  an- 
nulum  perforatum  pone,  et  super  span  [astulam  ed.] 
viride  vitrum,  et  non  alium  lapidem,  ita  tanien 
quod  inter  spa7i  et  vitrum  telam  aranese  aut  baum- 
wulle  [bouvel  ed.]   ponas,   ue  vis  ejusdem  span  vi- 

Q  trum  perli'anseat,  et  annulum  illum  in  digito  tuo 
semper  porta,  ita  quod  calor  digili  tui  ad  illum 
span  ascendat,  et  vis  illius  span  digitum  tuum  et 
venas  ejus  tangat,  et  h«c  fortissima  virtus  contra 
omnes  periculosissinias  pestes  hominis,  et  eas  ab 
homine  prohibet,  sicut  vach  aliquod  vetat  ne  su- 
perveniens  inuudatio  aquarum  injustum  cursum  fa- 
ciant,  etiam  si  istse  pestes  modice  in  homine  inun- 
dentur  (9). 

Et  in  aestate,  cum  dormitum  vadis,  recenlia  fo- 
lia  tiliae  oculis  tuis  superpone  et  tolam  faciem  tuam 
cum  eis  tege,  ei  oculos  tuos  clariticat  ac  puros 
facit.  Et  qui  viryichtigit  est,  accipiat  de  terra  quse 
circa  radicem  tiiiie  illius  jacet,  et  eam  iu  ignem 
ponas,    et   ignita,   in    asso    balneo    aquam    desuper 

D  fundat,  et  sic  balneet,  et  hoc  per  novem  dies  fa- 
cias,  et  curabitur. 

Cap.  XXV.  —  De  Quercu.  (10)  [III,  35J. 
Quercus  frigida  est,  et  dura  et  amara  est,  sed 
tamen  modicum  in  ea  ad  plenum  valet.  Et  nequi- 
dam  designat.  Et  ipsa  dura  et  amara,  nec  ulla 
mollities  in  ea  esse  potest.  Et  etiam  fructus  ho- 
mini  ad  comedcndum  non  valet,  nec  etiam  vermi- 

ille  suavius  solvetur  et  cessabit.  Cineres  quoque  de 
ligno  abietis  iiant,  et  cum  eis  lixivia  paretur,  et 
caput  lavetur ;  et  caput  sanat  et  oculos  clarilicat.  » 

(7)  Tilia  Europ3ea. 

f8)  Et  calor  —  siynat  om.  ed. 

(9)  Sicut  vach —  iaundentur  om.  ed. 

(10)  Quercus  pedanculata. 


1235 


b.  IIILDEUAHDIS 


123») 


culilignuinejuslibentercomediinl.  Sed  si  illudcome-  A  et  sic  per  singulos  annos  facies;  et    cum    quispiam 

homo  in  illo  anno  freyszchlich,  quod  est  selega,  in 
corpore  suo  habuerit,  tunc  de  uua  inscisione  ista- 
rum  hastarum  modicum  abscide  et  in  vasculum 
pone,  et  de  pui;)  iqna  springhornes  modicum  desu- 
per  ter  fuude,  et  lnvc  v(>rba  toliens  dic  :  i  Per  pri- 
mam  oslensionem,  qua  Deus  iu  Jordane  baptizatus 
est  (0),  per  venennm  hoc,  abs(|ue  morte  hominis 
N.  auter  ab  eo  omnem  iliafii  illusionem  pestis 
hujus,  sicul  et  Jesus  pura  vita  fuit ;  »  et  aquamislam 
per  tres  dies  da  illi  .jejuiio  ad  bibendum,  et  iii 
uuoquoque  die  quo  ean:  bibit,  illa  eodem  modo, 
uL  prifdulum  esl,  parabis,  et  a  freischlic.h  liberabi- 
lur.   nisi    Deus  prohibeal.  El  si   (piis   de   foliis  fngi. 


dunt,  cito  desistunt  et  deticiunt  (1).  Sed  tamen  de 
fruclu  ejus  qua?dam  turluosa  |  virtuosa  ed.]  aiiimalia 
pa>cuntur  et  pini^uia  liunt,  velut  porci  sunt.  Ad 
medicameutuni  aulem  uec  lii^uum  iiec  fruclus  valent. 
Cxf.  .WVI.  —  Dk  Fago  (2)  [lil,  361. 
|3)  Fagus  in  recto  teinperameuto  et  aequalis 
caloris  et  frigidilatis  esl  et  ulrumque  in  ea  boiium 
est.  Et  discipliuam  sigiiilical.  El  ciim  tolia  fayi  jain 
procedere  incipiunt,  ^ed  cum  luuidum  ad  plenum 
appareut,  vade  ad  ipsam  arboiem,  el  ramum  ejus 
sinislid  maiiu  appreheude,  el  scultellam  iu  dextia 
tene,  el  dic  :  «  Tuam  vinditalem  ideo  aLscido 
quod  omues  humures  humiius  qui  lu  alieuam  viam 


el     injustaiu    gelwe    fellis    verlunlur   emeudes,    per       cum  uova   et   recenlia  sunt,    mus    parat  et  coinedit. 


vivens  Verbum,  quod  hominem  absque  coutrilione 
ejus  fecit ;  »  et  mauu  siiiistra  ramiim  tfue,  duni 
omnia  verba  haec  dicis,  et  tunc  eum  iu  ferro  quod 
calibs  est  abscide,  et  ramtim  islum  id  est  usque 
anui  circulum  serva,  et  sic  fac  per  singuios  annos  ; 
el  si  quispiam  homo  in  illo  anno  gelsuchl  habel, 
ex  eodem  ramo  parva  frusta  abscide,  et  ea  iii  vas- 
culum  poue,  ac  super  ea  raodicum  viui  ter  fuiide 
et  totiens  haec  verba  dic,  el  vinuui  super  eadem 
frusta  fuiidis.  «  Per  sani,tani  scinctnram  (4)  sanctce  in- 
carnalionis,  qua  Deus  homo  factus,  ablrahe  ab 
homine  islo  N.  dolorem  gelsucht,  »  et  tunc  vinum 
illud  ciim  ha^iulis  illis,  quas  abscidisti  in  palella 
vel  in  crucibulo   calefac,   et  illi  jejuno    ila  caliduni 


eum  non  hedit;  vel  si  quis  fructum  ejus  comedit, 
ab  illo  uou  la;ditur,  sed  piuguis  iude  efticitur. 
Cap.  XXVIl.  —  Dk  Asch  (7)  [III,  37J. 
Asch  [Fraxiuus  ed.]  magis  calida  esl  quam  frigida, 
et  consilium  signat  (8).  Etsi  quispiam  aul  iu  latere  aul 
iu  aliqiio  alio  niembro  suo  a  gichl  fatigatur,  velut 
omnia  membra  ejus  fracla  et  zustoszen  sint,  folia 
Asch  in  aqua  coque,  et  iiiiirmum  nudum  et  in 
liuteamen  pune,  et  a^iua  illa  eilusa,  eum  ipsis 
foliis  ita  Cuclis  et  calidis  ubicunque  circumiione,  et 
praicipue  in  loco  illo,  ubi  dolet  et  hoc  saepe  fac  et 
melius  habebil  (9).  Quod  si  etiam  cerviseam  de 
ttvena  parare  volueris  absque  hoppen,  sed  tanlum 
cum  grusz  et    plunmis  foliis  de  Asch  addiilis  coque, 


ad  bibeudum    per    tres   dies    da,    et   curabitur,  nisi  C  et  cervisea   ista  stomaclium  bibentis  purgat,  et  pe- 


Deus  nolit.  Sed  et  si  quis  riddfu  habet,  accipe  de 
fructu  fagi,  cum  primuiu  proced;t  et  eum  m  pura 
aqua,  stilicet  springbomen,  cummisce  ;  et  ha^c  verba 
dic  :  «  Per  sanctam  scincluram  saiiclae  lucarnatio- 
nis  (pia  Deus  homo  factus  est,  tu  riddo,  vos  febres, 
detice  el  deticite  iu  fngore  et  iu  calore  tuo  iu  ho- 
mine  isto  iN.  ;  »  et  lunc  aquam  illam  da  illi  ad  bi- 
bendum;  per  quinque  dies  eam  parabis,  et  si  aut 
cottidianaiu  aut  quarlanam  habuerit,  ab  eis  cito 
liberabitur,  aut  Deus  eum  liberare  non  viill. 

Sed  et  radicem  fagi  adde,  cum  super  terram 
apparet,  et  superiorem  corticem  ejusdem  radicis 
aufer,  et  ibi  de  ea  abscide  (luantum  iina  incisio- 
ne  capere  poteris,  et  dic  :  «  Per  primam  ostensionem 
qua  Deus  hominem  vidit  in  radice  Mambre  (5), 
frange  undas  veneni  hominis  absqiie  morte  illius  ;  » 
el  iterum  quantum  capere  potes  secunda  incisione 
abscide,  et  eadem  verba  dic  ;  et  simili  modo  ter- 
tiam  incisionem  "n  eadem  radice,  et  ideo  ter  de 
eadem  radices  abscides,  ne  tibi  per  annum  deti- 
ciat,    et  tuiic   h«c    frusta    per  circulum  anni  serva, 

(i)  Sed  tamen  modic.  -  -  deficiunt  om.  ed. 

(2)  Fagus  silveslris. 

(3)  Edit.,  brevissime,  «  Fagus  in  recto  tempe- 
rameiiio  calorig  est.  Et  si  quis  de  foliis  fagi,  cum 
recf-nlia  sunt,  pulmentum  parat,  et  comedat,  et  si 
etiam  de  fructu  ejus  comedit,  eum  non  l.-rdit,  sed 
Fiinguis  inde  efficitur.  Si  autein  asiniis  in  capile 
dolet,  homo  cineres  fagi,  de  quibus  lixivia  facta  e-^t 
calidos  ante    ipsum   ponat,  rX  fumum  ab  eis    egre- 


ctus  ejiis  leve  el  suave  facit.  [Et  si  caprae  aliciuo 
modo  iiitirmantur,  folia  fraxini  eis  saepe  ad  com- 
edeudum  deulur,  et  curabuntur.  Add.  ed.] 

Cap.  XXVIII.  —  De  Aspa  (10)  [111,  38]. 
Aspa  [Tremulus  ed.]  calida  est,  et  nimietatem 
desigiial  ^^1  i).  Et  cum  aliquis  lufans  in  cuuis  jacens 
multotiens  iuter  cutem  et  caruem  sauguine  perfundi- 
tur  et  vulneratur,  ita  quod  iude  valde  dolel,  accipe 
nova  et  njcentia  foiia  Aspai,  et  ea  super  simplicem 
paunum  lineum  pone,  et  sic  euudem  infanlem  ipsis 
foliis  et  eidam  panno  involve,  ac  eum  ad  dormien- 
dum  colioca,  et  veslibus  tege,  ut  sudorem  emiUat 
et  viitiis  folioriim  istornm  exlrahit,  et  sanabitur. 
Sed  et  si  quis  virgichtigit  est,  aut  si  quis  frigidum 
stomachum  habet,  corticem  ejusdem  arboris,  cum 
viridis  est  accipiat,  et  lignuin  ejus  exterius  usque  ad 
interius  cor  ejus,  et  non  ipsum  quod  dicitur  cor  ar- 
bons,  et  in  niiuuta  frusta  inscuiat,  et  in  aqua  co- 
quat,  ettuuc  eamdem  aquam  cum  ipsis  lignis  in  do- 
lium  fundat,  et  in  eis  baiueet,  et  hoc  saepe  faciat, 
et  gicht  ab  eo  cessabit,  et  eliam    frigidus  stomachus 

dienlem  iii  os  et  iu  nares  asiui  transire   permittat.  » 

(4)  Sic.  Scissuram'?  Cincturam? 

(5)  Gen.  xviii,  1. 
<>)   Marc.  1,  I . 

( 7j  Fraxinus  cxcelsior. 

'8)  Et  cons.  signat  om.  ed. 

(9)  Et  hoc  hafiebit  om.  ed. 

flO)  Vopulus  trcmula. 

(11)  Et  nim.  designat  om.  ed. 


4 


1237 


PHVSIGA.  —  LIB.  Jll,  DK  ARBORIBLIS 


1'238 


ejus  calidus  erit,  el  sic  uterque  nielius  habebit  (1). 

In  Maio  quoijue  accipe  corticem  ejusdem  arboris,  et 

exterius  lignum  ejus  usque  ad   cor,  et  haec  in    mi- 

nuta  frusta    inscide,    et    in   mortario    contunde,    et 

succum  ab  eis  exprime,et  ipsum  succum  aliis  unguen- 

tis,  quae  paras,  adde,  et  tauto  plus  valent  (2),  contia 

omnes  pestes  (lute  hominem  fatigant  in  capite,  et  in 

dorso,  et  in  lenden,  in  slomacho  ac  in  ceeteris  mem- 

bris  ejus,  et  tanto  plus  malos  hurnores  compescunt. 

Cap.  XXIX.  —  De  Arla  (3)  [III,  39]. 

Arla  [Alnus  ed.]  frigida  est  magis  quara   calida, 

Et  inutilitatem  significat,  nec  ad  medicamenta  mul- 

tura  prodest  (4).   Sed  si  quis  in  cute  sua  modicum 

ulcerosus  est,  nova  et  recentia  folia  ejusdem  arboris 

ipsis  ulceribus  superpouat,  et  interim  lenius  habebit. 

Cap.  XXX.  —  De  Ahorn  (3)  [III,  40]. 

Ahorn,   [Platanus   ed.]  frigida  est,   et  etiam  sicca 

est,  et  quieque  exterrita  signat   (6).  Et  qui   cottidia- 

nas  et  diuturnas  febres  habet,  ramos  arboris  hujus 

cum  foliis  in  aqua  coquat,  et  ita  cum  aqua  ilia  ssepe 

balneet,  et  mox  cum  de  balneo  exierit,  subteriorem 

corticem  ejus  contundat  et  succura  exprimat,  et  in 

purum  vinum  fundat,  et  ita  frigidum  post  pra-fatura 

baineum  bibat,  et  hoc  saepe  faciat,  et  diuturnee  fe- 

bres  in  eo    cessabunt,   atque  foeditales  ct  tempesta- 

tes  ipsarum  in  eo  evanescunt  (7).  Et  si  quis  (8)  inali- 

quo  membrorum  suorum  a  gicht  fatigatur,  de  hgno 

ejusdera  arboris  accipiat  et  ad  ignem  valde  calefa- 

ciat,   et  ita  calidum  super  locum  ubi  dolet,  ponat,  et 

gicht  fugabitur.   Vel  bi  idem  lignura   ibi   integrum 

pati  uon  poterit,  tunc  de  eodem  ligno  calefacto  sco- 

bat,  et  super  iocura,  ubi   dolet,   ponat,   et  ligamine 

desuper  constringat,    et  melius  habebit.  Sed    et  si 

alicui  nares  su;p  aliqua  iulirmitate  influantur,  id  est 

erblasent,  illara  terram,   quai  circa  radices   hujus  ar- 

boris  est,  valde  calefaciat,   et  super  nares  suas  ad 

noctem  ponat,  et  ligamine  eam  ibi   constringat,   et 

ita  per  parvam  horam  jaceat,  et  hoc  ssepe  faciat,  et 

inllatio  illa  evanescet,  et  raelius  habebit. 

Cap.  XXXI.  —  De  Ybenbaum  (9)  [III,  41]. 
Ybenbaum  [Taxus  ed.]  plus  frigida  est  quara  ca- 
lida,  et  etiam  sicca  est.  Et  leetitiam  signat  (10).  Et 
lignura  ejus,  cum  ad  ignem  incenditur,  nec  damph 
[liumor  ed.],  nec  fumus,  qui  ex  eo  egrediuntur,  ali- 
quera  leedunt.  Nam  si  aliquis  in  naribus  suis  et  in 
pectore  suo  de  malis  huraoribus  gebreche  habet,  fu- 

(1)  Et  etiam.  — habebit  om.  ed. 

(2)  Hic  desinit  capitulura  in  ed. 

(3)  Alnus  glutinosa. 

(4)  Et  inutilit.  —  prodest  otn.  ed. 
(o)  Acer  pseudoplatanus. 

(6)  Et  etiam  —  signat  deest  in  ed. 

(7)  Atque  —  evanesc.  ora.  ed. 

(8)  Reliqna  hujus  capituli  cum  editione  non 
concordant  quae.  sic  se  habet;  «  Postquam  acuta 
febris  hominem  invasit,  hoc  reraediura  faciat,  et 
aliquantura  levius  habebit,  et  ad  sudorem  suavius 
perveniet.  Ergo  de  ligno  platani,  et  bis  tantuni  de 
sicca  salice,  et  in  fngidara  aquara  raodicura  abra- 
dat,  et  tantum  agrimouiae  eidem  iraponat;  et  eara 
frequenter  bibat,  et  levius  dolebit.  Quod  si  reme- 
dium   istud  ad  quintam,  vel   ad  sextam   diera   distu- 


A  mum  ejusdem  ligni  in  nares  et  in  os  suum  excipiat, 
et  sic  illi  mali  humores  leniter  et  suaviter  solven- 
tur,  et  absque  periculo  corporis  sui  evanescent  (i  1). 
Sed  et  si  quis  de  eodera  ligno  baculum  paraverit  et 
eutn  iu  manibus  suis  portat,  bonum  et  utile  est  illi 
ad  prosperitatem  et  sanitatem  corporis  sui. 

Cap.  XXXII.  —  De  BiRCKA  (12)  [III,  42]. 
Bircka  [Vibex  ed.]  magis  calida  est  quam  frigida, 
et  felicitatera  signat  (13).  Sed  si  in  corpore  alicujus 
hominis  cutis  ejus  rubescere  et  bidechte  esse  [vel 
intumescentes  pustulas  habere  ed.]  incepit,  unde 
ibi  tumor  insurgere  aut  vermes  ebullire  veliut  (14), 
accipiat  coppini,  id  est  uszriroszen,  ejusdera  arboris, 
et  eos  ad  solem  vel  ad  ignera  calefaciat,  et  eos  ita 
calidos  loco  ubi  dolet  superpooat,  et  panno  con- 
stringat,  et  hoc  sa^pe  faciat,  et  tumor  ille  cessabit. 
Cap.  XXXIII.  —  De  Fornhaff  (lo). 
Fornhaff  p\us  calida  est  quam  frigida  et  humida, 
sic  et  mcerorem  signat,  nec  felicitatem  in  natura  sua 
habet.  Sed  succus  ejus  ad  ungueuta  et  collyria  mul- 
tum  valet,  ita  ut  si  quis  unguenta  parat  de  succo  ra- 
musculorura  ejus,  ipsis  unguentis  adde,  et  fortiora  et 
meliora  iiunt;  vel  si  quis  collyria  facit,  eis  de  eo- 
dem  succo  modicura  addat,  et  oculos  in  lumine  ar- 
dere  facit  et  clarius  videre;  simpliciter  autem  et 
singulariter  ad  nulla  medicamenta  per  se  valet, 
quia  succus  ejus  per  se  nimis  fortis  esset,  nisi  cura 
aliis  condimentis  temperaretur.  Sed  tamen  si  pesti- 
lentia,   id  est  schelmo,  pecora  vexat  et    occidit,   re- 

Q  centes  ramos  ejusdem  arboris  ante  ipsa  pecora 
pone,  ut  odorem  eorum  capiant;  ubi  eaedem  arbores 
nascuntur,  illuc  ipsa  pecora  duci  facito,  et  odor  ea- 
rum  [)er  nares  ipsorum  transeat,  et  abinde  incipe- 
rent  husten  et  eicere  putredines,  quse  in  naribus  et 
in  capitibus  eorum  sunt,  et  ita  pestis  qua^  ea  vexat 
evanescet.  Sed  tamen  cavendum  est  ne  eadem  pe- 
cora  quidquam  de  arboribus  illis  gustent,  ne  inde 
Ifpdantur  et  doleant. 

Oap.  XXXIV.  —  De  Spynelbaum  (16)  [111,43]. 
Spinelbaum  magis  frigida  est  quam  calida,  et  lar- 
gitatera  signat,  et  quaradara  felicitatem  in  natura 
sua  habet  (17).  Et  homo,  qui  hydropicum  morbum 
habet,  corticem  ejusdem  arboris  abjiciat  et  lignum 
ejus,    quod  interius  est,   in  igue   incendat,   et  inde 

^  cineres  faciat,  nuUis  aliis  cineribus  additis,  et  eas- 
dem  cineres  in  pannum  ligatas  in  purum  et  bonum 

lerit,  ei  postea  non  proderit.  Et  si  quis  in  aliquo 
loco  de  paralysi  fatigatur,  de  ligno  ejus  valde  cale- 
faciat,  et  calidum  super  locum  doloris  ponat  et  nu'- 
lius  habebit.  Sed  et  si  alicui  nares  inllantur,  ille 
terram  quee  circa  radicis  platani  est  valde  calefa- 
ciat,  et  super  nares  suas  ad  noctem  pona!^,  et  ila 
per  parvara  lioram  jaceat,  et  melius  habebit. 

(9)  Tiixm  baccata. 

{ 10)  Et  Isetit.  signat  ora.  ed. 

(11)  Etabsque  —  evanescent  om.  ed. 

(12)  Betula  alba. 

(13)  Et  feltc.  signat  om.  ed. 

(14)  Unde  ibi  —  velint  om.  ed. 

(15)  Deest  in  ed. 

(16)  Euonymus  Europaeus. 

(17)  Et  largit.  —  habet  om.  ed. 


1239 


S.  mi.DEGARDlS 


1240 


vinum    poue,    scilicet  a   mane    usque  ad    mediam  A  sed  ad  nuUa  medicamenta  valet,  nara  fructus  et  suc- 


diem,  et  sic  saepe  jejunus  bibat,  et  murbum  illum 
in  eo  suaendet  ^consumit  cd.\  Sed  qui  in  spUne  do- 
let,  de  fructu  qui  in  eadem  arbore  crescit,  in  puro 
vino  coquat,  et  per  pannum  colet,  et  pransus  sa>pe 
bibat,  et  splen  ejus  sanabitur.  Et  quem  vermes  in 
ventre  comedunt,  et  qui  stcchen  in  veutre  patitur, 
eundem  potum  *a'pe  bibat,  et  nielius  babebit. 

CaP.  X.W.  -  DE  HAGB.NBt'CHA  (1)  [III,  44]. 
Ilaycnbucha  plus  frigida  est  quam  calida,  et 
quanidam  prosperitatem  in  natura  oslendit  (2).  Ac- 
cipe  aiiteiu  ramusculos  ejus  cuiii  foliis,  cum  virides 
sunt,  et  eos  in  lacte  vaccarum  aut  ovium,  et  non  in 
lacte  caprarum,  coque,  et  tunc  ejusdera  ramusculis 
et  foliis  abjeclis,  lac  idem  cum  farina  aut  cum  ovis 
para,  ut  comedi  possit;  et  sic  muiieres  illa-,  in  qui- 
bus  conceplus  perire  solet,  quae  tamen  steriles  uon 
sunt,  sed  fecunda',  id  lac  hoc  niodo  paratum  saepe 
comedant,  et  eis  ad  fecunditateiu  et  ut  conceplum 
relineant  multum  prodest.  Sed  et  de  ramusculis 
ejusdem  arboris  cum  foliis  iji  aqua  coque,  ct  sic 
balneura  fac,  et  illum  qui  amens,  id  est  hirnwutig, 
est,  impone,  et  abrasis  capillis  ejus,  lineum  pannum 
in  eadem  intinguat,  et  ipso  panno  sic  madefacto  et 
calido  caput  ejus  in  eodem  balneo  assidue  calefac;  et 
postquam  balneum  exierit,  euiii  iufectum  depoue,  et 
tunc  de  fructu  ejusdem  arboris  in  aqua  coque,  et 
aqua  elfusa,  eundem  fructum  coctum  el  calidum  su- 
per  caput  illius  pone,  et  panno  simul  constringe  ut 


B 


cus  ejus  amarus  est  et  ad  usus  hominis  non  valet, 
quia   si    quis  eam  comederet,   n  elancoliam    in  ipsj 
e.xcitaret  et  augeret,  et  eum  araarum  inlerius  face" 
ret,  et  sauitatem  ac  laetitiam  in  eo  miuueret. 
Cap.  .\.\.\Vil.  —  De  Salewida  (3). 

Salcicida  est  ac  eaudem  naturam  habet  quam  \vi- 
da,  et  ita  ad  omuia  valet  sicut  et  wida. 

Cap.  X.WVllI.  —  De  Folbaum. 

Folbaum  nec  rectum  caloreni  nec  rectum  frigus 
habet,  et  ad  nullani  medicinam  valet,  nec  ad  ullam 
utililatem  valet,  uec  fruclus  ejus;  sed  est  velut 
quoddam  unkrut  absque  utilitate. 

Cw.    .\.\XI.\.    Dk    FELIiArM. 

Fclbaum  plus  fngida  est  quam  calida,  uec  ad  uie- 
dicaraenta  nec  ad  utilitatem  hominis  valet.  Et  si 
aliquis  homo  de  fructu  ejus  comederit,  euiii  Itedit, 
et  sauitatem  ejus  raiuuit,  quia  malos  humores  et  fri- 
gus  in  illo  auget,  propter  inulililulein  qute  in  ipsoest. 
Cap.  .\L.  —  De  Erlizuai  m  [III,  80.] 

Erlizbaum  [Cornus  ed.]  calida  est,  et  calor  ejus 
suavis  est,  el  dulcem  humiditatem  in  se  habet  (6). 
Accipe  ergo  de  cortice  et  de  ligno  ac  de  foliis  ejus, 
et  in  aqua  coque,  et  sic  cura  eis  balneura  fac,  et  qui 
virgichtiyit  est,  sive  infans,  sive  juveuis,  sive  senex 
sit,  in  eo  saepe  balneet,  et  eisdem  balneis  se  cir- 
cumponat,  el  hoc  in  iestate  faciat,  cum  ipsa  arbor 
viridis  est,  el  i.nfantcra  etjuvenein  optime  ad  sani- 
tatera  juvabit,  seni  autem   satis  proderit,  sed  tamen 


l! 


ita  obdormiat,    et  hoc  ssepe  faciat,  et  melius  habe-  q  non  tantura  quantum  infanti  etjuveni,  et  sic  melius 

bit,  et  sensus  suos  recipiet.  Et  si  quis  malas  macu-  habebunt  (7).  Et  fructus  ipsius  arboris  comestus  ho- 

las  in   corpore  suo  habueiit,  de  ligno  ejus,   scilicet  miuem  uon  la,'dit,  sed  tam  infirmum  qiiam  sanum 

span   [haslulam  ed.],   sub  cortice  ejus  abscide  et  ad  stomachura   purgat   et  confortat,  homiui  ad  sanita- 

ignem  calefac,  et  eisdem  maculis,  id  est  flecken  ita  tera  prodest  (8). 

calidura   superpone,    et  evanescent  (3).   Sed  et  ho-  Cap.  .\LI.  —  De  Mascel.  (9). 

mini  bonum  est  et  utile,  ut  de  ligno  ejusdem   arbo-  IHascel  inutilem  elnocivum  caloreni  habet,  et  etiam 

ris  apud  se  semper  habeat.  Nam   hayenbucha  et  alia  frigus  quod  habet  inutile  est,   et  lignum    et  succus 

ligna,  in  quibus  quaedam  prosperitales  ostecduntur,  aut  folia  ejus  inutilia  sunt  ad  omnes  usus  hominis. 


ut  supra  dictum,  si  in  aliqua  domo  in  igne  ardent, 
ibi  aerei  spiritus  et  diabolica;  illusiones  recedunt  et 
dedignando  fugiunt,  quia  ibi  aliquam  prosperitatem 
sentiunt.  Et  si  quis  homo  circa  noctem  in  silva  bc- 
nach  et  aut  in  meridie  quiescere  voluerit,  sub  ha- 
genbucha  et  sub   umbra  ejus  jaceat,  et   dormiat,  et 


et  nociva  ad  sanitatera  ejus,  ac  periculosa  ad  libi- 
dinem,  quia  libidinem  in  homiue  e.xcitarent.  Et  si 
homo  de  fructu  ejus  comederet,  inde  inhrmarelur. 
Sed  et  iguis  nec  fumus  ejus  ad  i^anitalem  valet 
homini. 

Cap.  XLII.  —  De  Mirtelbalm  (10)  [III,  46]. 


maligni  spiritus  tanto  minus  illusiones  suas  et  hor-  D      Mirtelbaum  plus   calida    est    quam   frigida.   Et  si 


rores  circa  eum  parabunt.  Sed  et  sub  aliis  arbori- 
bus  iu  quorum  natura  aliqua  prosperitas  esse 
ostenditur,  homo  jacere  et  quiescere  potest,  ad  de- 
vitandos  dyabolicos  horrores,  praecipue  tameu  sub 
hagenbucha. 

C.\p.  X.XXVl.  —  De  Wu.a  (4). 
Viida  frigida  est,  et  vitia  designat,  quia  pulchra 
esse   videtur;   et    hominibus  minus  uGlis  est,    nisi 
quod  in   quibusdam  exterioribus  rebus  ei  famulatur, 

(1)  i'lmus  carapestris. 

(2)  FA  quamdam —  ostendit  om.  ed. 

(3)  Hic  desinit  capitulum  in  edit. 

(i)   Salicis   species.  —   Deest  in   ed.,    ut  sequen- 
tes  num.  37-30. 
(o)  Salix  carrea. 


in  hoinine  orfima^  e.xsurgant,  antequam  dirumpan- 
tur,  folia  ejus  iu  aqua  coqiie,  et  ita  calida  seepe  su- 
perpone,  et  evauescent.  Quod  si  orftmas  dirumpere 
voluerint,  de  ligno  ejusdein  arboris  ad  ignem  cale- 
fac,  el  ita  calidum  in  raodiim  crucis  eis  stepe  super- 
pone,  et  evanescent.  Sed  si  orfimx  disruptae  fuerint, 
ramusculos  et  folia  ejus  pulveriza,  et  ipsura  pulve- 
rcm  eis  saepe  superpone,  et  exsiccabuntur  (M)  Et  si 
quis    cerviseam    parare     voluerit,    folia    et    fruclus 

(6)  Et  color  —  habct  oin.  ed. 

(7)  Et  infantcm —  habebunt  om.  ed. 

(8)  Homini —  prodest  om.  ed. 

(9)  Deest  in  ed. 

(10)  Myrtns  communis. 

(H)  Quod  si  —  exsiccab.  deest  in  ed. 


1-241 


PHYSICA.  —  LIB.  111.  DK  ARBORIBUS. 


1  Ui 


B 


ipsius  arboris  cum  cervisea  coquat,   et  sana  erit,  et  A 
bibentem  non  Ucdit. 

Cap.  XLIIl.  De  Wacuolderbaum  (1)  [III,  48J. 

Wacholderbaum  plus  calida  est  quam  frigida,  et 
nimietatem  signat.  Accipe  ergo  fructum  ejus,  et  in 
aqud  coque,  et  ipsam  aquam  per  panuum  cola,  et 
tunc  eidcm  aqucC  mel  adde  et  modicum  aceti  et  li- 
quiricii,  et  minus  de  zengebern  quam  liquiricii,  sic 
et  ilerum  denuo  coque,  et  tunc  in  sacculum  impone, 
et  fac  luterdrang,  et  tam  pransus  quam  jejunus  ssepe 
bibe,  et  dolorem  pectoris  aut  pulinonis  et  jecoris 
mitigat  et  miuuit.  Sed  et  ipsos  ramusculos  ejus  viri- 
des  accipe  et  eos  iu  aqua  coque,  et  cum  aqua  illa 
balneum  fac,  ut  assum  balneum,  et  in  eo  ssepe  bal- 
neare,  et  diversas  et  malas  febres  in  te  minuit  (2). 
Cap.  XLIV.  —  De  Holderbaum  (3)  [III,  48j. 

Holderbaum  magis  calida  est  quam  frigida,  et  ad 
usum  bominis  parum  valet,  et  etiam  fructus  ejus, 
nisi  quod  solummodo  bomini  famulatur  (4).  Sed 
tamen  qui  gelsuchthaihet,  assum  balneum  intret,  et 
folia  arboris  hujus  super  ignitos  lapides  ponat,  et 
aquam  desuper  fundat,  et  tunc  etiam  zcchen  ejus  in 
puruai  vinum  pouat,  ut  inde  saporem  capial,  et  sic 
in  eodem  balneo  modice  bibat,  et  postquam  idem 
baineum  exierit,  in  lectum  se  coilocet  ut  sudet,  et 
hoc  saepe  faciat,  et  sanabitur. 

Cap.  XLV.  —  De  Meltzboum  [111,  49]. 

Gelbaum  [Meltzboum  ed.]  magis  frigida  est  quam 
calida  et  uullam  viridilatem  habet.  Et  agonem 
signat,  et  naturae  hominis  contraria  est,  ut  si  C 
honio  aut  de  succo  aut  de  fruclu  ejus  aliquo  modo 
gustaret,  multas  contrarietates  in  se  faceret,  ita 
quod  etiam  calorem  stomachi  ejus  everteret  quod 
cibos  suos  aut  per  nauseam  exspueret  propter 
frigus  succi  hujus,  et  nec  ad  ulilitatem  honiinis  nec 
pecoris  vaiet.  Nec  multum  ad  medicameuta  valet, 
sed  tanlum  ad  combustionem  ignis  (3).  Sed  qui  orfi- 
mas  in  corpore  suo  habet,  coppim  id  est  primum 
erumpentem  fruclum  gelbaum  accipiat,  et  eas  in 
raodico  vino  contundat,  et  tertiam  ejus  parlem  de 
pulvere  talpse  in  pulverem  redactfe,  et  hac  omnia 
commisceat,  et  in  patelia  coquat,  et  sic  ungueutuni 
faciat,  et  cum  eo  orfimas  ssepe  ungat,  antequam 
rumpantur,  et  evanescent.  Quod  si  orpnas  diruptae 
fuerint,  coppim  gelbaiim  pulverizet,  et  pulverem 
istum  in  fractas  orlimas  miltat,  et  siccabuntur. 
Cap.  XLVI.  —  De  Hartbrogelbaum  (6). 

Hartbrogelbaum  plus  frigida  est  quam  caiida,  et 
brevem  arlem  designat,  et  ad  ulilitatem  hominis 
parum  valet,  quia  nec  homo  inde  crescit  nec  con- 

(1)  Juniperus  communis. 

(2)  Edit.  non  concordat  :  «  Juniperus  calida  est. 
Et  homo  ramusculos  ejus  virides  in  aqua  coquat, 
et  cum  ea  assum  balneum  faciat,  et  saepe  in  eum 
balneet,  et  diversas  febres  in  eo  minuunt.  Homo 
autem  cujus  caput  tam  sanum  et  forte  est  quod 
malihumores  cerebr\im  ejuslaedere  non  valent,  sed 
tamen  pulmonem  ejus  sorde  et  tabe  inhciunt,  baccas 
juniperi,  et  bis  tantum  lanaritf,  e  piretri  bis  tan- 
tum  ut  lanariff,  in  puro  et  bono  vino  coquat,  et  in 
olla  dimitlat  et  crudam  enulani    in    modica    frusta 


D 


fortatur  nec   pascitur.    Nec  etiam    ad    medicamenta 
prodest. 

Cap.  XLVII.  —  De  Iifa  [III,  bO]. 

Iffa  aestivum  calorem  habet,  quia  nec  multum 
calidus,  nec  multuui  frigidus  est,  sed  teniperatus. 
(7)  El  qui  a  gicht  fatigatur,  cum  solo  ligno  ejus 
ignem  accendat,  et  mo.^  ad  ignem  illum  se  calefa- 
ciat,  et  gicht  ad  horam  illam  cessabit.  Sed  et  qui 
virgichtiget  ost,  quod  lingua  ejus  in  luquendo  deticil, 
folia  ejusdem  arboris  iiova  et  recentia  in  frigida 
aqua  poue,  et  iili  ad  bibendum  da,  et  gicht  iu  lin- 
gua  ejus  cessabit,  et  loquelam  recipiet.  Et  qui 
frcischlich  in  corpore  suo  habet,  id  est  selega,  ean- 
dem  aquam  cum  eisdem  fuliis  ita  temperatam  saepe 
bibat,  et  freysclich  evanescet.  Sed  qui  de  solo  li- 
gno  ejus  ignem  accendit  et  cum  eo  aquam  calefa- 
cit,  et  in  aqua  illa  balneum  accipit,  malignitatem 
et  malam  voluntatem,  id  est  ubelwillekeit,  ab  eo 
aufert,  et  benevoleutiam  ei  tribuit  (8),  et  menteni 
ejus  lajtam  faoit  (9).  Sed  et  ipsa  arbor  quamdam 
prosperitatem  in  natura  sua  habet,  ita  quod  aerei 
spiritus  per  eam  fantasmata  et  injurias  et  illusioues 
suas  in  iracundia  et  in  multis  certaminibus  prolicere 
non  poterunt. 

Cap.  XLVIH.  —  De  Harbauu  [111,  ol]. 

Harbaum  fcstivum  calorem  habet,  temperatum 
ia  se,  et  audaciam  designat  (10).  Et  homo  qui  mi- 
nutam  aut  maguam  scabiem  habet,  folia  ejusdem 
arboris  cum  nova  porcina  arvina  coutundat,  et  lunc 
simul  in  patella  smeltze  [dissolvat  ed.],  et  cum  ea 
seepe  se  perungat,  et  scabies  minuetur,  et  sanabi- 
tur.  Sed  et  si  quis  ramuscalos  ejus  cum  foliis  in 
aqua  coquat,  et  rulhaiu  addat,  et  salvite  plus  quam 
ruthoe,  et  feniculi  plus  quam  salviae,  et  per  pan- 
num  colet,  et  bibat,  ssepius  febres  et  sordium  pra- 
vitates  in  eo  purgat,  et  sanum  facit. 

Cap.  XLIX  —  De  Scholbaum.  (H). 

S^hulbaum  frigida  est,  et  est  velut  unkrat,  nec 
ad  medicamenta  valet.  Sed  succus  et  fruclus  ejus 
inutilis  est  ad  usum  hominis.  Nam  si  homo  de  se- 
mine  aut  de  fructu  ejus  comederet,  quasi  venenum 
illi  esset. 

Cap.  L.  —  De  Pruma  [HI,  52]. 

Pruma  [Mirica  ed.]  valde  calidu  est.  Et  qui  lepro- 
sus  est  Prumam  in  manibus  terat,  et  succum  expri- 
mat,  et  suo  illo  ubi  leprosus  est  soppe  liniat,  et 
lepram  mitigat,  et  leviorem  reddit,  id  est  seuffut. 
Sed  et  floresejus  in  butyro  vaccarum  coquat,  et 
sic  unguentum  faciat,  et  saepe  cum  illo  se  ungat,  et 
lepra  miuorabitur.  Sed  et  cui  oculi  caligant  et  intir- 

inscisam  imponat,  et  vinum   hoc  tam  jejunus  quam 
pransus  bibat,  dum  sanetur.   » 

(3)  Sambucus  nigra. 

(4)  Et  ad  vsum  —  famulatur  om.  ed. 

(3)  Et  muitam  viridilatem  —  ignis  om.  ed. 

(6)  Deest  in  ed. 

(7)  Qui  nec  —  temp.  om.  ed. 

(8)  Malignitatem — tribuit  om.  ed. 

(9)  Reliqua  om.  ed. 

(10)  Temp.  —  designat  om,  ed. 

(1 1)  Deestin  ed. 


lJi3 


S.  HILDEGAHDIS 


I24i 


mantur  Uores  Prymen  (s«V)  tam  diu  inspiciat,  nsqiie  A  el    hoc  siepe  faciat,  el  gicht  ab  eo  cessabit,  ila  quod 


liiim  ip>is  oculi  sui  madidi  tiant,  scilicet  weszern,  et 
luuc  etiam  ipsos  Ilores  super  oculos  suos  pouat,  et 
ita  obdormiat,  et  hoc  sappe  faciat,  et  oculos  claiiti- 
cat,  et  si  sani  sunt,  bonnm  et  sanum  est,  vel  iulir- 
mi  sunt,  honum  et  utile  est,  ct  sani  erunt  (I). 
Cap.  LI.  —  De  Agenbacm  {■1) 

Afjenbanm  ncc  rectum  calorem  nec  rectum  lVi|.;us 
h.ihft,  ul  unkrut,  ita  quod  nec  suctus  nec  fruclus 
ejus  ad  medicamenta  nec  ad  aliam  utilitatem  ho- 
minis  valet. 

Cap.  LIL        De  Hvkfa  (;<). 

Hijffa  valde  calida  est,  et  airectiouem  signat.  Lt 
qui  iu  pulmone  dolet,  hyffen  cum  foliis  contundat, 
et  tunc  non  coctum  mel  eis  addat,  et  simul  coquat 
et  suniac  sa»pe  auferat,  id  est  scytne,  et  sic  per  pau- 
nuni  colet  et  luterdranj  inde  faciat,  et  sa-pe  bihat, 
et  putredinem  a  pulmone  ejus  aufert,  et  eum  pur- 
gat  et  sanat.  Sed  et  qui  de  solo  ligno  ejus  ignem 
accendit  et  inde  cincres  facit,  et  tunc  de  cinerihus 
illis  lixiviam  parat,  et  cum  ea  caput  suum  saepe 
lavet,  et  tunc  sanum  et  firmum  erit  de  bono  co- 
lore  ipsius  succi.  Sed  et  ?i  quis  in  cor[)ore  sanus 
est,  et  tantum  in  stomacho  iulirmatur,  de  fructu 
tnbulorum,  scilicet  hanelpcffc,  cocjuhI,  el  stepe 
comedat,  et  stomachum  purgat,  et  slim  ab  oo  au- 
fert.  Qui  autem  toto  corpore  itilirmatur,  illi  coctum 
non  vaiet  ad  comedeudum,  quia  eum  in  .'•toniHcho 
laederet.  quia  stotnachus  ejus  in  eo  quasi  welk  est; 
sed  si  saepe  comedere  voluerit  crudum  et  deyck  mo- 
dice  comedat,  et  hoc  ei  melius  esl  quam  coclum  aul 
quam  durum  et  cruduQi  manducet.  Qui  vero  tolo 
corpore  sanus  est,  illum  nec  crudum  nec  coclum 
in  commestione  laedit. 

Gap.  LIII  —  De  Spinis.  Ct)  \IU,  5'*]. 

Spinae  plus  calidae  quam  frigida;  sunt,  et  etiam 
siccae  sunt,  et  frebelkeit  assimiiantur  (5).  El  homo 
qui  viryichtiget  est,  ita  quod  sensus  ejus  in  eo  deii- 
ciunl  et  iude  amens  efficitur,  quod  vel  quia  in  mem- 
bris  lamet  claudicare  incipit  ed.\,  virides  spinas 
vel  veteres  accipiat,  et  ad  ignem  ipsas  solas  iucen- 
dit,  et  tunc  cum  cineribus  eorum  de  pulvere  gario- 
fileae,  id  est  nekhin,  et  bis  tantum  de  pulvere  cyna- 
momi  ut  pulvis   gariotiles  est  addat,    cocto   et    puro 


B 


sensus  suos  eliam  recipiel,  et  sauilatem  membrorum 
recuperabit,  quia  potus  iste  nielior  auro  est  (6).  Et 
fructuiu  ejus,  scilicet  slehen,  cum  melle  sukzc 
Itempcret  ((/.]  et  ita  sa>pe  toiuede,  el  yicht  in  te 
cessabit.  Sed  et  qui  in  stomacho  inlirmatur,  sleheti 
in  llamma  ignis  asset,  id  est  brulwe,  aut  in  aqua  eas 
coqiiat,  et  saepe  comedat,  et  sordes  et  slim  a  sto- 
niacho  ejus  aulert,  et  si  nucleos  eoruin  comedit, 
non  nocebit  ei  (7).  Et  si  cancri,  et  non  alii  vermes, 
jiominem  in  corpore  suo  comedunt,  iiiteriores  nu- 
cleos  Spinarum  accipiat,  et  in  testa  ad  i<,'uem  ex- 
siccel,  et  deiude  in  pulverem  redigat,  et  pulverem 
illum  miltal  ubi  cancri  eum  comedunt  (8),  et  non 
alii  vermes,  et  postea  eliaiu  paucas  guttas  vini  de- 
super  fundat,  et  sic  cancri  morieulu'". 

Cap.  LIV.  —  De  ViTE  (0)[III,  35]. 
Vitis  igneum  calorem  habet  et  Jiumiditatem,  sed 
ignis  iUe  tain  fortis  est,  quod  succum  ejus  in  alium 
modiim  saporis  vertit.  quain  aiia'  arhoros  aut  (jiiam 
aliai  herbae  habeaut.  Unde  eliam  ille  iiiagnus  ignis  li- 
gnum  ejusita  aridum  facit,  quodaliislignis  feredissi- 
milis  est.  Et  vilis  est  lignum  dc  terra  extorsum.  et 
magisad  similitudinem  arhorum.  Et  quia  terra  ante 
dihiviuin  fragilis  aut  mclmechtc  fuit,  vinum  uon 
jirolulil;  cuiii  autem  diluvio  perfusa  et  confortata 
est,  vinuni  produxit,  quia  terra  nunc  est  ad  terram 
qiiae  ante  dilnviuiu  erat,  ut  grieszstein  ad  terrani  (juije 
nunc  est.  —  Sed  el  cui  caro  circa  denles  putrescit 
Q  et  cui  dentes  intirmi  sunt,  calidas  ciueres  vilis  in 
vinum  ponat,  velut  lixivium  facere  velit,  et  tunc 
cum  vino  ilio  deutes  et  carnem,  quae  circa  denles 
suos  sunt,  lavet,  et  hoc  stcpe  faciat,  et  caro  illa  sa- 
nahitur,  et  denles  tirmi  erunt,  quia  si  etiam  dentes 
ejiis  sani  sunt,  lolio  ista  eis  proderit,  et  pulchri 
fiunt.  Et  si  quis  ulcera  in  corpore  suo  habuerit 
aut  vulnerc  pcrcussus  fueril,  cuni  puro  et  bono 
viuo  terciara  partem  baumolei  addat,  cum  ulcus 
aut  vulnus  jara  secunda  aut  tertia  die  putredinem 
aut  nigredineiii  oitendit,  tunc  si  ulcus  aut  vulnus 
maguum  fueril,  pradictum  oleatum  vinum  modice 
calefaciat,  el  ei  lineum  panuum  inlingat,  el  sic 
tincto  ulcus  aut  vulnus  bewe,  usque  duiu  putredo 
illa  iiiiminuatur.    Quod  si    ulcus  aut   vulnus  parum 


raelle  addito,  ita  cum  vino  ut  cineres  isli    piilvurem  D  fucrit,  tunc  pennam   prajfato  oleato  vino  ita  frigido, 


gariofiles  tercia  parte  excedant,  et  simili  modo  pul- 
verem  cynamoni,  et  si^  luterdranck  paret,  et  je- 
junusmodice  bibat,  prdiisusaulem  ,->ufIicieuler  sunr.at, 

{\j  F.t  si  sani  —  ei-unt  om.  ed. 

(2)  Deest  iu  ed. 

(;j)  Deest  in  ed. 

(4j   Prunus  spinosa. 

(5)  Etetiam  —  nssimil.  om.  ed. 

(fi)  Itn  quod  —  auroest,  om.  ed. 

(7)  Ed.  brcvius,  sed  et  fructus  Spinarum  homo 
cum  melle  temperct,  et  paralysim,  sordes  et  livorem 
a  stomacho  ejus  anfert. 

C8)  Etmorientur  ed.  reliqua  om. 

(0)   Vtds  vinifcra. 

I\0)  Multum  variat  hiijus  capituli  texlus  editus  ; 
•  Vilis  igoeum   calorem  habet.  Et  si  quis  in   oculis 


et  non  calefacto,  intinguat,  et  cuin  penna  illa  ulcus 
aiit  vulnus  illud  modice  purget,  dum  putredo  illa 
iiiiiuiuudtur  (10). 

caligat,  guttis  quae  de  vite  effiuunt  cum  palmes 
abscinditur,  palpebras  suas  liniat,  et  modice  oculos 
intrare  pern. ittat;  et  hoc  saepe  faciat,  et  oculos 
procul  dubio  claros  facit.  Postqiiam  eniin  palmes 
de  vite  primum  ahscinditur,  guttae  illae  qua;  tiinc 
a  maiie  diei  iisque  ad  mediam  diem  iu  inscisione 
illa  eftluunt,  bonae  et  utiles  suiit  ad  claritatem  ocu- 
lorum.  Uude  liomo  illas  in  vasciilum  excipiat,  et  eis 
oleuin  oliva-  addat,  et  si  in  auribiis  vel  in  capite  do- 
let,  cum  eo  se  inungat,  et  melius  habebit.  Et  qui 
tussitat,  et  in  pectore  et  in  stomacho  dolet,  summi- 
tatem  palmitis,  cum  jam  flores  primum  erumpunt, 
cum   foliis  ahscindat,    et  fortiter  in  aqua  coquat,  et 


I24ci 


PHVSIGA.  —  L113. 


Cap.  LV.  —  Ue  Gichtbaum  (1). 

Gichtbaum  valde  calida  est,  et  viriditas  ac  succus 
ejtis  per  se  non  valel,  nisi  aut  aliis  herbis  aut 
aliis  cijndmieiitis  addatur,  quia  si  aliis  iierbis 
aut  aliis  condiineiilis  additur,  tanto  utiliores  ad 
uiedicdinenta  valent  et  erunt.  Arbores  de  medulla 
sua  virescunt,  sicut  et  homo  de  medulla  sua,  et  si 
medulla  arbons  i;i'sa  fuerit,  arbor  detrimentum  sui 
suntiet. 

Cap.  LVI.  —  De  Fumo  (2). 

Fumus  de  lignis  est  liumidilas  eoriim,  quia  cum 
ligna  in  igne  incenduntur,  humiditas  qute  in  ipsis  est 
per  fumum  egreditiir.  Et  quibusdam  fianus  lignorum 
nocivus  est  et  homiiiem  laidit,  et  oculos  e|usin  carne 
ulcerosos  facit,  sed  tamen  caligiuein  eis  muUum  in- 
ducit.  Nam  fumus  qui  de  quercu  ascendil,  pectus  ho- 
minis  deinphet,  et  eum  interius  aridum  facit;  fumus 
autem  de  fago  hominem  non  tantum  lu'dit,  quantum 
de  quercu,  quamvis  fumus  ille  nocivus  sit.  Fumus 
quoque  de  espen  carnera  circa  ocuios  tiominis  strin- 
git  et  caput  dolere  facit. 

Cap.  LVIL  —  De  Mose  (3). 

Cum  arbores  senescunt,  quod  interiorem  viridi- 
tatem  amittere  incipiiint  ;  aut  sijiivencs  sunt,  sed 
tamen  aliquo  fortuito  casu  interius  debilitantur,  vi- 
riditatem  et  sanitatem,  quara  interius  habere  de- 
berent,  ad  corticera  exlenus  dimittunt,  et  ita  mose 
in  corlicibus  crescuiit,  quia  interiorem  viriditat^'m 
non  habeut.  Et  quidem  mose  quod  in  quibusdam 
arboribus  crescit,  medicinam  in  se  habet,  et  quod- 
dam  scilicet  hujusmodi  quod  in  putridis  lignis 
crescit,  fere  nullam  vim  medicinee  habet,  quia  pu- 
tredo,  qiiae  in  foetidis  humoribus  tectorum  ac  pu- 
tridorum  lignorum  ac  lapidum  est,  erumpunt  et  in 
mose  crescit,  ac  ideo  fere  utilitate  caret.  Sed  et  si 
quis  homo  de  yicht  in  aliquo  membro  suo  fatigalur, 
mose  quod  aut  in  piro,  aut  in  affaldra,  aut  in  fago 
nascitur,  accipiat,  et  illi  seciindum  terliam  partem 
ejus  Luteraddat,  et  simul  in  aqua  modice  coqiiat,  et 
tunc  eadem  aqua  expressa,  ita  calidum  supra  mem- 
brum  in  quo  gichl  fueritponat,  et  lioc  sajpe  faciat,  et 
gicht  in  eo  cessabit.  Sed  etiam  cum  aliqiiis  ardorem 
de  riddrn  patitur,  si  mose  tectoruin  aiit  piitndorum 
lignorum  superse  ponit,  interim  aliquanlum  palitur, 

per  pannum  colet,  et  illam  jejunus  et  pransus  sfppe 
bibat,  et  melius  habebit.  Ut  autem  ebrius  homo  ad 
se  redeat,  si  in  autumno  est,  de  viridi  vite  palmi- 
tem  cum  recentibus  foliis  fronti,  temporibus,  et  gut- 
tnri  suo  circumponat,  et  refrigerabitnr.  Sed  et  cui 
caro  circa  dentes  putrescit,  et  cui  dentes  infirmi 
suut,  calidos  cineres  vitis  in  vinum  ponat,  et  cum 
illo  dentes  et  carnem  quaj  circa  illas  est  lavet ;  et 
hoc  s;ppe  faciat,  et  sanabitur.  Vinutij  autem  qiiod 
de  vite  nascitur,  si  purum  fuerit,  bibenli  sanguinera 
bonuin  et  saniim,  turbidum  vero  malum  et  velut 
cineribus  aspcrsum  facit.  Franconicuiu  et  forte  vi- 
niim  velut  procellas  in  sanguine  parat;  et  ideo  qui 
eum  bibere  voluerit,  aqua  tem[ieret.  Sed  necesse 
non  est  ut  Hunonicum  aqua  permisceatur,  qiioniam 
illud  naturaliter  aquosum  est.  Ft  homo,  cum  in 
lectum  se   deponit,  piiro  Franconico  vino    paipebras 


III,  DE  ARBORIBUS.  12iO 

A  breviter   ardorem  illum  ia   se  seutiet,    sed    tann  n 
ideo  de  febre  illa,  scilicet  ridden,  non  curabitur. 

Cap.  LVIII.  —  De  ungueisto  Hilarii  (4). 

Unguentum  quod  Hilariiis  (5)  .i-lgyptius  ostendil 
contra  dolorem  utriusque  lateris,  qiiocumque  rnod' 
ibi  doleat,  et  contra  dolorera  pectoris,  el  contru 
gicht.  Accipe  folia  persici,  et  ad  pondus  ejus  sysc- 
meram,  et  ad  tertiam  partem  sysemeraA  accipe  ba- 
siliam,  et  secundum  pondus  basiliai  accipe  planta- 
ginem,  et  hoc  in  aqua  modice  coque,  et  tunc  eas- 
dem  herbas  cum  ipsa  aqua  per  pannum  fortitei 
torquendo  cola:  postea  laurinum  oleiini  accipe,  el 
bis  tantum  cervini  sepi,  et  ad  ejus  tertiam  partem 
veterem  arvinam,  'et  ha3c  omnia  cum  preedicta  aqua 
B  modicum  in  patella  sweysze  et  tunc  infrigidari  jter- 
mille,  et  sic  ungucnlum  fac,  et  tunc  ciim  illo  euni 
qui  in  quolitiet  latere  dolet  perunge,  aiit  circa  pe- 
ctus  dolens,  aut  ubi  gicht  ' '\n  homine  fuerit,  ibi 
cum  illo  sa'pe  perunge,  et  melius  habebit. 

Cap.  LIX.  —  De  Sysemera  (6). 

De  eo  quod  dicitur  sysemera.  Ciim  soi  iu  vere 
ad  aestatem  surgit  et  cum  ad  hyemem  inclinatur, 
aer  seyyer  est,  ut  vinum,  et  quamdam  albuginem 
dimittit.  De  illa  ergo  sysemera  collige  quantum  po- 
tuens,  et  cui  wisza  aut  lierbrado  in  oculo  jam  cre- 
scit,  super  eumdem  ociiliim  sa^pe  liga,  et  curabitur. 
Et  ubi  vermes  carnein  hominis  comedunt,  vel  co- 
medere  incipiunt,  ibi  de  eadem  albugine  aeris  de- 
C  super  poue,  et  vermes  ulterius  non  procediint,  sed 
moriuntur. 

CaP.    LX.  —  Co.NTRA  SCROPHULAS. 

Contra  orfimas,  quae  nondum  disruptai  sunt,  ac- 
cipe  stercus  aliquantuium  sicciim  et  duriim,  quod 
per  egestionem  ab  homine  egreditur,  qui  sanus  ef 
fortis  est,  sive  masculus,  sive  femina  sil,  et  super 
linenm  pannuiu  illinies,  et  super  or/lmas  ponas,  et 
tunc  super  eumdem  paniculum  lineum  ligamen  hir- 
cino  sepo  inuncto  liga,  et  sic  per  tres  dies  aut  per 
duas  et  lotidem  noctes  constrictum  liabeas,  et  tunc 
iterum  humano  stercore  renova,  et  sic  ssepe  fac,  et 
orfimae  evanesceut.  Sed  et  siccum  sanguinem  |hy- 
ruudinis  vel  siccum  jecor  vulturis  su{ier  orfimas 
rv  s«pe  pone,  et  evanescent. 

madefaciat,  cavens  ne  oculos  interius  tangat,  et 
putredinem,  qiue  oculis  dormientium  adhaeret  et  eos 
caligare  facil,  aufert.  Cuin  autem  aliquis  homo  in 
iram  aut  in  Iristitiam  provocatur,  mox  viiium  ad 
ignem  calefaciat,  et  frigida  aqua  commisceat,  et 
levius  habebit.  Si  aliquis  urinam  prae  frigiditate 
stomachi  retinere  non  potest,  vinum  igne  calefactum 
saepe  bibat,  et  omnes  cibos  suos  aceto  commisceat, 
et  aci  fum,  quomodocunque  poterit,  stvpe  bibat.  » 
(!)  Deest  in  ed. 

(2)  Deest  in  ed. 

(3)  Deest  in  ed. 
(i\  Deest  in  ed. 
(o)  An  iegendum  Hilarion,   cujus    Vitam  S.  Hiero- 

nymus  enarrat  in  Opp.  t.  IV  ? 

(6)  Cf.    siipra  I,  37.    Est   par^   secunda   capituli   De 
aere  in  edit. 


1247 


C.\p.  L\l.  —  Ue  Palua  ,1). 

I*jlma  calida  est  et  humida.  Homo  autem  qiii 
pleurisim  habet,  de  cortice,  et  de  ligno,  et  de  foliis 
ejusdem  arboris  coalundat,  et  succum  exprimat, 
et  iu  cjlido  vino  .^u-pe  bibat  et  curabilur.  Sed  cl 
fructum  ejusdem  arboris  ssepe  comedat,  et  pleuri- 
simin  ipso  conipescit. 

Qui  autem  frenelicus  est,  de  ligno  et  foliis  ejus 
in  aq'i;i  coquat,  et  ita  calida  capiti  suu  circumpo- 
nat,  et  boc  stepe  faciat,  et  sensus  suos  recipiet. 

Sed  si  quis  fructum  arboris  hujus  coijuit,  et  ita 
comedit,  corpori  suo  fere  tanlamvim  conferl  quem- 
admodum  panis  ;  sed  euui  in  peclore  facile  gravat. 

Cai'.  L.XII.—  De  PicEA  (2). 

Picea  calida  est,  et  humida.  Et  si  pestilentia  pe-  g  dum  uon  valet. 

EXPLICIT  LinER  III    DE  AHBOKIBUS 


S.  lIILDEC.MtDIS  1218 

A  cora  vexat  el  occidit,    recentes  rami    ante  ipsa  po- 


iiantur,  ut  odorem  eorum  capiaut,  vel  petora  sub 
easdem  arbores  ducantur,  et  incipient  tussitare  et 
ejicere  pulredines.  Sed  tauien  cavendum  est  no 
quicquani  de  arboro  isla  gusteul,  ne  inde  Uedau- 
tur. 

Cap.  L.XIII.  —  Di:  Tiuullo  (3). 

Tribulus  valde  calidus  esl.  El  qui  de  solis  cine- 
ribus  ligni  ejus  lixiviam  parat,  et  cuni  iliii  caput 
suum  lavel  ;  si  sauum  est,  sanius  et  lirmius  erit. 
Et  qui  in  corpon;  sanus  est,  et  tantum  in  stomacho 
itilirmatur,  de  fiuctu  tribulurum  coqual,  et  sa-pe 
coinedat,  et  stomachum  illiiis  purgabit.  Qui  autem 
toto    corpore  iuiirmatur,  fruclus    iste  ad  comeden- 


(I)  Ed.  III,  12.  Deest  in  cod.  ms.   ut  quae  sequun- 
tur  capp.  De  pic  a  et  De  tribulo. 


(2)  Ed.  III,  33. 

(3)  Ed.  III.  33. 


INCIPIT  TERTIUt  (QUARTUS)  LIBER. 

DE  LAPIDIBUS '■*'. 


PR^FATIO. 


Omnis  lapis  ignem  et  humiditatem  in  se  habet. 
Sed  dyabolus  pretiosos  lajiides  abhorret  et  odit  et 
dedignatur,  quia  reminiscitur,  quod  decor  eorum 
in  ipsis  apparuit,  anlequam  de  gloria  sibi  a  Deo 
data  corrueret,  et  quia  eliam  quidam  pretiosi  lapides 
ab  igne  gignuntur,  in  quo  ipse  pcenas  suas  habet. 
Nam  per  voluntatem  Dei  per  ignem  viclus  est  et 
in  igneni  corruit  (5),  sicut  etiam  per  ignem  Spi- 
ritus  sancti  vincilur,  cum  homines  per  primam  iu- 
spiralionem  sancli  Spiritus  de  faucibus  ejus  eruuu- 
tur.  In  parte  aulem  Orientis  et  in  partibus  illis, 
ubi  nimius  ardor  solis  est,  pretiosi  lapides  et  gem- 
m«  oriuutur.  Nam  montes,  qui  in  plagis  illis  sunt, 
ab  ardore  solis  magnum  ardorem  habent  velut  i,i,Miis  ; 
sed  et  tlumina  quai  in  eisdem  parlibus  tluunl  nimio 
ardore  solis  semper  fervent ;  unde  cum  inlerdum 
inundatio  tluviorum  illorum  eruperit  et  ad  eosdem 
ardentes  montes  cresceiido  ascenderit,  cum  ipsi 
montes  ab  ardore  solis  ardentes,  a  tlumiiiibus  iilis 
tacti,  in  aliquibus  locis,  ubi  aqua  ignem  tangit, 
aut  quam  spumam  emitlunt,  id  est  shiyclent,  velut 
ignifum  ferrum  seu  ignitus  lapis  facit,  si  aqua  su- 
per  eum  fundatur,  et  ita  iu  loco  illo  eadem  spuma 
velut  rjlittm  haeret,  et  aut  per  tres  aul  per  quatuor 
dies  in  lapidem  durescit.  Sed  cum  inde  inund;itio 
aquarum  illarum  cessaverit,  ila  quod  aqua;  illa; 
iterum  ad  alveum    suum  revertuntur,   spum;c   illy, 

(i-)  Deest  in  edit. 
(5)  Matth.  111,  2. 


C  quae  in  diversis  locis  montibus  illis  adhaiserunt,  ar- 
dore  solis,  secuudum  diversas  boras  diei  et  secun- 
dum  temperiem  earumdem  horarum,  exsiccaulur  : 
unde  etiam  secundum  temperiern  earum  horarum 
diei,  colores  siios  el  vires  suas  accipiunt,  et  ex  sic- 
citate  in  pretiosos  lapides  indurali,  de  locis  suis 
piurimis  ((ij  velut  squama;  solvunlur  el  iii  areuaiu  ca- 
duiit.  Sed  cum  deiude  ilerum  inundalio  tliiviorum 
iliorum  excreverit,  tlumina  iila  multos  de  lapidibus 
iliis  extolluut  et  ad  alias  provincias  ducunt,  ubi 
postmodum  ab  hominibus  reperiuntur.  Pra;fali  au- 
tem  montes  tot  et  tantis  gemmis  sibi  hoc  modo  in- 
natis,  velut  quaedam  lux  d'ei  ibi  elucent.  Et  sic  pre- 
tiosi  lapides  ab  igne  et  ab  aqua  gignuntur ;  uude 
etiarn  ignem  et  liumiditatem  iu  se  habent,  et  etiam 
multas  vires  et  multos  elTectus  operum  tenent,  ita 
qiiod  pliirima?  operatiunes  cum  eis  fieri  possunt,  ista 
lameu  opera  quai  bona  et  honesta,  et  utilia  homini 
sunt,  non  aulem  opera  seduclionum,  fornicatio- 
uum,  adulteriorum,  inimiciliarum,  homicidiorum, 
et  similium,  qua;  ad  vitia  tendunt  et  quee  homini 
contraria  sunt,  quoniam  iiatura  eorumdem  pretio- 
sorum  lapiduin  quaique  honesta  et  utilia  quaerit, 
et  prava  et  mala  hominum  respuit,  quemadmodum 
virtutes  vitia  abjiciunt,  et  ut  vitia  cum  virtutibus 
operari  non  possunt.  Alii  autem  lapides  sunt,  qui 
de    eisdem  montibus   et  de  eadem   praedicta  natura 

(6)  An  pluvis  ? 


D 


iWJ 


PHYSir.A.  —  I.IH.  IV.  DE  I.APIDIBUS. 


1 2.";o 


noa  nasctintiir,  «ed  de  aliis  qoibusdam  et  inutilibus  A  dum  (i)  qui  in   ipso  erat  in  Deo  fulgebat,  putans 


rebus  oriuntur,  et  per  quos  bona  et  mala  ex  na- 
tura  eorum,  permissione  Dei,  lieri  possunt.  Nara 
Deus  primum  angeium  quasi  pretiosis  lapidibus  de- 
coraverat,  quos  idem  Lucifer  in  speculo  Divinitatis 
splendere  videns,  et  inde  scientiam  accepit,  et  in 
eis  cognovit  quod  Deus  multa  mirabilia  facere  vo- 
luit  tiinc  mens   ejus  elevata   est,   quia   decor    lapi- 


quod  ipse  aequalia  et  plura  Deo  possct,  et  ideo 
splendor  ejus  extinctus  est.  Sed  sicut  Deus  Adam  iu 
meliorem  partem  recuperavit,  sic  Deus  nec  deco- 
rem  nec  virtutem  preliosorum  lapidum  istorum 
lierire  dimisit,  sed  voluit  ut  in  terra  esseul  in  ha- 
nore  et  benedictione,  et  ad  medicinam. 


Smaragdus 

Jacinctus 

Onichinus 

Berillus 

Cardonix  (sic) 

Saphirus 

Sardius 

Topazius 

Crisolitus 

Jaspis 


G  APITULA, 


I 

Prasius 

II 

Calcedonius 

III 

Crisopassus 

IV 

Carbunculus 

V 

Ametistus 

VI 

Achates 

VII 

Adamas 

VIII 

Magnes 

IX 

Ligurius 

X 

Cristallus 

XI 

XII 

XIII 

XIV 

XV 

XVI 

XVII 

XVIII 

XIX 

XX 


Margarite 

Berlen 

Cornelion 

Alabastrum 

Calx 


XXI 
XXU 

XXIII 

XXIV 

XXV 


De  cseteris  lapidibus,  \it  marnior, 
gnjpszstein,  calgstcin,  duchstein, 
wacken,  et  de  similibus        XXVI. 


INCIPIT  LIBER  OUARTUS. 


Cap.  I.  —  De  Smaragdo. 
Smaragdus    in    mane  diei  crescit  et   in   ortu   so- 
lis,   cum  sol  in  circulo  suo  potenter  positus  est  (2) 
ad  peragendum   iter  suum,  et  tunc  viriditas  terrse 
et  gramina    maxime    vigent,    quia  aer  tunc  adhuc 
frigidus  est  et  sol  jam  calidus;  et  tunc  herbte  viridi- 
tatem  tam  fortiter  sugunt,  ut  agnus  qui  lac  sugit, 
ita  quod  sestus  diei  vix  ad  hoc  sufticit  ut  viriditatem 
diei   illius    coquat   et    nutriat   quatenus   fertiles  liat 
ad    producendum    fructus.  Et  ideo  smaragdus  for- 
tis    est    contra     omnes    debilitates    et   inlirmitates 
hominis,   quia  sol  eura  parat  et  quia  omnis  materia 
ejus  de  viriditate  aeris  est.  Unde  qui  in  corde,  aiit 
in  stomacho,  aut  in  latere  dolet,  smaragdum  apud 
se  habeat,  ut  caro  corporis  sui  ab   illo  incalcscat, 
et   melius  habebit.  Sed  si  pestes  illae  in  eo  ita  inun- 
dent  quod  a  procella  sua  se  continere  non  possunt, 
tunc   homo   ille  smaragdum  mox  in  os  suum  ponat, 
ut  de   saliva  ejus   madidus  liat  et  ita,  ut  ipsam  sali- 
vam  de  lapide  illo  calefactam,  et  corpus  suum  stepe 
inducat   et  emittat,   et  repentiua?  inundationes  pe- 
stium  illarum  absque  dubio  cessabunt.  Ei  si  quis  de 
cadiico    morbo    fatigatus  cadit,   cura   ita  prostratus 
jaceat,  sraaragdum  in  os  ejus  pone,  et  spiritus  ejus 
reviviscit;   et  postquam  ille  surrexerit  et  poslquam 
eumdem  lapidem  ex  ore  suo  abstulerit,  eum  attente 
aspiciat  et  dicat  :  «   Sicut  spiritus   Domini   replevit 
orbem  terrarum,  sic  domum  corporis  mei  sua  gra- 
tia  repleat  ne  ea  unquam  mo\eri  possit ;  »  et  sic 


B  etiam  per  novem  sequentes  dies  in  mane  diei  fa- 
ciat,  et  curabitur.  Sed  et  eumdem  lapidem  semper 
apud  se  habeat,  et  euin  cottidie  in  mane  diei  inspi- 
ciat,   et  interim,  dum  eum  inspicit,  pr<Tdicta  verba 
dicat,   et  sanabitur.    Et  qui  in    capite   valde  dolet, 
eum  ad  os  suum  teneat  et  spiramine  suo  calefaciat, 
ita  ut  de  eodem  spiramine  madidus  liat,  et  sic  ma- 
dido  tympora,  et  frontem  suum  liniat,  et  deinde  in 
os  suum  ponat,   et  ita   eum  per  brevem  horarn  in 
ore   teneat   et   raelius   habebit.   Et  qui   etiam  pluri- 
mum  flecma  et  plurimam   salivam  in  se  habet,  bo- 
num    vinum    calefaciat,     et    tunc   lineuin    pannum 
super    vasculum    aliquod  ponat,  et  super  pannum 
illum  smaragdiim,  et  vinum  ita  calidura  super  eun- 
dom  lapidem  fundat,    ut  ipsum  viniim  per  pannum 
transeat,  et  hoc  iterum  et  iterum  faciat,  velutille  qui 
lixiviam  parat,  et  tunc  cum  illo  vino  et  cum  farina 
fabarum,  et  enm  saepe  comedat,  atque  idem  vinum 
sic   paratura   sa?pe  bibat,  et  cercbrum  illius  purgat, 
et  flecma  et  salivam   in  eo  miniiit.  Et  ^i  quem  ver- 
raes  coraedunt,   super  ulcus  lineura  parinum  ponat, 
et   desuper   smaragdum    et    super  alios    panniculos 
liget,   velut   ille    qui   cocluram    operat,   et  hoc   pro- 
|)terea    faciat,    ut  idem    lapis  ita   incalescat,   et   sic 
per  tres  dies  faciat,  et  vermes  morientur. 
Cap.  II.  —  De  Jacinxto. 
Jacinctus   in  prima  hora  diei  ab  igiie   oritur,   cum 
aer  mites    illos  calores    habet;    et  plus  aereus   est 
quam  ignitus,  et  ideo  eliara   aorera  sentit  et  calo- 


(1)  Isa.  XIV,  12. 

(2)  Similia   narrant  Plin.  Hist.  nat.  xxxvii,  5,  et  Marbod.  Lnpid.  134. 


\2'M 


S.  HILDEGARDIS 


i^:;^ 


rem    suum    aliquando  secnndum    aereiji    liahel;   el  A  el  ouychinum   super  fumigans  vinum  illud  tcncat, 


t.unen  etiam  ignens  esf,  quia  ab  isjne  fjifjnilur.  Kt 
li.imo  qui  caliginem  in  oculis  palitur,  uut  cui  oculi 
turbidi  snnt  aut  swercnt,  jacliant  ad  solcni  teneat, 
et  ille  statim  reminiscitur  quia  de  igne  genilus  e>i, 
el  cito  incalescil,  et  mox  in  saliva  eum  paruni  per- 
inade,  et  ita  oculis  citissime  apponat,  ul  inde  cale- 
liat,  et  sic  s.-epe  faciat,  et  oculi  clariticabuntur  et 
saui  erunt.  Et  si  quis  per  faut.ismata  aut  per  nia- 
^ica  verba  hezaubert  est,  ita  ipiod  amens  eilicilur. 
aecipe  siligiueum  pauem  calidum,  et  euru  in  supe- 
riori  crusta  in  modum  riuris  ^ciiid.-,  iioii  laiiieu 
euin  per  totum  frangens,  et  iapidem  istum  jier 
sci>surani  istam  deorsum  trahe  et  dic  :  «  Deus, 
qui  omnem  preliositatem  lapidum  de  dyabolo  ab- 
jecit,  cum  pra?ceptuin  ejus  tran«gressus  est,  de  te, 
N.,  omnia  fautasmata  et  oniiiia  inagica  verba  abji- 
ciat,  et  de  te  dolorem  amentia'  hujus  absolvat.  » 
Et  ilerum  eumdem  la[)idem  per  calidum  panem  illum 
transversum  tiahens,  dic  :  «  Sicut  splendor  quem 
dyaboliis  in  se  habuit  propter  Iransgressionem  suam 
ab  eo  ablatus  est,  sic  eliam  ha-c  ameutia  qu;e  iN. 
per  diversas  fantasias  et  per  diversa  niagica  lali- 
gat,  a  te  auferatur  et  a  le  deticiat;  »  et  eunidem  pa- 
nem  circa  scissiiram  illam,  per  (juam  jachant  Ira- 
xisti,  illi  qui  doiel  ad  coniedeiiduiu  dabis.  (Juod  si 
ille  siiigineuni  panem  per  debilitatem  corporis 
comedere  non  poleril,  tunc  azymum  pauem  cali- 
diiin,  id  est  drr  brot  cum  jacincto  et  prff>fatis  verl>is 


ut  sudor  de  eo  egrediens  vino  illi  commisceatur,  et 
deinde  eum  in  idem  vinum  calidum  ponat,  et 
iiliid  mox  ita  bibal,  et  calor  cordis  el  lateris  ces- 
?abit. 

Et  qui  in  stomacho  dolet  viiium  cum  onychino, 
ut  pra^dictum  est,  paret,  et  tunc  cum  eodem  vino  et 
cum  ovis  gailinarum  el  farinula  suffen  faciat,  et  hoc 
sa^pe  faciat  et  comedat,  et  stomachum  ejus  purga- 
bit,  et  sanat.  Sed  et  qui  in  splene  dolet,  hircinas 
vel  juvenes  ovinas  carnes  coquat,  et  coctas  in  vino 
et  ciim  onychino,  ut  supradictiim  est,  paralo  inliii- 
ctas  comedat,  velut  aliquis  cibiis  in  aceto  inlingi 
solet,  el  hajc  saepe  faciat,  et  splen  sanabitur,  et 
„  amplins  inlumescet  Et  qui  fortes  p,ber  habel,  ony- 
cbinum  per  qninque  dies  in  acetum  pouat,  et  tunc 
ablalo  cnm  eodem  acclo  omnes  cibos  suos  temperet 
et  coiidiat,  et  eos  ita  comedat,  et  fiber  ccssabit  et 
leviler  evane.sc6t,  qiiia  bonus  calor  onychini,  calori 
aceti  commistus,  noxios  humores  de  quibus  febres 
oriuntur  fiigal.  Sed  el  si  Iristilia  oppressus  es, 
eum  altente  inspice,  ct  eum  etiam  mox  iu  os  luum 
poiie,  ct  oppressio  menlis  tuu'.  cessabit.  Quod  si 
etiam  scliebho  boves  infestat  et  occidit,  aquam  ad 
igiiein  in  vusc  calefac,  et  de  igne  ablata,  ouychiiium 
super  eaindem  fumigatam  aquam  tene,  ut  sudor  de 
eo  e\iens  illi  coinmisceatur,  et  tunc  eum  in 
aquam  iilam  per  tres  dies  ponc,  et  deiude  ablato, 
eamdem  aquam  bobiis  ad  potandum  sa^pe  trijjue,  et 


benedices,    ut  pra-dictuni  est,   et  ipsi    ad   comeden-  q  pabulum   eorum  cum  ipsa  aqua  asperge,  atque  fur- 


dum  tribues.  Sed  etiain  eumdem  ad  modum  crucis 
per  omnes  caiidos  cibos  quos  ille  comeslurus  est  tra- 
hes,  scilicet  per  carnes,  per  uarmusr,  el  per  reli- 
quos  cibo-.  ejus,  el  ipsos,  cum  cruces  in  eis  facis, 
cum  praefatis  verbis  benedices,  et  hoc  sa?pe  facies, 
et  curabitur.  Sed  et  qui   in  corde  dolet,  cura  jacin- 


furcs  cum  eadem  aqna  coinmisce,  et  eis  ad  co- 
medendum  propone,  et  hoc  ssepe  fac,  et  melius  ha- 
bebunt. 

Cap.  IV.  —  De  Beryllo. 
Beryllus    calidus  est,    et  per  singulos  dies  inter 
tertiam   horam   dici   ei  inter    mediam  diem  crescit 


cto   signum  crucis   super  cor  suum  faciat,  et  pncdi-      de  spunia  aqu.c,   cum   sol  ipsam  forliter  incendit ; 


cla  verba  dicat,  et  melius  habebit. 

Cap.  IH.  —  De  Onycuino. 

Onychinus  calidus  est,  et  circa  tertiam  horam  diei 

in   spissa  nube  crescit,  cum  sol  valde  ardet,  et  cum 

tamen  diversa;  nubessuper  solem  ascendaut,  itaquod 

sol   per   inundationem  aquarum    per   eas    apparere 


et  vis  ejus  magis  de  aere  et  de  aqua  est  quani  de 
igne,  sed  tamen  aiiquantulum  igiieus.  Et  si  quis 
liomo  venenum  jam  comedit  aut  biliit,  niox  de  be- 
r\ilo  in  qufckbroneii  aut  in  aliam  acjuum  iiiodice 
schabe,  et  statim  bibat,  ct  sic  per  quiuque  dies  fa- 
ciat,   semel  in  die  jejunus  bibens,  et  venenum  aut 


non  potest;  nec  ipse  magnum  ardorem  ignis  habet,       per  naiiseam   spumabil,  aut  per  eum  in  posteriori- 
sed  calorem  aeris  tenet  ct  radicc  solis   oritur,  atque  "  bus  tran.sibil.  Et  qui  eum  apiid  se   sempcr  habet,  et 


de  duersis  nubibus  ccjngiutinatur.  Idco  magnam 
virtiitem  contra  intirmitates  habet  qua;  de  aere 
oriunlur.  Et  cui  oculi  caligant,  vel  aliquo  modo, 
scilicet  de  avrjsvern,  infirmanlur,  in  vas  ;cneiim  vcl 
cuprcum  vel  in  calibineuni  purum  ct  bonuni  vinum 


saipe  in  maiiu  siia  teiict,  et  s;cpe  iuspicit,  cum  aliis 
hominibus  faciliter  non  cerlat,  nec  stridig  est,  sed 
tranquillus  manet. 

Cap.  V.  —  De  Sahdonice. 
Sardonix  calidus  est,    et  per  singulos  dies  crescit, 


ponat,   onychinum  in  illud  vinum   ponat,   et  in  eo      cum  sexta  hora  jam  defecit,  et  ciim  linea  una  nona? 
aut  per  quindecim   aut   pcr  triginla  dies  beysze,  et      hora;   diei  transiit;    et  tunc  de   puro  sole  fovetur, 


tunc  lapidem  istum  auferat,  el  idem  vinum  in  vase 
illo  relinquat,  et  per  singulas  noctes  eodem  vino 
oculos  suos  modice  tangat,  et  clarilicabuntur,  et 
sani  erunt.  Sed  el  qai  in  corde  dolet  aiit  in  latere, 
onychinum  in  manibus  suis  vel  ad  culem  corporis 
sui  calefaciat,  et  etiam  vinum  iterum  ad  ignem  va- 
sculo  calefaciat,  et  tunc  idem  vas  de  igne  auferat. 


cuin  sol  in  puritate  sua  lucet,  quia  aer  tunc  infri- 
gescere  iucipit,  ef  ideo  magis  de  igne  quam  de 
aere  aut  quam  de  aqua  est;  et  validas  vires  in  na- 
tura  sua  habet,  ct  quinque  sensibus  hominis  ali- 
quam  virtulem  tribuit,  el  eis  est  quoddam  reme- 
ditini,  quia  in  puiitate  solis  nascitur,  cum  nulla 
fa;tiditas  in  claritate  solis  apparel.  Nam  cum  homo 


1253 


PHYSICA.  —  LIR.  IV,  DE  LAPlDIBIiS. 


1234 


eum  apud  se  ad  nndam  cutem  suam  ponat,  et  etiam 
ori  suo  sa^pe  imponat,  ita  quod  spiramen  ejus  illnm 
tangat,  eum  ipsum  extra  emittit  se,  et  tnnc  enm 
in  se  toliit,  et  tunc  ex  lioc  intellectus,  et  scientia, 
et  omnes  sensus  corporis  sui  coufortantur,  et  ita  ab 
eodem  homine  magna  ira,  et  stultitia,  et  indiscipli- 
natio  auferuntur,  et  dyabolus  propter  munditiam 
banc  odit  et  fugit.  Et  si  vir  aut  mulier  de  natura 
in  gestu  carnis  fortiter  ardet,  tunc  sardonicem  ad 
lanchen  suos  ponat,  femiua  autem  super  umbilicum 
suum,  et  de  libidine  illa  remedinm  habebunt.  Sed 
et  cum  quilibet  homo  acutam  sucht  habet,  et  post- 
quam  de  ea  sudaverit  melius  se  habendo,  mox  eum- 
dem  lapidem  in  annulo  imponat  digito  suo,  et  de- 
nuo  in  sucht  non  cadit. 

Cap.  VI.  —  De  Saphiro. 
Saphirus  calidus  est;  secundum  tempus  meridia- 
num  crescit  (1),  cum  sol  in  ardore  suo  tam  fortiter 
ardet  quod  aer  aliquantuni  deardore  ejusobstrnatur, 
et  tnnc  splendor  solis  de  nimio  ardore,  quem  tunc 
habet,  aerem  ita  transverberat,  qiiod  idcm  splendor 
tunc  tam  pleniter  non  apparet  nt  tunc  facit  cum 
aer  aliquantum  temperatus  est;  et  ideo  etiam  turbidus 
est,  et  etiam  magis  igneus,  qiiam  aerens  ant  qnam 
aq\i05ns  ;  et  plenam  charitatem  sapieutiffi  designat.  Et 
homo  qni  vcll  iu  oculo  habet,  sapphirnm  in  manu 
sua  teueat,  et  eum  in  ipsa  sive  igne  calefaciat,  et 
vell  in  oculo  sno  cum  lapide  madido  tangat,  et  sic 
per  tres  dies  in  mane  et  in  nocte  faciat,  et  vell 
minorabitur,  et  evanescet.  Et  si  alicui  oculi  prse 
dolore  rubent  et  seregent,  aut  cui  caligant,  sapphi- 
runi  jejunus  in  os  suum  ponat,  et  de  saliva  oris 
sui  madidus  tiat,  et  tunc  de  eadem  saliva  qua  idem 
lapis  malefactus  est  digito  accipiat,  et  oculos  suos 
circumliniat,  ita  qnod  etiam  oculos  interius  tangat, 
et  sanabuntur,  et  clari  ernut.  Sed  et  homo  qni 
tolus  virgichtigct  est,  ita  quod  in  capite  et  in  reli- 
quo  corpore  suo  per  uimiam  oppressionem  patien- 
tiam  habere  non  potest,  eumdem  lapidem  in  os 
sunm  ponat,  et  gicht  in  eo  cessabit. 

Homo  quoqne  qui  bonum  intellectum  et  bonam 
scientiam  haLere  desiderat,  sapphirum  in  mane 
.  diei,  cottidie  cum  de  lecto  surgit,  jejunus  in  os  snum 
ponat,  et  euni  ita  per  brevem  horam,  scilicel  tan- 
diu  in  ore  teneat  dum  de  saliva  qua  ille  madefactus 
est  sufhcienter  in  se  trahat,  ac  eum  deinde  de  ore 
suo  tollat,  et  modicum  vini  teneat  ad  ignem  et  in 
vasculo  calefaciat,  atque  ipsnm  in  fnmnm  ejusdem 
vini  teneat,  ut  inde  sudando  madeiiat,  et  sic  lingua 
sua  de  humiditate  illius  linguat,  ac  etiam  de  eodem 
vino  salivam,  de  qua  idem  lapis  incaluit,  in  ven- 
trem  illius  hominis  dncit,  et  sic  ille  purum  intolle- 
ctum  et  puram  scientiam  habebit,  et  etiam  stoma- 
chus  ejus  ex  hoc  sanus  erit.  Sed  et  qui  stul- 
lus  est,  ita  quod  omnis  scientia  in  eo  deficit, 
sed  tamen  prudens  esse  vellet  et  prudens  esse 
nou     potest,      nec     post     maliciam     respicit,     nec 

(I)  Marbod.  Lapid.  126. 


A  se  ad  eam  extendit,  iste  linguam  sapphiro  je- 
juniis  saepe  ungat,  quod  calor  et  virtus  cum  ca- 
lida  hnmiditate  saliva>  noxios  humores  qui  intelle- 
ctuni  hominis  opprimuntfugant,  et  sic  homo  bonum 
intellectum  capit.  Et  qui  in  ira  valde  movetur,  sap- 
phirum  in  os  suum  mox  ponat,  et  ita  exstingnetur, 
et  ab  eo  cessabit.  Quod  si  lapis  iste  in  purissimum, 
scilicet  gebrant  golt,  annulum,  absque  blech  mal  po- 
situs  est,  et  si  etiam  sub  eodem  lapide  nihii  alind 
est,  quam  aurum,  tunc  homo  eumdem  absque  blech- 
mal,  in  quem  lapis  iste  positus  est,  in  os  suum  pro 
medicina  ponat,  et  ei  non  oberit  ;  si  autem  quid- 
quam  aliud  ibi  est  quam  aurum,  tunc  non  valet,  et  eum 
in  os  suum  nonponat,  quia  diversitas  ibi  in  annuloest. 
Et  si  aliquis  homo   in  maligno  spiritu  possessus 

B  est,  alius  homo  faciat  sappliirnm  in  terram  poni, 
et  terram  illam  in  corio  suo,  et  ita  ad  collum  illius 
suspende  et  dic  :  «  0  tu,  turpissime  spiritus,  ab 
hoc  homine  festinanter  recede,  sicut  in  primo  casu 
tuo  gloiia  splendoris  tui  a  te  citissime  cecidit;» 
et  malignus  ipse  spiritus  multum  torqnebitnr,  et 
ab  eodem  homine  recedet,  nisi  acerrimus  et  ne- 
quissimus  spiritus  sit ;  et  melius  habebit.  Quod  si 
etiam  dyabolus  virum  aliquem  ad  amorem  alicujus 
feminai  instigaverit,  ita  quod,  absqne  magicis  et 
absque  invocationibus  dffimonum,  in  amorem  illius 
insanire  inceperit,  et  si  mulieri  hoc  molestum  fue- 
rit,  ipsa  modicum  vini  super  sapphirum  ter  fundat, 
et  totiens  dicat   :  «  Ego    vinum  :hoc  in    ardentibus 

P  viribus  super  te  fundo,  sicut  Deus  splendorem  tuum, 
praevaricante  angelo,  abstraxit,  ut  ita  amorem  libi- 
dinis  ardeutis  viri  hujus  de  me  abstrahas.  »  Qnod 
si  femina  illa  hoc  facere  noluerit,  alius  homo,  cui 
amor  ille  molestus  est,  pro  ipsa  idem  faciat,  et  viro 
illo,  jejuno  aut  pranso,  et  aut  scienti  aut  ignoranti, 
per  tres  dies  aut  plures,  ad  bibeudum  det.  Sed  si 
etiam  femina  in  amore  alicnjus  viri  ardet,  et  viro 
hoc  molestum  est,  ipse  eaedem  fcmiuae  cum  vino  et 
sapphiro  faciat,  nt  pra?dictum  est,  incensus  amor 
ille  cessabit. 

Cap.  VII.  —  De  Sardio. 
Sardins    post      meridiem       crescit      inundatione 
pluviarum,     cum    folia     laubrorum      arborum     in 
aulumpnali     tempore     destruuntur,     scilicet     dum 

D  sol  valde  calidus  est  et  aer  fngidus,  et  sol  illum 
in  rubedine  sna  fovet,  Et  ideo  ipse  de  aere  et 
de  aqua  purus  est,  et  in  bona  temperie  caloris 
bene  temperatus,  et  virtute  sua  adversitates  pe- 
stilentite  avertit.  Qnod  si  homo  de  pluribus 
j)estibus  et  inlirmitatibus  in  capite  dolet,  ita 
quud  inde  velnt  amens  efticitur,  sardiuni  aut  in 
pilleu,  aut  in  panno,  ant  in  corio  snper  verlicem 
ejus  liget,  et  dicat  :  «  Sicut  Dens  pnmum  angelum 
in  abissum  dejecit,  ita  insaniam  hanc  de  te  N.  ab- 
scidat  et  bonam  scientiam  mihi  ruddat,  »  et  cura- 
bitur.  Et  cui  auditus  aliqua  iulirmitate  obduratus 
est,  ipsum  japidem  puro  vino  intingat,  et  madidum 


125.1 


S.   IIlI.nFnARDIS. 


125(5 


gracili  lineo   panno  imponat,   et  surda^   auri  inligat,  A  me  abjiciat;   »  et  ita  ille  ssepe  faciat,    ot  sanabitur. 


et  pracillimum  tcrrck  exterius  super  panno  illo  im- 
ponat,  et  calor  ejus  in  ipsani  aurem  intret,  et  hoc 
ssppe  faciat,  etauditum  recipiet. 

Sed  et  qui  gclsiicht  hibet,  simili  modo  in  nuile 
cum  urina  et  sardio,  ut  pra^fdlum  est,  faciat,  et 
pra-dicta  verha  dicat,  et  hoc  per  tres  noctes  faciat, 
ct  curabitur.  F.t  si  aliqua  mulier  pra^gnans  cum  do- 
lore  oppressa  non  poterit,  sardium  circa  ambas 
knden  ejus  slrkhe  et  dic  :  <>  Sicut  tu,  lapis,  jus- 
sione  Dei  in  primo  angelo  fulsisti,  sic  tu,  infans, 
procede  fulgens  horao  et  manens  in  Deo,  »  et  sta- 
tim  eumdem  lapidem  ad  exitum  infantis  tene,  scili- 
cet  ad  muliebre  memhrum,  et  dic  :  «  Aperite  vos, 
vise  et  poi  ta,  in  apparitiune  illa  qua  Christus  Deus 
et  homo  apparuit  et  claustra  inferni  aperuit,  ita  et 
lu  infans  ad  portam  istam  e.xeas  absque  morte  tua 
et  absque  morte  matris  luae.  »  Et  tunc  etiam  eum- 
dem  lapidem  in  cingulum  liga,  et  ipso  cingulo  et 
eodem  lapide  eam  ita  circumcinge,  et  curabitur. 
Cap.  VIII.  —  De  Topazio. 

Topazius  circa  nonam  horam  diei  cre?cit  in  ar- 
dore  solis,  cum  jam  fore  ante  nonam  horam  est, 
quia  sol  de  calore  diei  et  diverso  aere  tunc  puris- 
simus  est  et  calidus,  atque  modicum  aeris  et  aquae 
in  se  habet,  et  clarus  est,  et  illa  claritudo  assimi- 
latur,  aquae,  atque  color  ejus  auro  similior  est 
quam  gelo,  calori  et  veneno,  id  est  virgibuissc  ac 
scichmisse  resistit,    nec    ea   patitur,  sicut  nec   mare 


B 


Et  qui  leprosus  cst,  laterem  valde  calelaciat,  cl 
paleas,  id  est  spru  avenai  desuper  ponal  ut  fnmi- 
gent,  id  est  demphe,  et  topazium  super  fumum 
illum,  id  est  damph,  teneat,  ul  sudet,  el  sudorem 
illiim  super  locum  leprae  striche;  et  cum  hoc  fece- 
rit,  baumoleum  accipiat,  et  ei  terliam  partem  de 
succo  viol»  commisceat,  et  locum  leprar'.  qui  sudore 
topazii  tinctus  est  cum  eodem  oleo  ungat,  et  so-pe 
faciat,  et  lepra  illa  rumpetur,  et  homo  ille  melius 
habebit,  nisi  mors  ejus  sit.  Et  qui  in  splene  dolet, 
aut  qui  j)ulredines  interius  habet,  quasi  in  corpore 
suo  interius  putrescat,  topazium  in  rectum  morach  {?) 
per  quinque  dies  ponat,  et  deindc  topazium  auferat, 
et  vinum  illud  fervere  faciat,  ut  fumiget,  et  ipsum 
topazium  super  fumum  illum  teneat  ut  siidet,  ita 
quod  sudor  ejus  viao  illi  commisceatur,  el  tunc 
etiam  ij>snm  lapidem  in  idem  calefadum  vinum  per 
breveni  horam  ponat,  et  eum  tuuc  auferat,  at^jue 
cum  vino  illo  aut  suffcn  nuijussal  absque  sagimine 
paret,  et  illud  sa^pe  faciat,  et  sorbeat,  et  splen  ejus 
sanabitur,  et  pulredo  ejus  interior  minuetur.  Sed 
et  per  singulos  dies  in  mane  diei,  topazium  super 
cor  tuum  pone,  et  dic  :  «  Deus,  qui  super  omnia  et 
in  omnibus  magnilicatus  est,  in  honore  suo  me  non 
abjiciat,  sed  in  benedictione  me  conservet,  confir- 
met  et  conslituat;  »  et  quandiu  hoc  feceris,  malum 
abhorret  te.  Nam  a  Deo  fortissimus  lapis  topazius 
virtutem   hanc    habet   quod    in     declinatione    solis 


nec    ullas    pravitates  in  se  pati    potest.   Nam   si   in  q  crescit,    quod    contumelias     ab     homine     declinare 
pane  aut  in  carne,  aut  in  pisce,  aut  in  aliquo  cibo,       facit. 


aut  in  aqua,  aut  in  vino,  seu  in  aliquo  potu  vene- 
nura  est,  et  si  topazius  ibi  prope  et  prsesens  est,  sta- 
lim  siradet,  velut  mare  schumel,  cum  faditas  in 
ipso  est.  Et  ideo  cum  homo  comedit  et  bibit,  topa- 
zium  in  digito  juxta  cibum  et  potum  teneat,  et  eum 
sa-pe  inspiciat,  et  si  illi  in  cibo  autin  potu  venenum 
est,  statim  sudat. 

Sed  elqui  in  oculis  caligat,  toj)azium  per  tres  dies 
et  noctes  in  purum  vinum  ponat,  et  tunc  ad  no- 
ctem,  cum  dormitum  vadit,  cum  topazio  ita  madido 
oculos  suos  beslriche,  sic  quod  etiam  liquor  illo 
oculos  interius  modice  tangat,  et  ipso- lapidc  abla- 
to  vinum  illiid  per  quinque  dies  servare  potest,  et 
quolies  deinde  ad  noctem  oculis  suis  bestrichen 
vult,  eumdem  lapidem  in  pra'fato  vino  intingat,  et 
ita  raadido  oculos,  ut  pra-tatum  est,  circumliniat ; 
et  hoc  saepe  faciat,  semper  vinum  per  quinque  dies 
cum  lopazio  renovando,  et  oculos  velut  optimum 
cullyrium  clarilicat.  Et  si  aliquis  homo  febres,  id  est 
fibcr,  habet,  cum  topazio  inque  molli  pane  tres  mo- 
dicas  fossas  faciat,  et  purum  vinura  in  illas  fundat, 
et  si  vinum  illud  evanescit,  aliud  vinura  de  novo 
infundat,  et  faciem  suam  in  eodeni  vino  quod  fossis 
illis  infudit,  velut  in  speculo  consideret  et  dicat  : 
«  Ego  inspicio  me,  quasi  in  speculo  illo  chorubin 
et  seraphin  Deum   aspiciunt,  ita  quod  has  febres  de 


D  ; 


Cap.  IX.  —  De  Chrysolitho  (I). 

Chrysolithus  de  ardore  solis  et  de  humiditate 
aeris  post  meridiem  ad  nonam  horam  diei  crescit, 
et  fere  quasi  vitalem  virtulem  in  se  habet,  ita  ut  si 
jaceret  circa  pullum  ovis  aut  Lesliap,  cum  jam  na- 
scitur,  de  virtute  ejus  ita  confortatur,  quod  jam 
ante  tempus  suum  abiro  inciperot.  Et  homo  qui 
fihcr  habet,  vinum  calcfaciat,  et  chrysolithum  supor 
fumura  ejnsdem  vini  habeat,  et  sudor  ejus  vino  illi 
commisceatur,  ut  vinum  illud  ita  calidum  bibar, 
atque  eunidem  lapidem  por  modicam  horam  in  os 
suum  ponat,  et  sic  saipe  faciat,  et  melius  habebit. 
Et  qui  in  corde  dolet,  ipsum  lapidera  baumoleo 
iutingat,  et  tunc  ita  oleo  intinctum  super  locum 
ubi  dolet  strichn,  ot  melius  habebit.  Et  idem  lapis 
scionliam  in  homine  iirmat,  qui  eum  apud  se  ha- 
beat,  ita  ut  qui  bonam  scientiam  et  bonam  artem 
habet,  ipsum  lapidem  super  cor  suum  ponat,  et 
quandiu  ibi  jacet,  scientia  et  bona  ars  in  eo  non 
deficit.  Nam  chrysolithus  de  septem  horis  diei  quas- 
dam  virtutes  habet,  ut  etiam  in  eisdem.  Sed  et 
aerei  spiritus  eumdem  lapidem  aliquantulum  ab- 
horrent. 

Cap.  X.  —  I)e  Jaspide  (2). 

Jaspis  crescit,    cura   sol    post   nonam    horam  diei 
jam  ad  occasum  inclinatur,  et  de  igne  solis  fovetur ; 


(!)  Marbod.  Lapid.  lO.S. 


(2)  Marbod.  Lapid.  101. 


1257 


PHYSICA.— UH.  IV,  DE  LAPIDIBUS. 


1258 


sed    tamen    magis  de    aere    quam   de  aqna  vel   de  A  tum  calidus  est.  Et  ideo  ipse  plus  de  aere  quam    de 


igne,  et  ideo  etiam  diversum  calorem  habet,  quia 
cum  sol  post  nonam  horam  ad  occasum  inclinatur, 
calor  solis  jam  nube  sa?pe  varius  apparet.  Homo 
autem  qui  in  aure  surdus  est,  jaspidem  ad  03  por- 
rigat,  et  caiidn  spiramine  suo  in  eum  exspiret,  qua- 
tenus  ex  hoc  calidus  et  huniidus  tiat ;  et  mox  ita 
in  aurem  proponat,  et  gracile  iverck  super  lapidem 
illum  ponat,  et  ita  aurem  concludat,  quatenus  calor 
ejusdem  lapidis  in  aure  illa  transeat ;  et  quomodo 
lapis  iste  de  viridi  aere  crescit,  etiam  varias  intir- 
mitates  humorum  solvit,  et  ita  ilie  auditum  reci- 
piet.  Et  qui  nasehosz  valde  habet,  jaspidem  ad  os 
ponat,  et  calido  spiramine  suo  eum  inspiret,  et  ca- 
lidus  et  humidus  liat,   et   ita  enm  in   foramina  na- 


sole  calorem  trahit,  et  bonas  vires  habet.  Et  .si  lapis 
iste  ab  aliquo  homine  portatur,  sic  eum  apud  se 
habeat,  ut  cutem  pjus  tangat,  ita  quod  etiam  super 
aliquam  venam  corporis  ejus  positus  sit,  et  vena 
illa  et  sanguis  qui  calorem  et  virtutem  ejus  reci- 
piunt,  vires  illas  ca;teris  venis  et  reliquo  sanguini 
deferunt.  Et  sic  lapis  ille  infirmitates  ab  homine 
avertit,  et  fortissimam  mentem  contra  iracundiam 
ei  tribuit,  ita  quod  tam  mansuetus  in  moribus  erit 
quod  fere  nullus  homo  invenire  poterit  unde  juste 
in  ira  provocatus  ipsum  per  injustitiam  laedere  va- 
leat.  Et  qui  constantem  modum  ad  loquendum 
habere  voluerit,  et  sapienter  ea  proferre  quae  lo- 
quitiir,    calcedonium  in   manu   sua    teneat,  et  eum 


rium  figat,  et  naros  manu  comprimat,  ut  calor  ejus  '^  spiramine  suo  calefaciat,  ut  etiam  madidus  inde  liat. 


in  caput   intret,    et  humores  capitis  tanto  citius   et 
lenius  solvuntur,  et  melius  habebit. 

Et  cui  in  corde  aut  in  lendcn,  aut  in  alio  quo- 
cunque  membro  hominis  tempestales  humorum,  id 
est  gicht,  insurgunt,  jaspidem  super  locum  illum 
ponat  et  premat  usque  dum  ibi  incalescat,  el  gicht 
cessabit,  quoniam  bonus  calor  et  bona  virtus  in- 
juste  calidos  frigidos  humores  illos  sanat  et  sedat. 
Et  cum  fulgura  et  tonitrua  apparent  in  somnis,  bo- 
num  est  ut  homo  jaspidem  apud  se  habeat,  quia 
fantasia;  et  gedrognuzc  eum  tunc  fugiunt  et  dimittunt. 
Elcummulierinfantem  parit,  abillahora  cumeumjam 
gignit,  per  omnes  dies  ejusdem  knicbeke  kindbette  ? 
jaspidem  in  manu  sua  habeat,  ut  (et)  maligni  aerei 
spiritus  tanto  minus  eam  et  infantem  interim  nocere 
poterunt,  quia  lingiia  antiqui  serpentis  extendit  se 
ad  sudorem  infantis  de  vulva  matris  egredienlis  ;  et 
ideo  tam  infanti  quam  matri  eo  tempore  insidiatur. 
Sed  et  si  serpens  in  aliquo  loco  llatum  suum  emit- 
tit,  ibi  jaspidem  pone,  et  Ilatus  illius  ita  debiiita- 
tur  quod  minus  nocivus  erit,  et  quod  ibidem  flare 
serpens  desistit. 

Gap.  XI.  —  De  Prasio. 

Prasius  crescit,  ciim  sol  radios  suos  circa  vespe- 
ras  a  superioribus  teiTae  subtrahit  et  cum  ros  jam 
appropinquat,  et  quod  sol  paulatim  super  lapidcm 
praefati  montis  cadit  et  eum  fortiter  incendit,  et 
ita  de  ardore  solis  et  de  humiditate  aeris  et   aquai 


C 


et    tunc  cum  lingna  sua  lingat,  et  constantius   ho- 
minibus  loqui  poterit. 

Cap.  XIII.  —  De  Curysopraso. 
Grisopassus  {sic)  illa  hora  crescit,  cum  sol  se  jam 
totum  subtrahit,  et  tunc  aer  et  aqua  magis  turbi- 
dum  et  grunfar  colorem  habet.  Et  ideo  lapis  iste 
nocturnam  vim  habet,  cum  luna  de  sole  fortissima 
est,  scilicet  cum  media  est,  et  nondum  plena  est ; 
et  etiam  magnas  vires  in  temperato  et  Eequali  ca- 
lore  est,  ita  quod  nimis  calidus  non  est,  sed  tem- 
peratiis.  Et  in  qnocunque  niembro  hominem  gicht 
fatigat,  ille  super  nudam  culem  suam  crisopassum 
pouat,  et  gicht  cessabit.  Et  si  quis  homo  valde  ira- 
scilur,  idem  lapis  ad  guttur  illius  tam  diu  ponatur 
dum  incalescat,  et  illa  verba  irse  proferre  non  pote- 
rit  usque  dum  ira  ejus  quiescat.  Sed  in  quocunque 
loco  idem  lapis  est,  ubi  mortiferum  venenum  est, 
vires  suas  amittit,  ita  quod  absque  viribus  velut 
aqua  debile  fit,  id  est  unkrefftig,  et  quod  calorem 
suum  in  debilitatem  mittat,  et  ita  minus  nocivum 
erit.  Homo  autem  caducum  morbum  habens  criso- 
passum  apud  se  semper  habeat,  et  nocturna  pestis, 
scilicet  caducus  morbus,  eum  minus  laedet,  quiaaerei 
spiritus  circa  eum  irrisionem  hanc  interim  parare 
non  poterunt,  quin  ex  ore  suo  spumam  dolens  ei- 
ciat.  Et  si  alicjuis  homo  a  dyabulo  possessus  est, 
modicum  aquae  super  eum  funde,  et  dic  :  «  Ego,  0 
aqua,  super  istum   lapidem  in  virtute  illa  te  fundo, 


ac  de  viriditate  roris  prasius  ibi   uascitur.  Qui   ar-  ])  qua  Deus  solem  cumcurrente  luna  fecit ;  »  et  aquam 


dentem  /?6er  habet,  prasiuni  in  modico  siligineo 
pane  deicht  involvat,  et  ita  involutum  in  panna 
liget,  et  sic  per  tres  jdies  et  noctes,  super  umbili- 
cum  suum  eum  ligatum  habeat,  et  fiber  ab  eo  ces- 
sabit.  Sed  et  qui  in  casu  aut  ictu  alicubi  in  corpore 
suo  contritus,  veterem  arvinam  accipiat,  et  ei  sal- 
viam  et  rcynefancm  aequali  pondere  commisceat,  et 
his  prasium  imprimat,  et  tuuc  ad  solem  aut  ad 
ignem  ita  calefaciat,  et  sic  omnia  haec  cum  eodem 
lapide  commixta  ita  calida  super  locum  ubi  dolet 
ponat,  et  meiius  habebit. 

Cap.  XII.  —  De  Calcedonio. 
Calcedonius  cum  sol  post  vesperas  jam  pene  sub- 
tractus  est,  crescit,   cum   etiam  aer  adhuc  aliquan- 

Patrol.  CXCYII. 


istam  illi  possesso  ad  bibendum  dabis  quocunque 
modo  poteris,  quoniam  invitus  eam  bibit ;  et  tota 
die  illa  dyabulus  in  eo  torquebitur,  et  debilior  in 
eo  erit,  nec  vires  suas  tunc  in  eo  ostendit,  ut  prius 
fecit ;  et  sic  per  quinque  dies  fac  ;  in  quiuta  autem 
die,  cum  eadem  aqua  super  ipsnm  modicum  tortel- 
lum  para,  velut  dcr  broit,  et  quocunque  modo  poteris 
illi  ad  comedendum  dabis ;  et  si  acer  daemon  non 
est,  ab  hominc  illo  recedet.  Et  hoc  niodo  cognoscen- 
dum  est,  utrum  aereus,  lenis  an  amarus  daemon 
sit.  Nam  si  honio  libenter  ridet,  et  si  homines  be- 
nevole,  id  est  lioltselich,  videt,  et  si  interdum  den- 
tibus  frendit,  id  est  griszgramet,  ibi  aereus  spiritus 
lenis  cst.  Si  autem  homo  ille  invitus  loquitur  et  si 

40 


I  ?:.«• 


S.  lIM.DEr.ARDlS. 


1260 


libenter  obmulescit,  et  si  non  libeiiter  ridet,   et  si  A  ideo  multi  sunt.  Et  calidus  et  igneus  est,  et  aliquan- 


manibus  fortiter  krymet,  et  spunias  ex  ore  eicit,  ille 
amarus  et  acer  d;vmon  est,  et  ad  amarum  daMuonem 
illum  expellendum  lapis  iste  non  multum  prodest, 
quia  daemon  ille  amarus  et  acer,  sed  tamen  eum 
in  homine  illo  torquet,  et  eum  debilem  reddit.  El 
iste  alio  modo  expellendus  erit,  cum  Deus  volnerit. 

CaP.    MV. —  De  C.\RBLNCUL0. 

r.arbunculus  in  eclipsi  lunie  crescit.  Nam  eum 
jam  in  tspdio  esl,  veliit  deticere  velit,  quia  interdum 
se  delicere  ostendit,  cum  divina  jussione  aut  fa- 
mem,  aut  pestilentiam,  aut  mutationes  regnorum 
lieri  ostendat,  et  tunc  sol  omnes  vires  suas  in  tir- 
mamentiim  mergit,  et  Innam  calore  suo  fovet  et 
eam    igne  suo    suscitat   et   erigit,    et    eam    iterum 


tum  aereus  est,  quia  teinpore  illo  cum  sol  ciiculum 
suum  oslendit,  ul  prtefatum  est,  aer  aliquatilum  te- 
pidus  est.  Homo  autem  qui  maculas  in  facie  sua 
liabet,  amelliystum  saliva  sua  madidum  faciat,  et  ita 
madido  maculas  hcstriche;  el  etiam  ad  ignem  aquam 
calefaciat,  et  eumdem  lapidem  super  ipsain  aquam 
teneat,  et  sudor  de  eo  egrediens  aqua  illi  commi- 
sceatiir,  et  tunc  eum  etiam  in  ipsam  aquam  ponat, 
atque  cum  eadem  aqua  faciem  suam  lavet,  et  hoc 
ssppe  faciat,  et  lenem  ciitem  ac  pulchrum  colorem 
in  facie  habebit.  Sed  si  homo  recente  tumore  alicubi 
in  corpore  suo  intumuit,  eumdem  lapidem  saliva 
sua  madidum  faciat,  et  ita  madido  loco  tumoris 
ubique  tatigat,  et  tumor  illeminorabitur  et  evanescet. 


splendere  facit,    qun^  linguam  suam  in    os  altenus  "  Et  ubi  arauea  hominem  in  corpore  suo  fixerit,  ipsu 


ponit,  ut  illam  a  morte  e.\.Miscitet  qua;  jam  morlua 
est;  et  tunc  in  illa  liora  carbuncuhis  nascitur  ;  et 
ideo  de  igne  soUs  iu  incremento  lunse,  splendorem 
habet,  ita  quod  magis  in  nocte  quam  in  die  lucet,  et 
ita  crescit  usque  dum  calor  solis  eum  eicit.  Et  quia 
eclipsis  hmte  raro  est,  lapis  iste  eliam  rarus  est,  et 
virtus  ejus  rara  est,  et  timenda  ita,  quod  multo  ti- 
more  et  sollicitudine  e.tercenda  esl.  Nam  si  sucht,  aut 
riddo,  quee  fiber,  aut  gicht,  aut  aha  qufflibet  inlir- 
mitas  hominem  invaserit,  in  mutatione  humorum 
ejas,  carbunculum  circa  mediam  noctem,  quia  vir- 
tus  ejus  tunc  prsecipue  viget,  super  umbilicum 
dolentis  pone,  \it  non  diutius  super  umbilicum  ejus 
dimittas  quam  homo  ille  aliquantulum  ab  eo  cale- 
factuin  senserit,  et  eum  mox  auferas,  quoniam  vir- 
tus  ejus  tunc  hominem  illum  et  omnia  viscera  ejus 
pertiansivit  plus  quam  ulla  medicina  ullorum  un- 
guentorum  facere  posset.  Nam  statiui  ut  homo  iile 
vel  modicam  motionem  in  corpore  suo  senserit, 
carbunculum  ab  eo  auferes,  quia  si  eum  super 
umbiiicum  ejus  tunc  diutius  jacere  permiseris,  vir- 
tus  ejus  totum  corpus  illius  pcrtrausit,  ita  quod 
arescet.  Et  sic  lapis  iste  quaslibet  pestes  ab  hominc 
depellit  et  compescit.  Et  si  quis  in  capite  dolet, 
carbunculum  super  verticem  suum  per  breveni  ho- 
ram  ponat,  scilicet  tam  diu  quod  caro  ejus  ab  illo 
ibi  incalescat,  et  statim  auferat,  quoniam  virtus 
ejusdem  lapidis  caput  illius  citius  et  plus  pertrans- 
ivit,  quam   pretiosissimum   unguentum,    vel    quain  D  nalura  ejus  hominem   illum   idoneum  facit  et  sensa- 


m 

lapidem  snper  lixuram  striche,  et  curabitur.  Sed  et 
serpens  et  vipera,  id  est  nater,  eumdem  lapidem 
fiigiunt,  et  locum  devitant,  ubi  eum  esse  sciunt. 

C.AP.  XVI.   —    Dh:  ACHATE, 

Achates  de  quadam  arena  aquse  nascitur,  ab 
oriente  usque  ad  meridiem  extenditur,  et  calidus 
et  igneus  est.  Sed  tamen  majorem  vim  de  aere  et 
de  aqna  habetquani  de  igne.  Nam  cum  aqua  illa  rai- 
norabilur  ubi  ita  arena  sine  aqua  apparet,  tunc 
quaedam  pars  ejusdem  arena-  de  ardore  solis  et  de 
puritate  aeris  perfunditur,  ita  quod  in  lapidem  fiil- 
gescit.  Sed  cum  deinde  inundatio  aquarum  excrt«- 
verit,  ipsum  lapidem  de  arena  tollitet  ad  alias  terias 
ducit.  Et  si  aranea  aut  alius  vermis  venenum  suum 
super  hominem  fudit,  ita  tamen,  quod  in  corpus 
illiiis  non  intrat,  achatem  ad  solem  aut  super  igni- 
tum  laterem  fortiter  calefaciat,  et  ita  calidum  super 
locum  doloris  ponat,  et  ipse  lapis  venenum  ''illud 
aufert ;  et  deinde  iterum  de  eodem  modo  calefaciat, 
atque  eum  super  fumum  calid;p  aquai  teneat,  ut 
sudor  ejus  aqua?  illi  commisceatur,  et  tunc  euin  in 
aquam  illam  per  brevem  horam  ponat,  et  tunc  li- 
neum  pannum  ipsi  aqua?  intingat,  atque  locum  cor- 
poris  sui  ubi  fixura  araneae  est  aut  ubi  aliud  vene- 
num  desuper  fusum  est,  cum  [eodem  panno  bcrre, 
et  curabitur. 

Et  si  quis  homo  lapidem  istum  secum  portat,  euni 
ad   nudam  cutem  suam  ponat  [ut  ita  incalescat,    eL 


balsamum  faciat,  et  sic  in  capite  melius  habebit. 
Sed  et  si  eumdem  lapidem  ad  vestes  seu  ad  alias 
quaslibet  res  ponis,  diu  durare  possunt,  et  diflicili- 
ter  putrescunt.  Et  in  qiiocunque  loco  carhunculus 
est,  ibi  aeri  spiritus  fantasmata  sua  ad  plenum  per- 
licere  non  possunt,  quia  eum  fugiunt  et  ab  eo  decli- 

nant. 

Cap.  XV.  —  De  Amethvsto  (I). 

Amethystus  crescit  cum  sol  circulum  suum  osten- 

dit  quasi  coronatus   sit,  et   hoc  facit  cum  aliquam 

miitationem    in    vestimento   Domini,  scilicet  in    Ec- 

clesia,  fieri  praesignat.   Et  cum  crescit    ut  flius,   et 


tum,  atque  prudentem  in  sermone,  quia  de  igne  et 
de  aere  atque  de  aqua  nascitur.  Nam  sicut  aliqua 
mala  herba  quae  ad  cutem  hominis  ponitur  ibi  in- 
tordum  piistulam  aut  ulcus  exsurgere  facit,  sic  etiam 
quidam  pretiosi  lapidcs,  ad  cutcm  hominis  positi, 
eum  sanum  et  sensatum  sua  virtute  faciunt.  El 
homo  qui  caducum  morbum  habet  et  qui  lunalicus 
est,  achatem  ad  cutem  suam  positum  scmper  ha- 
beat,  et  deinde  melius  habebit.  Nam  homines  cum 
inllrmitatibus  istis  multoties  nascuntur,  etiam  de 
supertluitate  maiorum  humorum  et  pestium  eas  sibi 
altrahunt.  Et  qui  caduciim  morhum  habet,  achatein 


(1    Marbod.  Lapid.  253,  et  ejusd.  mystica  applic.  p.  141, 


m\ 


PHYSICA.  — LIB.  IV,  DE  LAPIDlBtJS. 


1265 


per  Ires  dies  in  aqua  ponat,  cum  jam  luna  plena 
est,  et  in  quarta  die  eum  auferat,  et  aquani  illam 
modice  coquat,  ila  ut  non  ferveat,  et  eani  sic  servet 
atque  cum  ea  coquat  omnes  cibos  quos  interim 
comedit,  dum  luna  tota  decrescat;  ac  quldquam  iu- 
terim  biberit,  sive  vinum,  sive  aquam,  sic  achatem 
imponat  ei,  et  sic  bibat,  et  sic  per  deceai  menses 
faciat,  et  curabitur,  nisi  Deus  uon  velit.  Sed  et  qui 
lunaticus  est,  ante  triduum  cum  tempus  insaniae 
suae  instare  cognoverit,  eumdem  lapidem  per  Ires 
dies  in  aqua  ponat,  et  in  quarla  die  eum  auferat, 
et  tunc  aquam  illain  modice  calefaciat,  atque  omnes 
cibos,  quos  interim  comedit,  dum  in  amenlia  est, 
cum  ea  coquat,  ac  eum  in  oninera  potum  suum 
interim  ponat,  et  desuper  bibat,  et  sic  per  quinque 
mcnses  faciat,  et  sensum  suum  et  sanitatem  reci- 
piet,  nisi  Deus  prohibeat.  Nam  cum  per  virlutem 
ejusdem  lapidis  modice  calefacta  aqua  suscitatus  (I), 
ne  per  fervorem  illius  infirmetur,  cibi  ejusdem  ho- 
minis  cum  ipsa  aqua  coudiantur,  et  potus  illius 
eodem  modo,  ut  praefatum  est,  et  ita  per  virlutem 
eorumdem  temperamentorum,  et  iu  virtute  Dei, 
humorcs,  qui  insaniam  illi  inferunt,  sedautur.  Sed 
et  per  siugulas  noctes,  antequam  homo  in  lectum 
suum  se  collocet,  achatem  in  aperto  per  longitudi- 
nem  domus  suae  ferat  et  deinde  per  latitudinem 
ejusdem  domus,  in  modum  crucis,  et  fures  per 
voluntates  suas  exercere  et  prolicere  minus  prae- 
valebunt,  et  in  furando  minus  habebunt. 
Cap.  XVII.  —  De  Adamantk  (2). 

Adamas  calidus  est,  de  quibusdam  montibus  me- 
ridiauae  plagse  nascitur  qui  sunt  quasi  legechte  [ley- 
mechte"?J  et  velut  quaedam  cristallus  ylaseclite,  et  ex 
eadem  let/m  quoddam  gedosze  quasi  cor  aliquando 
oritur  magnae  fortitudinis.  Et  quia  forte  et  durum  est, 
antequam  magnum  tiat,  ipsa  leym  ejusdem  montis 
circa  positum  scinditur,  et  ita  velut  in  aquam  cadit 
in  modum  el  ad  magnitudinem  krisolo,  sed  postea  in 
eodem  loco  ejusdem  leym  debilior  priori  est.  Et 
cum  deinde  aliqua  inimdatio  fluviorum  excreverit, 
illum  lapidem  ad  alias  provincias  educit.  Et  quidam 
homines  sunt,  qui  ex  natura  sua  et  per  diabolicara 
malitiosi  sunt,  et  ob  hoc  libenter  tacent,  sed  cura 
loquuntur,  et  acrera  visum  habent,  ac  interdum 
mentera  suam  fere  excedunt,  velut  insania  ducan- 
tur,  et  iterum  cito  ad  se  redeunt;  isti  saepe  vel  sem- 
per  adamantem  in  os  suum  ponant,  et  virtus  ejus 
talis  et  tam  fortis  est,  ut  malignitatem  et  mahim 
hoc  quod  in  eis  est  exstinguat.  Sed  et  qui  freneticus 
est  et  mendax,  et  iracundus,  et  ipsum  lapidem  in 
ore  suo  semper  teneat,  et  vi  ejus  haec  mala  ab 
ipso  avertuntur.  Et  qui  jejunare  non  potest,  eum- 
dem  lapidem  in  os  suum  ponat,  et  esuriem  ei  mi- 
nuit,  ita  quod  tanto  diutius  jejunare  poterit. 

Et  qui  virgichtiget  est,  vel  apoplexiam  habet,  id 
est  hanc  pestem,  quae.   medietatem   corporis  appre- 


A  hendit,  ila  quod  se  raovere  non  potest,  adamantem 
per  totam  diem  unain  in  vinum  aut  in  aquam  po- 
uat,  et  desuper  bibat,  et  gicht  ab  eo  cessabit,  eliam 
si  tam  valida  est  ita  quod  membra  illius  dirumpere 
minantur,  et  etiam  apoplexia  minuetur.  Sed  et 
qui  gclsucht  habet,  eunidem  lapidem  in  viuura  aut 
in  aquam  ponat,  et  desuper  bibat,  et  curabitur.  Sed 
adamas  tantae  duritiae  est  quod  nulla  duritia  eum 
vincere  potest,  et  ideo  ipse  ferrum  impelit  et  fodil ; 
unde  cum  nec  ferrum  nec  calybs  duritiam  ejus  in- 
cidere  poterunt,  calybem  ita  corroborat  quod  nec 
cedit  nec  frangitur  antequam  illum  incidat.  Et  dya- 
bulus  eidem  lapillo  inimicatur,  quia  fortitudini  resi- 
stit,  ideo  tam  in  nocte  quaiu  in  die  dyabulus  eum 
dedignatur. 

Cap.  XVIII.  —  De  Magnete. 
Magues  calidus  est  et  de  spuma  quorumdam  ve- 
nenosorum  vermium  nascitur  qui  in  quadam  arena 
et  in  quadam  aqua  habitant,  sed  tamen  magis  in 
arena  quam  in  aqua.  Nam  quidam  venenosus  ver- 
mis  est,  velut  snecko,  circa  quamdam  aquam,  et 
in  aqua  manens,  qui  aliquando  spumam  suam  in 
quemdam  locum  cujusdam  terrte  emittit,  et  qua 
ferrum  conflari  solet.  Quod  dum  alius  quidam  ve- 
nenosus  verrais  viderit,  qui  etiam  circa  aquam  ip- 
sam  et  in  ipsa  aqua  raanet,  et  qui  de  terra  illa 
pascitur  de  qua  ferrum  paratur,  ad  spumam  illum 
ardenter  currit,  et  venenura  suum,  scilicet  nigruni 
ad  earadera  spuraam  fundit,  et  venenum  hocspuraam 

f;  illam  fortitudine  sua  jiertransit,  ila  quod  in  lapi- 
dem  durescit,  et  ideo  magnes  ferrugineum  colorem 
habet,  et  ferrum  naturaliter  post  se  trahit,  quia  de 
veneno  illo  coagulatur,  quod  de  terra  illa  nutritur 
de  qua  ferruni  paratur.  Sed  aqua  illa  juxta  quam 
idem  lapis  jacet,  frequenti  inundatione  sua  desuper 
inundans,  maxiraum  venenum  quod  in  eo  est  attenuat 
et  minuit.  Et  si  homo  furit,  aut  si  aliquo  modo 
fantasiae  virgogelecht  est,  magnetem  saliva  sua  bes- 
triche,  et  verticem  furentis  ipso  lapide  ita  madido 
bestriche,  atque  frontem  ejus  in  transversum,  et 
dic  :  «  Tu  furens  malum  cede  in  virtute  illa  qua 
Deus  virtutem  de  coelo  ruentis  dyabuli  in  bonitate 
horainis  mutavit;  »  et  ille  sensus  suos  recipiet.  Nam 
utilis  et  inutilis  iguis   ejusdem  lapidis,  quia  ignis, 

^  quem  de  ferruginea  terra  habet,  utilis  est;  ignis  au- 
tem  quem  de  veneno  vermium  habet,  inutilis  est. 
Cum  salubri  et  calida  humiditate  saliva!  horainis 
suscitatur,  noxios  humores  qui  intellectum  hominis 
evertunt  (3). 

Cap.  XIX.  -  De  LiGunio  (i). 
Ligurius  calidus  est.  De  quadam  urina  et  non  de 
omni  urina  lincis  nascitur.  Nam  linx  non  est  las- 
civum  nec  libidinosum,  nec  immundiim  animal,  sed 
uno  modo  temperatum.  Et  virtus  ejiis  tam  fortis 
est,  quod  eliam  lapides  penetrat,  unde  etiam  acu- 
tum  visum   Iiabet,   nec  facile  in  oculis  caligat.   Et 


{\)  Locus  corruptus. 

(2)   Plin.   Hist.  nat.   xxxvii,   4;  Marbod.  Lapid.  28 


(3)  Deest  aliquid. 

(4)  Cf.  infi  a  vii,  27  ;  Marbod.  Lapid.  3>)8. 


i2C3 


S.  HILDEGAKDIS 


•2  «4 


de  urina  ejus   lapis  iste  uon  seuiper    nascitur,  sed  A  bibat,   et  etiam   cristalluni    ad  solem  calefactam   ad 


lunc  cum  sol  valde  ardet  et  cum  aura  levis  est  el 
blanda  et  beue  temperata.  Nam  animal  lioc  tunc 
aliquando  propter  calorem  et  puritatem  solis  et 
propler  suavilatem  pulchrae  aurae  la^tatur,  et  tunc 
cum  uriuam  emiltere  vult,  pede  in  terram  fodit,  et 
in  fossam  illam  uriuam  emittit,  ei  sic  de  ardore 
solis  ligurius  coagulalur  et  crescit.  De  puritate  enim 
solis  et  blanda  aura  quae  animal  istud  tangendo  jier- 
fulsit  et  de  laetilia  animi  ejus,  et  de  niagna  vi  quam 
habet  uritia  in  eo  calet,  et  cum  ita  emiltilur,  in  la- 
pidem  istum  coagulatur,  ita  quod  coagulalio  ista 
pulchri  lapidis  in  terra  iit  qui  est  tenerior  lapidi- 
bus  aiiis.  Et  homo  qui  iu  sloinacho  valde  dolet,  li- 
gunum  aut    in    vinum,    aut   lu   cerviseam,    aut   in 


guttur  super  hibiti  calidum  saepe  ponat,  et  nnnora- 
bitur.  Sed  et  qui  in  coide,  aut  in  stomacho,  aut  in 
venlre  dolet,  cristallum  ad  soiem  calefaciat,  et  ita 
calidae  aquam  desuper  fundat,  el  tunc  etiam  per 
brevem  hoiam  iu  ipsam  aquam  eamdem  cristallum 
ponat  et  deinde  auferat,  et  ita  aquam  illam  sa^pe 
bibat,  et  in  corde,  aut  in  stomacho,  aut  in  ventre 
melius  habebil.  Kt  qui  a  nesscden  faligalur,  eumdcm 
lapidcm  ad  solem  calefaciat  el  ila  calidum  super  locum 
illum  ubi  dolet  ponat,  et  ncssia  fngabilui. 
Cap.  XXI.  —  De  Margakitis. 
Qnu'dam  aquai  sunt  lluminum,  qu.-r  salsse  sunt,  de 
quibus  margarila;  nascuntur.  Nam  pinguedo  eorum- 
dem   tluviorum  cum  salsugine  sua  ad  harenam  ca- 


aquam  per  brevemrhoram  ponat  et  tunc  auferat,  et  "  dit,  ita  quod  superior  aqua  purificatur,  et  pinguedo 


liquor  ille  viribus  lapidis  hujus  perfuuditur,  ita  quod 
inde  vires  accipit;  et  sic  per  qnindecim  dies  faciat, 
et  da  illi  modice  ad  bibendum  parum  prauso,  et 
non  jejuuo,  et  nulla  febris  nec  peslis  tam  fortis  in 
stomacho  illius  est  absque  morte,  quin  stomachus 
ejus  purgolur  et  puriiicetur  et  salvetur  pra^ter  in- 
stantem  mortem.  Nullns  autem  alius  homo  pro  ulla 
causa  istud  condimentum  bibat,  nisi  contra  doiorem 
stomachi  :  vivere  non  posset,  quia  fortitudo  ejus 
tanta  est  (iuod  cor  iilius  virseriget  et  quod  caput 
ejus  scindendo  divideret.  Sed  quem  difticultas  urinae 
constringil,  ita  qnod  urinam  facere  non  potest,  li- 
gurium  in  lac  vaccarum  aut  ovium,  non  autem  in  lac 


haec  eum  saisugine  sua  in  margaritas  coaguiatur,  et 
hae  margarita»  munda^  sunt.  Accipe  ergo  marga- 
ntas  istas,  et  eas  in  aquam  pone,  et  totus  livor  et 
slim  quae  in  eadem  aqua  est  circa  easdem  marga- 
ritas  congregatur,  et  superior  aqua  puriticatur  et 
emundatur.  VA  homo  qui  fiter  haliet,  eamdem  supe- 
riorem  aquam  saepe  bibal,  et  melius  habehit. 
Sed  el  qui  in  capite  dolet,  margaritas  ad  solem  ca- 
lefaciat,  et  ita  calidas  tymporibus  suis  circumponat 
et  panno  desuper  constringat,  et  curabitur. 
Cap.  XXII.  —  De  Berlin. 
Berlin  de  quibusdam  conchis  animaiibus  nas- 
cuntur,   sciiicet  quaB   in  conchis  jacent,   et  quae   in 


caprarum,   per   dieni    unum  ponat,    et  secunda  die  c  niari  etin  qnibusdam  magnis  flnminibusmanent.  Nam 


auferat,  et  lac  iilud  caiefaciat,  id  est  wclle,  et  ita 
sorbeat,  et  sic  per  quinque  dies  faciat,  et  urinam  in 
eosolvit. 

Cap.  .XX.  —  De  Crystallo. 
Crystalius  de  quibusdara  frigidis  aquis  nascitur, 
quae  subnigri  coioris  M),  ex  aere  veniens  aquam  illam 
tetigerit,  ipsa  aqua  in  aiiquo  ioco,  veiut  qusedam 
massa,  per  frigus  coaguiatur,  et  quasi  cor  aquae  in 
fortitudinem  coaguiatur,  et  cum  deinde  caior  aeris 
aut  solis  eamdem  tetigerit,  eidem  massae  spissam 
aibedinem  quam  tunc  habet,  ardore  suo  auferl,  ita 
quod  aliquantnm  pnra  fit,  sed  tamen  per  calorem 
illum  dissolvi  uon  potcrit ;  sed  deinde  frigus  iterum 
superveniens  eamdem  massam  magis  et  magis  coagu- 


quaedam  istornm  conchatorum  animaiium  circa  fnn- 
dum  fluviorum  istorum  versantur,  et  ibi  pascua  sua 
quaerunt,  et  aiiquantulum  veuenosa,  et  de  sordibus 
quas  in  fundo  ilio  in  se  trahunt,  et  de  veneno  suo, 
cum  hoc  exspuunt,  quaedam  berlir  coaguiantur  et 
ita  nascuntur;  quse  aliquando  tnrbidae  sunt,  quia 
ipsa  animaiia  circa  fundum  earumdem  aquarum 
versantur,  et  fere  nuiia  uliiitas  in  eis  est.  Sed  dc 
eisdem  conchatis  animaiibus  qua>,dam  in  medietate 
eorumdem  fluviorum  versare  solent,  ubi  ipsae  aquae 
purae  sunt,  et  ibi  eadem  animalia  minus  sordium  in 
se  trahunt,  et  ideo  etiam  modiciim  veneni  in  se  ha- 
bent.  Unde  etiam  berlin  iliae  qua?  nascuntur  de 
eisdem  aquis  quas  ipsa  animalia  in  se  traliunt,   et 


lare  facit.  et  fiurius;  et  iliud  tantae  fortitudinis  est  '^  de  veneno  hoc  quod  iila  exspuunt,  ibi  lucidae  liuii), 


quod  per  calorem  ipsnm  non  potest  solvi,  quamvis 
tota  circumposita  glacies  dissolvatur,  et  sic  cristal- 
lus  exsurgit,  et  cristallus  est.  Et  cui  oculi  caligant, 
cristallum  ad  solem  calefaciat,  et  ita  calidam  oculis 
suis  saepe  superponat;  et  qnia  de  aqua;  natura  est, 
maios  humores  ab  oculis  extrahit,  et  sic  ilie  meiius 
videbit.  Et  si  drusx  aut  orfimx  in  colio  hominis 
nascuntur,  eumdem  lapidem  ad  solem  calefaciat,  et 
ita  caiidum  suiier  drusc  aut  super  orfimas  per  diem 
aut  per  noctem  ligando  constringat,  et  sic  saepe  fa- 
ciat,  et  evanescent.  Sed  et  cui  hubo  in  gutture  cre- 
scit  sen  intumescit,  cristalium  ad  solem  calefaciat, 
et  ita  calida   vinum   desuper  fundat,   et  de  iilo  saepe 

(1)  Deest  aliquid. 


quoniam  ibi  in  mediis  flnminibus  quaedam  pnritas 
aquarum  est.  Sed  tamen  fere  nuiia  nlilitas  niedicinae 
in  ipsis  est,  nisi  qnod  tantum  alii  lucidiores  suut,  et 
quod  minus  quam  aliae  venenum  in  se  habent.  Quae- 
dam  autem  eorumdem  conchatorum  animalinm  in 
summitate  ipsorum  fluminum  versantur,  ubi  spumae 
et  multae  sortes  earumdem  aquarnm  fluunt,  et  de 
ipsis  spumis  et  de  superioribus  sordibus  iilis  cum 
veneno  ipsorum  animalium  quaedam  berlin  coagulan- 
tur,  quai  etiam  aliquantum  turbidae  sunt,  quia  de 
spumis  de  coliectionibus  sordium  iliarum  nas- 
cuntur,  nec  ad  ullam  utilitatem  medicinae  valent, 
quia  pius  inflrmitatem   quam  sanitatem  hominibus 


1265 


PHYSICA.  —  LIB.  V,  L)E  IMSCIBUS. 


1260 


iaferunt.  Nam  si  quis  homo  in  os  suum  poneret, 
inde  talem  infirmilatem  sibi  fere  attraheret  et  ita 
iiilirmaretur  velut  aliquoJ  venenum  sumpsisset;  et 
si  eas  etiam  ad  cutem  suam  ponerct,  ita  quod  caro 
ejus  ab  ipsis  incalesceret,  venenum  ex  eis  in  se  tra- 
heret,  et  hoc  modo  iniirmus  efliceretur  et  doleret. 
Cap.  XXIII.  —  De  Cornelione. 

Cornelion  phis  de  calido  aere  quara  de  frigido  est. 
et  ^in  arena  reperitur.  Et  si  alicui  sanguis  de  nari- 
bus  lluit,  vinum  calefac,  et  calefactc  cornelion  im- 
pone,  et  sic  illi  ad  bibendum  da,  et  sanguis  eftluere 
cessabit. 

Cap.  XXIV.  —  Dd  Alabastro. 

Alabaslrum  nec  rectum  oalorem,  nec  rectum 
frigus  in  se  habet,  sed  in  utroque  quasi  tepidura 
est,  ita  quod  etiam  medicina  in  eo  fere  non  repe- 
ritur. 

Cap.  XXV.  —  De  Calce. 

Calx  calidus  est,  de  quo  creta  iit,  cum  incensus 
fuerit,  unde  et  creta  calida.  Nam  cum  calx  per 
ignera  in  pulverera  redigitur,  magis  reboratur,  et 
terrara  ac  arenara  igne  suo  conglutinat,  Sed  si  liomo 
aut  pecus  de  calce  comederit,  furtitudu  caloris  iliius 
comedentem    destruit  et  infirmari  facit.  Homo  au- 

EXPLICIT  LIBER  TERTIUS 


A  lem,  quam  vermis  in  aliquo  loco  suo  comederit, 
cretam  accipiat  et  bis  tantum  de  criden,  et  ex  his  cum 
aceto  seu  vino  velut  tenue  csementum  faciat,  alque 
istud  loco,  ubi  vermera  patitur,  cum  penna  emittat, 
et  lioc  per  singulos  dies  usque  ad  quiritam  diem  fa- 
cial ;  postea  sumat  aioe,  et  secundum  ejus  tertiam 
partem  myrram,  et  simul  terat,  atque  ex  his  cum 
recenti  cera  cyn  plaster  paret,  et  cauabineo  panno 
superponat,  et  ita  super  locum  doioris  per  duode- 
cim  dies  liget.  Nam  creta  calida  est  et  crida  frigida, 
et  sic  calor  cretse  cum  frigiditate  cridaj  et  cum  calore 
et  acumine  vini  temperatus  vermes  commortificat. 
Sed  caloraloe  myrrhae  augmentat,  putredines  eorum- 
dem  ulcerura  extrahit,  et  eumdem  locum  sanat. 
Cap.  XXVI.  —  De  C.eteris  Lapidibus. 
Caeleri  lapides  qui  in  diversa  terra  et  diversis  re- 
gionibus  orti  sunt,  et  diversas  naturas  atque  diver- 
sos  colores  de  terris  in  quibus  nati  sunt,  sibi  con- 
trahunt,  ad  medicamenta  non  multum  valent,  ut 
marraor,  grieszstein,  calcksteiu,  ducksteyn,  wacken, 
et  similes,  quia  nimia  humiditas  aut  nimia  siccitas 
in  eis  est,  quae  recta  siccitate  non  temperatur,  aut 
in  quibus  niraia  siccitas  est  qua;  recta  humiditate  non 
humectatur. 
(QUARTUS)  DE  LAPIDIBUS. 


INCIPIT  LIBEll  QUARTUS  (QUINTUS). 

DE  PISCIBUS. 


PRiEFATIO. 


Quidam  pisces  sunt,  qui  de  natura  sua  circa  fun- 
dum  maris  et  fluminum  versantur,  et  ibi  pascua  sua 
quaerunt,  et  fundum  ita  sulcant,  velut  porci  terram, 
et  ibi  quasdam  radices  in  quibiisdam  herbis  com- 
edunt,  quibus  diu  vivunt,  et  alia  qufecunque  pastui 
suo  conveniunt,  ibi  semper  quserunt  fl),  et  etiam 
interdum  fere  ad  medietatem  ipsorum  [aquarura 
erf.]  ascendunt,  et  interdum  ad  fundum  descendunt, 
et  ibi  prsecipue  manent.  Et  caro  istorum  aliquan- 
tum  molJis  et  intirma  est;  nec  ad  comedendum  sani 
sunt,  quia  circa  fundum  aquarum  semper  versan- 
tur.  Et  quidam  ex  istis  diem  et  solis  spiendorem 
plus  diligunt  quam  noctem  aut  lunae  splendorem. 
Quidam  vero  noctem  et  lunse  splendorem  magis  di- 
ligunt,  quam  diera  et  solis  splendorera.  Quidam 
autem  ex  istis  totum  rogim  suum  post  ordinem  ef- 
fundunt,  id  est  leychent,  antequam  ab  hac  effusione 
desislant,  ita  ut  postquam  geleyche  eifundunt,  et 
ita  dura  per  orania  a  rogim  et  a  milche  evacuantur, 
et  ideo  etiam  aliquantura  debilitantur,  qui  in  hac 
effusione  hoc  modo  festinant.  Quidam  autem  ex  eis 
in  hac  clfusione  intervallum  habent,   et   exspectant 

(\)  Et  alia  —  quserunt  om.  ed. 


C  dum  plus  coufortentur.  et  tunc  iterum  teychent,  ita 
quod  saltim  a  Martio  usque  ad  autumnura  rogim 
suura  effundunt. 

Sed  alii  pisces  sunt,  qui  in  medietate  et  in  pu- 
ritate  maris  et  aliorum  fluviorum  prsecipue  ver- 
santur  et  ibi  pascua  sua  quserunt,  et  ibi  etiam  quas- 
dam  herbas  in  proeminentibus  scopulis  valde  sanas 
inveniunt,  de  quibus  pascuntur,  scilicet  quae  tan- 
tam  sanitatem  in  se  habent,  ut  si  homo  eas  haurire 
posset,  omnem  infirmitatem  per  ipsas  a  se  depelle- 
ret.  Et  pisces  isti  ad  comedendum  sani  sunt,  et 
caro  illorum  aliquantum  fortis  est,  quia  in  puritale 
aquarum  prsecipue  sunt.  Sed  tamen  interdum  ad 
fundum  descendunt  et  interdum  ascendunt;  praeci- 
pue  autem  in  medietate  ipsorum  lluviorum  sunt  (2). 

"  Et  etiam  miuores  illis  piscibus  existunt,  quae  circa 
fundum  libenter  versantur  ;  et  quidam  ex  eis  magis 
diera  et  solem  diligunt,  quam  noctem  aut  quam  lu- 
nam ;  quidam  autem  magis  lumen  et  noctem,  quam 
diem  aut  sulem.  Sed  et  quidani  ex  ipsis  totum 
rogim  »uum  antequam  cessent  effundunt  et  inde 
aliquanlum    debiUtantur.     Quidam    autem    in     hac 

(2)  Qnia  in  puritute  —  sunt  om.  ed. 


|-i«7 


S.  HH.DECARDIS 


l->68 


eirusiune   intervalla   habent,    qualeaus    ad    id  opus  . 
interim   confortentur,     ut    de     prioribus    pra>fatum 
esl  (1). 

Et  alii  pisces  sunt  qui  circa  sumraitatem  inaris 
et  aliorunv  Uuminuui  versari  Si>lent,  et  ibi  ia  spumis 
et  ia  superioribus  mullis  sordibus  pascua  sua  quii- 
runt,  et  a  calore  solis  magis  quam  alii  perfundun- 
tur,  el  etiam  interdum  in  quibusJam  cavernulis  se 
abscouduot,  in  quibus  fuitida  aijua  est  (jua?  eftluere 
min  potest,  et  ideo  caro  eorum  intirma  et  moljis 
est,  nec  ad  comedendum  saui  sunt.  Et  isti  etiara 
aliquando  modice  iu  aquis  desceudunt,  et  circa  lil- 
lora  versari  solent,  et  quidara  e.\  eis  plus  dieni  et 
solem  diiigunt  quam  noctem  lunam,  quidam  au- 
tem  plus  noctem  et  lunam.  Et  etiam  quidam  ex  eis, 
cum  lcjchcnt,  totum  royim  suum  elfundunt,  ante- 
quam  ab  hac  elfusione  quiescant,  et  inde  aiiquan- 
tum  debiles  efliciuntur,  quidam  vero  intervallura  in 
hoc  opere  habent  et  vires  suas  interdum  recipiunt, 
ut  de  cffteris  dictum  est  (2). 

Et  omnes  pisces,  secundum  genus  suum,  herbas 
sibi  convenientes  per  hiemem  et  etiam  interdum 
per  aestatem  coraedunt ;  unde  milche  [lac  ed.]  et 
rogim  granula  serainis  ed.]  in  eis  crescunt,  et  de 
his  suaviter  edunt,  ita  si  etiam  horao,  scilicet  mu- 
lier  quae  infecunda  est,  ex  eis  comederet,  fecunda 
lieret  et  conciperet.  Et  nullo  alio  coitu  ad  conci- 
piendum  sibi  comraiscentur,  et  royim  aut  milchcr 
iu  eis  uascitur  Jqueraadmoium  alia  animalia  sibi 
commisceri  solent  add.  ed.],  sed  soluraraodo  ad 
effusionem  eorum,  id  est  leychens,  tam  magnum 
desideriura  habent,  ut  aniraalia  alia  ad  coitum.  Et 
unusquisque  parem  et  convenientem  sibi  qua-rit ;  et 
cum  tempus  elfusionis  eorum  instat,  locura  circa 
liltus  quserunt,  ubi  nec  venti,  nec  procellae  eos  1«- 
dere  possunt,  sed  ubi  quies  bona  et  tranquilla  tem- 
peries  aquarum  sit  (3),  et  ubi  herbula»,  quibus  inte- 
rim  pascantur,  circura  nata"  sunt,  et  tunc  piscis  ille, 
qiiae  femina  est,  ad  rectitudinem,  scilicet  in  modum 
lineae,  procedit  usquedura  secundura  naturain  suani 
ab  hac  elfusione  desistat ;  et  ubi  linera  hujus  effa- 
sionis  facit,  ibi  alium  piscem,  scilicet  masculum, 
advenire  prajstolatur.  Et  mox  masculus,  scilicet 
milchrr,  subsequitur,  et  lac  suum  in  ordine  et 
mensura  super  roijim  fundit,  et  quod  piscis,  scilicet 
femina,  praecessit ;  et  cum  ad  illum   pervenerit,  lac 

{\)  Et  ijuidam  —  ■prsefatum  est  om.  ed. 

(2)  Et  isti  etiam  —  dictum  cst  om.  ed. 

(3)  Sed  uhi  —  sit  om.  ed. 

(4)  Ab  inde  textus  editus  in  miiltis  varial  qu.p 
adnolare  longum  esset.  Sic  se  habet  :  <<  A  terapore 
aiitem  illo  quo  simul  etfunduntur,  se  cognoscunt  et 
siraul  versantur  ;  et  postquam  creverint,  semina 
sua  simul  etfiindunl ;  et  si  aliquis  eoriim  capiuntur, 
illi  qui  remanenl  alios  sibi  aetate  similes  ilerum 
qusrunt.  Et  siciit  homo  naturam  suam  destituit, 
pecoribus  se  commiscens,  ita  etiam  et  pecora  extra 
genus  suura  aliquando  in  comrai.xtione  ducuntur, 
et  sic  etiani  pisces  a  genere  suo  in  aliiid  genus  in- 
terilum  in  effusione  seminis  sui  declinant,  et  aliud 
genus  extraneum  generi  suo  producunt,  ut  in  an- 
guilla  et  in  aliis  quibusdara  piscibus  notari  potest. 


B 


\  suura  fundere  desistit,  et  sic  evacuati  et  fatigati, 
aliquantura  debiles  efliciuntur,  et  juxta  euindem 
locura  quietem  sibi  quairunt,  dum  vires  suas  reci- 
piant,  et  herbulis  circumpositis  interim  pascuntur. 
(i)  A  tempore  autom  illo,  quo  semen  suum  elfun- 
dunt,  usque  ad  iJ,  ['i  )  pisciculi  vivere  incipiunt, 
inult«  ac  diversae  et  repentintp  qualitatos  et  pas- 
siones  aeris  interdura  supeiveniunt.  Sed  cum  ista; 
elfusioues  pisciuMi,  id  est  ijcleyche,  antequam  pisci- 
culi  vivere  incipiant,  raultotiens  ab  inundationo 
yrabriuin  et  tempestatum  atque  a  navigantibus 
rumpaiitur,  et  ita  pereunt,  nec  ad  elfeclum  perve- 
niuut.  Et  si  quis  ho.iio  istam  elfusionem,  id  est  yc- 
lcyche,  pisciuiu  coroederit,  illi  fere  ut  venenuin  es- 
set,  et  ideo  niulto  studio  retia  lavanda  sunt  ue  eis 
adhcRreat,  et  ne  ita  in  captura  piscium  extrahatur. 
Sed  postquam  pisces  semina  sua,  id  est  (jeleijche, 
etfiiderint,  debiles  efticiuntur,  quia  multum  fatigali 
sunt,  ut  supra  dictum  est,  et  tunc  tum  sanas  carues 
ad  cibum  homiais  non  habent,  ut  alio  tempore,  el 
pisciculi  illi  qui  simul  etfunduntur,  id  est  geleichet 
werden  et  simul  versantur,  et  postquam  creverint, 
similiter  semina  sua  effundunt.  El  si  aliqui  eorura 
capiuntur,  illi  qui  remaneot  alios  sibi  aetatis  suae 
quaerunt  similes  iterum.  Et  quidam  pisces,  ut  prflR- 
fatum  est,  de  claritate  diei  et  de  splendore  solis 
delectantur  et  io  eo  pascua  qua-ruot,  quidam  vero 
de  nocte  et  de  splendore  luna'.  et  slellarum,  el  luiic 
etiam  pascua  sua   quacrunl,    quia  meliorem    tempe- 

C  riera  in  aqua  aliquando  in  noclibus  quara  in  die 
habent.  Et  sicut  homo  naturam  suam  destituil,  pe- 
coribus  se  commiscens,  ita  etiam  et  pecora  io  alind 
genus  suum  se  aliquando  in  comniixtione  diicunt. 
Et  sic  etiam  pisces  a  genere  suo  in  aliud  genus  in- 
terdum  in  effusione  seminis  sni  declinant,  et  aliud 
genus  extraoeura  generi  suo  producunt,  ut  in 
anguilla  et  in  aliis  quibusdam  piscibus  notari 
potest. 

Deus  autem  in  quibnsdam  piscibus  quamdam 
scientiam,  secundum  naturam  suam  et  secundura 
genus  suiim,  dedit,  ita  qnod  quasdam  herbas  et 
radices  in  aquis  cognoscunt,  quibus  interdum  ve-  . 
scuntur,  cum  alios  cibos  non  habent,  qiiarum  for- 
titudo  et  oatura,  cum  eis  seioel  cogooscunt  seu  gu- 

D  staveriut,  quod  aut  per  dimidium  annum  aut  per 
quatuor   raenses    nullo    pastu     indigent,    et    tamen 

Deus  autein  quibusdam  piscibus  quaradam  scien- 
liaui  secundura  naturam  el  genus  suura  dedit,  quod 
quasdam  herbas  et  r.idices  in  aquis  coguoscuot, 
quibns  interdum  vescuntur,  cum  alios  cibos  non 
habent  ;  qnarum  fortitudo  et  natura  talis  est,  cum 
eas  semel  gustaverinl,  quod  aut  per  dinudium  an- 
niim,  aut  per  qualuor  menses  nullo  pastu  indigent. 
Quod  autem  [)isces  clamosas  voces  nou  liabcnt 
quemadmodum  caetera  animalia  concipiuntur  :  et 
etiam  pro  clamore  vocis,  quam  ipsi  in  alvo  non  ha- 
hent,  aqua  in  qua  couversantur  sonum  in  cursu 
suo  teoeot.  l{eplaotia  autem,  et  illa  quae  interdurn 
in  aqua,  interdum  super  terram  sunt,  vel  quamdam 
cognalionem  cum  animalibus  habent,  et  ideo  linguas 
ad  sibilos  et  ad  sonos  vocum  habent.   » 


{ 


1269 


PHYSICA.  — LII?.  V,  I)E  PISCIBIJS. 


1270 


carnes  eorum  ob  hoc  non  deticiunt  nec  minuuntur. 
Etcumpostea  esuriunt,  si  alios  cibos  non  habent 
iterum  eisdem  herbis  et  radicibus  per  longum 
tempus  sustentanlur,  postcjuam  eas  semel  cogno- 
verint.  Quod  si  etiam  homo  herbas  ct  radices  istas 
sciret  et  cognosceret,  et  si  eas  habere  posset,  et  si 
interdum  comederet,  aut  per  quatuor  aut  per  quin- 
que  menses  absque  aliis  cibis  esse  posset,  poslquaui 
eas  semel  gustasset;  sed  caro  ejus  exinde  indu- 
resceret  et  tortuosa  lieret,  nec  lam  lenis  esset  ut 
uunc    est.    Adam  enim,    cum  de  paradiso  expulsus 


A  est,  eas  coguovit  ac  eas  in  aquis  qutesivit,  et  iu- 
terdum  comedit  cum  alios  cibos  non  habuit,  sed 
postquam  deinde  alios  cibos  habere  potuit,  eas  de- 
vitabat.  Nam  ejedem  herbse  faciliter  nec  crescunt 
nec  pereunt,  et  ideo  cum  aut  pisces  aut  bestiee  mo- 
dicum  de  eis  gustaverint,  diu  in  ventre  eorum  in- 
digestai  jacent,  quia  difticiiiter  digeruntur  ;  et  id- 
circo  auimalia  qua;  eas  comedunt  per  longum  tem- 
pus  esurire  non  p.itiuntur,  sed  cum  ahis  cibis  quos 
postea  comedunt  digeruntur. 


GAPITULA. 


Cete 

Huso 

Salmo 

Lasz 

Merswin 

Storo 

Welca 

Coppera 

Hecht 

Barbo 

Carpo 

Elsua 

Sorhel 


1 

Bersich 

XIV 

Minewa 

11 

Conchaquoddam  genus  pis- 

Meichetisch 

III 

cis  est 

XV 

Rotega 

IV 

Asch 

XVI 

Carosso 

V 

Ailec 

XVII 

Blicka 

VI 

Haseia 

XVIII 

Slyo 

VII 

Pafenduno 

XIX 

Stechela 

YIII 

Grundeia 

XX 

Kulheobecho 

IX 

Steynbisza 

XXI 

Anguiila 

X 

Cance 

XXII 

Alruppa 

XI 

Barbo 

XXIII 

Larapreda 

XII 

Breseno 

XXIV 

Puubelen 

XIII 

Kolbo 

xxv 

XXVI 
XXVII 

XXVIII 

XXIX 

XXX 

XXXI 

XXXII 

XXXIII 

XXXIV 

XXXV 

XXXVI 

XXXVII 


LIBER   QUINTUS. 


Cap.  I.  —  De  Cete  (1)  [IV,  2]. 
(■ete  igueum  caiorem  et  aquosum  aerem  habet  in 
se,  et  uaturam  pisciuni  et  etiam  quamdam  cogna- 
tionem  de  natura  bestiarum,  silicet  leonis  et 
ursi  (2).  Et  de  natura  piscium  in  aquis  versatur,  et 
de  natura  bestiarum  crescit  in  magnitudinem.  Nec 
hominem  fugit  quoniam  si  bestise  in  aquis  vivere 
possent,  supra  modum  in  magnitudinem  crescerent, 
ita  quod  tunc  prae  horrore  eorum  liomoinaquis  cou- 
versari  non  posset.  Et  diem  et  noctem.  et  fundum 
ac  summitatem  maris  quserit.  Sed  et  cibis  piscium 
et  cibis  bestiarum  vescitur,  et  ctiam  pisces  com- 
edit,  quia  si  pisces  in  mari  comedendo  et  devorando 
non  minuerentur,  a  multiludine  piscium  mare  per- 
viura  non  esset.  Et  cum  multa  voraverit,  tunc  in- 
crassatur  et  impingualur,  ita  quod  se  vix  de  loco  ad 
locum  movere  potest.  Et  tunc  aliquantum  se  sur- 
sum  erigit,  et  ex  ore  suo  spumam  emittit,  et  ali- 
quantum  ea  quai  devoravit  exspuit,  et  lioc  modo 
se  aileviat.  Sed  cum  se  tunc  movere  senserit,  pau- 
latim  se  de  loco  ad  locum  movet,  et  ita  crassitudi- 
nem  et  pinguedinem  suam  aliquantum  amittit  et 
levior  tit,  ac  tunc  gaudet,  quod  moveri  potest,  et 
ita  in  ferocitate  se  hac  et    illac  movet,  et   quidquid 


B  ei  tunc  occurril  furendo  devastat  aut  devorat.  Sed 
tamen  honunes  eum  per  insidias  eo  tempore  saepis- 
sime  capiuut.  Et  cum  hsec  alleviatus  fuerit,  ut  prse- 
dictum  est,  lierbas  et  radices  illas  quaerit,  quibus 
per  aliquod  tempus  absque  aliis  cibis  durare  potest ; 
et  cum  sol  sursum  ascendit,  ita  quod  dies  prolou- 
gantur,  tunc  pisces,  scilicet  masculus  et  femina, 
terram  hanc  qu«ruut,  quse  de  terra  illa  succum 
habet  et  quaj  fortior  reiiquse  terrae  est,  et  ros  de 
aeresuper  iierbas  illastunc  caditquai  in  eadem  tena 
nascuntur.  lideua  autem  pisces  super  terram  illara 
se  ambo  erigunt  el  pra-dicto  rore  perfunduntur, 
atque  lierbis  illis  cjeleyche  eorum  in  eis  crescere  iu- 
cipit,  el  ita  de  loco  illo  abscedunl ;  sed  cum  postea 
geleich    suum    emittent,    de    succo  [jraedictoe     terrae 

^-  perfusam  quserunt,  alque  feraina  ubi  altitudo  ejus- 
dem  terra'  est  grana  emitlit,  id  est  leichet,  et  ea 
pennis  suis  super  terram  illam  ponit,  et  masculus 
sequilur,  atque  lac  suum  desuper  fundit,  et  inlerim 
quietem  ibi  quaeruut,  dum  vitalem  aerem  accipiant : 
et  lioc  semel  in  anno  faciunt;  et  piscis  unus  de  gra- 
nis  illis,  et  tanta  vis  terrse  illius  est  quod  cito  vivere 
incipit;  postquam  autem  vivere  iuceperint,  rece- 
duut.  Quibus  tanta  fortitudo  in  carnibus,  quod  com- 


(1)  Balxna  mysticetus. 

(2)  Quse  sequuntur  usque    ad  et  caro  piscis  hujus  om.  ed. 


!-2:i 


S.  llIlDEGAHDiS. 


12- 


esta  oninibus    pravis   et    debilibus    humoribus    re-  A  jecor  ejus  sequali  pondere  pulverizet,  et  tantum  de 


sistunt.  .Nain  Deus  iu  omnium  creatura  animalium 
quasdam  formas  fecit,  in  quibus  fortiludiuein  suam 
ostendit,  velut  etiam  in  hoc  pisce  facit,  et  ideo  piscis 
iste  nequilias  dyabuli  interdum  sentit,  et  jdeo  eLiam 
llaLus  suos  contra  eum  emiltit.  El  caro  piscis  hu- 
jus  sana  est,  el  sanis  ac  inlirmis  hominibus  ad  com- 
edendum  bona  est,  el  aerei  spiritus  fortitudinem 
ejus  dedignando  fugiunt,  quia  iibicircase  quidquam 
dyabulicum  seusenl  cuiem  suam  contrahit,  et  hor- 
ribilem  se  ostendit,  et  adversum  fantasma  illud 
horribiles  tlatus  emittit  (1). 

Homo  autem,  qui  freneticus    et  unsinnig  est,    de 
carnibus  ejus,  pane  tantum  addilo,  sijepe  et  suflicien- 


andron  [marrubio  ed.]  addat  ut  pulveris  istius  est, 
atque  modicum  mellis  addat,  et  cum  puro  et  bono 
vino  coquat,  et  sic  calidum,  id  est  tvelch  jejunus  in 
mane  diei  anle  dicm  bis  aut  ter  bibat,  et  venenum 
quod  sum})sil  aut  per  ii<iii>eara  spumat,  aut  per  se- 
cessum  per  eum  transibit  (4).  Et  qui  vesicam  ejus 
per  annum  servat,  et  ai...  ulcusaut  slyer  frangetur  et 
curabitur,  sed  post  fractionem  ejusdem  ulceris, 
vesicam  auferas.  Et  si  orfime  in  corpore  tuo  habue- 
ris,  eam  iterum  in  aqua  mollem  facias  et  desu- 
per  pones,  et  evanescent. 

Quod   si  etiam    alicui    in  corpore    suo  dniszewac- 
zcnt,  eamdem  vesicam    cum   siliva  tua  mollem  fac, 


ter  comedat,  et  seusus    suos  recipiel.  Et  qui  viryich-  „  et  desuper    poue,    et  evauesceul.    Et    qui    in  jecore 

dolet  aut  in  pulmone  intirmatur,  minora  viscera 
ejusdem  piscis  cum  ysopo  m  aqua  coquat,  et  ex  eis 
sidczen  faciat,  el  sa-pe  comedat,  et  dolor  in  jecore 
cessabit,  et  pulmo  sanitatem  recipiet.  El  qui  a 
giclit  fatigalur,  de  paipebns  ejusdem  piscis  per  no- 
ctem  aut  per  diem  in  vinum  ponat,  et  tunc  idem 
vinum  ad  ignem  calefaciat,  et  ila  ssepe  bibat,  et 
gicht  ab  eo  cessabit.  Sed  et  qui  in  liugua  sua  vir- 
gichtiget  est,  quod  loqui  non  potest,  de  eisdem 
palpebris  in  aquam  schabe,  et  iUi  ad  bibendum  da, 
et  slatim  loquilur,  et  fortitudinem  recipiet  lingua 
ejus  qui  frigidis  humoribus  paralysis  ad  loquendum 
saepius  impeditur,  seJ  igneo  calore  palpebrarum 
curatur.   Sed  et    manubrium    cuilelli    de  osse  ejus- 


tiget  est  de  eisdem  carnibus  ssepe  comedat,  et  gicht 
in  eo  cessdbit.  Cerebrum  autem  ejus  ad  comeden- 
dura  non  valet,  ut  ullum  cerebrum  aut  piscis,  ani- 
malis  aut  avis,  quiacerebrum  animalis  hominem  qui 
comederit  debilem  facit,  id  est  unmechtiget,  et  mo- 
iestat.  Sed  cerebrum  piscis  istius  in  nuva  olla  cum 
aqua  fortiter  coque  et  cocleari  fortiter  move,  id  est 
zutribe,  et  tunc  in  aliud  vas  fundas  et  fortiter  con- 
tunde,  et  herbam  que  dicitur  gicht  adde  et  satis  de 
baumoleo,  et  denuo  in  priori  nova  oila  coque,  et 
iterum  in  ea  foruler  commove,  et  sic  unguentum 
fac,  et  qui  a  valida  gicht  fatigatur,  et  qui  ridden 
aut  aiia  uicera  habet,  cum  eo  se  ungat,  et  sana- 
bitur. 


Et  qui   in  corde  repente  unmechtet  [defectura    sen-  C  dem  piscis    fac,  et  manubrium    lilud   in    manu    tua 


tit  ed.J,  cor  ejus  pulverizet  et  iu  aqua  bibat,  et  me- 
lius  habebit.  Sed  et  qui  de  vicht  dolet,  eumdem  pul- 
verem  in  vino  et  in  aqua  siepe  bibat,  et  vicht  in  eo 
cessabit.  Et  si  quis  de  jecore  (2)  ipsius  comederit, 
sturaachum  suum  interius  purgat,  et  omnia  inte- 
riora  sordida  ipsius  aufert  velut  optima  potio.  Sed 
in  quacunque  domo  aut  loco  aerei  spiritus  irrisio- 
nes  parare  solent,  ibi  de  jecore  piscis  hujus  super 
vivos  carboues  incende,  et  recedunt,  nec  ibi,  pro- 
pter  fortitudinem  odoris,  remanere  poterunt.  Et 
qui  nocturnas  febres  aut  diuLurnas,  aut  mutabiles 
febres,  quae  secundum  temperiem  aeris  se  immutant, 
habent,  puimonem  ejiis  m  aqua  coquat  et  saepecom- 
edat,    et  febres  in   eo    cessabunt.    Sed   quia   pulmo  rv  et  steilarum  diligit,    et  plus  noclem  quam  diem,  et 


tene,  ita  ut  in  ea  incalescat,  et  nullus  dolor  in  manu 
tua  aut  in  brachio  tuo  est  quin  cessabit.  Sed  et  si 
boves  et  oves  ac  porci  de  pestilentia  moriuntur,  de 
ejusdem  piscis  ossibus  pulveriza,  et  pulverem 
istum  in  aquam  proice,  et  illis  in  potu  ad  bibendura 
saepe  da,  et  schelmo  ab  eis  cessabit.  Ex  cute  ejus 
calceos  fac  et  eos  indue,  et  sanos  pedes  et  sana 
crura  habebis.  Sed  et  de  cute  ejus  cingulum  faiias, 
et  te  ad  nudam  cutem  cum  eo  cingas,  el  diversas 
intirmitates  a  te  fugabit,  et  te  fortem  faciet. 
Cap.  II.  —  De  Huso.ne  (5)  [iV,  4). 
IIuso  [Echinus  ed.]  de  calido  magis  quam  de  fri- 
gido   aere    est  (6),  et  noctiirnum    splendorem  iunae 


per  annum  servari  non  poterit,  eumdem  pulmonem 
moderate  pulverizet,  et  puiverem  istum  aut  in  aqua 
aut  in  vino  saepe  bibat,  et  febres,  quaecunque  sint 
vei  si  etiara  riddo  fuerint,  in  iiio  cessabunt  (3).  Et 
qui    venenum  comederit    aut   bibit,  pulmonera    et 

^i)  Et  aerei  —  emittit  des.  in  ed. 

(2)  Tob.  Vf,  8.  Cf.  infra  cap    20. 

(3)  Sed  et  qui  de  wicht  dotet  —  cessabunt  om.  ed. 

(4)  Ex  his  quae  sequunlur  multa  omittit  ed.,  alia 
aiiter  disponil  ;  «  Sed  et  qui  albuginem,  aut  mei, 
aut  lapiliiim  in  ocuio  suo  habet,  aut  qui  caliginem 
in  oculis  palitur,  de  crudo  felle  cete  ad  oculos  suos 
leneat,  et  etiam  palpebras  suas  cum  penna  liniat 
ut  oculos  modice  mterius  tangat,  et  claros  oculos 
ad  videndum  habebit.  Et  etiam  vesica  ceti  per  an- 
num  servelur,  ut  si  uicus  aut  flier  in  corpore  alicu- 
jus   hominis  creverit,    ipsa  vesica  in  aqua  mollilice- 


in  die  quiescit,  et  in  strenuis  velociter  curreutibus 
aquis  profectum  habet,  et  eas  diligit,  ac  in  eis  na- 
tando  ita  laborat  quod  caro  ejus  de  labore  illo 
mollis  eflicitur.  Ac  in  medietate  aquarum  natat,  et 
fundum    earum    raro    quaerit;    et     mundis    pascuis 

tur,  et  desuper  ponalur,  et  ilie  curabitur.  Sed  et 
eamdem  vesicam  super  scrofulas  ponat,  et  evanes- 
cent.  Et  homo  manubrium  cultelli  de  osse  ejusdem 
piscis  m  manu  sua  teueat,  ut  mcalescat,  et  fere  nul- 
lus  dolur  in  eo  est,  quia  furore  suo  cesset.  Sed 
et  homo  de  cute  ceti  cingulum  faciat,  et  se  ad  nu- 
dam  ciitem  cum  eo  cingat,  et  omnes  intirmitates  ab 
eo  fugabit;  et  de  cute  ejus  homo  caJceos  habeat,  et 
sanos  jiedes  et  sana  crura  habebit.  » 

(o)  Acipenser  Iluso. 

(6)  Quae  sequuntur  om.  ed.  usque  ad  Homo  au- 
tem. 


I 


<-273 


PHYSICA.  —  LIB.  V,  DE  PISCIIJUS. 


1274 


vescitur,  et  ideo  caro  ejus  sanis  hominibus  ad  com-  A 
edendum  bona  est,  infirmos  autem  Isedit  aliquan- 
tum.  Et  ipse  leychet  ut  aiii  pisces.  Homo  autem  in 
quo  ydropis  niorbus  crescere  incepit,  vesicam  pis- 
cis  hiijus  in  aquam  ponat,  ut  aqua  ista  inde  sapo- 
rem  habeat,  et  eam  ssepe  bibat,  et  ydropis  in  eo 
meliorabilur  et  evanescet  (1).  Nam  vesica  piscis 
hujus  aquosa  et  aspera  est,  et  aliquantum  amara, 
et  idcirco  cum  suavitate  aquae  temperatur,  morbum 
minuit. 

Cap.  III.  —  De  Merswix  (2)  [IV,  3]. 

Merswin  plus  de  calido  aere  est  quam  de  frigi- 
do  (3),  et  naturam  piscium  el  fere  porcorum  habet, 
atque  noctem  plus  quaui  diem  diligit,  atque  liben- 
ter  in  cavernis  aquarum  moralur,  et  eliam  ali- 
quando  super  aquas  ascendit,  atque  iuimundis  cibis 
interdam  ve^citur  atque  humanis  carnibus,  scili- 
cet  cum  homines  in  aquis  submergantur,  atque  de 
immundis  spumis,  quee  super  aquam  natant;  et  ideo 
caro  ejus  non  est  sana  liomiui  ad  comedendum ;  et 
tam  masculus  quam  femina  quasdam  herbas  com- 
edunt,  de  quibus  swanger  tiunt.  Et  cum  ipsis  jam 
instat  quod  geleych  suum  emittant,  tunc  masculus 
et  femina  colla  sua  invicem  coujungunt,  et  strichet, 
et  ita  ambo  incalescunt,  et  deinde  femma  semen 
suum  emittit,  et  masculus,  hoc  videns,  illud  devo- 
rat,  et  femina  ex  hoc  indignatur,  et  iterum  aiiud 
semen  emittit,  et  desuper  incumbit  et  rmoet,  et 
mox  masculus  veniens,  super  illud  ex  ore  suo  milch 
emittit  simul  cum  illo  quod  devoraverat,  et  ita  am-  n 
bo  idem  geleyche  aflluuut,  et  sic  ibi  maneut  dum  vi- 
vere  incepermt,  et  sic  piscis  unus  erit.  Et  postquam 
ille  vitalem  aerem  accepit,  iterum  procedunt  et  si- 
mili  modo  faciunt,  quia  una  vice  totum  geleyche 
suum  emittunt.  Homo  autem  qui  virgichtiget  est, 
de  jecore  et  pulmone  ejus  aequo  pondere  pulverizet, 
et  pulverem  istum  in  aqua  pouat  et  sajpe  bibat,  et 
gicht  in  eo  cessabit.  Reliqua  autem  quse  in  eo  sunt, 
non  multum  valent  ad  medicamenta. 

Cap.  IV.  —  De  Storo  :4)  [IV,  4]. 

Storo  [Rombus  ed.\  plus  de  frigido  est  quam  de 
calido  (o),  et  magis  in  die  quam  in  nocte  versa- 
tur,  et  etiaui  in  fundo  aquarum  radices  et  herbas 
illas  quaerit,  quibus  diu  absque  alio  pastu  vivere 
potest,  et  in  aquis  hac  et  illac  libenter  movetur.  D 
Sanas  carnes  habet,  quae  etiam  sanis  hominibus  ad 
comedendum  non  obsunt,  intirmos  autem  dolere 
aliquantum  facit,  quia  nimis  fortis  ei  est.  Et  cum 
geleyche  m  eo  crescere  debet,  ipse  super  aquas  se 
erigit,   et  ros   de   aere  super    eum  cadit,    et   etiam 

(1)  Hoc  usque  edit. 

(2)  Phocae  species. 

(3)  Et    naturam    piscium    etc.    om.    ed.    Pergit  : 
Homo  autem;  desiuit,  et  gicht  in  eo  cessabit. 

(4)  Acipenser  Sturio. 
(o)  Ed.,    intermedia    omittens    :    «    Homo   autem 

quem  vich  fatigat,  de  jecore  piscis  hujus  sufticienter 
et  saepe  comedat,  et  vich  in  eo  cessabit.  Et  cujus 
caro  circa  oculos  suos  evolvitur.  vel  cui  oculi  cali- 
gant,  de  felle  piscis  hujus,  de  succo  rutae,  et  minus 


tunc  quasdam  herbas  similes  cle  tam  masculus 
quam  femina  comedit,  et  fecunditatem  accipit.  Sed 
cum  tempus  instat  ut  leyche,  quamdam  nigram  ter- 
ram  qua-rit,  et  ibi  quaedam  grana  emittit,  super 
qus"  masculus  nichii  fuudit,  ita  quod  haec  grana 
piscis  unus  fuerit;  et  ilerum  juxta  semen  illud 
quiescunt  ibi,  dum  vitalem  aerem  accipiat.  Et 
postquam  vixerit,  iterum  procedunt,  et  cum  aliis 
granis  kychent,  et  ita  per  ordinem,  dum  omnem 
geleyche  suum  emittunt. 

Homo  autem  quem  vicht  fatigat,  de  jecore  hujus 
piscis  sufficienter  et  saepe  comedat,  et  vicht  in  eo 
cessabit.  Et  cui  caro  circa  oculos  emergit,  id  est 
uszwelczet,  vel  cui  oculi  caligant,  de  felle  ejus  acci- 
piat,  Pt  aequali  pondere  de  succo  ruthse,  et  minus 
de  camillen,  et  hoc  simul  commisceat,  atque  in 
cuprinum  vasculum  mittat,  et  cum  eo  circa  noc- 
tem  oculos  suos  superius  saepe  ungat,  ita  quod  ocu- 
los  modice  inlerius  tangat,  et  in  oculis  sanabitur, 
et  clare  videbit  caligine  fugala.  Sed  et  si  de 
ossibus  ejus  in  aliqua  domo  incenduntur,  aerei  spi- 
ritus  eam  iuierim  devitant,  nec  ibi  illusiones  suas 
interim  faciunt,  sed  velut  homo  foilentem  odorom 
fugit,  sic  mali  spiritus  lunc  eam  fugiunt,  quia  mun- 
dum  animal  uon  diligunt. 

Cap.  V.  —  De  Salmone  (6)  [IV,  5]. 

Salmo  magis  de  frigido  quam  calido  aere  est, 
et  magis  in  nocte  quam  in  die  versatur,  atque  plus 
lunam  quam  solem  diligit.  El  cum  luna  apparel,  in 
splendore  ejus  summe  natat,  velut  in  solis  splen- 
dore,  et  ideo  caro  ejus  aliquantum  lunae  assi- 
milatur,  et  mollis  ac  iniirma  est,  nec  ulli  homini 
ad  comedendum  bona  est,  quia  omnes  malos  hu- 
mores  qui  in  homine  sunt  excitat.  Et  fundum  aqua- 
rura  quaerit,  et  etiam  radices  et  herbulas  illas  in- 
terdum  comedit,  quibus  diu  absque  aliis  pascuis 
sustentari  potest.  Sed  et  de  gramine  ilio  comedit, 
quod  de  frumento  nascitur,  quod  in  aquas  cadit, 
et  ab  illo  fecunditatem  capit,  et  cum  leychet,  ley- 
mecht,  terram  quaerit,  et  ibi  rogim  suum  emittit, 
et  masculus  super  illum  milrJt,  fundit,  et  de  granis 
pisciculus  unus  fit,  et  ita  iterum  procedunt,  usque 
dum  a  geleyche  suo  evacuenlur,  scilicet  locis  va- 
riis  uno  tempore  geleyche  suum  effundentes,  et  ibi 
quiescunt  usque  dum  ex  aere  vitam  accipiant. 

(7)  Homo  autem  cuJ  dentigo  putrescit  et  cui  deutes 
infirmantur  et  fragiles  sunt,  de  ossibus  piscis  hujus 
in  pulverem  redigat,  et  modicum  assi  salis  addat, 
et  ad  noctem  pulverem  istum  dentibus  saepe  cir- 
cumponat,  et  salivam,  scilicet  gengivas  eftluere  per- 

de  calimino  commisceat,  et  in  cuprinum  vasculum 
mitlat,  et  cum  eo  oculos  suos  superius  saepe  ungat, 
et  clare  vioebit.  Si  autem  liomini  in  ahquo  loco 
corporis  sui  aliquo  casu  os  frangitur,  os  strulionis 
pulverizet,  et  pulverem  istum  in  puram  aquam  de 
puteo  non  salso  extractam  mittat,  et  jejunus  bibat; 
et  hoc  faciat  dum  sanetur,  sed  tamen  modice.  » 

(6)  Salmo  Salar. 

(7)  Hic  incipit  te.xtus  editus,    superiora  omittens. 


1275 


S.  HILDEGARDIS 


1276 


iiiittat,  et  carnern  circa  dentes  ejiis  uiundat  et  sa- 
nat.  Et  csplera  qua>  in  eo  sunt  ad  alia  medicaraenta 
nou  valent. 

Cap.  VI.  —  De  Welca  (I)  [IV,  OJ. 
IVelca  plus  de  calido  aere  quam  de  frigido  e^t, 
el  magis  diem  quam  noctem  diligit,  et  fnimeuto 
quod  in  aquas  cadit,  et  de  bonis  aliis  herbis  pa- 
bcitur  (2).  Et  sanas  carnes  habet,  et  tam  iniirmis 
quam  sanis  hominibus  ad  comedendum  bonai  sunt, 
et  Itijcheiit  ut  alii  pisces  (3).  Et  honio  cui  oculi 
caligant,  fel  ejus  accipiat,  et  ei  de  succo  feniculi 
addat  et  paucas  guttas  vini,  et  tunc  sic  commixto 
tirca  palpebras  et  circa  oculos  suos  ex  eo  modice 
ungat,  sed  praecaveat  ne  oculos  interius  tangat,  et 
caliginem    oculorum  fugabil.    Et  si  quis  de  jecore 


\  grana  emittit,  de  quibus  unus  piscis  erit,  et  mascu- 
his  lac  suum  desuper  fundat,  et  juxla  illud  moran- 
tur,  dum  ex  aere  vitam  capiant;  et  iterum  proce- 
dunt,  et  simili  modo  leydicnt,  ut  prapdictum  est,  et 
sic  ambo  faciiuil  dum  per  omiiia  evacuanlur.  Si  au- 
tcm  quilibet  homo  virdroszketjt,  id  est  leytsam  ani- 
mam  habet,  oculum  piscis  illius  aut  in  aureo,  aut 
in  argenleo  annuio  bcsmydc,  ita  ut  oculus  culem  di- 
giti  taugat,  quatenus  cutis  de  oculo  illo  incalescat, 
et  etiam  eum  ssepe  ad  os  suum  ponat,  et  intelleclus 
ejus  evigilat,  id  est  wacker  erit.  Quod  si  oculus  isle 
hoc  modo  diu  durare  in  anulo  non  potesl,  novum 
oculum  ejusdera  piscis  ei  ilerum  impone. 
Cap.  IX.  —  De  Hecut  (9)  [IV,  9J. 
llecht  [Lucius  ed.]  plus  de  calido  aere  est  quam 


ejus  cocto  comedit,  omnera  livorem,  id  est  slitn,  et  "  de  frigido  (IO),atque  in  puritate  ac  inmedietaleaqua- 


omne  vonenum,  id  est  eyther,  qui  in  stomacho  illius 
est,  circa  se  coUigit  et  ad  se  trahit,  et  ita  secum 
per  secessum  abjicit,  et  sic  ille  in  stomacho  sanus 
erit.  Cor  autem  ejus  nec  ad  comedendum,  nec  ad 
medicameula  valet,  et  honiiuem  hedil  qui  illud  co- 
medit.  Sed  cajtera  quie  in  eo  sunt  ad  medicamenta 
non  valent  (4). 

Cap.  VII.  —  De  Lasz  [IV,  8J. 
Lasz  [Esox  ed.]  de  calido  aere  magis  qiiam  de 
frigido,  et  diem  diligit,  et  fundum  aquarum  non 
quierit,  sed  in  medietdte  aquarum  pascua  sua  quae- 
rit,  atque  in  quibusdam  lcjm  ubi  herliulie  uascun- 
tur,   et  illas    comedit   (.i);    et   carues  ejus   saniores 


rum  libeuler  versatur;  et  diem  diligit,  et  acer  est, 
et  grim,  velut  aliqua  bestia  in  silva;  atque  ubicum- 
que  muralur,  pisces  consumit,  et  aquas  illas  de  aliis 
piscibus  evacuat.  Nam  munda  pascua  qua^rit,  et  du- 
ras  ac  sauas  carues  habet.  Tam  iiitirmis  quam  sanis 
hominibus  bonae  sunt  ad  comedendum.  Ipse  enim 
mediuni  temperatum  calorem  habet,  et  ideo  carnes 
ejus  sanae  sunt.  El  quasdam  herbulas  masculus  et 
femiiui  comedunt,  de  quibus  yeleyche  in  eo  crescit, 
et  iliud  velut  caeteri  pisces  emitlit.  Et  si  quis  hoino 
jecor  ejus  sajpe  comcdit,  buiiam  et  suavem  digestio- 
neni  parat.  Et  si  vermis  homiuem  aut  pecns  com- 
edit,  ossa  piscis  hujus  pulveriza,  et  pulverem  istum 


caruibus    salmonis  sunt,   atque  sanis  homiuibus  ad  f;  super  loca  ipsa  poue,  et  vermes  moriuntur. 


comedendum  bona  existunt,  iuiirmos  autem  ali- 
quantum  iatigant;  quia  enim  piscis  iste  de  calido 
aere  est,  car«es  ejus  sanis  hominibus  qui  calidi 
sunt  bonae  sunt,  infirmis  autem  qui  frigidi  sunt 
illis  non  valent;  et  leychet  ul  caeteri  pisces  (6). 
Sed  jecor  ejus  mollis  cst,  et  hominem  la-dil.  Et 
caetera  quae  iu  eo  sunt  non  mullum  prosunt  (7). 
Cap.  VIII.  —  De  Copprea  (8). 
Copprea  plus  de  frigido  quum  de  calido  aere  est, 
et  diem  diligit,  et  semper  in  novis  et  frigidis  acjuis 
et  juxta  fuudum  aquarum  versatur,  atque  interdum 
in  furis  aquis  delectatur,  et  his  sed  benachtet,  et 
sanos  cibos  quaerit.  Et  carnes  ejiis  comestae  sanos 
homines  non    laedunl.   Iniirmi  autem  eas   moderate 


Cap.  X.  —  De  Barbo  [IV,  lOJ. 
Barbo  [Silurus  ed.]  de  calido  aere  est  magis  quam 
de  frigido,  et  diem  diligit,  et  calorem  libenler  ha- 
bet ;  et  cum  aliquod  frigus  senserit,  tum  quasdam 
cavernulas  intrat,  ut  in  eis  calorem  habeat;  et  in 
sole  iibenter  est,  et  in  eo  summe  vachet,  et  ideu 
caro  ejus  moUis  est  et  zufloszlich.  Sed  in  inedietate 
aquarum  versalur,  el  munda  pascua  qua^rit,  et  ut 
alii  pisces  semen  suum  exponit  quod  de  quibusdam 
herbulis  leychet,  ac  plurimum  in  hoc  opere  studiose 
laborat,  ita  quod  etiam  lcychenc  studet.  In  plurimis 
locis  uno  tempore  Ijychct  antequam  cesset.  Sed  si 
sanus  homo  eum  frequenter  comedit,  ei  nec  sanam 
carnem  nec  sanum  s.iuguinem  parat.  Et  si  quis  caput 
comedant,   quia  de  frigido  aere   sunt.   Jecor  autem  '^  ejus  iVequenter  comedit,  dolorem  in  capite  ejus  pa- 


ejus  nullus  comedat,  nisi  cum  dtlle  aut  feniculo  ge- 
sultze,  et  sic  comedatur,  sed  rogim  et  milch  ejus 
comedi  poterunt.  Et  herbul»  de  quibus  f(j-cundita- 
tem  accipit,  catzenzagel  aliquantum  assimilantur. 
Et  cum    tempus  suiim    instat,   leym  quaerit,  et  ibi 

(1)  Silurus  Glanis. 

(2)  Et  mayis  —  pascitur  om.  ed. 
(3;  Et  —  pisces  om.  ed. 

(4)  Et  si  quis  —  non  valent  om.  ed.,  quorum 
loco  haec  habet  :  «  Quod  si  homo  de  superlluilate 
libidinis  in  oculis  caligat,  sive  masculus,  sive  fcemi- 
na  sit,  cuticulam  fellis  piscis  hujus,  felle  efiuso,  ad 
solem  exsiccet,  et  purissimo  et  optimo  vino  intin- 
gat,  et  ad  noctem,  cum  se  in  lectum  ponit,  eam  su- 
per  oculos  suos  panno  liget,  et  circa  mediam  noc- 
lem  aultrat,  ne  ocuio»  tran^^verberet.  In  tertia  nocte, 


rat  et  excitat,  atque  alias  febres  in  ipso  facit.  Sed 
nullus  homo  grumum  ejus  comedat,  quia  si  eum 
comederit,  inde  dolebit.  Nam  quia  caput  piscis  hu- 
jus  aerea  viriditale  caret,  limosum  venenum  in- 
trorsum  trahit  de  quo  cerebrum  et  fauces  ejus  inli- 

et  in  quinta,  et  in  septima  idem  faciat,  non  autem 
in  secunda,  nec  in  quarla,  nec  in  sexta.  Et  si  de 
alia  peste  homo  caliginem  senserit,  istud  remedium 
ei  noii  proderit.  » 

(oj  Et  dicm  —  comedit  om.  ed. 

(6)  Quia  enim  —  pisces  om.  ed. 

(7)  Et  csetcra  —  frosunt  om.  ed. 

(8)  Deest  in  ed. 

(9)  Esox  Lucius. 

(iO)  Ed.  :  Lucius  de   calido  aere  est.   Et   si  quis 
homo  jecor  ejus,  elc,  utiufra. 


1277 


PIIVSICA.  -  LIB.  V,  I)E  PISCIBUS. 


1278 


ciuntur,  et  sic  comedendo  Isedit,  acrogum  ejus  quasi  A  ctem  diligit,  ac  in  fundnm  aquarum  et  in  stercoream 


venenum  est,  quoniam  grana  ipsius  a  se  difliciliter 
separari  poterunt,  el  niagis  gebrechen  sunt,  quam 
cibus  sanitatis  (1). 

Cap.  XI.  -  De  Carpone  (2)  [IV,  II]. 
(3)  Carpo  plus  calidus  est  quam  fiigidus,  et  diem 
magis  diligit  quam  noctem,  et  calorem  paludum  in 
s«  habet,  atque  de  paludibus  molles  et  infirmas 
carnes  tenet.  Et  in  eis  pascua  qua^rit,  ac  in  spuma 
aquarum  libeuter  versatur.  Et  caro  ejus  sano  homi- 
ni  in  comeslione  uon  nocet,  inlirmum  autem  ali- 
quantum  hi-dit.  Et  qui  sanus  est,  milich  et  rogum 
ejus  comedere  polest,  intirmus  autem  non  coniedat. 
Sed  idem  piscis  interdum  in  puram  aquam  nat  et 
iu  ea  se  bachelt,  et  tunc  etiam  in  ea  pascuis  mundis 


terram  quasdam  herbulas  comedit,  et  indeimpingua- 
tur  et  miinda  pascua  qua^rit.  Et  postquam  de  ster- 
core  fatigatnr,  ad  puritatem  aqua^.  ascendit,  et  in  ea 
se  lavat.  Et  comestus,  nec  sanum,  nec  infirmum 
hominem  multum  la^dit.  Et  juxta  littus  rubeam  el 
stecheleclit  herbam  comedit  de  qua  swanger  lit.  Sed 
cum  leychen  vull,  cavernulas  qu;f  rit,  et  in  eis  leychct, 
et  de  cavernula  in  aquam  leychet,  secum  trahit,  et 
aliam  cavernulam  intrat,  et  etiam  in  illa  leychct,  et 
sic  de  cavernula  transit  dum  omne  geleych  suum 
emittit,  ac  mascuhis  desuper  fundit,  et  sic  semina 
sua  vitaletn  aerem  recipiunt.  Sed  quod  iste  piscis 
aliquando  in  aquis  moritur,  hoc  ideo  est  quia  cum 
magnus  caior  tpstatis    est,   de    tempestatibus    et  de 


vescitur,  et  ibi  etiam  de  succo  cujusdam  terrse  tra-  B  magnis  ventis  et  de  magnis  inundationibus  aquarum 


hit,  et  quasdam  herbulas  ibi  comedit,  de  quibus 
fecunditatem  accipit.  Et  cum  tempus  instat  qtiod 
leychent,  gallendesteyn  qua^rit,  et  ibi  uno  tempore 
leychet,  masculo  suo  subsequente,  et  ibi  ad  vitalem 
aerem,  nisi  abigantur,  quiescunt,  quemadmodum 
velut  alii  pisces  faciunt.  Et  homo  qui  fiber  habet, 
ita  quud  taedium  comedendi  habet,  et  quod  cibus 
ei  in  fastidio  est,  piscem  ilium  coquat,  et  tunc 
caput  ejus  auferat,  et  per  medium  dividat,  et  in 
veru  ad  iguem  roste,  et  sic  in  vinum  ponat,  et  huic 
tertiam  partcm  aceti  addat,  et  modicum  mellis  in 
his  perfundat,  et  sic  paratum  su_^pe  comedat,  et 
fiber  in  eo  cessabit,  ac  fastidium  comedendi  depo- 
net.  Ctfitera  autem  quai  in  eo  sunt  ad  medicamenta 
non  multum  valent. 

Cap.  XII.  —  De  Bresma  (4)  flV,   t2J. 

(3)  Bresma  calida  est  magis  quamfrigida,  et  succum 
terrse  in  se  habet,  et  circa  fundum  aquarura  libenler 
versatur,  et  terram  interdum  comedit,  et  uoctem 
diligit,  ac  in  splendore  lunae  se  bcchelt,  et  ideo  nec 
sanis  nec  intirmis  ad  comedendum  multum  valet, 
sed  tamen  eum  superare  pussuut.  Sed  et  circa  ter- 
ram  quaedam  folia  herbarum  qua^ril,  quse  similitudi- 
nem  bremium  habent,  et  illa  comedil,  et  ab  eis  foe- 
cundatur,  et  cum  tempus  suum  advenerit,  in  quam- 
dam  terram  leychet,  et  tempore  suo  masculus  lac 
suum  desuper  fundit,  et  illud  ita  custodiunt,  dum  ex 
aere  vitam  accipiat.  Et  homo,  qui  magensiech  est 
eumdem  piscem  in  aqua  coquat,  et  sic  in  aceto  cy-  ^. 
mino  addito  condiat,  et  sulze,  et  comedat,  atque 
stomachus  ejus  a  slimat  febre  purgatur. 

Cap.  XIII.  —  De  Elsua  [IV,   13J. 

Elsua  [Eiua  ed.]  de  frigido   aere   est  (6),  et   no- 

(1)  Ed.  brevissime  :  «  Silurus  de  calido  jaere  est. 
Si  quis  autem  caput  ejus  frequenter  comedit,  dolo- 
rem  in  capite  ejus  excitat,  et  alias  febres  in  illo 
facit.  Et  nullus  cerebrum,  nec  fauces  ejus,  nec  lac, 
nec  granuia  quae  in  eo  sunt  comedat,  (juia  ei  quasi 
venenum  sunt.  » 

(2)  Cypriaus  carpio. 

(3)  Ed.  :  Carpo  calidasest,  et  caro  et  lac  et  granula 
sanum  hominem  in  comestionc  non  necant;  infirmum 
auttm  aliquantum  Isedunt.  Uomo  autem,  etc,  ut  infra, 
intermedia  omittens. 


quse  tunc  tiunt  valde  timet  et  angustiatur,  quia 
molles  carnes  habet,  ita  quod  etiam,  cum  toniliua 
audit,  cavernulis  ita  se  infigit,  quod  se  ab  eis  exlra- 
here  nou  potest,  et  hoc  modo  siepe  moritur.  Sed  si 
quis  jecor  suum  saepe  comederit,  in  corde  suo  con- 
fortatur  et  in  stomacho  suo  sanus  erit.  Ceetera  au- 
tem,  qua?   in  eo  sunt,  ad  medicamenta  uon  valent. 

Cap.  XIV.  -  De  Kolbo  [IV,   V6]. 

Kolbo  [ScoIIus  ed.]  calidus  est  (7),  et  noctem  di- 
ligit,  et  circa  fundum  aquaruiu  versatur,  et  in  qui- 
busdam  iinmundis  pascuis  vescitur,  et  nec  sanis  uec 
infirmis  hominibus  multum  valet  ad  comedendum, 
quia  succus  ejus  inlirmus  est.  Et  cum  leychet  grana 
^  sua  et  iterum  in  alio  folliculo,  dum  geleyche  suum 
totum  emittit,  et  statim  masculus  adest,  et  ex  ore 
suo  spumam  desuper  emittit,  et  his  granis  adhteret, 
usque  dum  vitalis  aer  ea  movet.  Et  quoniam  pisces 
isti  spuma  masculi  coagulantur,  ut  proedictum  est, 
inlirmas  carnes  habent,  nec  comedeutem  hominem 
ad  sufficientiam  recreant.  Qaod  autem  ex  allera 
parle  corporis  sui  carnes  fere  non  habent,  cutem 
tantum  super  spinam  extensain,  hoc  ideo  esl,  quia 
si  ibi  carnes  haberent,  carnes  illae  venenosae  essent 
ad  comedendum,  velut  venenum  Isederent.  Et  etifim 
in  capite  venenum  geslant,  et  ideo  huminem  Iwdit 
quicunque  illud  comederet.  Idem  autem  piscis  ad 
medicinam  non  niultum  valet. 

Cap.  XV.  —  De  Fornua  (8)  [IV,    16]. 

Fornha  magis  de  calido  quam  de  frigido  aere 
est,  et  uoctem  diligit,  et  circa  fundum  in  bruch- 
waszern  versatur;  sed  tamen  non  multum  immunde 


(4)  Sparus  pagrus. 

(o)  Ed.  :  «  Bresma  calida  est,  et  nec  sanis,  nec 
infirmis  ad  comedendum  satis  valet.  Et  qui  in  sto- 
macho  dolet,  hunc  pisceni  in  aqua  coquat,  et,  ci- 
mino  et  aceto  addito,  coinedat,  et  stomachum  a  li- 
vore  et  a  febre  purgat.  » 

(G)  Ed.  De  frig.  aere  est  —  sed  si  quis  jecor  ejus 
—  71071  valent,  reliqua  omittens. 

(7)  Ed.,  nec  sanis  7iec  infirmis  homin.  valet  ad 
comedendum.  Quod  antem,  etc,  ut  in  eod. 

(8)  Salmo  trutta. 


1-279 


S.  HlLDEGAItOlS. 


1-280 


pascitur    (Ij.    Et    iutirnii>    hominibus    nou    niultum  a  tur,  atquc  interdum  in  medietate  aquarum  se  lavat. 


valet  ad  comedendum,    sanos  autem   non  la?dit,  ad 
medicamenta  vero  uon  multum  valet. 

Cap.  XVI.  —  De   Monlwa  ^IV,   17]. 

Monuwa  magis  de  frigido  quam  de  calido  aere 
esl  (2),  et  diem  diiigit,  ac  in  cavernulis  atque  in 
spuma  aquarum  libenter  moratur,  et  immundis  ver- 
miculis  aliquando  pascitur,  et  ideo  caro  ejus  saua 
non  p-t,  nec  etiam  sanis  et  intirmis  lioniinibus  iu  ci- 
bo  muitum  prodest,  etiamsi  eos  non  multum  Isedat. 
Et  semen  suum  delierbulis  accipit  et  in  tempore  sio 
emittit.  Sed  medicameuta  in  eo  non  sunt. 
Cap.  .WII.  —  De  Ueusich  (3). 

Bersich  magis  de  calido  quam  de  frigido  aere  est, 
el  diem  diligit,  atque  in  spleudore  soiis  libenter  est, 
et  etiam  in  purilate  aquarum  libenter  versatur,  et 
ibi  munda  pascua  quaerit.  Et  etiam  in  scopulis  et  in 
lapidibus  et  in  cavernulis  aliquando  intrat,  et  in  eis 
quasdam  bonas  et  salubres  herbas  quaerit  quibus 
pascitur,  et  ideo  caro  ejus  saria  est,  atque  tam  in- 
firmis  quam  sanis  hominibus  ad  comedeudum  boua 
est.  Et  leychet  ut  alii  pisces. 

Cap.  XVIII.  —  De  Meysisch  [IV,  14]. 

Meysisch  de   frigido   aere   est,   et  luimidus  magis, 
et  comeslus  nec  sanos   nec  intirmus  mullum  Ijndit, 
sed  saepius  comestus,  livorem  in  stomacho   hominis 
aliquantum  parat. 
Cap.  XIX.   —  De  Pisce    conchas    habente   [IV,  ult.]. 

Quoddam  genus  piscis  est  quod  conchas  super  se 
habet.  Sanis  et  intirmis  ad  comedendum  non  valet. 
[Nam  si  boves  aut  de  noxio  sanguine,  aut  de  forti 
labore  infirmantur,  homo  conchas  istas  pulverizet, 
et  cum  vetonica  in  aquam  mittat,  et  bobus  tribua- 
tur,  et  sanabuntur  add  ed.].  iNoctem  diligit,  et  circa 
fundum  aquarum  versatur,  el  quibusdam  ininundis 
pascms  vescitur. 

Cap.  XX.  —  De  Ascha   (4). 

Ascha  magis  de  frigido  quam  de  calido  aere  cst, 
el  diem  diligit,  alque  in  medietate  aquarum  liben- 
terversatur,  et  etiam  supra  lapides  et  leym  libenter 
quiescit,  el  gramine  et  hurbulis  pascitur  de  quibus 
etiam  et  carnes  ejus  sanse  sunt  et  bona?  tam  intirinis 
quam  sanis  hominibus.  Et  ut  alii  pisces  leychet.  Et 
homo  qui  ivisza  in  oculo  habet,  fel  ejus  accipiat,  et  ei 


et  mos  in  scopulis  crescit  et  herbulas  ibi  crescentes 
comedit,  et  etiam  _de  his  quae  in  spumis  aquarum 
tluunt  pascitur,  et  saiiis  et  iiitirmis  homiuibus  ad 
comedendum  bonus  est,  et  lcychct  ut  alii  pisces  qui 
nec  nimis  magni  nec  nimis  parvi  sunt. 

Cap.  XXll.  —  De  Allec  (6)  [IV,  20]. 
Allec  de  frigido  aere  est,  sed  instabilem  et  frigi- 
daui  naturam  habet,  et  diem  diligit,  ac  in  fundo  ac 
in  summitale  aquarum  versatur,  et  muuda  pascua 
quarit  (7).  Et  cum  capitur  ita  quod  recens  est, 
liomini  ita  ad  comedendum  non  valet,  quia  eum  fa- 
ciliter  intumescere  facit,  et  inlerius  in  corpore  suo 
ydencht,  et  ideo  tam  sauis  quam  iutirmis,  cum  re- 

jj  cens  est,  ad  comedendum  nocivus  est.  Sed  cum  po- 
stea  plurimo  sale  perfundilur,  teteritas,  id  est  ey- 
ther,  qui  in  eo  sunt,  per^salein  rainuuntur,  ita  quod 
tanto  miuus  comedeutem  la^dit.  Nam  honio  qui  sanus 
esi  hoc  modo  comestum  superare  potest;  qui  autem 
inlirmus  est,  si  multum  comederit,  ipsum  nocebit(8). 
Et  iulirmo  aul  sano  melius  et  salubrius  est  allec 
assum  quam  coctum  ad  comedendum,  et  milch  et 
rogim,  ut  prajdictum  est  comedi  poterunt.  Si  autem 
allec  recens  est,  et  cum  coquitur,  et  cum  adhuc  de 
coclione  illa  calidum  est,  vinuin  aceto  mistum  de- 
super  funde,  et  sic  per  brevem  horam  bcyszc,  et 
tanlo  minus  comedentein  laedit.  Homo  aulem  qui  in 
capite  suo  grint  habet,  aut  in  corpore  suo  minutam 
scabiem,  aul  lepram,  accipial  allec  quod  longo  tem- 

B  pore  sale  purfusum  est,  et  illud  in  aqua  purget,  et 
deinde  eadem  aqua  aut  caput,  aut  scabiem,  aut 
locum  leprae  lavet,  et  post  modicam  horam  alia  ca- 
lida  aqua  se  ibidem  lavet,  et  deinde  secunda  die 
calbaz  [asperam  lixiviam  ed.]  de  cineribus  fagi  fa- 
ciat,  et  cum  eo  aut  in  capite,  aut  in  scabie,  aut  in 
lepra  iterum  se  lavabit,  et  postea  in  tertio  die  in 
eisdem  locis  hircino  sepo  se  perungat,  el  sic  per 
ordinem  sa;pe  faciat,  ut  praedictum  est,  et  a  grint, 
et  a  minuta  scabie,  aut  a  lepra  melius  habebit. 

Cap.  XXIII.  —  De  Crasso  [IV,  21]. 
Crasso  magis  de  calido  aere  est  quara  de  frigido, 
et  diera  diiigit,  et  ubi  springcn  aquarum  sunt  liben- 
ter  ibi  raorantur,  atque   in  parvulis  ripis   saepe  ver- 


guttam   puri  vini  addat,  et  cum    illo  liuiat,  ita  quod  ^  sanlur.  Et   quae  munda  sunt,  comedit,    et   sanis  et 


etiam  oculum  interius  modice  tangat,  et  hoc  saepe 
faciat,  et  curabitur.  Sed  caelera  in  eo  ad  medica- 
menta  non  valent. 

Cap.  XXI.  —  De  Rotega  (b). 
Rotega  plus  de  calido  quam   de  frigido  aere  est, 
et  diem  diligit,  et  sursum  in  spuma  aquarum  versa- 

{i)  Et  noctem  —  pascitur  om.  ed.,  ut  infra  et   ad 
medic.  —  valet. 

(i)  Estctcaro  ejusvaleted,,  alia  omiiteus. 

(3)  Perrae  spec.  —  Deest  iu  ed. 

(4)  Salmo   Thymallas.    —  Deesi  in  ed.    Cf.    supra 
cap.  I. 

(oj  Deest  in  ed. 

(6j  Clupea  Harengiis. 

(7)  Sed  instabilem  — quxril  om.  ed. 


infirmis  hominibus  ad  comedendum   bonus  est.  Ut 
alii  pisculi  leychent  (9). 

Cap.  XXIV,  De  IIasela  (1). 
Hasela  plus  de  calido  quam  de  frigido  aere  est,  et 
diem   et  calorem   diligit,  ac  in  summitate  aquarum 
versatur,   atque   munda    pascua   quaerit,  et  sanis   et 

(8)  Quia  eum  facit.  —  nocebit.  om  ed. 

(9j  Ed.  :  «  Crassus  de  calido  aere  est  et  sanis  et 
inhrmis  ad  comedendum  bonus  est.  Homo  autem 
qui  furentem  paralysin  in  se  habet,  pisciculos  istos 
in  palella  modice  coquat,  et  postea  super  ignitum 
lapidem  pulverizet,  et  modicum  de  pulvere  gith, 
velut  poleii  addat,  et  raodicura  assi  salis,  et  inde 
jejunus  et  pransus  sfcpe  comedat,  etsanabitur.  t 

(10)  Deest  in  ed.,  ut  sequentes  num.  23.  29. 


t 


1281 


PHYSICA.  —   LIB. 


infirmis    hominibus  ad  comedendum  bonus  est,    et  A 
ut  alii  pisces  leychet. 

Cap.  XXV.  —  De  Blicka. 
Blicka  plus  de  calido  aere  est  quam  de  frigido, 
et  diem  ae  calorem  diligit,  et  in  spuma  ac  in  sum- 
mitate  aquarum  libenter  versatur,  et  munda  pascua 
comedit,  et  sanis  hominibus  ad  comedendum  bonus 
est.  Sed  qui  sunt  infirmi  modicum  de  ea  comedant 
quia  molles  carnes  hai)et.  Ut  alii  pisciculi  ley- 
chent. 

Cap.  XXVI.  —  De  Pafenduno, 
Pafenduno  magis  de  calido  quam  de  frigido  aere 
est,  et  diem  ac  calorem  diligit,  et  circa  littus  in  spu- 
ma  aquarum  versatur,  et  vermiculos  et  herbulas 
comedit,  et  sanis  hominibusad  comedendum  bonus  g 
est,  intirmis  autem  non  mullum  vaiet.  Et  ut  alii 
pisces  leychet,  sed  medicina  in  eo  non  est. 

Cap.  XXVII.  —  De,Slya. 
Slya  de  calore  palduni  est,  et  noctem  diligit,  et 
circa  fundum  et  littus  versatur,  et  jmagis  immundis 
quam  mundis  pascuis  vescitur,  et  nec  sanis  nec  in- 
tirmis  hominibus  ad  comedendum  valet.  Et  cum  ley- 
chet,  masculas  et  femina,  mos  quod  in  scopulis  cre- 
scit,  ad  foramen  modicse  cavernulse  trahunt,  et  ibi 
in  eadem  cavernula  retro  proefatum  mos  uterque 
eorum  ex  ore  suo  spumam  emiltit,  et  juxta  illud 
morantur,  et  ad  illud  os  et  spiramen  suum  movent, 
usque  dum  coaguiatum  vitalem  aerem  accipiat,  et 
tunc  recedunt,  et  hoc  modo  slyen  nascuntur.  Et  me- 
dicinae  non  conveniunt.  ^' 

Cap,  XXVIII.  —  De  Gerundula. 

Crundula  magis  de  humido  aere  est  quam  de 
sicco,  et  noctem  diligit,  ac  in  fundo  ac  in  summitate 
aquarum  versatur,  et  etiam  in  cavernulis  petrarum 
libenter  moratur,  et  herbulis  quibusdam  et  aliis 
pascuis  vescitur;  sed  caro  ejus  sana  non  esl  ad 
comedendum,  sed  homines  qui  sani  sunt,  etiamsi 
comederint,  superare  quidem  polerunt,  infirmos 
autem  et  pra^cipue  gichtige  valde  Isedit,  et  omnes 
infirmitates  in  homine  fdciliter  excitat.  Et  pisci- 
culus  iste  magis  feminei  generis  est  quam  mascu- 
lini,  Et  se  ad  saxa  et  ad  arenam  affretant,  et  inde 
rogim  inflatur,  et  eum  accipit,  et  sic  fceta  fit.  Et 
cum  leychet  in  spuma  aquae  et  a  slim  absque  lacte  D 
masculi  coaguletur  et  hoc  in  locis  facit,  et  tunc 
grana,  de  quibus  pisciculus  unus  lit,  in  unum  dn- 
cit  et  in  alium,  et  ita  separatim  grana  in  unum- 
quemque,  et  ita  in  aliis,  dum  vitalem  aorem  acci- 
piant  aqnee  vel  coagulata.  Sed  postquam  pisciculus 
iste  eadem  grana  sua  in  plurimas  suffusas  diviserit, 
ut  praefatum  est,  juxta  ea  non  quiescit,  sed  rece- 
dit  antequam  vivant.  Et  ad  medicamenta  parum 
valet. 

(1)  Ed.  aliter  :  «  Stehibiza  de  frigido  aere  est, 
et  homini  ad  comedendum  sana  non  est,  sed  fere 
ut  vermis.  Si  quis  autem  incontinens  in  libidine 
est,  steinbizim  et  brunecrassim  aequo  pondere  pul- 
verizet,  et  huic  tertiam  partem  camphorse   addat,  et 


V,  DE  PISCIBUS.  1282 

Cpp.  XXIX.  —  De  Stechela. 

Stechela  plus  de  calido  aere  est  quam  de  frigido, 
et  diem  diligit,  et  quibusdam  herbis  pascitur,  et 
sanam  carnem  ihabet,  atque  tam  infirmos  quam 
sanos  homines  comesta  non  laedit.  Et  de  natura 
hechtes  et  birsches  est.  Nam  cum  interdum  bersiche 
rogum  suura  emittit,  hecht  hoc  videns  masculum 
porche,  qui  lac  super  eadem  grana  fundere  debe- 
rel  depellit,  et  ipse  milch  suum  desuper  fundit,  et 
ita  effuso,  deinde  vitalem  aerem  ut  pisciculi  alii 
recipiant.  Sed  postquam  birsich  illa  vivere  inspexe- 
rit  et  sui  generis  non  esse,  ab  eo  recedit. 

Cap.  XXX.  —  De  Steynbisza  [IV,  22]. 

Steynbisza  plus  de  frigido  aere  est  quam  de  ca- 
lido  et  de  humiditate,  et  in  fundo  tluminum  ver- 
satur,  et  noctem  diligit,  et  quae  immunda  sunt  co- 
medit,  et  homini  ad  comedendum  sana  non  est,  sed 
est  fere  ut  madum,  et  de  piscibus  nascitur.  Nam 
diversi  pisces  in  uno  loco  et  congregati  jacent  si- 
mul,  et  ibi  quasdam  spumas  et  egestiones  faciunt, 
et  hoc  idem  sibi  cohseret  et  coagulatur,  tandem 
vitalem  aerem  accipit  ,  vermiculi  de  timo  equi 
aut  bovis  nascuntur,  el  sic  steynbisza  nascitur.  Et 
homiui  ad  comedendum  non  valet  (1). 

Cap.  XXXI.  —  De  Rulheubt  (2). 
Rulheubt  magis  de  frigido  quam  de  calido  aere 
est,  et  diem  diligit,  et  in  medietate  et  in  summi- 
tate  aquarum  versatur,  et  mundis  ac  immundis 
pascuis  vescitur,  et  quidquid  in  pascuis  ejus  im- 
mundum  est,  in  caput  illus  ascendit,  et  in  cere- 
brum  crescit,  et  ideo  caput  ejus  nocivum  est  et 
immundum  cum  stomacho  ipsius,  reliquum  in 
corpore  ejus  de  mundo  cibo  crescit  et  comedi 
potest.  Et  cum  leychet,  in  cavernulam  transit,  et 
ibi  rogim  hac  et  illac  emittit,  et  masculus  quam- 
dam  humiditatem,  et  non  lac,  desuper  fundit,  et 
humiditas  illa  tam  fortis  est  quod  grana  ilia  per 
eam  coagulantur.  Et  postquam  haec  semina  sua  ef- 
fuderint,  statim  recedunt. 

Cap.  XXXII.  —  De  Cancro  (3)  JIV,  23]. 

Cancer  magis  calidus  est  quam  frigidus,  et  calo- 
rem  plus  de  terra  habet  quam  de  aere,  et  diem  ac 
noctem  diligit,  quia  ante  faciem  suam  secundum 
solem  et  retro  secundum  lunam  incedit  (4).  Et 
sanas  carnes  habet,  et  tam  infirraus  quam  sanus 
homo  eum  comedere  potest,  excepto  illo  cui  sto- 
machus  frigidus  et  bestoppet  ;  qui  comestos  cibos 
vix  digerere  potest,  illi  cancer  ad  esum  nimis 
fortis  est  ita  quod  eum  difficile  digeri  potest,  et 
ideo  illiad  comedendum  non  valet.  In  capite  autem 
ejus  quoddam  viride  est,  quod  dicitur  rrebeszmar 
[crebezes  malz  ed.]  :  hoc  accipe,  et  huic  butyrum 
majoris  ponderis  adde,  et  haec  simiil  knyt,  et  qui  in 

per  quindecim    vel    per  plures  dies,  in  frigida  aqua 
modice  bibat,  et  continentiam  habebit.  » 

(2)  Deesl  in  ed. 

(3)  Astacus  fluviatilis. 

(4(  Et  calorem  —  incedit  om.  ed. 


1-283 


S.  mLDKGARDlS 


im 


facie  et  circa  nares  est  quedelcchte  [miuutissima' 
pustulifi  ed.\,  velut  dolor  et  ulcora  ibi  cbullirc 
veliut,  ille  ad  noclem  se  ibi  sa>pe  ungat,  el  cum 
mane  de  leclo  surgit,  unclioiiem  istam  iu  facie  viiio 
abluet,  et  pulcbram  cutem  habebil  ita  etiam  quud 
nlcera  ibi  non  surguut. 

Cak  WXIll.  —  Dk  A.NGLiLLA(i)  m,  2'f|. 

Unde  auguilla  lit  ?  lu  postero  autem  tempore, 
ut  nunc  est,  anguilla  quodam  aliu  iiiodo  lit.  Nam 
cum  hyems  superveuerit,  aqu.itilis  anguis,  qui  fe- 
niina  est,  separat  se  a  masculo,  et  aut  snper  la- 
pides,  aut  super  barenam  so  confricat,  el  ila  cutem 
suam  amiltit,  et  sic  per  hyemem  in  fossa  quiescit. 
Sed  cum  deinde  tempus  sestatis  iustiterit,  quem- 
dam  lapidem  qua^rit,  et  super  illum  ll.itus  suos  ex- 
ore  suo  emittit,  et  tunc  etiam  super  eumdem  lapi- 
dem  qucfdam  grana  ex  ore  suo  scilicet  ad  ma- 
gnitudinem  labarum  exspuit,  et  maguum  deside- 
rium  et  studium  ad  hoc  opus  habel,  quia  tunc 
mundus  est,  quia  veterem  culera  suam,  in  qua  ve- 
nenum  fuerat,  jam  perdidit.  Et  anguiila  qui  ma- 
sculus  est,  hoc  videns,  jam  iliuc  pronerat,  et  illa 
anguis  fugit,  eum,  et  a  granis  iliis,  qua»  exspuit, 
recedit,  et  mox  anguilia  super  .eadem  grana  ex  ore 
suo  velut  lac  emittit,  id  est  kuwet,  et  ea  cauda 
sua  tegit,  et  super  illa  se  extendeudo  contorquet, 
<[uod  pra-fala  aquatilis  anguis  videns,  dediguatur. 
et  approjiians  sub  caudam  auguilla^,  scilicet  niuUos 
llalus  interim  emitlit,  et  sic  ambo  ibi  jaceiit  : 
auguilla  scilicel  cauda  sua  grana  illa  tegendo  et 
anguis  sub  cauda  illius  eftlando  usque  dum  vilalem 
aerem  acceperint.  Sed  postquam  vivere  incij)iunt 
et  anguilla  hoc  senserit,  raox  tam  ipsa  quara  eadem 
anguis  pra;  horrore  fugiunt,  qiiia  uaturam  suam 
excesserunt.  Et  sic  unguillai  fiunt,  et  mulla'.  ex  uno 
praediclo  grano  erunt.  Uude  ubi  germinare  ince- 
perunt,  multiludo  eorum  cito  exsurgit. 

Anguilla  autem  magis  de  calido  aere  est  quam  de 
frigido,  et  uoctera  diligit  atque  nalurara  quorumdaiu 
vermium  Iiabet,  qui  in  cavernulis  libenter,  qui 
etiam  immundi  non  sunt,  et  etiam  naturam  pi- 
scium  habet,  et  non  multum  iramunda  pascua  qu;p- 
rit.  Sed  tamen  caro  ejus  aliquantuhim  inmunda 
est,   nec    in    sano   homine    ad    comedendum    valet, 

(1)  Muraena  Anguilla. 

(2)  Textuin  editum  sistimus  quod  in  ruultis 
variat  :  "  Angiiilla  de  calido  aere  est,  et  caro  ejus 
aliquantum  immunda  est,  uec  sana  homini  ad  come- 
dendiim  velut  porcorum  ;  sed  tamen  ?anos  non  mul- 
tum  laedit,  infirmos  autem  in  omuibus  malis  humo- 
ribus  et  infirmilatibus  eorum  concutit,  et  corae- 
dentes  araaros  animo,  et  astutos,  et  suspiciosos 
facit.  Sed  fel  ejus  pingne  est,  et  qui  contra  caligi- 
D(!ra  cura  eo  oculos  siios  inungeret,  per  modicum 
clari  efficerentur,  ^ed  jiostea  tanto  plus  inlirma- 
rentiir.  Si  autem  quempiam  hominem  pfdicuii  in- 
teriiis  laedunt  et  nun  egrediuntur,  fel  anguilla»,  et 
ter  minus  de  acerrimo  aceto  et  taiiliim  mellis  ut 
istorum  duorum  est,  in  palella  fortiter  coquat. 
Postea  zinziberura,  et  bis  tantum  longi  piperis,  et 
tantum  basili,7',  insuper  ebur  ad  tertiam  jtartem 
linsilitff,   et    de  rostro    vultiiris   ad    tertiam    partem 


.\  velut  caro  porcorum,  sed  tamen  sanos  homines 
nou  multum  laedit,  infirmos  autem  in  omnibus 
febribus  et  malis  hiimoribus,  ac  iu  cnnctis  intirmi- 
tatibus  eorum  concutit,  et  coiuedentes  amaros 
animo  et  astutos  atque  argchse  facit.  —  Sed 
et  fel  ejus  pingue  est,  et  qui  contra  caliginem 
oculorum  cum  eo  oculos  suos  inungcret,  exinde 
per  modicum  tempus  clari  eflicerentur,  sed  poslea 
iterum  tanto  plus  exinde  iufirmarentur  (2). 
C.\p.  XX.MV.  —  De  Alroppa  (3). 
IJnde  Alroppa  fit.  Anguilla  fomina  interdum 
qiiamdam  coagulationem  ex  ore  suo  super  quein- 
dam  lapidem  emittil,  et  non  grana  velut  alii  pisces 
faciunt ;  et  raasculus,  videlicet  alia  anguilla,  hoc 
„  videns,  feminam  depellit,  et  super  hoc  se  com- 
plicat,  et  cauda  sua  lam  diu  fovet,  dum  vitaleni 
aerera  accipiat,  et  sic  alroppen  nascuntur.  Alroppa 
autem  plus  de  frigido  qiiam  de  calido  aere  est,  et 
diem  diligit,  ac  iu  medietale  aquarum  versatur, 
sed  immuuda  pascua  quterit  magis  quam  munda,  et 
ncc  sanis  nec  infirmis  hominibus  ad  comedendum 
valet,  praiter  jecor,  quod  tam  intirmi  quam  sani 
ad  esum  sumere  possunt,  nec  non  utile  et  bonum 
est  (4). 

Cap.  XXXV.  —  De  Punbelen  (5). 
Unde  punbelen  sunt?  Ah'oppen,  tam  masculus 
quem  femina,  uterque  quamdam  coagulationera  ex 
ore  suo,  velut  sordem,  insimul  emittunt,  et  cum 
illam  emiserint,,  discedunt ;  nec  morantur,  sed  illa 
^'  a  se  ipsa  velut  mado  vitalem  aerem  accipit,  et  pun- 
belim  nascnntur,  scilicet  illa  quaj  ([uasi  kulheuvtchen 
in  paludibiis  et  in  pulveri  natur*  esse  solet;  non 
medicin»    convenit. 

Cap.  XXXVI.  —  De  Lampueda  (6). 
Unde  Lumpreda  sit.  Quidara  serpens  qui,  cum 
ova  aquatilis  anguis  viderit,  mox  anguem  illara  de- 
pellit,  et  se  super  eadem  ova  complicat,  et  ea  fo- 
vet,  et  sic  ex  ovis  illis  murena;  nascuntur.  Laiii- 
preda  autem  plus  de  calido  aere  quam  de  frigido 
est,  et  invcderslagc  naturam  piscium  habet  el  etiam 
naturara  serpentura  tenet,  quia  venenosa  est,  et 
in  cauda  sua  aliquod  veneni  est;  et  duos  tantum 
oculos  habet,  quia  foramina  quae  quasi  oculi  in 
Q  ea  vidonlur,  oculi  non  sunt,  sed    tantum  caeca  fora- 

eboris,  et  pulverem  istum  in  pra-dictum  acetum 
ponat,  et  deuuo  simul  fervere  faciat.  Quod  cuni 
fecerit,  hoc  in  sacellura  ponat,  et  vinum  infundat, 
ut  per  illum  velut  purus  potus  trunseat,  et  in  novo 
fictili  vase  recipiat.  Et  homo  (juem  pediculi  interius 
laedunt,  jiotum  hunc  jejunus  quoticJie  bibat,  et  ad 
nocteiii  pediculi  deficient  et  raoricntur,  et  arvina 
in  ipso  renovabitur.  » 

(3)  Gadus  Lota.  —  Deest  in  ed. 

(i)  Ed.  :  <'  Alropa  de  frigido  aere  est,  et  nec 
sanis  nec  infirrais  ad  comedendum  valet,  pra^ter 
jecur  quod  sanis  et  infirmis  ulile  et  bonum  es*. 
Quod  si  scroful.T,  in  liomine  rumpuntur,  capiit 
alropa;  pulverizetur,  et  super  ulcera  ponatur,  et 
exsiccabuntur.  » 

(."))  Deesl  in  ed. 

((ij  Peiromyzon  spec.  —  Deest  in  ed. 


128?) 


PHYSICA.  —  LIB.  VI.  DE  AVIBUS. 


1286 


mina.  Et  noclem  diligit,   et  in  cavernulis  et    in  pa-  A  stionem  in  stomacho  hominis  parat,  atque   in  omni- 
liidibus    aquarum    libenter   moratur,    et    immundis      bus     venis    tempeslales    excitat.   jNec    uila    utilitas 
pascuis  utitur.    Et   tam    sanis  quam   intirmis  homi-       medicinae  in  ea  est. 
nibus    ad    comedendum  niala  est,    et    malam    dige- 

EXPLir.lT  QU.VRTUS  (QUINTUS)  LIBER  DE  PISCIBUS. 


INCIPIT  LIBER  QUINTUS  (SEXTUS). 

DE    AVIBUS. 


P  R  yE  F  A  T  I  0  ". 


Cuni  anima  in  corpore  horainis  aerea  est,  quan- 
diu  in  corpore  manet,  ita  quod  aere  attollitur  et 
susteutatur,  alioquin  in  corpore  sutfocaretur  :  et 
in  humano  corpore  cum  secsibili  intelligibilitate 
et  stabiiitate  versatur,  et  ad  hsec  volatilia  creata 
sunt  et  posita,  cum  quibus  ipsa  sentire  et  scire 
debet,  qua*  sibi  scienda  sunt,  quoniam  volatilia  in 
aere  pennis  suis  altoliuntur  et  ubique  in  aere  ver- 
santur ;  et  sic  anima,   dum  in   corpore    est,    cogita- 


l^  tionibus  suis  elevatur,  et  ubique  se  dilatat.  Et  in 
humiditate  terraj  perfectio  ilia  ostenditur,  quod 
homo  in  formatione  sua  perfectus  est  atque  in 
corporabilitate  discernitur,  quod  homo  se  corpo- 
ralem  esse  iu  arboribus  coguoscit;  et  his  duobus, 
scilicet  in  huinidiiate,  in  corporabilitate  intelligere 
debet,  quod  accrescere  non  poterit,  quandiu  anima 
in  ipso  est. 


GrifTo 

Strusz 

Pavo 

Grus 

Cingnus 

Reyger 

Wultur 

Aquila 

Othobere 

Anser 

Hagelgans 

Aneta 

Gallus 

Urhun 

Repphun 

Birckhun 

Falko 

Habich 

Sperwer 

Milvus 

Weho 

Corvus 

Kraha 


I 

II 

III 

IV 

V 

VI 

VII 

VIII 

IX 

X 

XI 

XII 

XRI 

XIV 

XV 

XVI 

XVII 

XVIII 

XIX 

XX 

XXI 

XXII 

XXIII 


CAPIT 

ULA. 

XXIV 

Nebelkra 

Nachtegalla 

Muser 

XXV 

Stara 

Ordume. 

XXVI 

Fincko 

Merla 

XXVII 

Distelflncke 

Columba 

XXVllI 

Imera 

Turtur 

XXIX 

Grasemucka 

Psittacus 

XXX 

\\  arckengel 

Pica 

XXXI 

Merla 

Heera 

XXXII 

Wassersteltza 

LTe 

XXXIII 

Beynstertz 

Huwo 

XXXIV 

Hyrundo 

Sisogomi 

XXXV 

Cungel 

Cuculus 

XXXVI 

Vespertilio 

Snepha 

XXXVII 

Wichewala 

Specht 

XXXVIII 

Apis 

Passer 

XXXIX 

Musca 

Mersa 

XL 

Cicata 

Amsela 

XLI 

Locuta 

Drusela 

XLII 

Mugga 

Lercha 

XLIII 

Humbelim 

Ysenbrado 

XLIV 

Glimo' 

Widehoppo 

XLV 

Megelana 

Quatela 

XLVI 

(1)  Ed.  :  «  Cap.  i.  —  Volatilium  natura  et  va- 
rietas.  Volatilia  frigidiora  sunt  animalibus  quae  in 
terra  versantur,  quoniam  tanto  calore  Iibidinis 
non  generantur ;  et  etiam  mundiores  carnes  terre- 
nis  animalibus  habent,  quia  non  nuda  de  matre 
procedunt,  sed  testa  cooperta.  Quaedani  etiam  ab 
igneo  aere  vivunt,  et  ideo  velut  ignis  s\irsum  ten- 
dunt.  Sed  illa  quse  altitudinem  in  voiatu  suo  pe- 
tunt  plus  de  igneo  aere  in  se  habent  quam  illa  qua^, 
circa  terram  versantur.  Ilsfc  autem  qua»,  et  in 
aquis,  et  in  terra,  et  in  aere  versautur,  erectam 
allitudinem  aeris  uou  petunt,  sed  quo  aer  terra;  et 
aer  aqua^  se  extendit.  llla  quoque  qua^  plurimis 
pennis  abundant,  calidiora  illis  sunt  qua^,  penuriam 
pennarum  patiuntur.    Et  quoniam  volatilia    de  aere 


XLVII 

XLVIll 

XLIX 

L 

LI 

LII 

LIIl 

LIV 

LV 

LVI 

LVIl 

LVIII 

LIX 

LX 

L.Xl 

LXII 

LXIII 

LXIV 

LXV 

LXVl 

LXVll 

LXVIII 


vivunt,  in  aliquo  casu  de  quo  acr  tangitur,  inotum 
aliquando  naturaliter  sentiunl ;  et  quia  etiam  aerea 
sunt,  mutationem  aeris  multotiens  in  se  sentiunt, 
et  secundum  eamdem  voces  suas  ssepissime  pro- 
ducuut,  quemadmodum  gallus  horas  diei  et  noctis 
vocibus  suis  dislinguit,  et  ut  etiam  aliquando  can- 
tare  iucipit,  cum  aura  seipsam  in  alium  modum 
mutare  videtur.  Volatilia  quoque  virtutem  hanc 
designant  qua  homo  cogitando  dictat,  et  qua  in  se- 
metipso  proemeditando  mulla  doputat,  antequam  in 
fulgens  opus  procedant.  Et  ut  voiatilia  in  uerem 
penuis  attolluntur,  et  ubique  in  aere  versantur, 
sic  etiam  anima,  dum  in  corpore  hominis  est, 
cogitationibus  suis  elevatur,  et  ubique  se  di- 
latat.  » 


1287 


S.  HILDEGAKDIS. 


1288 


LIBER   SEXTUS. 


Cap.  I.  —  De  Griffo.nk  [IV,  II,  2]. 

(irilTo  valde  calidiis  est,  et  quiddam  de  natura 
volucrum  et  qiiiddarr.  de  natiira  besliarum  habet. 
Nam  de  natura  volucrura  ita  velox  est  ut  eum  nioles 
super  corpore  suo  non  gravaret;  de  natura  autem 
bestiarum,  jhomines  comedit.  Et  cum  volat  in  aere, 
iu  calorem  ardentem  non  volat,  sed  tamen  ei  ali- 
qiiantulum  ajipropinquat  (  I).  Et  c.iro  e|us  ad  esum 
hominis  non  valet,  quia  si  homo  de  carnibus  illius 
comederet,  multum  inde  laederetur  (2).  quoniam 
illic  pleniter  naturam  bestiarum  in  se  tenet.  Sed 
in  utraque  nalura  defectum  habet.  Sed  cum  tempus 
iustat  quod  ova  sua  ponat,  speluncam  quajrit,  in- 
terius  quidem  ampiam,  sed  exterius  in'  ore  fora- 
minis  ita  acutam  et  coustriclam  ita  qnod  vix  in- 
trare  potest,  et  in  ilia,  propler  timorem  quem  de 
leone  habet,  ova  sua  sollicite  observat,  quoniam 
leo  a  longe  illa  odorat,  et  si  ad  ea  pervenire  pote- 
rit,  ipsa  conciilcat  et  confringit,  quia  grilfo  ei 
semper  insidiatur,  nec  eum  jiixta  se  patitur  manere, 
virtutem  ejus  dedignans.  Tumen  ursum  juxla  se 
patitur,  quia  ille  debilior  leone  sit.  Et  ov.\  sua 
hoc  modo  ponit  quod  ea  noc  splendor  solis,  nec 
flalus  venti  possit  tangere.  Sed  nec  caro,  nec  ova 
ejus,  nec  caetera  quae  in  eo  sunt  ad  medicamenta 
multiim  valent,  quia  in  duobus  naturis  defectum 
magis  quam  perfectionem  habet. 

Cap.  II.  —  DeStrcsz  (3)  [IV,  ii.  3]. 

Strusz  'Struthio  ed.]  valde  caiidus  esl,  de  na- 
tura  bestiarum  in  se  habet.  Nam  voiucnim  pennas, 
sed  cum  eis  nou  volat,  quia  veliit  bestia  velociter 
curnt,  atque  circa  terram  versatur,  ot  pascuis  vi;- 
scitur.  El  tanti  caloris  est,  quod  ova  ejus  combii- 
rerentur  et  ((uod  foetus  non  proferret  si  illa  ipse  fo- 
verel;  et  ideo  iiia  in  sabuio  abscondit,  ubi  et  hu- 
more  et  caiore  et  ipso  foventur.  Sed  postquam 
pulii  de  ovis  illis  exierint,  post  matrem  et  ciim 
matre  currunt,  velut  alii  pulli  faciunt  (4),  Ilomo 
autem  qui  vallenlsucht  [caducum  morbum  ed.] 
habet,  de  carnibus  struthionis  sa^pe  comedat,  et  ei 
vires  tribuunt,  alque  insaniam  caduci  morl)i  ei  au- 
ferunt.  Sed  et  pinguibuset  fortibus  homiuibus  caro 
ejus  ad  cumedendum  sana  est,  quia  superfluas  car- 
nes  eorum  minuit  et  eos  fortes  facit;  raacris  autem 
et  iniirmis  non  valet,  quia  eis  ad  esum  nimis  fortis 
essel  !'6).  Et  ;qui  meiancolicus  est,  ita  quod  grave- 
dinem  et  torporem  meutis  habet,  de  jecore  ejus 
saepe  comedat,  et  meiancoiiara    in  eo    miuuit,  atque 

(i)  Etquiddam—  appr opujuat  om.  ed. 

(2)  Lxderetur;  et  nec  caro,  nec  ova  ejus,  nec 
csetera  quse  in  eo  sunt  medicinx  convcniunt,  ed,, 
reliqua  omittens. 

(3jJo6  XXXIX,  \(i,  Struthio  Camelus. 


A  mentem  ipsius  alleviando  suavem  facit,  et  biandam. 
[Ova  ejus  ad  comedendum  non  valent,  quia  vene- 
nosasunt.  Sed  si  quis  hydropicus  est,  teslas  eorum- 
dem  ovorum  de  quibus  puiii  egrediuutur,puiverizet, 
el  in  aquam  ponat,  et  eam  tam  pransus  quam  je- 
juQus  sa>pe  bibat,  et  curabitur  add.  ed.].  Cor  autem 
struthionis  et  puimo  et  qu;e  in  eo  sunt  ad  medica- 
menta  non  vaieut,  quia  nec  virtutem  voiucrum  nec 
bestiarum  perfecte  habet. 

Cvp.  III.  —  De  Pavone  (0)  [IV,  11,  4J. 
Pavo  caiidus  et  humidus  est,  atque  de  natura  [vo- 
lucrum  et]  jjesliarum  in  se  habet.  Et  vox  ejus  secun- 
dum  volucres  et  secuudum    beslias  permixla    est  et 
sonal.  (7)  Nam    antequam    pavo  esset,   quajdam   be-     J 

rj  stioise  iibitu  suo  quibusdam  voiucribusse  commiscue- 
runt  iu  coitu  ;  inde  pavoues  nati  sunt.  El  pavo  acer  et 
astutusest,  et  altiludinem  acrisnon  multum  quaerit  in 
vulalu.  Et  pavo  qiii  masciilus  est  tortuosos  et  iucestos 
mores  habel,  et  minutis  animalibus  et  besLiolis  se  in- 
terduui  iii  coitu  commi5Cct,qiia?  cum  pullosgeneraut, 
secundum  matrem  et  non  secunduin  patrem  formas 
habent,  sed  tamen  aiiqui  eoruin  secundum  colorem 
pennarum  patris  el  in  criuibus  suis  interdum  coio- 
rati  suut.  Et  ipse  pavo,  cum  bestiolas  iilas  currere 
videt,  eas  de  se  natas  cognoscit  et  diligit.  Sed  pavo, 
sciiicet  femina,  cum  ova  sua  ponit,  ea  abscoudit  ne 
masculus  suus  illa  videat,  quasi  eam  pudeat  ova 
perlulisse  et  non  nuda  carne  puiluiu  generare,  sed 
testa    ovi    opertum,    et    ideo   ova  odit    et  ea  con- 

C  fringit  si  illa  invenerit.  Et  sic  femina  ova  sua  ab- 
condit,  ne  masculus  ilia  videat,  usqiie  dum 
pulii  de  ovis  egiediautur.  Sed  adhuc  pullos  suos 
tam  diu  celat,  dum  pliis  crescant  et  dum  currere 
possunt.  Postqnam  autem  ita  conforlantur  quod  ire 
possunt,  tunc  cum  iilis  ad  masculum  suum  proce- 
dit.  Et  iile,  eos  ire  videns,  puilos  siios  esse  inteili- 
git,  et  cum  pennis  suis  illis  applaudit,  et  gaudium 
se  habere  oslendit.  Sed  tamen  femiua  eosdem  pullos 
adhuc  ab  eo  segregat  et  ab  eo  movet  usque  dum 
pius  confortentur,  quia  timet  qiiod  ilie  pedibus  suis 
conculcet.  Sed  et  idem  mascuius  quamdam  altitu- 
dinem  quaerit  in  qua  aerem  iilum  llare  inteliigit  de 
quo  pennaeejus  in  mullitudinem  et  in  longitudinem 
cito  educentur.  Quod  cum  viderit,  de  eis  gaudet 
velut  bestiae  de  saltu  suo,  sed  el  aiius  aer  postea 
easdem  pennas  afflanseas  emoilit  et  educit,  et  inde 
tristantiir  dum  iterum  crescunt.  Femina  autera 
aerem  ilium  ut  pennae  ei  crescant  non  quaerit,  sed 
velut  in  constrictione  circa  inferiora  versatur. 


D 


(4)  Nam  volucrum  pennas —  faciunt  om.  ed. 

(5)  Quia  —  essetova.  ed. 

(6)  Pavo  cristatus. 

(7)  Quae  sequuntur   usque  ad  Caro  autem   pavonis 
odcomednndum,  etc.  om.  ed. 


I 


1289 


PHYSICA.  — LIB.  VI,  DE  AVIBUS. 


1290 


(I)  Caro  auteni  pavonis  ad  cotnedendiim  nec 
sanis  nec  infirrais  hominibus  valet.  Sed  qui  sanus 
est  eam  quidem  superare  potest.  Omnes  autem  no- 
xios  humores  qui  in  inlirmo  sunt  commovel  et  ex- 
citat.  Sed  vesicam  pavonis  sicca  et  eam  serva,  et  si 
ulcus  aut  slyr  in  aliquo  homine  ebullit,  eam  desuper 
liga,  et  suaviter  rumpetur.  Et  postquam  rumpitur, 
item  desuper  pone,  et  putredines  illas  extrahit,  et 
tanto  citius  sanabitur. 

Cap.  IV.  —  De  Grde  (2)  [IV,  11,  :i\. 

Grus  calida  est,  et  mundam  naturam  habet  et 
possibilitatem  volandi  et  in  terra  eundi  tenet.  Et 
cum  multitudine  libenter  volat,  et  tanto  facilius 
insidias  eflugat.  Et  magnam  virtutem  in  collo  habet, 
et  simplcx  est  et  provida,  et  vigilem  sensum  habet 
et  artem  hanc  ut  praecaveat  quod  nec  avis  nec  be- 
slia  eam  faciliter  ia?dere  polerit  (.3).  Caro  auteni 
ejus  tam  intirmis  quam  sanis  ad  esum  bona  est, 
sed  ova  ejus  ad  comedendum  non  valent.  —  Ilomo 
autem  qui  a  3/c/t<  fatigatur,  de  carnibus  ejus  fre- 
quenter  comedat,  et  gicht  in  eo  cessabit.  Et  qui 
vicht  habet,  de  jecore  ejus  sa?pe  comedat.  Et  si 
schelmo  porcos  fatigat  et  occidit,  rostrum  gruis 
pulveriza,  et  ipsum  pulverem  aut  in  miiz  quod  co- 
medunt  aut  in  aquam  quam  bibunt,  et  illis  ad  co- 
medendum  et  bibendum  da,  et  mclius  habebunt,  et 
schelmo  in  eis  cessabit.  Et  de  sanguine  gruis  sicca 
et  serva,  et  dextrum  pedem  ejus  sicca  et  serva,  et 
si  tunc  interdum  ulla  femina  in  difticullate  partus 
laborat,  de  sanguine  isto  in  modica  aqua  commi- 
nuat,  et  cum  illo  super  os  vulvae,  scilicet  superius 
inunge,  et  in  eadem  aqua,  sanguine  isto  permixta, 
facipsam  feminam  quasi  in  speculo  se  conspicere, 
atque  dextrura  pedem  gruis  super  umbilicum  ejus 
liga,  et  tanta  vis  in  istis  existit  quod  clausa  vi- 
scera  et  clausaj  lenden  fclausa  viscera  ed.\  tanto 
citius  ad  partum  aperiuutur.  Ca^tcra  autem  quai  in 
ea  sunt  ad  medicamenta  non  valent. 

Cau.  V.  —  De  Cygno  (i)  [IV,  11,  G]. 

Cyngnus  (sic)  frigidus  est  et  humidus,  et  aliquid 
de  natura  anseris  habet  et  natura  anetse.  Et  in 
aqua  se  libenter  lavat,  atque  aquam  et  terram 
magis  quam  volatum  diligit,  ac  in  aquis  qua?dam 
immunda  interdum  forat  (5).    Et  caro   cjus    sanis  ad 

(I)  Ed.  sic  pergit  multa  addens  :  «  Carnes  ejus  nec 
sanis,  nec  inlirmis  ad  comedendum  valent,  quia 
omncs  noxios  humores  qui  in  homine  sunt  commo- 
vent  cl  excitant.  Homo  autem  qui  h^dropicum  mor- 
bum  habet,  pavonem,  scilicet  masculum,  in  aqua 
putei,  non  autem  in  aqua  salientis  fontis  cum  hy- 
sopo  coquat,  et  carnes  illas  comedat:  postea  cor,  et 
os  quod  in  genu  illius  volvitur,  et  ungues  ipsius 
pulverizet,  ita  quod  pulvis  de  osse  genuum  bis  tan- 
tus  sit  quantus  pulvis  nnguium,  et  quod  pulvis 
cordis  ejus  tribus  partibus  pulverem  ossium  et  ge- 
nuum  excedat.  Deinde  paudoniam  et  ler  tantum  de 
levi^tico,  et  modicum  de  sanguine  anguiila?  in  vino 
coquat,  et  per  pannum  colet,  et  huic  vino  prffidictum 
pulverem  immittat,  et  ita  bibat ;  et  hoc  per  decem 
et  octo  dies  faciat.  Et  homo  vesicam  pavonis  ex- 
siccet  et  eam  servet,  et  si  ulcus  aut  slier  in  aliquo 
homine  ebullit,  eam  desuper  liget,  et  suaviter  rum- 

Patrol.  CXCVII. 


B 


A  comedendum  bona  estjinfirmis  autera  non  valet. 
Et  homo,  qui  duinphct,  jecor  ejus  coquat,  et  sa^pe 
comed.tt,  et  putredinera  a  pulmone  illius  aufert,  et 
ille  curabitur.  Sed  et  qui  in  splene  dolet,  pulmonem 
C3'gni  coquat  et  sa?pe  comedat,  et  splen  ejus  sana- 
bitur.  Et  qui  urslccht  in  corpore  suo  habet,  cingnum 
pinguem  faciat,  et  eo  occiso,  smalczc  accipiat,  et 
in  patella  primum  dissolvat,  id  est  zulasz,  et 
tunc  biboz  et  sepo  (6)  corticem  quercus  aequali 
pondere  addat,  ita  ut  bis  tanlum  de  sagimine 
sit,  et  sic  denuo  in  patella  simul  coquat,  et  inde 
uuguentum  faciat,  et  ssepe  cum  eo  se  perungat. 
Sed  cutis  ejus,  ubi  se  priraum  ungit  bulcchte  [pustu- 
losa  cd.]  fit,  et  postea  cito  sanabitur.  Et  roliqua  qufe 
iu  eo  sunt  ad  medicamenta  non  multum  valent  (7). 
Cap.  VI.  —  De  Reyger  (8)  [IV,  ii,  7j, 
Reyger  [Ardea  etZ.]  calidus  et  siccu^  est,  et  non 
nisi  dus  donne  {sic)  aqucirum  descendit.  Et  ideo 
etiam  circa  aquas  interdum  versatur  {!)].  Et  caro 
ejus  tam  infirmis  quam  sanis  hominibus  ad  comc- 
dendum  bona  est,  quia  in  stomacho  ejus  slim  non 
parat.  Homo  autem,  qui  tristem  mentem  habet,  cor 
ejus  sff-pe  comedat,  et  mentem  ejus  la^tam  facit. 
Et  cui  oculi  caligaut  aut  sergent  (?)  caput  reygers 
in  aqua  coquat,  et  postquam  coquitur,  oculus  ejus 
accipiat,  et  eos  in  sole  exsiccet,  et  tunc  eos  in  fri- 
gidam  aquam  per  modicam  horam  ponat,  ut  in  ea 
mollescant,  et  iterum  ad  solem  exsiccet,  et  sic  ter 
faciat,  et  post(juam    hoc    fecerit    eosdem    oculos  ad 

B  p'ilverem  comrainuat,  et  tunc  tantum  cum  iu  oculis 
caligat  aut  dolet,  pulverem  istum  in  purum  et  bo- 
num  vinum  ponat,  et  sic  ei  pennam  intinguat,  ac 
cum  ea  [palpebras  et  cilia  oculorum  suorum  cir- 
cumliniat,  et  si]  oculos  interius  roodice  tetigerit, 
non  oberit.  Et  hoc  ad  noctem,  cum  dormitum 
vadit,  saepe  faciat,  et  caliginem  ac  dolorem  oculo- 
rum  aufort.  Sed  cui  storaachus  induratus  est,  ita 
quod  gctwang  habet,  de  jecore  ejus  saepe  come- 
dat,  et  stomachum  ejus  mollilicdt.  Et  qui  in  splene 
dolel,  de  ossibus  ejus  in  aqua  sufficienter  schabe,  et  ita 
jejuuus  et  ad  noctem  ssepe  bibat,  et  melius  habebit. 
Cap.  VII.  —  De  Vulture  (10)  [IV,  ii,  17]. 
Vultur  frigidcE  natura?  est,  et  artes  volucrum  et 
bestiarum  novit,   ct  inter  alias    volucres  velut  pro- 


D 


petur,  et  postquam  rumpitur,  iterum.  desuper  ponat, 
et  putredines  extrahit,  et  tanto  citius  sanabitur. 
Quod  si  homo  cocturam  habet,  vesicam  pavonis 
super  corticem  consuat  et  tanto  minus  foelebit,  et 
solummodo  sordes  extrahit,  et  nou  sanitatem.  Sed 
et  de  minutissimis  pennis  ejus  horao  globum  p^r- 
vum  faciat,  et  cocturae  suffi  imponat,  et  illae  quod 
nocivura  est,  extrahunt,  et  minus  fcetere  faciunt. 
Ova  ojus  ad  comedendum  non  valent.  » 

(2)  Ardca  Grus. 

(3)  Et  ijossibilitatem  volandi  —  poterit  om.  ed. 
(i)  .-Inas  ulor. 

(b)  Et  aliquid  —  inter dnm  forat  om.  ed. 

(6)  Superscript.  cineres. 

(7)  Et  reliqua  —  valent  om.  ed. 

(8)  Ardex  spec. 

(9)  Et  non  nisi  —  vcrsatur  om.  ed. 

(10)  Frt/co/)'s  species. 

41 


i-jyi 


S.  HILDEC.ARDIS 


1 2'.)'} 


pheta  est,  et  in  tanta  allitudiue  volat,  quanta  humor 

terrjp  sursum  ascendit,    scilicet    usque  ad    calorem 

aeris;  et   nullum  volucrem  Isedit,  et  prsecavet   etiam 

ne  ah  aliis  Iseditur,  atqne  cadaveribus  pascilur,     et 

etiani   de  terra    illa  interdum    forat,    quoe   sanguine 

animilinm  perfunditur,  scilicet   ubi    animalia   occi- 

duQtur  (1).    Caro    autem    ejus    comedi    iion    debet, 

qnia  frigiditas  qu;r    in   eo    est   (2)    homini    in   cibo 

mortifera  e«set.    Sed  cerebrum   vulturis  hanc  nalu- 

ram  habet,  dum  ipse  vullur  vivit,  ut  si  homo  illud 

iucorruptum    habere    posset,    omnem  inlirmitalem 

pr.-pter  mortem  a  se  depeileret.   Sed  homo  illud  in- 

corruplum   habere   non  potest,   quia    cum   mors  (:{) 

volucrem  illum  aliquo  modo  invadit,  ita  quod  vilalis 

aer  ab  eo  egreditur,  ipso  moriente   pellicula  cerebri 

frangitur,  et   mox    cerebrum   dissipatur,     ita    quod 

virlutem   suam  amillit.   Sed  cum  vulturem  occidis, 

cum  adhuc  calidus  est,  pennas  ejus  aufer,  et  corpus 

ejus   incide,  et  tantum   viscera   in    quibus    stercora 

sunt  abjice,  et  totum    aliud    corpus,   scilicet    cum 

integro  capite  et  cum  corde,  jecore  et  pulmone  (4) 

in    aqua    et    in   nova    olla    fortiter  coqne,   et    tunc 

smaltz,    modicum  baumolei  adde,    et    minus    hilsen 

oli'i   quam  baumolei  sit,  et  sic   unguentum    fac,   et 

illum    qui    unsinnig    Lfreneticus  ed.]  est  per  totum 

caput  suum   sepo  illo  uuge ;  et  illum  qui  vinjichtigif 

est  et  quem  gicht  fatigat,  cum  eo  ubique  in  corpore 

suo  perunge.  Et  etiam    qui   in  dorso  aut  in    lendcn, 

aut  in   corpore  suo    ullam    intirmitatem   habet,  cum 

eo   ibi   inuiige,  et  curabitur,  aut  Deus  eum   curare 

non  vult,    quia   hoc    unguentum   pretiosissimo   un- 

guento  pretiosior  est,   quia  cutem    infirmantis   ho- 

minis  cito  perlransit   et  eum  sanat.  (.i)  Etsi  ita  cum 

prsedicto  smalez  caput  vuituris,    ut  prapdictum  est, 

coquitur,   de  sncco    cerebri    ejus  haberi  poterit,  et 

non  alio  raodo.   Et  cor  cjus  iii   medium   divide,  ut 

tanto  melius  siccari  possit,  ad   ignem  suaviter  sicca, 

ifa  ne  assetur,  et  deinde  etiam  ad   solem  sicca,  et 

tunc  illud   in   cervinam  corrigiam  consue,  cum   illa 

te  cinge,   et   si  quis    te    veneno  occidere  vult,  dum 

cum   eadem  corrigia    cum  corde  illo  accinctus    es, 

m'>x    toto  corpore  tremis  el  sudas,  et  sic  intelligeie 

poleris  venenum  tibi  prope  esse,  et  hoc  modo    iliud 

devitare  poteris.    Nam   quia  vultur   venenum   la-dit, 

ideo    etiam   omnis  Isesio    ab  eo  fugit;  vultur   enim 

naturaliter  tempora    aurarum    el  auras   temporum 

novit,  et  etiam  volentem  se  occidere  declinat.   L'nde 

cor  ejus,  ad  ignem  positiim,  ut   quod    livoris  in  eo 

est  exsiccetur,  et  etiam  ad  solem,    ut   firmitudo  ejus 

de  calore  solis  roboretur,  et  ita   in  cervinam    corri- 

giam  positum,    quia  cervus  veiocior   et  sensibilior 

aliis  animaiibus    est,  et  ita  Iiomini    circumcinctum, 

ut  priediclum  est,  dum   corpus  hominis  ab   illo  in- 

(\)  Et  in  tanta  altitudine  — occiduntur  om.  ed. 

(2;  Quia  Irujid.  —  vst  om.  ed. 

\'.i)  Sed  cum  mors  etc.  ed. 

(4)  Scilicet  cum  iutcgro  —  pnlrnnne  om.  ed. 

(">)  I{(?;iqua  desunt  in  ed. 

(6)  F'ilco  Aqnila.  (.f.  Job.  xx.\i.x,  'M). 

(7)  \'lul  —  sj7  om.  ed. 


.\  calescit,  ipsa  pericula  veneni  declinare  facit,  quo- 
niam  aer,  qui  circa  hominem  est,  advenientein  no- 
xium  aerem  et  per  insidias  emissum  per  virtu- 
tem  ejusdem  cordis  et  cervinse  corrigia?,  quia  el 
idem  aer  circa  illa  versatur  depellit.  Nam  cum  idem 
aer  vonenum  adesse  senserit,  propler  virtulein 
prsedicti  cordis  et  corrigi;p  hominem  ad  trepida- 
tionem  commovet,  ut  cum  de  bonis  operibus  loca 
ct  homines  in  sanctificationem  et  in  prosperitatem 
ducuntur,  et  ut  dc  malis  operibus  in  scandala  et 
in  la-sionem  sic  etiani  vertuntur.  Sed  cura  vultur 
coquitur,  oculum  ejus  in  anulo  besmcde,  et  si  iilum 
in  digito  portaveris,  paralisim  ct  gicht  a  te  com- 
pescit.  Pulmo  et  pennae  ad  medicamenta  non  va- 
lent. 
'^  Cap.  Vlll.  —  De  Aquila  (.1)  [IV,  II,  181. 

Aquila  valde  calida     est,  veiut  ignea    sit   (7),   et 

oculi  ejus  magis   ignei  sunt  quam  aquosi,    et    ideo 

etiam  soiem  fortiter  iuspicit.  Et  quoniam  fere  ignea 

est,  et  calorem   et  frigus  pati  potest,  et  alte   volat 

quia  calorem  bene  suffert  (8).    Sed  et  caro  ejus   ho- 

mini   ad    comedendum    mortifera    esset    (9)    si  eam 

comederet,  quia    nimis  fortis  ei   esset  propter    ni- 

miiim  calorem  qiii  in  eaest.  Et  quoniam  calore  solis 

perfusa  est,    et    quia  etiani    eum  fortiter    inspicif, 

inde     grim    est,     el     inde    multam    sensibilitatem 

in    corde   habet.    Et    plurima     rapit    et  transvehif, 

quap  abjicit  et  non  comedit,  sed  ea  tantum    comedit 

quae  sana  et  calida  sunt.  Et  cum   ova  ponit,  calidis- 

r-  simum  locum   aut  solis  aut  aeris  qua-rit,  ut  calore 

illo     fortiter    perfundatur    et     confortentur;   et    si 

casu  evenerit,   ut  aliqnod  ex    his  vacaverit    ita  quod 

calore  perfundi   non  possit,   pulliis  qui   ex   eo  egre- 

ditur  debilis  et  infirmus  erit  et  non   tam   fortis  ut 

vivere  deberet;    et    tam    mirabilis    natuia  in  corde 

ejus  et  itaapud  se  haberet  (10),  et  tanla  scientia  super 

omnem  modicum  in  eo   claresceret,    quod  cor  homi- 

nis  eam  sufierre  non  posset.  Nam   in    ipsa   hora  qua 

aquiia  occiditur  vel  per  se  moritur,  tota  vis  in  corde 

ejus  est,  ita  quod  ipsum  cor  fit  velut   unmechtig   sit, 

ita    quod   etiam  debiiius  erit  quam  alia  corda  voiu- 

crum  aiit  animalium.  Et  ideo  uullus  homo  cor  iilud 

tam  forte  habere  potest  ut  in  ipso  est   quando  vivil. 

Sic  et  scotbaro  et   gensaro    ac   hascnnro  eamdem   na- 

D  turam  habent   qiiam  et  isto   de  quo,  nisi  quod    alius 

acrior,  alius  ienior  est,  et  qiiod  alius   velocius,    alius 

tardius  volat,   sicut   el  homines  in    moribus  suis  di- 

versi  sunl,    sed  tamen  unam   naluram    hiimanitalis 

habent.  Et  ad  iila   opera    valent   sicut  eliam    pra^fa- 

tiim  est. 

Cap.  IX.  —  De  Ouebero  [IV,  ii,    19J. 
Odebero  [Ciconia  ed.]    calida   est  atque   naturam 
slultorum  animalium  habet,  et  in  medio  aeris  volat, 

(8)  Et  ideo  etiam  —  suffert  om.  ed. 

(9)  Ed.,  mortifera  est.  Sed  (uiuilx,  quumvis  di- 
versa  noinina  habeant,  omnes  tamcn  camdcm  nn- 
twam  habent  nisi  quod  alia  acrior,  alia  levior  csl, 
et  quod  alia  velocius,  alia  tnrdius  volat,  quibiis  ver- 
bis  capitiiliiiu  claudit,  aiia  omittens. 

( 10;  Locus  corrupliis. 


1293 


PHYSICA.  -  LIB. 


quia  volucres  quae  iri  medietate  aeris  veisaiitur  ter-  A 
ram  sentiunt,  et  tempor.i  temporum  magis  intelli- 
gunl(l)  quam  illi  qui  in  altitudine,  et  in  alto  aere 
volant,  quia  isti  qui  in  alto  sunt  in  calore  versantur, 
de  ardore  illo  s^pe  decipiunlur,  ita  quod  hyems  et 
alia  qufedam  tenipora  eis  sa^pe  supervenerint,  an- 
tequam  ea  senliant  (2)  Et  caro  ejus  non  vaiet  ad 
esum  hominis,  quia  eum  laederet.  Accipe  ergo  ode- 
berum  et  caput  ejus,  et  ingcweide  abice,  atque 
omnes  pennas  ejus  aufer,  et  reliquum  cadaver  in 
nova  olla  modico  foramine  perforata  absque  aqua 
ad  ignem  incende,  et  sub  ollam  istam  aliam  novam 
oUam  pone,  et  zmaltz  [saginien  ed.]  eflluentem  ac- 
cipe,  et  tunc  ad  terliam  partem  ejus  arvinam  ursi 
ipsi  adde,  atque  tantutn  de  butyro,  velut  tertia  pars 
ost  arvina?  ursi,  et  herbam  quse  gicht  dicitur,  ct 
kranchsnabel  a>.quo  poiidere  contunde,  et  cum  illis 
in  nova  olla  coque,  et  deinde  per  pannum  cola,  et 
sic  fac  unguentum  ;  et  qui  frenelicus  est,  aut  qui  pa- 
ralisi  fatigatur,  aut  qui  in  aliquo  membro  corporis 
sui  a  gicht  fatigatur,  unguento  isto  se  perungat,  et 
melius  habebit.  Ctetera  autem  quse  in  eo  sunt  ad 
medicamenta  non  mullum  valent  (3). 

Cap.  X.  —  De  Ansere  (4)  [IV,  n,  8]. 
Anser,  scilicet  ga7is,  calidus  est,  et  eliam  de  aere 
illo,  de  quo  bestia»  vivunt,  et  etiam  de  aquoso  aere, 
qui  ei  pennas  educit;  sed  alte  volare  non  potest, 
quia  de  aere  bestiarum  habet,  sed  de  aquoso  aere 
in  aqua  libeuter  versatur,  et  mundis  et  immundis 
pascuis  vescitur.  Et  propter  hanc  duplicem  natu-  C 
rara  caro  ejus  intirmis  ad  comedendum  non  valet, 
quia  in  homine  multociens  livorem  et  ulcera  parat, 
velut  scabiem  et  velut  ulcera  leprff".  similia  quia 
inmundis  interdum  vescitur  (ii),  sed  homines  qui 
sani  sunt,  carnes  ejus  comestas  aliquo  modo  supe- 
rare  possunt.  Si  quis  autem  anserem  comedere 
vult,  eam  aut  per  tres  aut  per  duas  dies  valde  esu- 
rire  permittat,  ut  mali  humorcs  qui  in  ea  sunt  eva- 
nescant  (6),  et  tunc  frnmento  nutriatur;  et  deinde 
occisa  ad  ignem  assa,  et  cum  assatur,  selba  et 
bonoe  alioe  herbula?  ei  imponantur,  et  succus  earum 
ipsam  pertranseat,  et  etiam  vino  et  aceto  cum  lla- 
bello  semper  aspergatur.  ut  sanguis  de  ea  effluat, 
quia  sagimen  ejus  comedi  non  debet,  quoniam  ho- 
minem  infirmari  facit,  quia  de  malis  humoribus  ^ 
inpinguatur  (l).  Et  qui  sanus,  est,  eam  hoc  modo 
assa  tam  modice  ex  ea  comedat.  Cocta  autem  in  aqua 
ad  esum  hominis  mala  est,  quia  mali  humores  qui 
in  ea  sunt  per  aquam  ita  ipsi  non  auferuntur  sicut 
ad  ignem  assata  (8).  Ova  autem  ejus,  quocunque 
modo  parantur,  ad  esum  hominis  mala  sunl,  [quia 
scrophulas  et  alias  multas  infirmitates  in  homine 
parant  add.  ed.] 


\ 


(I)  Cf.  iufra  cap.  32. 

(2^  Atque  naturam  —  sentian  om.  ed. 

(3)  Csetera — valent  om.  ed. 

(4)  A7ias  Anser. 

(5)  Sed  alte  volare  — vesciturom.  ed. 
(0)  Ut  mali  —  evanescant,  om.  ed. 

(7)  Quia  saginem  —  impinguatur  om.  ed. 


VI,  DE  AVIBUS.  129'* 

Cap.  XI.  —  De  Halegans  [IV,  ii,  9]. 

Halcgans  [Grandula  cd.]  valde  calida  est  et  velox 
in  volatu,  et  volando  laborat  (9),  et  ideo  tum  intir- 
mis  quam  sanis  ad  comedendum  bona  est;  et  in 
calore  aeris  volat,  quia  in  frigore  periret.  Et  cum 
multitudine  volat  ut  tanto  minus  ab  ullo  laedatur; 
ac  in  die  non  timet,  et  ideo  in  nocte  aliquantum 
vigil  est.  In  nocte  autem  timet,  et  immundis  pas- 
cuis  vescitur  (10).  Homo  autem,  cui  oculi  caligant 
aut  serigent,  fel  ejus  accipiat,  et  ei  bis  tantum  puri 
vini  addat,  et  in  cuprinum  vasculum  ponat,  et  ex 
eo  ad  noctem  cum  penna  circa  oculos  liniat,  ita  ut 
eliam  oculos  interius  tangat,  et  haec  sa?pe  faciat, 
et  clari  et  sani  iiunt,  nec  loisza,  nec  pellicula,  vel 
apostema  in  eis  faciliter  crescit.  Et  qui  de  vicht 
dolet,  jecor  ejus  coquat  et  sa?pe  comedat,  et 
melius  habebit.  Et  qui  husten  habet,  de  pulmone 
ejus  cocto  saepe  comedat,  et  husto  cessabit.  Sed  et 
qui  in  stomacho  dolet,  hagclgans  accipiat,  capita 
ac  visceribus  abjectis,  reliquum  corpus  in  aqua 
fortiter  coquat,  et  tunc  de  aqua  auferat,  atque  de 
carnibus  illis  omnia  ossa  separet,  et  easdem  carnes 
in  mortario  contundat,  atque  succum  qui  in  eis  est 
per  pannum  extorqneat,  et  cum  eodem  succo  et 
niodica  fariuula  sulTen  paret,  et  jejunus  sorbeat,  et 
slim  ac  nialos  humores  de  stomacho  ejus,  ipso 
ignorante,  leniter  auferet.  Caetera  aulem  quse  in  eo 
sunt,  ad  medicamenta  non  valet. 

Cap.  XII.  —  De   Aneta  domestica  (H) 
[XII,  II,  10]. 

Aneta,  quse  domestica,  gravem  colorem  habet, 
et  aliquantum  de  aere  bestiarum,  sed  tamen  plus 
de  aquoso  aere  naturaliter  habet,  et  immundis 
pascitur,  sed  immunda,  qute  devorat,  per  aquam, 
in  qua  saepe  nalat,  in  ea  purgantur  et  per  eam 
transeunt  (12).  Et  qui  sani  sunt,  carnes  ejus  come- 
stas  superare  possunt,  intirmis  autem  non  valent. 
C<T,tera  omnia  non  valent.  [Sed  qui  auetam  come- 
dere  voluerit,  in  aqua  coctam  non  comedat,  sed, 
ut  de  Ansere  prsedictum  est,  eam  ad  ignem  asset. 
Ova  autem  venenum  et  ut  fixura  araneae  homini 
sunt.  Add.  ed.] 

Cap.  XIII.  —  De    Aneta    silvestri    (13)    [IV,  ii,  11]. 

Silvestris  autem  aneta  eamdem  naturam  habet, 
quam  et  domestica  ;  sed  silvestris  salubrior  est  ad 
esum  homini?,  quam  domestica,  quia  in  aquis 
semper  versatur.  Silvestrem  autem  anetam  in 
nova  olla  ad  pulverem  combure,  capite  et  vi- 
sceribus  atque  pennis  abjectis,  et  pulverem  istum 
in  fractas  orfimas  ssepe  mitte,  et  sanabuntur. 
Pennai  autem   anetarum  aliquantum  ad  lectos  et  ad 

(8)  Quia  mali  —  assata  ora.  ed. 

(9)  Ft  velox  —  lahoraty  om.  ed. 

(10)  Et  in  calore  aeris  —  vescitur,  om.  ed.   Reli- 
qua  habet,  sed  aliter  disposita. 

(11)  Anas  domestica. 

(12)  Et  aliq.  dc  aere  —  transeunt,  om.  ed. 

(13)  Anas  boachas. 


\  •2».i 


S,   HII.DKC.AUDIS 


\m'> 


cervicalia  plui  valent,  quam   pennfp  f^allinarum  (I 

CaP.    XIV.     —    1)k    fiALLO    ET     ('lALLI.NA    (ii    [IV,    11,     12]. 

(lallus  et  Gallina  ulerquo  IVigidam  et  siccam 
naturam  habent  el  non  nlto  volHtit,  qiii;i  prtccipue 
de  aere  terrcslrium  animalium  (W) ;  et  carnes  eo- 
rum  ?anis  hominit^us  houiv  suut,  sed  comesta*  eos 
pingues  non  faciunt,  intirmos  autem  aliquantiim 
refocillant.  Quod  si  aliquis  valde  inlirmatur  et 
carnes  islas  frequenler  comedit,  in  stomacho  ejus 
slim  parat,  et  ipsum  stomachuin  ita  iiilirmari  fa- 
cit ,  quod  comestos  cibos  vi.x  digerere  poterit, 
quia  etedem  carnes  frigidsR  sunt  (4).  Sed  si  iste 
qui  valde  inlirmatur,  carnes  gallinarum  come- 
ilere  voluerit,  eas  cum  aliis  quibuslibct  carni- 
bus  coqui  faciat  ut  succo  illarum  tempercntur, 
quia  siccae  sunt,  et  sic  comedat,  assas  autem  devi- 
tet,  quia  eas  vix  digerere  polerit.  Kt  gallina  ad 
esum  intirmis  melior  est  quam  Gallus,  quia  carnes 
Gallinae  leneriores  sunt  quam  carnes  Galli  (.")).  Sed 
qui  sanus  e~t  in  corpore,  de  utrisquc  comedere 
poterit.  Sed  et  sano  liomini  cappo  ad  comedendum 
bonus  est,  inlirmo  autem  non  mullum  valet,  quia 
cappo  non  satis  laborat,  sed  semper  iu  quiete  est, 
unde  eliam  et  carnes  ejus  tanto  fortiores  sunt  (6),  et 
jecor  tam  gallina'  quam  gaili,  stepe  comestum,  con- 
tra  infirmitates  valet,  qua;  homincm  interius  l;r- 
dunt.  Jecor  enim  galli  el  gallinan  durnm  non  est  et 
inlirmum,  et  penna;  gallinarum  ad  cervicalia  mala' 
sunt  quia  gichl  in  homine  illo  excitant,  qui  de- 
super  incumbit.  Ca^tera  autem  quu'  in  eis  sunt 
ad  medicamenla  non  valent. 

[Quaelibet  ova  volatilium  magis  frigida?  quam  ca- 
lidfe  natura;  sunt,  et  ad  comedendum  nociva  sunt, 
sed  ova  gallinarum  quse  domestica»  sunt,  comedi 
poterunt,  sed  tamen  moderale.  Sed  qui  intirmus 
est,  si  ova  comedere  voluerit,  aquam  et  vinum  com- 
misceat,  et  in  patella  fcrvere  faciat,  et  ova  hoc 
modo  testa  abjecta  coquat,  et  eum  non  laident. 
Homo  autem  qui  dysentieriam  {sic}  habet,  vitella 
ovorum  in  sculella  terendo  pulset,  et  ciminum,  et 
modicum  piperis  addat,  et  iterum  in  lestas  ovorum 
reponat,  et  ad  ignem  asset,  et  dolenti,  postquam 
modicum  coinederit,  ad  manducandum  tribuat. 
Quapcunque  autem  idem  inlirniu.s  interim  comedit, 
calida  sint  et  mollia,  .scilicet  pullos  gailinariim,  et 
ccpteras  molles  carnes,  et  pisces;  sed  allec,  et  sal- 
monem  devilet,  et  bovinas  carnes,  et  caseum,  et 
crnda  et  grossa  olera,  et  porrum,  et  siligineum 
et  ordeaceum  panem,  et  quidquid  assum  est,  prfeter 
assum  pirum,  non  comedat,  et  vinum  bibat.  Sed  si 
quis  fluxum  sanguinis  habet,  duo  vitella  ovorum 
distemperet,  et  succum  metridati,  qiianlum  medie- 
tas  unius   vitelli    est,  addat,  et   aceti  quantum  dua" 

'\)  Pennx  aulcm  —  gallinarum,  om.  ed. 

(2)  Phasianus  Gallm. 

(3)  Etnon  altc —  animalium  om.  ed. 

(4)  Quod  si  aliquis  —  frigidae  sunt  oin.  ed. 
(.'ij  Quia  —  GalU  om.  ed. 

(fi)  .SVi    pf    sano  homini  r.appo    —   fortiores   sunt 
om.  cd. 


.  .V  testiP  ovi  capiunt,  et  modicum  de  pulvere  cinna- 
momi,  et  minus  de  ])ulvere  ziluaris  immiltat,  et 
sorbicium  aliquantum  spissum  indc  parot,  et  mo- 
dice  calidum  tam  jejunus  quam  pransus  sorbeat, 
el  melius  hahebit.  Add.  ed.\ 

Cap.  W.  —  Di-   UnHfN  (7)  [IV,  ii,   13]. 

Urhun  calidum  et  aliquantulum  hiimidum,  et  ideo 
tani  infirmis  quam  sanis  in  comestione  bonum  est. 
Kt  si  madcn  [tarmus  cd.]  aut  alii  vermes  hominem 
comedunt,  vesicam  Urhuncs  pulveriza,  et  pulverem 
istum  in  locum  ulcerum  illorum  pone,  et  cum  de 
pulvere  isto  gustaverint,  moriuntur. 

Cap.  .\VI.  —  Dk  Rkpiun  (8)  [IV,    ii,   14]. 

Rephun  [Perdix  cd.]  frigida  est,  sed  tamen  do- 
mestica  gaiiina  (9)  pcrdice  frigidior  est ,  et  inper- 
'^  fectionem  in  se  habet,  ac  etiam  perdix  instabilior 
quam  domcstica  gallina,  quoniam  caro  ejus  in- 
lirma  non  est,  sed  fragilis,  quia  nec  pleniter  de 
terra  est ;  et  comesta  sanos  non  multum  Iredit,  in- 
linuis  autem  non  valet,  quia  slim  in  stomacho  eo- 
rum  parat.  Accipe  autem  fel  ejus,  et  veteri  arvinne 
commisce,  et  in  cujus  cutem  pediculi  exterius  de 
sudore  carnis  crescunt,  iile  cum  eo  ssppe  se  per- 
ungat,  et  cutem  ejus  pertransit,  et  sudorem  puri- 
licat,  ita  quod  podiculi  amplius  non  croscunt.  [Quod 
si  iuterius  ex  arvina  cjus  crescunt,  unctio  ista  non 
jiroderit.  Add.  ed.] 

Cap.  XVII.  —  De  BiRCKUN  (10)  [IV,  II,  V6\ 

Birckhun  eandem  fere  naturam  habel  quam  Re- 
phun  pra>ter  quod  caro  Birckhunes  tam  iufirmis 
C  quam  sanis  raelior  et  sanior  est  ad  comedendura 
quara  caro  rephunes.  Si  autem  cancer  hominem 
comedil,  vesicam  ejus  ad  solem  aut  ad  ignem 
sicca,  et  deinde  eam  modico  vino  parumper  humi- 
dam  fac,  et  sic  eam  super  locum  ulcerum  extende, 
et  desuper  comprime,  el  ita  diu  jacere  permilte,  et 
canori  morienlur. 

Cap.  XVHI.  —  De  Falco.ne  (11)  [IV,  ii,  20]. 

Falco  [llerodius  cd.]  calidus  est,  et  aliquantum 
siccus,  et  magnam  vim  cordis  habet,  et  volatu 
veiox  est,  et  alte  sursum,  et  ad  inferius  deorsum,  et 
in  medietate  aeris  volat  (12).  Nec  caro  ejus  comedi- 
lur.  Et  si  orlimaj  in  homine  sunt,  sive  integrae 
sive  ruptfe  sint,  smaltz  [sagimen  ed.]  ejus  desuper 
j^  unge,  et  siccabuatur.  Sed  Falco  tantam  acerbita- 
tem  in  se  habet  quod  ad  medicamenta  non  valet  (13). 
Sed  alii  falken,  de  quacuiuque  terra  sunt,  eandem 
naturara  habent  sicut  et  iste,  et  etiam  ad  eandem 
medicinam  valent,  nisi  quod  interdura  secundum 
regiones  in  quibus  nutriuntur,  alius  alio  fortior  et 
velocior  exislit. 

Cap.  XIX.  —  De  Habich  [IV,  ii,  21]. 

Ilabich  [Accipiter    crf. )    calidus    est    et   huraidus 

(7)  Tctrao  urogaUus. 

(8)  Teirao  Perdix. 
(9j  Sed  iamen  —  gallina,  om.  ed. 
(10)  Teirao  tetrix' 

(H)  Falconis  species,  ut  cnpp.,  19-22. 
( 12)  Et  volatu  —  volat  ora.  ed. 
(13;  Sedfulco  -  valet  om.  ed. 


12'J7 


PHYSK.A.  —  LIB.  VI,  UE  AVIBUS. 


1298 


[nec  caro  ejus  proptor  ferocitatein  conieditur  add.  X 
ed.]  atque  alios  volucrcs  novit,  et  naturam  eoruni 
sentit,  et  secundum  qiiod  in  eis  novil  eis  insidiatur 
et  rapit.  Et  alte  volat,  ac  iu  medietate  aeris  ver- 
satur  (I).  Homo  autem  qui  in  jecore  aut  in  dextro 
latere  dolet,  pulmouem  llabiohs  iu  aqua  coquat, 
et  ei  scherliiKj  [cicutam  ed.]  addat,  et  consolidae 
plus  quam  schcrlings,  et  de  butyro  vaccarum  iu 
Maio  parato  plus  quam  istorum  trium  sit,  et  simul 
coquat,  et  per  panrium  colet,  et  sic  ungueutuin 
faciat,  etcirca  jecor  snum  ac  in  dextro  latere  cum 
eo  se  inungat,  et  melius  habet.  Et  qui  leprosus 
est,  fel  ejus  accipiat,  et  ei  bis  tantum  vini  addat, 
et  ubi  iu  corpore  suo  lepra  est,  ibi  so  perungat,  et 
mox  smullz  ejusdem  aucipitris  ipsuin  locum  in- 
ungat;  et  boc  ssepe  faciat,  et  lepra  sauabitur  ^'2).  " 
Pennaj  autem  ejus  nec  ad  lectos,  uec  ad  cussinos 
valent,  quia  si  desuper  recumberet,  cum  difti- 
cultate  graviter  dormiret. 

Cap.  XX.  De  Sperwere  [IV,  u,  22]. 

Sperwerc  [Nisus  ed.]  calidus,  et  laetus,  et  velox 
est  in  volatu,  et  alte  et  in  sideribus  et  in  medie- 
tate  aeris  volat  (3).  Quod  si  vir  aut  femina  in  libi- 
dine  ardent,  accipient  Sperwere,  et  eo  occiso,  pen- 
nas  aufei"ant,  et  tunc  capite  et  visceribus  abjectis, 
reliquum  corpus  in  novam  oUam  modico  foramine 
perforata,  absque  aqua  ad  igneui  incendat,  el  sub 
olia  ista  aliam  novam  oliam  ponat,  et  smalcz  eftluen- 
tem  ita  excipiat,  et  tunc  de  calandria,  qusere  quod 
sit  (an  sufticit?),  et  minus  de  gampbora  contundat,  et  C 
cum  prafato  smcj/czcommisceat,  et  denuo  ad  iguem 
modice  calefaciat,  et  sic  unguentum  faciat;  et  vir 
verendum  suum  et  gelancken  cum  eo  per  quinque 
dies  ungat,  el  per  mensem  unum  ardor  libidinis  in 
eo  cessabit,  absque  pericuio  corporis  sui.  Mulier 
autem  circa  umbilicum  et  in  ipso  foramine  umbi- 
lici  cum  eo  se  ungat,  et  ardor  ille  in  ipsa  per  men- 
sem  cessabit;  et  raense  peracto,  tam  vir  quam 
mulier,  se  inungat,  et  ita  remedium  de  libidine 
hahebunt.  Quod  si  calandriam  et  gamphoram  ha- 
bere  non  polerunt,  accipiant  minutissimam  pennam 
Nisi,  sufticienter  de  eis  per  quinque  dies  in  bau- 
meolum  ponat,  ut  in  illo  ad  solein  incalescat,  et 
sicferveat,  atque  in  praedictis  locis  corporis  sui,  tam  q 
vir  quam  mulier,  cum  eo  se  ungat,  et  ardor  libidinis 
in  eis  evanescet.  Caetera  autem,  quse  in  eo  sunt,  ad 
comedendum  uec  ad  niedicamenta  non  valent  (i), 
Cap.  XXI.  —  De  MiLvo  [IV,  II,  23]. 

Milvus  calidus  est,  et  calorem  diligit,  et  cum  sol 
splendet,  in  calore  libenter  volat,  et  etiam  in  ca- 
lida  umbra  libenter  manet.  Scd  ardorem  aeris  de- 
vitat,  nec  altitudinem  ipsius,  sed  mediocritatem,  et 
inferius  eum  volat,  atque    minutas  aviculas  libenter 

(1)  Atque  alios  volucres  —  versatur,  om.  ed. 

(2)  Huc  usque  ed. 

(3)  Et  alte  —  volat  om.  ed. 

(4)  Quodsi  calandriam  —  non  valent  om.  ed. 
(,i)  Et  calorem  diUgit  —  acer  est  om.  ed. 

(6)  .-i bsque  aqua  om.  ed. 


rapit.  Sed  tamen  nou  multum  acer  est  (o).  Sed 
caro  ejus  ad  comedendum  contraria  est  quia  omnes 
aves,  qui (s«c)  unguibus  kryment  [ rapaces  ed.]  ad  come- 
dendum  homini  contrariae  sunt.  Homo  autem  qui 
orfimes  in  corpore  suo  habet,  Milvum  accipiet,  et 
eo  occiso,  pennas  auferat,  et  tunc,  visceribus,  ita 
quibus  stercora  sunt,  abjectis,  caetera  omnia  cum 
capite  et  unguibus  in  nova  olla  modico  foramine 
perforata  absque  aqua  (6)  ad  ignem  accendat,  et 
super  olla  ista  aliam  ollam  ponat  (7),  et  smalcz  ejus 
ita  accipiat;  quod  cum  fecerit,  carnes  ilias  quee  iu 
illa  remanserunt,  in  ipsa  ad  pulverem  combu- 
rat,  et  cum  praidicto  smalcz,  orfime,  si  integrae  sunt, 
ssepo  inunge,  et  evanescent.  Si  autein  ruplae  sunt, 
de  ipso  puivere  ineadein  ulcera  pone,  et  e.xsicca- 
buntur. 

Cap.  XXII.  —  Dk  Weho(8). 

Weho  frigidus  cst,  ac  furtivos  mores  habet,  et 
non  alte  volat,  atque  inmundis  pascuis  vescitur, 
et  etiam  interdum  his  quae  venenosa  sunt.  Et  ideo 
ad  medicamenta  non  valet,  sed  hominem  magis 
laederet. 

Cap.  XXIII.  -  De  Corvo  (9). 

Corvus  plus  calidus  quam  frigidus  est,  et  quasi 
iu  medio  aeris  volat.  Et  astutus  est,  audax,  et  non 
timet,  atque  hominem  uon  multum  fugit  nec  ti- 
met,  ita  quod  etiam  faciliter  cum  eo  loqueretur,  et 
scientiam  fere  ad  hoc  haberet,  nisi  quod  irratio- 
nale  aniraal  est.  Et  quia  hominem  cognoscit,  ideo 
etiam  multociens  ea  rapit  quae  liorae  apud  se  ha- 
bet.  Et  caro  ejus  homiui  ad  comedendum  contraria 
est,  quia  naturam  latronum  et  furum  habet.  Et 
caetera  quae  in   eo  sunt  ad  medicamenta  non  valent. 

Cap.  XXIV.  —  De  Krevva  et  Kraha  (10). 

Kreiva  et  Kraha  sunt  frigidae  naturaj,  et  iu  qua- 
dam  medietate  aeris  volant,  atque  voces  hominis 
imitantur,  ac  de  genere  corvi  sunt.  Nam  iu  primo, 
antequam  cornix  et  monedula  essent,  pica  videns 
ova  corvi,  ea  furata  est,  et  super  ea  se  posuit  et 
fovit,  et  ita  primuin  cornices  et  moneduliE  proces- 
serunt,  sed  deinde  inter  se,  ut  nunc  est  ova  po- 
suerunt,  scilicet  coruix  cum  coruice,  monedula 
cum  monedula,  et  ita  uiinc  multiplicatae  sunt.  Et 
ad  medicamenta  non  valent,  quia  volatile  aut  aliud 
animal  quod  cum  homine  per  astutiam  est,  et  ad 
medelam  non  multum  prodest,  sed  in  eo  uteretur 
ut  malus  nequam  in  moribus  suis,  et  aig  inde 
iieret. 

Cap.  XXV.  —  De  Neuelkraha  (H). 

Nebelkraha  calida  est,  ac  niores  jactantia?  habet. 
Et  aerem  ac  tempora  cognoscit ;  et  varios  eventus 
vix  exspectat,  atque  ubi  tristitiam  futuram  novit, 
illuc  properat,    et  mundis  ac    immundis  utitur.    Sed 

(7)  Et  super  —  ponat  om.  ed. 

(8)  Deest  in  ed. 

(9)  Corvus  corax. —  Deest  in  ed. 

(10)  Deest  in  ed. 

(11)  Deest  in  ed. 


1290 


S.  IllLDEGAUDlS 


1300 


caro   ejus     ad    medicamenla   uorj    multum   prodest.  A  quantum  acriores  et  majores  illis   sunt  et   quod  de 


Cap.  XXVI.  —  DeMisau  (1)  [IV,  ii,  24]. 

Musar  jLarus  ed.]  de  calido  aere  solis  procedit, 
el  cum  juvenis  est,  calidus  est  et  forlis,  et  forliores 
pastus  comedit;  sed  cum  in  a?tale  procedit,  frigidus 
erit  et  debilis,  et  tunc  debiles  pastus  qua^ril.  Cnm 
autem  ad  senectutem  pervenerit,  ad  primum  calo- 
rem  et  ad  primam  fortitudinom  reditum  habet,  at- 
que  utprius  fortiora  pascua  quierit  {iK  Et  caro  ejns 
sanis  et  infirmis  hominibus  ad  comedenduin  bona 
est.  tlomo  autem  qui  vir(jibnisse  [venenum  ed.]  ali- 
quo  modo  sumpsit,  cor  ejus  et  jecorem  ac  pulmo- 
nem  ac  viscera  purgata  coquat,  et  tunc  cum 
vino  et  albo  pipere  ac  parum  minus  de  komel  sitltzm 
parat;  vel  si  albiim  piper  non  habet,  modicnm  de 
aloe,  scilicet  minus  quam  koinel  sit  addat,  et  hiis 
carnes  ilias  imponat,  ut  eis  perfundantur,  el  jejunus 
sff-pe  comedat,  et  si  venenum  quod  comedit  aut  bi- 
bit,  etiam  in  stomacho  ejus  induratum  est,  illud 
auferet  et  purgabit,  et  sic  homo  ille  sanabitur. 
Cap.  XXVII.  —  De  Ordlmel  (3). 

Ordumel  pravum  calorem  in  se  habet,  et  ad  co- 
medendum  non  valet,  quia  totum  quod  in  eo  est 
homini  contrarium  est.  Nec  etiam  ad  medicamenta 
valet. 

Cap   XXVIII.  —  De  Alkreya. 

Alkreya  plus  frigida  est  quam  calida,  et  mundis  et 
qiiibusdam  venenosis  pascuis  vescitur,  et  interdum 
etiam  infirmos  pisces  comedit.    Et  caro  ejus  nec  sa- 


pascuis  silvarum    pascuiilur.  Sed    nec   istae  nec  illae 
ad  medicamenta  valent(7). 

Cap.  XXXi.  —  De  Turture  (8). 

Turlur  calida  et  sirca  est,  et  virilis  fortitudi- 
nis  est,  nec  pavida  e^i,  et  quasi  servum  semper 
habet.  Et  quoniam  luimiditatem  non  habet,  nec  vi- 
vere  suum  ad  diversa  poiiit,  fel  in  ea  crescero  non 
potest,  quemadinodum  in  homine  est  :  qui  bonam 
voluntatem  habet,  fel  in  eo  crescere  uon  polest,  sed 
in  eo  decrescit;et  cum  sceleslam  menlera  habueiit, 
in  eo  fel  augetur.  Et  caro  turluris  ad  comedenduin 
non  valet,  quia  gickt  in  homine  excitat.  C*lera  uou 
valent. 

Cap.  XXXII.   -  De    Psitiaco  (9). 

Psittacus  valde  calidus  est,  et  eliam  humidus,  ac 
quiddam  et  aliquod  de  volatu  grifonis  et  aliquod  de 
virtute  leonis  habet.  Sed  nec  in  volalu  nec  in  vir- 
tute  quiuquam  audet  ut  posset  (?).  Et  etiam  tempora 
temporum  novit,  etsecunduin  eventus  illos  se  habet 
et  cantus  suos  exprimit,  ac  etiam  secundum  ignem 
fel  (sic)  aliquos  colores  in  pennis  suis  habet.  Sed  ad 
medicinam  non  valet,  qui  rmllam  virtutem  ad  ple- 
num  in  se  tenet,  sed  in  defectu,  quia  diversa  natura 
est. 

Cap.  XXXIII.  —  De  PiCA  (lOj  [IV,  II,  25]. 

Pica  gravem  calorem  in  se  habet,  et  arg  est,  ac 
de  aere  et  de  terra  diversas  pennas  habct  et  qiiasi 
jactautiam   naluraliter  sequitur,    ita    ut   cum     aiie- 


nisnec  inurmis    hominibus  ad  comedendum    valet,  C  uos  homiues  venire  viderit,   vocem    in   adventu   eo- 


sed  qui  sani  sunt,   superare  possunt,  inlirmis  autem 
obest.  Et  medicina  in  ea  non  est. 

Cap.  XXIX.  —  De  Mewa  (4). 

Mewa  calida  est  in  recto  temperamento  de  aere 
cl  de  aqua  est,  ac  temperate  hiimida  est.  Et  non 
alte  volat,  et  sanis  et  inlirmis  hominibus  ad  come- 
dendum  bona  est. 

Cap.  XXX.  —  De  Columba  [IV,  ii,  16]. 

Columba  frigida  est  plus  quam  calida,  et  m.ine 
diei,  id  est  primum  ortum  cjus,  quod  temperate  ge- 
lidum  est,  pius  diligitquam  calorem.  Etsimplexeslet 
timida,  et  ideo  cum  multitudine  volat  uttanto  minus 
ab  aliis  volucribus  la^datur.  Et  quia  frigida  est, 
facile  esurit,  et  cibus  in  ea  ita  nou  incalescit  ut  in 
alio  alite,  et  idcirca  cito  esurit,  et  plus  quam  alius 
ales  su£E  inagnitudinis  comedit  (5.)  Et  caro  ejus 
non  est  iirma,  sed  aliqiiantum  arida,  ncc  multiim 
succom  homini  tribuit  (fj),  el  sano  homini  ad  cibum 
non  multiim  prodest,  etiamsi  ei  non  obesl.  Inlir- 
mum  qiii  in  corpore  deiicit,  comesta  laedit.  Sed  et 
holtzduba  et  ringelduba  eamdem  naturam  habent, 
excepto  quod    istse   in    silvis    morantiir    et  inde  ali- 

(1)  Corxus  Cornix. 

(2)  Et  cum  juvenis  —  pascua  quserit  om.  ed. 

(3)  Deest  in  ed.,  ut  qui  sequuntur  n.  28,  2!J. 

(4)  Columba  speciosa. 

(5)  FA  mane  diei  — comedit  om.  ed. 

(6)  Sed  aliq.  ari.da  —  tribuit  om.  ed 

(7)  FA  quod  de  jiuscuis  —  valent  om.  ed. 

(8)  Columba  turtur.  Deest  in  ed. 


D 


rum  emitlit.  Et  pascua  quserit,  quse  venenosa  et 
nociva  siint,  sive  herbulae,  sive  cadavera  sint  (II), 
et  ideo  caro  ejus  ad  comedendum  homini  ut  venc- 
num  contraria  est.  Et  circa  hominem  velut  dyabu- 
lus  versari  solet  (12).  Et  si  quis  homo  grintsleckni 
[profundam  scabiem  ed.]  in  capite  suo  habet,  smalcz 
ejus  accipiat,  et  cum  eo  caput  suum  ungat,  et  sa- 
uabitur.  Caitera  autem  quse  in  eo  sunt  ad  medici- 
nam  non  valent  (13). 

Cap.  XXXIV.  —  De  Hera  (14)  [IV,  ii,  26]. 
Hera  calida  estet  aliqiiantulum  sicca,  et  in  varia 
aura  et  in  tempestatibus  volare  bene  potesl.  Sed 
alte  non  volat,  et  cauinos  inores  habet,  ct  in  se  ipsa 
immunda  est,  et  pastum  qiii  homiiiibus  nocivus  est, 
comedit,  et  quidquid  videt  in  faclo  suo  quantum 
potest  imitatur,  et  unumquemque  hominem  quem 
care  videt  voce  salutat  (15).  Caro  autem  ejus  quasi 
venenum  homini  esset,  qui  eain  comederet,  quia 
teinpestatibus  perfundilur  et  quoniam  diversam  ua- 
tiiram  morum  habet.  Accipe  aiitem  heram,  et  caput 
ejus  et  viscera  abjice,  atque  pennas  ejus  aiifer,  et 
reliqiium  corpus  discinde,  et    discissum  in   novam 

(9)  Psittaci  spec. 

(10)  Corvus  rica. 

(Hj  Etarrj...  est  —  sint  om.  ed. 

(12)  Et  circa  — ■  solet  om.  ed. 

(!,'i)  Cxtera  —  valent,  om.  ed. 

(14)  Corcus  Caryocatactes. 

(Ib)  Et  inivaria  aura  —  voce  salutat  om.  ed. 


13U1 


PHVSICA.  —  LIB.  VI,  DE  AViBUS. 


1302 


ollam  pone,  et  ei  fenigreciim  et  miuus  de  babellum  A 
adde,  et  tunc  etiam  hirczmarck,  et  miuus  bunre- 
smalez  et  de  butyro  vaccarum  in  Maio  parato  eis 
lantum  adde,  quantum  istorum  duorum  est,  et  om- 
nia  simul-  in  aqua  coque  et  sic  de  raurn  qui  desu- 
per  natat  unguentum  fac,  et  lioc  optimum  est  con- 
tra  dolorem  capitis,  et  scapularum,  aut  lenden  [re- 
num  ed.],  aut  glancken  [iliorum  ed.J,  si  te  ibi  cum  eo 
ssepe  unxeris,  atque  gicht  ibi  cessabit,  quamvis 
fortis  sit,  et  homo  ille  melius  babebit.  [Et  si  boves, 
aut  porci,  aut  oves  aliquo  modo  intirmantur,  avis 
haec  in  aqua  coquatur  et  illis  ad  comedendum  detur. 
et  sanabunlur,  a  quacunque  pesle  teneantur.  Add, 
ed.] 

Cap.  XXXV.  —  De  Ulula  (1)  [IV,  u,  27 J. 

Ulula  calida  est,  et  mores  furis  habet,  quia  diem 
scit,  sed  eum  fiigit  et  uoctem  diligit;  et  alios  vo- 
lucres  odit,  quia  naturam  eorum  non  amat.  Et  mor- 
tem  hominis  scit  Et  ubi  raceror  et  planctus  futurus 
est,  odorem  illura  per  aerem  sentit,  ut  avis  cadaver, 
et  mox  ad  illud  properat,  et  prius(|uam  planctus 
supervenerit,  inde  fugit.  Et  his  pascitur  quae  natuni; 
hominis  conlraria  sunt  (2).  Et  si  homo  carnes  ejus 
comederet,  ei  quasi  venenum  esset,  propter  malam 
naturam,  quam  in  se  habet.  Caput  autem  ejus  et  vis- 
cera  ejus  abjice,  et  peuuas  ejus  aufer,  et  reliquum 
corpus  ad  ignem  assa,  et  smalcz  ipsius  excipe,  et  dein- 
de  bisch  [ibiscum  ed.]  et  bis  tantum  de  reynfano 
[tanaceto  ed.]  in  aqua  coque,  et  postquam  coxeris 
smaltz  ululae  adde  et  itifunde,  et  denuo  ivelle  [ad  p 
iguera  ponatur  ed.J,  et  etiam  baumolei  tantum  adde 
velut  quarla  pars  ejus  smaltzes  est,  et  sic  omnibus 
his  per  pannum  expressis  fac  unguentum,  et  homo 
qui  paralisim  habet  aut  virgichtigit  est,  cum  eo 
saepe  ungatur,  et  curabilur. 

Cap.  XXXVi.  —  De  Hcwone  [IV,   ii,  28J. 

Hmvo  [Rubo  ed.]  calidus  est,  el  eamdom  fere  na- 
turam  habet  quam  et  ulula,  nisi  quod  huwo  in  ne- 
quitia  fortior  et  robustior  ulula  est ;  et  mores  furis 
habet,  et  diem  scit,  sed  eum  fugit,  et  uoctem  dili- 
git,  atque  alias  aves  odit,  qua;  in  die  volant  (3).  Et 
caro  ejus  visui  homines  contraria  est.  Et  smalcz  ejus 
accipe  et  in  patella  zulasze,  et  qui  orfimas  habet, 
sive  integrse,  sive  ruptai  sint,  cum  eo  se  ungat,  et 
exsiccabuntur.  Cijetera  autem  quae  in  eo  sunt  ad  D 
medicamenta  non  valent. 

Gap.  XXXVII.    —  De   SlsEGONlNO    (4). 

Sisegonino  calidus  est,  et  uoctem  ac  splendoreui 
lunae  diiigit,  plus  quam  diem  aut  quam  solis  splendo- 
rem,  sed  tamen  dieui  plus  amat  quam  ulula.  Et  ideo 
in  nocte  versaiur,  quia  alias  volucres  abhorret  nec 
videri  multura  vult.  Et  aliquantum  raores  furentis, 
quasi  interdum  wudich  sit,  velut  iile,  qui   non  curat 

(1)  Strigis  spec. 

(2)  Et  mores  furis   —  contraria  sunt  om.  ed.,  uf 
mox  propter  —  habet, 

(3j  Et   eamdem  fere  naturam    —  volant   oni.    ed. 
(4)  Deest  in  ed. 

(3)  Cuculus  caii.orus. 

(6)  Et  de  moribus   volucrnm  —  proccdit  de»  lu  ed. 


quid  faciat.  Et  cum  pullos  suos  de  ovis  primo  egre- 
di  viderit,  putat  sibi  alienos  esse  et  eos  occi- 
dit;  et  cura  viderit  illos  non  moveri,  tristatur,  et 
se  lacerat,  ita  quod  sanguine  suo  suscitantur,  et 
tunc  eos  valde  diligit,  quia  scit  eos  de  se  suscitatos 
esse.  Sed  et  laeta  et  tristia  tempora  hominis  sentit 
ac  intelligit,  quia  si  lata  sunt,  ei  cantando  congau- 
det;  vel  si  tristia,  tacendo  se  tristem  ostendit.  Et 
cum  interdum  in  aere  pendet  in  dorso  ac  terram 
verso,  in  aere  aspicit  et  considerat,  quando  tempora 
gaudii  et  laetitise  aut  tempora  tristitiaj  futura  sunt. 
Et  si  homines  ibi  morituros  praevidet,  hoc  paucis 
vocibus  ostendit,  et  silet. 

Cap.  XXXVIll.  —  De  Cucllo  (o)  [IV,  ii,  30j. 

Cuculus  calidus  est,  et  de  raoribus  volucrum  et 
bestiarum  in  se  habet,  et  audientes  homines  voce 
salutat,  et  in  biind  aura  versatur.  Sed  nec  magnum 
calorem  nec  magnum  frigus  pati  potest.  Et  cum  ma- 
gnus  caior  in  aestate  est,  umbras  silvarum  quserit, 
et  maguus  calor  ia  aestate  pennas  commovet,  ita 
quod  cadunt  in  hyeme.  Et  cum  senserit,  quod  pen- 
nae  ejus  raorientur,  pascua  ejus  in  nidura  suuin  con- 
gregat  et  studet,  quod  pennulas  suas  in  ipso  nido  di- 
mittat,  et  in  eis  per  hyemera  jacet,  ut  calorem  ab 
eis  habeat,  et  iterum  circa  initium  aestatis  penuH' 
ejus  renascuntur,  et  tunc  nidum  suum  a  pennis  illis 
purgat,  et  ita  procedit  (6).  Sed  caro  ejus  ad  coraeden- 
dum  homini  non  valet,  quia  scabiem  habet,  et  quo- 
niam  ut  venenum  ibi  est,  qui  eam  comederet  (7).  Et 
homo,  qui  urslechte  [uzslechle?J  in  corpore  suo  ha- 
bet  ita  quod  etiam  cutis  ejus  scinditur,  et  si  aliquod 
gicht  |in  membris  suis  fatigatur,  caput  et  viscera  et 
pennas  cuculi  abjiciat,  et  reliquo  corpori  biboz  et 
salviam  sequali  pondere  addat,  et  modicum  plus  de 
dictampno  et  parum  arvinae  ursi,  et  haec  omnia  iu 
nova  olla  et  in  aqua  coquat,  et  raum  qui  desuper  na- 
tat  accipiat,  et  ex  eo  unguentum  faciat,  et  cum  eo 
saepe  se  perungat,  et  urslechte  sanabuntur,  et  gicht 
qui  eum  in  membris  suis  fatigat  cessabit. 

Cap.  XXXIX.  —  De  Snkpha  (8)  [IV,  ii,  31J. 

Snepha  calidus  est,  et  de  alto  aere  est,  et  caro 
fjus  sanis  et  intirmis  ad  coraedendum  bona  est  (9). 
Et  cui  oculi  caligant,  fel  ejus  accipiat,  et  ei  modi- 
cum  vini  addat,  scilicet  rainus  quam  fellis  (10),  et 
in  cupiiuum  vasculum  ponat  vel  fundat,  et  ad  no- 
ctem,  cura  se  in  lectum  collocat,  ex  eo  circa  oculos 
suos  liniat,  et  si  oculos  interius  modicum  tetigerit, 
non  nocebit,  et  sic  saepe  faciat,  et  caliginem  ocu- 
lorum  minuit.  Ca^tera  (luse  in  eo  sunt,  ad  medica- 
menta  uon  uiulium  valeut  (11). 

Cap.  XL.  —  De  Specht  (12)    [IV,  ii,  32J. 

Specht  calidus  est  ac  de  puro  aere  est,  et  in  qua- 
dam  raedietate  aeris  volat;   et  velox  est,  et  calorem 

(7)  Quia  scabiem  — coinedcret  om.  ed. 

(8)  Scolopac.  spec. 

(9)  Et  de  alto  acre  —  bona  est  ora.  ed. 

(10)  Scil.—  fellis  om.  ed. 

(11)  Csetera  —  valent  om.  ed 

(12)  Pici  spec. 


»3(»3 


S.  IIII-DHllAKDIS. 


1304 


et  «estatem  diiigit.   el    pastus    ejus  venenosus    non  A  apud  te  semper  porta,  ct  dyabuliis  in  grusalc  nec  in 


est.  Sed  specht,  qui  virideni  colorem  habet,  melior 
et  robiistior  est,  quam  alius  sit.  Ille  autem  alius 
salis  valet,  sed  non  tantum  quantum  ille,  qui  viri- 
dis  est  (I).  Homo  autem,  qui  leprosus  est,  vii-idem 
Specht  ad  ignem  asset  el  ita  saepe  comedat,  et  le- 
prara  consumit,  id  est  sivendet.  Sed  et  viridem 
Specht  accipe,  et  c  ipite  ejus  et  visceribus  abjectis, 
ac  pennis  ablatis,  reliquum  corpus  ad  ignem  assa  et 
superior  ronst,  qui  in  cule  ejus  ad  ignem  succen^us 
est,  aufer  et  serva,  et  deinde  aliud  corpus  ita  assa- 
tum  mortario  modice  contunde  et  in  a(]ua  fortiter 
coque,  itaquod  per  omuia  minuatur  at/'.//ri  ;  et  post- 
quam  coxeri»,  de  aqua  aufer,  et  ossa  de  carue  sepa- 
rata  et  ilia  abjice,  atque  easdem  caraes  super  igni- 
tora  lapidem  ad  pulverem  istum,  et  superiorem 
cutenr.  ronse  ejus,  el  satis  de  rutha  in  aquam  illara 
pone  in  qua  Specht  prius  coxisti,  et  ei  t^atis  de  ar- 
vina  vulturis  et  parum  de  saepe  hirci  adde,  et  ha^c 
simul  fortiter  coque,  et  de  raum  qui  desuper  nalat, 
unguentum  fac,  aliis  reiiquis  abjectis,  et  cum  un- 
guento  illo  lepram  horainis  stepe  unge,  el  quamvis 
lepra  fortis  sit,  ille  sanabitur,  nisi  judicium  Dei  non 
permittat,  aut  nisi  raors  illius  in  lepra  sil  (2).  Sed 
cor  ejus  sicca,  et  in  auro  et  in  argento  velut  in 
anulo  vincirckc,  quandiu  apud  te  portas,  giclit  a  te 
cessabit.  Nara  natura  ejusdem  avis  hujus  munda,  et 
cor  ejus  simplex  est,  nec  malam  artera  habet,  et 
ideo  virtus  cordis  ejus  puro   airdmenlo   diversilates 


gctrugniszc  inlerim   te  fatigat,  quia  illara  odit  pro- 
pter  munditiara  suara  (8). 

C.\i".  XLIV.  —  De  DuosEL.iV. 

Drosrlii  caiida  c.-t,  et  nioribus  suis  mansueta. 
Sed  houio  qni  intciius  in  gullure  aliquo  modo  dolet 
aut  qui  raucus  in  voce  est,  eam  iu  aqua  coquat,  el 
in  aqtia  illa  lineura  pannura  iutingat,  et  cura  pauno 
iilo  madido  totiira  guttur  suum  usquead  orclalum  (?) 
bclbe  [usque  ad  aures  suaviler  coustringat  td.]  et  de 
residuo  ejusdem  aqua;  suffen  paret  et  comedat,  el 
hoc  sa;pe  faciat,  et  meiius  Iiabebit  (9)  iu  gulture 
et  in  voce.  lit  qui  in  jecore  aut  in  pulmone  dolct, 
drosiiam  accipiat,  et  eaui  in  aqua  coctam  saepe 
comedat,  et  sanabitur. 

Cai>.  XLV.  —  De  Lerch.v  (10)  [IV,  ii,  37]. 

Lcrcha  [lauduhi  cd.]  valde  calida  est  ct  aridae  na- 
turaj,  et  aestatem  diligit,  ac  in  splendore  solis  li- 
benter  volat,  et  in  calore  viget,  scd  in  frigore  faci- 
liler  perit,  et  tounsam  est  et  asluta,  ac  munda  pa- 
scua  qu;i'rit,  el  nec  sanis  nec  inlirmis  houiinibus 
ad  couiedendura  valet  (II).  Sed  si  alicui  homiui 
guttur  tumet,  id  est  swiUet,  accipe  Lercham,  et  ca- 
pite  ac  visceribus  et  pennis  abjectis,  reliquum  cor- 
pus  super  calidum  laterem  paulaliu  sicca,  sic  ta- 
men  uec  combura.s,  et  de  pulvere  niilwx  [liliae  ed.] 
ad  pondus  trium  nummoriira  adde,  et  ita  in  pannum 
liga,  ac  in  panno  super  gattur  illius  conslringe,  el 
lumor  ille  fugabitur.  Lt  si  magnum  swcrn  [nlcus  cd.\ 


humorum,  qui  guttas   paralisis  producunt,  sedat  (3).  (■  alicubi  in  corpore  tuo  habes,  eumdera  pulverera  de- 


Keliqua  quae  in  eo  sunt,  medicinae  non  conveniunt. 
Cap.  XLL  —  De  Passere  (4). 

Passer  plus  frigidus  est  et  multas  varietates  in 
nioribus  suis  [habet]  propter  astntiara  et  versuliam 
suara,  et  cura  multitudine  libenter  volat,  nc  a  ma- 
joribus  avibus  lacdatur.  Et  in  aere  ille  saepius  ver- 
satur  qui  spissus  est,  et  ideo  iniirmam  carnem  ha- 
bet,  (\\\st  sanis  nec  intirmis  ad  comedendum  valet. 
.Nec  etiara  ad  medicamenla  prodest. 

Cap.  XLIL  —  De  Meysa  (b). 

Meysa  calida  est,  et  sicca  et  mansuela,  et  in  puro 
aere  libenter  volat,  Et  sanas  carncs  habet,  alque 
sanis  et  infirmis  liominibus  bona  est  ad  coraeden- 
dum.  Et  homo  qui  vinjichtigit  est,  mcysam  in  aqua 


super  liga,  et  propter  eamdem  naiuram  et  virtutem 
suam,  ut  pra'fatura  est,  idera  ulcus  raolle  erit  el 
rumpetur.  Quod  si  etiara  drusze  [glandes  ed.]  ha- 
bes,  eas  saliva  tna  prius  madefac,  et  [)ulvercm  prae- 
fatum  in  panno  desuper  liga,  et  evanescent.  Et  si 
cauis  furit,  caput  ludalx  ab.-5cide,  el  idera  caput  fu- 
renti  cani  ad  comedendum  da,  et  furorem  dimittil, 
et  mansuetus  liet. 

Cap.  XLVI.  —  De  Isenduado  (12)  [IV,  n,  38]. 
Isenbrado  calidus  est,  et  in  codem  calore  tem- 
peratus  est,  et  aliquantura  humidus,  et  puritatem 
aeris  semper  (iiuent.  In  quo  eliam  pro.-^pcritas  est, 
et  etiam  interdum  aqnas  illas  qnaerit  quae  a  sorde 
[)nr;i'   el  clarae  sunt.  El  si  quis  horao  in  aere  illo  auL 


coqnat,  ct  ciiin    butiro  Jmsnl    de   eo   faciat,   et  hoc  M  juxla  aqnam  illam,   nbi  nidificat,    esset    et  mancre 


saepe  comedat  et  cnrabitur. 

Cap.  XLIII.  —  De  Amsla  (6). 
Amsla  calida  est  et  sicca,  et  raansueta,  et  in  puro 
aere  libenter  volat,  et  etiam  de  puro  aere  crescit, 
et  sanis  hominibus  ad  con>edendum  bona  est,  sed 
inlirmos  laedit  quia  sicca  est  (7).  Jecor  autera  ejus 
sicca,  et  in   aliquo  esse  quo   volueris,  bewircke,  et 

(1)  Ac  de  puro  acre  —  viridis  est  om.  ed. 

(2)  Nisi  —  sit  om.  ed. 

(3)  Nam  natura —  sedatom.  ed. 

(4)  Fringilla  domestica.  —  Deest  in  ed. 
(.5)  Vnrus  s\>'c.  —  I)ee.^t  in  ed. 

(6)   Turdus  Merula. 

(1)  Et  munsurla  —  sicca  est  ed.  om. 

(8;  Quia  iUum  —  suarn  ed.  om. 


posset,  nulla  iulirinitas  ei  ibidem  occurreret,  quia 
aerem  illnm  semper  quaerit,  ubi  nullae  .'ordes  sunt, 
et  mundis  pascitur  (13).  Caput  autem  ejus  et  viscera 
et  pennas  abjice,  et  rcliquum  corpus  foliis  de 
quercu  involve  et  siiper  carboncs  pone,  ita  dum 
eadeni  folia  ab  igne  consumantur,  et  tertia  vice 
siinili    modo,  dum    ipsa   incendatur  (li),   et  deinde 

{'.))  Hucusque  ed. 

(10)  Alaudie  spec.  Cf.   Ilngonis  de  Trimberg,  cw- 
mcn  dtr  licnncr^  vers.  19b27. 
(II;  Et  aridx  naturae  —  valet  om.  ed. 

(12)  Alcedo  hispida. 

(13)  Et  in  eodem  calore  tempcratus  est    —  pasci- 
tur  om.  ed. 

(Ifj  El  tcrtia  —  incendatw  ora.  ed. 


im 


PHYSICA. 


LiB.  VI.  DE  AVIBUS. 


1306 


B 


aviculam  in  uovam  ollam  ad  igaem  sine  aqua  pone,  A 
et  in  ea  modice  combure,  ut  pulverizare  possis,  et 
ila  paulatim  in  pulverem  redige,  et  iiuic  pulveri 
modicum  minus  quam  nux  uscatte  sit,  et  si  quis 
apoplexiam  hahuerit,  id  est  qui  in  uno  lalere  jam 
moveri  uusquam  poterit,  ilii  de  pulvere  isto  jejuno 
coltidie  iu  modic^  aqua  da  bibere,  et  eamdem  iutir- 
mitatem  curabit  si  juveuis  homo  est,  nisi  tuuc  ea- 
dem  inliruntas  lougo  tempore  iii  eo  invelerata  sit. 
Sed  et  si  quis  homo  ita  virgichtigit  est  quod  se  to- 
tum  dilacerare  qua^rit,  etiam  eo  tempore  cum  ma- 
lum  hoc  patilur,  de  eodem  pulvere  in  aqua  bibat, 
et  melius  habebit  propler  bouam  virtutem  eorum 
quae  prfcdicta  suut  (I). 

Cap.  XLVII.  —  De    Vedehoppo  (2)  [IV,  ii,  39]. 

Wedehoppo  [Upupa  ed.]  calida  est  et  humida,  [et 
cibo  hominis  uon  couv.  add.  ed.]  et  circa  quam- 
dam  medietatem  aeris  volat,  et  diem  diiigit,  et  im- 
muudam  naturam  habet,  et  ideo  seinper  in  sordi- 
bus  ac  circa  sordes  versatur,  et  in  eis  proticit,  et 
ideo  quffirit  sordes,  qute  fortissiiiue  sunt,  et  in  eis 
mansionem  suam  parat  (3).  Caput  autem  ejiis  et  vi- 
scera  abjice,  et  pennas  extrahe,  et  reliquum  corpus 
iu  nova  olla  ad  pulverem  redige,  et  si  orjhnx  in 
aliquo  homine  ruptaj  sunt,  aut  si  vermis  aliquem 
hominem  comedit,  in  ipsa  vuluera  dc  pulvere  isto 
poue,  et  si  oriime  sunt,  exsiccabuntur,  aut  si  ver- 
mes  sunt,  morientur. 

Cap.  XLVIII.  —  De  Wacutela  (4). 

Wachtcla  calida  est  et  humida,  et   muuda  pascua  f- 
quajrit,  et  sanis    homiuibus  ad  comedendum  bona 
est,   intirmis    autem     qui     malis  humoribus    inun- 
dautur  non  valet,  quia  humores  eorum  in  ipsis  com- 
movet,  quoniam  tarda  bumiditas  in  ea  est. 

Cap.  XLIX.  —  De  Nachtgalla  (5)  [IV,  ii,  40]. 

Nachtgalla  [Luscinia  ed.]  calida  est,  et  aliquautuiii 
sicca,  et  de  uocturuo  aere  vitam  habet,  et  munda 
est.  Et  quia  de  nocturno  aere  est,  in  nocte  magis 
quara  in  die  laetatur  et  cantal,  quia  soj  ei  in  die  ni- 
mium  splendorem  dat,  et  hoc  abhorret  (6).  Et  cui 
oculi  caligaut,  nachtgallam  jara  ante  ortum  diei  ca- 
piat,  et  fel  ejus  accipiat,  et  illud  elFundat,  et  huic 
guttam  unam  roris  quam  super  muudum  grameu 
iuvenerit  addat,  et  tunc  palpebras  et  cilia  oculo- 
ruui  de  hoc  circa  oculos  suos,  cum  dormitum  vadit,  " 
sa;pe  liniat,  et  si  etiam  oculos  interius  modice  teti- 
gerit,  uon  uocet,  et  ab  oculis  miriiice  caligiuem  au- 
fert,  velut  si  spuma,  id  est  schiim,  per  fervorem 
ignis  ab  sestate  purgatur  et  abiciatur  (7). 

Cap.   L.  —  De  Stara  (8)  [IV,  u,  41]. 

Stara  calida    et  timida,  et  ideo  cum  multitudine 

(1)  Scd  et  si  quis  homo  — sunt  om.  ed.,  qua> 
add.  Et  homo  qui  dormire  non  fotcst,  et  de  ossibus 
avicuUe  hujas  sub  caput  suum  ponat,  et  dormiet, 
et  horrores  eum  interim  non  Ixdent. 

(2)  Upupa  Epops. 

(3)  Et  circa  quamdam  —  mansionem  suam  parat 
om.  ed. 

(4)  Telrao  Coturnix. 
(o)  Motacilla  Luscinia. 


volat,  et  araicitiam  ad  genus  suum  habet,  et  caetera 
volatilia  nou  odit,  ac  aliquantum  aite  volat.  Et  ca- 
put  et  viscera  ac  peuuas  aufer,  et  reiiquum  corpus 
in  nova  oila  ad  pulverem  comburendo  redige,  et 
pulveiem  islum  iu  riipla  orfime  poue,  et  exsicca- 
buulur.  Accipe  inlegrum  staram,  et  mortuum  super 
iiiud  tene  quod  venenum  esse  suspicaris,  et  si  ve- 
ueuum  est,  pennee  illius  disjunguntur  et  ab  inbi- 
ccm  entwichent  se,  et  movenlur,  sod  tamen  exeunt, 
quia  si  viveret,  inde  doleret  ct  fugeret.  Si  auteni 
venenum  non  est,  peunae  suse  nou  disjunguntur  nec 
moveulur. 

Cap.   LL  —  De    Vy.nco  (9)  [IV,  ii,  42]- 

Vynco  [Frigellus  ed.]  calidus  est,  et  de  viriditate 
terrai  herbarum  pascua  quserit,  et  sanis  ad  come- 
dendura  non  multum  obest,  infirmos  autem  laedit. 
Qui  siccaj  naturte  est  et  alla  in  aere  non  pe- 
tit  (10).  Accide  autem  Vinckcn,  et  capite  et  visce- 
ribus  ei  pennis  ejus  abjectis,  eum  super  vivos  car- 
bones  ponc,  et  modice  assa  ita  ut  tautum  [incalescat, 
et  ubi  infans  in  cute  sua  uszgeslagen  est  et  ulcero- 
sus,  ita  calidum  superpone,  et  iterum  calefac  et 
alio  loco  superpoue,  et  sicssepefacubique  in  corpore 
infantis,  et  iramuudos  ac  malos  humores  de  cute 
illius  exlrahit,  et  inox  hirciuo  sepo  desuper  uuge, 
et  ulcera  illa  sanabuntur.  Coetera  quae  in  eo  sunt 
parum  prosunt  ^li). 

Cap.  LII.  —  De  Distelwincke  (12)  [IV,  ii,  43]. 

Distclwincke  calidus,  et  etiam  de  aere  illo  est  qui 
erumpentes  flores  primo  educit,  et  ideo  pulchrum 
coIor§ra  habet.  Et  horao  qui  brustswern  interius  in 
corpore  habet,  aut  qui  stomacho  aut  in  lenden 
dolet,  aut  iutirmitatem  in  corpore  habet,  accipiat 
distelwincken,  et  capite  et  pennis  abjectis  purget, 
et  sic  cum  jecore  et  pulmoue  carnem  ejus  jmodice 
asset,  et  postquara  assaverit,  carne  istas  dislrahit, 
id  est  zuzeijse,  et  ossa  ejus  commiuuat,  et 
tunc  farinam  similae  recipiat,  et  ei  modicum  sa- 
gimiuis  addat,  et  carnes  pra?fatas  illas  imponat,  et 
deuuo  in  patella  coquat,  et  sic  pulmentum  paret, 
et  ita  sajpe  comedat;  et  si  juveuis  est,  eum  inlerius 
sanat;  aut  si  senex,  dolores  istas  {sic)  in  eo  minuit, 
quia  est  quasi  oplimum  unguentum  quod  hominem 
intenus  sanat. 

Cai>.  Llll.  —  De  Ameua  (13). 

Amera  calidus  est,  et  in  puro  aere  libenter  volat, 
et  nec  sanis  nec  iutirmis  hominibus  ad  coraeden- 
dum  valet,  quia  pastus  ejus  mundus  ac  immuudus, 
ac  amarus  est. 

Cap.  LIV.  —  De  Grasemi'cka  (Ij-). 

Grasemucka  frigida  est    et   de    aere  spumantium 

(6)  Et  de  nocturno  — abhorret  om.  ed. 

(7)  V elut  —  abiciatur  om.  Qd. 

(8)  Turnus  vulgaris. 

(9)  Fringilta  cselebs. 

(10)  Et  de  viriditate  —  non  petit  om.  ed. 

(11)  Etmox  — pr osunt  om.  ed. 

(12)  Fringilla  carduelis. 

(13)  Emberizx  spec. 

(14)  Motacillae  spec. 


1307 


S.  HILDEI.AMD1S 


1308 


aquarum  e>t,  el   pastus  ejus   mundus  et  immundus  A  rem  qufiTit  etubi  nidificat,  calidumliabel,  elaliquan- 

tum  acer  est,  id  est  (jriin,   et   inde  velociter   volat, 
et   multuni   inmundis  pascuis  vescitur   (7)  :    ad  co- 


esl.  El  ad  medicamenta  non  multum  valet. 
Cap.  LV.  —    De  W.xrgkrencel  (I). 

H'ur(;/imiy«?/ frigida  cst,  ac  eliam  de  aere  illo  ubi 
nieridiana  dsemonia  sunt  f'2),  nec  ullam  lajlitiam 
habet  autequam  tri.^^titiam  in  aliis  auiinalibus  vi- 
deat.  Et  etiani  ova  sua  interdum  frangit,  ac  pullis 
suis  inimicilior  et  durior  aliis  volatilibus  est.  Sed 
tameu  hujusmodi  vires  in  se  non  babet,  ut  vel  ma- 
lum  vel  bouum  cum  eo  in  medicameutis  periiti 
possit. 

Cac.  LVI.  —  De  Merl.\. 

Merla  frigida  est,  et    pastus   ejus    imraundus    ac 
nocivus,  el  nec  sanis  nec  intirmis  hominibus  ad  co- 
medendum   valet  nec   eiiam  aliqua  medicamenta  in  ., 
eu  sunt. 

CAf.  I.VII.  -  i)E  Was/ersceltza  (3)  [IV,  II,  29]. 

Waszerstesla  [waszersteltza?]  temperatum  calorem 
in  se  habet,  et  etiam  de  turbiuibus  est,  et  ideo 
caudam  semper  niovet,  ac  turbines  et  tempestates 
pati  potesl,  quod  de  ij^sis  est,  et  ju.\ta  aquas  Iiben- 
ler  niaiiet  quod  de  turbinibus  est ;  et  pascua  prse- 
cipue  in  aqua  qiiainl.  Molles  carnes  habet  sano 
et  intirmo  ad  coniedendum  bona  est,  quia  inlirmuni 
refocillat,  Ll  guttur  ejus  sicca  et  serva,  el  cum  ali- 
quis  in  corde  dolet,  aut  cum  aliquis  a  gicht  fatiga- 
lur,  idem  guttur  per  modicam  horam  in  aqua  poue, 
etlunc  elevat,  et  ipsam  aquam  in  gutturillud  funde, 
el  illi  ad  bibendum  da,  et  in  corde  melius  habebit, 
ac  gioht  ab  eo  cessabit.  Sed  et  cor  ejus  sicca,  et 
apud  te  semper  habeas,  et  cum  <jickt  te  fatigat, 
idem  cor  per  niodicam  lioram  in  aquani  pone,  et 
aquam  iliam  bibe,  et  viclit  in  te  cessabit.  Kt  vesi- 
cam  ejus  siccalam  tecum  habes,  et  si  freischlich.  iu 
aliquo  homine  lusurgit,  ciim  saliva  tua  illam  mo- 
dice  humidaiii  facies,  et  illara  juxla  et  uon  super 
freischlich  poue,  et  illud  dissipat,  id  est  swcndct. 
Sed  et  super  ziterdrusze,  eamdem  vesicam  saliva 
tua  parum  madefactam  pones,  et  evanescent  (4). 
Cap.  LVIII.  —  De  Bey.nstehcza  (5). 

Beynstfircza  calida  et  humida  est,  et  de  turbini- 
bus  est,  et  ideo  caudam  movet,  et  aliquantum  vene- 
uosa  et  nociva  pascua  quserit.  Et  si  quis  carnes 
ejus  comedit,  rjicht  in  eo  excitat. 

Cm:  \A\.  —  Dk  Hirc.ndine   (6i  [JV,  ii,  40;. 
Ilyrundo  calida  est,    et   calorem  ac   bl  ndiim 


ae- 


(I)  Deesl  in  ed.,  ut  infra  capp.  .)(>  et  00. 
(•2)  Psal.  xc,  6. 

(3)  Motacilla  alba. 

(4)  Ed.  :  «  Pellicaniis  calidus  est.  Ilomo  «jui 
freneticiis  est,  et  qui  obliviosus  est  in  scientia  sua, 
cor  jif-llicani  ad  solem  exsiccet,  et  super  verticera 
illiiis  liget,  ut  caro  ipsius  ab  illo  incaiescat,  et  ad 
inlellectum  scientia;  redibit.  Et  si  quis  in  capite 
dolet,  quod  etiam  fervere  videtur,  jecur  pellicani 
pulverizet,  et  modicum  plus  de  semine  fd-niculi,  et 
pariim  minns  de  semine  fenugreci  addat,  el  super 
pannum  ponat,  et  super  frontem  ct  ad  fempora  sii^ 
liget,  et  melius  habebit.  Sed  et  vesica  ejiisdem  avis 
exsiccetur,  et  ubi   slier,    aul  alins  tumor  alicubi  in 


medendum  homiui  contraria  est.  Ubi  aulem  orfime 
in  homine  sunt,  sive  ruptae  sive  integrai  sint,  cum 
smalcz  hyruudiuis  inunge  et  sanabuntur.  Et  si  ho- 
nio  morklacdriin  dolet,  ova  hirundinis  ila  integr.i 
cum  testa  combure  et  in  pulverom  redige,  et  huic 
pulveri  modicum  plus  de  hanenxmalcz  adde,  ct  si- 
mul  tinch,  et  orclackdrim  inunge,  et  melius  habe- 
bis.  [Si  quis  autem  de  gulositate  et  ebrietate  l<!pro- 
sus  eflicitur,  stercus  hirundinem  et  quater  tantum 
de  herba  qua'  lappa  dicitur,  ruboos  llores  habens, 
el  ex  his  pulverem  facial;  arviiiam  quoque  ciconia', 
et  modicum  plus  arvinai  vulturis  in  sartagiue  fri- 
xet,  et  prajdiclum  pulvercm,  et  inodicuiu  sulphuri.-. 
huic  arvina"  intermisceat,  et  unguentum  faciat,  et 
in  a.sso  balneo  se  perungi  jubeat,  et  se  iu  lectum 
collocet.  Et  sic  usque  ad  quintura,  vel  ad  plurcs 
dies  faciat.  Add.  ed.] 

Cai".  LX.  —  De  Cungelm. 

Cuntjelm  calidus  est,  et  de  aere  splendoris  solis 
est.  Etcaro  ejus  ipsi  comedenli  non  obesl.  Et  per  se 
singularitcr  ad  medicinam  non  valet,  quia  modicus 
est.  Sed  cnm  in  maio  unguenta  parantur,  caput  ejus 
aufer  et  viscera  abjice,  et  quod  reiiquiim  est  de 
corpore  ejus  in  nova  oUa  ad  pulverem  redige,  et 
pulvereni  istum  aliis  bonis  herbis  de  quibus  qnseli- 
bet  ungueuta  fiant  adde,  et  nulla  herba  contra  lu- 
(^  iirmilates  ibi  pretiosior  est. 

C.\p.  LXL  —  De  Vespertiho.ne  [IV,  ii,  47]. 

Vespertilio  plus  calida  est  quara  frigida,  el  calo- 
rem  et  diem  abhorret,  et  in  tempore  illo  volal,  cum 
praicipue  aerei  spiritus  pro[)ter  (juietem  hominis 
discurrunt,  scilicet  ciim  homo  qiiiescit  et  varias  vi- 
cissitudines  in  se  habet  (8).  Sed  si  quis  homo  (jel- 
sucht  habet,  eam  modice  perciite,  ila  scilicet  ne 
moriatur,  et  tunc  eam  super  (jlaucken  illius  liga, 
dorso  vespertilionis  ad  dorsura  hominis  verso,  et 
post  pusillum  aufer,  et  tunc  super  stomachura  illius 
liga,  et  ibi  eam  dimitte  duro  moriatur. 

Cap.  L.XII.  —  De  Vidukrwalone  (9)  [IV,  ii,  62]. 

Widdervalo    calidiis   est  ac  instabilis,  et    tristem 

naturam  habet.  ^Et  homo  qui  (jelsucht    habet,   avicu- 

D  lam   istam    mortuam    cum  pennis   illius  super  sto- 

machum  suum  liget,  et  (jeimcht   in   ipsam  transibit, 

i;t  ille  curabitur.  Vel  homo  qui  gelsucht   habet  eam- 

corpore  hominis  insurgit,  vesica  cum  saliva  homi- 
nis,  seu  modica  aqua  humida  tiat,  et  desuper  po- 
natur,  et  tumor  ille  suaviter  frangetur.  Quod  si 
eliam  aliciijus  hominis  os  frangitur,  aut  aliquod 
membrum  de  loco  suo  exilit,  intestinum  avis  hiijus 
[Hirgatum  ad  solem  exsiccetur,  et  poslquam  fractum 
«).i  compositum  fiierit,  intestinum  oleo  olivse  modice 
illiniatur,  et  super  fracturam  os  ligetur,  et  os  con- 
giiitiuat.  » 

5j  iUotacilla   flava. 

^(■>l  Hirund.   spec. 

(7    Et  calorcin  nc  bUmdum  —  vescitur  inr\.  ed. 

(8i  E/  calorem  cl  diem  —  in  sc  habet om.  ed. 

(••)  Plin.  Ilisl.  nat  ,  xxx,  28. 


l309 


PHYSICA.  -  LIB.  VI,  DE  AVIBUS. 


1310 


dem  avem  in  pulverem  redigat,  et  pulverem  islum  A 
in  baumoleo  modice  intinguat,  et  sic  eum  per  tres 
aut  per  duos  dies  super  stomachuin  suum  liget,  et 
curabitur.  Et  qui  in  aure  sua  surdus  est,  cor  ejus  in 
ipsam  aurem  ponat,  ut  eadeni  auris  de  corde  illo 
iuterius  incalescat,  et  auditum  recipiet.  Sed  et  qui 
nazeboz  liabet,  jecor  ejus  pulverizet,  et  ipsum  pui- 
verem  naribus  suis  apponat,  et  odorem  ejus  per 
nares  suas  introrsum  trahat,  et  mali  humores  ca- 
pitis  sui  suavius  solveutur  et  levius  effluent,  et  ille 
tanlo  cilius  curabilur. 

Cap.   L.XIH.  —  De  Api  (1)  [IV,  n,  48]. 

Apis  de  calure  solis  est,  et  aestatem  diligit,  sed  et 
vflocem  calorem  habet,  ita  quod  frigus  pati  non 
potest.  Et  si  alicui  uberbeyn  crescit,  aut  si  aliquod 
membrum  de  loco  suo  niotum  est,  aut  si  aliqua 
membra  contrila  sunt,  apes  quse  iu  vasculo  suo 
mortuse  sunt,  et  non  vivas,  accipiat,  et  sufiicienter 
ex  eis  in  lineum  pauuum  ponat  et  consuat,  et  pan- 
num  istum  apibus  interius  consutum  in  baumoleo 
sveyszc,  et  eumdem  pannum  dolenti  meuibro  super- 
ponat,  et  hoc  saepe  faciat,  et  meliiis  habebit.  Et  si 
verrais  carnem  alicujus  hominis  comedit,  ille  apes 
in  vasculo  suo  morluas  accipiat,  et  pulverem  is- 
tum   loco  ulceris  saepe  mittat,  et  vermis  morietur. 

[Mel  auteni  quod  apes  parant  valde  calidum  est. 
Sed  homo  qui  est  pinguis,  si  sa-pe  mel  comederit, 
livorem  et  tabem  in  eo  parat;  sed  aridus  et  macer 
si  coctum  mel  comedit,  non  multum  ab  eo  la;de- 
tur.  Coclum  aulem  mel,  et  optime  despumatum,  c 
pingui  et  macro,  sano  et  iniirmo  non  multum  obe- 
rit;  sed  si  quis  favum  cum  cera  manducaverit, 
melanjholiam  iu  eo  excitat.  Add.  ed.] 

Gap.  LXIV.  —  DeMusca  (2)  [IV,  ii,  49]. 

Musca  frigida  est.  Et  cum  aestas  est,  si  tunc  ho- 
mo  aliquo  minuto  vermiculo  [sicut  aranea  est  add. 
ed.]  ligitur  vel  lai-ditur,  muscam  desuper  coutritam 
liget,  et  calor  ille,  quem  musca  de  sestate  tunc  ha- 
bet  (3),  venenum  illud  aliquantum  debilitat.  In 
hyenie  autem  musca  omnino  venenosa  est,  et  ho- 
mini  periculosa,  nisi  quem  Deiis  custodit.  Quod  si 
aliquis  hoiuo  muscam  comederit  aut  biberit,  mox 
scharleyam  contundat,  et  de  succo  illo  boiio  vino 
immillat,  ut  idem  vinum  succuiu  illum  excedat,  et 
ad  ignera  calefaciat,  et  sic  bibat  quatenus,  si  qiiod  ' 
veneni  musca  in  [eo  remanserit,  et  per  nauseam 
emittat. 

[Si  puslula  quse  freislichuz  dicitur  in  homine 
se  inflaverit,  muscas,  capitibus  earum  abjectis, 
coiiterat,  et  circa  tumorem  illum  circulum  cura  eis 
exterius  faciat,  et  veneno  resistit  ne  ultra  procedat. 
Deinde  rubeam  testudinera,  quae  absque  concha 
est,  terat,  et  cum  ipsa  circulura  quem  cuin  mu^^ca 
fecit  faciat;  et  postea  succo  lilii  eutem  quae  circa 
circulum   est  quem   cum   tesludiue  fecit,   peruugat. 

(1)  Apis  mellifica. 

(2)  Musca  domestica. 

(3)  Calor  ille  —  habet  om.  ed. 

(4)  Gryll.  spec. 


Deinde  folium  vehendisteles  super  eamdem  pustu- 
lam  ponat,  et  deinde  de  pura  farina  sirailae  tortel- 
lum  faciens,  eum  super  idem  folium  et  super  totuin 
tumorera  iilum  cum  panno  desuper  liget,  quatenus 
mollilicetur,  ut  per  se  rumpatur.  Quod  si  per  se 
rupta  non  fuerit,  cum  arida  et  lignea  spina  seii  alii 
arida  astula  dirunipatur,  non  autem  ullo  ignito  vei 
frigido  ferro  aut  acii.  Sed  interim  dum  liomo  pustu- 
lam  hanc  patitiir,  ab  igne,  a  frigore,  a  vento  et  ab 
humido  aere  se  muniat,  et  ab  omni  calido  asso  et 
grosso  cibo,  et  a  vino  se  abstineat,  et  cruda  olerd 
et  cruda  poma  devitet.  Add.  ed.] 

Cap.  L.W.  —  De  Cicada  (4)  [IV,  ii,  51]. 
Cicada  plus  frigida  est  quam  calida,  et  magis 
horainem  Isedit,  quam  ei  prosit,  cum  vivit  vel  cum 
mortilicatur,  quia  a  pravis  livor  in  ea  est.  Quaiu 
si  homo  tetigerit,  inde  dolet  (o).  Sed  si  cicada  per 
se  mortua  fuerit,  tunc  homo  ille  quam  diruptae  or- 
fime  lifidunt,  ita  mortuam  accipiat,  et  super  igni- 
tum  lapidera  in  pulverem  redigat,  et  eumdem  pul- 
verem  super  locum  ubi  orlirae  sunt  saepe  iramittat, 
et  siccabuntur. 

Cap.  LXVI.  —  De  Locusta  (6). 
Locusta  ut  ros  frigida,  et  nec  multum  utilis  est, 
nec  raullum  periculosa.  Sed  ubi  aura  et  terra  fri- 
gida  est,  ibi  in  regionibus  illis  caro  locustte  aliquan- 
tum  venenosa  et  ad  comedendura  periculosa.  Sed 
ubi  aura  et  terra  calida  est,  illic  in  regionibus  illis 
iniuus  periculosa  est,  et  ibi  fere  ut  cancer  comedi 
potest.  iNam  de  rigore  terra;  venenum  in  se  colii- 
gil,  sed  in  calida  terra,  prupter  bonum  calorein 
ejus,  veneno  caret.  Et  medicina  in  ea  non  est. 

Cap.  LXVII.  —  De  Mugga  [IV,  ii,  50]. 
Mugya  calida  est.  Et  si  quis  profundam  scabiem  in 
capite  suo  habet,  muggam  in  aliquod  vasculum  col- 
ligat,  et  cum  stramine  superius  incendat,  et  in  pur- 
gatuin  lociim  super  vivos  carbones  ponat,  ut  simul 
cum  carbonibus  in  ciueres  verlatur;  deinde  ex  eis- 
dem  cineribus  lixiviam  paret,  et  caput  suum  ubi 
scabies  vel  pravae  maculae  in  corpore  sunt  cum  illa 
lavet  et  saepe  hoc  faciat,  et  sanabitur. 

Cap.  LXVIII.  —  De  Humbelen  (7)  [IV,  ii,  52]. 

Hunbelen  frigidae  sunt.  Hoiiio  autem  cui  oculi 
caligant  vesiculam  qiiae  inter  capiit  et  ventrem  in 
hunbelen  est  tollut,  et  liquorem  qui  in  eo  est  ucii- 
lis  suis,  cum  dormitum  se  ponit,  modice  imraittat. 
Sed  mox  oleo  olivae  palpebras  et  cilia  oculorum 
liniat,  et  sic  aut  semel  aut  bis  in  raeuse  faciat,  et 
clarius  videbit.  Qui  vero  immundos  ungues  habet, 
eumdem  liquorem  qui  in  vesicula  humbelen  est 
super  eos  liniat  et  ligamiiie  constringat,  et  sic  fa- 
ciat  dum  pulchri  liant.  Et  si  quis  profiiudam  sca- 
biem  iu  capite  suo  habet,  praedictum  liquorem  su- 
per  caput  suum  sajpe  liniat,  et  curabitur. 


(5)  Et  magis  hominem  laedit 

(6)  Deest  in  ed. 

(7)  Apis  terre&tris. 


inde  dolet  om.  ed, 


1311 


S.  HILUKGAKDIS 


1312 


Cap.  LXIX.  —  I)E  \Ve?p.\  [IV,  II,  53j. 
Wespa  calida  est  »'l  munda.  Iloino  enim  bcnrurcz 
pulverizet,  et  bis  tantum  de  pulvrre  vespae  addat, 
et  puiveres  istos  super  caliduin  fumuin  teneat,  ut 
paulatim  et  leniter  incalescant,  el  sic  calidos  super 
cibum  quod  comedere  vult  leneat,  et  sic  venenum  ita 
iuliruoabilur  quod  eum  laedere  iion  vaiet. 

Cap.  LXX.  —  De  Glimo  (!)  [IV,  n,  34]. 
Glimo  plus  frigidum  est  quam  calidum.  Quod  si 
quis  caducum  morbum  patilur,  cum  jain  cadit,  vi- 
ventes  glimen,  quanlum  liabere  poterit,  in  paunum 
ligentur,  et  super  uiubilicuin  illius  ponantur,  et  sta- 
tim  vires  recipiet. 

r.AP.  LXXl.  —  Oe  iMevoelana  (2)  ;IV,  ii,  :;5|. 
iMeygelana  frigida  est.  Si  autem   scrofulie  in    ho- 


A  inine  sunt,  illc  vermiculum  hunc  lollat,  el  venenum 
quod  in  eo  est  exprimat,  et  huic  ininus  do  pulvere 
Meyselaiue  addat,  el  aut  in  vino  aut  in  aqua  illud 
modice  bibat,  et  statim  velut  sagilta  {)Utredinem 
scrofularum  invadit  et  eas  consumit. 

Cap.  LXXll.  —  Ue  Paiuce  (3). 

Pari.'?  calidus  est,  et  caro  ejus  sanis  et  intirmis 
ad  comedendum  bona  esl.  Homo  autem  qui  a  para- 
lisi  fatigatur,  avein  hanc  in  aqua  coquat,  et  sagi- 
men,  acelum  et  modicum  viui  addat^  et  hoc  saepe 
comedat,  et  curabitiir.  Sed  et  qui  regium  morbuiu 
habet,  eamdem  aviculam,  penuis  ablalis,  inlegrum 
super  stoinachum  suum  liget,  et  rjclsuocht  in  avicu- 
Inm  transit,  ita  quod  (jelfarb  erit. 


(1)  Lampyris  nocliluca. 

(2)  Cf.  supra  i,  1.50. 


EXFLICIT  LIBER  SE.XTUS  I)E  AVIBUS. 

(3)  Ed.  IV,  11,  3i.  Deest  ia  cod.  ms. 


INCIPrr  LIBER  SEPTIMUS. 

DE  ANIMALIBUS. 


PR^FATIO. 


Vulatilid  quie  m  aere  versanlur  designant  vir- 
tatem  hanc  quam  homo  cogitando  diclat  et  quae  in 
semetipio  prjemeditando  deputat  multa,  antequam 
in  fulgens  opus  procedant  '.-)).  Animalia  autem 
qu.T,  in  terra  di-icurrunt  et  in  terra  habitant,  cogi- 
taliunes  et  prieniedilationes,  quas  homo  opere  per- 
ticil,  designant.  Et  sicut  opera  cogitationes  subse- 
quuntur,  sic  etiam  cum  bona  voluntas  et  recta  de- 
sideria  ac  pia  suspiria  procediiut,  ea  fabricalor 
mundi  in  coelestibus  perlicit,  nec  ibi  perficiuntur, 
aatequam  hic  in  mundis  cogitalionibus  spirituali 
desiderio  pr£eces>erunt.  Sed  loo  et  sibi  similes  vo- 
luntatem  homiuis  quae  jam  opera  proferre  viilt  os- 
tendunt;  sed  pauthera  et  sibi  similes  ardens  desi- 
derium  quod  jam  in  incipiente  opere  est  designant. 
C«ter<e  aiitem  silvestres  besti.i'  designant  plenitu- 
dinem  eftluentise  et  quod  homo  in  possibilitate  sua 


Iiabet  utilia  et  inutilia  opera  perlicere  demonstrant. 
Sed  mansueta  animalia  qua*  super  terram  gradiun- 
tur  ostendunt  mansuetudinem  hominis  quam  per 
rectas  vias  habet,  et  ideo  rationalitas  hominis  in- 
veuit  quod  ad  unumquemque  hominein  dicit  :  Tu 
es  animal  illud  vel  illud,  quoniam  animalia  quiedam 
nalurse  hominis  simiiia  in  se  habent.  Sed  animalia 
quai  alia  devorant  el  quat  pravis  cibis  nulriuntur  et 
generaudo  fetus  multiplicant,  ut  lupus,  canis  et 
porcus,  ut  inutiles  herba;  ad  comedeudum,  natura? 
hominis  contraria  sunt,  quia  homo  sic  non  facit. 
Pecora  autein  quai  inundis  escis,  ut  fcBno  et  simili 
pastu  nutriunlur,  et  foitus  generando  non  multipi- 
cant,  homiui  ad  coiiiedendum  bona,  ut  boiim  el  uti- 
les  herba;.  In  his  et  in  illis  qusedam  medicamenta 
inveniuntur. 


GAPITULA. 


Elephans 

1 

Eqiius 

Vlil 

Ovis 

Camelus 

II 

Asinus 

IX 

llircus 

Leo 

III 

Cervus 

X 

Porcus 

Ursus 

IIII 

Hech 

XI 

Lepus 

Unicornus 

V 

Steeiboch 

XII 

Lupus 

Tigris 

VI 

Wisant 

XIII 

Canis 

Panthera 

VII 

Hos 

XIIII 

Vulpis 

(i)  Ed.  : 

Cap. 

1.   Xnimaii 

am    terrs    ad    homincm, 

(S) 

Volatilia  — 

proccda 

comparatio. 

XV 

XVI 

XVll 

XVIII 

XIX 

XX 

XXI 


i3i:^ 

IJiber 

Otther 

Symea 

Merkatza 

Cattiis 

Loscbs 

Dachs 

Illodiso 


PHVSICA.— LIR. 

vn, 

DE 

ANIMALIHIS. 

XXII 

Ericius 

XXX 

Mustela 

xxin 

Eychora 

XXXI 

Miis 

XXilll 

H;imslra 

XXXII 

Lyra 

XXV 

Marth 

XXXI II 

Spitzmus 

XXVI 

Waszermarlh 

xxxim 

Pulex 

XXVII 

Zohel 

XXXV 

Formica 

XXVIII 

Harmo 

XXXVl 

XXIX 

Talpa 

XXXVII 

LIBER    SEPTIMUS. 


XXX  VI II 

XXXIX 

XL 

XLI 

XLII 

XLIII 


Cap.  I.  —  De  Elephante  —  (I)  [IV,  iii,  2J. 

Elephans  calorem  solis  et  non  carnis  habet,  et 
etiam  raagnum  sudorem  tenet;  qui  etiam  tam  fortis 
est  quod  ossa  ejus  ita  excoquit,  ut  ignis  cibum  ;  undo 
etiam  eadem  ossa  pulchra  sunt,  (2)  et  sudor  ille  sub 
cute  ejus  valde  spissus  est  ac  exteriorem  cutem  in 
fortitiidine  sua  retinet ;  et  magis  ossa  quam  carnem 
tenet  ne  in  diversitate  morum  transeat,  quia  caro  iii 
diversos  mores  semper  mutatur;  et  fortes  venas 
liabet,  quoniam  raulta  carne  caret.  Et  umbilicus  ejus 
est  velut  caput  viscerum  ipsius,  et  viscera  cjus  val- 
de  calida  sunt;  atque  ad  honorem  hominis  est,  ut 
princeps  ad  honorem  suae  urbis  facit;  et  dolosus  non 
est  nec  malus  in  rectitudine;  acer  est  interdum,  va- 
dit  et  qua?rit  terram  quae  succum  de  paradiso  ha- 
bet,  et  illam  tara  diu  pede  fodit,  dum  succum  terra' 
paradisi  naribus  odorat ;  et  de  odore  illius  in  coitu  com- 
mistus  quserit.  Et  postquam  femina  conceperit,  catu- 
lum  quem  in  se  habet,  diuportat,  qui  cito  crescere  non 
potest,  quia  magis  de  ossibus  quam  de  carnibus  est. 
Et  postquam  "peperit,  amplius  commisceri  non  quae- 
rit,  usque  dum  catulum  suum  tantae  fortitudinis  vi- 
deat  sicut  et  ipsa  est. 

(3)  Sed  et  qui  in  pulmoue  dolet,  ita  quod  dumphct 
et  hustct,  idem  os  ad  solein  calefaciat,  et  pulverem 
de  eo  Sdhabe  et  in  vinum  ponat,  et  in  pateHa  coquat, 
et  deinde  per  pannum  colet,  et  sic  pulverem  istum 
adjiciat,  et  vinum  illud  sa>pe  bibat,  et  curabitur. 
Cor  autem  elephantis  et  jecor  et  pulmo  et  caitera 
quae  in  eo  sunt,  ad  raedicamenta  non  valent. 
Cap.  II.  —  De  Camelo  (4)  [IV,  m,  3]. 

Camelus  pra?cipilem  calorem  in  se  habet,  sed  ta- 
men  aliquantum  tepidum;  inde  tepidus  est,  et  etiam 
est  in  vicissitudine  instabilium  raorum,  et  in  gib- 
bis  suis  forlitudinem  leonis  et  pardi  ac  equi  habet, 
ac  in  reliquo  corpore  naturam  asini.    Nam  gibbus 

(1)  Elephas  maximus. 

(2)  Quff'.  sequuntur  omittit  ed.  usque  ad  :  Sed  ct 
qrii  in  pulmone  dolet. 

(3)  Deest  hic  aliquid  quod  ex  editione  supple- 
mus  :  «  Horao  autem  cujus  cerebrum  infrigidatum 
et  evacuatum  est,  os  quod  in  fronte  elephantis  est 
velut  pileum  incavatuni  paret,  et  ad  solem  calefa- 
ciat,  et  raelius  liabebit.  Sed  et  qui  nasebor  et  raul- 
tura  fJegma  in  capite  habet,  os  quod  in  naribus 
elephanlis  est,  ad  solem  calefaciat,  et  super  nares 
suas  sffipe  ponat,  usque  dum  ab  eo  incalescat,  et 
sauabilur.  Et  homo  qui  in  pectore,  aut  in  corde, 
aut  in  splene,  aul  in  storaacho  dolet,  aut  qiii  regium 


A  qui  juxta  collum  ejus  est,  de  fortitudine  pardileo- 
nis  habet;  et  gibbus  qui  proximus  est  de  fortitudine 
pardi;  ac  gibbus  qui  deinde  esl  et  de  fortitudine 
equi,  et  de  his  naturis  in  magnitudinem  crescit  et 
in  altitudinem,  et  ab  eis  tant.-p  forlitudinis  est,  nt 
si  mansuetus  non  esset,  leonera  et  caeteras  bestias 
virtulo  sua  superaret  ('6).  Ilomo  autem  qui  in  cor- 
de  dolet  de  osse  gibbi  quera  de  forlitudine  leonis 
liabet,  in  aquam  schabe,  et  ita  ssepe  bibat,  et  dolor 
cordis  ejus  cessabit.  Et  qui  in  splene  dolet,  de  osse 
gibbi,  quem  de  fortitudine  pardi  in  se  habet,  in 
aquam  abradet,  id  est  schabe,  et  sape  bibat,  et  splen 
ejus  sanabitur.  Qui  autem  scabiem  et  diversas  fiber 
in  se  habet,  et  qui  malum  sudorem  libenter  emittit, 
de  osse  gibbi,  quem  de  fortitudiue  equi  in  se  habet, 
in  aquam  schabc  et  sa^^pe  bibat,  et  sanabitur.  Et 
unguem  et  gcswel  pedes  ejus  sicca,  et  in  domo  vel 
in  quocunque  loco  volueris  serva  et  ibi  aerei  spiri- 
tus  nec  irrisiones  suas  faciunt,  nec  inulla  certa- 
mina  ibi  parant,  quia  propter  virtutera  et  fortilu- 
dinem  caraeli  dyabulus  haec  fugit.  Cffitera  autem, 
qucE  in  eo  sunt,  ad  raedicamenta  non  multum  va- 
lent  (6). 

Cap.  III.  —  De  Lt:oNE  (7)  [IV,  iii,  4]. 
Leo  valde  calidus  est.  Si  eum  [et  de  vi  horainis  in 
se  habet  et  naturani  bestiarura,  et  tantae  fortitudi- 
nis  est  ut  si  eum  etc.  add.  ed.]  bestialis  natura  non 
demoraret,  lapidcs  penetrare  posset.  (8)  Et  homi- 
nem  noscit;  et  si  in   furore  suo  horainem   keserit, 

Q  post  factam  laesionem  dolet.  Et  cum  leo  leaenan; 
in  coitu  commiscetur,  virtutis  suae  et  bestialis  na- 
turae  obliviscitur,  ita  quod  ei  honeste  comraiscetur 
Sed  leaena  cum  catulos  in  se  vivere  non  sentit,  tris- 
tis  efficitur,  ac  leoui  iniraicatur,  quia  nescit  se  con- 
cepisse  ;  et  postquara  catulos  peperit  et  eos  mortuos 
viderit,  ab   eis  recedit;   sed    leo,   eam   tunc  videns, 

morbum  habet,  nucem  muscatam,  et  liquiricium 
aequali  pondere  pulverizet,  et  de  osse  elephantis  sco- 
bet,  et  bis  tantum  de  pulvere  isto  praefato  pulveri 
cummisceat,  et  satis  de  raelle  addat,  et  electuarium 
faciat,  et  ex  hoc  jejunus  et  pransus  sa»pe  comedat, 
et  raeliorabitur.  Sed   et  qui  in  pulmone  dolet,  »  etc. 

(4)  Camcli  species. 

(o)  Nam  qiblms  quijuxta —  superaret  om.  ed. 

(6)  Quia  proptcr  virtutem  —  valeni  om.  cd. 
D      (7)  Felis  leo. 

(8)  Quae  sequuntur  edit.    omittit  usque  ad  :  Quod 
si  etiam  aliquis  homo  mrdus  est. 


1.11 


S.  HILDEGARDIS 


1310 


inlelligit  eatn  catulos  peperisse,  et  eos  statim  odo- 
ratur,  el  ad  eos  rusiendo  currit,  el  vires  suas  recol- 
ligit,  quas  in  comniistione  l»>jrn«  amisit,  et  tani 
validos  rugitus  emittit,  quod  catuli  de  eis  exsiiscitali 
erunt.  Et  postquam  suscilati  fuerint  iidem  catuli, 
tam  altos  rugitus  emittunt,  quod  lea>na  eos  audit,  el 
mox  Ueta  accurrit,  ac  leonem  ab  eis  depellit,  et 
eos  fovet,  et  surgere  facit,  atque  leonem  ad  eos 
amplius  accedere  uon  permitlil,  usque  dum  cres- 
cant.  Et  Adam  et  Kva  nou  vociferahantur  in  plan- 
clu,  antequam  ullus  homo  nasceretur;  sed  post- 
quam  primus  infans  natus  est,  ille  stalim  usque  ad 
multorum  altiludinfm  elementorum  vociferando  plan- 
gunt  [planxit?],  quam  vocem  velut  incofjnitam  au- 
diens  Adam  accurrit  et  eadem  voce  planctus  hujus 
audita,  et  ipse  simili  modo  tunc  primum  vociferaba- 
tur,  et  Eva  simul  cura  eo,  sicut  et  leo  et  leoena  et 
catulus,  simul  rugiunt  cum  exsuscitantur.  Et  pel- 
lem  leonis  a  collo  per  caput  et  verticem  ejus  abstra- 
he,  et  eam  serva,  et  tunc  si  aliquis  homo  ab  aliqua 
infirmitate  in  capite  vironsinnigt  est,  ipsam  pellicu- 
lam  super  caput  illius,  de  pelle  illa  incalescat,  et 
ille  sensus  recipiet.  Et  qui  de  ulla  aiia  inlirmitate  in 
capite  dolet,  eamdem  pelliculara  capitis  leonis  capiti 
suo  superponat  dum  caput  suum  ab  eo  incalescat, 
et  mox  auferat,  nec  eam  desuper  diutius  jacere  per- 
mittat  ne  inde  laedatur,  quia  fortis  est,  et  raolius 
habebit.  De  reliqua  aulem  cute  ejus  nec  cingulum 
nec    cyrotecas    facias,     nec   sotulares,    nec  apud  te 


\  Nam  leo  tonitruum  cum  audit,  mox  rugitus  emittere 
solet. 

[Sed  et  jecur  ejus  exsiccetur,  et  si  quis  comestos 
cibos  digerere  non  potest,  idem  jecur  per  brevem 
horam  in  aquam  ponaf,  ipsamque  bibet,  et  statim 
cil)0'5  quos  comederit  digeret.  Ilomo  quoque  capul 
caudic  leonis  exsiccet,  et  apud  se  sempt-r  ha- 
beat;  et  interim  per  sibilos  aereorum  spirituum,  et 
a  magicis  facile  la>di  non  poteril.  Et  cum  comederit 
aut  hiherit,  idem  caput  juxta  cibum  et  polum  suura 
teneat,  et  si  venenum  iu  eis  est,  in  vase  in  quo  sunt 
raoventur,  ot  etiam  vas  in  quo  venenum  est  sudat, 
ot  hoc  modo  notari  potest.  Quod  si  homo  ve- 
ncnum  comederit  aut  hiberit,  idem  caput  cau- 
da^  leonis  in  calidum  vinum  per  hrevera  horara  po- 
nat,  et  vinura  illuc  calidum  bibat,  et  stalim  vene- 
num  quod  sumpsit  cum  digestione  per  eum  transibit. 
Et  homo  chalyhen  in  sanguine  leonis  intingat,  et 
fortis  ad  ferrum,  et  ad  alia  qua^lihet  in  scientia 
erit    Add.  ed.] 

Caetera  quae  in  eo  sunt,  medicinae  non  conve- 
niunt  (2). 

Cap.  IV.  —  De    Uuso  (3)  [IV,  iit,  6]. 

Ursus  calorem  fere  hahet  ut  homo,  ita  quod  in- 
terdum  frigidus.  f4)  Eliain  cum  calidus  est,  altara 
vocera  habet  et  blandus  est.  Sed  cum  frigidus  est, 
suppressam  vocem  tenet,  et  iracundus  est,  quia  in 
lihidine  blandos  mores  hahet  nec  faciliter  irascitur; 
qui  autera  a  libidine   continentes  existunt,  iracundi 


n 


desuper   portes,  quia  fortitudo   ejus  magis   la?deret  q  sunt.  Nam   cura  Dcus    hominem   crearet,  eum  fecit 


quam  juvaret. 

Qiiod  si  etiam  aliquis  homo  surdus  est,  dexleram 
aurem  leonis  abscide,  et  alius  homo  eam  in  aurem 
illius  surdi  hominis  tam  diu  ponat,  dum  auris  illius 
ab  aure  leonis  interius  incaiescat,  et  non  diutius, 
et  dic  :  «  Audi  adimacus  per  viventem  Deum  et  acu- 
men  virtutis  auditus  leonis;  »  et  hoc  sa»pe  fac  (1), 
ft  ille  auditum  recipiet.  Et  qui  stultus  est,  id  est 
wanwiczifj  est,  idem  cor  leonis  exsiccatura  ad  prae- 
cordium  per  brevem  horam  ponat,  scilicet  usque 
dum  ab  eo  ihi  tantum  incale^cat,  q\na  si  diutius  ibi 
jicere  permiserit,  de  fortiludine  illius  velut  unsin- 
ning  efticietur,  et  sic  per  longam  horam  prudens 
erit.   Et    mulier,   qua;   in  diflicultate  partus  est,  ita 


in  compaginihus  et  in  divisionihus  et  in  cursu  ve- 
narum  ac  in  omnibus  itineribus,  quae  anima  in  cor- 
pore  hahet.  Sed  prius  volucres  et  pisces  et  anima- 
lia  fecerat,  qua?  orania  nichil  operata  sunt  antequara 
homo  operaretur.  Sed  exspectabant,  quod  opus  homo 
primum  iuciperel.  Etpostquam  homo  pomum  come- 
dit,  et  in  angustia  sudavit,  sanguis  ejus  in  naturam 
liominis  ut  nunc  est  versus  est  atque  omnia  cfete- 
ra  aniraalia  in  naturas  suas  versa  sunt.  Et  ideo 
ursus  dilectionem  ad  lihidinem  cum  dileclione  (5). 
Cura  autera  horao  iu  libidine  aut  in  lascivia  est, 
quemadmodum  non  est,  ursus  eum  fere  per  dimi- 
dium  miliare  odoratur,  et  ad  eum  curreret  si  pos- 
set,    ursus  scilicet  ad  muliercm   et  ursa  ad  virum. 


quod  parere  non  potest,  cor  leonis  super  umbilicum  D  et  cum  iilis  in   coitu  coramiscerentur.  Quod    si  ho- 


suum  per  brevcm  horam  et  nori  per  longam  ponat, 
et  infans  se  in  ipsa  solvet  et  cito  procedet.  Sed  et 
jecor  ejus  sicca  et  serva,  et  si  quis  comestos  cibos 
digerere  non  potest,  idem  jecor  per  hrevem  horam 
in  aquam  pone,  et  non  diu,  ne  aqua  ilia  de  virtute 
ejusdem  jecoris  nimis  fortis  efliciatur,  et  tunc  ipsam 
aquam  illi  qui  digerere  non  potest,  ad  bibendum  da, 
et  statim  cihos,  quod  comcdit,  digerit.  Et  cor  leonis 
in  domo  tua  vel  in  quocunque  loco  volueris  ihi  se- 
peli,  et  quam  diu  ibi  sepultum  jacuerit,  fulgura,  in- 
ct-ndia  ibi  noa  facient,  nec  tonitrua    ihi   percutient. 

flj  Et  dic  —  swpe  fac  om.  ed. 

(2;  Nam  Leo  —  non  conveniunt  ora.  ed. 

(3j  Ursui  arctos. 

f '«•)  Qoa»    sequunlur    usque    ad    Et  caro    Ursi   ad 


mo  tunc  ad  rationahilitatem  tenderet,  et  si  non  se- 
cundum  irrationabile  pecus  faceret,  ursus  aut  ursa 
ipsum  hominem  dilacerarent. 

Sed  cum  ursa  concipit,  ita  impatiens  in  partum 
est,  quod  etiam  per  impatientiam  aborlit,  antequam 
c.iluli  in  ipsa  ad  maturitatem  perveniant.  Sed  tameu 
vitalem  aerem  in  matre  accipiunt,  sed  se  in  ipsa 
noii  movent.  Et  cum  parit  (6),  illud  quod  eflundit 
velut  caro  est  nec  movetur,  quamvis  vitaiem  aerem 
in  se  haheat,  sed  tamen  orania  liniamenta  formtp 
sufjp,  habet.  Et  maler,  hoc  videns,  inde  dolet,  et  illud 

comedendum  desunt  in  ed. 
(o)  Deest  aliquid. 
{(j)  Cf.  Plin  Hist.  nat.  viii,  54, 


Ul 


PHYSICA.  — I.IR.  VII,  DE  ANIMaLIBUS. 


1318 


lambit,  ac  omnia  liniamenta  illa  lingua  sua    fundit,  A  Hic  quadam   die  venatum  ivit  ut  prius  facere   sole- 


dum  omnia  membra  a  se  dividuntur,  et  super  illud 
se  estendit  et  fovet,  et  de  calore  ejus  infra  sex  aut 
quinque  dies  in  tam  magnum  catnlum  crescit  quod 
surgere  potest;  cl  iterum  ab  eis  non  recedit  vel 
si  interim  a  venatoribus  agitalur,  unguibus  suis  il- 
lud  deportat,  et  tribus  pedibus  curril  antequam  ibi 
dimittit,  dum  adhuc  immatura  sunt. 

Et  caro  ursi  ad  comedendum  homini  hona  non 
est,  quia  si  comeditur,  hominem  ita  ad  libidinem 
incendit,  velut  aqua  homini  sitim  e  contrario  ex- 
stinguit.  Quod  etiam  et  porcina  caro  et  aliorum 
quorumdam  animalium  simili  modo  facit,  sed  non 
tantum,  quantum  caro  ursi,  et  hominem  in  libidi- 
nem  velut  rotam  volvi  faciunt,  sed  eum  alio  modo 
immundum  reddunt.  Sed  pecora,  quae  ruminant  in 
libidine  cito  non  quiescunt  (1). 

[Cum  adolescenti  homini  primum  crines  cadere 
incipiunt,  de  arvina  ursi,  et  modicum  favillarum 
de  triticeo  aut  siligineo  stramine  factarum  com- 
misceat,  et  cura  ista  totum  caput  suum  intingat,  et 
ibi  praecipue  uhi  crines  effluere  incipiunt.  Postea 
diu  se  abstineat  ne  caput  suum  ab  ista  unctione  la- 
vet.  Et  sic  ssp.pe  faciat,  et  crines  ejus  qui  nondum 
ceciderunt,  per  istam  unctionem  ita  humectantur 
et  confortantur  'quod  per  longa  tempora  non  cadent 
add.  ed.] 

Si  autem  quilibet  homo  timidus  et  pavidus  est 
et  tremebundus    et   anxius,  ita  quod  semper  in  pa- 


bat,  et  viri  et  feminae  ac  puellse  eum  comitaban- 
tur.  Pueliff'  antem  separatse  ab  aliis  hominibus 
ibant,  et  interim  lloribus  ludehant.  Unicornus  vero, 
puellis  visis,  saltus  suos  contraxit,  et  paulalim  ivit, 
ac  deinde  super  posteriores  pedes  suos  a  longe  ah  eis 
sedit  etipsas  diligenter  inspexit.  Et  philosophus,  hoc 
videns,  cum  omni  diiigentia  hoc  consideravit,  et  in- 
tellexit  quod  unicornus  per  puellas  capi  posset,  et  a 
tergo  ad  illud  accedens,  et  ipsum  per  easdem  puellas 
cepit.  Nam  unicornus,  a  longe  visa  puella,  miratur 
quod  barham  non  habeat,  sed  tamen  formara  ho- 
minis;  et  si  duae  aut  tres  puellae  simul  fuerint,  tan- 
to  plus  miratur  et  citius  capitur  cum  oculos  suos 
o  in  eas  figit.  PuelK-p  autem  ista?  per  quas  capitur 
nobiles  esse  debent  et  non  rustica",  nec  omnino 
adultse,  nec  orauino  parvulae,  sed  moderatae  adole- 
scenti#,  et  lias  diligit  quia  eas  blandas  et  suaves 
esse  cognoscit.  Et  semper  in  anno  semel  vadit 
ad  teiram  illam  quse  succum  paradisi  hahet,  et 
ihi  optimas  herbas  quaerit,  et  illas  pede  fodit  ac  eas 
comedit,  et  de  hiis  multas  vires  hahet,  et  ideo  etiam 
caetera  animalia  fugit.  Sub  cornu  autem  suo  ses  [os  ?J 
habet  quod  velut  virum  perspicuum  est,  ita  quod 
homo  ia  illo  faciem  suam  velut  in  speculo  consi- 
derare  potest,  sed  tamen  non  valde  pretiosum  est. 
Jecor  autem  unicorni  pulveriza  et  pulverem  islum 
sagimini,  id  est  smalcz  de  vitello  ovorum  parato  im- 
mitte,  el  sic  unguentum  fac,  et  nulla  lepra  est,  cu- 


vore  est,   pelliculam    illam   quae  inter  aures  ursi  est  C  juscumque  generis  sit,    quae,  si  eam   sa?pe  cum  illo 


accipiat,  et  eam  modice  grnvc,  et  tnnc  illam  in- 
super  pra>cordium  et  super  cor  suum  tam  diu  po- 
nat  cum  ah  ea  incalescat  et  statim  balch  erit,  et 
pavor  et  tremor  et  anxietas  ab  eo  recedunt  (2). 
Ideo  autem  pelliculam  istam  velut  aliam  cutem  ger- 
wen  facias  ut  sudor  ejus  auferatur,  quia  si  homo 
de  cute  ursi,  quae  caro  non  est,  incalescit,  ita  quod 
sudor  qui  in  ipsa  est,  nudam  carnem  hominis  non 
tetigerit,  tunc  eum  libidine  non  oberit.  Et  smero 
ursi  quibusdam  unguentis  et  medicamentis  addi- 
tur,  tanto  pretiosiora  medicamenta  illa  erunt.  Per 
se  sola  ad  medicamenta  non  valet,  quoniam  ursus 
instabiles  mores  habet. 

Cap.  V.  -  De  Unicorm  [IV,  ii.,  7]. 


unguento  unxeris  non,  curetur,  nisi  mors  iliiiis  sit, 
qui  eam  habet,  aut  Deus  eam  curare  non  vult.  Jecor 
enim  animalis  hujus  bonum  calorem  habet  et  mun- 
diciam,  et  sagimen  vitellorum  pretiosissimum  est, 
quod  in  ovo  est,  et  velut  unguentum  est.  Sed  lepra 
s.Tpius  de  nigra  colera  est  et  de  nigro  superhabun- 
dante  sanguine  {'t).  Et  ideo  de  cute  ejus  cingulum 
para,  et  cum  eo  ad  cutem  tuam  te  cinge,  et  nulla 
fortis  pestis  aut  febris  te  inlerius  kedet.  Sed  et 
calcios  de  pelle  ejus  para  et  eos  indue,  et  semper 
sanos  pedes  et  sana  crura  aut  sanos  gelancken  in- 
terius  habebis,  nec  pestis  interim  te  in  eis  laedit. 
[Homo  qui  timet  veneno  se  occidi,  unguem  unicor- 
ni  sub  scutellam  in  qua  cibus  e?t,  aut  sub  scyphum 


Unicornus  plus  calidus  est  quam  frigidus  (3) ;    sed       in  quo  potus   est  ponat,   et  si   calidi  sunt,   et  vene- 


fortitudo  ejus  major  est  quam  calor  ipsius,  et  mun- 
das  herbas  comedit,  ac  in  eundo  quasi  saltus  ha- 
bet,  et  hominem  ut  caetera  animalia  fugit,  pra>ter 
ea  quae  generis  sui  sunt,  et  ideo  capi  non  potest. 
Et  virum  valde  timet  et  ab  eo  declinat;  velut  ser- 
pens  in  primo  casu  a  viro  declinavit  et  mulierem 
inspexit,  sic  et  animal  istud  a  viro  declinat  et  post 
raulierem  vadit.  Quidam  enim  philosophus  erat,  qui 
naturas  animalium  perscrutaverat,  et  ille  animal  is- 
lud  nulla  arte  capere  poterat,  unde  valde  mirabatur. 

(1)  Et    hominem    in   lihidinem    —    non    quiescunt 
om.  edit. 

(2)  Huc  usque  ed. 

(3j  Quff'  sequuntur  usque    ad  :  Jecor  autem    Uni- 


num  in  eis  est,  eos  in  vase  fervere  facit;  si  autem 
frigidi  sunt,  eos  fumigare  facit,  et  ita  venenum  ap- 
positum  esse  scire  poterit  add.  ed.]  Ca^tera  qua?  in 
eo  sunt,  medicinffi  non  conveniunt. 

Cap.  VI.  —  Df.  Tiguide  (o)  [IV,  iii,  8]. 

Tigris  calidus  est,  et  cursura  in  raontibus  et  in 
vallibus  habet,  et  naturae  Stemboches  [Ihicis  ed.] 
aliquantum  hahet.  Et  de  mulfo  cursu  suo  pustulae 
ex    eo  ut  flius  procedunt,    et    illas  de  se  absterget, 

cnrni  pulveriza,  etc,  omittit  ed. 

(4)  Jecor  enim  animalis —  sanguine  om.  ed. 

(5)  Felis  tigris. 


i:n9 


S.  niLDEGARDIS 


i:j?() 


pt  iilse   fuavetn    odorem    habenl,    atijiie  ad    iiipdica-  .V  riini  in  terrara  deiluit,  cnm  sangnis  eornm  in  vena 


nienta  valent  (1).  Sed  caro  ejns  sliviechte  [livosa 
cd.]  est,  et  propter  forlitndinem  et  vi'locitalem  ("2) 
ejus  homini  ad  comedendnm  non  valet.  Kt  si  a!'- 
qnis  homo  recentem  et  non  veterem  lcpram  halici. 
accipiat  cor  tigridis,  cum  jam  occiditnr,  et  ita  re- 
cens  et  calidum  super  locum  leprse  ponat,  et  lepra 
in  cor  illud  transit,  et  sunabilur.  Si  autem  lepra 
inveterata  est,  tunc  non  proderil,  si  cor  illud  ei 
supcrposueris,  qnia  si  cor  reeens  et  calidum  ant 
vetu>lum  aut  frigidum  lepr£E  illi,  sive  recens  sive 
vetusta  sit,  siiperponitnr,  lepra  in  cor  illud  non  tran- 
sit.  sed  in  caruem  hominis,  et  ita  eum  Iredit,  quod 
etiam  cor  ejnsdem  hominis  facile  dirnmperetnr  (3). 
Cap.  VII.  —  De   P.vntiiera  (4)   [IV,  iii,  5] 


ininnitur,  et  uhi  nuinda  animalia  occiduntur ;  et 
ip^nm  sanguinem  cum  terra  infecta  toUat,  et  in 
caldurio  cnm  uqua  ferverc  faciat,  cavens  ue  tanta 
sit  aquu  quod  sanguini  vires  auferat.  Posleu  in 
balneo  islo  usqnu  ud  gnltur  suum  sedeut,  et  de  eo- 
dem  sanguinc  et  torra  modico  saccello  immittat, 
qnom  in  faciem  suamponat,  si  ihi  dolet.  Qui  cnm 
de  halneo  exierit,  in  leclum  se  reclinet,  ct  saccel- 
lum  cum  sanguine  et  terra  supcr  cor  suum  ponat, 
ne  debilitetur.  Kt  sic  qnater,  vel  quinquies  vel  ad 
amplius  faciat.  Add.  cd.]  Ca'tera  quJE  in  eo  suut  ad 
medicamenta  non  valent. 

Cap.  IX.  —  Dn:  Asmo  (8)  [IV,  iii,   tl]. 
Asinus  plus  calidns  cst  quam  frigidns,    et  stnltus. 


Panthera  valde    calida    est    in    natura   sua,  velut       et  fere  cacus  de  siiperflnitate  naturte,  qnam  in  libi- 


vanam  gloriam  quaerit,  ita  quod  omnia  animalia  in 
factis  snis  libeutcr  imitaretur,  et  ca^tera  auimalia, 
propter  amorem  eorum  non  diligit,  sed  proptor  hoc 
quod  secundum  naturam  suam  opera  eorum  libeuter 
faceret;  nec  etiam  per  omnia  niundis  pascuis  uli- 
tur,  unde  et  anhelitus  ejus  non  est  mundus,  sed  ali- 
qnantum  venenosus,  quamvis  interdurn  hene  olere 
videatur.  Et  ea  quse  in  ipsa  sunt,  ad  medicamenla 
non  mnltum  valent  (b). 

Cap.  VIII.    -  De  Eqlo  (G)  [IV,  III,   10]. 
Equus  plus    calidus   quam  frigidns    est  et  honam 
naturam  in  se  habet,   et  tam  magnam  fortitudinem 
in  se  habet  qnod   eam  nescit  habere,   et  semper  de- 


dine  hahet,  et  grimlicit  non  tenet  nec  suhjoclionem, 
et  hominem  non  fugit,  sed  cum  hoiuine  libenler  est, 
quia  io  aliqua  parle  naturoe  sute  naiuram  homini 
tingit  (9).  Sed  caro  ejus  ad  comedondnm  homini 
non  valet,  quia  foetida  est  de  slaltilia  illa  quam  in 
se  hahet.  Et  si  quis  homo  a  paralysi  fatigatur  et 
has  inutabiles  pesles  iu  se  habct,  quoe  socnnduin 
lunam  in  eo  crescunt  et  decrescunt,  ut  in  Innaticis, 
et  tunc  considera  locum,  ubi  asinus  occidilur  vel 
por  se  moritur,  vel  ubi  se  in  terra  volvat,  id  est 
walgcrt,  el  luox  hominem  illum  ibi,  aut  super  gra- 
men.  ant  supor  terram,  panno  suporposito,  vel  si 
valde  intirmatur,  tenui  iiibicio,  et  perhrevoni  horain 


siderinm  habet  in    ante    procedere,   ct    munda    co-  p  enm  jacere  pormitte  'et  dormire  si   dormire  potest, 


medit.  Et  caro  ejus  tenax  est,  et  gravis  est  ad 
comedendnm,  et  homini  contraria,  ita  quod  prai 
fortitudine  sua  vix  digeri  potest,  quia  carnes  ani- 
malium  qna'  ruminant  ila  temperantur  velut  in 
torcnlari  posila;  sunt,  scilicet  qnod  f.icilius  edi  et 
digeri  possunt;  sed  carnes  illorum  qujc  non  rumi- 
nant  graviores  et  tam  facile  non  digerunlur  (1). 
Sed  et  homo  qui  scabiem,  qnamvis  fortem,  haheat, 
accipiat  hircinnm  sepum,  id  est  unslet,  et  de  aure 
equi  sangninem  emittat,  et  sopo  illo  sanguinem 
commisceat,  et  ille  ad  ignom  sc  soepe  cum  eo  perun- 
gat,  et  sanabitiir.  [Sed  et  homo  qui  de  iraciindia 
leprani  contrahit,  vadat  ubi  sanguis  modicus  equo- 

(1)  Kt  dc  mnlto  cursu  — valp.nt  om.  ed. 

(2)  Fropter  —  vcloc.  om.  ed. 

(J)  Si  autrm  lcjirn  —  disrumperetar  oni.  ed.,  sed 
lisoc  habet  :  «  sed  et  qiii  comestos  cihos  digerere 
non  potest,  cnm  tigris  occiditur]  jecur  ejus  cali- 
diim  stomacho  suo  per  brevem  horam  snperponat, 
scilicot  diim  calorem  amittat,  et  stalim  stomachus 
ejus  solvetur,  et  digerit.  ¥A  si  ulcus,  aut  slier  in 
corpore  hominis  est,  itu  tamen  quod  non  sit  quod 
freislichaz  dicitur,  tnnc  pustulse  quae  in  tigride 
sunt  iisdem  ulceribus  superponantur,  et  rumpen- 
tur,  et  ille  sanabitur.  » 

(4;  Felis  pardus. 

(o)  Ed.  :  —  J)e  pardo,  «  Pardus  calidus  cst,  et 
jocundus,  et  velox,  et  fortis.  Ilomo  autem  qui  de- 
bilis  in  pectore,  et  in  stomacho  est,  et  defectum  in 
corde  sa>pius  sentit,  cor  pardi  ad  solem  siccet,  ot 
pulverizel;  et  cum  defectnm  sentit,  ipsum  jinlve- 
rem  loco  uhi  dolet    superponat,    et   moljus    habehit 


et  poslea  dextram  manum  ejus  apprehende,  et  dic  : 
<(  Lazarus  dormivit  (10),  et  requievit,  et  surrexit,  et 
sicut  enm  Christus  de  foitenti  roedilate  excitavit,  sic 
et  cum  periculosa  peste  hac  ot  de  mutabilihus  mori- 
bus  febrium  surge  in  conjnnctione  illa  qua  ipse 
Christus  ad  hnjusmodi  desuper  sedendo  istud  se 
conjunxit,  pra?signans  quod  homincm  de  peccatis  suis 
redimeret,  et  eum  erigcrel.  »  Deinde  post  modicam 
horam  in  eodem  loco  tcr  fac  una  die,  et  secunda 
aut  tertia  die  similiter  in  eodem  loco  ter  fuc,  iinu 
secunda  ot  tertia  dio  iternm  ter  fac, et  curjbitur  (II). 
Cap.  .X.  De  Cervo  (12)  [IV,  iii,  12]. 
Cervus  repenlinum   calorcm  habet  in  se,    et  mi- 

D  Sed  et  homo  ungulam  cnm  pelle  pedis  apud  se 
haboat,  el  nbi  fuervnl  magica,  ibi  ad  plenum  fieri 
non  possnut.  » 

(0)  Equus  caballus.  Job  xxxix,  22. 

(7)  lla  r/uod  prse  fortitudiiie  —  digcruntur  om. 
ed. 

(8)  Eguus  asinus. 

(9)  Et  homincm  —  tangit  om.  ed. 

(10)  Joan.  XI,  4.3. 

(11)  El  si  guis  homo  a  paralijsi  —  et  curabitur  om. 
ed.  quornm  looo  ha'C  hahet  :  «  Lac  autem  de  asino 
procedens  leproso  homini  prodest,  si  illud  freqnen- 
ter  bihit.  Sed  et  qni  scrofnlas  in  corpore  suo  habet, 
si  idem  l.ic  sa-pius  hihit,  eas  plus  exiirgere  prohi- 
bet,  quia  quod  immundum  est  immundum  expel- 
lit.  Sivermis  carnein  hominis  comedit,  de  ossibus 
asini  pulverizet,  et  super  locum  illum  ponat,  et 
vormis  morietur.  » 

(12)  Ccrvus  elaphus. 


1321 


PHYSICA.—  Lin.  VII,  I)E  ANIMALIBUS. 


1322 


nus    frigescit,  sed  plus  calidus    est  et    mansuetus,  A 
atque    [iiuuda   pabuia   comedit,   Garo    ejus   sanis   et 
inlirmis    ad    comedendum  bona   est   (1).    Cum    au- 
tem  senserit,  quod  rami  in  cornibus   ejus  jam  ultra 
non  procedunt,    tunc  scit  quod  jam  in   se  arescere 
incipit  et  tardus   tieri,  et  tunc  quoddam   tlumen  in- 
tra,  et  damph  de  tlumine  ascendentem  in  se  traUit, 
et   tunc  de  ipso  flumine   egrediens,    ibi    in    littore 
herbulas  sibi  convenientes  comedit,   et  deinde  qufe- 
rit  locum,  ubi  unck  inveniat;   quod  cum  invenerit, 
valde  litet,  ita  quod  de  hoc  hunck   ille   valde  fatiga- 
lur,    quod   etiam   contra   ipsum   cervum  flatus  suos 
emittit.  Sed  cervus  magisac  magis  vocem  suam  exal- 
tat,  luet  etore  hyat;  at  tandem  unck  ille  quasi  prae  ira 
in  fatigatione  se  iu  os  illius  torquet,  et  ventrem  ejus  „ 
intrat,   quod   cervus    sentiens,   mox  properat  queck- 
bronnen,  quem  hujus  naturse  scit,  quod   omnia  pu- 
trida  et  venena  aufert,    et  ex.  illa  supramodum   bi- 
bit,  ita  quod  etiam  idem  unck  de  aqua  ilia  in  eo 
submergitur,  id  est  erdrincket.   Quo  facto    herbulas 
quserit,  quae  purgationem  faciunt,   et  illas  comedit, 
et  ita   serpentem  per  posteriora,  velut  cum  potione 
emittit,   quia   si  idem  serpens  per  eum  iion  trans- 
iret,  de  veneno  illius  moreretur.    Et  tunc  inlirmaii 
incipit ;   deinde   autem    vallem   quaerit,  ubi   optimte 
herbulse     crescunt,    quee    sanitatem    conferunt,    et 
eas  ibi  comedit,    et     ita    ibi    fere    per   mensem   in 
quiete  jacet,  et  ibi  etiam  cornua  et  crines  ejus  ab 
eo  cadunt,  et  tunc  aliquantum  meliorari  incipit.  Et 
postea  et  denuo  ad  praedictum   queckbronnen  vadit,  C 
et  tunc  raodicum   ex  eo  bibit,  ut  si  quid  foetidum  in 
eo  remauserit,   iterum    leviter  purgetur,  ac  deinde 
praefatas    herbulas  iterum    comedit,  et    ita    sanari 
incipit,     et     cornua    in    eo     crescunt,    et    iterum 
crines    ejus     procedunt,     et    postea    caro   ejus    et 
omnia   quai  in   eo   sunt,    saniora  sunt,  quam   prius 
fuerunt.  Si  quis  autem   homo  carnes  cervi   aliquan- 
tum   calidas  et   non  ferventes  comedit,    stomachum 
ejus  purgat  et  levem  illum  facit.  Et  de  cornu  ejus 
schabe,  et   hoc  quod  inde  schabest,  thus  adde,  et  ad 
ignem  simulincende,  et  odor  ejusde  fortitudine,quam 
eadem  cornua  in  se  habent,  aereos  spiritus  fugat,  et 
magica  compescit,  et  zauber  et  malas  vermes  fugat. 
Sed  et  qui  jecor  ejus  comedit,  c/icht  ab  eo  compescit,  ^ 
et  stomacliuui    ejus  purgat,  et  levem  illum  facit. 
Cap.  XI.  —  De  Rkch  (2)  [IV,  ni,  13]. 
Rech  temperatus  [frigida  ed.]   est,   et  mansuetus, 
et  mundam  naturam  habet,   et  montes  libenter  as- 
cendit,  et  aerem  quserit,    nec  nimis  calidus   nec   ni- 
mis  frigidus    est,   sed  temperatus,   et  in   montibus 


illis  herbas  quaerit,  quae  de  eodem  aere  croscunt, 
et  illas  comedit  (3),  et  sic  bonis  et  sanis  pascuis 
utitur.  Et  caro  ejus  sanis  et  intirmis  honiinibus 
bona  est.  Homo  autem  qui  de  wicht  fatigatur,  de  je- 
core  ejus  saepe  coinedat,  et  wicht  in  eo  compescit. 
Sed  et  si  quis  de  carnibus  ejus  sa'pe  comedil,  slim 
et  foetida  ab  illo  purgant.  Et  qui  inter  scapulas  de 
gicht  fatigatur,  cor  ejus  exsiccet  et  servet,  et  cum 
inter  sca[)ulas  dolet,  idem  cor  in  baumolco  intinge, 
et  ita  super  locum  doloris  illius  liga,  et  melius  ha- 
bebit.  Sed  et  qui  in  stomacho  dolet,  ita  quod  sto- 
machus  ejus  vircijtcrgit  est,  vel  frigidus  est,  vel  in- 
duratus  est,  ita  quod  comestos  cibos  digerere  non 
potest,  uiislet  ejus  accipial,  et  ad  tertiam  parteiii 
oleum  de  fructu  hagenbucha,  vel  de  fago  adde,  et 
haec  simul  commisceat,  et  sic  per  canabiiieum  paa- 
num  striche,  et  pannum  istuui  super  stomachum 
suum  ponat,  et  sic  portet,  et  quamvis  dolor  in  sto- 
maciio  ejus  fortis  sit,  melius  habebit.  Quod  si  neu- 
trum  oleum  habere  poterit,  sepum  de  rech  super 
prffifaturn  panuum  ponat,  ut  prajdictum  est,  et  sto- 
niacho  suo  circumponat,  sed  ad  hoc  eynplastcr  fa- 
ciendum,  oleuin  de  hagcnbucha  melius  est  quam 
oleum  de  rutha  (4). 

Cai'.  XII.  —  De  Steynbock  (5)  [IV,  iii,  14J. 

Slcynbock  plus  frigidus  est  quam  calidus,  et  tor- 
tuosus  in  moribus  suis,  et  in  montibus  ac  in  ne- 
bula  et  in  dofftc  et  in  dauwe  libenter  versatur,  at- 
que  fortitudo  ejus  tam  repentina  est,  quod  saepe 
ita  laborat  (6);  sed  caro  ejus  slimechte  [livosa  ed.] 
est  et  intirma,  et  nec  sano  nec  infirmo  homini  ad 
comedendum  vaiet.  Sed  tamen  homo  qui  sanus  est 
eum  comestum  superare  potest.  De  pelle  autem  ejus 
cingulum  et  sotulares  fac  et  eos  indue,  et  sanitatera 
corpori  tuo  conservant.  Et  caudara  ejns  cum  pelle 
et  cum  carnibus  ipsius  cauda;  exsicca,  et  in  manu 
tua  ipsum  porta,  et  nec  per  zauber  [magica  ed.}  ex- 
tra  voluntatem  tuam  interira  duci  poteris.  Et  si  ve- 
nenum  aut  in  cibo  aut  in  potu  sumpseris,  tunc  sta- 
lim  camdem  caudam  aut  in  vinum  aut  in  alium 
quemlibet  polum  per  horain  unain  pone,  et  sic  bibe, 
et  venenura  illud  aulper  nauseara  aut  per  secessum 
per  te  transibit,  et  siccuraberis.  Sed  et  de  cornu  ejus 
inanubrium  cultelli  fac,  et  iliud  aut  iu  inauu  tua  aut 
alias  apud  te  semper  habeas,  et  sanitatem  tibi  confert. 
Caetera  quae.  in  eo  sunt,  ad  medicinam  non  vaient  (7). 
Cap.  XIII.  —  De   Wisant  [IV,  iii,   15]. 

>r<s«tti  calidus  est,  et  fere  mores  cervi  habet.  sed 
velocior  et  mudicum  sanior  cervo  est.  Et  caro  ejus 
sana    est  ad  comedendum   et  homini    bona  est.   Si 


(1)  Quse  sequuntur  usque  ad  si  quis  autem  homo 
carnes  cervi  aliquantum  calidus,  etc,  om.  ed.,  quae 
biEC  interserit  :  «  Et  si  quisquam  homo  in  aliquo 
membro  a  paralisi  fatigalur,  cervinum  sepum  in 
patella  dissolvat,  et  ad  medietatem  ejus  de  hirciuo 
sepo,  et  modicum  de  pulverizata  rairrha  addat,  et 
cauabineum  pannum  intingat,  et  calidum  super 
membrurn  in  quo  paralisis  fuerit  constringat ;  et  sic 
ssepe  faciat,  et  paralisis  cessabit.  » 

(2)  Cervus  capreolus. 

PATnoL.  CXCYIf. 


(3)  Et  aerem  —  comedit  om.  ed. 

(4)  Quod  si  neutrum  —  de  rutha  om.  ed.  quse 
ha^c  habet  in  line  capituli  :  «  Sed  et  homo  de  pelle 
ejus  ciiigulum,  et  cliirothecas,  et  etiam  velut  ca- 
niisiara  de  pelle  ejus  faciat,  et  iliam  ad  cutem, 
velut  super  linearn  caraisiam  indiiat,  et  fortis  pes- 
tis  interim  eum  non  leedet. 

(3)  Capra  Ibex. 

(6)  Et  in  montibus  —  laborat  om.  ed. 

)7)  Cxtera  —  vatoH  om.  ed. 

42 


1323 


S.   Ull.DEC.VHUIS 


1 304 


autetn  schelmo  [pestilentia  ed.\  equos  aut  asinos,  A 
boves  et  oves,  capras  et  porcos,  et  alia  qu;i>c\imque 
animalta  fatigat,  de  cornibus  wisant  iti  aquam  scha- 
be,  et  por  novem  dies  illis  ad  bibendum  da,  et  schcl- 
mo  ab  eis  cessabit.  CaHcra  qu£e  in  eo  sunt,  medi- 
ciaffi  ad  perfectum  non  conveniunt  (i). 

C.\p.  XIV  —  De  Rove  (2)  [IV,  iri,  16]. 
Bos  frigidus  est  in  tfmperaniento  et  siccus  est, 
sed  cum  aereis  spiritibus  bomini  non  inimicatur, 
nec  ipsi  multas  illusiones  in  bico  illo  facere  pos- 
sunt,  ubi  bos  est,  quia  bos  mundus  est,  et  ideo 
etiam  in  holocauslum  Deo  s;ppe  antiquitus  offere- 
balur  (3).  Citro  autem  ejus  propter  frigiis  quod  in 
se  liabet  frigido  homini  ad  comedcndum  non  valet ; 
calido  autem  qui  ex  natura  sua  calidus  est,  pro- 
pter  frigus  quod  in  ipsa  cirne  e>t  ad  comedendum 
bona  est.  Et  si  aliquis  schrndcn  pestem  in  membris 
suis  et  in  juncturis  membrorum  suorum  liaLet,  et 
si  etiam  in  stomacho  suo  dolet,  pedes,  id  est  geswil 
et  winlct  pedum  bovis  coquat,  ct  de  fis  sufticienler 
comedat,  et  tigentem  pesteni  in  juncluris  membro- 
rum  et  dolorem  in  stnma^ho  compcsoit.  Sed  qui 
jecor  bovis  sa»pe  comedit,  illum  confortat  propter 
bonam  naluram  ;  cor  autem  et  pulmo  ad  comeden- 

(1)  Cxtera  —  conveniunt  om.  ed. 

(2)  Bos  Tdurns. 

(3)  Sed  cum   acreis  spiritibus  —    offcrcbatur    om. 
ed. 

(4)  Ed.  in  mullis  variat  :  «  Bos  frigidus  in  tem- 
peramento  esl,  et  siccus;  et  caro  ejus  frigido  ho- 
mini  aj  comedendum  non  valel;  sed  illi  ([ui  ex  C 
natura  sua  calidus  est  non  multum  obest.  Si  quis 
albuginem  in  oculis  patitur,  cum  adhuc  recens  est, 
recens  fel  bovis  oculis  suis  in  nocle  stiperponat,  et 
li<;et  ne  labatnr.  Et  sic  {ter  triduum  ficiat,  sed  ta- 
men  modice.  Post  triduum  au'.etii,  fenum  gractini 
rosato  oleo  immittat,  et  oculis  su[ierponat.  Sed  et 
qtii  calculum   in  se  habet,  recens  fol  jiivenis  tauri, 

et  bis  tantum  de  sanguine  ejus  e.xsiccet,  et  de  pul- 
vere  sn.xifric.T  tanlum  quantum  fellis  cst  addat,  et 
in  siibtilem  pannum  simul  liget,  et  in  forle,  boiium, 
et  puriim  vinum  ponat,  ot  jejunu?  et  pransus  inde 
bibat;  non  autem  infracibiim. 

«  Et  si  aliquis  pungentem  pe.=  tem  in  raembris  suis 
habet,  induratas  plantas  pedum  bovis  coquat,  et 
ssepe  et  suflicienli-r  ex  eis  contedat,  et  curabitur. 
El  in  vacca  eamd^m  naturam  homo  sentiat.  Et  si 
quisjiiam  homo  scrophulas  in  corpore  suo  habet, 
matricem  juvenculje  vacciE  qiia?  nondiim  genuit,  D 
et  ad  quam  nondum  taurus  in  coitu  accessit,  super 
ignitum  lapidem  exsicctit,  et  pulverizet,  et  pulve- 
rem  jecoris  talpsc  addat,  et  de  piilvere  hoc  in  sor- 
bicio  Iriticea  farina  parato,  et  per  novem  dies,  vel 
per  plures  sorbeat,  et  scrophul.T"  in  eo  deticient. 
Lac  autem  vaccarum  (a)  et  alioriim  animalium,  sci- 
licet  oviiim,  ct  caprarnm,  et  omne  lac  in  hyeme  sa- 
nabiliiis  est  qiiam  in  a'state.  Sed  qiii  in  8e-)*ate  lac 
comediint,  nec  sani  sunt,  eos  aliquantum  lasdit ;  sed 
si  intirmi  et  debiles  sunt,  modicum  de  eo  comedant. 
Butyrura  autem  quod  de  lacte  exprimitur  suavem 
calorem  habet,  sed  butyrum  vaccarum  melius  et 
sanabilius  est  quam  ovium  atit  capra-.  Et  homo 
qui  ptisicus  est,  el  in  corpore  suo  aridus,  quodiibet 
butyrum  comedat,  et  eum  interius  sanat,  et  refo- 
cillat.  Sed  et  sano  homini  qui  moderatas  carnes 
habet,  butyrum  bonura  et  sanum  est  ad  comeden- 
dum ;  si    autem    pingues    carnes    habet,    moderate 

(a)  De  lacte  et  butyro  in  cod  ms.  seorsim  agitur  supra 


dura  non  multum  valeut.  El  in  vacca  earodem  natu- 
ram  senties.  Ctetera  aulem  quae  in  eo  siint,  ad 
medicamenta  non  miilluin  prosunt  (4). 

Cap.  .\V.  —  De  Ove  (o)  [IV,  iii,  17]. 
Ovis,  sive  aries,  sive  agna  sit,  frigida  esl,  sed  ta- 
men  bove  calidior,  et  etiarii  humida  et  simplex 
est,  et  amaritudinem  et  acerbitatem  non  habet.  Et 
caro  ejus  sanis  et  iutirmis  hominibus  ad  come- 
dendum  bona  est.  Sed  illo,  qtii  toto  corpore  deticit 
et  ciijus  vena>  virwolkct  [debilitata*  et  tepida>  cd.] 
sunt,  de  succo  carnium  ovis  et  de  suffcn,  [jure 
ed.]  in  quo  coquitur,  si  vult  sa^pe  sorbeat,  et  mo- 
dicum  de  carnibus  eariim  comedat,  et  cum  conva- 
Itieril,  suflicienter  de  ipsis  comedat  si  voliierit.  Et 
ea>dem  carnes  in  eestate  ad  comedendiim  bona?,  sunt, 
quia  sestus  eas  calefacit,  in  hyeme  aulem,  quia  fri- 
gida»  sunt,  ad  comedendum  non  valeiil,  qiiia  hyems 
etiam  frigida  est.  (6)  Sed  et  pelles  ovium  ad  in- 
dumenta  hominis  bona^  sunt,  quia  nec  siiperbiam, 
nec  libidinem,  nec  pestera  honiini  inferunt  sicut 
alia^  pelles  qiiarumdam  besliaruin  fdciuiil;  unde  et 
Deus  Adffi  indumontura  de  pellibus  ovium  de- 
dit  (7).  Et  si  aliquis  de  cottidianis,  seu  tertianis, 
seu  quarlanis    febrilius  fatigalur,   cujuscumque    ge- 

comedat,  ne  plus  ingrosscscat.  Itaque  lac,  et  bti- 
tyrum,  et  caseos  qiii  ex  lacte  vaccarum  sunt,  in- 
iirmus  et  sanus,  fiigidus  et  calidus  moderate  co- 
medere  possunt.  Caseiis  aulem  qiii  de  quolibet  lacte 
tit  diversara  naturam,  secundum  naltirara  eorura- 
dem  animalium  de  quortini  lacte  jiaratur,  in  se  ha- 
bet,  et  sic  comedenti  adlia^ret.  Nam  hominem  qui 
sanam,  ct  duram,  et  aridam  carnem  in  corpore  suo 
habet,  durus  et  aridus  caseus  comestus  non  muUum 
Uedit.  lllum  autem  qiii  molles,  pii.gties,  et  humidas 
carnes  habet,  mollis  et  recens  caseus  non  hedit. 
Ctim  videris  boves,  aut  de  noxio  sanguiue,  aut  de 
forti  labore  intirmari,  accipe  de  conchis  arenarum 
qua»  in  litlore  jacent,  et  eas  in  pulverem  redige,  et 
pnlverem  istiim  cura  batheraia  in  aquam  mitte,  ita 
quod  de  pulvere  isto  pliis  quam  balhemiie  sit,  el  da 
eis  in  potum.  Nara  quia  boves  aliquantiHn  aquatiles 
sunt,  cum  concha  arenarum  qu«  de  aqiioso  acre 
est,  et  quai  etiam  sicca  et  calida  existit,  balheraiae 
quffi  calida  est,  et  qua?  etiam  multiplices  vires  ha- 
bet,  in  suavitate  aqiia?  conlcmperanltir,  et  infirmi- 
tatem  boura  niinuunt.  Pulvis  eiiim  concharum  pra- 
vos  humores  in  eis  minuit,  bathemia  eos  per  omnia 
consumit;  et  aridum  fenum  inlerim  ad  comeden- 
dum  dabis,  ne  de  viridi  herba  pravi  humores  in 
ipsis  augmententur.  » 
(.■))  Capra  ovis 

(6)  Et  exdcm  carncs  —  est  ora.  ed.,  quse  addit  : 
«  Et  homo  de  jecore  ejus  saepe  et  suflicienter  corae- 
dat,  et  flegma  in  eo  minuit,  et  frtida  storaachi 
ipsius  purgat.  Sed  et  qtii  iu  pectore  tussitat,  et  spi- 
ramen  absqt;e  dolore  pulmonis  difticuller  iramittit 
et  emittit,  de  piilinone  ejus  sspe  comedat,  et  in 
peciore  melius  habebit.  Mulier  autem  cujus  raatrix 
iriterius  frigida,  et  tenuis  est  ad  concipiendum  pro- 
lem,  matricem  agna;  aut  vacca?,  cum  adhuc  niundse 
sunt  ita  quod  nullo  fetii  gravatae  fuerunt,  nec  sunt, 
cum  lardo,  et  aliis  pinguibus  carnibus  coquat,  cum 
in  conjunctione  maiiti  esse  debet,  et  hujusmodi 
carnibus  frequenter  utatur;  et  si  Deus  voluerit,  tan- 
to  fdcilitis  concepit,  quia  judicio  Dei  multoliens  fit 
quod  virtus  generandi  hominibus  aufertur.  » 

(7)  Gen.  iii,  21. 
capp.  180  et  181  libri  I. 


1325 


PHYSICA.  —  IJB.  VII,  DE  ANIMAMiUJS. 


I32fi 


neris  sint,  accipe  scheper  [veilus  cd.]  arielum  abs- 
qiie  pelle,  et  de  ariete  tantuai  tonsum,  et  in  illa 
parte,  ubi  ad  cutem  arietis  fuit,  cum  sepo  ovis  ad 
iguem  calefacto  idem  schepe?'  modice  asperge,  et  ita 
simul  ad  ignem  calefac  denuo,  et  cum  riddo  homi- 
nem  illum  jam  infrigore  fatigat,  mox  ipsum  scheper 
super  stomachum  et  super  pectusejus  et  circa  scapu- 
las  ipsius  pone,  ut  ita  incalescal  et  ut  sic  dormiat,  et 
hoc  quociens  vicho  eum  fatigat  fac,  et  cito  curabitur. 
Cap.  XVI.  —  De  HiRco  (!)  [IV,  ni,  18] 

Hircus  valde  repeutinum  calorem  habet  et  iu- 
stabiles  mores,  et  caro  ejus  sanis  el  iniirmis  ho- 
minibus  ad  comedendum  bona  est,  et  si  ssepe  co- 
meditur,  fracta  et  contrila  viscera  sanat,  et  stoma- 
chum  comedentis  sanat  et  confortat.  Et  capra,  si 
fortis  est,  usque  ad  Augustum  comedi  potest,  hir- 
cus  aa'em  ia  Augusto  td  comedendum  bonus  est. 
Sed  haedi,  sive  hirci,  sive  capra»  sint,  usque  ad  au- 
turapnum  homini  ad  comedendum  valent.  Et  homo 
qui  in  stomacho  dolet,  jecor  hirci  asset  et  ita 
usque  ad  medium  Augusti  sfepe  comedat,  et  stoma- 
chnm  ejuspurgatet  sanat,  velut  bona  potio.  [Sepum 
quoque  hirci  bonum  et  salubre  est,  et  plurimis  me- 
dicinis  coaptatur.  Et  capra  eamdem  naturam  habct 
quam  et  hircus,  excepto  quod  hircus  fortior  capra 
est.  Et  si  quis  in  pulmone  dolet,  lac  caprarum  fre- 
quenter  bibat,  et  ciirahitiir.  Add.  ed.]  Ca^tera  quae 
in  eis  sunt,  ad  medicamenta  non  valent. 

Cap.  XVII.  —  De  Porco    (2)  [IV,  lu,   19]. 

Porcus  calidus  est,  et  ardentem  naturam  in  se 
habet,  et  limosus  [livosiis  ed.]  est,  quoniam  nullum 
frigus  ipsum  purgat;  et  aliquantum  eyterecht  est, 
ac  semper  avidus  est  ad  comedendum,  ideo  non 
curat  quid  comedat,  et  etiam  interdum  immunda 
comedit;  in  aviditate  sua  lupinos  mores  haLet, 
quoniam  csetera  animalia  discindit;  et  caninos  mo- 
res  habet  in  eo,  quod  cum  hominibus  quemadmo- 
dum  canis  libenter  moratur;  sed  immundum  ani- 
mal  est  (3),   unde  caro  ejus    non   est  sana,   scd   tor- 


B 


A  tuosa,  et  nec  sanis  nec  infirmis  hominibus  ad 
comedendum  bona  est,  quia  nec  flecma  nec  alias  in- 
lirmitates  miouit  in  liomine,  sed  auget,  quoniam 
calor  pjus  calori  hominis  se  adjungit,  et  tempesta- 
tes  in  moribus  et  in  operibusquae  mala  sunt  in  ho- 
mine  excitant  (4).  Sed  homo  qui  valde  iniirmatur, 
ita  quod  in  corpore  suo  deticit  et  aridus  est,  ille 
de  juvenibus  porceliis,  interim  dum  intirmus  est, 
modice  comedat  ut  do  calore  illorum  calorem  ac- 
quirat,  et  postquam  convaliierit,  amplius  ex  eis  non 
comedat,  quia  denuo  iniirmitates  in  eo  augeret  (o). 
Sed  et  homo,  qui  in  corpore  jam  fcre  deficit,  do 
cocto  jecore  porci  sa'pe  comedat,  et  eum  refocil- 
lat,  id  est  labet  et  confortat.  Et  silvester  porcus 
eamdem  naturam  habet,  exeepto  quod  silvester 
mundior  domestico  est.  Ca:>tera  quaj  in  eo  sunt  ad 
medicamenta  non  multum  valent. 

Cap.  XVIII.  —  De  Lepore.  (6)  [IV,  iii,  20]. 

Lepus  magis  calidus  est  quam  frigidus,  et  man- 
sueludinem  ejus  et  saltus  Rech  habet.  Sed  quod  ali- 
quando  sexum  mutare  videtur,  hoc  est,  quod  mascu- 
lus  aliquando  virilia  sua  introi'sum  trahit,  ita  quod 
sic  quasi  femina  est,  interdum  non,  et  quod  fe- 
mina  juxta  umbilicum  suum  quasi  quoddam  os  et 
\e\ai darm  emiltit,  ita  quod  ob  hoc  quasi  masculus 
esse  putatur,  sed  tamen  masculus  nequaquam  est. 
Nam  nec  masculus  femina  erit,  nec  femina  mascu- 
lus,  ita  quod  masculus  non  parit  et  quod  femina 
masculinum  semen  non  habebit  (7).  Et  simplex  fel  le- 
Q  poris  super  lepram  hominis  funde,  et  etiam  cum  eo 
s»piu3  inunge,  et  ruse  ejusdem  lepra^  cadent,  et 
i!le  sanabitur,  quia  fel  leporis  satis  ad  lioc  prodest. 
CtEtera  vero  qua'  in  eo  sunt,  ad  medicamenta  non 
mullum  prosunt  (8). 

Cap.  XIX.  —  De    Lupo  (9)  [IV,  iii,  21]. 

Lupus  valde  calidus  est  et  aliquanlum-  de  mori- 
bus  aereorum  spirituumet  de  moribiis  leouis  habet. 
Et  aerei  spiritus  in  natura  illius  saepe  cum  illo  de- 
lectantur  et  eum  comitantur,  et  lupus  homini  sem- 


(1)  Capra  llircus. 

(2)  Sus  scrofa  et  Aper. 

(3)  El  aliquantum  eyterecht  —    animal  est  om.    ed. 

(4)  Quoniam calor .  —  excitant  om.  ed. 

(5)  Ed.  mulla  addit  :  «  Qui  autem  leprosus  est, 
porcinas  carnes  devitet,  quia  lepram  in  eo  augent.  ^. 
Et  homo  qui  per  guttam  paralisis  fatigatur,  lardum 
per  diem  et  noctem  in  vinum  ponat,  ut  molle  efh- 
ciatur,  et  in  vino  conteratur,  ut  succum  reddat. 
Postea  aserum  terat,  et  succum  istum  succo  lardi 
addat,  ita  ut  succus  aseri  sexies  minor  sit  quam 
lardi,  et  modicum  de  favillis  ex  stramine  avense 
factis  in  pra^fatum  succum  mittat,  et  simiil  fervere 
faciat,  postea  per  pannuin  colet,  el  unguentum  fa- 
ciat;  et  quando  de  piwdicta  peste  dolet,  se  ungat, 
et  melius  habebit.  Homo  autem  qui  qualibet  lepra, 
cujuscumque  generis  sit,  leprosus  est  porcinascarnes 
pingues,  et  jain  occisas,  temperatee  a^tatis,  in  sola 
aqua,  absque  uUo  alio  condimento  tam  fortiter  co- 
quat  ut  qua  illa  sagimine  tota  perfundatur,  sed  ta- 
men  ita  coquantur  ut  deinde  edi  possint.  Quibus 
coctis,  de  aqua  tollantur,  et  mox  in  eamdem  aquam 
stercus  gallinarum  ad  sufficientiam  ponatur,  insu- 
peret  arvinam  cornicum,  etbistantum  dearvinacor- 


vorum,  et  ter  tantum  de  sepo  cervorum ;  et  hai-c 
omnia  in  pra^dicta  aqua  coquantur.  Quo  facto,  pin- 
guedo  qua'  desuper  natat  reservetur.  Leprosus  au- 
tem,  qualicumque  lepra  infeclus  sit,  pra.'fdta  aqua 
in  loco  leprffi  lortiler  lavelur,  et  deinde  unguenlo 
hoc  perungatur,  et  hoc  cum  eadem  aqua  non  elfusa, 
et  cum  eodem  unguenlo  tamdiu  lial  dum  sanetur. 
Lenis  enim  lepra  tali  modo  cito  fugabilur;  fortis 
autem  per  aliquod  tempus  durat,  sed  tamen  emun- 
dabitur,  aut  Deus  tieri  hoc  non  vult,  aut  niors  ejus 
succedet.  Item  si  quis  leprosus  est,  sicca  cutis  porci 
in  qua  parte  carnes  fuerunt,  supra  lepram  pona- 
tur,  qualenus  incalescat.  et  sudfl,  eL  iepra  in  cu- 
tem  hanc  Iransit.  Et  post  sudurcm  culis  auferatur, 
et  mox  inlirmus  cum  hircino  sepo  inungatur.  Dein- 
de  idem  leprosus  cum  alia  porcina  cute  simili  modo 
circumdetur,  et  hircino  sepo  ungatur  et  sic  tertia 
vice  liat,  et  etiam  insuper  usque  duin  sanetur.  Et 
silvester  porcus,  »  etc,  ut  in  cod.  ms. 
(fi)  Lepus  titnidiis. 

(7)  El  mansuetudinem  ejus  —  nonhabebit  om.  ed. 

(8)  Csetera  —  prosunt  om.  ed. 

(9)  Canis  hipuf. 


i:{? 


S.   IIIIDIT.AHDIS. 


1 :52s 


periusidialur,    et    euin  libeuter    dilaceraret  si   pos-  A  dem  carnem  diligal,   quia   h  oc  in    homine  seutit  et 


set.  qiiamvis  etiaiii  esiiriem  non  patialur;  sed  se- 
cundum  leonis  naluram  humint-m  scit  et  intelligit, 
eteum  a  longe  odoratur.  Et  cum  lupus  hominem 
pnmo  vidit,  aerei  spiritus  qui  illum  comitantur 
hominem  in  viribus  suis  debilitant,  quia  homo  tunc 
nescit  quod  iupus  eum  videt.  Sed  cum  homo  lupum 
prius  videl,  Deum  in  corde  suo  tenet,  et  intentione 
iild  elaereos  spiritus   et  lupum  cum    eis   fugal  (I). 


intelli;j;it.  Quod  si  ctiam  tur  in  domo  est,  vel  aliquis 
homo  qui  voluntatem  tiirandi  habet,  in  eum  suh- 
murmurat  et  (jrimct,  et  alios  nutus  [motus  ed.]  ad 
ipsum  habet  quam  ad  alium  hominem,  et  post  illum 
vadit,  naribus  ejus  odorem  temptat,  et  post  illum 
stancket,  el  hoc  modo  fur  nolari  putest.  Sed  et  actus 
et  eventus  laititia?  sive  tristitiie  qui  homiui  fu- 
turi  sunt  et  jam    instant,  aliquaudo  praesenlit,   se- 


llumo  autem  qui    de  (jicht    valde    faligatur,  accipiat       cundum  inleliectum  el    secuudum    hos  vocem  emil- 


foVid  yiclitbauintsiit.  scalwurcz  aujuali  pondere,  et  in 
mortario  scam)n',  et  tunc  eis  plus  de  sagimine  [san- 
guiue  ed.]  lupi  addat  et  simul  commisceat,  et  sic 
uiiguentum  faciat,  et  cum  eo  se  j)erungat  ubi  dolet, 
et  postea,  secunda  aut  tertia  die,  assum  haineum 
iutret,  et  gicht  cum  eodem  unguento  ex  eo  sudabit; 
et  se  in  eodeiu  halneo  fortiter  abluat;  et  hoc  un- 
guentum  in  cute  sua  non  dimitlat  quin  abluat,  quia 
tam  forte  est  quod  yicht  nullo  modo  in  ilio  loco 
permauere  poterit  quo  ungitur.  Et  si  quis  praj  in- 
Urmitate  pestium  in  capile  furit  et  frenelicus  est, 
crines  de  capite  abrade,  et  lupum  in  aqua  coque, 
pclle  et  viscerihus  abjectis,  el  caput  furentis  in  6/'oc/t 
ejusdem  aqua*  lava,  oculis  et  auribus  ac  ore  iilius 
cum  panno  ligatis,  ne  in  oculos  aut  in  aures  aut  in 
05  iliius  inlret,  quia  si  de  brocho  iilo  corpus  ejns 
intraverit,  magis  furit,  quia  ei  velut  venenum 
esset;  et  sic  fac  per  tres  dies,  et  quamvis  furor 
forlis  sit,  ille    sensus    suos  recipiet.    Quod    si    iiie 


tit,  et  eos  ostendit;  quando  ea  futura  sunt  qua?  iaeta 
sunt...,  caudam  suam  la>tus  movet,  ac  si  ihi  tristitia 
futura  est,  tristisululat  (G). 

Et  calor  qui  in  lingua  est,  vulneribus  et  ulceri- 
bus  sanitalem  confcrt,  si  ea  calure  linguaj  sua^  te- 
tigerit  (7).  Si  autcm  de  i  eile  ejus  calcii  tiunt,  pedes 
dulere  facit  inUrmos  ab  immuuditia  quam  iu  se 
habet  quod  inmiundo  sudore  carnis  su«  sa^pe  trans- 
fusa  est.  Sed  caro  ejus  ad  niiiium  usum  hominis 
valot,  et  jecor  et  viscera  cjus  fere  veuenosa  sunt, 
et  ideo  auhclitus  ejus  nocivus  est.  Et  si  canis  in 
aiiquem  pancm  aut  in  alium  cibum  mordet,  vel  si 
de  aliquo  potu  bibit,  quud  de  liis  remauet  homo 
iiec  comedat,  nec  bibat,  quia  canis  interdum  aliqua 
hora  de  cibo  aut  de  potu  gustare  polerit  quod  ve- 
npuum  in  reliquiis  illis  emittit,  et  ideo  si  liomo 
postea  de  his  comederit  aut  biberit,  venenum  in  se 
sumit.  Et  carnis  muile  et  nou  furte  cerebrum  habet, 
et  iilud  interdum  de  malis  nebulis  tangitur.  Et  ipse 


non  patitur,  ut  ei  oculos   et    aures  et  uares   pannu  j-  cauis  etiam  quemdam  aquosum  et  putridum  fumim» 


constringas,  tunc  liueum  pannum  in  eodeni  broche 
intiuge,  et  ipso  pauno  ita  calido  caj)Ut  illius  ma- 
defac,  atque  per  brevem  horam  super  caput  ejiis 
acere  permitle(2),  et  hoc  per  tres  dies  facias,  et  ille 
ad  sensus  suosredihit.  Et  cum  meiius  habuerit,  ca- 
put  ejus  calido  vino  lava,  ul  pinguedo  de  capite  ejus 
lavetur  et  auferatur.  Et  in  quacumque  domo  peliis 
aut  crinis  anl  ossa  lupi  sunt,  in  illa  humines  li- 
beuter  rixantur  et  certamina  faciunt,    et   aerei  spi- 


aeris  aliquandiu  odoratur  in  quo  aerei  spiritus  ir- 
risiones  suas  et  quosdam  malos  sibilos  faciunt,  et 
inde  ipse  iuterdum  furit.  Ctetera  qua?.  in  eo  sunt, 
ad  medicinamnou  multum  valent. 

C.4P.  .\.\I.  —  De    Vlilpe  (8)  [IV,  III,  231. 

Vulpis  valde    calida  est,    et    aliquid  de    moribus 

pantheri  habet,  et  aliquid  de   scientia  leonis  habet, 

ita  quod  de  natura  scicntiae  leouis    multa  novit    et 

quod  de  natura  pantheri  diversitatem  morum  habet, 


ritiis  propter  pessimam  naturam  ipsiiis  ibi  libeuter  et  hominem    aliquanlum    novit.    Et  interdum  im- 

discurruDt  (3).  mundis  pascuis  vescitur.     Et  propter    diversitatein 

Cap.  .\X.  —  De  Cane  (4)  [IV,  III,  22] .  qua;  in   ea  est  (9),  caro  cjus  homini    ad    comeden- 

Canis    valde  calidus   est,    aiiquod     cominuue     et  dum   non  valet.   Sed   pellis  ejus  saiia  est,    et  calor 

naturale  sibi  in  moribus  hominis  habet,  et  ideo   ho-  ejusdera  pellis    ad   vestes    bonus  est.    Ilomo  aulem 
minem  sentit  et  inteiligit,  et  eum  amat,   et  libenter  D  qui  oiiimas  in  corpore  suo  habet,  smalcz  vulpis  ac- 

cum  eo  moralur,  et  lidus   est,  et  ideo   dyal)oius   ca-  cipiat,  et  huic  smalcz.  minus  de  sagimiue   addat,  vi- 


nem  odit  et  abiiorret  prepter  hdera  quam  ad  homi- 
uem  habet  ^i).  Et  canis  odiura  et  iram  et  perli- 
diam  in  homine  cognoscit,  et  ipsum  sjepe  fremit  : 
et  si  in  domo  odium  el  iram  esse  novit,  in  ipsa  et 
in  semelipso  silenler  submurmurat  et  frendit,  id 
est  (jrimet.  El  si  etiam  aliquis  homo  traditionem 
cousilia  perlidife  ed.]  in  se  habet,  canis  in  eum 
dentibus   frendit,  zanckelt  quamvis  homo  ille    eum- 

f  1)  De  morihus  LeoJiis  habet  —  fuyat  om.  ed. 

(2)  Quod  si  ille  —  permitte  om.  ed, 

(3)  Et  certamina  —  discurrunt  om.  ed. 

(4)  Canis  familiaris. 

(o)  FA  ideo  hominem  —  habet  um.  ed. 


teilorum  ovorum,  et  cum  his  orftmas  sa-pe  inungat, 
el  diiinde  metram  in  eisdem  sagiminibus,  et  com- 
mixtis  in  pateliam  calefaciat,  id  est  sweysze  et  tunc 
ipsam  melram  super  orfime  cnm  panno  liga,  et 
postquam  eadem  metra  exsicculur,  alia  eodem 
modo  ilerum  sweysze  et  desuper  pone,  et  sic  fac 
cum  metra  per  tres  dies  et  per  tres  noctes,  et  dein- 
ceps   cum    praefatis     sagiminibus    simul    commixtis 

(6)  Sedct  aclus  —  iil ulat  om.  ed. 

(7)  Huc  usque  ed. 

(8)  Canis  vulpes. 

(0)  Et  aiiqiiid  dc  moribus  Panthcri  —  m  est    om. 
ed. 


1329 


PHVSICA.  —  LIB. 


easdem  orlimas  inunge,  metra  abjecta,  et  ipsae  eva- 
nescent. 

Cap.  XXII.  —  De  BiBERE  ([)  [IV,  ai,  24]. 
Bibcr  valde  calidus  est,  et  etiam  aerem  aqute  in 
se  iiabet,  et  naturam  de  terra  iiabet  et  de  aqua, 
ita  quod  absque  aqua  semper  in  terra  vivere  nou 
posset,  et  quod  eliam  absque  terra  in  aqua  manere 
semper  non  valet.  Et  quoniam,  dum  in  corpore  sao 
arescit,  ad  aquam  currit,  et  inde  succum  accipit, 
et  sic  confortatur,  et  de  aqua  crines  ejus  crescunt, 
et  pellis  ejus  spissa  (2).  Sed  caro  ejus  sauis  et  in- 
lirmis  iiominibus  ad  esum  bona  est.  Homo  autem 
qui  in  splene  dolet,  linguam  ti6m  coctam  sajpe  co- 
medat,  et  in  splene  curabitur;  vel  eandem  linguam 
in  pulverem  redige,  et  de  pulvere  isto  in  mel  pone, 
et  sic  cum  ipso  melle  comede,  et  in  splene  melius 
habebit  (3).  El  qui  fiber  habet,  jecor  ejus  exsiccet 
et  in  pulverem  redigat,  et  modicum  ex  eo  in  cali- 
dum  vinura  ponat  et  ssepe  bibat,  et  melius  habebit. 
[Sed  et  testiculi  ejus  eodem  modo  in  calido  vino  bi- 
biti  febrem  ab  boniine  compescunt  add.  cd.\ 

CaP.    XXIII.    De   OlTHliR   (4). 

Otther  calidus  est,  et  mundam  uaturam  habet,  et 
mundis  ac  immundis  pascuis  utitur.  Et  capiit  et 
cauda  et  caro  ejus  quasi  venenum  homini  essent 
qui  ex  eis  comederet.  Calor  autem  pellis  ejus  ho- 
mini  sanus  est.  Ceetei^a,  quee  in  eo  sunt,  ad  medici- 
nam  non  valent. 

Cai>.  XXIV.  De  Simea  (3). 

Symea  calida  est,  et  quia  homiui  aliquantum  as- 
similatur,  hominem  semper  inspicit,  ut  faciat  se- 
cuudum  quod  homo  facit.  Et  etiam  mores  bestia- 
rum  habet,  sed  in  ambobus  naturis  suis  deiicit,  ita 
quod  nec  secundum  hominem  nec  secuudum  bes- 
tias  ad  perfectum  facere  potest,  et  ideo  instabilis 
est.  Et  cum  avem  interdum  volare  videt,  se  elevat 
et  saltat,  et  volare  templat,  et  cum  perlicere  nou 
potest  ea  quie  vult,  statim  irascitur.  Sed  et  quiu 
homini  aliquantum  assimilatur,  secundum  lunara 
raenslrualia  tempora  habet,  et  quia  in  utraque  na- 
tura  instabilis  et  intirma  est,  ad  medicamenta  non 
valet. 

Cap.  XXV.  —  De  Merkacza  (6). 

Merkabacza  plus  frigida  quam  calida,  et  de  aere  et 
de  aqua  est,  ita  quod  etiam  iuterdum  in  aqua  ver- 
sari  potest,  et  etiam  aliquantum  de  natura  lupi  et 
ds  natura  calti  habet.  Sed  terram  et  serpentem 
non  lingit.  Mcrkacza  quoddam  venenum  habet  in 
se,  ex  quo  tunc  iniirmatur,  et  illud  etiam  tunc  ex- 
spuit,  ad    dedignandum    illud   sub  terra  abscondit, 

(1)  Castor  fiber. 

(2)  Et  etiam  acrem  arjuae —  spissa  oni.  ed. 

(3)  Veleandern—  habebit  om.  ed. 

(4)  Lutrse  si^ec.  —  Deest  in  ed. 

(5)  Simise  spec.  —  Deestin  ed. 

(6)  Simiae  spec.  —  Deest  in  ed. 

(7)  Felis  Cattus.  —  Deest  in  ed. 

(8)  FelisLynx.  Cf.  supra  iv,  19. 

(9j  Ed.  :  «  Linx  calidus  est  ;  et  gloriosus  apparere 
syderat,  et  voluutatem   suam    sequilur,    et    natura 


VII,  DE  ANIMALIBUS.  1330 

A  quia  illud  malura  esse  novit,  velut  stercus  quod  de 
eo  egreditur  abscondit,  quia  si  quis  homo  illud 
tangeret  quod  mercakza  hoc  modo  exspuit,  ut  ve- 
nenum  esset,  ita  quod  etiam  ex  eo  quidam  ser- 
pentes  et  quidam  mali  vermes  rauUociens  uas- 
cuntur. 

Cap.  XXVI.   —  De  Catto  (7). 

Cattus  plus  frigidus  est  quam  calidus,  et  malos 
humores  sibi  attrahit,  et  aereos  spiritus  non  ab- 
horret,  nec  ipsi  eam,  atque  aliquam  naturalem 
conjuuctionem  cura  bufone  et  serpente  habet.  Nam 
in  fortibus  et  in  aeslivis  mensibus,  cum  plurimus 
a?stus  est,  cattus  siccus  et  frigidus  est,  tunc  sitit 
ut  aut  creden  aut  serpentes  lecket,  quatenus  de  succo 
ijlorum  succum  suum  confortet,  ut  inde  labezocht  (?) 
'^  liabeat,  alioquin  vivere  non  posset,  sed  periret, 
quemadmodura  homo  salera  libenter  gustat,  ut 
inde  bonura  saporem  habeat.  Et  de  succo  illo, 
quem  de  his  accipit,  fere  ut  venenum  interius  est, 
ita  quod  cerebrura  et  tota  caro  ejus  venenosa  est. 
Nec  cum  homine  libenter  est,  nisi  cum  illo  qui 
eum  nutrit.  Et  eo  tempore  quo  creden  et  serpentera 
lingit,  calor  liomini  nocivus  est  et  venenosus.  Et 
cutn  etiam  catulos  in  se  portat,  calor  ejus  horainem 
ad  libidinem  excitat;  alio  autem  tempore  calor  ejus 
sano  homini  non  oberit. 

Cap.  XXVII.  —  De   Lucus  (8)    [IV,  ni,  23] . 

Luchs  calidus  est,  et  voluntatem  suara  sequitur, 
hoc  faciens  quod  vult,  et  puichra  et  splendida  aura 
(;  et  de  sole  in  aestate  Isetatur,  et  etiam  de  pul- 
chra  aura  et  de  nive  in  hyeme  Isetatur  ;  sed  fere 
nullam  stabilitatera  habet,  nisi  quod  secundum 
temperiem  aura>  facit.  Et  quoniam  voluntatem  suam 
sequitur  et  ideo  oculi  ejus  lucent  velut  stella  in 
uocte.  Et  si  schelmo  equos  aut  asinos,  boves  et  por- 
cos  devastat  et  occidit,  de  sanguine  lincis  aqua; 
commisce,  et  per  tres  dies  semel  in  die  eis  biben- 
dum  dabis  si  eos  iulirmari  videris,  et  statim  con- 
valescent.  Si  autem  prsefata  animalia  non  iniirmau- 
tur,  eis  sanguis  iste,  ut  praefatum  est,  temjieratus 
ad  polandura  non  dabitur,  ne  iude  lajdantur,  cuui 
pestis  ibi  nou  invenit  in  quibus  virtutera  suam  os- 
tendet.  .Sed  ovibus  et  capris  ad  potandum  non  da- 
bis,  etiamsi  iutirmantur,  quia  nimis  fortis  esset 
illis  propter  debilitatem  eorum,  quia  debilia  pecora 
sunt.  Caetera  quse  in  eo  sunt,  excepto  ligurio,  ad 
medicinam  non  multum  valent  (9). 

Cap.  .XXVIII.  —  De  Dasch  (10)  flV,  in,  26]. 

Dasch  calidus  est,  et  tacitos    mores  habet,   sed  ta- 
men  arg  est  et  non  frevele,  et  fere  tam  fortes    vires 

sua  fortis  est;  ideo  oculi  ejus  lucent  velut  stella 
qufE  noctem  illumiuat.  Quod  si  pesliientia  equos  et 
asinos,  boves  et  porcos  devastat  et  occidit,  de  san- 
guine  lincis  aqute  coinmisceatur,  et  per  tres  dies 
semel  in  die  eis  ab  bibendum  detur,  et  statim  cou- 
valescent.  Sed  et  ovibus  et  capris  ad  potandum  de- 
tur,  si  inlirraatur.  De  urina  autem  animalis  hujus 
ligurius  nascitur.  » 
(10)  Jjrsus  meles. 


D 


1331 


HILDEGARUiS 


1332 


in  se  habet  ut  eo,  scd  virtatcm   quara    in   se  habet  A  cocto  et  de  oUa   ahlato,  vinum    hoc    in  pulveribus 


pro  nihilo  reputat,  nisi  quod  eam  inlerdum  repenle 
ostendit  et  iterum  cito  cessat,  quoniam  ^i  eam 
semper  ostenderet,  viribus  leonis  fere  compararelur. 
Sed  euin  t;i>det  vires  suas  oslendore,  nisi  quod  in- 
terium  eas  pra'  laetilia  et  exultalione  ostendit.  Ac- 
cipe  autem  cor  ejus  et  tam  forliterad  trab{'})  in  aqua 
coque,  et  tunc  ei  de  arvina  ejusdem  besliie  adde, 
eteliam  de  gichtbdum,  et  rainus  de  ftahcurtz  quam 
gichtbaumes  sit,  et  ha'c  simul  in  proedicta  aqua  co- 
que,  et  sic  fac  unguentum  quod  optimum  est  contra 
gicht,  et  contra  dissoluta  membra  in  nodis  merabro- 
riim  et  contra  conlrita  raembra  do  gicht.  Et  homo 
qui  ha'c  patilur,  ibi  ciim  eo  se  perungat  ubi  dolet 
in  inembris,  et  sanabitur.    Sed  et    qui  in  capite  do- 


let,  cum  eodeni  unguento  se    inungat  nacke,    et   in      camenta  non  valent 


islis  desuper  fundat,  ut  piper  super  carnes  fundi 
solet,  et  sic  comedat,  et  eum  non  iaedit,  sed  eum 
tunc  fortem  facit,  et  sauitalem  ejus  in  ipso  re- 
tinet. 

(())  Ericius,  scil.c!  '\m  canem  imitalur,  hic  eycl 
frigidus  est,  et  quiddam  de  nalnra  canis  in  se  ha- 
bet,  et  terram  inlerdum  comedit,  et  munda  et  im- 
munda  qii;o  in  eo  sunt  in  spinas  ejus  ascendunt. 
Caro  autem  ejus  homini  ad  comedendum  non  vaiet, 
quemadmodum  nec  canis.  Et  si  in  aliquo  homine 
or/?ma?  diruptse  sunt,  viscera  hujus  ericii  abjiciat,  et 
tolam  reliquam  carnem  in  pulverem  redigat,  et  pul- 
verem  istuiu  in  diruplas  orflmas  sa-pe  mittat,  et  cx- 
siccabuntur.  Sed  caelera   qufe   in  eo  sunt  ad   medi- 


cervice  colli  sui  el  in  temporibus  suis  et  in  fronte 
sua.  Aut  qui  in  iatere  aut  in  dorso  dolet,  se  ibi  cum 
60  perungat,  et  priEdicta  virtute  illius  nielius  ha- 
bebit.  Et  etiam  qui  infirraas  et  nigras  maculosas 
carnes  in  corpore  suo  habet,  ibi  cum  eodem  uu- 
guento  se  inungat,  et  caro  ejus  pura  erit,  quia  om- 
nes  inlirmitates  in  homine  compescit.  Sed  et  magna 
vis  iu  pelie  ejus  est,  nam  ex  eadem  cingulum  fac, 
et  cum  eo  ad  nudam  cutem  tuam  te  cinge,  et  omnis 
pestis  in  te  cessabit,  velut  cum  magna  procella  iu 
bona  temperie  et  in  Iranquillo  aere  compescitur,  et 
periculosa  pestis  interim  te  non  occupabit.  Sed  et 
calcios  et  caligas  ex  eadem  pelle  fac  et  eas  indue, 
ct  sanus  in  pedibus  et  inde  cruribus  eris  (1). 
Cap.  .\Xl.\.  —  De  Illkdiso  (2). 

Illediso  frigidus  est  ac  fetidus,  et  de  moribus  fu- 
risetde  natura  lupi  habet,  et  qua>  immunda  sunt 
sappe  comcdit.  Et  pellis  ejus  ad  vestes  hominis  sana 
non  est,  quia  frigus  homini  infert.  Sed  et  cai- 
tera  qute  iu  eo  sunt  ad  medicamenta  non  conve- 
niunt. 

C.\p.  X.\.\.  —  De  Ericio  (3)  [IV,  111,  27,  28J. 

Ericius,  scilicet  swinegel,  frigidus  esl  et  immundaj 
naturae,  et  sihestria  poma  et  hcclere  comedit  ('t), 
et  porco  aliqiianlum  assimilatur,  sed  iminundilia 
quae  in  carne  ejus  esse  debcret  in  spinas  ejus  asceu- 
dit,  et  ideo  porco  mundior  est  (3).  Nam  sicut  spinaR 
manus  hominis  Iffdunt,    ita  et  caro  porci   hominis 


Cap.  XXXI.  -    De  Eichorn.  (7)  [IV,  iii,  20]. 

Eychorn  [Spiriolus  ed.]  calidus  est,  et  de  natura 
besliarum  et  volucrum  in  se  habel,  et  de  volucribus 
ventosus  est  (8),  et  pellis  ejus  ad  vesles  hominis 
bona  est.  Et  si  in  juncluris  memhrorum  homiiiis 
honibilis  gicht  jacet,  ita  quod  membra  hominis 
contrahi  et  dissolvi  videntur,  eichorn  accipiat,  et 
capite  et  visceribus  abjectis,  et  pelle  abstracta,  le- 
liquura  corpus  ad  ignem  as.^^et,  et  ciim  ad  ignem 
asselur,  cum  arvina  ursi  superius  modice  ungatur 
ut  smalcz  ab  eo  Uuat,  et  sagimen  ab  eo  tluat,  et  sa- 
gimen  illud  accipiat  postquam  assaverit,  in  pannum 
ponat,  et  omnem  succum  et  oinne  sagimen  quod  in 
Q  eo  est  per  pannum  illum  extor^iueat,  et  de  pne- 
dicto  sagimine  addat,  et  membra  sua  in  quibus 
de  gicht  dolet  cum  eo  saepe  perungat,  et  curabi- 
tur. 

C.\i'.  XXXII.   -  De  Hamsira.  (0)  [IV,  iii,  30]. 

Hamstra  frigida  et  acris  est,  et  aliquanlum  urso 
assimilatur,  et  aliquantum  mundac  naturaeest,  atque 
pellis  cjus  ad  vestes  bona  est  (10).  Et  homo  qui 
or/ime  et  druse  in  corpore  suo  habet,  jecor  llamztra 
pulverizel,  et  pulverera  istum  aut  cum  pane  come- 
dat  aut  iu  suffen  bibat,  et  orlime  aut  druse  inde  pius 
evanescent  quam  de  carne  lalp.T.  Sed  et  si  aliquis 
liomo  iuter  scapulas  siias  dc  yic/in"aligatur,  dextram 
scapulam  hamster  cura  dexlro  pede  ejus  exsiccet, 
et  liaec  inter  scapulas  suas  liget,   el  inde  melius  ha- 


munditiara    et  sanitatem   miniiit.  Sed  humo,  qui  sa-  D  bebil. 


uus  in  corpore  e.st,  si  swincjcl  comedere  vult,  eum 
vclut  leporem  in  aqua  coqiiat,  et  cynamomum  et 
bertram  et  bibeneliam  aequali  pondere  pulverizet, 
et  pulveres  islas  in  vino  simul   calefaciat,  et    ericio 

(I)  Ed.  «  Helus  calidus  ct,  ot  tacitam  naliiram 
habet,  .sed  tamen  aliquanlum  nequam  ost.  Ilumo 
autem  jecur  ejus  in  aquam  tam  forliter  coquat 
usque  dum  per  omnia  comminiiatiir,  et  postca  de 
arvina  ejiisdem  animalis  ei  addaliir,  ot  etiam  de 
gilhboum,  et  minus  de  abrotano,  et  simul  in  prae- 
dicta  aqiia  coquantur,  et  sic  ungiientum  fial;  et 
hocoptimum  est  contra  paralisim,  et  dissoluta  mem- 
bra  in  nodis  membrorum.  (Jiii  etiam  infirmas,  et 
nigras,  et  maculosas  carnes  liabef,  cum  hoc  un- 
guento  se  inungat,  et  raro  ejns  piira  erit.  Sed  ot 
homo  caligas  ex  polle   dachsis  faciat,  et  eas  induat. 


Cap.  X.\XIII.  —  De  Martu.  (H)    [IV,  iii,  3IJ. 
Marth     [Martus     cd.]    silveslris    calidus     est,     et 
mansuetos  mores  hahet,   et   ideo    plurimi  simul  ha- 
bitant,  velut  communem  vitam  habeant.  Sed  maium 

et  ei  saunm  est.  » 

(2)  Mustiia  Put.orins.  —  Deest  in  ed. 

(3)  Erinnccus  Europscus. 

(4)  Silv.  poma  —  comcdit  om.  cd. 

(a)  Reliqua  usque  ad  Ericius  scil,  canis  om.  ed. 

(6)  Ilic  in  ed.    incipit  capitulum    alterum  cum  ru- 
brica  :  Di'  Ericio  canis. 

(7)  Sciurus  vulgoris. 

(8)  Et  de  natura  —  ventosus  est  om.  ed. 

(9)  Marmota  Cricetus. 

(10)  Et  acris  cst  —  bona  cs<oni.  ed. 
(H)  Mustela  Marles. 


I 


1333 


PHYSICA.   —  Lin.  VII,   L>E  AMMALIBUS. 


1334 


sudorem  in  carne  sua  habet  qui  carnem  ejus  ho- 
mini  ad  comedendum  contrariam  facit,  et  idera 
sudor  in  carne  remanet  et  pellem  ejus  non  per- 
transit  (1),  et  ideo  pellis  illa  bona  et  sana  est  ad 
vesles  homini.  Et  si  quispiam  homo  oriime  in  cor- 
pore  suo  habet,  silvestrem  marih  excoriet  et  sagi- 
men,  quod  in  eo  est,  in  patella  dissolvat,  et  capite 
et  viscenbus  ejus  abjectis,  reliquum  corpus  iu  ino- 
dica  aqua  coquat,  et  sagimen,  quod  tunc  ab  illo  haberi 
potest,  priori  sagimini  addat,  et  etiam  sagimen  de 
vitellis  ovorum  minori  pondere  huic  sagimini  ad- 
dat,  et  commisceat,  et  sic  ungueututn  faciat,  et 
orlime,  autequam  rumpanlur,  cum  eo  perungat,  et 
evanescent,  vel  si  ruplse  fuerint,  in  circuilu  eas 
perungat,  et  sanabuntur  (2). 

Cap.  XXXIV.  —  De  Wasser  Marth  [IV,  ui,  32j. 

Wasser  marth  frigidus  est  et  juxta  aquas  in  ca- 
vernulis  moratur,  et  acrior  est  quam  silvestris 
murth,  sed  peilis  silvestris  melior  istius  (3).  Et  de 
sagimine  istius  et  de  sagimine  vitellorum  ovorum 
unguentum  fac  ut  de  silvestre  marth  pr«dictum 
est,  et  si  quis  de  gicht  fatigatur,  cum  eo  illum 
perunges,  et  gicht  compescit,  quia  frigidas  naiurte 
est. 

Cap.  XXXV.  —  Dk  Zobel  (4). 

Zobel  calidus  est,  et  aliquantum  naturae  eychorns 
assimilatur,  sed  tamen  mundior  et  suavior  est  quam 
eychorn;  sic  et  pellis  ejus  ad  vestes  homini  bona 
non  est,  quia  si  in  homine  incalescit,   malutn  sudo- 


A  quomodocumque  possit  comedat,  et  intjrius  in  cor- 
pore  suo  sanus  erit,  et  orlime,  si  nondum  ruplae 
sunt,  quia  situt  talpa  pravam  terram  eicit,  et  ita 
interiorem  putredinem  quse  in  corpore  hominis  est 
emittit.  Et  etiam  idem  homo  jecor  talpte  cum  re- 
liquu  corpore  edat,  quia  putredinem  a  corpore  ejus 
aufert,  sed  cor  et  pulmouem  ejus  nou  comedat. 
[Qui  aulem  a  caducu  moibo  fatigaUir,  sauguinem 
talpae,  et  roslrum  anetfv,  scilicet  foiminse  et  ungues 
anseri,>,  etiara  fceniinee,  pulverizel,  ila  ut  pulvis, 
rostri  anetaj  bis  tautus  sit  ut  puhis  unguis  anseris, 
et  sanguis  talpae  bis  excedat  pulverera  de  rostro 
aneta". ;  et  hsec  siraul  in  pannum  ligala,  in  loco  ubi 
talpa  terrani  noviter  ejecit,  per  triduuni  ponat. 
Postea  inde  ablata  ubi  glacies  est  ponat,  ut  conge- 
letur.  Et  iterum  inde  ablata  in  sole  siccari  faciat. 
Deinde  sumat  parlem  jecorum  cujusque  animalis 
et  volucris  quse  comeduntur,  quantum  de  his  ha- 
bere  polerit,  et  ex  ipsis  cum  parva  farina  similae 
tortellos  paret,  et  de  pr<ftdicto  pulvere  minus  addat, 
et  modicum  cimini,  et  sic  comedat.  Qui  autem  prse- 
fatum  morbum  patitur,  per  quinque  dies  prajdictos 
tortellos  comedat;  et  si  nundum  convaluerit,  per 
alios  quinque  dies  eis  utatur  ;  et  si  nondum  pro- 
derit,  ita  septies  eodem  numero  quinque  dierum 
faciat.  Panem  autera,  et  carnes  haedi  interim  come- 
dat,  cum  apio  et  petroselino  coctas,  et  eliani  agninas 
edere  potest;  sed  porcmas  et  bovinas  carnes,  et 
anguillam,  et  caseos,  elova,  et  cruda  poraa,et  cruda 


rem  in   eo  excitat.   Et  ea    quse  iu  eo  sunt  ad  me-  {]  olera  interim  devilet.  Vinum  autera  suave,  et  aqua 


dicamenta  non  valent,  quia  debilis  est. 

Cap.    XXXVI.  —  De  IIarmini  (5). 

Harmini  frigidum,  aliquantum  naturaj  catli  assi- 
milatur,  et  mundas  caraes  non  habet,  quia  spu- 
mechte  et  lividee  velut  venenum  sunt.  Et  quando 
spumam  eicit,  saepe  ita  etiam  breves  crines  emittit. 
Et  pellis  ejus  ad  vestes  homini  bona  uon  est,  quia 
frigida  est.  Et  ea,  quae  in  eo  sunt,  medicamentis 
non  muilum  coaveniunt,  quia  caro  ejus  aliquantum 
venenosa  est. 

G.\p.  XXXVII.  —  De  Talpa  (6),  m,  33J.  ^ 

Talpa  frigida  est,  et  in  pingui  et  in  limosa  terra 
libenler  maaet,  et  macrain  terram  devitat,  at^jue 
terram  quae  mala  et  prava  et  inutilis  est  eicit  (7), 
et  in  illa  manet  qu.-p.  bona  et  sana  est,  et  non  videt, 
quia  in  aere  non  versatur,  sed  magnam  scientiam 
interius  habet,  et  odoratur  et  intelligit  quo  ire  de- 
beat,  et  terram  coraedit.  Et  caro  ejus  ad  comeden- 
dum  homini  non  valet,  quia  de  humiditate  nutritur, 
aec  aliquis  pro  medicina  comedat  (8).  Nam  homo, 
qui  interius  in  corpore  putrescit  aut  orfime  in  cor- 
pore  suo  habet,  ille  talpam  cum  aqua  coquat  et 
comedat,   aut  eam   pulverizet,    et   pulverem    istum 

(1)  Et  ideo  plurimi  —  periransit  om.  ed. 

(2)  Vel  —  si  sanabuntur  om.  ed. 

(3)  Et  juxla  aquas  —  isti  om.  ed. 

(4)  Mustcla  zibellina.  — Deest  in  ed. 
(o)  Mubtela  herminea.  —  Deest  in  ed. 
(6)  Talpa  Europxa. 


D 


permixtum,  et  cervisiam  ])ibat.  Add.  ed.] 

Cap.  XXXVIII.  —  De  Wisela  (9)  [IV,  iii,  34]. 
Wisela  [Mustela  ed.]  calida  est  (10),  et  in  velocitate 
sua  aiiquid  de  virtute  grifonis  habet,  cum  pennas 
suas  erigit,  et  putredinem  in  iiisensibilem  uaturam 
liabet,  ita  quod  quandain  herbulara  novit,  iu  qua 
sanitas  vita?  est,  ita  ut  si  catulos  suos  vel  aliam 
mustelam  dulere  viuerit,  hauc  herbulam,  quae  par- 
vula  et  gracilis  est,  cito  quseril,  et  post  eam  in  ter- 
ram  fodit,  et  cum  eara  iuvenerit,  et  iu  ipsam  spira- 
mine  suo  tlat,  et  desuper  myngit,  et  sic  virtutem 
suam  virtuti  illius  admiscet,  et  ita  per  brevem  ho- 
ram  exspectat  dum  eadem  herbula  urina  sua  bene 
et  pleniter  perfundatur,  et  tunc  eam  ore  suo  rapit, 
ac  eam  illi  mustela",  cui  jam  vitaiis  aer  in  gutture 
est,  moriturae  in  os  suum  pouit,  et  ita  illa  sana 
erit,  et  suigit  et  recedit.  Et  herbula  ista  homini  et 
aiiis  animalibus  iguota  est,  quia  si  etiam  homo  aut 
animalia  eam  scirent,  tunc  spiramen  nec  uriua 
eorum  ad  perfundendum  eam  valeret,  quoniam  her- 
bula  ista  sanitatem  vitse  per  se  nou  liabet,  nisi 
quod  ipsa  luijusmodi  vires  de  spiramine  et  de  urina 
mustelae  accipiat.  Sed  et  uiustela  tam  bonas  et  for- 

(7)  Et  in  pingui  —  eicit  om.  ed.* 

(8)  Et  non  videt  —  comedat  om.  ed. 

(9)  Mustela  vuhjuris.  Cf.  Plin.   llist.  nat.  vni,    4U. 

(10)  Quifi    sequuntur    usque    ad   sed    et  cor   cjus 
sicca  om.  ed. 


iJ^O 


S.  HII.DEGARUIS. 


13.36 


tes  herbas  semper  comedit  quod    ei   vi  x  uiia  iulir-  A  dorsum  ejusdom  muris  iuter  scapulas  hominis  illius 


mitds  accedere  potesl.  Caro  autem  ejus  ad  comeden- 
dum  homini  nou  valet,  quia  in  stomacho  ejus  minus 
fortis  essel.  Pelliculain  autein  mustehe  abstrahe  et 
eam  sicca,  et  tuuc  super  balsatnum  lene,  iia  tainen 
ne  de  balsamu  madida  tiat,  sed  ut  odorem  de  eo 
accipiat;  vel  si  balsamum  noii  habes,  ad  niuscuin 
poue  ut  oJorein  ile  ilio  liabeat,  el  tunc  eamdeiu 
pelliculam  ad  oculos  tuos  el  ad  naies  tuas  sa'pe 
poue,  eL  saniLalem  lu  eis  retiuebit. 

Sed  el  cor  ejus  sicca,  et  in  tcnui  cera  beivirckc, 
el  cum  iu  capile  doles,  eamaem  ceraiu  cuiu  corde 
illo  lu  aurem  per  brevem  horam  pone,  ut  sci- 
licet  caior  de  illo  caput  tuum  iutret,  et  in  capite 
melius  liabebis.  \el  si  in  qualibet  aure  surdescis, 
eandem  ceram  cuiu  eodem  corde  in  aurein  iliam 
l^oue  ut  calor  cjus  ipsaiu  aurem  inlerius  tangat,  et 
auditum  recipies.  Et  capul  ejus  abscide,  el  reliquuin 
corpus  iu  duo  frusta  aut  ad  solem  aut  ad  igiiein 
sicca,  et  tunc  ea  iu  cingulum  de  ([uolibet  coiitj  slo- 
inacho  separatim  cousue,  ita  frustuin  uiiuin  ad 
umbilicum  tuum  posituin  sit  et  ad  ulrumqiie  latu^} 
tuum  frustum  unum,  et  sic  cum  illo  cingulu  ad 
nudam  cutem  tuain  semper  te  cinge,  et  te  confor- 
tat  et  incolumein  ac  robustum  leddit  ila  quod 
eliam  gicht  interim  te  non  faliget. 

Cap.  XWIX.  —  De  Mure  (1)  [IV,  iii,  3o]. 
Mus  caiidus  est,  et  insidiautes  mores  [et  diabolicas 
artes  add.  cd.]  habet,  qiiia  semper  fugit,  et  ideo 
etiam  caro  ejus  hoinini  conlraria  est,  et  tamen  noii 
niultum  ad  medicamenta  valet  (2).  Sed  tamen  si 
aliquis  bomocaducum  morbum  habelet  super  terram 
cadit,  et  poslquam  deinde  surgit,  murem  in  vasculo 
pone  et  ipsam  aquam  humini  ad  bibendum  da,  atque 
frontem  et  pedes  ejus  ipsa  aqua  lava,  et  hoc  liat  quo- 
cienscumque  caJit  et  curabilur.  iNam  quia  mus 
oninia  fugit,  ideo  etiain  et  ipsuin  caducum  inorbuni 
fugat.  Et  cum  mus  parere  debet,  aiigubtiatur  et  dif- 
iicultatem  paiiendi  habet,  et  lunc  in  dolore  ad  ripam 
aquse  vadit,  et  ibi  rainulissimos  lapillos  quaerit,  et 
eos  vorat  qiiotquut  in  gutlure  relinere  polest,  et  ad 
autrum  suum  currit,  et  eos  ibi  exspuil,  ac  eos  afllat, 
et  super  eos  se  depouit,  ac  eus  calefacit,  et  sic  sta- 


15 


Iiga,  cum  riddo  jam  eum  fatigat,  ct  ubi  iuler  scapulas 
illius  moriatur,  et  hoino  ille  curabitur,  nec  amplius 
cum  invadit. 

Cai'.  \L    —  De  Lira  (3). 

Lira  etiam  cahda  e-i  et  eaudein  naturam  ut  alius 
mus,  excepto  quod  magis  nidomitus  est  et  fortior 
qua.u  mures.  El  ad  eadem  pericula  valet  sicul  et 
alius  mus,  ul  pru^falum  est. 

Cah.  XLL  —  De  Si'iczmo  (4). 

Spiczmvs  eandem  fere  naluram  habet  quam  et 
talpa  tenet,  nisi  quod  spiczmus  uiagis  sub  terra 
et  magis  in  aere  maucre  putesl  quam  talpa,  el  ideo 
iiec  })leuiler  subtus  terrain  manet.  El  qu<e  in  ea 
sunt  inediciuae  uon  coiiveiiiunt. 

Cap.  XLIL  —  Dk  PuLiCE  (o)  ilV,  iii,  37]. 

Pulex  calidus  et  de  pulvere  terraj  crescit,  et  in 
hyeme  cum  terra  huinida  est,  et  caiida  iuterius  est, 
pulices  in  terra  jacent  et  in  ea  se  abscondunt.  Cum 
autem  in  sestale  per  calorem  terra  superius  exsic- 
calur,  et  de  lerra  proceduut  et  houiiuem  invadunl 
ac  eum  iiKiuielaut.  Accipe  ergo  de  lerra  et  non  de 
pulvere  terra;  ((5)  et  eam  in  lesta  liguli  valde  calefac 
ut  exsiccelur,  ila  qiiod  nulla  humiditas  in  ea  re- 
maneat,  et  terram  illam  in  leclum  tuum  dissemina, 
et  ciini  pulices  aridilatem  ejus  seuserint,  eam  pati 
n<m  pussunt  et  fugiunt  et  pereuut,  et  sic  homo 
(luielem  ab  eis  jiotest  habere. 

Cap.  XLIII.  —  De  Formic.v  (7)  [IV,  ni,  36]. 

Formica  calida  est  et  de  huinure  illo  crescit  qui 
aromala  educit,  et  etiam  veliit  volaliiia  ova  in  ua- 
tura  stia  producit  (8),  Homo  autem,  qui  in  capite 
siio  et  in  pectore  ac  in  stoinacho  mullum  tlecina 
habet,  cuuiuliim,  id  est  huffcn  formicarum,  scilicet 
cum  ipsis  formicis,  accipiat  et  in  aqua  coquat,  et 
aquam  illam  super  ignitum  lapidem  fuudat,  damph 
illurn  naribus  et  ore  in  se  decies  aut  quiuquies 
trahat,  et  llecma  in  eo  minuetur.  Sed  et  qui  super- 
Iluitatein  inaloruin  humorum,  id  eaigicht  in  se  habet, 
cumuliim  formicarum  cum  ipsis  formicis  accipiat, 
et  in  iuiua  coquat,  el  sic  balneum  paret,  et  iiisuin 
balneum  iulret,  et  totum  corpus  iu  ipso  balneo 
teneat,  capite  tantum  exposito,  et  panuiolo  cooperto 


tim  parit;  et   poslquam   peperit,   illos  odit,    et   eos  [)  in  eadera  aqua   madetacto,  quia  si  caput  in   balneo 


pedibus  alijicit,  idest  uszschirrit,  et  tunc  super  pul- 
los  suos  decumbit  et  eos  fovet.  Et  si  quis  lapiilos 
islos  infra  eumdem  mensein  invenire  posset  post- 
quam  eos  abjecerit,  el  eos  su[er  umbilicum  mulieris 
praegnautis  liget,  quae  jam  in  parlu  laborat,  ila  quod 
jiarere  non  potest,  mox  pareret,  et  postquam  pe- 
perisset,  eos  statim  auferre  deberet.  Sed  et  si  quis 
homo  ridden  habet,  accipe  murem  el  euni  modice 
percute,  ne  elfugere  possit,   et  anteqiiam  moriatiir, 

(1)  Muris  spec. 

''2)  Quia  scmper — valct  om.  ed. 

(3)  Deest  in  ed. 

(iy  Sorex  araneus.  —  Deest  in  ed. 

(o)  Pulex  irriUins. 

(fi)  Et  in  hieme    —     terrae   om.    ed.    Rdiqua   sic 


se  tetigerit  et  haberet  de  furlitudine  aquie  iliius,  fa- 
ciliter  doleret,  et  hoc  saepe  faciat,  el  gicht  ab  eo 
cessabit.  Et  qui  lepram  in  se  habet,  cujuscun](|ue 
generis  sit,  terram  iilam  accipiat,  ubi  cumulus  for- 
micarum  est,  ita  ut  notari  potest  quanlum  ipsa 
terra  raadefacla  est  de  ipsis  formicis,  et  eam  inter 
ardentes  favilias  de  fago  ponat,  ut  de  ipsis  favillis 
inardescat,  quod  ita  eadem  terra  quantitatem  earum- 
dem  favillarum    excedat,  et  calidara   aquam   novies 

exponit  ;  Ilomo  testam  (iguU  valde  calcfaciat  ct  in 
lcclum  suum  dissjminct,  et  cum  pulices  ariditatem 
ejus  senserint,  fugiunt. 

(7)  Formicae  spec. 

(8)  Et  dc  humore  illo  —  producit  om.  ed. 


I3:t7 


PHYSiCA.  —  Ll!5.  Vlll,  UE  HKPTILIBUS. 


1338 


|ier  ipsam   calidam   terram  velut   lixiviam   transire  A  in  qiiu  jaceat,  et  iiatc  in  lineura  pannum  liget,    et 


permittat,  et  inde  liircinum  sepum,  modicum  plus 
de  arvina  veteris  porci,  et  haec  simul  commisceat, 
et  in  prfiedictam  aquara  lixivioe  ponat,  ac  postquam 
in  illo  conglulinatur,  ab  eadum  aqua  auferat;  deinde 
huic  sepo  addat  de  pulvere  habichswamp  [haber- 
suam  ed.]  sic  et  de  pulvere  meter  minus  quam  viola?, 
et  sic  unguentura  tacit,  et  se  in  loco  lepraj  cum 
eodem  ungueulo  per  novem  menses  vei  per  plures 
juxta  ignem  inungat,  et  sanabilur  ita  si  ipsa  lepra 
niors  illius  non  est,  aul  Deus  eum  curari  non  vult. 
Et  cum  hoc  uiiguento  iuungitur,  caveat  ne  alieno 
lioiiiiui  aut  alicui  porco  appropinquet,  ne  forlis  va- 
por  leprae,  qui  de  eo  egreditur,  illos  iuficiat,  qtiia 
tunc  faciliter  lepram  de  ipso  consequereutur  (1). 

Homo  aulem  qui  glandes  et  orfimas  habet,  ova  [} 
formicarum  super  vinde  foliura  quercus  liueetatque 
stercus  gallmarmum  super  ipsum  foHumad  eadem  ova 
lineet,  et  sic  caiidum  super  glandes  aut  super  prae- 
fatas  scrofuias  orlinie  saepe  ponat,  et  evanescent. 
Sed  et  si  quis  homo  iratus  est  aut  oppressus  est  in 
mente  aut  tristis,  juvenes  formicas,  cum  adhuc  ova 
ipsis  adhcEreant,  accipiat  cum  modico  bache  [6ui/tc?] 
[cum  ipsis  nidulis  ed.\   earum,   id   est    cum  bucello. 


postea,  cum  gravatum  se  in  menle  sua  senserit, 
ipsum  pannum  in  quo  eaedem  formicse  sunt  solvat, 
et  eas  super  cor  suum  tamdiu  ponat  usque  dum  ab 
eis  sudurem  capiat,  et  suavem  mentem  habebit,  et 
la?,tus  erit,  atque  bonum  inlellectum  in  causis  illis 
capiet,  iu  quibus  lunc  occupatus  est. 

Cap.  XLIV.  —  Ue  Heum  (2). 

Helim  calidus  est  et  uiiignae  fortittidinis,  atque 
audax  est ;  et  caro  ejus  prse  fortitudiue  sua  cibo 
Iiomiuis  iuutilis  Cbt.  Jecur  ejus  pulverizetur,  et  huic 
pnlveri  arvina  ursi,  vel  butyrum  vaccarum  comrai- 
scealur,  et  ille  qui  freueticus  est,  vel  quem  paralisis 
iu  capite  Uedit,  cuiu  eo  sfepius  inuugatur,  et  melius 
habebit. 

Cap.  XLV.  —  De  Dromeda  (3). 

Dromeda  ardorem  ignis,  et  temperamentum  aquai 
in  se  habet,  et  fortitudinem  leonis,  et  velocitatem 
volatus  fortium  et  magnorum  volucrum  relinet.  Lt 
si  homo,  aut  aliud  aniraal  de  carnibus  ejus  come- 
deret,  fortitudo  ignis,  et  fortitudo  velocitatis  qua» 
in  eo  est,  oraiies  vires  comedentis  destrueret.  Sed 
si  quis  de  pelle,  aut  de  ungulis  pedum  ejus  habet, 
magica  et  fantasraata  eum  fugiunt. 


EXPLICIT  SEXTUS  (SEPTIMUS)  LIBER. 


INCIPIT  LIBEli  SEPTIMUS  (OGTAVUS). 


PRiEFATIO 


(4) 


Deus  ab  initio  omnem  creaturam  bonam  crea- 
vit  (b).  Sed  postquam  diabolus  hominem  per  ser- 
penlera  deccpit,  ita  quod  ilie  de  paradiso  ejectus 
est,  creaturaj  quemadmodum  spectant  diviuam  vo- 
luntatem,  ad  ullionem  cum  homiue  in  deterius  mu- 
tatoe  suut.  Unde  et  grana  crudelium  et  venenosorum 
verraiura  ad  ultionera  hanc  insurrexerunt  ut  et 
pcenas  infernales  esse  raorlifera  crudelitate  sua  os- 
tenderent,  ac  ut  homini  timorem  infernalem  incu- 
tientes  eura  divina  permissione  veneno  suo  necarent, 
cum  aute  casnm  hominis  nihil  mortiferum  sed  suc- 
cura  delectabiiem  in  se  habuissent.  Sed  et  cum 
lerra  in  elfusione  sanguinis  Abel  (6)  corrupta  est, 
mox  novus  ignis,  per  quem  homicidmm  puniretur, 
in  inferno  exarsit,  et  mox  etiam  per  divinam  vo- 
luntatem  qua^dam  nebula,  ex  .inferno  ebulliendo, 
super  terram  se  extendit  et  quodam  pessimo  hu- 
more  terram  infudit,  ita   quod    quidam   pessimi  et 

(1]  Et  cum,  hoc  unguento  —  consequerentur  om. 
ed. 

('2)  Ed.  IV,  ui,  9.  Deest  in  cud.  ms.,  ut  quod 
sequitur  cap.  De  Dromeda. 

(3)  Ed.  IV.  m,y  6/s. 


C  venenosi  ac  mortiferi  vermes  ex  terra  nsscendo 
raultotiens  ebullierunt,  quatenus  carnes  hominis 
ab  eis  punireutur  quia  homo  carnem  hominis  ne- 
caverat.  Et  cura  postea  diviua  ultione  in  dilu- 
vio  (7)  aquarum  horaines  deleti  sunt,  tunc  etiam 
iidem  vermes,  qui  in  aqua  vivere  non  poterant,  iu 
aqua  sullbcati  sunt;  sed  cum  cadavera  eorum  inuu- 
datione  aquarum  per  totam  terram  dispersa  sunt, 
et  deinde,  cura  dihivium  cessasset  (8)  et  cadavera 
eorumdera  vermium  veneno  piena  computruissent, 
ex  ipsa  putredine  alii  vermes  ejusdem  generis  exorti 
sunt,  et  ita  per  totam  terrara  disseminati  sunt. 
Quidam  autem  vermes  veneuis  suis  et  homines  et 
animalia   necant,  quidam    autem   tantum    homines, 

pj  quia  veruies,  qui  iu  natura  sua  diabolicis  arlibus 
aliquantum  assirailanlur,  tara  ca?tera  auiraalia  quam 
honiines  venenis  suis  occidunt;  illi  autera,  qui 
diabolicas  artes    uon    imitantur,     ita     quod    etiam 

(4)  Deest  in  ed. 

(5)  Marc.  x,  6. 

(6)  Gen.  i\,  2. 

(7)  Luc.  xvii,  27. 

(8)  Ovid.,  Meiam.  i,  416. 


1339 


S.  MILDEGARDIS 


13^0 


aliquanlum  debilia     venena  in    se    liabenl,   homi-  A  lorum  inferunt,   sed  caetera  animalia  occidere    non 
nibus  quibujdam  veneuis  suis  interdum  multas    in-       possunt. 
lirmitales   et   multa   pericula  etiam  cum   morte  il- 


GAPITULA. 


Draco 

Sorp   iis 

Bliulsleich 

Credda 

Kfrosch 

Laubfrosch 

Harumna 

.Molle 

Lacerta 


I 

Aranea 

II 

Vipera 

111 

Ba>iliscus 

IV 

Scorpio 

V 

Darant 

VI 

Ulworm 

VII 

Teslilndo 

Vlll 

Cyriaca 

IX 

Schertzfeder 

X 
XI 

XII 

XIII 

XIV 

XV 

XVI 

XVII 

.WIIl 


LIBER   OGTAVUS. 


Cap.  I.  —  De  Dracone  IIV,  III,  38]. 

Draco\\)  quemdam  siccum  et  alienum  calorem 
et  quamdam  ignem  intemperantiam  in  se  habet, 
et  caro  ejus  interius  ignea  non  est.  Sed  llatus  ejus 
tam  fortis  et  acer  est,  ut  cum  emitlit,  stalim  igae- 
scat,  velut  ignis,  cum  ex  lapide  elicitur;  et  homi- 
nem  fortissime  odit,  atque  velut  quamdam  natu- 
ram  et  diaboiicas  artes  in  se  liabet;  unde  cum 
interdum  llalum  suum  emittit,  aerei  spiritus  de 
emissione  llatus  illius  aerem  interdimi  commovent 
Et  quidiiuid  in  carne  ac  in  ossibus  ejus  est,  con- 
trarium  ad  medicamenta  hominis  existil,  excepto 
sagimine  ejus,  quia  cum  draco  llalum  suuni  emitlit, 
sanguis  e.tsicccatur  nec  lluidus  est ;  cum  vero  ila- 
lom  suum  introrsum  habel,  sanguis  ejus  humidus 
est  et  iluit,  unde  eliam  in  sanguine  ipsius  medicina 
non  iuvenitur;  (2). 

>'am  [homo,  qui  calculum  in  se  habet,  de  san- 
guine  draconis  accipiat  et  eum  in  humidum  locum 
ponat  ut  modice  humescat;  et  tunc  ipsum  sangui- 
uem  in  purani  et  modicam  aquam  per  brevem  ho- 
ram  ponal,  scilicet  dum  eadem  aliquid  caloris  inde 
capiat,  et  sic  sanguine  eodem  abiato,  de  aqua  ilia 
jejunus  modice  bibat,  et  mox  aliquem  cibuiii  co- 
medat,  el  ila  cum  sanguine  et  aqua  per  novera  dies 
moderate  faciat,  et  de  fortitudine  sanguinis  illius 
calculus  in  eo  frangilur,  et  sic  homo  ille  liberabi- 
tur.  Nullus  autem  homo  de  puro  et  simplice  san- 
guine  ejus  comedat  et  ijibat,  quia  si  <iuis  homo  fd- 
cerel,  slatim  moreretur  (3). 

Cai'.  II.  —  De  qcodam  Serpe.nte  (o). 

Quoddam  geuus  serpentis  est,  quod  valde  cali- 
dum  esl  et  quod  in  terra  et  in  aqua  morari  potesl, 
et    quod    etiam    diabolicas     artes    insidiis    suis   ad 

(1)  De  medii  aevi  draconibus  cons.  Julesde  Saint- 
Genois,  in  Messagtr  b^lijc,  I8i0,  oS. 

(2)  et  f^uamdurn  lynem  inlemperanliam  —  non 
invenitur  om.  ed.,  quae  addit  :  «  Nam  homo  cujus 
oculi  raligant.  de  .=anguine  draconis  per  brevem 
boram  in  aquam  pouat,  et  de  eadem  aqua,  sanguine 


B  hominem  habet.  Nam  istud  genus  serpentis  homini 
inimicatur,  et  llatus  suos  contra  hominem  emittit, 
et  plenuiu  est  mortifero  veneno;  unde  etiam  de 
veneuo  quod  in  se  habel  culis  ejus  exspissalur,  ila 
quod  in  rugas  contrahitur  et  quod  etiam  de  ardore 
solis  eadem  exlerior  cutis  scindilur;  etcum  hoc  idem 
senserit  velut  inde  de  uiceribus  gravatur,  et  tunc 
angustum  foramen  petrte  quserit,  et  in  iliud  se  tam 
diu  frical  dum  spuinas  illas  abjicit,  et  tunc  ali- 
quantum  rainus  asper  est,  quam  lunc  fuisset,  cum 
spumis  illis  premebatur.  Et  cum  easdem  spumas 
jam  abjecerit,  culis  ejus  subtilis  et  lucida  velut  re- 
cens  efticitur,  et  hoc  idera  serpens  multum  gaudet, 
et  tunc  etiam  in  veneno  suo  et  insidiis  suis  ali- 
quantum  minus  asper  est.  Sed  homo,  qui  eum   tunc 

'^  invenerit  occidat,  et  cor  ejus  caute  tollat  et  ad  so- 
lem  exsiccet,  et  in  aliquo  tenui  servando  metalio 
oblirniet,  et  cum  deinde  aliqua  magna  tristitia  et 
molestia  opprimilur,  iilud  in  nianu  dextra  teneat, 
et  ia?tus  eflicietur,  et  quamdiu  etiam  in  manu  tenue- 
rit  nuiio  veueno  interius  Isedi  poterit,  quia  si  ali- 
(juod  venenum  interim  comederit  seu  biberit,  aut 
per  sudorem,  aut  per  nauseam,  aut  per  secessum 
per  eum  transibit.  Jecor  aulem  ejus,  et  qua;  in  eo- 
dem  serpenle  sunt,  inortifera  existunt,  nec  ulli  re- 
medio  hominis  conveniunt  Aiiud  autera  genus  ser- 
pentis  est,  quod  etiam  calidum  est,  quod  tantum  in 
terra  ei  non  iii  aqua  moratur,  cujus  venenum  ho- 
minein  aliquantuin  levius  Itedit  si  homo   istud    leti- 

p.  gerit  seu  gustaverit,  quiajaliquantum  debile  est.  Et 
islud  genns  serpenlis  cum  homine  interduni  mora- 
tur,  et  in  domibus  horainis  aut  in  siccis  locis,  et 
miiius  homini  iusidias  ponit.  Sed  cum  viderit,  cum 
liomo   ipsum  ferire    vult,   liuguara  exerit  et  eum  ad 

ablato,  palpebras  et  ciiia  oculorum  ad  noctem  mo- 
dice  inungat,  caveus  ne  oculos  interius  tangat,  et 
sic  tanlum  ter  in  niense  faciat,  et  caliginem  ab  eis 
fugabit.  » 

(3)  nnllus  —  morcrelur  om.  ed. 

(i)  Deest  in  ed. 


1341 


PIIYSICA.  —  LIB.  VIII,  DE  REPTILIBUS. 


1342 


supplicandum  movet,  quia  de  genere  isto  est,  quod  A  quo    gicht   furit,    ponat,    et    frosch   jam  morientem 


Adam  seduxit,   et    ideo    etiam    habitacula    hominis 
ssepe  quserit. 

Cap.  III.  —  De  Brintsleich  (i) 

Blintsleich  frigidus  est,  et  dum  vivit,  hominem 
non  laedit,  sed  ad  nullam  ulilitatem  uec  ad  medi- 
cinam  valet,  sed  postquam  mortuus  fuerit,  veneno 
ejus  homines  leedunlur,  si  illud  tetigerint  aut  gusta- 
verint. 

Cap.  IV.  —  De  Credda  (2)  [IV,  iii,  39J. 

Grcdda  [Rubeta  ed.\  ex  parte  magnum  calorem 
habet  et  ex  parte  magnam  acerbitatem  in  se  habet, 
velut  periculosa  aura  cum  fulgura  et  tonitrua  ac 
grando  procedunt,  atque  quasi  diabolicam  arlem  in 
viriditate  sua  habet,  et  mansionem  in  terra  et  sub 
terra  quserit,  et  ideo  aliquam  societatem  cum  ho- 
mine  tenet,  et  interdum,  periculo  hominis,  cum  eo 
est  (3).  Homo  autem  qui  orfimas  in  se  habet,  jecor 
bufonis  [Rubetse  ed.]  accipiat,  et  illud  in  humida 
terra  involvat,  et  tunc  cum  eadem  humida  terra 
in  alia  quaiibet  terra  per  novem  dies  sepeliat,  et 
decima  die  ipsum  jecor  abjiciat,  et  illam  humidam 
terrau),  in  qua  idem  jecor  involutum  fuit  tollat,  et 
eam  in  testa  calefaciat,  et  sic  super  or/ime,  quse 
diruptai  non  sunt,  per  tres  dies  ponat,  et  sine  dubio 
evanescent,  nisi  aut  mors  hominis  illius  sit,  aut  nisi 
Deus  nolit  (4).  Quod  si  or/ime  diruplae  sunt,  tunc 
eamdem  terram,  quam  supradiximus,  ad  igriem  ca- 
lefaciat,  et  in   vetus  lineum  pannum  ponat  qui   ali- 


super  eumdem  pannum  per  modicam  horam  po- 
nat,  et  yicht  in  loco  illo  per  annum  unum  aut  per 
annum  dimidium  cessabit. 

Cap.  VI.   —  De  Laubfrgsch  (7). 

Laubfroscli  plus  calidus  quam  frigidus  est,  et  de 
aere  illo  crescit,  per  quem  arbores  viriditates  et 
tlores  suos  producunt.  Et  cum  viriditates  et  llores 
suos  producent,  eo  tempore  aerei  spintus  homi- 
nibus  magis  quam  in  alio  tempore  insidiantur,  quia 
luuc  etiam  mentes  homini  magis  in  vanitatem  lu- 
dendi  et  ridendi  exsurgunt,  velut  etiam  tunc  viri- 
ditas  arhorum  crescit,  et  tunc  etiam  homines  ido- 
lolatiiam  et  mullas  vanilates  cum  eodem  verme  per 
diabolicas  arles  faciunt.  Sed  si  quis  irretire  vult, 
ne  diabolicae  artes  per  eum  Iiant,  ipsum  in  unum 
qucckbronen  projiciat  ut  madidus  Qat,  deinceps 
nallus  cum  eo  quidquam  diabolice  perticere  poterit. 
Ad  medicamenta  vero  non  valet. 

Gap.  VII.  —  De   Harumna. 

Harumna  frigida  est,  et  calores,  quos  in  se  ha- 
bet  livor  et  veneuum  sunt.  Sed  idem  venenum  tani 
forte  non  est,  quod  homo  multum  inde  Isedatur.  Et 
medicina  in  eo  non  est. 

Cap.  VIII.  —    De  Moll  (8). 

Moll  plus  calidus  est  quam  frigidus,  sed  calor 
eju5  cito  infrigidatur,  et  venenura  ejus  mortife- 
rum.  Sed  ipse  moll  hominem  per  se  non  mullum 
laedit,   dum   vivit,   sed    veneno    ejus    homines    occi- 


quando  sudorem  hominis  in   se   recipit,  sed   telam  q  duntur,  si  illud  gustaverint.  Csetera  quse  in  eo  sunt, 
araneae  prius   super    eadem    ulcera  ponat,  et    tunc      ad  medicinam  non  valent. 


eumdem  pannum,  ipsa  calida  terra  in  illo  consuta, 
desuper  ponat;  cum  calorem  perdiderit,  iterum 
calefaciat  et  desuper  ponat,  et  hoc  bis  vel  ter  in 
die  per  tres  noctes  faciat,  et  orfime  exsiccabun- 
tur  (o).  Eadem  quippe  lerra  in  lineum  pannum 
propter  munditiam  lini  ponatur,  quia  linum  Iivorem 
sibi  atlrahit,  quod  lina  (sic)  non  facit;  et  in  veterem 
pannum,  quoniam  ille  sudorem  hominis  esse  debet 
magis  perfusus  quam  novus;  in  quo  sudor  ho- 
minis  esse  debet  ut  putredines  sudorem  illum,  qui 
etiam  foetidus  est,  fugiant,  quia  quod  malum  est, 
multotiens    malum  depellit. 

Cap.  V.  —  De  Frosch  (6). 


Cap.  IX.  —  De  Lacerta  (9)  [IV,  iii,  40]. 

Lacerta  calida  et  sicca  est,  sed  venenum  ejus 
aliquantum  debile  est,  et  homini  non  multum  no- 
civum.  Sed  ipsa  lacerta  aspera  et  acer  in  natura 
sua.  Quaj  autem  iu  ea  sunt  ad  medicamenta  non 
valent  (10). 

Cap.  X.   —  De  Aranea  [IV,  III,  41]. 

Aranea  plus  calida  est,  quam  frigida,  et  est  in 
periculo  veneni  sui  fere  ut  scorpio,  excepto  quod 
scorpio  grossum  et  pingue  cor  habet,  aranea  autem 
modicum  et  debile  cor  tenet  (H^.  Et  venenum  ara- 
ne*  si  carnem  hominis  exterius  tetigerit,  homini 
periculosum   est.  Si  vero    venenum   ejus  homo    co- 


Frosch   frigidus    est  et    aliquantum     aquosus,    et  D  mederit  et  biberit,  morietur,   aut  mortem  vix  eva- 
ideo  tam  malas  vires  in   se  non  habet  quemadmo-       det. 


dum  bufo.  Si  quis  a  gicht  alicubi  in  corpore  suo, 
excepto  capite,  fatigatur,  frosch  accipiat,  et  eum 
super  herbulam  aut  sub  alia  quadam  herba  suf- 
focet,  et  mox  calidum  pannum  super  membrum,  in 

(1)  Anguis  fragilis.  —  Deest  in  ed. 

(2)  Rana  bvfo. 

(3)  velut  periculosa  aura —  cum  eo  est  om.  ed. 

(4)  nisi — nolit  om.  ed. 
(b)  Huc  usque  ed. 

(6)  Rana  esculenta.  —  Deest.  in  edd.,  ut  seq.  n.  VI- 
VIII. 

(7)  Rana  arborea. 

(8)  Molc,  Molch?  Lacertx  species. 

(9)  Lacertse  species. 

(10)  Ed.    :    «    Lacerta  calida    et   sicca  est.    Ilomo 


Cap.   XI.  —  De   Vipera. 
Vipera  velut  ignis  calida  est,  et  totum  quod  in  ea 
existit  mortiferum  est,   nec  aliquem  juxta  se  vivere 
perraittit  quod  superare  potest,  atque  tanlse  malitise 

autem  qui  in  capite  suo  immundam  scabiem  habet, 
acertain  ad  pulverem  comburat,  et  pulverem  istum 
in  purum  et  bonum  vinum  ponat,  et  hiiic  vino  ve- 
terem  lardum  iutingat,  et  cum  eo  scabiem  capitis 
perungat  et  sanabitur.  » 

(11)  Excepto  —  teJiet,  ora.  ed.,  quse  sic  pergit:«  Et 
interim  dum  in  cavernula  sua  jacet,  feiox  in  insi- 
diis  tara  homini  quam  aliis  animalibus  existit.  Ipsa 
vero  tela  aranea?  utilitati  non  multum  convenit,  nisi 
quod  super  qusedara  ulcera  horainum  velut  suavis 
sit  senlitur. 


134; 


S.  IIII.UKGAHDIS 


1314 


est  quod  etiam  vipera  de  alia  vipera  fugit  nsque  ad  A 
tempus  illud  quo  naturu  ejus  est  ut  coQcipiat.  In 
regione  autem,  in  qua  vipera  habilat,  si  quis  honio 
mortuam  viperam  reptrierit,  quia  vivenlem  habere 
uuu  potest,  m.is"um  ipnem  in  <ecreto  loco,  ubi  lio- 
mines  non  sunt,  de  forti  ligno  acceudat,  et  ita  mor- 
luam  in  ignem  illum  (I)  proiciat,  et  tuuc  propere 
ab  eodem  loco  reiedat,  ue  venenuni  illius  aul  nialus 
vapor  ipjum  tangat ;  et  postquani  in  cineres  redacla, 
si  quid  de  ea  residuum  est,  humo  ille  relinquat,  et 
cineres  ejus  et  cineres  carbonum  illoruin  per  quos 
incensa  est  accipiat,  et  in  lineo  panno  reservet. 
Deinde  si  quisquam  homo  in  corpore  suo  intume- 
scit,  eumduin  j)annum  cum  ipsis  cineribus  super 
tumurem  illum  ponat,  et  statim  tumor  iste  cessa- 
b.t.  ^ 

Cap.  XII.  —  De  Rasilisco. 
Basiliscus  de  quibusdain  vermihus  uascitur,  qui 
dliquid  de  dyabolicis  artibus  in  se  hahet,  scilicet 
quod  rubeta.  Nam  cum  aliquaudo  rubeta  gravida 
est,  et  cum  impra^gnata  est,  quod  pullos  suos  gi- 
gnat,  si  tunc  ovura  serpeutis  aiit  gallinte  viderit, 
illud  amat,  et  super  se  extendit  et  fovet,  usque  duin 
fcetus  suos  quos  natiiraliter  conceperat,  gignit  ; 
quos  postquam  produxerit,  statim  moriuntur,  et 
mortuos  videns,  denuo  super  ideui  ovum  se  ponit  et 
illud  fovet,  usque  dum  foetus  in  eodem  ovo  vivere 
inceperint.  Et  mox  de  dyabolisa  arte  antiqui  ser- 
pentis  (2}  qua^dam  vis  illani  langit  qui  etiam  in  \n- 
techristo  requiescit,  ita  ut  sicut  ille  oinnihus  coele-  ^^ 
stibus  resistit,  sic  etiam  illud  animal  omnihus  mor- 
talibus  repugnat  eos  occidendo.  Sed  postquam  ni- 
beta  illud  in  ovo  vivere  senserit,  statim  de  injubta 
consueludine  obstupescit  et  fugit,  et  istud  testuin 
ovi  sui  rumpit  et  egreditur,  atqiie  in  natura  siia 
fortissimum  flatnm  emitlit,  qui  in  se  acerrimiim  et 
forlissimum  igneui  qui  etiam  ahsijiie  tartan;is  tor- 
inentis  esse  polerit,  siuiilem  fulguri  et  tuuitriii. 
Postquam  aiitem  de  ovo  suo  egreditur,  niox  cuin 
furtitudine  llatus  sui  terram  scindi  facil  usijue  fere 
ad  profuuditdtem  quirique  cuhiloruni,  el  tunc  ibi  in 
huraida  terra  jactt  usque  diim  ad  maturitatem 
suam  creverit.  Deinde  ad  terram  sursum  ascendil, 
et  flatu  suo  omnia  necal  quae  in  vita  reperit,  nam 
nihil  vivens  pati  vult  nec  potest.  Cum  autem  aliquid  D 
videril  quod  vivit,  statini  indignando  jiraMuillit 
frigus  et  deinde  llalus  sui,  et  sic  crealuraru  illam 
iiecat  quam  afflat,  ita  quod  statim  cadit  velut  ful- 
gore  et  tonitruo  percussa  sit.  Si  autem  hasili-cus  in 
•luolihet  agro  el  vinea  morluus  fuerit  et  ibi  cadaver 
suum  compulrucrit  locus  ille  iiif(ecundus  et  ste- 
rilis  eflicilur;  vel  si  in  aliqua  turre  vel  in  aliqua 
domo  moritur,  et  ibi  computruerit,  homines  ihi 
morantes  semper  infirmi  sunt,  et  animalia  qua'  ibi 
sunt  pestilentia,  id  est  schelmo  frequenter  occupat, 
itaquod  eliam  inde  sajpius  moriuntur. 


Cap.  XUI.  —  Dk  ScoRPiONE  (3). 

Scorpio  ardentem  calorem  el  ardorem  in  se  ha- 
bet,  nec  non  quaindam  acerbitatem  infernalium 
poenarum,  et  quidquam  in  eo  est,  totum  mortiferum 
venenum  est,  et  luors  iioininis  et  aliqiiaudo  anima- 
linm ;  ita  iit  si  quis  hoiuiuum  veneuilica  cum  illo 
parare  vult,  et  ille  qui  parat  aliciii  ad  giistan- 
dum  vel  ad  tangendum  daret,  morti  subjaceret. 
Et  nulla  medicamenta  in  eo  sunt,  uisi  cerlissima 
mors. 

Cap.  XIV.  —  De  Darant. 

Darant  valde  calidus  est  et  venenosus,  et  omne 
venenum  suum  cauda.'  inmiltit,  ita  qiiod  cauda 
ejus  et  veneuo  semper  jilena  esl  velut  ubera  pecorum 
lacte,  et  veneno  caudte  suae  mortem  homini  et  ani- 
malibus  infert,  et  nulla  utililas  nec  aliqua  medi- 
camenta  in  eo  sunt. 

Cap.  XV.  —  De  Tyriaca. 
Tyriaca  vermis  valde  calidus  est,  et  in  nalura 
siccum  aerem  qnaerit;  qui  etiam  sanam  humidita- 
tem  habet,  quia  nec  nimis  calidus  nec  nimis  frigi- 
dus  est,  sed  sanus,  et  in  eodem  tempore  ab  omnibus 
noxiis  humoribus  suis  se  purgat.  Alioquin  valde 
periculosus  homini  esset.  Et  dum  inlirmus  aer  aut 
aura  institerit,  quasdam  arenosas  cavernulas  quae- 
rit  et  in  illis  inlerim  se  abscondit,  et  tunc  etiam 
ibi  quasdam  herhulas  comedit  qu<je  ad  sanitatem 
respiciunt,  et  ex  his  sanus  tunc  perdurat.  Sed  in  eo 
multa  pretiosa  unguenta  non  snnt,  sed  velnt  quem- 
dam  lerrorem  facit  cum  aliquo  modo  gustatus  ab 
homine  sudorem  educit,  interiores  autem  iufirmi- 
tates  hominis  non  multum  expellit. 

Cap.  XVl.  —  De  Scherzbedra. 
Schcrczbedra  {f}  calidaest,  et  etiam  humiditatemin 
se  habet.  Sed  homo  isle  qui  venenum  comedit  aut 
hibit,  schcrczOedcni  tolam  in  pulverem  redigat,  el 
modicum  farina'  siniilaj  addat,  ita  ut  pulvis  iste 
quinquies  farinam  excedat,  et  etiam  aquam  coni- 
misceat,  et  sic  tortellas  faciat  et  eas  ad  solem  aut 
in  calidum  foruacem  aliquantum  iufrigiditatum  co- 
quat,  et  lunc  ipsas  tortellas  denuo  in  pulverem 
redigat,  et  in  ovo  de  pulvere  isto  ipse  suniat,  et  ve- 
nenum  aut  per  nauseam  aut  per  secessum  ab  eo 
purgat. 

Cap.  XVII.  —  De  Ulwurm  [IV,  iii,  42J. 

Ulwurm  valde  calidus  est,  et  in  viriditate  illa 
crescit,  qua  gramina  germinare  iucipiunt,  et  in 
strepitu  ejusdem  viriditatis  crescit,  et  projiter  mun- 
dam  naturam  suam  nulla  ossa  hahet,  alque  velut 
alia.'  iitiles,  veliit  cyuamoraum,  bonus  et  iitilis  est. 
Terra  cniin  quamdam  humiditatcm  in  se  habet,  per 
quam  velut  per  venas,  continetur,  ne  diffluat,  et 
cum  pluvia  de  aere  descensura,  eadem  humiditas 
terraj  j)luviam  venturam  sentit,  de  qua  vense  terra', 
imjileantur,  et  hoc  ulwurrn  j)er  naturam  suam  inlel- 


(i)  Act.  xxviii,  o. 
',2)  Apoc.  xii,  'J. 


(3)  Deest  iu  ed.  ut  qui  seq.  caj).  xiv-xvi. 
(i)  Lumbricus  tcrrestris.. 


134:; 


l»HYSI(:\.  — LIB. 


ligentes    procedunt    propter    repletionem   venarum 
terra;  (I). 

Homo  autem,  qui  ortimas  liabet,  illa  liora  cum 
ad  desceusionem  pluviae  Ulwurm  procedunt,  suHi- 
cienter  de  eis  accipiat,  el  in  testam  aut  in  ollam 
ponat  atque  eos  cum  liordeaceis  straminibus  modice 
subfumiget,  ut  moriantur,  et  tunc  eis  farinam  de 
tritico  addat,  etcum  lif^no  de  quercu  simul  forti- 
ter  commisceat,  et  tunc  etiam  modicum  vini  et 
aceti  aiquali  mensura  addat,  et  sic  iterum  commi- 
sceat,  et  tunc  etiam  modicum  vini  et  aceti  «quali 
mensura  addat,  et  sic  iterum  commisceat,  quasi 
pastam,  id  est  deick  faciendo;  et  deiiide  de  isto 
deick  super  orlimas,  antequam  rumpantur,  per  tres 
dies  ponat  et  munditia  istorum  mundorum  ver- 
mium  immuudiliam  carnis  iliius  minuit,  nec  ibi 
dilutius  durare  poterit.  Quod  si  scrofuliE  et  ortiniEe 
ruptce  sunt,  pra-fatam  pastam,  id  est  dcick,  eodem 
modo  paratam  ut  prsedictum  est  insuper  in  rensc 
eminentiam  acerbae  lixiviae  [in  supereminentia 
acerbte  lixiviai  ed.]  intinge,  et  ita  fracta?  oriiraa! 
impone,  et  putredinem  illarum  aufert  et  sanat.  Et 
qui  in  stomacho  dolet  idem  stercus  ulwurmes  in 
testeo  vase,  ut  praediximus  calefacto  super  bros- 
cleffel,  et  snper  stomachum  suum  ponat  et  lioc  ssepe 
faciat,   et    stomachus  ejus  purgabitur  et  levis    erit, 

{{)  Et  in  viriditate  terrx  —  venarum  terrx  om.  ed. 

(2)  Quod  si  —  procedunt  om.  ed. 

(3)  Helix  et  Lirnax. 

(4)  Ed.  :  «  Testuda  qua'  absque  testa  est,  ad  eadem 


IX,  DE  MKTALI.IS.  13'i(i 

A  Quod  si  uhvurm  in  tempore  illo  habere  non  potes  in 
quo  eos  libenter  haberes,  et  si  non  pluit,  ita  quod 
ipsi  de  terra  non  egreditur,  tunc  in  humido  loco 
terram  fode,  et  eos  quaere,  et  prajdictas  mediciuas 
cum  eis  fac;  sed  tamen  ad  prtEfatas  medicinas  miilto 
utiliores  sunt  cum  desceusu  pluviae  per  se  proce- 
dunt  (-2). 
Cap.  XVIII.  —  De  Testudine  (3)  [IV,  iii,  43,  44]. 
Testudo  qua^  in  testa  est  super  terram  incedit; 
frigida?  naturse  est.  Sed  testudo  quai  nou  in  testa 
est  non  multum  ad  medicinam  valet.  Attamen  si 
vermes  aliquem  hominem  comedunt,  testani  hujus 
testudinis  ^ccipiat,  et  eam  iu  pulverem  redigat,  et 
pulverem  istum  super  locum  projiciat  ubi  vermes 
eum  comedunt,  et  vermes  morientur,  el  homo  ille 
sanabitur.  Testudo  autem,  qu£E  absque  testa  est, 
frigida  fere  ad  eadem  medicamenta  valet,  si  eam 
ita  paraveris  quemdmoduni  de  ulwurm  dictum  est, 
excepto  quod  medicamentum  de  ulwurm  factum 
mullo  melius  etfortius  est  quam  medicamentuui  de 
testudine  ista  factum.  Nam  cum  ulwurm  habere  non 
poteris,  tunc  medicamenta,  quae  de  eo  praidicta 
sunt,  cum  testudine  ista,  qaae  absque  testa  est, 
para,  quamvis  debiliora  sint  illis,  qua;  de  ulwurm 
parantur.  Et  sic  liomo  il!e  curabitur,  qui  de  eis 
utitur  ut  prsefatum  est  (4). 

medicamenta  valet,  si  eam  homo  ita  paraverit  quem- 
admodum  de  ulvurme  supradictum  est,  excepto 
quod  medicamentum  de  ulvurme  multo  melior  et 
fortior  est.  » 


R 


LIBER  NONUS. 


PR.EFATIO. 

DE  GENERE  METALLOnUxM. 


De  genere  metallorum.  Cum  initio  spiritus  Domini 
ferebatur  sujier  aquas  (5),  et  cum  aqua  muudum 
inundaret,  et  cum  sine  fluctuatione  inundationis 
manerent  spiritus,  ex  spiratione  sua  eas  fluere 
fecit,  et  sic  etiam  esedem  aquse  terram  transfude- 
runt  et  eam  confirmavernnt  ne  dissiparetur.  Et  cum 
ibi  ignea  vis  quae  in  aqua  fluit  terram  pertraus- 
ivit,  ubi  ignis  ejusdem  aqua?  in  aeramenlum  auri 
ipsam  terramtransfudil.  Ubi  autem  puritasiiiundatio- 
nis  aquaj  terram  pertransivit  ibi  ipsa  puritas  inun- 
dationis  in  aeramentum  argenti  cum  eadem  terra  de 


C  se  perfusa  facta  est.  Sed  ubi  tluctuatio  aquae  a 
ventis  commota  terram  pertransivit,  ibi  eadem 
Iluctuatio  in  eeramentum  calibis  et  ferri  cum  ipsa 
terra  quam  Iransfudit  versa  est,  et  ideo  etiam  calibs 
et  ferrum  ca>teris  a>rameutis  fortiora,  sicut  etiain 
lluctuatio  aqute  a  ventis  commota  fortior  quietu- 
dine  aurarum  est,  et  ut  spiritus  Domini  aquas  pri- 
mo  inundare  fecit,  ita  et  eliam  hominem  viviticat, 
atque  herbis  et  arboribus  et  lapidibus  viridilatem 
dedit. 


GAPITULA. 


Aurum 
Argentum 
Plumbum 
Stagnum 


1. 
11. 
III. 
IV. 


Cuprum 
Messmg 
Ferrum 

Calibs 


V. 

VI. 

Vli. 

Vlll. 


(3)  Gen.  I.  2. 


mi 


S.  UILDEGAUDIS 


<348 


LIBER    NONUS. 


\)E  >'':rALLlS. 


Cvp.  L  —  Dk  Al-ro  [i,  15]. 


A  el  frigidos,  ac  hutnidos  humores,  acumine  suo,  cum 
ardore  ignis,  et  cum  caiore  allerali  vini  minuit,  ut 
priTpfatum  est.  Si  autem  in  argenteo  vase  cibum,  seu 
potum  accipit,  nec  ipsi  multura  prodest,  nec  ipsi 
ad  sanitatem  corporis  obest  adil.  cd.] 

Si  autem  aliquis  argentum  in  [pulverem  redactum 
comederet,  nimis  frigidum  et  nimis  gravis  in  sto- 
m:icho  ejus  esset,  et  etiam  inde  postea  Uederetur, 
etiam  situnc  eum  contra  aliquam  infirmitalem  ju- 
varet. 

Cap.  IIL  —  De  Plcmbo  [I,  17]. 

Piumbum  frigidum  est,  et  hominem  la^deret,  si 
illud  aliqiio  modo  in  corpus  sunm  duceret,  [et  hoc 
quidum  faceret  piopter  frigus  quod  in  se  habet,  et 


Aurum  calidum  esl,  et  qiiamdam  naturam  vehit 
sol,  et  quasi  de  aere  est.  Homo  aulem  qui  virgich- 
iiget  est,  aurum  accipiat  et  illud  ita  coquat,  quod 
nihil  sordis  in  eo  sit,  et  ut  ei  nichil  alege,  et  sic  in 
pulverem  redigat,  id  est  male,  et  tunc  accipiat  mo- 
dicum  farina?  siniila?  ad  quanlitatem  medietatis 
palmie  et  eam  cum  aqua  knede,  et  huic  deick  de 
pulvere  illo  auri  ad  pondus  unius  obuii  addat,  et 
eiim  in  maue  diei  jejunus  comedat,  et  iterum  se- 
cunda  die  eodam  modo  cum  farina  et  cum  eodem 
pondere  auri  tortellum  faoiat,  et  cum  ipso  die  jeju- 
nus  comedat,  et  tortellus  iste  hoc  modo  paratus  et 
comeslus  ab  illo  gicht  per  annum  compescit.  Et 
aurum  istud  in  stomacho  illius  per  duos  menses  „  quia  etiam  aliquando  crudosum  estet  quasi  despu- 
jacet,   et    ipsum    stomachum    non    exacerbat,     nec      matio  et  purgamentum  aliorum  a?ramentorum  add. 


exulcerat,  sed  si  frigidus  est  et  slimechte,  eum  abs- 
que  periculo  ejusdem  homiais  calefacit  et  purgat. 
Sed  si  sanus  homo  istud  facit,  ei  sanitatem  reti- 
nebit,  et  si  infirmus  est,  sanus  crit.  Et  iterum  pu- 
rum  aurum  accipe,  et  illud  in  olla  aut  in  testa 
ghiwdglawe'!),  et  ita  ignitum  in  purum  vinum  pone 
ut  ab  eo  incalescat,  et  ita  calidum  bibe,  et  hoc  sa^pe 
fac,  et  gicht  a  te  cessabit.  Sed  et  qui  flbcr  in  sto- 
macho  habet,  ita  cum  iguito  auro  purum  vinum 
calefaciat  el  sic  bibal,  et  fifjcr  cum  derciinquet.  El 
si  alicubi  in  corpore  tuo  tumor  exsurgit,  aurum  ad 
solem  calefaciat  et  ita  circa  yeswolst  ejusdcm  tu- 
moris  bestriche,    et  tumjr    ille     evanescet.    Et    qui 


ed.]  SeJ  si  mortuus  homo  intumescit,  et  si  ei  plum- 
bum  supponitur.  tumorem  illum  aliquantum  re- 
stringit  [quoniam  ille  vitalem  lialilum  non  habet 
add.  cd.].  Si  autem  super  vivum  hominem  :ponere- 
tur  qui  intumesceret,  totus  scinderetur  nec  vivere 
posset  [quoniam  frigiditas  ejus  pertransit  illum  et 
scinderet  quia  velut  despumatio  aliorum  aM'amen- 
torum  est.  Sed  nec  cibus  |nec  potus  in  plumbeo  vase 
valet  propter  frigiditatem  quam  in  se  habet.  Add. 
ed.] 

Cap.  IV.  —  De  Stagno  [I,   20]. 

Stangnum  plus  frigidum  est  quam  calidum.  Et  si 
aliquis  liomo  stangnum  super    cutem  suam   ponit, 


surdas    aares    habet  cum    gemalem    auro   et    farina  c  ,ta  quod  cutis  el  caro  ejus  inde  incalescat,    infirmi- 


simila;  deick  paret  ut  supra  dictum  est,  et  modicuni 
de  eo  in  aures  saas  figat,  quatenus  calor  ejus  in 
aurem  transeat,  et  hoc  saepe  faciet,  et  auditum  re- 
cipiet{l). 

(Iap.  II.  —  De  Arge.nto  [I,   16]. 

Argentum  frigidum  est  [quia  frigidum  venlum 
illuin  habet,  qui  etiam  terram  frigidam  facit  ad.  cd.\ 
Homo  autem  qui  superlluitatem  liumorum  in  se 
habet  et  illos  [per  exactionem  add.  cd.]  sa^pe 
ejicit,  argentum  valde  purum  fictum  in  igne  yluive, 
et  ita  calidum  in  bonum  vinum  ponat,  et  hoc  ter 
aut  quater  faciat  ut  vinum  illud  ab  eo  incalescat,  et 
sic  jejanus  ad  noctem  sa>pe  bibat,  et  superfluos 
hamores  in  eo  minuit,  id  est  sicendet. 

(Fortis    enim    natura    frigiditatis  argenti,  calidos 

■  (1)  Ed.  :  <'  Aurum  calidum  est,  et  quamdam  natu- 
ram  velut  sol  habet,  et  quasi  de  aere,  et  ruborem 
ex  igne  liabet  :  et  eliam  de  humido  aere  est.  Sed 
qui  febrem  in  stomacho  habet,  cum  ignito  auro  purum 
et  bonum  vinum  calefaciat,  et  sic  bibat,  et  febris 
eum  relinquet,  quoniam  bona  virtus  ejusdem  auri, 
cum  alterato  calore,  vi  ignis,  ul  pra'dictum  est, 
pravos  humores  slomachi  aufert.  Vmo  autem,  ct 
non  aqua*  imponatur,  quia  vinum  livorem  in  sloma- 


tatem  corpori  suo  aufert  propler  frigiditatem  suam. 
Vel  si  quis  homo  in  stagneo  vase  comedit  aut  bi- 
l)it,  infirmitatem  inde  contrahit,  ita  quod  fere  velut 
venenum  ei  est  Sed  cui  caro  circa  oculos  uswilc- 
zet,  stannum  in  cineres  redigat  et  illos  in  purum 
vinum  ponat,  et  ad  noclem,  cum  dormitum  vadit, 
cum  \ino  isto  augleder  qui  se  uszwelczent  circumli- 
ncat,  el  angleder  san\  etpulchri  flent,  nam  frigiditas 
slaniii  cum  calore  vini  temperata  carnem  quam  ca- 
lidi  humores  excutiunt  et  emittunt  sanat  et  com[>o- 
nit.  Sed  caliginem  oculorum  non  fugat. 

Cap.  V.  —  De  Cupro  [I,   18]. 

Cuprum  calidum  existit,  et  cito  infrigescit  et  est 

D  velulfavill»  auri,  scilicet  ut  favillo!  qua;   de  arden- 

tibus  prunis  cadunt.    El  (pji  quaslibet  febres  habel, 

clio  hominis  plus  consumit  quam  aqua.  Quod  si 
alicubi  in  corpore  hominis  tumor  exsurgit  aurum 
in  sole  calefaciat,  el  illud  ita  circum  inflationem 
ejiisdem  tumoris,  quasi  liriiendo  ducal  :  et  idem 
tumor  evaucscet.  Quoniam  bona  virtus  auri,  cum 
ad  ignem  solis  excitalur,  mox  idem  aurum,  quod 
ab  igne  sit,  quasi  per  calorem  solis  jreviviscit,  alque 
insurgentes  humores  fortitudine  sua  fugat.  » 


1349 


l>HYSir,A.  —  I.IB. 


et  febres  illas  quse  in  storaaclio  nascuntur,  et  non 
cottidianas,  aut  tertianas,  aut  quirtanas,  riddo, 
id  est  quod  homo  oscitat  et  qui  tardus  est  et  fa- 
stidium  ciborum  habet,  purum  cuprum  ad  pondus 
quinque  nummorum  accipiat  et  in  vinum  franconi- 
cum  ponat,  quantum  picarium  capit,  et  ita  vinum 
illud  fortiter  coquat,  scilicet  usque  dum  minorari 
incipiat,  et  sic  de  igne  auferat,  et  postea  per  novem 
diesjejunus  modice  bibat,  et  febres  illae  cessabunt. 
Sed  et  si  quis  virgichtiget  est,  ita  quod  se  totura  con- 
trahit,  idem  crymphct,  accipe  purum  cuprum  et  in 
igneraproice  usque  dum  ignescat,  et  denuo  in  ignem 
proice  ut  iteruni  incalescat,  et  iterum  ab  igne  aufer 
et  denuo  frigescat,  et  tertia  vice  in  ignem  proice,  et 
cum  tunc  ignescat,  ita  ignitum  in  bonum  vinum 
pone,  et  vasculum  superius  tege,  ne  calor  aut  va- 
por  ejus  egrediatur,  et  tunc  illi  qui  virgicgligit  est 
ita  modice  calidum  ad  bibendum  da,  et  gicht  in  eo 
cessabit.  Sed  et  si  equi,  aut  asini,  aut  boves,  aut 
caprse,  aut  oves,  aut  porci,  aut  alia  quoMibet  ani- 
malia  strengel  aut  heuptsichtum  habent,  magnum 
frustum  cupri  in  caldarium  seu  in  oUam  seu  in 
patinam  pcnat,  et  aquam  desuper  fundat,  et  tunc 
ipsam  aquam  ad  ignem  cum  eodem  cupro  calefac  ut 
ferveat,  ac  sic  cum  ipsa  calida  aqua  pabulum  jumen- 
torura  illorura,  sive  avena,  sive  fenum  sit,  semel 
vel  bis  asperge,  ut  ita  aspersum  comedani,  et  pe- 
stis  ab  eis  cessabit  (1). 

Cap.  VI.  -  De  Messing  [I,  19]. 

Messing  [Auricalcum  ed.]  calidum  est,  et  de  alio 
factura  velut  kalg  de  japide,  et  quia  es  natura  sua 
messing  non  est,  sed  ex  alio  metallo  factura  (2), 
velut  railes,  qui  de  genere  suo  railes  non  est,   sed 

(1)  Edit.  in  multis  variat  :  «  Cuprum  calidum 
existit,  et  cito  frigescit,  et  est  velut  favilltp  auri,  sci- 
licet  ut  favillae  quae  de  ardentibus  prunis  caJunt. 
Homo  autera  qui  quaslibet  febres  habet,  et  etiam 
febres  illas  que  in  stomacho  nascuntur,  ita  tamen 
quod  nec  quotidianse,  nec  tertiantr,  nec  quartana? 
sunt;  sed  quod  idem  homo  oscitat,  et  *quod  brachia 
ac  totum  corpus  suum  sajpius  extendit,  et  quod  tar- 
dus  est,  ac  quod  fastidiura  ciborura  habet,  purum 
cuprum  ad  pondus  quinque  nummorum  accipiat,  et 
in  vinum  franconicum  et  purum  ac  bonum  ponat 
quantum  picarium  capit;  et  ita  vinura  illud  furtiter 
coquat,  scilicet  usque  dum  rainorari  incipiat;  et  sic 
de  igne  auferat,  et  postea  per  novem  dies  idem  vi- 
num  jejunus  raodice  bibat,  et  febres  in  eo  cessabunt. 
Cuprum  enim  calorera  de  repentino  et  furente  igne 
habet,  qui  quadam  flagrantia  de  recto  igne  est  :  et 
istud  in  vinura  ponatur,  ac  fortiter  coquat,  quate- 
nus  virtus  cupri  virtuti  viui  pleniter  commisceatiu', 
et  ita  pravos  humores  et  coagulationera  eorura  exa- 
niraet.  Sed  et  si  quis  per  guttara  paralj-sis  debilita- 
tus  est,  ita  quod  se  totum  contrahit,  purum  cuprum 
accipiat,  et  illud  in  ignem  projiciat,  usque  dum 
ignescat :  et  sic  ab  eo  auferat,  ut  infrigescat  :  et 
denuo  in  ignemprojiciat,  ut  iterura  incalescat :  et  ite- 
rum  ab  igne  auferat,  ut  infrigescat  denuo ;  et  tertia 
vice  in  ignem  ponat,  et  cum  tunc  ignescit,  ita 
ignitum  in  bonum  vinum  ponat,  et  vasculum  in  quo 
idera  vinum  est  superius  tegat,  ne  color,  aut  vapor 
ejus  egredialur ;  et  sic  raodice  calidum  idem  vinura 


IX,  DE  METALi-IS.  1350 

A  factus  est  miles.  Ideo  ad  raedicamenta  non  valet, 
sed  hominera  magis  laedit  quam  ei  prosil,  ita  ut 
si  homo  velut  in  digito  annuium  gestaverit,  aut  si 
alia  caro  corporis  ejus  incaliierit  ex  hoc,  magis  in- 
firmitatem  quam  sanitatem  sibi  attrahit  [quia  idem 
metallura  per  se  nuUara  virtutem  haheiadd.  ed.] 

Cap.  VII.  —  De  Ferro  [I,  21]. 

Ferrura  valde  calidum  in  sua  natura  est,  et  ideo 
forte  est.  Fortitudo  ejus  ad  pluriraa  utilis  est.  Et  si 
quis  ferrum  juxta  se  habet,  quod  caro  ejus  in  illo 
incalescit,  rainus  ab  eo  laeditur  quam  de  stanno 
jquia  ferrum  calidum  et  recti  temperaraenti  est  cum 
calor  ejus  ad  ignem  excitatur,  et  stomacho  hominis 
r.  superponitur,  frigidos  humores,  de  quibus  stoma- 
chus  dolet  fugat,  ut  praedictum  est  add.  ed.].  Cui 
autem  stomachus  infrigidatus  est  ita  quod  inde  do- 
let,  blech  [laminam  ed.]  tenuera  de  ferro  accipiat, 
et  illud  ad  ignem  calefaciat,  et  ita  calidum  super 
stomachum  suura  ponat,  et  iterura  auferat,  ac  de- 
nuo  calefaciat  et  stomacho  suo  iterum  calidum  su- 
perponat,  et  hoc  saepe  fdciat,  et  raelius  habebit. 
[Qiioniam  idera  ferrum  calorem  in  se  habet  et  quo- 
niam  rectum  a-ramentura  est  add.  ed.] 

Cap.  VIII.  —  De  Calybe  [I,  22.] 

Calybs  valde  calidus  est,  et  quod  fortissimum  est 
in  aeramento  ferri.  Et  fere  quasi  divinilatem  Dei  si- 
gnificat,  unde  et  dyabulus  eum  fugit  et  devitat.  Et 
C  si  venenum  aut  in  cibo  aut  in  potu  esse  suspicaris, 
aut  si  cibus  huraidus  est  velut  warmume  aut  velut 
suffen,  clara  ignitura  calibem  ei  impone,  et  si  vene- 
nura  in  eo  est,  illud  debilitando  attenuat,  vel  si  ci- 
bus  siccus  est,  velut  carnes  aut  pisces  aut  ova,  igni- 

bibat,  et  paralisis  in  eo  cessabit.  Tertio  autem  cu- 
prum  hoc  [in  ignem  ponitur,  ut  quid  fceditatis  et 
corruptionis  in  eo  sit,  per  ignem  exaininetur  et  ita 
vinum  per  illud  calefactum  bibitura,  bono  calore  et 
virtute  sua,  et  bono  calore  vini,  noxios  humores  de 
quibus  paralisis  nascitur,  fiiget. 

«  Et  si  quis  venenum  comedit,  aut  bibit,  bonum  vi- 
nura  accipiat,  et  quanta  terlia  pars  ejus  est  aceti 
addat;  et  tunc  velut  medietis  istorum  duorum  est, 
de  succo  rutoi  commisceat,  et  sic  velut  quadrantem 
puri  cupri  in  ignem  ponat ;  sicque  ignitum,  vino  illi 
D  imponat,  ut  ita  incalescat;  et  deinde  sic  calidum 
per  tres  dies  jejunus  bibat,  et  tum  aut  per  nauseam, 
aut  per  secessum  ab  eo  venenura  recedit.  Sed  et  si 
equi,  asini,  aut  boves,  aut  oves,  aut  capra",,  aut 
porci,  aut  alia  quaelibet  animalia  constrictionera 
gutturis,  seu  dolorem  capitis  habenl,  horao  magnum 
frustum  cupri  in  caldariura,  seu  in  oUarn,  seu  in 
patinam  ponat,  et  aquara  desuper  fundat;  et  deinde 
aquam  cura  eodem  cupro  ad  ignem  fervere  faciat, 
ac  sic  cum  eadem  aqua  calida  pabulura  eorundera 
jumentorum,  sive  avena,  sive  fenum  sit,  serael  aut 
bis  aspergat.  ut  ita  aspersum  comedant,  et  praedicta 
pestis  ab  eis  cessabit.  Ciira  enira  prtefatus  calor,  et 
virtus  cupri  in  aqua  ad  ignem  excitatur,  et  ciira  sic 
in  pabulo,  aut  in  potu  dolentibus  pecoribus  datur, 
pravos  huraores  qui  ea  laedunt,  et  qui  in  capili- 
bus  eorura  de  corrupto  aere  contracti  sunt,  mi- 
nuit.  » 

(I)  Velut  —  factum  desunt  in  ed. 


\x>\ 


oiiDo  iu:iir.M. 


KW2 


luin  calibem  vino  inipoiie,  et  vinum  istud  super  eun- 
dem  cibum  funJe,  et  si  veneuum  iu  illo  est,  siocum 
cibum  vino  ignito  calide  calefacto  imj)one;  et  si  ve- 
nenum  in  eo  fuerit,  In  ipso  deprimitur,  ita  quod  lio- 
miuem  istud  comedenlem  miiius  la>dil.  Kt  etum 
ignitum  calibem  potui  iinpone,  sive  viuo,  sive  cer- 
visia,  sive  aqua,  sive  alio  quolibet  potu,  et  si  vene- 
nuin  in  eu  est,  statim  debilitattir.  Nam  si  calibs  ad 
ignem  ignitus  ila  in  cibum  aut  in  potum  positus  fuc- 
rit,  vel  si  viuum  cum  ignito  calibe  calefactum  super 
cibum,  sive  panis,  sive  caro,  sive  piscis  aut  alii  hu- 


A  jusmodi  cibi  sunt,  perfundalur,  et  si  venenum  in 
illo  est,  tunc  fortitudo  ejusdem  veneni  constringilur 
et  debilitalur,  quia  tanta  vis  calibis  est  quod  vene- 
num  illud  hoc  modo  arescere  facit,  quia  come- 
denlein  et  bibentein  minus  la'dore  potest,  ita  ut  si 
aliquis  homo  idem  venenum  sic  guslavent,  eum 
minine  ad  mortem  perducere  polerit,  etiamsi  ille 
intumescat  aut  aliquantum  diu  iniirmatur,  tamen 
mortem  evadere  potest,  si  venenum  illud  cum 
ignito  calibe  debilitatum  fuerit,  ut  praidictuin 
est(l). 


Ejcplicit  liber  beatse  Ilildcgardis  subtilitatum  diversarum  naturarum. 


(l^  Ed.  :  —  •  Vap.  XII.  —  I)e  chnlybe.  Chalybs 
valde  calidus  est,  et  qiiod  forlissimum  est,  in  sera- 
menlo  ferri  est;  el  divinitalem  Dei  fortitudine  sua 
signilicat;  unde  et  diabolus  eum  fugit  el  devitat.  Si 
autein  homo  venenum,  aut  in  cibo,  ;iiit  in  potu  esse 
snspicatur,  liinc  si  cibus  humidus  est,  velut  sorbi- 
ciuncula,  aiit  cibus  ex  oleribus  factiis,  ignitum  cha- 
lybam  ei  imponat,  et  si  veuenum  in  eo  est  illud  de- 
bilitando  atleniiat.  Vel  si  cibus  siccus  est,  ut  car- 
nes,  aut  pisces,  aut  ova,  ignitum  chalybem  vino 
imponat,  et  viniim  illud  super  eundem  cibnm  fun- 
dat  ;  et  si  venenum  in  illo  est,  ipsum  dehilitat.  Vel 
si  panis  est,  ipsum  panem,  vel  similem  siccum  ci- 
bum  vino  ignito  chalybe  calefacto  imponat;  et  si 
venenum  in  eo  fuerit,  in  ipso  deprimitur,  ita  quod 
hominem  illud  comedenteni  minus  lajdit.  Nam  for- 
litudo  chalybis  forlissiaia  forliliido  est,  ad  quam 
major  fortitudo  a^ramenlorum  procedere  non  po- 
test   :    et  fundamentum  omnium   inscidentium    fer- 


ramentorum  est,  et  tantam  fortitudinem  in  se  habet 
ut  cum  calor  ejus  ad  ignem  excitatur,  quod  et  absque 
calore  vini,  el  cum  calore  vini  veuena  debilitat,  et 
ea  bono  calore  et  bona  fortitudine  sua  ad  uihilum 
ducit.  .\,ini  si  chaiybs  ad  ignem  ignitiis  ita  in  cibnm, 
aut  in  putiim  posilus  fuent,  vel  si  vinurn  cum  iguito 
chiiiybe  calefacliim  super  cibum,  sive  panis,  sive 
caro,sive  piscis,  sive  alii  hujusmodi  cibi  sint,  su- 
perfiinditur,  si  veneiium  in  illis,  est,  tunc  fortiludo 
ejusdcin  constringilur  et  debililatur,  quia  maxima 
vis  chalybis  est,  quod  veneimm  hoc  modo  arescere 
facit,  quod  comedeutem,  vel  hibentem  minus  lae- 
dere  poteril;  etiam  si  ille  intumescat,  vel  eliam  si 
aliqnandiii  infirmetur,  lamen  certo  mortem  evadere 
poterit :  ut  si  etiam  aliquis  homo  idem  veneniim 
gustaverit,  eum  minime  ad  morlem  perducere  pote- 
rit,  si  venenum  illud  cum  ignito  chalybe  debilitatum 
fuerit,  ut  praedictum  est.  » 


OU^  IN  HOC  TOMO  CONTINP]NTUR. 


S.WCTA   HII.DECAFDIS  ABRATISSA. 

S.\NCT.f:  IIILUEiJARDIS  NATALES,  RES  GEST^:, 
SCHIPTA  (e\  Uollnud). 

§  I.  —  Acta  S.  Ilildejtardis  jam  edita,  et  illius  auctores  : 
alia  (|UcEiiaui  e.\  nio.  edenda  :  Vita  supplendain  hoc  eoni- 
nienlario.maxime  ei  sanclae  Scri()li:(.  9 

§  n.  —  Nntales,  [)uerilia,  vita  inonaslica  in  monte  S. 
Disiliodi  :  visi.mibus  a  puerilia  illuslratur,  easque  demuiu 
scribere  cogitiir  :  quomodo  opera  sua  scripseril.  12 

§  III.  —  Ancto  mouialium  unmero.  S.  Hildegardis  fnn- 
dal  cfi^nobiuin  iu  iiionle  S.  Ruperti;  nou  vidit  ibi  S.  Rer- 
n  irduin,  ne.;  regulani  Cislt-n  iensein  amplexa  est :  scripta 
Saucla;  ab  Eugeuio  111   iirobala  :  liuituni  ojms  Scivias  : 

20 

§  IV.  —  Fama  sanctfE  ninltum  inclarescit,  ad  ipsani 
scribiinl  S.  Beniardiis,  Conradiis  RoniHnorum  rex,  uiulli 
episcopi,  quibus  illa  libenime  res[ioiidet.  28 

§  V.  -  Ad  sanctam  scriliunt  Anastasius  IV  et  Adrianus 
IV,  Romnni  pontifices,  Fredehciis  imperator,  episcopi, 
aliique  mulli  quibus  resnondet.  31 

§  VI.  —  Sancta  a  multis  personis  consulta  de  occultis 
el  arcanis  quae  sine  revelatione  divina  scire  non  poterat. 

35 

§  VII.  —  Sancta  a  mullis  congregationibns  consulta  de 
ii?  qii.-K  einendari  [jo.sseut,  aiit  eliam  de  arcaois  aliis,  et 
invitala  ad  monita  conscribenda.  43 

§  VIII.  —  Sancta  etiam  consulta  de  qua^stionibus  theo- 
logici.4,  gcripturisticis  aliisque  ad  Hdem  vel  ad  uiores  s[ie- 
clanlibus.  48 

§  IX.  —  Multi  ad  sanctam  scribunt,  ut  preces,  consola- 
tionem,  monita  aliaque  similia  obtineant  :  quibus  illa  re- 
scribit.  50 

§  X.  —  Epiatolae  quaedam  S.  Ilildegardis  ad  Philippum 
abbatcm  Parcensern,  et  ejns  ad  i()sam  ex  ms.  :  gestn  cum 


S.  Gerlaco  :  aliae  epistolae  serius  ad  sanctam  datae  cum 
responsis  ejiisdem.  ^^ 

§  XI.  —  Sancta  monasterinm  suiim  onini  onere  liherat : 
energumena  ibi  lihiTata  ;  ob  sefiulturam  cujusdam  olim 
excoimnuuicali  sauctae  ecclesia  iuterdicto  subjecla.        61 

§  .\1I.  —  Varia  S.  Ilildegardis  ilinera,  et  loca  ubi  fnit 
exfiosita.  Fundat  caMiohiiim  Eihingense.  67 

§  XIII.  —  Scripta  S.  llildegardis  nuillorum  elogiis  ce- 
lebrala  :   scriptorum   enumeratio,   aliqua    eidem   afficta. 

73 

§  XIV.  —  Mors  sauclffi  figenda  anno  1179  :  sepultura ; 
reliquiae,  destructo  cn-nobio  S.  Ruperti,  ad  Eihiugense 
Ir.inslatae  :  miraciila  :  li-iitata  caMouizatio,  sed  non  perfe- 
cla  ;  nomen  martyrologiis  ascri[)tnin,  et  cultus.  84 

VITA  SANCT/E  HILDEGARDIS  AUCTORiBUS  (iAU- 
DEFRIDO  ET  TIIEODORICO  MONACHIS.  91 

Priefatio  Theodorici  iii  Vitam  totaiii. 

LiBKR  pniMiis.  —  De  gestis  sanctae. 

Cap.  I.  —  Sanctffi  natales,  puerilia  visionihus  illustrata; 
vita  monaslica  suh  Jutta  magistra.  91 

Cai'.  II.  —  Fundat  ciBnohium  in  moute  S.  Ruperti  prope 
Bingiiim,  illiidqne  cum  sororihus  suis  inhabitat  :  [lergit 
per[ietuis  visionibus  illuslrari.  95 

LiBER  SEcu.NDus.  —  De  visiouibus  sanctae. 

Prologus.  99 

Cap.  I.  —  Saiicta,  Latiui  sermonis  ignarn,  lihros  tamen 
Latine  scrihit  :  visionihiis  a  pueritia  gaudet;  eas  cogitur 
sc.rihere  :  multos  cousilio  juvat  et  monitis,  et  suas  recte 
dirigit.  101 

Cai'.  II.  —  Sancta  in  visione  discit  lociim  ad  fundau- 
duin  monasterium,  eaque  occusione  multa  patitur  :  Deuin 
tanien    in   omnibus    adjutorem    habet  et  cousolatorem. 

105 

C\p.  III.  —  Morbi  mirabiles  sancta?,  instmctio  monia- 


!3E3 


QV.E  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


13o4 


liutn,  conversio  niale  suspicantis  pliilooophi,  visiones  va- 
vix.  110 

LiBER  TERTius.  —  De  miraculis  et  iuorte  Beatae. 

ProIogLis.  117 

Cap.  i.  —  Saucta  varios  patrociuio  suo  sauat  Eegrotos, 
etiauj  aliquos  ahseates  :  exjjouit  litteras  divinitus  produ- 
ctas  :  adit  multa  loca  pro  po[)uIi  salute.  117 

Cap.  11.  —  Diuturuus  S.  Hiklegardis  uiorbus;  mulier 
nobilis,  quae  a  dajiuoue  obsessa,  et  frdstra  ad  varia  loca 
fuerat  diicta,  iu  ejiis  mouasterio  liberalur.  122 

Cap.  III.  —  firavis  morbus  ssuctffi,  qute  in  visione  sa- 
uatnr;  beueficia  variis  praestita  :  mors  ct  sepultura  mira- 
eulis  lioue^tata.  127 

Acta  iuquisilionis  de  virtutibus  et  miraculis  sanctuj 
Hildeganiis 

NOTITI.A  de  vita  et  scriptis  S.  HildegarJis.  139 

EPISTOL.E  S.  HILDEGAUDIS. 

Epist.  I.  —  Eiigeuii  poutiticis  ad  HilJegardem.  —  Au- 
ctoritate  apostolica  coucedit  et  iiceutiam  profereudi  et 
scribeudi  quaecuuque  per  Spirituui  saucluui  coguovisset, 
eamque  ut  siue  timore  revelata  sibi  couscriberet,  animat. 

143 

llespousum  Hiidegardis.  —  Poutificem  de  arcauis  qute 
habebat  iu  corde  suo  admonetet  divinam  circalioec  volun- 
tateui  et  beuepiucilum  iudicat.  liil 

Epist.  II.  —  Auastasii  papte  ad  Hiidegardem.  —  Ejus 
scri[)ta  approbat.  Hogat  ut  pro  ipso  preces  ad  Deum  fuu- 
dat.  150 

llesponsum  Hildegardis.  —  Pontificem  Dei  uomiue 
hortatur  ut  niaia  fortiter  eradicet.  Deinde  varia  proplieti- 
ca  praedicit  et  de  suis  visiouibiis  aliqua  suljjuugit.  Iterum 
Auastasium  hortatur  ad  subditos  corrigendos.  151 

Epist.  IIL  —  Adriaui  papae  ad  Hildegardem.  —  Illam 
ad  perseverautiam  hortalur  153 

Ilespousum  Hildegardis.  —  Gravia  i^ontifici  certamina 
pritdicit  hortaturque  ad  fortitudiuem.  154 

Epist.  IV.  —  riildegardis  ad  Alexandrum  papam.  — 
()uod  abbas  S.  Disibodi  privilegiis  parthenonis  montis  S. 
Ruperti  contradicat.  154 

Uesponsio  Alexaudri  papae  ad  Wezelinum  prteposilum, 
—  De  praeposito  parthenoui  moutisS.  Ruperti  praeficieudo, 
uou  obstaute  abbalis  S.  Disibodi  contradictioue.  155 

Epist.  \'.  —  Heurici  archiepisco[)i  Monguntinensis  ad 
Hildegardem.  —  Ut  mouialem  quamdam  abbatissam 
electam  permittat  abire  cum  illis  qui  veniebant  ipsam 
abducturi.  150 

Responsum  Hildegardi.s  —  Exemplo  Nabuchodonosor 
praedicil  Ilenricum  dignitate  sua  privaudum,  et  uou  diu 
admodum  victurum,  prout  revera  factum  est.  150 

Epist.  VI.  —  Aruoidi  archiejjiscopi  Moguutinensis  ad 
Hildegardem.  —  Preces  sauclae  Hagitat.  157 

Responsuni  Hildegardis.  —  Arnoldum  fortiter  iucrepat- 
et  illi  iuteritum  praidicit.  157 

Epist.  VII. —  Christiauiarchiepiscopi  Moguutiuensis  ad 
Ilildegardem.  —  Ejus  oratiouibus  se  couimiLtit.  158 

Responsum  Hildegardis.  —  Egregie  iilum  adhorlatiir 
ad  curaui  pastoralem.  158 

E[)ist.  VIII.  —  Hildegardis  ad  Christianum  Mogunti- 
neusem  archiepiscopuin.  —  Ouod  juvene  quodam  olim 
e.xcoiumuuicato,  sed  dudum  absoluto,  in  ccemeterio  mou- 
tis  S.  Ruperti  sepulto,  mandatum  a  praelatis  Moguntiuis 
acceperit  ut  corpus  juberet  exhumari,  vel  abstineret  a  di- 
viuis  iu  ecclesia  sua  ceiebraudis  pontificis  opem  implorat. 

159 

Epist.  IX.  —  Christiaui  archiepiscopi  Moguntinensis 
ad  Hildegardem. —  Ejus  aftlictioui  compatitur;  mandat 
se  Ecclesiai  Moguutiuuj  significas^e  «  ut  si  bonorum  viro- 
ruiu  veraci  assertione  de  absolutioue  iiraefali  defuucti  ei 
osteusum  fuerit,  diviua  sororibus  montis  S.  lUqierti  offi- 
cia  celebrenlur.  »  160 

Epist.  X.  —  Hertuvigi  Bremensis  archiepiscopi  ad  Hil- 
degardem.  —  Obitum  sororis  suae,  Richardis  abbatissae, 
uuutiat.  161 

llesponsum  Hildegardis.  —  Hertuvigum  et  Richardem 
laudat.  Pra'clara  monita  suggerit.  102 

Epist.  XI.  —  Aruoldi  Colouieusis  archiepiscopi  ad  Hil- 
degardem.  —  Librum  ipsius  petit.  163 

Responsum  Hildegardis.  —  Mystice  et  utcunque  ob- 
scure  loquitur;  clariora  tameu  delibro  suo  subjungit.  104 

Epist.  XII.  —  Eberhardi  archiepiscopi  Juvaveusis  ad 
Hildegardem  —  Sanctae  precibus  se  commendat  et  ejus 
litteras  petit.  104 

Responsio  Hildegardis.  —  Eberhardum  passim  laudat. 
Pulchre  docet  labores  externos,  ex  charitate  et  obedieu- 
tia  susceptos,  miuime  obesse  viro  Deum  amauti.  16.'j 

Epist.  XIII.  —  Hillini  Trevirorum  archiepiscopi  ad  Ilil- 
degardem.  —  Rogat  ut  de  cella  regis 
quas  ad  ipsum  slillare  scripto  dignetur 

Patrol.  GXGYII. 


Responsum  Hildegardis. 
scribit. 


Epist.   XIV.   —   Eberhardi   Bambergensis 


viuaria  guttas  ali- 
100 


Prophetice  et   liortatorie 

167 

episcopi  ad 

Hildegardem.  —  Quaestiouem  subtilem  admodum  [iropo- 

uit  :  i<  lu  Palre   mauet  aeternilas,    iu    Filio   fcquaiitas,  in 

Spirilu  saucto  aeleruilatis  a-ijualilatistjue  conuexio.  »  107 

Respousum     Hildegardis.    Post     brevem     horlatiouem 

qua  ad  gregem  suum  diligeuter  pasceudum  excitat  Eber- 

liardum,  ad  quaestiouem  progreditur.  168 

Epist.  XV.  —   Episcopi  Spireusis  ad  Hildegardem.  171 

Respousum  Hildegardis.  —    Multis    ad  emeudationem 

vitae  Gunterum  liortalur.  172 

Epist.  XVI.  —  Ejjiscopi  Woruiatieusis  ad  Hildegardem. 

—  Sauctam  eucomiis  exoruat  et  respousum  tlagitat.  173 
Res[)onsum  Hildegardis.  —  Illuiu  laudatet  hortatur.  17.3 
Epist.  XVII.  —   Episcopi   Coustantiensis   ad  Hildegar- 

dem.  —  Suucl;e  pieces  el  liLteras  petit.  173 

Responsum  Hildegardis.  —  luauem  gloriam  iu  ipso  red- 
arguit.  174 

Epist.  XVIII.  —  Episcopi  Virduueiisis  ail  Hildegar- 
dem.  —  Sanctam  hortatur  ad  humilitatem,  ac  preces 
ejus  tlagitat  ac  litieras.  174 

Respousum  Hildegardis.  —  Illum  liorlatur  ad  curam 
pastoralem.  174 

Epist.   XIX.   —  Episco[>i  Leodiensis   ad  Hildegardem. 

—  Se  iu  luaxima  uieutis  et  corporis  fluctuatione  cousti- 
tutuui  ait,  (]uod,  ut  fatetur,  inuumeris  lualis  Deum  olieu- 
derat.  PeLit  [ireces  et  rescri[ita  S.  Hiidegardis.  175 

Respousuui    llildegardis.    —   lUuiu    hortatur   ad  vitam 

bouaiu  et  ad  curaui  auiiuarum.  175 

Epist.  XX.  —  Episcoiii  Trujectensium  ad  Hiidegardetu. 

—  Suum  erga  sauctam  atleclum  declarat.  170 
Respousum   Ilildegardis.  —  lllum  hortatur  ad  perseve- 

rautiaiu  in  bouo.  176 

Epist.  XXI.   —  E[)iscopi  Pragensium  ad  Hildegardem. 

—  Postulat  ut  orationibus  suis  subveuiat  et  bona  consilia 
porrigaL  177 

Responsum  Ilildegardis.  — Illumad  majorem  iu  virtule 
coustautiamhortatur,  tum  iu  prosperis,  tuminadversis.  177 

Epist.  XXII.  —  Episcopi  Hierosolymitanorum  ad  Ilil- 
degardem.  —  Ipsius  ac  sororum  ejus  precibus  se  com- 
luendat.  In  laudes  Sauctae  excurrit.  178 

Respousum  Hildegardis.  —  Patriarcham  cousolatur  17D 

Epist.  XXIII.  —  Episcopi  de  Bevez   ad  Ilildegardem. 

—  Ejus  preces  et  litteras  expostulat.  180 
Respousum    Ilildegardis.    —    Pulciira  utitur  parabola 

qua  i[)suui  ad  veram  sapieutiametcbaritatem  hortatur.  180 
Epist.  XXIV.  —  Episcopi  Trevirorum  ad  liildegardem. 

—  Suum  erga  sauctam  Hiidegardem  alfectum  gratiose 
deciarat,  testaturque  ad  episcopatum  se  [iromotum  esse 
coutra  voluntatem  suam.  181 

Respoiisum  Hildegardis.  —  Post  salutaria  documenta, 
serio  illum  monet  ut  caveat  a  superbia,  a  vanitate,  et  ut 
virtutes  am[)Iectatur  statui  suo  congruas.  182 

Epist.  XXV.  —  Episcopi  Colonieusis  ad   Hildegardem. 

—  Sanctam  laudat;  petit  ut  ex  occulto  Dei  inquirat, 
sibique  commouitoria  verba,  prout  Deus  donaverit,  trans- 
mittat.  183 

Respondum  Hildegardis.  —  Qute  iu  visione  audierit  et 

videritnotificat ;  praeclaram  adhortatiouem  suiijuugit.  183 

Epist.  XXVI.  —  Couradi  imperatoris  ad   Ilildegardem. 

—  Favores  suos  addicit,  et  fiiium  suum  sanctae  precibus 
commendat.  185 

Responsum  Hildegardis.  —  Nou  obscure  prtedicit  schis- 
niata  aliaque  Ecclesice  mala  quae  uata  sunt  sulj  Friderico  I, 
Conradi  successore.  Addit  multa  eodem  spiritu  prophe- 
tico  de  variis  Ecclesiae  temporibus  et  vicissitudiuibus.  185 

Epist.  XXVII.  —  Frederici  imperatoris  ad  HiiJegar- 
dem.  —  Qwsedam  a  saucta  in  colloquio  appd  lugelheim 
[iraedicta  impieta  esse  nuntiat.  Preces  ejus  petit.  Soliiis 
lequitatis  respectu  iu  controversia  quae  quaesdam  inter  et 
S.  Hiidegardem  in  ipsius  curia  dirimenda  erat,  se  judi- 
caturum  promittit.  186 

Responsum  Hildegardis.  —  Frederici  molitiones  varias 
iiupi'obat.  Ejus  regnum  satis  longum,  sed  turbulentum 
fore  praedicit.  180 

Epist.  XXVIII.  —  Philippi  comitis  Flandriae  ad  Hilde- 
gardem.  —  Preces  S.  Hildegardis  postuiat,  consiliumque 
utrum  manere  potius  debeat  in  terra  sancta,  an  post 
expeditionem  susceptam  reverti  ad  suos.  187 

Respousum  Hildegardis.  —  Inslructionem  mittit  qua 
ipsum  maxime  hortatur  ad  justitiam.  188 

Epist.  .XXIX.  —  Boriiardi  Clarcevallis  abbatis  ad  Ilil- 
degardem.  --  .Merita  ejus  et  sauctitatem  extollit.  189 

Respousum  Hildegardis.  —  Eum  magnis  laudibus  exor- 
nat.  189 

Epist.  XXX.  —  Adami  abbalis  de  Ebra  ad  Hildegardem. 
Precibus  sanctae  se  commenilat  et  ejus  rescripta  petit  ad 

43 


i:io:> 


OllUU  lUiWiM 


i:<;.o 


iliiMlalioneui  «iiam  iiiia»  videliir  fuisse  de  ivlinendo  ant 
(1e|)oneiu1o  alit).ilis  nuiuere,  nt  colligiliir  ex  re:=pon^o 
S    Mil.lejtnnlis.  190 

Hes|»i)nenni  HiKlegnrdis.  —  De  oflicio  non  deponeiulo 
il>snu)  monentes  iiulncil  vnrias  virtutes,  et  noniinatiin 
iliarilaleni  et  luimililaiein.  191 

Epist.  XX.XI    —  Abbatis  ile  Eberbacb  ad   Hildefjnrdem. 

—  Preces  sanclfD  tlagitat  el  sna  eidem  servitia  olfert.  194 
Responjiim   Uildefiardis.  —  Egregia  niouita  repouil  et 

in  tiue  optiuia  priEdicit.  195 

Epist.  .\XXI1.    —  Abbalis  S.  Anastasii  nd  Ilildcgardem. 

—  .\u  muiins  abbalis  retinere  vel  deponere  debeat,  ut 
comtemplalioni  vncel.  196 

Responsiim  llildeiiardis.  —  Ul  officio  adbspreat.        196 

Epist.  XXXllI.  —  .\bbati3  de  Keisbeyni  ad  Hildegar- 
dem.  —  Similem  diibitalionem  sancta?  proponit.  197 

Hespoiisum  Ilildegardis.  —  Crimiiia  subdilorum  ejus 
nou  dissimiilat,  sed  nec  ipsnm  videtur  Couradum  excii- 
sare.  sed  ad  popnitentiam  bortalur.  Addit  tameii  reslri- 
ctioueiu  verbis  ol)Scuiis,  i)iiibiis  iii?iuiiat  ipsi  relin^jueii- 
dum  offici)im  iibi  niliil  boui  jira-stare  npiul  siius  possel.  197 

Epist.  .X\.XIV.  —  Abbatis  de  Ilirsangia  ad  llildegar- 
dem.  —  SanctMin  magnis  laudibiis  exornat.  199 

Re9|)on-iim  Ilildeganli.:.  —  \'aria  proe<licit.  199 

Epist.  XXXV.  —  Provisoris  Saucli  Emmeranmii  ad 
Ilildegardfcui.  —  Pro  qiiodam  de  saliite  sun  desperanli.  199 

Responsuiu  Hildegardis.  —  Abbatem  gravibus  verbis 
bortalur  ad  curaiu  grcgis  sui.  2uU 

Ep:st.  .XXXVI.  —  Abbatis  Nueuburgensium  ad  Ilildegar- 
dem.  —  Helli  timore  impeditnra  se  fuisse  qiioiuiinis 
ad  ipsam  nccederet.  Preces  ipsinsstndiose  llaj-ilal.        200 

Hespousiim  Ilildegardis.  —  lUiiin  bortatnr  nd  forlilii- 
dinem  in  cura  paslornli ;  uou  abjicienda  belli  temj)ore 
inilili  nrma  ob  difficulta'es  e.xortas.  201 

Epist.  XXXVII.  —  Ahbatis  S.  Mari.-e  ad  Hildfgardein. 

—  l'ost  multa  in  laudem  saucliE  prolata,  au  ofticium  re- 
linere  vel  diniittere  debeat,  petit.  201 

Hespon^^um  Ilililegardis.  —  IHum  niiiiis  anxium ;  ei 
jiotius  cogitaiiduni  de  se  et  subdilis  corrigeudis,  quani  de 
officio  dimiiteiido.  202 

Epist.  XXXVIII.  -  Abbatis  S.  Disibo.li  ad  Hildegar- 
dem.  —  Petil  nt  ?i  qua  de  S.  Disibodo  Deus  sancla'  reve- 
laverit.  ipsi  n[.eri  t.  Precibiis  ejiis  euixe  se  commillil.  2o:{ 

Hesponsum  llildeganlis.  —  Post  qiuedara  genernlira 
de  S.  Desibodo,  Cunouem  libere  refireliendit  de  iiimia  iii 
subditos  severitate,  eii^iie  iiistantem  mnrtcm  pra^dicit.  203 

Episi.  XXXIX.  —  lleleugeii  nbb.-ilis  S.  I)isibf)di  nd 
Mildegardem.  —  Seipsum  accusal  et  couquerilur  de  male 
observala  in  siio  monasterio  disciplina  regulari.  204 

Rcsponsiim  MiMegardis.  —  liluni  bortatur  ad  emendn- 
lionem  vitffi.  20.") 

Epist.  XL.  —  Abb.-jtis  Campidonensis  ad  Ilildegardem. 

—  Ejus  precibus  se  coinmendal.  206 
Hesponsurn    llildegardis   —  Prat>clarain  exliorlnlionem 

iniltit.  206 

Epist.  Xr^I.  —  Abbalis  S.  Marliiii  in  Colouia  ad  Hil- 
degarilem.  —  Ejus  se  precibus  comniendat.  207 

llerponsnm  Mililegardis.  —  Piilcbrnm  instruclionem 
et  mngnam  cuni  adbort.itione  perpelua  consolalioneni 
suggeril.  208 

Epist.  XIJI.  —  Abbatissfe  S.  Glodesindis  ad  Hildegnr- 
dem.  —  Anxielijles  et  dubitatione?  suas  e.xponil,  duin 
iDiiltornm  nuimas  rcgere  cogitur.  210 

Responsiim  llildegardis.  —  \'nria  dat  nionita  nl  recle 
regeiidiim,  et  pr.Tfecturam  non  deponeiidam  satis  clare 
insiunnt.  210 

Epist.  XLIII.  —  Sacerdotis  cujusdam  ad   Hildegardem 

—  De  ror[)ore  et  sanguine  Cbristi  edoieri  petit  212 
Ho.-ponsuni    llildegardis.    —   De   corjiore    et  sanguiiie 

Ciiri.-ti.  '  ■  212 

Epist.  XLIV.  —  Abbntissa?  in  Eloslat  ad    Hildegardem. 

—  0"od  in  regimine  abhntinli  nniltnrii  nnxielnr.  214 
Responsiim  Ilildegardis.  —  Abbatissnni  nmice  bortnlur 

nd  biborem  jiro  snis  conliuunudiiui.  Prudentia  tninen 
OJM1S  esse  in  Dei  servilio.  214 

F.pi-r.  XL\'.  —  fvlisabetb  inngistr.Te  in  Schonaiipin  ad 
II:ldeg;<rdem.  —  Preces  llagilat  et  consolaloria  verba.214 

Resjionsnm  llildegardis.  —  Disserit  de  bomine  et  de 
inspir.-itione  Dei  qiin  bomiues  aliqiios  pr.'c  ceteris  illn- 
strare  dignetiir.  216 

Epist.  XLVI.  —  PriTposili  iii  Franckenfort  nd  Hildc- 
gardein.  —  Precibiis  ejiis  se  coinmenlal.  218 

Hesponsum  Ilildegardis.  —  lllum  borlatiir  nd  raores 
coiTigeudos.  218 

I>i*t.  XI.VII.  — Ad  pr.xdatos.Moguntinenses.  —  Propter 
divina  per  illos  inferdicla.  218 

Kpist.  XIAIII.  —  Pbilipjii  de  «ni  et  clericornm  C.)lo- 
nieosium  ad  Ilildcgnrdem.  —  Ejus  preces  ll:^gitaut.  Rog;iut 


iit  i|ii;i>  viva  vooe  illis  jirius  dixeral,  lilteris  commeudet  el 
ijisis  irausiniltal.  243 

Res|)onsiiiu  llildegar.lis.  —  Gravissimis  verbis  et  Dei 
nouiine  negligenliaui  clciicoruni  in  cura  animarum  nlin- 
que  vila  rei.)rebeiidit ;  nionila  dal  ])lurima  raultnsque 
etiain  j)ra>dicliones  raiscet.  244 

Epist.  -Xlil.X.  —  Pneposili  S.  Pelri  tolinsqiie  deri 
Treviroruin  nd  Ilildegardem.  —  Oranl  ul  qua'  ijisis  nujier 
in  diebns  Pentecostes  pra;dixerat,  scriptis  comraeudet  et 
transmitlat.  233 

Resjionsum  Hildegnrdis.  —  Poslqnnm  negligenlinm 
pastornm  et  pradnturiim  raultis  rednrguil,  pergit  ad  priE- 
dictiones  bonoriiiu  et  maloriira  futiirorum.  2:44 

Epist.  L.  —  Decaui  SS  Aposlolorum  iii  Colonia,  primi 
magistri  scbolariiin,  ad  Hildegardeiu.  —  De  muliere  da?- 
moiiiacn  ab  Ilildegarde  liberalH.  258 

Resi)ousum  Hildegnrdis.  —  lluraillirae  rcspondet  mnl- 
toriim  siiuul  boiiis  ojieribus  ejectionem  dffuiouis  atlri- 
buens.  Deum  varia  variornra  boua  opera  ad  uuum  finem 
dirigere.  258 

Epist.  LI.  —  MefTridi  prioris  in  Eberbnch  ad  Hildegar- 
dem.  —  Preces  sniict.T  lliigilnut,  el  epistolam  quani  de 
s.Tcularibus  ad  siiiritalera  conversatioiiein  couversis,  qnos 
nos  conversos  diciraus,  illara  scripsisse  audierant.         259 

Resjiousura  llililegnrdis.  —  Ordiueui  Cislerciensera  Inii- 
dat,  sed  nrgiiil  ilios  (jiios  ijisi  couversos  vucnut,  qiioruiu 
pliirinii  se  nd  Deiini  iu  uioribus  suis  nou  couverlunt;  nlia 
dociiiiienln  nddit.  260 

Epist.  Lll  —  Werneri  de  Kirclieiui,  cuni  cffiteris  so- 
cietnlis  sii.T  frnlribus  nd  llildegnrdeiu.  —  Preces  snucla; 
enixe  postnlaiil;  verba  ipsins  sciijito  coiuraeudala  babere 
vuliinl.  268 

Resjionsio  Hildegnrdis.  —  EcclesiT  imagiuera  indiicil 
qiiereins  gravissimasconlra  jieccata  sacerdotum  fundentis. 
\'<iria  jiraedicit  qna»  secnlo  .\vi  oniniuo  inipleta  siint.  269 

Epist.    LIIl.    —  Fratrura   HngeLliensiuiu  ad    Hildegni 
dem.  —  Ut  discordinm  ajiiid  ijisos  orlain  sednre  et  exstir- 
jinre  non  ouiitlnt,  j)recnntiir.  271 

Hesponsuiu  Hildegnrdis.  —  Pia'clnrain  mitlit  de  multis 
vitiis  et  virtulibus  iiistruclionem  aduioniliouemque  et  ad- 
borlationem  nd  sliulinra  virtutura.  272 

Epist.  LIV.  —  (uiiberti  Geiublacensis  monacbi  ad 
Hildegardem.  —  Triginta  octo  quaEstiouum  solutionem 
pelit.  275 

Ijmst.  L\'.  —  Sororum  jinrllienouis  Hunniensis  nd 
Hildegnrdem.  —  Regulniu  Renedicliuam  sibi  explanari 
jielunl.  275 

Epist.  LVI.  —  Hildegardis  ad  Pbilippum  Parcenseui 
nljbnteni.  —  .Mittil  ad  ipsum  muliereui  (juaradnm  jirEui- 
leiilera  qiiT  non  fiieral  recte  coufessn,  et  ciii  jieccntiim 
exiiouendiim  iiidicaverat,  ut  ex  resjiouso  Philipjii  palebit. 

275 

Epist.  LVII.  —  Pliilipjii  Piirceiisis  abbalis  ad  Hildegar- 
dem.  —  Suj)eriuri  res[iuriil('t.  276 

Epist.  LVlll.  —  Ilildcgiudis  nd  Pbilijipnm  Parceusem 
abbateiu.  —  PriEclnrn  raoniln  siiggerit.  277 

Epist.  LIX.  —  Ejiisdera  ad  eiimilem.  —  Rescripta 
esl  nd  interrogntioueiii  Pliilijij)!  tiineiitis  ob  sigiiuui  quod 
ei  iii  cclebraliune  d.viuorum  ncciderat  et  de  qiio  uuillnra 
sollicitus  erat.  Ejus  limorem  solvil  Ilildegar.lis.  278 

Epist.  LX.  —  G.  nbbatis  el  frnlrmu  Druuvvillaren- 
siuiii  nd  Hildegnrdera.  —  De  nuiliere  d.Tuiuuiaca.        278 

Resjionsnm  Hildegardis.  —  De  rauliere  liberandn  con- 
siliuin  dat.  279 

Epist.  LXI.  —  G.  nbbatis  et  fralrum  Rruuxvillaren- 
sium  nd  Hildegardera.  —  Mulierem  eamdein  iterum  a 
dieuione  vexari.  28(1 

MoNITlM    IN  EPISTOLAS  SF.QrENTES.  281 

Epist.  L.XII.  —  A.  abbntis  Elevacensis  ad  Hildegar- 
deni.  —  Ornt  ut  diviuuin  de  suis  ininiicis  consultat  ora- 
ciibim,  el  rescribnl  qnid  sibi  de  Dei  misericordia  ex- 
p])(!ctaiidiim  sit.  281 

Resjiousiini  Ilildegnrdis.  —  Afflictuin  consolatur,  lor- 
peiiteiii  burtnliir,  et  nd  iniguaiiduin  virililer  excilat.     282 

Epist.  XLllI.  —  H.  abbiitis  .Mulebruiiuensis  ad  Ililde- 
gnrdein.  —  Aiixius  de  regiraine  animaruni  ejus  exposcit 
oiMlioiiura  sullragia.  283 

Resi.onsiim  Ilildegardis.  —  Horlatur  ad  bona  opera  et 
nd  frenniidns  in  se  s.Tcidfiriiiiu  rcrniu  ciirns.  283 

Epist.  I^XIV.  —  R.  nbbntis  S.  Micbnelis  Rnmbergensis 
nd  Hildegnrdem.  —  Ut  divinnra  iinjiloret  misericordiam, 
qiiatenus  flagelliim  quo  affligitur,  lemperet,  et  ut  proxime 
(je  boc  ScTCulo  migralnraiu  auimnm  babeat  commendatam. 

284 

Responsnm  Hildegardis.  —  Ut  slreuue  vigilet  et  ^ir- 
gnm  jmtris  bonesLe  lerat  sibi  profuliirnin.  284 

Epist.  I,.\V.  —  Rertholdi  nbbnlis  Zwnieldensis  nd 
HildegarJLiu.  —  Penecutioues  patiens  quacrit  ab  ea  ali- 


3:; 


QlJAl  IN  llOr.  TOMO  CONTINENTUIl. 


i3:i8 


qiiod  consolationis  pr.Tesidium.  284 

Responsum  Hildegardis.  —  Declarat  filium  hcEreditatis 

virga  VLilneratum  propter  inquietudiueui  morum  raentis 

sua^.  283 

Epist,  LXVI.  —  (].  abhatis  Salemensisad  Hildegardeni. 

—  Ahljas  lletlinhasilis  electus  in  abbatem  Salemenseni, 
cupiens  utrii|ue  prjEfecturae  renuntiare,  quaerit  ab  ea  Dei 
investigare  voluntatem.  285 

Responsnm  Hildegardis.  —  Enm  qui  propter  fidem 
3usce])eril  ovile  regendum,  curam  pastoralem  dimittere 
non  (lebere;  cum  vero  esse  praevaricatorem  qui  ovile  re- 
linquit  ut  aliud  suscipiat.  286 

Epist.  LXVH.  —  B.  abbatis  S.  Eucharii  ad  Hildegar- 
dem.  —  Dona  Dei  in  ipsa  laudat,  ejusque  precibus  se 
commendat.  i86 

Responsuni  Hildegardis.  —  Pia  ei  dat  monita,  praeser- 
tini,  ut  in  suhditos  mansuetudinem  exerceat  287 

Epist  LXVllI.  —  L.  abhatis  S.  Eucharii  ad  Hildegar- 
deni.  —  Sunm  erga  eam  testatnr  reverentiam,  oralque 
ut  de  sibi  commisso  negotio  rescrihat.  287 

Responsnm  lliidegardis.  —  Docet  quomodo  suos  erga 
suI)ditos  se  gerere  ilebeat.  288 

Epist.  LXIX.  —  W.  ahbatis  Bosonis  Villae  ad  Hilde- 
gardem.  —  Persecutiones  et  calumuias  passus,  ab  ipsa 
orutioiies  et  consolalorias  lilteras  petit.  289 

Respousum  Hildegardis.  —  .Monasterium  ipsius  Dei 
au.xilio  sustcntari  doeet,  monetque  ul  quaedam  vitanda 
fugiat.  289 

Epist.  LXX.  —  R.  abbatis  Zwetellensis  ad  Hildegar- 
dem.  —  Consilium  pelit  an  curam  pastoralem  dimittere 
deheat.  290 

ResponsiHii  Hildegardis.  —  Pia  et  salutaria  ad  suorum 
regimen  ei  dat  rnouita.  290 

Epist.  LXXL  —  Nicolai  ahbalis  Halesbrunensis  ad 
HiMegardem.  —  Consolatorias  ab  ea  petit  liLteras.        291 

Respousnm  Iliidi^gardis.  —  Bonam  ipsius  ad  Deum  in- 
tentionem  laudat,  horlaturque  ad  laborem.  291 

Epist.  LXXII.  —  Abbatem  BellEevallis,  G.  Carl  Loci, 
A.  Clari  Fontis,  R.  ChHritatis,  et  G.  Bethaniae,  ad  llilde- 
gardem.  —  Divina  in  ea  dona  laudant,  miltuntque  ipsi 
sterilem  nohilem  feminam,  ut,  sufTraganlibus  ad  Deum 
illius  meritis  et  precihus,  parere  possit.  292 

Responsum  Hildegardis.  —  Post  varia  eis  data  pia 
mouita,  ait  in  Dei  voluntale  esse  fecundare  vel  non  ma- 
tronam,  iulerim  oraturam  se  pro  ea  pollicetur.  29;{ 

Epist.  LXXIII.  —  N.  abbatis  Eherburdae  ad  Hildegar- 
dem.  —  Gralias  immeusas  agit  Deo  pro  colla'3  Hilde- 
gardi  donis,  petitque  ab  ea  orationis  suffragium.  293 

Reiponsnm  Hildegardis.  —  Ilorlatur  ut  gregem  strenue 
doceat,  et  in  seipsum  ocnlos  detlectat.  293 

Epist.  LXXIV.  —  Richardi  ahl)atis  Sprinchersbat  ad 
Hildegardem.  —  Pastoralis  cura  perta'sus  cousultat 
Hildegartiem,  eam  an  reliuere  autahjieere  deheat.         296 

Responsum  Hildegardis.  —  H^jilatur  ad  portandum 
strenue  onus  sibi  a  Deo  impositum.  29(> 

Epist.  LXXV.  —  Cnjusdam  abbatis  ad  Ilildegardem.  — 
De  coUatis  Hildegardi  donis,  quorum  ipse  testis  fuit,  Deo 
gralias  agit,  ac  fluctuanti  petit  consolaloria  verba  dari.  297 

Responsum  Hildegardis.  —  Sub  quibusdam  figuris  eum 
ab  hene  ojjerandum  liortalur.  297 

Epist.  LXXVI.  —  H.  praeposili  de  Flanhcim  ad  HiMe- 
gardem.  —  Precibus  ipsiiis  se  commendat.  298 

Responsum  Ilildegardis.  —  Ut  ovile  suum  corripiat, 
et  Deum  in  [lurissimo  fonte  inspiciat.  298 

Epist.  LXXVII.  —  W.  abbalis  Hegennehc  ad  Hihle- 
gardem.  —  Animae  su<e  defectus  illi  a[)erit,  et  corporis  in- 
firmitatem,  petitquc  ulrisque  suis  precibus  medealur.    298 

RespoDsum  Hildegardis.  —  Ut  praelationem  fugiat,  si 
suis  sit  inutilis  299 

Epist.  LXXVIU.  —  Abbatis  de  Vescera  ad  Hildegardem. 

—  Dubius  an  debeat  praelalionem  retinere,  auxilium  et 
consilium  quaerit  an  curair  animarum  sit  dimissurus.  31)0 

Responsum  Hildegardis  —  Fluctuanlem  erigil,  cerlum- 
que  facit  de  gratia  Dei.  3U0 

Epist.  LXXIX.  —  N.  abbatis  in  Elvestat  ad  Hildegar- 
dem.  —  Causatur  quod  saepius  scribenti  non  rescripserit, 
oratque  ut  angustiis  circumdatum  relevare  dignetur.    301 

Responsum  Hihiegardis.  —  Videtur  illum  hortari  ad 
celebrandum  saepius.  301 

Epist.  LXXX.  —  H.  abbatis  in  Selbolli  ad  Hildegar- 
dera.  —  Ut  pro  calaniitalihus  et  miseriis  suis  Deuni  orare 
non  dedignetur.  301 

Responsum  Hildegardis.  —  Flucluantem  hortatur  ad 
huinilitatem.  302 

Epist.  LXXXT.  —  II.  praepositi  in  Ilerde  ad  Hildegar- 
deni.  —  Gratias  agit  quod  etiam  infirma  monaslerium 
unum  visitaverit  et  precibus  ipsius  se  commendat.        302 

Respoasuai  Hildegardia.  —   Horlalur  ut  io  loco  suo 


stet  et  vagationem  fugiat.  303 

Epist.  LXXXII.  —  B.  Hamelenensis  monasterii  provi- 
soris  ad  Hildcgardem.  —  Gravi  pressus  infirmitate  optat 
rescire  aii  laboriiin  fiuis  sit  pruximus.  303 

Responsum  Hildegardis.  —  Horlatur  ut  ad  Deum  re- 
currat.  3J4 

Epist.  LXXXIH.  —  H.  abbatis  in  Wadego  ad  HiUlegar- 
dera.  —  Orat  ut  si  corpore  non  possit,  saltem  litteris  se 
visilet.  304 

Rescriplum  Hildegardis.  —  Ut  caveat  ab  iniinicis  et 
poenitentiam  agat.  305 

Epist.  LXXXIV. —  N.  praepositi  in  Underestlorf  ad  Hilde- 
gardem.  —  Ut  consolationis  auxiliiim  sihi  imjienihit     303 

Responsum  Hihiegardis.  —  Sub  figura  hortatur  ad 
timoreni  et  fortitudinem.  303 

Epist.  LXXXV.  —  Frederici  pra>positi  Vallis  Dei  ad 
Hildegardem.  —  I|isius  orationibus  se  CDinraendat        306 

Responsura  Hildegardis.  —  Sub  figura  dehortnlur 
eum  ue  suos  deserat,  sed  eos  {)otius  adjuvet  et  pcpni- 
lentiam  agat.  306 

Epist.  LXXXVl.  —  N.  abhatis  in  Rappenberh  ad  Hil- 
degardem.  —  Ab  ea  consiliuni  petit  de  pr;esenli  stalii 
Ecclesiae.  307 

Responsum  Hildegardis.  —  Horlatur  ne  tormenta  ti- 
meat,  sed  confugientes  ad  se  oves  recipiat.  307 

Epist.  LXXXVII.  —  G.  praepositi  S.  Victoris  ad  Ililde- 
gardem.  —  Mullis  obvolutus  peccalis  quaerit  utrum  sibi 
supersit  spes  snhitis.  308 

Responsura  Ilildegardis.  —  Ad  surgenduiu  auiraat,  hor- 
taturque  ut  declinet  a  nialo  et  faciat  honura.  309 

Epist.  LXXXVIII.  —  S.  praepositi  iii  Confluenlia  ad 
Hildegardem.  —  Cum  omnia  quae  de  seipso  praedixerat 
S.  Hiidegardis  sint  im]deta,  quaerit  consolalionem  su]ier 
his  quae  foris  et  inliis  eum  iireniebant.  309 

Respousum  Hildegardis.  —  Occulta  esse  Dei  judicia, 
qui  parentum  etiani  peccata  in  quarta  generatione  puuit; 
caeteruni  speret  in  Domino.  309 

P>i3T.  LXXXIX.  —  A  S.  Andrefe  in  Colonia  prspositi 
atl  Hildegardem.  Tentatur  interius  et  exterius  ad  ipsam 
recurrit  sciturus  quid  sibi  faciendura  incumbat.  310 

Respousum  Hildegardis.  Hortatur  ad  bona  opera 
facienda.  310 

Epist.  XC.  —  A.  Erphordife  prfepositi  ad  Hildegardem, 
—  Commendat  illi  latorem  praesentiura.  311 

Responsum  HiMegardis.  —  Ut  purum  habeat  cordis 
oculum  et  decliuet  a  peccatis.  311 

Epist.  XCI.  —  H.  de  Domo  in  Moguntia  praepositi  ad 
Hildegardem.  —  Cupit  ab  ipsa  rescire  quid  in  se  disfili- 
ceat  Deo  et  quid  emendandum.  311 

Responsum  Hihlegardis.  Ut  bonis  operibus  dignum  se 
reddat  Dei  protectione.  312 

Epist.  XCII.  —  Helderici  praepositi  S.  Simeonis 
Trevirensis  ad  Hildegardem  —  Laudat  mira  Dei  in 
ipsa  doua,  et  precihus  ipsius  se  coraniendat.  312 

Responsura  Hildegardis.  Ut  bonis  operibus  mortera 
l^raeveniat.  313 

Epist.  XCIII.  —  H.  pracpositi  in  Knethstehtde  ad  Hilde- 
gardera.  Quferit  quoraodo  Deum  pro  peccatis  suis  pla- 
care  [^ossit.  313 

Rasponsum  Hildegardis.  —  Ut  ad  Deum  suspiret,  ac 
cum  nducia  ad  eum  recurrat.  314 

Epist.  XCIV.  —  H.  praepositi  in  Bunna  ad  Hildegar- 
dem.  —  Cura  indesinenter  pro  ea  oret,  ipsius  vicissim 
orationes  postulat.  313 

Responsum  Hildegardis.  —  Arguit  eum  quod  sa?culum 
diligat,  hortaturque  ut  dcsideria  sua  cum  timore  Dei  iu 
bono  opere  purificet.  313 

Epist.  XCV.  —  H.  abbatis  ad  Hildegardera.  —  Ecclesia 
schismate  laborante,  quaerit  quid  sibi  sil  faciendum.     316 

Responsum  Hildegardis. —  Obediendum  magistris  quan- 
diu  catholicae  fidei  non  resistunt,  atque  ad  Deum  confu- 
giendum,  qui  Ecclesiam  suam  non  derelinquet.  316 

Epist.  XCVI.  — Hadelheidis  abbatissae  Gauderheimnensis 
ad  Hildegardem  —  Ab  Hildegarde  educala  petit  ipsius  et 
sororum  suiTragia  et  mutuam  int-r  utrasque  parthe- 
nouis  sorores  societalem.  317 

Responsum  HiMegardis.  —  Ut  pura  fide  bona  opera 
in  die  prosperitatis  sufe  exerceat,  det  Deo  quod  suura 
est.  318 

Epist.  XCVII.  —  N.  abbatissfe  ad  Hildegardera.  —  Ip- 
sius    jireces    pro    se    suaque    congregatione    deprecatnr 

318 

Responsum  Hildegardis.  —  Ne  sit  instabilis,  ueve  vana 
scruletur.  319 

Epist.  XCVIII.  —  M.  abbatissae  in  Wetberswinkele  ad 
Hildegardem.  —  Ut  se  suasque  in  filiarum  numero  ad- 
mittere  velit,  ac  precibus  adjuvarc.  319 

Responsun  Hildegardis.  —  la   abstinentia  servandam 


\:m 


(UtDO  HKIU  M 


t:!t;it 


esse  ilisoretioneni.  :ii;t 

Einsr.  Xl.lX.—  II.  nbhalissiC  dcAlllienaud  Uililegarileai. 

—  (jiugrnlulatiir  Je  Dei  iloiiis,  o|)t!ili]ue  eiun  viilere.     320 
Rl'.-|iousiiii)  llildey:ardis.  —  Sub  liguris  hortutur  ad  ini- 

litauduui  Ueo.  321 

Efist.  C.  —  S.  abbalissae  in   Alturicli  ad    llilde^ranleni. 

—  i;ii(»ieuli  cura>  rejtiniinis  renuntiare,  el  cellu  s^in^Milari 
indiidi,  orat  L)ei  beneiilacilum  [ler  llildej^ardem  sijiiii- 
ticari.  321 

Kespoosum  llildegardis.  —  Ipsi  uon  esse  utile  oun^ 
re^'iuiiui#  abjicere.  322 

MiMST.  Cl.  —  So|)hi;i,'  ahhatissae  in  Kisingun  ad  Hildegar- 
dem.  — (.tua-rit  aii  onus  tiiiod  porlat  deserere  debeat.  322 
Hesiioiisum  llildetjardis.  —  Dnus  (jnod  portat,  cuni   sil 
l)eo  ncceiituni,  non  esse  deserenduui.  323 

KiMST.  Cll.  — U.  abbatissa'  S.  Mariae  llatispouensis  ad 
Hildefjarilem.  Ipsius  se  jirecibus  (;omnieudal,  quibus  a 
iiiorlis  faiicibus  se  ereplam  declarat.  323 

Hesiioiisuin  llildegardis.  — L't  a  (luibusdani  pravis  cou- 
suetuiliuibus  se  emeadet  et  ad  Deuin  aspiciat.  324 

Epist.  CIII.  —  N.  abbatisstt!  iu  Koiit'uii^'im  ad  llilde)iar- 
deoi.  Ilortatiir  ut  priucipes  Ecdesia!  e.\cilet.  324 

Ues[)ousUiii  llildet;ardis.  —  Dies  .sibi  paucos  superesse, 
ct  iil  uiorlem  bonis  opeiibus  praiveniat.  324 

Efist.  CIV.  —  N.  ahhaliiSic  iu  Cerheslelhde  ad    Ilildc 
^ardeui.  —  Ejus  petil  oratiouibus  adjtivari,  sua.-^ijue  vicis- 
sim  illi  proinittit.  325 

Kesponsum  llildej^ardis.  —  De  casn  primorum  parentum 
el  eorum  per  Christuui  siiscitatioiie.  32.') 

Epist.  CV.  —  N.  abhatissa;  Moulis  S.  Cvriaci  ad  llil- 
deyardem.  —  Se  sihique  comuiissas  ipsius  comniendal 
(«recihus.  32lJ 

llesiiousuui  llildefcardis  —  llorlatiir  iie  uieute  sit  iii- 
ipiieta,  el  iie  iu  ahstinenlia  e.xcedat.  327 

Ei>iST.  C\'l.  —  N.  abhalissa-  iu  Lnbholdesherge  ad  llil- 
dejrardem.  —  Cousolatorlas  ab  ea  exposcit  litteras.       327 
itespoiisum  llildegardis.  —  A  Deo  eam  valde  diligi.  328 
EpisT.  CVIl.  —  N.  ahbalissa'  ad   llilde{.farilein.  —  Teu- 
taliouihus  impiiguala  ipsius  coiisiliuui   au.xiliumque  pic- 
cuni  postulat.  32S 

Hespousuni  llildegardis.  —  Propriam  dimitlendam  esse 
voluulalein  ac  carualia  desideria,  ut  Deo  obediatur.    328 
Emst.    C\'1II    —  N.  abbatissre    apud    Widerfioldesdorf 
ad  S.  Hildefjanlein.  —  Optans  dignitati  renunliare,  petit 
ab  ea  qnid  sibi  sit  agendum.  329 

Hesiiousum  Hildegardis. — Ut  conslauler  sustineal  im- 
posituni  sihi  ouus  ct  iii  Deum  coufiilal.  32'.i 

Ei>ist.  CIX.  —  II.  ahhatissa'  de  Cronchdal  ad  llildegar- 
dem.  —  Ut  quid  iii  se  correctione  digniim  sit  iiidicel.  3211 
Uesponsum    llildegardis.    —    Eam    dijudicare    alios    in 
i|iiil)us  dijiidicari  uollet.  .'i3() 

l>isT.  CX.  —  L.  abbatisscE  in  Baheniberch  ad  Ililde- 
gardem.  —  Petit  ab  ea  et  ejiis  convciitu  iiiiituum  fra- 
teriiilatis  consorlium.  330 

Hesjionsum  Hildcgardis.  —  Ilnrtaliir  ad  lahorem,  et  ad 
lilias  sub  discipliua  coustriiigendas.  331 

Epist.  C.XI.  —  N.  abhalissu;  Veleiis  Mouastorii  .Mogiiii- 
tia'  ad  llildegardem.  —  Ut  pro  peccatis  suis  Deiiui  pla- 
care  sludcat.  331 

Hesponsum  Hildegardis.  Ut  poiulus  suiim  devotis- 
.-ime  portet,  el  in  Dei  servitute  perseveret.  331 

Ei'ist.  CXII.  —  E.  abbatissa"  siijierioris  moiiasterii  Ha- 
lisbonensis  ad  Hildegardem.  —  An  creditam  sihi  ciiram 
dimittere  possit,  et  de  liis  quai  jam  inqiiisierat,  au 
sihi  formidandiim  sil  alicpiid.  332 

Hesponsiim  Hildegardis.   —  Non  iu([uireuda  qiiai  Deiis 
nesciri  vnll.  nec  diiiiittendani  ipsi  imjiositani  curani.    333 
Epist.  CXllI.  —  N.  nbhatib.SiE  Nussiniensis  nionasterii  ad 
llildegardeii).  —  Oralionum  eius  sullragia  e.xposcit  super 
lliK  tiiauti  slatii  sui  mouasterii.  333 

Hespousiim  Hildcgardis.  —  llortalur  ad  pfjenitentiam  et 
hona  opera  facienda.  333 

Epist.  (..\IV.  —  .N.  abbatissae  Coloniensis  ad  llildegar- 
deiu.  —  E<ini  cupiens  liabere  in  iiialn;iii,  petit  conso- 
btorias  litteras.  334 

Kpsponsiuii  Hildegardis.  —  Ut  ouiis  siiiim  liriiiiter  ]>('T- 
tet,  et  oves  .-uas  coerceat.  334 

Epist.  CXV.  —  .N.  abhatissa;  de  hidenkirkim  ad  Hilde- 
gardem.  —  I'etit  ab  ea  comuioniloiia  verba  ipia'  aiiimaiu 
snm  ieililicent.  334 

Itcsponsuiii  Hildegardis.  —  llortatur  nt  cordis  sui  tcr- 
rain  colal,  nt  suis  sit  utilis.  33.') 

Epist.  CXVI.  —  T.  ahbalissae  Anturuacensis  ad  Hilde- 
gardem.  —  Certa  lieri  cupit  de  quihusdam  inona-lerii 
ejus  cousuetudinibus,  praeserlim  au  solas  nobiles  virgines 
admittat.  336 

llespon?iim  Ilildfgardis.  —  Mulieres  i  o  i  debere  (\uiK- 
rere  ornatiim,  virgiues  decerc   vestes   i  andidas ;  dis 'er- 


ueudas  esse  nohilcs  ab  iguobilibus,  iiese  odio  liabeaut.3:n 

Epist.  CXyil.  —  A.  ahhatissaj  de  Crouchdal  ad  llilde- 
gardem.  —  Ul  Denni  e.xonH,  ([uatenus  [iro  e.xcessibus  iu 
oflicio  suo  comiuissis  salisfacere  possit.  338 

Hesjionsuni  Hildcgardis  —  Comniendal  illi  charitaleni, 
obedicnliam  el  projnia!  voliiutatis  abnegationeni.  330 

ErisT.  CXVIII.  —  G.  sanctinionialis  ail  llildegardciu.  — 
(Juam  grave  ijisius  ferat  abseutiam.  341 

Hesi)ousuiii  llildegardis.  —  Cralulatur  illi  quod  viam 
anKustam  sil  aiii[)lexa.  342 

Epist.  CXIX.  —  13.  sacerdotis  ad  Hildegardeni.  —  yUgre 
fert  ([uod  |)roi)ositnni  deserendi  sa'culi  dilferatur,  i[)siiis 
preces  ex|)0scit,  et  iibrum  ejiis  ad  Iraiiscribeudiini.       343 

Res[)Onsuin  Hildegardis.  —  Aiiimal  eum  ad  pro[)Osilnui 
suuui  prosequeudum.  343 

Epist.  CXX.  —  Y.  ad  Ilildegardem.  —  Excusat  se  quod 
eain  nec  cor[)orc.  nec  scrijitis  visitaverit.  344 

Hes|)onsum  Hildegardis.  —  Hortatur  ad  coutcmiitum 
iiiundi.  344 

Epist.  CXXl.  —  ']'.  uionaclii  S.  Hcnedicli  ad  Ilildegar- 
deiu.  —  Ojitat  ejus  priKsentia  [lerfrui  ant-  sulteiu  i[)sius 
litteris  iu  Deo  corrohoraii.  344 

J{es[)oiisi;ni  HiMegardis.  —  Kjus  desideria  esse  bona, 
et  nt  forlis  sit  iu  pra-lio.  34.'i 

Epist.  CXXII  —  R.  ad  Ilildegordcm.  —  Peccatis  grava- 
lus  i[)sius  [ictit  oralioues.  346 

ResjiODsum  Hildegardis.  —  Hortalur  <id  poeniteiiliam 
ciijus  varios  gradus  refert.  340 

Epist.  CXXllI.  —  H.  inagistri  de  Triijecto  ad  Hildegar- 
dein.  —  In  caniiuo  tribulatiouis  excoctus,  ijisius  scri[)tis 
cu[)it  refrigeruri,  et  aii  sit  in  uuniero  salvaudorum  rescire. 

34G 

Responsum  Ilildegiu-dis.  Ut  declinet  a  malo  et  faciat 
lionum.  347 


Epist.  CXXIV, 


C.  B.  sacerdoluni  iu  Rnlhdelingun  ad 


llildegardem.  —  Ejiis  [irecibus  se  coiumeudant.  348 

Res[)ousum  Hildegardis.  Ut  curraut  ad  Deum  el  pro- 
ptereuui  fortiter  pugneut.  348 

Epist.  CXXV.  —  H.  sacerdotis  Trevireusis  ad  llildegar- 
deui.  —  Utsibi  consolatoria  verha  resciibat,  et  (luoiuodo 
liis  prjECsse  possit,  quos  suh  regimiue  sacerdolii  regere 
debet.  349 

Responsum  llildegardis  —  Docet  qnaliter  se  gerei-e 
debeat  erga  peccatores.  350 

Epist.  CXXVI.  —  Eiatris  S.  ad  llildegnrdem.  —  Pecca- 
lisgravatus  ijisius  se  commeiulat  prccibiis.  350 

Hes[)Ousuin  Hildegardis.  —  Ut  ad  Deuin  suspiret  per 
|iii'iiiteutiaiii.  :i51 

Epist.  CXXVII.  V.  Parisiensis  magistri  tlieologi  ad  Ilil- 
degardeni.  —  (Juierit  a  S.  Hildegarde  an  dici  possit, 
i|uod  [laleruitas  et  diviuitas  Deus  non  sit.  351 

Res[ioiisuin  Hildegardis.  —  Respoudit  in  visione  sihi  de- 
monslralum  esse  quod  paternitas  etdivinitas  Dens  sit.  352 
Epist.  CXXVIII.  —  Fratris  0.  ad  llildegardem.  —  De- 
plorat  Ecclcsia;  j)er  schisnia  scissuram,  oratque  ut  pro  ea 
suas  preces  interponat,  pro  se  etiaiii  (jui  a  d;i>niouil)iis 
vexahatur.  3:13 

Responsum  Hildegardis.  —  De  vaiiis  da^moniorum  ge- 
iieribus  et  (|uoniodo  [lossit  eos  superare.  354 

Epist.  CXXIX.  —  N.  decani  S.  Martini  Moguntiui  ad 
Hiidegardem.  Ojitat  eam  videre,  seque  ejus  conimeudat 
orationihns.  355 

Pies[)Oiisuiu  Hildegardis.  —  llorlatur  ad  i)(i'nitenliam.356 
Epist.  CXXX.  —    N.   ad    Ilildeganlem.    —  Fidei   ij)sius 
aiiiinam  snani,  corpusque  suuin,totaiiiquc  congregalioueni 
suam  illi  commendat.  350 

Respousiim  llildegardis.  —  Ut  intelligat  (ju;!'  siut  utilia 
et  ipiii;  uociva.  357 

Epist.  CXXXI.  —  H.  monachi  Mnleubruuuunsis  ad  Hil- 
deganlem.  —  Ut  aliquid  de  ccelesti  admonitione  sibi  Irans- 
mittat.  3.57 

Hes[)onsum  Hildegardis.  —  Sub  parabola  docet  in  liO(! 
siEcnlo  laboranduiu  esse.  358 

Epist.  C.XXXII.  —  N.  mouachi  de  Ehra  Cisterciensis  or- 
dinis  ad  Hildegardeni.  —  Ipsius  se  commendat  orationi- 
hus,  verhaqiie  consuhitoriu  ali  ea  e.x[)oscit.  3:'>9 

Hftsj)Oiisiiiii  llililegnrdis.  —  Proiuittit  illi  fnturas  couso- 
lationes,  utjiote  qui  Deo  iilaceat.  300 

Epist.  CXXXIII.  V.  Wessioniensis  ad  Hildegardem. 
Peccatis  oppressus  qua?rit  an  debeat  adliuc  a  Deo  sperare 
veniam.  3G0 

Responsum  Ilildegardis.  Ul  mentem  ad  boua  reslaurel, 
etjiistitiam  esnriat  3G1 

Epist.  CXXXIV.  —  H.  Trajectensis  canonici  ad  Ililde- 
gnrdem.  —  Ut  arcaua  diviui«  revelationis  de  suo  st:i'ii 
revelct.  ■'*' ' 

Rcspousnni  llildegyrdi^.  —  Ut  velociler  siirgat  et  a 
diaholo  fugiat.  ?62 


1361 


QU/E  IN  HOG  TOMO  CONTINENHJU. 


1362 


Epist.  CXXXV.  —  JVI.  monachi  et  presbyteri  ad  Hilile- 
gardem.  —  Ipsius  sororuuKiue  preces  petit  suas  vicissiui 
eis  prouiiltens.  3(52 

Respousum  Hildegardis.  —  Sub  quadaui  parabola  hor- 
tatur  ad  charitateni,  fugam  sajculi,  et  amorem  veree  sa- 
pieutiBB.  3(J3 

Epist.  CXXXVI.  —  N.  sacerdotis  et  ningistri  pauperum 
in  Lutherum  ad  Hildegardem.  —  Exoptat  ab  ea  salutaria 
audire  documenta,  paratus  iis  ohedire.  3G3 

Responsum  Hildegardis.  —  Ut  Cliristi  imitetur  exem- 
pluni,  qui  ut  verus  Samaritauus  hominem  qui  iu  latrones 
inciderat,  cur^vit  per  se  et  stabularios,  id  est  apostolos.  364 
Epist.  CXXXVII.  —  Monacliorum  Sigebergeosium  ad 
Hildegardem.  —  Causantur  quod  ipsis  uou  resrrihat,  pe- 
tuntcjue  ut  de  statu  monasterii  Sigebergensis  aliquid  ape- 
riat,  ac  verba  commouitoria  trausmittat.  366 

Rcspousum  Hildegardis.  —  Quosdam  ipsorum  ut  stel- 
las  lucere,  quosdani  vero  in  obscuritate  tatigalionis  la- 
cescere,  et  de  casu  primi  angeli  per  superbiam.  366 

Epist.CXXXVIH. — MouacliorumHirsaugensium.  —  Cau- 
sanlur  de  abbate,  qui  non  laisus  ipsos  opprobiis  et  ca- 
iuiuuiis  onerare  uon  cessabat  occasione  discordiae  quaj 
ipsum  inter  et  priorem  intercesserat.  367 

Responsum  Hildegardis.  —  Deum  eorum  non  oblivisci, 
lantummo.io  vilia  conculceut  et  ptenileutiam  agaut.  368 
Epist.  CXXXIX.  —  Monacliorum  Eberbacensiuin  ad  Hil- 
degardem.  —  Ut  quae  in  eis  corrigeuda  sint  non  celet.  369 
Responsum  Hildegardis.  —  Ut  caveant  ne  felicilateni  qua; 
iu  Uei  praedestiuatione  iu  i[jsis  esse  videtur  abjiciant.  369 
Epist.  CXL.  —  N.  prioris  de  Zwifelda  ad  Hiidegardem. 
—  Quomodo  collapsam  in  suo  monasterio  discipliiiam  vh- 
leat  reparare.  370 

Respousum  HiUlegardis. —  Arguiteorum  negligentiam, 
hortaturque  ut  resipiscant.  370 

Epist.  CXLI.  —  Monialium  Zwifeldensinm  ad  Hildegar- 
dem.  —  Ut  ostendat  quomodo  a  via  uegligentiiE  ad  viam 
correctiouis  debeant  redire.  371 

Responsum  Ilildegardis.  —  Ut  superbiam  vitent,  nec 
siut  sallatrices,  uec  e.xtra  monasterium  prodeant,  et  ad 
primam  desponsalionein  redeaut.  371 

Epist.  CXLU.  —  A.  prioris  et  conventus  de  Monte  S. 
Disibodi  ad  Hildegardem.  —  Conqueruutur  quod  apud 
ipsos  educata  ipsis  non  rescribat,  nec  commonitoria  verba 
transmittat.  373 

Responsum  Hildegardis.  —  Ut  ad  Denm  redeant.        374 
Epist.  CXLUl.  —  Monachorum  S.  Eucharii  Trevirensis 
ad  Hildegardeni.  Admonitionis  ipsius  stimulis  e.xcitari  de- 
sidcrant.  376 

Responsum  Hildegardis.  —  Eonim  sanctam  laudat  cun- 
versatiouem.  376 

Epist.  CXLIV.  —  N.  prioris  et  moiiaclioriim  Cistelleii- 
sium  ad  Hildegardem.  —  Ab  ea  rescire  desiderant  quid 
in  ordine  displiceat  Deo.  380 

Responsum  Hildegardis.  380 

Epist.  CXLV.  — Henrici  abbatis  et  conventus  Moutis  S. 
Disibodi  ad  Hildegardem.  —  Ab  ipsa  rescribi  desiderant 
quid  in  seipsis  Deo  displiceat,  orantque  ut  vitam  S.  Disi- 
bodi  scriptis  commendet.  381 

Responsuni  Hiklegardis.  382 

SCIVIAS  SIVE  LIBRI  TRES  VISIONUM  AC  REVELA- 
TIONUM. 

LIRER  PRIMUS. 

Prsefatio.  383 

Visio  prima.  38.5 

Visio  secuuda.  387 


Visio  tertia. 
Visio  quarta. 
Visio  quiuta. 
^'isio  sexta. 
LIBERSECUNDUS. 
Visio  priina. 
Visio  secunda. 
Visio  tertia. 
Visio  cpiarta. 
Visio  quiuta. 
Visio  sexta. 
Visio  sej)tima. 
LIBEH  TERTIUS. 
Visio  prima. 
Visio  secunda. 
Visio  tertia. 
Visio  quarta. 
Visio  qiiiuta. 
Visio  sexta. 
Visio  septima. 
Visio  octava 
Visio  noiia. 
Visio  decima. 


403 
413 
433 
437 

441 
449 

433 
467 
475 
503 
535 

365 

577 
589 
599 
611 
623 
641 
631 
673 
691 


Visio  undecima.  707 

Visio  duodecima,  723 

Visio  decima  tertia.  729 

LIBER  DIVINORUM  OPERUM  SIMPLICIS  HOMINIS. 
Monitum  ad  lectorem.  739 

P.ARS  PRIMA. 
Prima  visio. 

I.  —  MiriHc£E  visionis,  de  qua  sequens  opus  pendet,  po- 
sitio,  et  in  ea  divinaj  cujusdam  iinaginis  iu  homiuis  forina 
apparentis,  et  habitus  vel  circumslanliui  ipsius  subtilis 
descriptio.  741 

II.  —  Verba  ejusdem  imaginis,  per  quam  charitas  intel- 
ligitur,  igueam  vilam  substantite  Dei  se  nomiuautis,  et 
multifarios  potentite  suje  elfectus  in  diversis  creaturcE  ua- 
turis  vel  qualitatibus  euarrantis.  743 

III.  —  Quod  in  homine  ad  imaginem  et  similitudineni 
suam  facto,  omuem  creaturam  Deus  siguavit,  et  eum  post 
lapsum  ex  sola  beuiguitatis  charitate  per  incarnationem 
suam  reparatum  iu  beatitudiue,  quam  prolapsus  aiigelus 
perdiderat,  coUocaverit,  et  quia  hoc  mystica  prtesi.riptai 
visionis  siguilicatione  monstretur.  '  744 

IV.  —  (juod  devota  fides  excellentiam  divinae  charitatis 
complectalur,  et  per  hanc  Deus  in  trinitate  unus  agnosca- 
tur;  quodque  ejusdem  hdei  merito  ipse  Deus  homines 
protegendo  ad  coeleslia  reducat.  743 

V.  —  Quod  dilectio  Dei  et  proxiiui  virtute  fidei  robora- 
ta  separari  uon  possit.  743 

VI.  —  Qiiod  quilibet  Deo  hiimili  devotione  subditus, 
Spiritu  sauclo  juvaute  ignilus,  et  se  ipsum  in  eo  quod  vi- 
tiosus  est  et  diabolum  superet,  et  quod  angeli  de  bonis 
justorum  exultautes,  Dei  omnipotentiam  coliaudeut.  743 

VII.  —  Quod  ab  ifiterno  illocaliler  in  Deo  eraut  uuiver- 
sa  quffi  ipso  creanle  numero  et  ordiue,  et  loco,  et  tempo- 
ra  (listincta  processeruiit.  746 

VIII.  —  Quod  dialjolus  et  angeli  desertores  justilia;, 
cum  prius  magoai  esseiit  potentite,  propter  ingralitudiuein 
vel  superbiaiu  suam  ad  hoc  redacti  suut,  ut  iu  omni  crea- 
tura  nihil  possiut  nisi  quautum  superuo  nutu  permiltun- 
tur.  746 

IX.  —  Quod  homo  ad  imitationem  Creatoris  sui  se  diri- 
gens,  quasi  ex  quadam  bestiali  irrationabililateabstractus, 
fulgore  rationalis  naturai  radiare  iucipiat.  747 

X.  —  Quod  in  verbo  Dei  dicentis  «  Fidt  hix,  >  ratioiia- 
lis  lux,  id  est  angeli  creati  suut,  et  quod  ex  iiis  a  beati- 
tudine  quibusdam  cadentibus,  Dominus  aliam  ratioiiabi- 
lem  vitam,  quee  carne  tegeretur,  id  est  hominem,  (jui  lo- 
cum  et  gk-riain  lapsoruiu  obtineret,  fecerifc.  747 

XI.  —  Quod  Deus  iu  fortitudine  charitatis  sua?.  prsedesti- 
uatos  ad  se  coUigens,  infusione  nuinerum  Siiiritus  sancti 
eos  de  (luibusque  necessariis  erudiat.  747 

XII.  —  Quod  Eilius  Dei  uaturam  humanitatis  abs^iue 
peccali  labe  suscipiens,  et  in  carne  apparens,  [lublicauos 
et  peccatores  ad  poenitentiam  vocaverit,  et  eos  ex  fide 
sua  justificaverit.  748 

XIII.  —  (^)uod  imitatio  charitatis  Filii  Dei  cruce  sua  dia- 
bolum  contereutis  etiam  nunc  in  suis  fidelibus  discordiam 
et  caetera  vitia,  ipsumque  humani  geueris  anliquum  de- 
ceplorem  conculcet  et  ad  nihilum  redigat.  748 

XIV.  —  (juod  Adam  et  Eva  suasioue  diaboli  iuvidentis 
eis,  conseiilieiido,  gloriam  ccelestis  vestimeuti,  id  est  im- 
mortalitatem.  perdideruut.  749 

XV.  —  Quod  Deus,  eoruin  misertus,  ad  punieudam 
transgressionis  culpain  de  paradiso  eos  in  exsilium  istud 
expulerit;  i'X  quod  quisquis  malrinionii  fidem  iuter  illos 
Deo  institulam  violaverit,  ultione  gravi,  nisi  pceniteal, 
[ilectendus  sit.  74!( 

XVI.  —  Quod  in  praedicatioue  incarnali  Filii  Dei  spiri- 
tuali  populo  exoriente  coinpleta  sit  promissio  Dei  diceii- 
lis  ad  Abraham,  quia  secundum  numerum  stellarum  cfcli 
setnen  ipsius  multiplicaretur.  730 

XVII.  —  (Juod  Deus  de  geiiere  Abraham  credeutis  et 
obedientis  sibi  virginem  Mariam  elegerit,  de  qua  Christus 
iustitutor  et  rector  novellae,  id  est  spiritualis  geueratio- 
nis,  cor[ioraliter  uasceretur.  750 

VlSIO  9ECITKDA. 

I.  —  Descriplio  siihierae  tolius  mundi  cum  circulis  et 
planetis,  et  venlis  suis  in  modum  rota;  iu  pectore  imagi- 
nis,  quae  in  prims  visione  descri[ita  est,  apparentis.      731 

II.  —  Quia  Divinitas  instar  rotae  iutegrae  nec  initium, 
uec  fineui  habens,  nec  loco  vel  lempore  circumscriptaom- 
nia  in  se  compreheudat.  733 

III.  —  (.}uare  in  libro 5ciy(>/s  sphaera  mundi  in  figura  ovi, 
et  in  isto  iu  similitudine  rotae  ostensa,  vel  descripta  sit.  733 

IV.  —  De  duobus  circulis  iucidi  et  nigri  ignis,  quare 
alter  alteri  sulipositus  sit,  et  quomodo  silji  invicem  coope- 
reutur,  et  (piid  signilicent.  75o 

V.  —  De  circulo  puri  aetheris,  qui  terlius  est,  ad  quid 
ii!  constitutione  sua  valeat,  et  quid  significet,   el  quare 


t3(>3 


OBDO  IIEHLM 


laot 


lanUe  ilensilatis  elt  qiianlffi  duo  snperiores.  756 

VI.  —  De  qiinrto  circulo,  (|ui  in  moduni  aquosi  aeris 
videliir,  el  i|uanlii.'  ilensitatis  sit,  et  quid  sifinificet.       757 

VII.  —  I)e  circulo  tortis  allii  et  lucidi  aeris  ((annta  uti- 
litate  i|uintinu  locuui  obtiueat,  etqunntfe  deni^itatis  sit.  et 
(|niil  et  i|i?e  si^nilicet,  vel  qunre  superiori,  ut  velut  unus 
siul.  copulctur.  757 

VIU.  —  De  se.\to  circulo,  qui  in  siujilitudine  tenuis 
aeris  superioribus  procedere  viiletur,  (jui  iii  suo  loco, 
valent,  et  quid  iu  uiystica  ratione  per  euui  ligurelur.    758 

IX.  —  O^^Te  isti  se.x  circuli  sine  intervallis  sihi  inviceni 
jun^'aut;ir,  el  ijiiid  per  luiuc  counexioueui  iuuunlur.  758 

X.  —  Quod  priiuus  circulus  i^ue  sno  alios  iulUinuiiel, 
quartus  eos  huuine  suo  teujperet,  et  quod  boc  iu  nobis 
tijznrnliter  ostendat.  759 

XI.  —  De  liuea  ia  piajscriplani  rolam  quasi  a  primo 
Bolis  ortu  usqiie  in  e.vtrennuu  ejus  occasuni  proteusa  ap- 
pareute,  et  quid  boc  ideui  {^erat  mystice,  759 

XII.  —  Testiuionium  de  Apocalypsi,  et  quomodo  intel- 
ligi  debeat  ad  idem  exprimeudum.  759 

XIII.  —  Quod  moles  terru'  instarglobi  iufra  praidictos 
sei  circulos  aequali  distantia  a  ::|uiuque  superioribus  re- 
mota,  in  medio  se.\ti,  id  cst  teunis  aeris  iuuuobiliter  fuu- 
data  sit,  et  iiuid  inde  significationis  colligatur.  759 

XIV.  —  Verba  Pauli  ad  eamdem  sigaificalionem  compe- 
lentia  et  quomodo  iiUelligeada  siut.  700 

XV.  —  De  imagiue  in  forma  honiiuis  in  medio  praedictaj 
rotsB  apparenlis  vertice  pedibus  et  mauibus  disfeutis,  cir- 
culum  fortis  albi  et  lucidi  neris  coutiugentis,  et  quid,  et 
ipsa  ima^o,  et  talis  positio  ejus  desigoet.  7til 

XVI.  —  De  quatuor  capitibus  bestiarura  in  quatuor  par- 
tibus  ejusdem  rota?  apiiarentium,  et  quid  tam  ia  muado 
qunui  in  homiue  siarniticent.  761 

XVII.  —  Quare  principalis  ventus  orientnlis  in  modum 
capitis  leopardi  sujier  caput  imagiuis  bominis  iu  circiilo 
puri  a?theris  videatiir,  cur  etiam  duo  coliaternles  ejus 
venti  alter  ia  specie  capitis  caacri,  aller  instar  capitis 
cervi  ostendatur.  762 

XNIII.  —  Quare  capita  ista  in  rota  ad  iniaginem  homi- 
ni«  snirent  et  moralis  descriptio  siguificaliouis  eorum.  763 

XIX.  —  Testimonium  de  Canticis  cauticorum  ad  eadem 
conveuiens,  et  quomoiio  intelligendnm  sil.  704 

XX.  —  Quare  priucipalis  veutus  occidentalis  in  effigie 
capitis  liipi  sub  pedibus  suprndicliB  imaginis  in  circulo 
aquosi  aeris  appareat;  cur  etiam  duo  collaterales  venti, 
allerin  cervi,  alter  iu  forma  capilis  cancri  demonstreniur. 

705 

XXI.  —  Quare  et  hjEc  sicut  superiora  capita  ad  homiuis 
ininglnem  spiramiaa  sua  dirigaat,  et  moralis  horum  intel- 
lectus.  706 

X.XII.  —  Verba  Isai£E  ad  idem  pertinenlia,  et  quomodo 
accipi  debeant.  767 

XXIII.  —  Quare  princijialis  ventus  australis  in  dextera 
l^arte  ejusdeui  imaginis  velut  cajiut  leonis  in  circulo  luci- 
di  iguis  ostendntur;  cur  eliani  diio  colUiterales  venti  ejus 
alter  iu  serpeulis,  alter  iu  tigura  capitis  agui  cons[iiciatur. 

708 

XXIV.  —  Quare  hsec,  iit  et  anleriora  capila,  in  rotam 
el  in  imagiuem  eamdem  statiis  suos  emittaut.  769 

XXV.  —  Quod  homini  diligeuter  investigandum  sit 
qiiomodo  ha;comnia  ad  sahitem  aniiuiE  sufe,  et  ad  Dei  jii- 
dicia  peragenda  nihil  iue.xaminatum  rehuquentis  respi- 
ciant  770 

XXVI. —  Qiiia  nuliiordo  virtutum  a  se  vel  in  se  discre- 
lus  oegligeudus  sit,  quoniam  virtnlis  effectus  hominem 
ad  jiislitiam  vel  rectitiidinem  cadestium  perdiicit.        770 

XXVII.  —  Testiuioniuui  de  pBalmo  txvii  ad  hoc  couso- 
Daos,  et  quomodo  intelligendiim.  771 

XXVIII.  —  Qnare  principalis  scfitenlrionahs  ventus  a 
sioistra  parte  illius  humaiia;  imaginis  quasi  caput  ursi  in 
circulo  oigri  igiiis  appareat:  cur  etiam  diio  collalerales 
ejus  vcnti  alter  io  agoi,  alter  io  forma  capilis  serjientis 
videatur.  772 

XXIX.  —  Quare  etinm  ista  sicut  et  superiora  capita  in 
rotam  el  nd  iniagiuem  eamdem  impetus  statuum  suoruiu 
cooverlant.  '      773 

XXX.  —  Verha  David  id  eodem  psalmo  cxvii,  ad  eadeiii 
competcnlia,  et  explanatio  i[isoriim.  774 

XXXI.  —  De  septem  [danetis  in  diversis  circnlis  rotte 
supradiita;  iiiiagiiiis distinclis  intervallisfip[iareolibus.  775 

XX.XII.  —  Qiiomodo  iidem  pianeta;  a  Deo  mundi  condi- 
lore  io  firmameoto  dispositi  sint,  et  de  variis  ipsorum  ef- 
ficientiis.  775 

X.X.XIII.  —  Quid  significet  quod  earumdem  planetariiiu 
Ires  in  circulo  lucidi  ignis.  unus  in  sfjalio  uigri  ignis. 
tres  item  in  ambitu  puri  aetheris  cons[)iciantur.  .780 

XXXiy.  —  Quorsum  tres  [irimi  [ilanetarum  radios,  qui 
in  bac  visione  ex  eis  procedere  cernuutur,  dirigant;  el 


qiiid  lam  per  ipsos  planetas,  quam  per  rndios  eorum  desi- 
gnetur.  780 

XXXV.  —  Quare  sol  medius  eorum  [iluros  quani  cipteri 
radios  euiittere  videalur,  et  vel  (juid  i|ise  vel  rndii  ejus 
signiticaut.  781 

X.XXVI.  —  Quorsum  tres  infinii  rndios  suos  intendnat, 
et  qiiid  eliam  tam  per  ipsos  quam  per  radios  eorum  ligu- 
retiir.  7S2 

XXXMI.  —  Quod  liiKli'  quilibet  quamvis  virliitibus 
emincat.eisdem  tameu  aliqiiandoquasi  dcstituilur  sahibri- 
ter  tentutionibus  pulsetur,  ne  praesumptioue  elalionis  sc- 
ductus  pereat.  783 

XXXV III.  —  Testimonium  de  libro  Isaia;  ad  ha-.c  iusi- 
uuandH  a[iposilum,  et  quomodo  iutelligeiidnm  sit.         784 

XXXIX.  —  De  sedecii-U  [iriiici|ialiiiiis  stcllis,  iu  circulo 
lucnli  igiiis  ad  solidandum  liruiaincnluni  et  temperandos 
ventos  in  circuitu  ipsius  firmameuti  sequa  disiinctione 
constitutis.  784 

XL.  —  Quod  aliaruui  discreta  numcrositns  slellanuu 
in  diiobus  circulis  scilicet  [luri  ailheris  et  albi  hicidi  aeris 
posilnrum  tirmamentum  calefaciat  et  nubes  ne  suos  traus- 
eaiit  terminos  coerceal.  785 

XLI.  —  De  qualuor  stalibtis  in  modum  linguarum  [iro- 
pter  mobilitatem  siinm  dextro  la;voque  imagiuis  apparen- 
tibiis  quid  ulililatis  hnbeant.  786 

XLIl.  —  .Mysticn  et  hiciileula  ralio  de  numero  et  ordiiie 
vel  pusitioue  sedecim  [iriuciiialiiim  stellarum.  786 

XLIII.  —  Item  myslica  ralio  de  discrela  multiiilicitale 
et  constitutione  alinrum  coiumuuiuui  stellarum.  787 

XLIV.  —  llem  uiyslica  ratio  dc  utilitnle  qunluor  sla- 
tuum  iu  dextra  seu  la;va  parte  imagiuis  iustar  liuguariim 
se  commovenliiim.  787 

XLV.  —  Quod  lidelis  ([uisque  vestigia  Filii  Dei  devote 
sequens  nuiuimiue  virtutum  iuter  teutationes  roboratur 
ad  gaudia  su[ieriia  perveuiat,  et  verba  Isaia;  ad  ideui  a[)- 
probandiim  cougruenter  exposila.  788 

XLVI.  —  De  luce  claris.-iina  ex  ore  imagiuis  rotam  iu 
peclore  gestanlis  in  siuiiliUidiue  filioruui  [irocedente, 
quibus  sigua  i|isiiis  imnginis  et  rotfe  et  circulorum  praj- 
osleusoriim  dimetiri  videtur,  et  mystica  horum  ratio.  789 

VlslO  TKnilA. 

I.  —  Siuiplex  collectio  qunrumdaui  visionum  physicam 
langeutium  de  ventis  siqierius  et  iuferius  firmanientum 
circuiungenlibiis,  decirculo  superiore  ad  [ilanelas  ab  oc- 
casu  in  ortuiu  regradandos,  et  iii  cursii  suo  moderandos 
emilteutes;  de  buuioribus  bomiuis  qualilntes  aeris  et  ven- 
toruui  invicem  concurreutium  susci[)iciitibus;  de  venis  et 
dc  iutesliuis  tolius  buiuani  corporis,  quouiodo  silii  in  di- 
versis  officiis  cohaereant  et  cooperenlur,  etqiiibus  de  causis 
ab  aeqiialitate  vel  temiierie  sun  interduni  dissideaut.  789 

II.  —  Quod  oiuuos  crealurae  nou  uiiuiis  in  auiiua  (luam 
in  corpore  utililati  deservinnt,  et  ([iiid  significet  (luod 
veiiti  orientalis  et  aiistralis  cum  coUaterahbus  suis  firina- 
meiituni  ab  orieute  in  occidentem  circumvolvere  couspi- 
ciautur.  794 

III.  —  Quid  siguificet  quod  itidem  ventus  australis,  sed 
et  seiitentrioualis  diversis  anni  solsticiis,  alter  ab  auslro 
in  septeutrionem  attollat,  alter  a  seplentiioue  in  au- 
striim  paulatiui  de[iriiuat.  795 

IV.  —  Quid  circiihis  in  s']periori  igne  apparens  signiti- 
cet  taiu  toliim  lirniainentum  cingeus,  (luani  ventuiu  supc- 
riora  pertlautem  et  planetaruin  cursum  regradando  teiu- 
perantem  emilteus.  795 

\.  —  Verba  Habacuc  proplietfe  ad  eamdem  significatio- 
nein  declaraiidam  apposita  et  expositio  eorum.  790 

VI.  —  Quid  significet  quod  secuuduiu  diversnm  (lunli- 
tat^m  ventorum  et  aeris  invicem  in  se  coucurrcntium  bii- 
niores  qui  sunt  in  liomiue  commoti  iiermutentur.         796 

VII.  —  Teslimoniuui  de  proverbiis  Salomouis  ad  bauc 
siguificationem  elucidaiulam  insertum,  et  quomodo  intel- 
ligendum  sit.  798 

VIII.  —  Quod  ex  miiltifaria  necessitudine  ventorum  et 
aeris,  ex  diverso  cursu  solis  et  hiua;,  seu  jndicio  Dei 
acceiiente,  homo  quor[iie  immutatiouem  suscipieus  varia- 
liones  sanitatis  et  iufirmitntis  uouuunqiiam  incurrat,  et 
qiiid  per  lioc  iii  spirituali  ejus  vita  figuretur.  798 

IX.  —  Quia  luuuores  in  bomiue  ctiam  secundummodum 
coni[)lexionis  quorumdam  auiuialium  vel  bestiarum  nunc 
acrius,  nunc  levius  moveantur,  et  qiiod  jiixta  uiutalioiiem 
vel  impiilsiouem  eorumdem  huuioriim  allectus  et  cogita- 
lioues,  in  i[iso  scilicet  lioiuiue  frcquenti  allernatione  va- 
rieuliir.  799 

X.  —  Quod  bomo  iu  dextra  siii  parte,  eo  quod  jecur, 
in  qiio  fons  caloris  est,  dextrorsum  liabeat,  ad  o[ierandum 
exiieditior  sit;  in  sinistra  vero  pro  corde  vel  pulnione  si- 
nistrorsum  inse  locatis  etpulsum  respirationis  babentibus 
ad  onera  ferencla  hablior ;  el  ei  quid  ista  spiritualiler  iu 
ipso  desiguent.  800 


1365 


yU.^ElN  HOC  TOMO  CONTlNENTCK. 


I3b(j 


XI.  —  Verba  Isaiae  prophetae  ad  horum  astruendam  si- 
gnificalionem  congrua,  et  quo  seusu  accipienda  sint.    8()1 

XII.  —  Quid  desiguet  in  homine  quod  humores  qui  in 
eo  sunt,  umbilicum,  qui  caput  viscerum  e.xislil,  et  lum- 
bos,  iu  quibus  petulaulia  est,  couspergeules,  venas  quo- 
que  reuum,  et  iilorum  interdum  taugunt,  et  [ler  has 
ad  veuas  etiam  splenis,  pulmonis  et  cordis  asceudnnt.SUl 

Xill.  —  Quod  veuaj  cerebri,  cordis  et  jecoris,  renes 
confortando  veua;  quoque  renum  suras  descensu  suo  ro- 
borando,  et  cum  veuis  ipsarum  sursimi  redeundo  locis 
opportuuis  invicem  coujuuctae  utrique  sexui  vires  ad  gi- 
guendum  couferunt,  et  quod  lacerti,  brachia  et  crura  ve- 
nis  et  humoribus  pleua  sint,  et  brevis  horum  e.xemplifl- 
catio.  802 

XIV.  —  Oi'od  ex  niniia  nervorum  et  veuarum  totius 
corporis  disteusione  homiui  currenti  fatigalio  accidat,  et 
quarum  venarum  comple.xione  vel  iui[)ulsione  delectatio 
illa  momentauea  couciteiur,  et  moralis  utilisque  iu  ipso 
homiue  horum  assignatio.  802 

XV.  —  Quibus  de  causis  flegmate  et  humoribus  iuter- 
dum  in  homine  corruptis,  ipse  liomo  in  corpore  vel  cadu- 
cum  morbum  vel  alias  iutirmitates  incurrat.  etquibusma- 
lis  secundum  horum  signincantias  in  anima  plerumque 
corrif)iatur.  803 

XVI.  —  Verba  Osee  jirophetae  ad  hsec  competentia,  et 
quo  sensu  accipienda  sinl.  804 

XVII.  —  Quod  vena;  renum  hominis  ab  humoribus  in- 
juste  aliquando  commotis  nouuuuquam  tactfe  alias  venas 
concutieudo  eliam  meduUas  ossium  arefaciunt,  et  qu;e 
incommoditas  per  haec  designata  interius  hominem  ap[)re- 
hendat.  804 

XVIII.  —  Qnid  humores  in  pectore  hominis  superflue 
abundantes,  jecur  et  venas  aurium  vel  renum  movenles, 
et  e.x  umbilico  ad  cerebrum  asceudentes,  iu  spiritualibus 
ejus  designent.  803 

XIX.  —  Quid  etiam  profectus  in  interioribus  cogitatio- 
num  significent  iidem  humores  iu  corpore  hominis  sequa- 
liter  et  tem[)erati,  et  testimonium  de  Canticis  cantico- 
rnm  ad  hoc  consonans  cuni  e.xposilione  sua.  80G 

VlSlO    QUARTA. 

I.  —  Visiones  diversse  sub  uno  capitulo  breviter  com- 
prehensse.  De  firmamento,  quanta»  cum  universis  sibi 
adhajreutilius  densitatis  sit,  etde  incommoditatibusaliquo- 
rum  circulorum,  quomodo  aliorum  oppositioue  repellan- 
tur,  vel  tempereutur,  et  de  lactea  zona  instar  arcns  iu- 
curvati  appareule.  807 

II.  —  Quod  Dens  omnium  creator  rerum  per  superiora 
iuferiora  confirmet,  et  per  ea  etiam  peccatores  puniendo 
emundet,  el  quid  firmamenti  spissitudo  undique  ;L'quaIis 
terra)  in  homine  desiguet.  807 

III.  —  Item  de  firmameuto  a  Conditore  ad  quaslihpt 
habilitates  igue,  cethere,  aquis,  stellis,  ventis  congrue  di- 
sposito,  et  unde  creentnr  squamae  a  lucido  igne  superio- 
ris  circuli  in  moilum  favillarum  decideutes,  et  tam  terram 
quam  ejus  incolas  laedente*,  et  quid  per  hoc  iuterioris 
ultionis  demonstretur.  808 

IV.  —  Quod  niger  ignis  secundo  comprehensus  circulo 
vel  judicio  Dei,  vel  venlorum  collisione  excitatus  nebu- 
lam  viridia  terrae  exsiccantem  emittat,  et  nunc  calore, 
nuuc  membrorum  iuuudatione  periculosus  fiat,  et  (juid 
ista  siguificet.  808 

V.  —  Quod  circulus  puri  aetheris  suavitate  sua  supe- 
riora  et  inferiora  temperet,  et  sqnamis  prioris  et  uebuIiB 
secuudi  circuli  ne  terras  uimium  Itedaut  resistat,  et  qnid 
sumus  ab  aquis  superioribus  ccelesti  igue  fervefactis  [)ro- 
cedeus,  vel  utilitatis  vel  significationis  habeat.  809 

VI.  —  De  nebula  |)estifera  a  circulo  forlis  et  albi  ae- 
ris  ad  terras  se  exteudente,  unde  creetnr,  et  quod  ei 
densitas  aquosi  aeris  ue  supramodum  noxia  sit  resislat. 
et  quod  plnga;  quaivis  nunqnam  uisi  Dei  judicio  super  ho- 
mines  indncuntur,  et  quid  htec  omnia  designent.  809 

VII.  De  humore  a  tenui  aere  euianaute,  cnjus  utilitatis 
sit,  et  quod  gutta;  plnviarum  su^ieriori  frigore  in  nivem 
versantur,  et  quod  idem  tenuis  aer  a  superioribus  terram 
muniat,  eamque  fecnndet.  810 

VIII.  —  Quomodo  unbes  in  eodem  aere  su[ierno  vel 
igne,  vel  frigore  modificatte,  nunclucidse,  nunc  umbrosae 
a[)i)areaut,  et  pluviam  qnasi  a  quibusdam  mammis  expres- 
sam  non  repente,  sed  sensim  ditfundant,  et  quid  in  nobis 
designent,  810 

IX.  —  De  nube  qua;  lactea  vocatur,  quod  aereni  e.xten- 
sione  vel  incurvatioue  sua  comprehensum  roboret,  et 
quid  per  lioc  significet.  811 

X.  —  Verba  Job  ad  idem  cousona,  et  quod  sensu  acci- 
pieuda  siiit.  811 

XI.  —  Quia  homo  iustar  firmamenti  cnjusdam  in  Deo 
roboratns,  i[)suui  et  opera  ejus  sedule  semper  considerare 
debeal,  qnouiaru  ad    coguoscendum  et  glorificandum  se 


inler  omnia  maxime  rationalem  creaturam  fecit  Deus.  811 

XII.  —  Quia  Deus  pulchritudinem  operum  suorum  in 
primo  augelo  siguaverit,  et  quod  ad  demoustrandum  iu 
qua  muudi  parte  infernus  sit,  tribuspartibus  solis  et  lunae 
prcesenlia  illnstratis,  quartam  partem,  id  est  seplentrio- 
naleiu  vacuam  lumine  reliquerit,  et  quod  fulgore  lucis  te- 
nebr;E  argnautur,  et  oppositione  tenebrarum  lux  gratior 
sit.  812 

XIII.  —  De  superbia  vel  tnmore  primi  angeli  et  sequa- 
cium  ejus  in  Deum,  et  de  praecipitatioue  eorum  in  locum 
tenebrarum  et  clamor  beatorum  angelorum  illos  delestan- 
tinui.  812 

XIV.  —  Quia  Deus  in  arcano  consilii  sui  ab  aeterno  ha- 
bens  quod  homo  ipse  fierel,  homiuem  qui  semper  diabolo 
mysterinm  hoc  depreheudere  uon  valenli  repugnaret,  et 
ejus  locum  obtineret,  ad  imagiuem  et  similitudiuem  suam 
fecerit,  in  quo  etiam  anima  ossibus  et  carue  compacto 
omnes  majoris  muudi  creaturas  recapitulavit.  813 

XV.  —  Quomodo  exterior  habiludo,  vel  forma  homiuis 
animae  secnndum  interiorem  profectum  vel  defectnm  assi- 
gnetur.  814 

XVI.  —  Quod  in  conslitutione  sua  firmamentum  et 
multam  similitudinem  ab  opifice  suo  Deo  accepernnt,  et 
qnid  per  hoc  iu  auima  ipsins  hominis  demonstretnr.    814 

XVII.  —  Quia  iu  capite  hominis  [ler  tres  cequalium  dis- 
tinctioues  mensurarum,  scilicet  a  vertice  usque  ad  gut- 
tur  superiores  firmameuli  tres  circuli  cum  duobus  sibi 
iuterpositis  deputentur,  et  qualiter  eorumdem  circulorum 
deusitas  in  circuitu  capilis  aequali  divisione  assignetur,  et 
qnomodo  haec  etiam  viribus  animae  per  significationem 
coapteutur.  813 

XVIII.  —  Descriptio  quarumdam  mensnrarum,  quae  iu 
labiis,  in  auribus,  iu  humeris,  in  guttnre  homiuis  iuve- 
uiuntur,  et  ifualiter  secnndum  ista  interior  homo  iu  opere 
Dei  vel  pceniteutia  se  agere  debeat ;  quod<ine  maligni  et 
impoenitentes  saepe  valde  confunduntur,  qnod  poenilen- 
tiam  homini  abstrahere  non  possunt.  816 

XIX.  —  De  duabus  visihus  animae,  quarum  altera  iu 
quai  ad  Deum  specLaut,  jnvalur,  allera  iu  vivificajido  vel 
regendo  corpore  suo  fuugiiur.  817 

XX.  —  Verba  David  et  sensus  quo  accipi  deb^nt  ad  di- 
versas  animae  et  corporis  exercitatioues  pertinentia.      818 

XXI.  —  Quod  sicut  per  firmamentum  et  varias  circulo- 
rum  ejus  qnalitates  terrae  cfficia  com[dentur,  ita  et  per 
caput  et  sensus  qni  iu  eo  maxime  vigeut  totnm  corpus  re- 
gatur,  et  quia  etiani  secuudum  ista  [iriucipale  quiddam, 
id  est  ralio,  quo  coelestia  a[ipeUat  et  vires  aliae  quibus 
cor[ius  admiuistret  animae  attributai  suut.  818 

XXII.  —  De  intervallis  et  vicaria  cooperatioue  septem 
planetarum,  et  quomudo  a  summitate  humani  cerebri 
ns([ue  ad  imum  froutis  [lei'  septem  loca  aequali  mensura 
iidem  plauetcE  distermiuaudi  siut  :  et  ([ualiler  juxta  haec 
anima  se  et  corpus  suum  qninque  subsisteus  sensibus  se- 
cundum  septem  dona  sancti  Spirilus  bonis  et  alTectibus 
et  operibus  exercere  debeat.  819 

XXIII.  —  Quia  cerebrum  homiuis,  tribus  divisum  cel- 
lulis,  et  sensualitatem  toti  siibministraus  corpori,  vicem 
solis  obtineat,  qui  tres  muudi  partes  perlustraus,  oinnia 
quae  in  terris  suut  temperando  vel  fovendo  confortat,  et 
etiam  igne  suo  luuam  accendit.  820 

XXIV.  —  Quod  eodem  modo  auima  viribus  suiset  cor- 
pus  suum  regens,  et  Deum  io  Trinitate  unum  colens, 
eumdem  planetam  quasi  iniitando  quamdam  vel  diem,  vel 
noctein  vicissim  facere  videtur,  dummodo  spiritu  fortitu- 
dinis  ([uem  sol  siguificat  roborata  et  sublimata.  sanclo- 
rnm  luce  operum  refulget,  modo  concn[iiscentiis  caruis 
succnmbens  operatur.  821 

XXV.  —  Quod  sicut  cerebro,  humiditatem  a  visceribus 
trahenti,  omnes  corporis  venae  calorem  administrant,  ita 
et  soli  rorem  et  plnviaiu  iuterdum  diOuudenti  su[jeriores 
circuli  ue  a  calore  deficiant  ignibns  suis  assistuut,  et 
quod  secnndum  ista  concordiee  vel  dissonantiae  inter  ani- 
mau)  et  carnem  inveuiantur.  822 

XXVI.  —  Quod  sicnt  cerebrum  elintestina  dum  humo- 
ribus  reduudant  purgatioue  indigent,  ita  etiam  aer  et 
terra  tempore  autumui,  ille  per  fila  louga  et  coagulat.-i, 
haec  per  spnmam  sordidam  qnibusdam  locis  purgari  vi- 
deantnr,  et  quod  eodein  modo  caro  veneria  exsndatioue 
exsiccari,  anima  poenitentiae  labore  expiari  compro- 
betur.  S23 

XXVII.  —  Quia  vas  cerebri  superioris  iguis  solem  ac- 
ceudimtis  vicem  teneat,  et  humor  aquosi  aeris  ejusdem 
solis  et  caloris  temperamentum,  et  cursui  termiunm  ne 
subjecla  coucremet  prtebeat,  et  (juomodo  secnndnm  hajc 
anima  sab  potestate  Dei  et  judicio  posita,  et  rationalitate 
sibi  indiladiscrete  et  se  etcorpussunm  inomnibus  regere 
debeat.   -  824 

XX\'III.  —  Quod  sicut  uigredo  (;crebri calore  et  huiuore 


16^' 


OH!)U  KEUl.M 


v.m 


coagiilala  flegma  vel  livorem  corpori  homiuis  dilTimdit, 
sic  et  uiger  ijinis.  qui  in  seciuulo  lirculo  est.  lempesliites 
et  fiilstiirn  uiuinlo  induont,  et  in  hiiuc  etiam  uiodum  aui- 
uia  elevalioue  et  caro  coucupiscenliis  corni[>t«.  divcrsaad 
luvirem  uitera  ulteri  resisleudo  certamiiia  liabeaiit.  S25 
XXl.X.  —  t,Hiod  ita  cerehro  toluiii  curpiis  homiuis  quem- 
admodum  :<ole,  qui  medius  plauelanim  e<t,  sn[)eriora  ct 
inferiora  roboreutnr.  el  de  eo  (piod  trihu:;  partihiis  nuuidi 
a  sole  iilii^tralis,  nuarlam  Deiis  leiiehro;>am  et  frif^idam 
relii|uent.  et  mystica  horum  ratio  secuudum  iuteriorem 
hominem.  826 

XXX.  —  Quid  sijiaili<-et  iu  aclihus  hominis  ortus  vel 
occasus  solis,  el  nuid  nuuc  nuliibus  vel  niiuielate  tem- 
pestatuiu  occultatus  iion  a[>parct,  duuc  his  abstersit  lu- 
meii  «<uum  terris  reslilnit.  827 

XXXI.  —  Quia  frous  inter  cerehrnm  ct  oeulos  cousi- 
steus,  ila  iutirmilates  ipitE  de  cerebro  et  stoiuaclio  ua- 
scuntur  colligit,  queiundmodum  hina  ca  fjure  tle  su[>erio- 
rihus  desceuilunt  et  de  inferiorihus  asceuduut  reci[)it;  et 
i[uod  oi-uli  alhugine  et  puiiillis  iu  humore  suo  [)urum 
aitherem,  stellas  et  vaporem  de  suhjaceutihus  aquis 
asceudentem  insinuent,  et  multiple.x  honim  in  iiuaUtati- 
hus  aiiiini  con^ideratio.  828 

XXXII.  —  Ouihus  ex  causis  et  lacrymiB  de  humoribus 
corporis  collectiE  ah  oculis,  el  pluviae  ah  aqnis  iiiferiori- 
hus  sursum  tracla;  e  nubibus  delhiaiit,  et  diligeus  liorum 
secuudiun  aQectiones  anima;  expressio.  829 

XXXIII. —  Quia  sicut  nulla  forma  visibilis  sinenomine, 
ita  nec  sine  mensura  sil;  et  qiiid  in  interiori  homine 
ujiiualis  e.tteriorum  mensura  oculurum  signiticel.  S'i\ 

X.XXIV.  —  Quia  jddicium  rationalis  aniiua!  et  hono 
[incmium  et  malo  pcenam  deheat  constituere,  et  quud  ad 
comparationem  EeterucB  retribntionis  niilla  [ifEiiitentia 
siifliceret.  etiamsi  areuam  omnem  et  maris  guttas  trans- 
cenderel.  831 

XXXV.  —  Quia  sicut  homo  oculis  el  ca^teris  sensibus 
conformatnr,  et  coiluin  sole,  luua  et  stellis,  vicaria  sihi 
Ince  subvenieutibiis,  illustratur.  ita  et  anima  verae  operi- 
hus  poeniteiitioB  illuminetur,  et  suspirii  vel  lacrymis  cilo 
a  ijcccatis  diluatur.  831 

XXXVI.  —  Quod  sicul  mento  ca[)ut  et  su[)eriora  per 
nuhes  sustentantiir,  sicut  etiam  ossa  in  honiine  [icr  iguem 
durantur.  et  jier  frigns  medulUe  coagiilantiir,  et  in  uiuudo 
terra  [ler  cEftatem  elhiemem  ad  fruclificandum  e.xcolitur, 
ita  et  mentes  Rdelium  igne  S[)iritiis  sandi  et  rore  com- 
[)unctionis  ad  quajlibet  bona  corrohorantur,  et  inertia  lor- 
poris  et  uegligentife  debilitautur.  832 

XXXVII.  —  Item  de  utilitale  sensuum  iu  liomine  et 
siderum  iu  mundo,  et  quod  dolus  diaholi,  ([uo  Evam  de- 
cepit,  et  origiuale  peccatum  toti  [ler  eam  [lostcrilati 
transfudit.  quasi  nehula  sit,  qujp  de  nocivo  acre  coiistir- 
gi.'ns  terrani  olitegeutlo  et  friictus  lajdit,  et  ne  claritas  diei 
cernatiir  visum  [iraq^edit.  833 

X.XXVIII.  —  Qiiotl  sn[)ercilia  ad  inunimenlnm  oculis 
data  itinera  hiuie  desiguent,  meii^triiis  crementis  et  de- 
trimentis  obno.xia,  el  (|uod  scLUUiliim  hoc  aiiinia!  inter 
I)ro3[)era  et  adversa  iu  timore  Dei  coustantia  et  securitas 
tenenda;  sint.  833 

XXXIX.  —  De  naso,  ore,  aiiribiis,  qnaiitum  in  homine 
valeant,  et  qiiid  diversi  elfeclus  eoriim  iu  exterioris 
mundi  elementis  et  in  interiorihus  auiuue  sigQiticeiil, 
et  niiod  in  omnibiis  exem[>la  sanctorum  se([iieiiila  sunl.834 

XL.  —  Quod  iu  lingua  homiiiis  iuiiudatio  aijuarum 
ostendatur,  et  quid  per  eamdem  cxteriorem  fluctuum 
inundationem  in  inlerioribiis  figiiretur.  835 

XLI.  —  Qnid  virtutis  vel  forlitudinis  per  dentes,  qui 
caveroosi  sunt,  nec  medullam  hahent,  in  nobis  exprima- 
tur.  830 

XLII.  —  Qiiare  infans,  ciim  os.-a  haheat.  sine  dentibiis 
iiascatiir.  et  liomines  cum  iu  seuiiim  declinant  eosdciii 
s<epe  deutcs  amittant,  et  quid  secundum  ista  demonstrc- 
tur.  8.36 

XLIII.  —  Quomodo  vel  unde  denles  in  pueris  fonnen- 
tiir,  et  f[uare  gravi  interim  dohire  constriugantur,  et  ho- 
nim  in  nohis  figniticatio.  857 

XLlV.  —  Qiiod  dentes,  qiii  cihos  quibus  homo  alitur 
comminmiiil  el  circumferuiit,  siniilitiidinem  molcndiui 
obtiiieaut.el  'jiiomodo  auima  in  interioribus  suis  ista  imi- 
letiir.  8.37 

XLV.  —  Qiiia  per  rnentnm,  guttnr  et  collnm  fliversa 
in  cor[)ore  habentium  ofricia,  et  varii  in  niiindo  miliium, 
et  multiplices  in  auiina  virtulum  ctltxtus  ii.dicen- 
tur.  838 

XLVI.  —  Quod  per  crines,  qui  caj)ut  decenter  ornant 
exterius,  roris  vel  [tluvianim  euttae.  quibus  terra  fecun- 
data  graminura  vel  fructuiiin  tJecore  vestitur,  et  interius 
inuocentiae  et  castilalis  et  humilitatis  cullu.-^,  (juo  ante 
Deum  fnlget  anima  dcnion.^lrentur.  •        839 


XLVII.  —  Uude  fiat  quod  in  quorumdam  hominum  ca- 
jiilihus  cajiilli  fortitudinem  suaiu  tenentes  non  eradiceu- 
tur.  et  in  ([uorumdam  cajiilibus  intirmali  [icr  calvitiem 
dclUiant,  et  (juod  sefuudiim  ista  tam  fcrtilitas  qiiam  ste- 
rilita-,  et  fnicluum  in  terra  exlerius,el  virliilum  iii  auima 
interius  deuoletur.  839 

XLVIII.  —  Qnod  iii  diversis  effectihus  animse  designet 
jiosilio  hominis  iu  1';^  ic  iiicnlem,  relrorsuni  otcideulem, 
dexlrorsum  auslrum,  et  jiuisirorsum  atiuilonem  hai)eutis. 

840 
XLIX.  —  Quia,  sicut  collo  humeri  et  hrachia  cum  lua- 
nibns.  sie  firmamenlo  ijualuor  (iriucijiales  veuli  cuni  col- 
lateralibns  siiis  inha^rennl;  ct  (|ut)mo(io  iisdem  quatuor 
ventis  quatuor  vires  iu  homiues  scilicel  cogilatio,  locu- 
tio,  inteulio  et  gemitus  assimilcutnr;  et  f[uid  signi- 
licet  quod  iu  dextra    quam    in    siuistra   vis   major    sit. 

840 

L.  —  Qiiia  anima  per  Spirilum  Dei   cor[)Us    missa  vi- 

ribus  suis  illud  lolum  jifrtiindat.   (|nematlinodum   siatns 

veiitonim  inuudum  omneiii  [icrcnrril.  842 

LI.  —  Quia  sicut  hoiiio  brachiis  et  cniribns   regitur  et 

sustentatur,  ita  et  veuli  alii  aliis  in  confortationem  iirma- 

meuti  subveniunt,  et  quid  vel  ista,  vel  etiam   eurumdem 

ventoruni  plac.idus   ILatus,   aut  tnrbulenlus  discursus    in 

aniiiia  lignrent.  842 

Lll.  —  Quoniodo  in  flcxuris  hrachiorLim  el  iu  juucturis 

sca[)ularum  vel  manuniu  retlexiones  ventorum    determi- 

naudie  sint,  et  quod  sicnt  tlextcra   el  sinislra  tirmamen- 

tumtjue  et  terra  sibi  in  aliiinibus  conperaulur,  sic  ct  houio 

[ler  scientiaiu  boni  el  mali    licet  contraria   omnia  opera 

sua  perficiat.  843 

Llll.  —  De  tripcrlita   dimensione   humani   corporis  et 

spissitutlinis  sjih.Tra!  muiuii,  el  tiiialiter  vita  hominis  se- 

ciiuduni    [iiierUiaiu,    adolesccnliam  et  seucctnlem  eidem 

dimensioui  conveniat.  843 

LIV.  —  Qnia  su|icrior  pars  lerraj  tcnera.  moUis  et  [ler- 

forabilis;  iuferior  yero  teuax  dura  et    impeuelrabilis  sit, 

el  quid  secnutlum  isla   iu   homiuis   anima   iuveuiantur. 

844 

LV.  —  Qnid  meiisuia  humerornm,  cuhitorum,  manunm 

quoi[iie  ct  pedum,  usqne  ad  tinem  majoris  digili,  ventis  in 

aliqiia  jiro^iortioue  similis,  iu  inlerioris  hominis  qnalita- 

tiliiis  demonstret.  844 

LVI.  —  Qnid  mensura  femorum    in    ante  per  latitudi- 

nem.  et  meusura  ab  umbilico   usqiie  ad   loca  digeslionis 

per  longitudinem,   latitiniini  vel   s|)issitndiiii    terr;E   pro- 

[lortionaliter    congrneus    in    tUversis    auiuia;    atlectibiis 

ostendat.  845 

LVII.  —  Quia  per  spatium   quod  est  a   fiue   gutturis 

usque  ad  umbilicnm   aer  designetnr,  ipsiqne   aeri  oinnia 

vacna  [)enetraiili.  et  tcrram  atl  fcrendos  frucius  diversis 

modis  teniiieranti,  anima  lotnui    cor[)us  vivificans,  et  ad 

operandum  inovens  com|>aretui'.  845 

LVIII.  —  Quod  ex  aere  etaves  ad  volaaduin  subvehan- 

tur,  cl  eliam  iinidam  [)i,<ces  in  a^jnis  ila  ut  aUtjuandin  siiie 

pastu  vivant  luitriautnr,  et  qiiod   iu  huiic  modnm   homo 

uou  carnis,  scd  anima!  desitleria  seqnens,  et  per  contein- 

plationem  volet,  et  Scriplnraniiu  snavilate   jiascatur.  847 

LIX.  —  Quod  et   inare    et   lUiniina  pcr   aerein,   et    per 

venas  saugnine  inUisas  corpns,  el  [ler  virtutes  anima  mo 

veantnr,  iiuibiis  siciit  terra  rivulis  irrigata  honorum  ger- 

mina  opcnini  [irofcrat.  847 

LX.  —  Quia  sicut   terra,  calore  aestatis   ct  frigore  hie- 

mis  iu   liitiiin  resoUita  ad    quaililiet  genninanda  imprie- 

gnatnr,  ita  el  homo,  auima  et   carne   intcr  se   conlligen- 

tibiis,  niiiic  virtutcui,  nnuc  viliorum  fructns  afferat.  848 

LXI.  —  Qiiia  sitml  [icctiis  hominis,  cor,  jecur,  piilnio- 

neiu,  sic  et  aer  calorem,  siccitalem   et  huniidilatem  anra- 

rurn  in  re  comprchendat,  et  hoc   etiam    niodo  memoria, 

MiiiinjE  cogitationes  el  o[)era  sua  disponendo  coutineat.848 

L.XII.    —    (Jnia  sicnt  cor  jecore,    [jiilmoue  et   ca;teris 

coha;rentil)iis  sibi    intcstinis   vcgctatur,    ct  sicnt  tcmpns 

diei  et   iioctis,  et  aer  traii([uillitatis  et  tempestatum   vi- 

cissitudinihiis  variatnr,  sic  et   vita  hominis  iiiter  cariiis 

aiiimiE  cerlaniiua  motlo  vitiorum  turbine  qualitur,  modo 

virtiitum  clarilHte  hclatnr.  849 

LXIII.  —  Quotl  sicut  vciiter  viscera  et  cibos  molis  den- 

tiuni  conlritos  in  sc  ad  utilitatem  totius  corporis   clandit 

el  relinet,  ita  et  aiiiuia  in   arcano  mcmoriai   cogitaliones 

correclionis  sua;  reponere   et  sollicita   tliscretioue  lumi- 

nare  debeat.  849 

LXIV.  —  Quod  tnmores  carninm  qui  in    pectore   emi- 

nent  et  ubera  vocantur,  et   exterius  aeris   ubertatem  et 

inlerius  hominis  desideria  cordi  inhcErenlia  siguilicent;  et 

(luia  siciit  mulier  viro  comparaia  mollis  est  et  infirma 

est,  ita  et  delectatio  caruis  ad  vires  anim.-e  uullam  forti- 

tudinem  liabeat.  850 

LXV.  —  Qnod  muiier  projiter  debilitatem  suam  ad  viri 


\m 


QU.E  IN  UOC.  TOMO  CONTLNENIUH. 


!37U 


procurationem  respiciens,  ei  subJita  et  ad  serviendum 
parata  semper  esse  ilebeat,  et  quiii  e.xtrinseca  commauis 
eoniui  couversatio  iu  interioribus  desigiiet.  851 

LXVI.  —  (Juod  nuisquis  per  poeuileutiam  pecoala  sua 
abslerserit,  ullerius  de  ipsis  uou  erubescat;  et  quod  qui 
per  jejuuia  et  orationes  se  cruciat,  quasi  purpurea  veste 
auiuiaui  suam  exoruel.  852 

LXVIl.  —  Quid  sicut  aer  [ler  calorem  et  humiditalem 
fruclus  terru'  ad  maturilatem  perducit,  sic  cor,  jectur  et 
pulmo  veulrem  ad  couticieudos  et  digereudos  cibos  con- 
lovent,  et  quod  perversas  peccatorum  consuetudiuess  igne 
zeli  sui  cousumat  Deus.  832 

LXVIIL  —  Verlja  David  ad  idem  perlinentia,  et  quo 
sen?u  accipieuda  siut.  832 

LXIX.  —  Quod  teueriludo  veutris,  costis  et  ossibus 
vallatu,  molliliem  terrie  frucliferae  et  lapidibus  iuterpo- 
sila3  desiguel;  et  ([uid  eliam  per  licec  in  diversa  qualitate 
liumauiE  viliu  expriuiatur,  adhibitio  in  testimouium  ver.-u 
psalmi  xvi  ad  idem  cougrueule.  853 

LXX.  —  Quia  sicut  succetleute  fructu  Ilores  excutiun- 
tur,  ita  et  csurics  suljvenicute  saturilate  depellatur,  et 
quod  eodeui  modo  auima,  peracta  pceniteulia  de  peccatis 
iu  quibus  quasi  fame  tubescebat,  justitia  Dei  in  exsecu- 
tioue  sauctorum  of^eruui  saturetur.  854 

LXXI.  —  Quibus  congrueutiis  stomachus,  mundus  et 
auima  sibi  invicem  confurtantur,  et  quod  Deus  hominem 
siue  prsecepli  lege  uuuquam  esse  velit;  et  quid  iu  eo  et 
a^statis  viridilas,  et  hiemis  aridilas,  ipsiusque  muudi  ca- 
pacitas  am[da  desigueut.  834 

LXXII.  —  Quod  iu  simililudiuem  aeris  terram  ad  fru- 
ctificaudum  juvautis,  auima  quo(|ue  per  vires  suas  corpus 
ad  (|i:adibet  opera  exsequeuda  moveat,  quibus,  si  recta 
fueriui.  iu  a;ternum  decorata,  Deum  et  augelos  et  bea- 
tas  animas  perfecte  intueatur;  si  vero  perversa,  velut 
immunda  ab  hac  visioue  repellatur.  835 

LXXIll.  —  Quia  sicut  terra,  si  bis  in  anno  viresceret 
et  {)assim  gigneret,  arescendo  in  pulverem  verteretur, 
sic  et  anima  iu  opere  suo  deiiceret,  si  ouuiibus  deside- 
riis  suis  et  voluplatibus  caruis  immoderate  deserviret ;  et 
quod  iustar  terraj  inaiqualiier  fruliticantis,  ex  mutabili- 
tate  sui  et  contlictu  caruis  uunc  in  profcctu,  nunc  iu  de- 
fectu  posita,  nec  tidem  iu  Evangelio  commendatam,  nec 
visiouem  Dei  iu  paradiso  perditam  in  hac  vita  [lerfecte 
obtincre  valeat.  836 

LXXIV.  —  Quia  sicut  ventE  cordis,  jecoris  et  pulmouis, 
ad  receptionem  vel  emissiouem  ciborum  stomacho  subve- 
niuul,  el  eidem  stomacho  continua  vel  nimia  replelio 
aut  exiuauitio  obesseut;  ita  et  auima  corpori  quidem  iu 
quibusque  operibus  adest,  sed  eam  tiederet,  si  corpus 
ipsum  desideria  caruis  semper  se^jui  permitterel.  837 

LXXV.  —  Quia  sicut  carj  hounuis  laeditur  si  vel  super- 
flue  vel  miuus  uecessario  ciboruui  alimeuta  perci|)iat,  sic 
et  auima  si  plus  vel  miuus  justo  districtioui  vel  remis- 
sioui  iusistat;  et  quod  stomaclius  uiundos  ([uidem  reci- 
pieus,  sed  fetentes  cibos  rejicieus,  liominem  qui  in  pec- 
catis  delectatur,  sed  postea  per  poeuiteutiam  purgatur, 
siguiOcet.  857 

L.XXVL  —  Quod  sicut  umbilicus  omuium  iuteri(jrum 
sibi  adhairentium  fortitudo  et  auibitus  terrcE  caeterarum 
crealurarum  reteutaculum  exislit,sic  et  uuiversorum  qute 
[)er  corpus  et  animam  geruntur,  sive  bona,  sive  mala 
sint,  ad  ipsam  auimam  respiciunt,  el  quia  magua  distantia 
sit  iuter  hos  qui  per  elationem  et  hos  qui  per  negligeu- 
liam  deliu(iuunt.  8c8 

LXXVIl.  —  Quod  umbilicus  etiau)  terr<E  lutulentas  et 
aquosas  immundilias  iu  paliulibus  emittenti  comparetur, 
eo  quod  calur,  frigus  et  huuiidilas  cibum  et  potum  sub  eo 
discoctum  ad  iuteriora  digereudum  urgeaut;  et  i|uod  si- 
iniliter  auiuia  voluptatibus  caruis  superata  et  iu  sordidis 
iuvoluta  operibus  ad  iuferiora  et  [)(nualia  loca,  uisi  suspi- 
riis  [xiuiitentice  purgetur,  devolvenda  sit.  839 

LXXVIII.  —  Quia  sicut  terra  et  homo,  illa  per  festa- 
leiu,  hic  [)er  juveututeui  vireut  et  tlorescuut,  itemque  illa 
[)er  hiemem,  iste  per  senectutem  arent  et  marcescunt,  sic 
et  auiiua  maueus  iu  corpore,  et  illud  sibi  servire  compel- 
leus,  de  virlute  iu  virtutem  asceudendo  iu  bouis  oi)eribus 
et  exemplis  Filii  Dei  virescit,  et  postmodum  educta  de 
corpure  velut  pretiosis  oruata  lajiidibus,  et  receptioueui 
corporis  in  quo  laboraretiuhiauter  exspectaus  coram  Deo 
requiescit.  860 

LXXIX.  —  Quid  forliludo  vel  petulautia  renum,  et  piu- 
guedo  lerrai,  quae  moderata  uberes,  immodcrala  inaues 
iructus  producit  in  diversis  animas  afiectibus  siguificent. 

860 

LXXX.  —  Quod  terra  iu  medio  aeris  constitula  sit,  ad- 
versus  tempeslates  monlibus  et  collibus  partim  calidis  vel 
frigidis,  partim  ajstu  et  gelu  temperatis,  velut  urbs  turri- 
l)us  ct  [iropugnaculis  muuita;  et  quod  huc  modu  auiuia  iu 


multipllci  quem  contra  desideria  carnis  exercet  couflictu 
sauctorum  operum  protectioue  ornetur  et  defendatur.  861 

LXXXI.  —  Quia  sicut  terra  sic  [josita  est,  ut  uudique  a 
sole  tem[ieretur,  ila  et  auiuia  Deo  subjecta  a  luce  sapieu- 
tite  discreliouis  virtute  illuminanda  [)erfuudalur.  862 

LXXXil.  —  Quia  homo  iu  similitudiue  lerrtE  factus  ossa 
sine  medulla  Ia|jidum  vice,  ossa  cum  meduUis  vice  arbo- 
rum  habeat,  et  (piod  secuudum  qualitatem  morum  suo- 
rum,  vel  duritiaui  la[)i(ium,  vel  amoeuitatem  horti  floridi 
seu  pomerii  fructiferi  per  siguiticalionem  recipiat.         862 

LXXXIII.  —  Item  quod  sicut  aer  terram  iu  uiedio  sui 
eequali  uudi^iue  meusura  positam  susteutat  et  continet, 
ita  corpus  et  auima  a  Deo  coujuucta,  iicet  natura  pluri- 
mum  tlisteul,  iu  facieudis  commuuiler  [jradceplis  Creatoris 
sui  patieuter  se  iuvicem  susteutare  et  iiistruere  debeaut. 

863 

LXXXIV.  —  Quod  vesica,  (|uai  potiis  recipit  et  emittit, 
cursus  iluminum  qua^  pcr  terram  diffuiiduntur  osteudit; 
et  quod  in  huuc  modum  victrix  carnis  auima  corpus  suum 
flueutis  praiceptoruiu  Dfi  boua  recipieudu,  malacmittendo 
iriigare  debeal,  a[)posito  iu  lestimunium  versu  psaliui 
cxviu  ad  hoc  com[ieleute.  863 

LXXXV.  —  Quod  ex  locis  corporis  per  quai  digestio 
ciborum  et  potuuiu  tit,  secreti  et  sublerranei  meatus  flu- 
miuum  desigueutur,  etquerela  animae  lutulentis  et  fetidis 
operibus  poUuttE,  et  per  speui  pcEuitentiai  et  [^assiouem 
Christi  in  Deum  respirantis,  adducto  iu  testiraonium  versu 
psalmi  xLi  in  lioc  conveuieuti.  864 

LX.XXVI.  —  Quod  per  dorsum  et  latera  hoiuiuis  plani- 
ties  terra?,  per  feuiora  vero  et  loca  sessiouis  colles  et 
asperitas  ejusdein  terrae  iuferius  dura)  et  impenelrabilis, 
et  superiorern  partem,  qute  mollis  est,  coustriugeutis  iu- 
siuuetur;  et  quod  similiter  viiihus  aniuiae  moUilies  car- 
nis  a  vitiis  restriugatur,  ut  virtutum  margaritis  decorala 
augelos  sauctos  etad  admirationem  sui  et  ad  laudem  Dei 
accendat.  865 

LXXWII.  —  Verba  sancti  Joaunis  apostoli  in  Apoca- 
Iy[)si  sua  decorem  spousaj  Christi,  id  est  animae  saucta;, 
couteuiplautis  et  describeutls,  et  David  iu  Psalmo  excel- 
lentiam  hominis  praedicentis.  866 

LXXXVIII.  —  Iteiii  de  comparatione  durae  et  mollis  vel 
calore  vel  algore  iuhaljitaliilis  terrte,  et  unde  terr^emo- 
tus  conlingaut,  et  ([uod  eadem  lerra  si  subtus  quasi  ferrea 
chalybiuea  uon  esset,  ab  ascensu  solis  nimio  a?stu,  et  ab 
occasu  ejus  niuiio  frigore  disrumperetur,  et  de  mullifaria 
concertatioue  carnis  et  auimae  secuudum  supraposita.  866 

LXXXIX.  —  ^erba  David  iu  [jsalmo  u  velocilatem  die- 
ruui  suorum  et  dcteclum  suuin  dep.lorantis.  868 

XC.  —  Quod  terra  quideui  iii  oiuni  superlicio  sua  ro- 
tuuda,  sed  nou  plaua,  propter  tuiuores  collium  et  mou- 
tium  qiios  undi([ue  geslal  existeus,  iiuei^ualem  humauae 
conversatiouis  propler  diver^a  virtutum  et  vilioriim  qua3 
iulerauimam  et  carnem  geruulur  certamina,  teuorem  si- 
guiticet.  868 

XCI.  —  Quod  sicut  iuferior  superficies  terrae  pulsantes 
se  et  circumflueul-es  aquas  quasi  ferrea  repellit,  sic  et 
vis  animae  vekitchalybs  qui  caetera  acuit  ferramenta  fal- 
laciam  et  immissiones  diaboli  domare  et  a  se  repellere 
debeat.  869 

XCII.  —  Quod  flexurae,  lam  aequales  quam  dispares, 
quae  iu  homiue  a  feuiore  per  geuu  et  tulum  usque  ad  fl- 
neni  majoris  articuli  pedis,  et  a  viuctura  manus  usque  ail 
extremum  luedii  digili  inveniuutur,  iu  niuudo  oceani  et 
flumiuum  incurvatioues  et  reflexioues  signiflceut,  et  iu 
homiue  impetus,  et  aistus  libidiuum,  et  mulliplices,  coni- 
pagiuatioues  naturaruui,  caruis  et  aninue  o[ipositiones 
designent.  869 

XCIII.  —  Iteiu  quod  in  flexuris  humerorum  et  brachio- 
rum.manuum,  luuiborum,  poplitnm  etpedum,  in  quibus 
duodecim  majores  inflexiuues  suut,  quatuor  principalium 
ventorum  et  octo  coUateralium  i|)soriiiu  flatus  et  spatia 
quibus  a  se  ditferuut,  insinuent,  et  quod  iidem  venti  ca- 
lore,  frigore,  siccitate  et  humiditate  invicem  tempereu- 
tur.         '  871 

-XGIV.  Specialitcr  de  periculo;a  aspcritate  et  noxio 
flatu  aquilonis,  qui  iu  «state  iulerdum  frigido  humore 
fructus  Iffidit  et  arl  ores  arefacit,  solem  oUuscat,  et  luucB 
nilorem  jjer  div(jrsos  calores  iuimutat.  371 

XCV.  —  Quomodo  uuiversa  hcEc  quae  de  meusuris  vel 
inflexioniijus  humoruui  arluum  seu  venlorum  duobus 
superioribus  ca[iitulis  compreliensa  sunt,  sed  et  vicissi- 
tudo  diei  et  uoctis  et  liorarum  ad  auimam  refereuda  sunt; 
et  quod  i|)sam  auimaui  Deus  fyiatuor  viribus,  quas  secun- 
duiii  cor[)Us  ex  elt,'mentis,  scilicet  igue,  aere,  aqua  et 
terra  babet,  et  secuudum  se  item  quatuor  quasi  quibus- 
dam  alis  ad  regeudum  se  ipsaiu  et  idem  corpus  suum 
iustruxerit.  872 

XGVI.  —  !tem   de  creatioue  aquilonis,  et  quomoilo  ea 


ij;i 


UUbu  HLHIM 


I37'2 


qine  specialiter  de  asperitale  ejus  et  laesiouihus  quis  per 
euui  eilerius  iu  erealuns  tiuut,  ile  .siijfifesliouihiis 
viliuruui,  qiiilius  auiuiii  et  corjuis  a  diubolo  iulerius  irri- 
tauliir,  itilellif^euda  siut.  874 

XUNll.  —  llalio  qiiare  Deus  Adaiu  de  terra  suscitaus 
vel  erifjeus  ita  priuio  staluit  ul  iti  finie  urieuleui,  ilexlru 
aiistruiii,  lajvoque  aijuiloueiu  liiiljeiel;  et  (inod  iii  hrevi 
parvaqtie  stJiliirii  ejus  iiumeiisuui  totiiis  luuuui  iustruuieii- 
Itiiu  coUejjerit,  et  uuiues  creiituras  douiiuatioui  viribtis- 
cjiie  seusiiuiu  ipsiti>  siibjeceril.  87G 

XCVlll.  —  Iteui  iiiiiltirariiE  riitioues,  adjtuictis  iuler- 
iluiu  cougriiis  Scripttir.i'  tesliuiouiis,  tiiiidilcr  et  letiipora 
el  meii-es  totius  aui:i  ju.xtii  pro[)rietalcs  iiualilaluui  sua- 
ruu;.  el  juxta  asceustiiit  vel  desceustitu  solis,  el  iucre- 
lueitta  seu  detriuieiita  luua;,  hoiuiuis  (|tiitlilalibus  assi- 
^ueutur  taui  sectitidutu  disliuctioiies  vcl  uicusuras  uieiu- 
brorum  et  nHaluui,  vcl  etiaiu  proprielates  humuruni  cor- 
poris,  qiiaiu  secunduiu  diversos  et  profectus  et  defecttis 
ufrectutiiu  lueiilis.  877 

XCIX.  —  \erba  David  iu  psaliuo  (iii  ad  hivc  com[)eteu- 
tia.  884 

C.  —  Qtiod  humo  ad  iiuagiucui  Dei  creatus,  et  qiiasi 
alter  Duiuiuus  super  trihuual  lerra;  sedeus,  omuiiiue 
crealur;»'  [>ro[)ter  se  faclii>  im|ieraiis,  [ileuum  i()sius  Dci 
opus  sit,  et  ei  valde  placeat;  et  ([uod  alter  sexus  ad  ad- 
julurium  et  cousolatiouem  alterius  faclus  sit,  viriiue 
diviaitatis,  elmulierhiiuiiiuilatisCbrislit'urmauileueat.  885 

CI.  —  Verha  David  iu  [isalmo  i;iv,  et  ex|)Osilio  eorum- 
dem  verhorum  quomudo  de  iucarualioue  et  potesla'e 
Christi,  et  in  subjectioue  iuiuiicorum  ejus  intelligeuda 
siut.  885 

CII.  —  Qtiia  homo  si;,'iiis  omni[)oteutice  Dei  [)er  ((uiu- 
((ue  seusiis  iusiguitus  aiictoreiu  siitiiu  iu  Iriuitate  uutiui, 
et  iu  uuilate  triuum  coguoscere  et  venerari  debciil,  a  quo 
ad  lioc  et  couditus  el  post  lapsuiu  re[)aratus  est,  ut  el 
domiiius  mundi  esset,  et  decimum  iu  cuBlis  chorum  tace- 
ret,  881) 

CUI.  —  Qiiod  natnra  auiuiiK  igneii  et  multiplicis  effica- 
cicB  in  viribus  stiis  sit,  ((uihus  ei  Deum  cognoscit,  et  se 
i|isam  iutelligit  vel  regit,  et  corpus  suum  seusiticat  et  ad 
operaudum  muvet.  88() 

CI\'.  —  Quia  Deus  secuiuJum  o|)era  sua  sive  ad  viiam 
sive  ad  pceuiim  hotuiueiu  dijudicet,  et  riuod  saucta  anitua 
cor()ore  e.xutii  Deum,  cpieui  uuuc  im|iedieuie  corru[)lioue 
caruis  uoa  [lutest,  pleue  videat,  diemi[ue  judicii  ad  reci- 
[•ieadam  amabilem  vesteui  suam,  huc  est  idem  cor[)us 
suum,  desiderauler  e.xsi^e^  tel,  ut  in  eo  cum  aiigelis  con- 
teui()lalioue  et  laudihus  Dei  siiie  (iue  frtialur.  888 

CV.  —  Expositio  cafiitiili  ()riiiii  I"]vaii;ielii  secundiiiu 
.luonnem,  ah  eo  locoubi  scri()luiu  esl  :  <(  lu  [)riuci[)iu  criil 
Verhmi,  »  usque  ad  il  ..  (ileuuiu  gralire  et  veritalis  »  lii 
((ua  scilicet  ex[)Ositioue  traclatur  de  iulernitate  Verhi 
Dei,  de  crealuris  quumudo  iu  arte  Creatoris  sine  coaeter- 
iiitate  i[)siiis  eratit  aute(|uam  essent  iii  se  ipsis.  Dc  crea- 
lioue  augelurum  et  ultiuue  zeli  Dei  iu  a[)oslatas  s[iirilus, 
(le  cousilio  facieudi  hominis  ad  iiuagiuem  Dei,  et  c|iio- 
iiiodo  vis  poteutite,  et  lu.x  sa[)ieulia3,  Coudiloris  iu  opiticio 
htimaiii  corporis  res[)Ieudeat.  De  iuciiruatioiie  Dei  et  ver- 
bis  doclriiiii',  et  exeiiqilis  jii?titiii',  ([iiiB  nuindo  edidit. 
Item  de  re()aralione  lapsi  homiuis  et  feiicitate  ejus  post 
hanc  vitam.  888 

PAKS  SECLNDA. 

VlSIO    yi  INTA. 

I.  —  Visio  magiuE  admiratiouis,  iu  qnaelorhis  qtiinque 
distiiictus  [)arliijtis,  se.l  el  dimeiisiuues  et  (juiilitales  ea- 
ruuidem  (^artium  tam  lucis  et  amo'uitatisquam  [xeiiariim 
et  leuehrarum  horrore  refcrtii!;  diio  ciiioc|uc  glubi.  allcr 
sapphiriiicj  colure  circiiuidatus,  alter  luiuinosis  s()leiicl(!- 
sceus  radiis  ciiiu  circumstaiitiis  suis  suhlili  acumiue  dc- 
scnbuntur.  'JUi 

II.  —  Ouia  artiKcis  Dci  sa[)ienlia  vel  potenlia  in  lioc 
luirabilis  enitescit,  qiiod  elemeutum  terrifi  nou  aiigiilu- 
stim,  sed  roturidum,  et  ([iiiiii(iie  iiuu  aiii|ilitis  vel  iiiiuiis 
(listiucluui  (lartibus  certii' ciiiisa  riiliouis  iit  iiiedio  iilioriitii 
triuiii  elemeiitortim  iiiiuiut)ilem  siis()e,iiclerit,  qu(jilc|ue  ho- 
miiieiu  iustar  «(uiuanif!  divisiouis  lerr<e,  et  iii  hiic  vila 
'(uiin(ue  seuribiis  dilnverit,  et  iii  futura  de  pulvere  se[)iil- 
cri  III  iiitciiriim  re^ilitint.  !IU:{ 

III  —  Itein  deifuinque  distiuctionibus  terrae,  quomodo 
nalivis  iiiiitiio  qiialilatibiis  tcui[)ere!itiir,  et  ((ualiter  quiii- 
([ue  seusibiis  boiuiiies  cua[)teiitur.  90:{ 

IV.  —  Quod  duariim  [lartiiim  divi.sionis  terriE,  austriilis 
-cilicet  ct  se()teutriouaIi8,  in  Ires  iinai(uiHciiie  suhdivisio- 
nes  distiu'.-ta  contemplauti  ista  a[)()areant,  et  cinomodo 
hsec  secuudum  corpus,  etanimam,  etopera  homiais  intel- 
ligenda  sint.  904 

V  —  Ouod  uiedia  quoque  omuiinn  ((uinta  (lars  terne 
(jiiadrala  ii;>((iir.jiis,  cl  tri[ilic;i  etiiim  ipsa  di.-tiiiclioiie  di- 


visa,  hinc  caiore,  hinc  frigore  inliabitabilis,  hinc  tempe- 
rala  habitiibilis  reddatiir;  et  cniitl  hic  per  hicc  in  houiiuis 
couversatioiie  signiticetiir.  905 

VI.  —  Itemde  ((tialitatibus  ipsarum  qualuor  partium,  et 
quibiis  in  1  )cis  p(eiiie  ptirgaiidis  iiceuitentium  auimabus 
houiiiuim  collociita!  siiit,  iilihi  leviis,  idihi  graves,  alibi 
acerriiiue,  secutidtuii  luodus  ctil()iiriiin  eoruui  ((tii  exiimi- 
uauttir  ditlVrentes;  et  citiarc  iu  uiediis  eiirumdeiu  (larlium 
tiiiihns  iiou  pueuBe,  sed  mouslruosi  (luidam  horrores  ha- 
beaiiliir.  906 

VII.  —  Quod  judicia  Dei  (juii'  suiier  terram  vel  homiues 
veiiitiut,  de  (lOiiuiIihus  locis  ciiruujdciu  ()iirliuui  etruudau- 
tur,  ((uodque  cuulr.i  (icpuas  vel  tcuchras  iufcrui  ue  muu- 
diiui  oc(Ui()eut,  allissiiui  ((uidiiui  ci  liiirissiiui  luoutes  op- 
posiii  siiul,  etiu  qtiiiruui  locis  partitiiu  auitiue  (iro  suoniiu 
((iiiilitiite  coiu:iiissiiniiii  cxiiuiiiiaudiE  coustiluaulur.      907 

VIII.  —  Nerba  de  .Vpucaly^isi  ,l,)aiiuis  a^iosloli  ad  lioc 
consoua,  iii  c(uibtis  [)er  qtiaiiujr  e(|uos  alhum,  riifiim,  ui- 
griiiu  et  ((iilliduui  ((ualuor  teiu()ura  et  ((ualitiiles  eurum  ah 
c.xordio  usqiie  ad  tiiieiu  muudi  siguiticatiu  subtiliter  de- 
scrihuiitur.  908 

i.\.  Quod  autiquus  hosliscfelestem  gloriam  quam  amisit 
hoiuiui  iuvideus,  de  piuiiis  ejiis  sem()er  gaudeat,  et  ()ro- 
[iterea  iu  eiiiu  horror  odii,  hoiuicidi  Sodomilici  criiuiuis 
et  ca;teruniui  vilioniui  coutauiiiiet  ardculer  iiisistat.     910 

X.  —  (Juod  (ler  glohtim  rubeum  et  alas  eum  utrin((ue 
sursuiii  et  deorsum  amhieutes  in  hac  visioiie  osleudiiur 
zelus  Dci  quo  cuiu  chiiritate  peccala  [luuiuutur,  et  tlefeii- 
sioues  cjus  ((uibus  salvaudi  [irotegtmlur  osteudaiitur.  9ii 

XI.  — Quod  (ler  circulum  riibeum  iu  modtimarcus  circa 
exteriorem  uccideutis  [jarteiu  se  exteudeutem,  exteusio 
viuilirlir  Dci  in  eos  (|ui  extra  iutegritatem  veriu  lidei  et 
aiuhitum  hijuorum  o()erum  suut  desigiietur.  911 

XII.  —  De  iBdilicio  supra  rotuuditatem  terriB  ap()a- 
leute,  de  ()iatea  et  slclla  super  eaiu  radiaute,  et  de  aiio 
gloho  et  radiis  stcllarum  iuter  easdeiu  alas  micanlihus, 
ct  de  siialiis  qiiibus  hiBc  ouiuia  distiibaut,  ciuomodo  ad  ci- 
vitateui  Dei,  quii"  est  Ecclesia,  et  Christiim,  et  ad  Spiri- 
tum  siuictum,  et  luuuera  ejus  et  ad  augelos,  quorum  cii- 
stoiJia  saucli  muiiiunttir,  refer.uitiir.  912 

XI'.I.  —  De  tenehris  exterioriliiis  et  pojnis  vel  crucia- 
tihus  diversi  geueris  in  quibus  auiuiiE  damualorum  cum 
diiiholo  et  ejus  se^itiacibus  torciueutur,  ciuibus  iu  partibus 
haheautur,  et  ((uod  dira  iufcrui  toruieuta  nuiius  in  cor- 
pore  viveus  comiireheudere  possit.  912 

XIV.  —  (Juia  Deus  uuica  vita  in  semetipso  suhsistens 
a  nulli.)  esse  acceiierit,  sed  oinuihus  esse  dederit;  ilem  de 
creatione  angeloruui  et  de  niiiia  siiperboruiu,  et  de  con- 
rirmalioiic  heatoriim  spiritiium,  et  i(tio(l  diabolus,  ((uamvis 
iu  lioc  semper  lahorel,  nuiueruni  salvaiidorum  destruere 
uoii  (lossit.  913 

XV.  —  Quia  homiui  in  virtute  divini  luminis  facto,  sed 
fraude  diaholi  decepto,  Deiis  vestem  de  acre  creaveril, 
iiidiiliiui(|ue  a  pnradiso  iu  exiliiiiu  hiijus  mundi  ad  lueii- 
laiu  iuoiieilieuiia!  culpaiu  ex()ulcrit;  et  i(uod  iu  dejectione 

ejusdeiu  hominis  crealura  a  [iristiuo  decore  ohuubilata 
sit,  et  (iiialiler  homo  ipse  per  eiemeuta  adjutus  vivat  et 
operetur.  914 

XVI.  —  (.^iiod  homiuem  a  [lerditione  nuilus  posset 
eruere;  ueipie  deceptorcm  ejtis  diaholum  revincere  uisi 
soius  Deus  ;  et  verha  libri  ApocaIy()sis  Joannis  apostoli, 
et  qiio  sensu  accipieuda  siul;  de  odio  et  persecutioue 
dracouis  iu  uiulierem  el  semen  ejus,  et  quomodo  a  terra 
adjiita  sit.  915 

.Wll.  —  Quia  Deiis  muuduiu  coustituens  et  seipsum 
gloriticaverit,  rationali  creaturiB  osleudendo  se  omuiuni 
creaturem  et  huminem  simul  ex  sulijectione  eorum  qiifB 
iii  luuudo  siint  lUiignilicaverit;  et  ((uomodo  secundura 
lilleiiiui  iutcllig(!U.lum  sit  iuiliuui  lihri  Genesis  ab  eo  loco 
((110  scri()tuiii  est  :  «  lu  princi()io  creavlt  Dcus  ccBlum  et 
terraiu,  »  iisque  ad  id  :  «  factiimiiue  est  vespere  et  manc 
dies  unus.  »  916 

XVIII.  —  Quia  sicut  Filiits  Dei,  inteiuporaliter  ex  Pa- 
tre  iiatus,  ()rincii)ium  est,  iii  quo  coiidila  sutit  uiiiversa, 
sic  ideui  iiise  ex  iiiatre  virgiiie  iiasceus  initiiim  sit  crea- 
tioiiis,  vtl  iBdilicatioiiis  Ecclesiic,  et  .luctor  jiislilicaLionis 
pleuariii',  ad  (|uaiii  iiulla  (lartiiiii  jiistilia  vel  legis  sacra- 
iiieiilii  siifFcceniiit,  sed  iii  (irJBclicatione  vel  susceptioue 
baptismi  ,  et  Evaugelii,  ct  iu  lide  Trluitatis  reformata  est. 

917 

XIX.  —  Verba  David  prophctiB  iu  psnlmo  priino,  et 
qiioiiiodo  iiilclligiiiitur,  de  Iiicaruiitioiie  Filii  Dei  et  fer- 
tililate  fruclificatiouis  doctriuiB  ejus  per  omnem  mun- 
dum.  91« 

XX.  —  Quia  id  quod  scriptum  est  :  «  Terra  autem  erat 
inanis  et  vacua,  et  teuebrie  eraiit  super  faciem  abyssi,  )> 
de  iucredulis  a  hoiio  o[)ere  vacuis,  et  infidfclilate  tenebro- 
sls  ()cr  allegoriaiii  iiitelligalur-,  et    iliiid  (luod  sequitur  : 


1373 


gU/E  IN  UOC  TUMO  CUNTINENTUH, 


1374 


«  Spiritus  Domini  ferebaliir  super  aquas  »  ia  apostolis  et 
populo  credeute  per  gratiam  Spiritus  sancti  impletum 
sit.  919 

XXI.  —  Item  verba  David  iu  psalmo  xxviii  projihetie, 
apostuli  et  doclores  cousona  voce,  et  iiualiler  accipieuda 
siut.  919 

XXII.  —  Quomodo  verba  Dei  dicentis,  «  Fiat  lux ;  »  et 
CcEtera  nsque  ad  id,  «  Faciuui  est  vespere  et  uiane  dies 
uuus  I)  iu  exorlu  fidei  Clirislicuut',  et  praedicalioue  aposto- 
lorum,  et  divisione  tidelium  ab  incredulis  secuudum  alle- 
goricum  sensum  couipleta  sint.  920 

XXIII.  —  Quomodo  luec  eadem  quie  de  creatione  cceli 
et  terra2,  vel  de  opere  primi  diei  in  Geuesi  scrijita  suut, 
iu  couversatione  bominis  ex  diversis  naturis  auiuia!  et 
corporis  couslaulis  juxla  moralem  seusum  accipienda 
suut.  920 

XXIV.  —  Quomodo  ea  qua;  de  constitulione  lirmamenli 
et  divisioue  aqnaruui  leguntur  ad  litieraiu  iutelligeuda 
sint  et  verba  David  ex  psalmo  xvni  ad   idem  spectantia. 

922 

XXV.  —  Quod  secunduui  allcgoriam  firmamenlum 
Cliristus,  vel  fides  Clirisli.  divisio  aqiuirum  tirma  iulerpo- 
sitio  ejusdem  fidei,  qua  ab  iufidelibus  fideles  diruuutur, 
vespere  et  mane  in  casu  vitii  et  virlutis  ortu  accipintur  923 

XXVI.  —  Quia  sicut  dies  secundus  sine  lumiuaribus 
CQ?li  fuit,  ila  et  fidcs  absque  lucidis  operibus  nullius 
lau<lis  sit,  et  ideo  iu  o[iere  ejusdem  diei  sicut  in  operibus 
cijeterorum  nou  est  positum,  «  vidit  Deus  quod  esset  bo- 
num.  »  924 

XXVII.  —  Quod  secundum  moralem  seusum  firinauieu- 
tum  intelligatur  vitrus  discretionis,  quia  fideiis  ([uisiiue 
iu  atlivfi  et  coutemplativa  vila  et  corpori  necess;.ria  a 
superlkiis,  sed  et  animee  salubria  a  uoxiis  secernere  no- 
vit.  924 

XXVIII.  —  Testimonium  Evangelii,  in  quo  Sponsus 
fatuis  virginibus  dicit  :  «  Nescio  vos,  »  et  ad  quid  liic  as- 
sumplum  et  quo  sensu  accipiendum  sit.  925 

XXIX.  —  Quare  etiam  juxta  moralitatem  opus  secundi 
diei,  cum  bouum  sil,  laude  bonitalis  careat.  920 

XXX.  —  Quomodo  quod  scriptum  est,  «  congregentur 
aquai  »  usque  ad  id  «  factum  est  vespere  et  mane  dies 
tertius  »  secundum  litteram  competenter  intelligendum 
ait.  926 

XXXI.  —  ^'crba  Dei  in  libro  Isaite  prophela^  dicentis, 
«  Tacui,  semper  silui,  iiatieus  fui,  sicut  parieus  loqiiar,  » 
et  iu  psalmo  secundo  loquentis  ad  Filium,  «  Ego  bodie 
genui  te,  »  et  ad  quid  hic  posita  sint,  et  quomodo  iutelli- 
gautur.  928 

XXXII.  —  Quia  id  quod  Deusvocavit  aridam  terram,  et 
cougregatioues  aquarum  appellavit  maria,  juxla  diversos 
respectus  allegorice  de  Ecclesia  accipiatur,  quae  de  plu- 
ribus  populis  collecta,  et  fidei  solidilate  fundata,  a  David 
terra  viventium,  eta  Joaune  apostolo  iuApocalypsi  mare 
vilreum  mistum  cum  igne  nominatur  et  quo  seusu  bu3c 
eadem  testimonia  accipi  debeant.  928 

XXXIII.  —  Quod  uterus  EcclesitE,  instar  cujusdam  ter- 
rae,  et  berbam  virentem  in  simplicitale  fidelium  luirvulo- 
rum,  et  ligna  pomifera  in  robusta  operatione  perfecto- 
rum  modo  germinet,  et  juxta  semen  laus  fidei  in  succes- 
sione  credentium  usque  in  fiuem  germinativa  sit,  et  boc 
in  die  tertio,  scilicet  iu  claritaie  ejusdem  fidei.  930 

XXXIV.  —  Ilem  quomodo  ea  quae  eodem  tertio  die 
facta  narrantur,  per  bistoriam  in  moribus  filiorum  Eccle- 
siii'  inveniantur  juxta  tropologiam,  adjuuclo  ad  hoc  com- 
peteuti  testimouio  Evangelii,  et  quo  sensu  accipi  debeat. 

931 

XXXV.  —  Quomodo  ad  lilteram  accipiendum  sit  quod 
scriptum  est  :  «  Dixit  Deus  :  fiaut  luminaria  in  firuiii- 
meuto  coeli,  »  —  et  cietera  usque  ad  id  :  «  et  factum  est  ve- 
spere  et  mane  dies  quartus.  «  933 

XXXVI.  —  Quid  secundum  allegoriam  firmameutum 
firmitas  Christiauie  fidei,  per  duo  magua  lumiuaria  duie 
potestates,  spiritualis  in  sacerdutibus,  et  sajcularis  iu  re- 
gibus,  per  stellas  minores  qui  sub  illis  sunt,  priPlati  vel 
judices  desiguantur;  qui  OLiines  positi  sunt  ut  illuminent 
terram,  Ecclesiam  per  diem  et  noctem  iuslruendo,  spiri- 
tales  doctrinte  et  exemplorum  lumine,  et  coercendo  car- 
nales  censura  justitiae.  934 

XXXVII.  —  Item  quia  secundum  tropologiam  per  fir- 
mamentum  discretio  rationis,  per  duu  magna  luminaria 
duo  priEcepta  cbaritatis,  per  stellas  rectiE  cogitationes 
intelligautur,  ut  per  ista  quisque  fidelis  illuminatus  solli- 
cite  discernat  quid  liouoris  et  gratiis  Deo,  quid  et  sua;  et 
proximorum  necessitati  et  secundum  salutem  animie  et 
utilitatem  corporis  debeat.  935 

XXXXVIII.  —  Quomodo  ad  litteram  intelligendum  sit, 
et  quomodo  homini  coaptetur  quod  scriptum  est  :  «  Pro- 
ducant  aqua;  reptile  auimie  viveutis,  et  volatile  super  ter- 


ram,  »  usque  ad  id  :  «  Et  faclum  est  vespere  et  mane 
dies  qiiinlus.  »  937 

XXXIX.  —  Quia  Deus  unicum  Filium  suum  muudo 
destiuaverit,  ciijus  preecJicatione  sublimia  coelestis  conver- 
sationis  prtecepta  datasunl,  quibussiiiritales  acarualibus 
disceruerentiir  :  et  verba  Evaiigeiiide  reliuquendis  omui- 
bus  cum  elegauti  exposilione  ad  inslructiouem  evangeli- 
cie  discipliuie  perliueule.  939 

XL.  —  Iteni  verba  Evaugelii  de  multis  mansionibus  quae 
in  domo  Palris  sunt,  et  de  duplici  genere  filiorum  Eccle- 
sicE,  spiritalium  scilicet  et  siECularium.  940 

XLI.  —  Quod  beuedictio  piscibus  et  avibus  ad  incre- 
menlum  a  Deo  data  in  spiritali  generationc  bnptizatorum, 
et  in  fecunditate  virtulum  cujusque  fidelis  impleatur,  et 
cur  ista  quinto  diei  ascribantur.  941 

XLil.  —  Qualiler  ea  quiB  opere  quiuti  diei  et  benedi- 
ctione  Dei  -uper  idem  opus  suum  data  ad  instructionem 
mortnlitalis  relerri  debeant,  adhibito  testimouio  IsaiiB 
prophctiE  dicentis  :  «  Qui  sunt  isti  qui  ut  nubes  volant 
et  quasi  columboe  ad  fenestras  suas,  »  et  (luomodo  huc 
quoque  intelligeudum  sit.  942 

XLIII.  —  Quomodo  historia  quie  de  opere  sexli  diei 
in  productione  jumentorum  et  reptilium  terrie  et  forma- 
tione  homiuis  sciipta  est,  ad  lifteram  iutelligenda  sit,  et 
quod  booiu  secundum  corpus  ad  imaginem  humanitatis 
Filii  Dei,  quam  ab  ieterno  ex  Virgiue  assumpturum  prne- 
sciverat,  et  secundiiin  animam  per  scieutiam  vel  imita- 
tionein  boni  ad  similitudiuem  divinilalis  factus  sit.      944 

XLIV.  —  Quomodo  juxta  allegoriam  per  Verbum  Dei 
loquentis  per  apostolos  de  terra  Ecclesiie  in  fidecatholica 
jumenla,  et  reptilia,  et  besliie,  homo  quoque  qui  cunctis 
praeesse  deberet  secundiim  differentias  ielatum,  intelle- 
ctuum,  vel  graduum  iu  Ecclesia  viveutium,  et  illa  pro- 
ducln,  et  iste  foruiiitus,  et  in  quo  vel  ad  quid  crescere  et 
mulliplicari  intelligatur.  947 

XLV.  —  De  diversitate  victualium  homini  et  jumentis 
in  Genesi  concessoriim,  qualiler  modo  spiritualiler  in  Ec- 
clesia  secuudum  distributiouem  vel  perceptionem  spiri- 
tualis  alimoniiE,  quod  est  verbum  Dei,  teneatur;  et  quc- 
modo  appositum  Christi  testimonium  dicentis  :  ((  Meus 
cibus  esl  ut  faciam  voluntatem  Patris  mei ;  »  sed  et  hoc 
quod  scriptum  esl  :  «  Et  factum  est  vespere  et  mane  dies 
sexlus,  »  accipiendum  sit.  950 

XI  VI.  —  Repetitio  omnium  quiE  de  optre  sexli  diei 
scripta  sunt  in  Geiiesi,  quomodo  secuudum  moralitatem 
jntelligi  vel  teneri  debeaut,  et  apposilio  duorum  testimo- 
niorum  Psalmi  et  Evangelii,  et  quo  sensu  ipsa  quoipie 
accipienda  siut.  951 

XLVII.  —  De  perfectione  cceli  et  terrae,  et  omni  ornafu 
eorum,  et  completione  operum  Dei,  quiB  seplimo  diei 
ascribitur,  et  de  sanctificatione  ejusdem  diei,  et  de  re- 
quie  ipsius  Dei  quomodo   ad   litteram   intelligenda  sint. 

953 

XLVIII.  —  Qualiter  hiec  secundum  allegoriam  per  iu- 
caruationem  Filii  Dei  et  priedicationem  Evangelii  et  ope- 
ralionem  sancli  Spiritus  compleanlur  in  filiis  Ecclesia;, 
et  suiijectis  lidei  Cbristianae.  953 

XLIX.  —  Item  quomodo  haec  eadem  juxta  tropolo- 
giam  iu  profectu  etperfectioneuniuscujusque  fidelis  con- 
summeulur.  954 

PARS  TERTIA. 

VlSIO    SEXT.\. 

I.  —  IVIystica  visio  de  iedificio  in  modum  civitatis 
ostenso,  de  monte  quoque  et  speculo  in  illo  resplendente, 
de  nube  superius  caudidi,  inferius  nigra,  et  ciEteris  in 
eadem  visione  appiirentibus.  953 

II.  —  De  prBBscientia  et  praedestinatione  et  onliuatione 
Dei  ab  ieterno  omnia  priEuoscenlis,  et  iu  tempore  cuncta 
creantis,  et  opera  rationalis  creaturiE  districlo  judicio 
examiuantis.  956 

III.  —  Quod  scientia  Dei  multa  incognita  et  secreta  in 
se  habeus,  ostensionem  mirabilium  suorum  secundum  pla- 
citum  suum  producat,  et  quid  significet  trimoda  angelo- 
rum  qualitas  in  liac  visiouc  apparenlium.  957 

IV.  —  De  spiritu  Dei  zelum  suum  per  bealos  augelos 
ad  repelleudam  et  comprimendam  priPsumiiliouem  repro- 
borum  augelorum  excitante,  et  de  sympbonia  bouorum 
augelorum  iufatigabili,  et  ultra  bominum  iutellectum  iu- 
aestimabili  et  seinper  nova  admiratioue  Deum  laudantium. 

958 

V.  —  Quod  aliqua  pars  beatorum  spirituum  arcana  in 
ccelo  manens,  et  vultui  sui  Creatoris  semper  assistens, 
raro  ad  exteriora  mittatur,  aliqua  vero  quie  angelorum 
nomine  censetur,  ad  diversa  officia  semper  exiens,  cum 
necesse  est,  houunibus  appareat;  et  quod  omnis  rationn- 
lis  creatura  non  suam,  sed  Crealoris  gloriam  semper  de- 
beat  quaerere.  959 

VI.  —  Verba  PsalmisliE  ex   psalmo   xcii  ad  idem   spe- 


IJTo 


OKIK)  RKKIM 


1376 


clautia,  et  quo  sensu  iatelligeuda  siut.  9G0 

VlSIO   SEPTIMA. 

I.  —  Vi:iio  myjslica  de  lapide  maruioreo  iustar  moutis 
iu  orieulnli  parle  ffditicii  i>rii'iuiinstriitaj  civitulis  consi- 
steutc;  de  iuuuniera  qnoqiie  uiiiltitudiue  houniumi  tiiui 
iu  orieutaii,  iiu-nn  iu  au<trali  plii<ia  ejiisdeiu  iiMlilicii  jip- 
jinreutium;  sed  el  deforuia  et  liabilr.  niirahili  duaruiu 
inia!,'imiui  juxt.n  aujfuluni  orieulalem  cousliuilaruiu.   9151 

II.  —  Ouia  Ueiis  omuipoteus,  nuUa  sibi  iniitaliilitate  di- 
versus,  ju#to  jiidicio  superhientes  auf.'elos  daiuuiiverit,  et 
pia  miseratioue  deceplo  hoiuini  sutiveniens,  luultis  et 
niiris  iu  ^'eteri  Tesiauiento  futura;  salutis  ejiis  uuntiis 
pr;i':;ii>sis,  iii  .Novo  deuium  Testamento  pcr  iilnriina  uii- 
raciila  liberationeui  ejiis  couipleverit;  et  rpiod  pn>p!ielia 
ail  inslructioueui  et  (x)rrertioueui  diviuitus  data,  uulli 
ntiu<|uain  iiiiindi  :etati  ilctuerit  vel  defutiira  sit.  962 

III.  —  Veriia  Diivid  ex  priino  versu  psaluii  xi.iv,  id 
est,  (>  Eructavit  cor  uicuin  verbtiui  bonuiii,  »  ad  idem  et  ad 
utraiiique  Christi  geueratiouem  perliuentia,  et  quomodo 
iutellijtendu  siut.  9G3 

IV.  —  (Jiiia  prior  dtiaruui  iina-jiuum  iu  orientali  liue 
ostensi  sediticii  consisteutiiim,  tola  fere  ferino  habitu  ap- 
[lareus,  temi>us  iiuod  aiite  diluvitiin  fuit  signilicet,  in  (luo 
lioiuiu(!S  siiie  lepe  el  cognitione  veri  Dei  crudeli  et  uiagis 
hestiali  ipiam  humauo  rilu  vivebant.  964 

\'.  —  Ue  furtiludire,  crudelitate  ct  impuris  moribus 
homiuiim  aiite  diluvium,  et  qiiomodo  arte  diaboli  pra;ter 
paucos  acultu  Dei  recesserunt.  964 

VI.  —  Qiiia  Deus  inipiitatcs  ct  crimina  homiuum  ievi 
illius  uon  sullereus,  omne  geutis  htuuauuni  et  ctiiicta  vi- 
ventia  excerptis  his  ijmB  in  arca  concltiscrat  aqttis  diluvii 
extermiuaverit;  et  de  mutalione  solis,  Itiiice,  sideriiui  et 
terne  ah  cis  ijualitatibus  quas  aute  diluvitim  hnbuerant ; 
et  quod  iu  line  miindi  taiita  terram  iin^ruudilate  igiiis  cou- 
sumplurus  sil  quanla  altitudiiie  aqiiiiruni  iiifusioue  pene- 
trata  est.  965 

VII.  —  Quia  ex  mulatione  elementorum  vires  quoque 
hominum  post  diluviuui  imminiitffi  sinl,  el  de  correclioue 
coruui  ad  tempiis  terrore  eiu-deui  judicii  perteiTiloriiui, 
et  de  arcu  tuuc  primum  pro  fcjedere  vel  signum  inter  Detim 
et  liouiiiies  posito.  966 

VIII.  —  Quod  altera  imago  tempiis  illiid  iiuod  post  di- 
luviiim  siih  lcge  fiiil  desiguet,  ei  varielates  diversi  liahi- 
tus  eiiis,  disliiictioncs  tcniporiim  ab  ipso  (lihivio  us(]ne 
ad  a  iveuttiiu  Uoiuiui,  vel  iinem  siKculi,  et  qiialitates  luo- 
rum  houiiuum  qui  in  eis  suut  vel  futiiri  suut  sigLificciit. 

G67 

IX.  —  Dc  signiticalioiiibn?  hostiariiin  et  circiinuMsiniiis 
(it  legis  (piic  per  prophetiam  in  Patribsis  incaniaiidnm 
Dei  l'"iliuui  prajcesseriiiit,  et  de  prtedicalioiie  propheta- 
nim,  et  qtiod  homo  salvari  non  posset  uisi  Verl>niu  caro 
fieret,  et  de  suggestiouihiis  diaboli,  quibus  homities  illu- 
dendo  decipit,  et  de  luodis  subventionum  quihus  semper 
Deus  resi,-<lit.  968 

X.  —  De  iuuiimerabili  multiliidine  lidelium  diversis 
modis  iu  hac  vila  tam  iu  exerciliis  (piain  iii  uiortificatione 
vitioriim  pro  honore  Dei  et  sua  saline  virililer  olicertan- 
tiiim  ct  (Jiversa  i>ro  meritis  j^rajuiia  uiuuere  Dei  preci- 
pieutium.  971 

XI.  —  \erba  David  ex  psalnio  i.xii  ad  ideni  pertineutia, 
et  (jiio  seusti  accifii  debeant.  972 

XII.  —  Ouia  per  Verbiim  sine  iuitio  ex  Patre  ortiiui 
omnia  creata,  et  per  idem  Verbiim  iu  Virgine  caruem  fa- 
ctum.  lioiuo  redeiiiptiis  sit.  973 

XIII.  —  Veiba  David  ex  psaliuo  ciii  ad  hoc  ipsum  spe- 
ctantia,  et  i(iiomod'>  iutclligeuda  sint.  974 

XIV.  —  Ouia  Filiiis  Dei  iii  his  (jtiifi  per  cnrnem  gcssit 
vel  pertiilit,  tiuivcrsn  (jii>c  et  anfe  legcm  et  iii  lege  de 
ipso  vel  tvpicis  fiiclis  signiticatn,  vel  mysticis  verbis  ])rii'- 
□  iiutiata  suut,  comiileveril;  et  (jiiod  post  asceiisioneui 
siiain  instar  diiodeciiii  veiitoriim  seii  diiod(!(;iin  siguorum 
(;fpli,  misso  Spiritii  diiodeciui  ajiostolos  robaraus,  et  per 
pr<bdicatiunem  eoriim  miiiidum  illiistrausoinnia  iii  melitis 
coiivertit.  97") 

XV.  —  Verba  Chrisli  in  Evangelio  de  poteslale  a  Patre 
sibi  tradita  loqueutis  et  (juomodo  iulelligcnda  sint.      977 

XVI.  —  (juiii  prophetariiui  verba  aute  liicaruiitioneiu 
Doiiiiiii  obsciira  et  iguota  intelligi  non  f)Oterant ;  sed  Chri- 
=  tus  sccundum  ea  vivciis  iu  miiuilo,  et  hajc  adiiuplens  iti- 
telligibilia  reiJdiderit,  et  (jiiod  jier  aqiiam  b;i]ilisiiii  et  ori- 
giuale  et  actiialia  peccata  in  fiiie  Triuitatis  ahluautur.  977 

XVII.  —  Verba  David  ex  psaluio  ciii,  et  de  liis  qui  in 
biiptisino  |)er  tidelitalein  remissionem  delidonim  nou 
percipiiiiit,  ct  de  his  (jui  iu  eo  pcr  fidem  mundaiitur.  978 

VlSIO  OCTAVA. 

I.  —  \  isi«j  tirevis  de  tribi.s  iiiiagiuibus,  et  dcscriiilio 
status  vel  hahitu.s  earuni,  et  do  ordiuibus  sauctorum  ci»- 
ram  cis  fippareulibu!-.  979 


II.  —  Verba  primfc  imaginis,  virtutis  scilicet  charita- 
tis,  magniticeutiaiu  operum  stioruiu  in  angelis  ethomini- 
bus,  el  iii  doclriua  i)ro])helaniiu  el  ajiostoloruui  eunrran- 
tis,  et  excelleiiiiiiiu  virtultim  sapientiae  et  humilitatis 
suiiiuia  huide  extolleutis.  979 

III.  —  Otiod  qtiiecunque  Deus  ojieratus  est  iu  cliarita- 
te,  humilitate  et  jiace  perfecerit,  et  expositio  pncscri- 
ptiB  visiouis  subimagiuibus  haruiu  Irium  virlulum  osleu- 
sip.  981 

IV.  —  Verba  David  ex  psalmo  xi.ivEcclesiaiu  vaiio  vir- 
tiittim  cuUu  decorataiu  commeudautia.  9S3 

\'lSIO    NONA. 

I.  —  Visio  de  diiiibiis  iniaginibiis  luirabili  daritate  ful- 
geutilius,  et  descrijitio  hiibitiis  eartini ;  et  de  tenebris  lo- 
taui  occideutalem  ii-diticii  |ilagiuu  occup.intihiis  et  de  igue 
cuiu  sul])liure  et  aliis  leiicbris  usque  ad  luediiiui  septeti- 
trii)iialis  [iliiga'  se  iiiciirviuite.  983 

II.  —  Qiiiii  i^riiiiii  diianim  imaginuin  sapientiam  iusi- 
niiet,et  uiiillifariii  ptilchritudo  hiibitiis  ejiis  uiiiversa  crea- 
tiira^  gcucra  qiiain  Ueus  iu  diversis  reruiu  ualtiris  et  spe- 
ciebtis  coiididit  sigiiilicel.  984 

III.  —  (Jiiod  altera  imaginum  omnipeteutem  Deum  de- 
sigiiet,  et  (]uid  (darilas  iu  loco  capitis,  quid  homluis  ca- 
ptit  iii  uieilio  veutris  ejtis  appareiis,  quid  eliaiu  jiiides 
ejus  simililiidiiiem  i>edum  leouis  habeutes  exi^rimaul.  985 

IV.  —  (Jtioiuodo  sex  alis  eaidem  imago  circumaiuicta 
apparuerit,  et  qnid  tigureul  ciedeui  alie.  986 

V.  —  (^>uid  sigiiilicet  quod  h;ec  eadem  imago  toto  cor- 
pore  peuuiilis  jiisciiini  el  iiou  jxiunis  volucnim  velata  vi- 
detur;  et  quoil  Dei  Filius,  diabolo  nescieute,  mtiudum 
per  carMeiu  iutraverit,  et  ad  ijtiid  Pater  illuiu  tautas  pas- 
sioues  sustiuerc  voliierit.  987 

VI.  —  De  quinque  speculis  in  diversis  locis  duarum 
mediaruui  alarum  ejtisdem  imagiuis  appareulihus,  quid 
(lesi(;nput,  et  (luoiuodo  scripttira  (iiui'  iu  eis  ostensa  est 
iiiteiligenda  sil.  989 

VII.—  Verba  Dei  iu  Exodo  loijtieutis  ad  Moyseu ; 
('  Osleiidaiu  libi  ouine  honiiiu,  »  el  quoiuodo  de  incarna- 
tioiiis  Doiuiiiica;  nij'sterio  accipieuda  siut.  990 

VIII.  —  Itcni  verba  David  ex  psalnio  xcii,  uhi  loqnitur  : 
«  Mirabiles  elationes  niaiis,  inirabilis  iu  allis  Domiuus,  » 
et  (|uomodo  iiitelligi  debeat.  991 

IX.  —  lleui  verba  ejusdem  ex  eodem  jisalmo  ubi  di- 
cit  :  ((  Etenim  firmavit  orbem  terra;  qui  uou  commovebi- 
tur.  »  992 

X  —  (Juia  in  eo  quod  pr.Tscriiita  imago  dorstiiii  ad 
nquilonetu  vcrterat  lioc  desiguetiir  (jiiod  Deus  (;,onsiliiim 
Incarnatiouis  Filii  stii  et  redemiitioiiis  IiiiiuanEe  a  diabolo 
et  omuibus  spiritibiis  uKiligiiis  abscoiidcrit.  992 

XI.  —  Verba  David  ex  psaluio  ci,  ubi  scri])tuui  est  : 
((  Domiuus  iii  coelo  ]>aravil  sedem  suam,  »  et  qiio  sensu 
acciiiieuda  sint,   et  brevis  recapitulatio  de  lucaruatione. 

994 

XII.  —  Itein  verba  ejusdem  ex  psalmo  i.xxi  iibi  legilur  : 
«  Desceiidit  siciit  jdiivia  iu  vellus,  <>  et  quod  Iioc  quoqtie 
ad  Iiicarualionem  Doniiiii  referendtim  sil.  994 

XIII.  —  Quia  teuebni!  ad  occideulalem  plagam  viste 
itemque  ignis  ctiui  siiliihtire  aliisijiie  deufioribus  tenehris 
ad  septentrioualem  iiriescri[iti  iedilicii  parlem  osteusus, 
ubi  iii  exleriori  uiuiido  ]>aMiaIia  loca  siut,  iu  (luibus  pec- 
catoniiii  aiiiiiiii'  cnicientur,  denionstrent,  el  eliaui  iute- 
rioreiii  eorunulem  iieccatonim  c;ecilaleui,  qtia  per  iulidc- 
litalem  obsciiraiitur  siguilicet.  995 

XIV.  —  (jiiiii  Deus  oinuia  per  sapientiam  ad  confutan- 
dani  diaholi  inalitiam  fecerit,  et  iit  ciim  sit  iuvisibilis  ab 
homiiie  per  lideiii  intelligeretiir,  et  j^er  opus  suum  co- 
gnos(!ereltir;  et  quid  ordiiialioneiu  toliiis  ojicris  sui  ante 
ieviim  iii  ?e  ipso  habucrit  (]iiod  temjioialiter  ciuididit,  iu 
lioc  (iiioi|iie  boiiiiiiciii  seciiiidiiiu  se  coustitiiens  iit  priiis 
iii  se  (togitimdo  dispouerel,  quidquid  postmodum  oper;iu- 
do  e\e  ceret.  996 

VlSIO  D.iCIMA. 

I.  —  Visio  extrema,  iu  qiia  rota  mult.-e  amplitudinis 
osteusa,  (jtialis  esset  diligenter  describitur;  iterumque 
iiiiago  cliaritiitis  sub  iilio  schemale  ciuisiiicitiir.  997 

II.  —  (,^iiia  Deiis  vere  unus  dici  noii  posset  si  sibi  simi- 
leiu  ex  natiirii  haberet,  cl  quod  pr.emonstriita  rotae  qua- 
litas  ipsuin  Deiiin  iuitio  et  tiue  carentein  ad  omnia  bena 
paratum  oslendat,  el  (jiioiiiodo  tola  rjtisdem  rolae  descri- 
ptio  ad  iKternitatem  vel  potestatem  Dei  seu  animarum  sa- 
lulein  referattir.  998 

JII.  —  Ouare  virtusidiaritatis  alio  in  hac  quam  in  stipe- 
riori  visione  ciillu  adoruata  conspiciatiir.  1000 

IV.  —  De  tabula  iiistar  cryslalli  perliicida  aiitc  iraagi- 
iiciu  charitatis  apparente,  el  (iiiid  signilicet  iiuoil,  ipsa 
iiiiaxinc  eiimdem  tMbulaiii  iii-[iicieute,  liiica  sessionis  ejus 
iiiovetiir;  et  brevis  repelitio  de  creatioue  ccEli,  lerrtT, 
ancelonim  et  liomiuis.  1001 


i:}?: 


QVA-:  IN  HOC  TOMO  CON"!  INENTUU. 


1378 


V. — De  ulLioiio  Dei  ia  transgressores  naturalis  legis 
per  aquam  ililiivii,  et  diverso  statu  leniiioruiu  ali  iuitio 
usque  ad  iucarnatioueuj  Domini.  1002 

\'I.  —  Verba  Pauli  de  pienitudiue  teuiporis  iii  quo  nii-- 
.'it  Deus  Filiimi  suuiu  factuiu  ex  uinliere,  qui  et  iu  adveu- 
tu  suo  niyslica  dicta  vel  facta  veterum  iiii|)leiido  aljsolvit 
et  doclriua  sua  et  priKdicalione  apostolorum  vel  inagistro- 
rum  EcclesitL'  mundum  illustrans  oninia  in  inelius  conver- 
til.  1003 

VII.  —  Quod  tempora  ista  a  pristina  apostolicae  disci- 
pliuse  fortitudine  quasi  in  uiuliebrem  debililatem  deti- 
ciant,  et  uuiversa  tain  iu  eleinentoruni  conturbalione 
quam  in  moruiu  depravatione    iu    deterius  obeant.    100,'j 

VIII.  —  Veiba  qu;edam  arcaua  Filii  ad  Patrem  interpel- 
lautis  euiu  pro  vexalione  quain  iu  corpore  suo,  quod  est 
Ecclesia,  a  quibusdam  nienibris  suis  deserentibus  justi- 
liain  sustinet,  et  pro  complelione  numeri  electorum  ab 
aiterno  dis[iositi,  et  quomodo  eadem  verba  intelligenda 
siut  secundum  diversas  qualitates  teinporum  ab  exordio 
mundi  usqiie  iu  pnesens.  100.^5 

IX.  — .Mystica  descriptio  quomodo  apostoli  justitiam, 
quam  a  Domino  per  munduin  praniicaudam  susceperaut, 
et  secundum  diversitatem  naluralium  moruiu  suoruin,  et 
secunduin  dislribiUioneni  gratinrum  ccelitus  sibi  infusa- 
rum  multiplici  vestitu  gloriaj  decoraveruut;  et  de  excel- 
leutia  doctriuiB  Pauli  apostoli,  et  quare  sublimitate  re- 
velatiouum  elevatus  estpondere  iuHrmitatis  depressus  sit. 

1007 

X.  —  Brevis  superioruin  repetilio;  quoniodo  in  diebus 
istis  virilem  fortitudinem  non  Iiabeutibus  oinnia  ecclesia- 
stica  instituta  iu  deterius  concidant,  et  testimoniuni 
Psalmistae  ubi  dicit  :  «  Justus  es,  Domine,  »  et  ad  quid 
apfjosituiu  et  qualiter  intelligendum  sit.  1012 

XI.  —  Qucrimonia  sive  clamor  justitiae  ad  Deum  judi- 
cem  adversus  sceleratos  iinpios,  et  diversis  criminibus 
contaminatos,  qui  anliquis  Patrum  institutionibus  repu- 
diautes,  ornameutis  gloriae  suae  eam  despoliando  desti- 
luunt.  101,3 

XH.  —  Quia  Deus  ista  justitiae  detrimenta  in  indefi- 
cienti  lumiue  claritatis  suae  considerans,  quaiuvis  peccata 
hominum  propter  pieuitentiam  dissimulet,  oblivioni  nou 
tradat,  et  verba  ipsius  super  hoc  idem.  1014 

XIII.  Testimonium  de  Apocalypsi  Joannis  apostoli  ad 
ista  compeleus,  et   (uo  seusu  accipienda  sint.  lOiiJ 

XIV.  —  Item  querimonia  Filii  ad  Patrem  pro  tribula- 
tione  quaui  iu  corpore  suo  jiatitur  ab  liis  qui  per  mali- 
tiam  contra  euiu  calcitraut,  pro  parvulis  qui  vauitatem 
amplectendo  a  bouo  deBciuut;  et  quod  angeli  licet  ex  im- 
mensa  claritale  refulgeant,  sanctorum  tamen  opera 
homiuum  quasi  speculum  laudis  approbaudo  iuspiciant. 

1016 

XV.  —  Quod  justitia  et  morum  honestas  et  dignilas 
virtutum  a  diebus  diluvii  usque  ad  adventum  Domini  jer 
prophetas  roboratae,  et  deinde  per  apostolos  et  doctores 
in  Ecclesia  lougo  tempore  refulgentes,  sed  modo  depra- 
vatae  post  dies  istos  qui  ex  injustitia  torpent,  ileruni  aule 
tinem  postmultas  tribnlatiouesinhominibus  reformabun- 
tur.  1010 

XVI.  —  Quiasupernus  judex  querimouiam  justitiae  in- 
terim  suspiciens,  vindictam  suain  super  praevaricatores 
aiquilatis,  et  maxiine  super  iniquos  Ecclesiae  praelatos  per 
multa  incommodorum  judicia  iuducet,  donec  debita  exa- 
minatione  purgali  per  poeuiteutiam  resipiscant,  et  sic  or- 
do  quisque  iu  rectitudine  restitutus  ad  houorem  dignita- 
tis  suffi  revertetur.  1017 

XVII.  —  Quod  ultione  Dei  per  correctionem  praevariea- 
torum  sedata,  ordinatio  justitia?  et  pacis  trauquillitas  ante 
saiculum  sicut  et  ante  primum  Domini  adveutum  resplen- 
deaut,  Judceorum  eliam  aliqua  parte  conversa  el  gauden- 
te,  et  illum  advenisse  fateute  quem  modo  uegaut.      1019 

XVIII.  —  Verba  Isaite  prophelai  primum  Doinini  ad- 
veutum  testiticantia,  quae  in  sa>cuIo  maxiiue  complebun- 
tur  per  illumiuationeiu  Judteorum,  qui  scaudalo  Christi 
obctecati  in  passione  ipsius  a  viriditate  lidei  et  bonoruni 
operiim  exaruerant.  1021 

XIX.  —  Verba  ejusdem  Christi  Doniini,  ipue,  dum  ad 
niorteiu  duceretnr,  de  viridi  et  arido  ligno  lameutantibiis 
se  respondit,  et  quomodo  intcUigi  debeaut.  1021 

XX.  —  Quauti  diversis  gaudiis  in  Ecclesia  proter  re- 
cu]ieratum  jiistitia^  statum,  et  temporalium  rerum  copia 
et  spiritualium  bonorum  abundautia  in  diebus  penultimis 
l)er  aliquautum  temporis  perfruentur,  ea  Judaiorum  et 
liaerelicorum  parte  qiii  in  malo  perstiteruut  de  proximo 
Autichristi  adventu   perniciosa  priEsumptione  exultaute, 

1022 

XXI.  —  Quod  eamdem  jiacis  quietem  erfructnum  re- 
duiidautiam  hominibus  sibi  et  non  Deo  tribiientibus  et 
(ir>a  religioncm  denuo  lorpore  incipientibus  iterum  tan- 


tae  subsequentur  tribulalioues  quaulie  nunquam  ante  in 
miindo  ellerbuerunt.  1023 

XXII.  —  Verba  David  ex  psalino  xxi  in  persona  Christi 
et  Ecclesi;e  persecutioues  iniquorum  deuuntiantis,  et 
quoiuodo  iiitelligeuda  sint.  1024 

XXIII.  —  Itein  interpellatio  Filii  ad  Patrem  pro  libe- 
ralione  corporis  sui,  quod  est  Ecclesia.  1024 

XXIV.  —  Quia  tuuc  temporis  Christiano  popnlo  in  poe- 
nileuliam  redacto,  et  mullis  altlictionibus  pro  peccatis 
suis  maceralo,  graiia  eis  divina  per  multa  miracula,  sicut 
et  autiquo  populo  suo  fecit  subveiiiet,  et  hostibus  subactis 
pliirimaui  paganorum  mulliludiuem  tideisuae  adjiciet.HJ25 

XXV.  —  (Juod  in  diebus  illis  llomanis  imperatoribus  a 
pristina  fortiludine  decidentibus  iiuperium  in  manibus 
eorum  paulalim  decrescet  et  dehciet,  et  etiam  insula 
apostolici  honoris  dividetur,  et  alii  aliis  magistri  vtl  ar- 
cbiepiscopi  in  diversis  locis  superponeutur.  102G 

XXVI.  —  Quod  iterum  tuuc  temporis  iniquilate  re- 
jiressa,  et  juslitia  revalescenle,  disciplina  honestatis,  et 
auliquarum  jura  consuetudinum  repuUulabunt  et  obser- 
va!)untur,  et  prophetffi  multi  erunt,  et  occulte  Scriptu- 
rarum  sapientibus  patebuut,  plurimis  iaterim  haeresibus 
jiassim  ebuUientibus,  quae  Antichristi  vicinum  denun- 
lient  adventum.  1027 

XXVII.  —  De  qualitate  judiciorum  diviuo!  potestatis 
circu  fluem  muudi  mauifestaudorum,  et  quia  tunc  plurima 
liars  Iioniiuum  siuceriiatem  catholicae  tidei  deserens  ad 
liliuiii  perdilionis  convertelur.  1027 

XXVIII.  —  De  concejitione  et  ortu  Autichristi,  et  quod 
ab  exordio  diabolico  spiritu  repletus,  et  in  abditis  locis 
occultatus  et  nutiitus,  omnibus  magicis  artibus  usque  ad 
virilem  jctatem  imbuetur;  et  quanta  in  diebus  illis  rerum 
vel  lempurum  iu  muudo,  vel  in  Ecclesia  perturbalio  et 
incerlitudo  futura  sit.  1028 

XXIX.  —  Testimonia  Epistolae  Pauli  ad  Thessaloniceu- 
ses  finem  mundi  et  adventum  et  opera  el  judicium  Au- 
tichristi  denuiitiantia,  et  quomodo  iutelligi  debeaut.  1029 

XXX.  —  Quod  antiquus  hostis^  qui  primum  hominem 
seducendo  devicit,  et  [ler  homiuem  Christum  revictus 
]ier  aliuni  hominein  ileriim  se  )iutaus  posse  viucere  An- 
ticliristum  justa  Dei  permissione  totam  nialignitatemsuam 
fiindet,  ut  ad  impugnandam  fidem  calholicam  et  doc- 
trinam  Christi  destruendam  imilatur.  1030 

XXXI.  —  Quare  Antichrislus  homo  [leccati  et  filius 
jicrditionis  ab  Apostolo  vocetur,  et  testimonium  e.x  Apo- 
calypsi  Joanuis  ad  hoc  coinpetens,  et  quomodo  intelli- 
gendum  sit,  et  quod  diabolus  et  in  Veteri  et  in  Novo 
Testamento  sectatores  habuerit,  alios  per  idola,  alios  per 
h.ereticos  decipiens.  1031 

XXXII.  —  De  siguis  vel  jiortentii  et  tempestatibus  quas 
jier  magicas  artes  facturus  est,  et  quomodo  mori  et  re- 
surgere  se  simuhins  quamdam  scripturani  fallacia  diaboli 
iuventa  iu  froutibus  sequentium  se  describi  faciet,  qna 
decepti  ulterius  ab   eo   divelli  et  separari  uou   iioterunt. 

1032 

XXXIII.  —  Promissio  Dei  de  reslitutione  Enoch  et 
Eliae,  et  quomodo  interini  cnin  eis  agatur,  et  qualiler 
cum  restituti  fuerint  se  iu  adversis  inter  homiues  liabe- 
hunt,  et  qiianta  adversus  Autichristum  [irffidicaliouis  et 
uiiraculoruni  [lotestate  enilescent,  a  qiio  tainen  mar- 
tyrizati  cum  innumeris  aliis  e  inundo  migrabunt,  et  beato- 
lum  uumerus  martyruiu  ad  plenitudlnem  debitae  perfec- 
tiouis  perducelur.  1033 

XXXIV.  Itein  interpellatio  Filii  ad  Patrem  in  os- 
tensione  vulnerum  suoriim  ipsis  homiuibus  ut  eis  parcat 
commendautis,  et  eosdem  honiiues  ut  genua  siia  palri 
ilectant,  quod  ipsorum  misereatur  exhortanlis.  1034 

XXXV.  —  Quod  Euoch  et  Elia  iu  oculis  oinnium  a  morte 
suscitatis  et  ad  nuhes  sublatis  et  resurrectio  niorluonun 
omnimodis  confirmabilur,  et  autiquus  serpeus  ]ier  filium 
perditiouis  adversus  Deum  et  sanctos  iu  maxiiunm  furo- 
rem  excitabitur.  1035 

XXXVI. —  Quod  illo  iniquus  in  pra'suniptioiie  sna 
revelatus  dum  muUitudine  populi  adstante  et  audiente 
siiperioribus  elementis  jjraeceperit,  ut  eum  in  ccelum 
euntem  suspiciant  juxta  testimonium  .\iiOstoIi  a  spiritu 
oris  Domini  Jesu  interficietur,  et  quod  hffic  videntes 
ad  veram  fidem  relieto  errore  convertentur,  et  sic  tota 
diaboli  elatio  subruelur.  103.^ 

XXXVII.  —  Quia  [jost  ruinam  Autichristi  gloria  Filii 
Dei  amplificabitur,  et  omnes  credentes  in  euni  huniili 
voce  laudabunt  eam  et  testinioniuin  ex  Apocalypsi  Joan- 
nis  ad  ista  competens,  et  quo  sensu  intelligendum  sit.  1030 

XXXVill.  —  Epilogus  libri  ipsius,  in  quo  opere 
suo,  scilicet  pro  reparatione  homiuis  Deo  laus  coslesti 
voce  exsolvitur,  et  opusculum  istud  cuin  auctore  suo 
eidem  Deo  et  fidelibus  ejus  studiose  conunendatnr.     1037 

S0LUTI0NE3  TRIGINTA    OCTO    QUyESTIONUM,  [le- 


1370 


oHDO  ni:p.ii.M 


l.iRII 


tt?nle  Wiberlo  monnoho  Gemhlacensi  jipr  S.  Ililiiefjar- 
iltMii  ntl  iiisiiin  trnnsinis^a'.  IDIfJ 

EXIM.A.N.XTIO  HE(.LL.K  S.  BENRDKMI. 

(>ongr»'galio  llunnieusis  co-nohii  lliMfgariJi  pelMnt 
iiiterpretaiionom  ref.niUi'  S.  Beiietlicli.  l(r>3 

llegula  S.  Henetlicti   jnxta    S.    Hildegardem  e.\i>litii.;\. 

EXPLANATIO  SY.MIJOLI  S.  ATHANASII  jnxla  S. 
lliMeganlein  ud  ronjiregationem    soronim  suarnm.    10G5 

MTA  SANCTI  UL  PEUTI.  1081 

Mouitiim. 

Incipit  vila. 

C.\p.  I.  —  U  nerllnp  conjnginm  elvitlurtas.  S  Ruperli 
pia  pneritia  :  nlTectiis  erga  panperes.  1083 

Cap.  II.  —  Peregrinatio  Honiana.  Deliberatio  tle  statu 
vilip.  iU87 

Te^limoniiim  nutbcnlicum  tle  aliqnihns  reliipiiis  trans- 
lati<.  1091 

VITA  SANCTI  UISlIiODI. 

Monitnm.  109.3 

Incipit  vitn. 

t;\i'.  1.  —  Sancti  genui»,  pnrenles  a  lyrnnnis  expnlsi, 
profectus  in  lilleris,  clei;tio  iu  episcopnm,  ahdicatio  et 
recessiis  e  pa  r  a.  1095 

C.\p.  II.  —  Peregrinalio  in  Germaniam,  popnli  ad  Rlie- 
nnm  inslilutio,  viia  solitaria  et  austera  in  nionte,  initia 
moiinsterii  et  uiiraciila  1100 

Cap.  III.  —  Snhdiliirnm  erga  Sanctum  veneratio,  coe- 
uohii  iiicremenla,  vaticiuium  de  secnlura  ejus  destructio- 
uc,  ohitns,  odoris  frngrunlia,  sepultura,  et  pcst  eam  cura- 
tiunes  varicc.  1106 

Cap.  IV.  —  .Monncborum  dis[)ersio,  reditus  :  sacri  cor- 
poris  per  S.  Bonifacium  trnnslatio;  ruina  monasterii  ejns- 
demi]ue  casiis  el  vicissitudines.  ItlO 

PHYSICA.  SIVE  SMBTILITATUM  DIVERSARUM 
NATURARUM  GREATURARUM  LIBRI  NOVEM. 

Prolejtomena  et  adnotationes  doctoris  F.  .\.  Reuss.  1 1 17 
LIBEH  PIUMLS.  —  De  idaulis. 

Prefatio.  1125 

Capitnla  libri  jirimi.  1172 

Cap.  I.  I)e  Tritico    Tiiticum   xuhjnre,   1129.    —  II.    De 

Siligiue,  Serole   cereiile.  ll.SO.  —  III.   I)e  Avena.    Avena 

sulna.  ll.U).  —  IV.  De  llonleo.  Ilnrdcum  vulgare   1131. 

—  V.  De  Spella.  'JrHirum  sjielUu  1131.  —  VI  De  Pisa. 
,"isnvi  salnum.  1131.  —  VII.  De  Faha.  Mcia  faba  1131. 

—  VIII.  De  lente.  Ervum  lens  1132.  —  IX.  De  lliers,  I'a- 
iiinim  miliaceum,  1133.  —  X.  De  Venicb.  1'aiiirum  lUili- 
iiini,  1133.  —  XI.  Do  Hanst.  Cannabus  saliva,  1133.  — 
XII.  De  Hatde.  Mgella  sativa,  1133.  —  XIII.  De  Galiran. 
Alpinia  (ialaiiia  1134. —  XIV.  De  Zitiiar.  .\)uomum  ze- 
(ioaria.  1135.  —  XV. De  lugeher.  .Amonum  ziugibrr,  ii^o. 

—  XVJ.  De  Pipere.  Piper  louguin    el    uiijnim,    1137.   — 

XVII.  De    Kiimel.     (  uminum    v<l    ('i/uiinnm,   1138.  — 

XVIII.  De  Bertram /iTi^/ifrii.s /^j/rp//f/w)»  1138.—  XIX.  De 
Liquiricio.  Gl>/cijrrhiza  rjlahra,  1138.  —  XX.  De  Cyuamo- 
nio.  I.ourus  rijinnmomuiu,  1139.  —  XXI.  De  Nuce  mu- 
scala.  AiyiisHra  moschata,  1139.  —  XXII.  De  Hosa.  Rosa 
ccnftfolia,  \i:i[)  —  AXI 1 1.  De  Lilio. /.i/ium  randidum  1140, 

—  XXIV.  DePsillio,  /'lanlago  psiUium,  1140.—  \XV,  De 
Spica,  J.avruuula  s/iica,  1140.  —  XXVI.  De  Ciibeho.  I'i/)er 
cibrba,  Wil.  —  XX\1I.  De  (janofilis.  Eugenia  ran/o- 
l.hillafa.  1141.  —  XXVIII.  De  ChriHtiana,  Helhboius 
mger.  1141.  —  XXIX.  De  Lnnckunrcz.  l'ulmonarie  of- 
linniUs  1141.  —  XXX.  De  llirtzunjze.  Asplenium 
scoloptndrium,  1142.  —  XXXI.  De  Gentinna.  (irnlinna 
lulea.  1142.  —  X.VXII.  De  Onemibi.  Tln/miis  srr/iilliim, 
1142.  —  XXXIII.  De  Andron.  Mamihiiiiii  rulijarr,  1142. 

-  XXXIV.  De  llirlzwain,H43.  —  XXXV.  De  Lavendnla. 
I.areiiduln  rrra,  ll43.  —  XXXVI  De  l^euiigr.eco.  Tr.go- 
nrlla  fitufim  (Jrarum,i  143 —  XXXVII.  Dt;Sv<eniera,t  143. 

—  XXXVIII.  De  Peslfrkrut,  1144.  —  XXX TX.  De  Sclier- 
ling.  (irrulu  viiosa,  rel  (  onium  marulalum,  1144.  — 
XL.  De  Gaupbora.  f)ri/'>linlano/)s  cimiiliora,  1145.  — 
XLI.  —  De Aiii|bora.  Riimer  aretosus,  1145.  —  XLII.  De 
Hiiszwurlz.  Sempervivum  lertorum  1445.  —  XLIII.  De 
bticbwu.tz.  1146.  —  XLIV.  De  Wnntwnrtz,  1146.  — 
XLV.  De  Snnicnla  Sanirnla  F.arop.ra.  1146.  —  XLVI.  De 
De  Hyelheubt,  1147.—  XLVII.  De  Faru.  Ayidium  F'- 
li7,  1147.  XL\'IIL  De  Ilaselwurtz.  Asarum  Euro- 
pf/-«ni,  1148.  —  XLIX.   De    Hcrha  Aaron.    Aaron   mnru- 

latum,  1148. L.  De  Humela,  1149.—  LI.DeWiiIles- 

uiitsh  Enphorhin   e%ula,  1149.    —  LII.    De  Dolone.   1149. 

—  LIII.  —  Dc  Dauwurtz,  1150  —  LIV.  De  Bracwurtz, 
1150.  —  LV.  De  Funsl  bUt.  I'o'en/illa  spec.,  ll.-jO.  — 
LVI.  De  Mandragora.  Atropa  Mundrnfj')ra,  1151.  — 
f-.'il.  De  Winda.  Conruitiulu&  arvensis  et  sejiium,iilj2.~ 


LVIII.  De  Roberella,  1152.  —  T<1X.  De  Binsnga  Lamium 
nlhnm.  1153.  —  LX.  De  Snnnewirhel.  Cirhorrum  luly- 
hus    H.')3.    LXI.    De   IIopplio.    Ilumulns   lujiulns     1153. 

—  LXII.  De  Lilim.  1153.  —  LXIll.  I)e  Delh.i,  Salvinolfi- 
ciualis  1154.  —  LXIV.  De  Uutha.  Itullin  griivenlen>!,  1155. 

—  LX\^  I)'  Hyssopo.  Hi/s.topns  of/icmnli'^,  1156.  — 
LXVl.  I)e  Fenicnlo,  Aneihum  Jinicnluin,  115()  — 
LXVII.  DeDille  .■l«c//u/»i  ff/orco/fii.s,  1158.  — LXVlll.  De 
Petroselino.  Apinm  I'rhoselinum,  115S.  —  LXIX.  De 
Apio  Apium  grnvrolens,  1159.  —  LXX.  De  Kirhele. 
ScandKV  Cerefoliuui,  1160.  —  LXXI.  De  Pungo  Veronisa 
H ircahunga,  lUiO.  —  LXXII.  l)e  Crasso.  /.epidum  Snti- 
rnm.  Il60. — LXXIll.  De  Bnrncrnsse.  Nnsturhum  ni]uali- 
cum.  1161.  —  LXXIV.  Dc  Burtel.  1'ortulacn  safiva,  1161. 

—  LXXV.  De  Ba.bmyncza.  Mi-nthu  aquahca,  H61.  — 
LXXVI.  De  Myucza  majnri.  Menlhn  silvestris,  ItGI.  — 
liXX\'II.  Di>  .Myncza  mi.r>ri.  Meiilha  arvrnsis,  1161.  — 
LXXVIII.  De  UosseniYuc2a.  Meiiliia  rrisjin ,  1161.  — 
LXXiX.  De  Alio.  Alltnm  .sntirum,  1162.  —  LXXX.  De 
AlslMucb.,l///j/m  ascnlonicnm.  1162.  —  LX.XXLDe  Purro. 
Allium  poirnm.  iiVii. —  LXXXII.  I)e  Lnncli  Allinm  fis'u- 
tosum,  1 163.  —  LXXXIIT.  I)e  rnlaiicli.  Allinm  ce/^n.  \  163. 

—  LX.\XI\'.  l)e  Kole.  Hrnssirn  oleiarea,  1163.  — 
LXX.VV.  De  Wiszgras.  1164.  —  LXXXVI.  De  .Stulgras, 
1164. —  LX.XXVII.  De  Kurhesa.  CururliVa  laumaria, 
1164.  —  LXXXVllI.  De  Uiihn.  lirnssicn  rapa,  1164.  — 
LXXXIX.  De  Uelitdi.  Kaphtinus  .uilivns  1164.  —  XC.  De 
Lalich.  I.ar'ura  sntiva,  1165.  XCd.  —  I)c  Lattuca  ajjresti. 
Larlura  virosa,  1165.  —  XCdl.    De    \\'ilile    Lalicli,  1165. 

—  XCIII.  l)e  Ilerha  Seiill.  Sinopis  arvensis,  1166.  — 
XCIV.  lic  ii\i\ii\ic.  Sinapis  nlhaet  uig'  a,  116().  —  XCV.  De 
Alaut.  Inula  Helenium,  1167.  —  XCVI.  De  Papnvere. 
Papnrrr  souuiifrrnm,  1167.  —  XCVII.  De  Babela.  1167. 

—  XCVIII.  De  Cietla.  linrdnna  l.appa,  1167.  —  XCJX.  De 
Dislel.Corcfuw.?  benedictus  et  Eryngium  cam/irslre.  1168. 

—  ('..  De  Urlica.  Uriica  dioica  el  nrens,  1168.  —  CI.  De 
Plaiitagiue.  Planlago  major,  medin  ct  Innreolata,  1169. 

—  Cll.  I)e  Meiiiia.  1170.  —  CIII.  De  Viola.  Viola  odo- 
;rt/(7.  1170.  —  CIV.  De  Melda.  Atriplrx  horlemis   1170. 

—  (jV.  De  Gundercbe.  Glcclioma  hederareuin,  1171. 
CVI.  De  Stngwurtz.  Arlemisia  Abrolnnum ,  1171.  — 
GVII.  De  Bihoz.  Artemisin  vnlgnris,  1171.  —  CVIII.  De 
Cle.  Trifolium  /irnlense,  1172.  —  CIX.  De  Wermuda, /1/- 
lemisia  Absinthium,  1172.  —  CX.  De  Bilsn.  Ihjoscynnns 
niger,  1173.  —  (^Xl.  l)e  Uevnfau.  Tauacrtnm  vulgare,\  174. 

—  CXII.  De  Dosl.  Origanum  vulgare,  1175.  —  CXIII.  De 
i\M-\\n..  Achillea  Millelfolinm,  1175.  —  CXIV.  De  Agri- 
luoiiia.  Afjvimonia  Eupaloria,  1 176.—  (!XV.  De  Dictninuo. 
niilnmnus  nlbus,  1177.  -  CXVT.  De  Metra,  1177.  — 
CXVII.  De  y\us.orc. /Iierarium  l'ilosrlla,\rn .  —  CXVTTT. 
De  Swertula.  ^i'/«rf/oi(i.s- I oni//J//H/.'!,  1177.  —  Cap.  (^XIX. 
De  Merredich.ins.—  CXX.  De  Ilntich.  sambucus  Ebulus, 
1179.  —  (;XXI.  De  Nacbtscbnde.  Solanum  nigrum,  iil^, 

—  CXXII.  De  Hingula.  Cnlendula  ol/icinahs,  1179.  — 
CXXIII.  De  Wulleua.  Verbascum  Ihnpsus,  1180.  — 
C.XXIV.  De  Gamaudrea.  Teucrium  Clinmndris,  W^d.  — 
(;XXV.  De  Ceulanrea.  Centnurea  Ci/anus,  1180.  — 
CXXVI.De  PolcvaJ/<'/;//ia  /'«irt^m///.  1 181.— CXX VII.De 
Beoiiia.  /'cenin  olficinalis.  1181.  —  CIXXVIII.  De  Bnlbe- 
nia,  1182.  —  CXXIX.De  Siclitcrwurtz  uigra. /f////jex  ocit- 
tns,  1183.  —  CXXX.  De  Sichterwurlz  alha,  1183.  — 
CXXXI.  De  Biheuclln.  Piiupinella  inxifrnt/a,  ls84.  — 
(>XXXII.  De  Agleya.  Aquilegia  vnlgnris,  1184.  — 
CXXXIII.  De  S[)riiigwurtz.  Enphorbta  l.whijris.  1164.  — 
(JXXXIV.  De  Frideles.  M'josolis  scorpioidea,  1184.  — 
(;XXXV.  De  T/orlhnrcz.  Alhtiuinnhi  Mruin,  l|8i,  — 
CXXX  VI.  De  Steuihreclia.  Asjileniuin  Rahi  inararin  U85. 

—  CXWII.  De  Ugera,  1185.  —  CXXXVIII.  De  Griutwutz, 

1185.  — CXXXIX.  be  Lnbestuckel.  Ligushcum  ievislicum 

1186.  —  CXL.  De  Ebich.  Hedfrii  helix  1186.  — 
CLXI.  De 

Dtuicuiarcha.  Vnlerianii  offir 
Neltcltii.  I\'cpela  cntaiin,  1187.  —  CXLI\^  De  Cranchsna- 
bel.  Knidium  licnlaiiuin  1188.  —  CXLV.  De  Conso- 
li.ln.  SimpliUum  of/icnuile,  1188.  —  CXLVI.  De  By- 
verwiirtz,  1188.  —  CIXLVII.  De  Grcnsing,  1189.  — 
CXLVIII.  De  Morkrut.  Parnassia  palustris,  1189. 
CXLIX.  De  Gensekrut-  Polenhha  anserina,  1189.  — 
CI.,.  Linsamo.  I.inum  usHntissinium,  1189.  —  CLI.  De 
Iliiusdnnn.  yl/.sj//e  mrilicn,  1189.  —  CrJI.  De  Nvesewurtz. 
IhUrhorus  niqer,  1190.  —  CLiri.  De  Ilerhn  (Jicbt,  1190. 

—  <:LI  V.  De  Yseua.  Verbena  offit:infilis, ii9n. —  ChY.  De 
iiuUTc.ia.  Saliireia  horlensis.  1100.  —  CLVI.  De  Wolfesge 
legeiia.  Arnica  monlaua.  1190.  —  CLVII.  De  Svme.  .Stel- 
Innn  media,  1191.  —  CLVTII.  De  .Inuco,  1191.  —  CILIX. 
De  Mevgilana,  1191.  —  CLX.  De  Dornelia.  Polenlillator- 
vientiila,  1191.  —  CLXI.  De  Scliarlevn.  Sahna  Sclarca, 
1191.  —  CLXII.    De  Storksuabel.    deranium  pralcme 


Ybistdia  Allh.rfi  officuinhs,  1187.  —  CXLII.  De 
ha.   Vnlerinnn  offirtnalis  1187.  —  CXLIII.    De 


;wi 


QMA:  IN  IIOC  TOMO  r.ONTINFMliP.. 


138'> 


nOl,  —  (U-XIir.  De  neneiiicta.  Geumnrhauum,  H92.  — 
CLXIV.    I)e    iiisza,  1192.    —  CLXV.   De    iMiiseUia,  1192. 

—  CLXVI.  De  Hiivkwnrlz,  1192.  —  CLXVIL  De  Aslraii- 
eia.  Aslranlia  Osliuihiiuv,  1192.  —  CLXVIII.  De  Ert- 
Ijefler.  polyi/onKm  hi/dropiper,  1193.  —  CLXIX.  De 
Brema.  Ruhus  crsiwi  ct  /rucfico.sus,  1193.  —  CLXX.  De 
Erperis.  Imqarm  Vcsca,  1194.  —  CLXXI.  De  Walt 
Beris.  VacciUuw  Mi/rlHlus,  1194.  —  CLXXII.  De  Fiin- 
fiis,  1194.  -  CLXXIII.  De  Wichwiirlz,  1196.  - 
CLXXIV.  De  Aloe,  1196.  —  CLXXV.  De  Tluire.  1196.  — 
CLXXVI.  De  Mvrrlia,  119/.  —  CLXXVII.  De  Balsamone, 
1197.  _  (U.XXVlII.  De  Melle.  1197.  —  CLXXIX.  De 
Zncker.  1197.  —  CLXXX.  De  Lacte,  1198.  —  CLXXXI. 
De  Bulyro,  119S.  —  (".LXXXII.  De  sale,  1198.  — 
CLXXXIII.  De  Aceto,  1199.  —  CLXXXIV.  De  iMeranda, 

1200.  —  CLXXXV.  De  Ovis.  1200.  —  CLXXXVI.  De 
Pice,  1201.  —  CLXXXVII.  DeHartz,  120!.  —  CLXXXVIII. 
De  Sulphnre,  1201.  —  CLXXXIX.  De  Vighona.  Lu- 
pinus  athna.  1201.  —  CXC.   De  Kicliur.  Ciccr  arieliiiuni. 

1201.  —  CXCI.  De  Wisela.  lirrum  Ervilio,  1201.  — 
CXCII.  De  Widiim.  Vicia  saliia,  1201.  —  CXCIII.  De 
Milio.  Pauicuui  viiUoccum,  1202.  —  CXCIV.  De  femine 
Liui,  1202.  —  CXCV\  De  Bal.-;iimit,a.  'lonacchitn  Baha- 
mita,  121)2.  —  CXCVI.  De  Stnlgras,  1203.  —  CXCVIl.  De 
Stnr,  1203.  —  CXCVIII.  De  Lacliica  agresli.  1204.  — 
(LXCIX.  De  Gerla.  Sinm  .sisarum.  1204.  —  C:C.  De  Pasti- 
naca,  ]'astina<a  saliia,   1204    —  C(;i.   De   Borilh,   1204. 

—  C.CII.  De  Spica,   1204.  —  CCIII.  De  Semperviva,  1204. 

—  CCIV.  Oe  Brionia,  1204.  —  CCV.  De  Polypodio.  Poly- 
podium  vulgore,  1203.  —  C(jVI.  De  Vehedi^tel,  120.5.  — 
CCVII.  De  Ficaria.  Ficaria  verna,  12015.  —  CCVIII.  De 
Weyt,  120.3.  —  CCIX.  De  Ilymelslozel.  PrimuLa  offi- 
cin/iti.t,  1205.  —  G(jX.  De  Hntllatla  majori.  Tussilago 
Pelasiles.  1206.  —  C(JXI.  De  Hnfllyta  minori.  Tussdttcjo 
larfura,  120G.  —  CCXII.  De  Asaro,1206.  —  CCXIII.  De 
Hirceswnrtz,  1207.  —  CCXIV.  De  Scampina,  1207.  — 
CGXV.  De  Nimphia,  1208.  —  CCXVI.  De  Caczenzazel. 
Hipjjuris  rulyaris,  1208.  —  CCXVII.  De  Zuselnicli,  1208. 

—  CCXVIII.  De  Psatlo,  1208.  —  CCXIX.  De  lierba  in 
qiia  Kilelberae  crescunt,  1208.  —  C(_^.XX.  De  iMerlinsen, 
1208.  —  G(:;XXI.  De  Duhelkobe,  1208.  —  CCXXII.  De 
Harlenaulbe,  1208.  —  (X^XXIII.  De  Tliymo.  Thymus  rnl- 
(/aiis,  1208.  —  CCIXXIV.  De  Aloe,  1209.  —  CCXXV.  De 
■plionia,  1210.  —  CCIXXVI.  De  Kasela,  1210.  —  CCXXVII. 
De  Dorth  1210.  —  CCXXVIII.  De  Cardo,  1210.  — 
CGXXIX.  De  Ebulo,  1210.  —  CCXXX  De  Basilisca,  1210. 

LIBEU  SECUNDUS.  —  De  elementis. 
C.4P.  I.  De  Aere,  1210.  —  II.  De  aqua,  1211.  —  III.  De 
Mari,  1212.  —  IV.  De  Seh,  1212.  —  V.   De  Rheno,  1212. 

—  VI.  De  Rlogo,  1212.  —  VIl.  De  Douanwia,  1213.  — 
VIII.  De  Mosella,  1213.  —  IX.  De  Na,  1213.  —  X.  (ilan, 
1213.  —  XI.  De  Terra,  1213.  —  XTI.  Calamiao,  1214.  — 
XIII.  De  Crida,  1214.  —  XIV.  \)c  Terra  suhviridi,  1214. 

LIBER  TEUTIUS.  —  De  arboribus. 

PrtRfatio.  1215 

(>aiiitula  liliri  lertii.  1215 

C.^p.  I.  De  Alfaldra.  Pirus  mahis,  1215.  —  II.   De  Bir- 

Laum.  Pirus  commuiiis,  2217.  —  III.  De  Nuszbaum.  Ju- 

glans  regia,  1219.  —  IV.  De  Quiltenbaum.  Pirus  Cudovia. 

1220     V.    De    Persichbaum.    Amygdakis    Persica,   1220. 

—  VI  De  Ceraro.  Pruniis  cerasus  el  aviiim,  1222.  — 
VII.  De  Prunibaum.  Prujius  domesiica,  rt  mslilia,  1223. 

—  VIII.  De  Spirbaum.  Sorhus  dcmes/ica,  1225.  — IX.  De 
iMulbaum.  Murus  r.igra,  1225.  —  X.  De  .Vmyfidalo.  Aingy- 
dalus  commivis,  1225.  —  XI.  De  Haselbaiim  Coiylus 
avelUina,  122.5.  —  XII.  De  Kestenbaum.  Castaiiea  saliva, 
122G.  —  XIII.  De  Nespelbaum.  MespHus  Ccrmanica ,  1227. 

—  XIV.  De  Fickbaum.  Ficus  carica,  1227.  —  XV.  De 
Lauro.  Laurns  nobUis,  1228. —  XVI.  De  Olevbaum.  Olea 
Furop.r.  1229.  —  XVII.  De  Datilbaum.  Phd-uix  daclyli- 
fe.ia,  1230.  —  XVIII.  De  Boucziderbaum.  Cilrus  medica, 
1230.  —  XIX.  De  Cedro.  .luniperus  Ph.rnicea  et  Oxy- 
redrus,  1230.  —  XX.  De  Cypresso.  Cu/)res.ms  semper 
vireny,  1231.  —  XXI.  De  Sybeubaum.  Juniperus  Sonbia. 
1232.  —  XXII.  De  Buxo.  Burus  sempeivuens,  1232.  — 
XXIII.  De  abiete.  Pinvs  abies,  1232.  —  XXIV.  De  Tilia. 
Tilia  Europaa,  1234.  —  XXV.  De  Quercu.  Quercus  pe- 
dunculat».  1234.  —XXVI.  De  ¥»^q.  Fngus  .yUvestris.  1235. 

—  XXVII.  De  Asch.  Fiajvnusexclsior,  1230.  -  XXVIII. 
De  Aspa.  Populus  Iremnla,  1236.  —  XXIX.  De  Arla. 
Alnus  glulinosa,  1237.  —  XXX.  De  Hhorn.  Acer  pseudo- 
plalamis,  1237.  —  XXXT.  De  Ybenhaum.  —  Taxustwccnla, 
1237.  —  XXXII.  De  Bircka.  Petula  alba,  1238.  —  XXXIII. 
De  Fornhair,  1238.  —  XXXIV.  De  Spvnelbaum.  Evomj- 
mos  Europ.ra,  1238.—  XXXV  —  De  Hagenbuclia.  llmus 
cauipeslris,  1239.  —  XXXVl.  De  Wida,  1239.  —  XXXVII. 
De  Salewida.  Salir  eaprea,  1240.  —  XXXXVIII.  De  fol- 
baum,  1210.  —  XXXIX.   De  Felbaum  1240.    —  XL.  De 


Erlizbaum,  1240.  —   XLI.  De  Mascel,    1240.  —  XLH.  De 

Mirtelbaum.  Myrlus  communis.  1240.  —  XLIII.  De  Wa- 

cholderbaum.   Junipcrus  conimunis,  1241.  —  XLIV.  De 

Holderbaum.  Sfl»'^»'<"*'.W(/5;«,  1241.    —   XLV.    De  Meliz- 

boum,    1241.    —   XLVI.    De    Hartbroge    baum,    1241.   — 

XLVII.  Do  IfTa,  1242.  —  XLVIII.  De  Harbaum,  1242.  — 

XLIX.  De  Schulbaum,    1242.    —  L.   De  Pruma,  1242.  — 

LI.  De  Agenbuum,  1243.  —  LII.    De  Hilfa,  1243.  —   LIII. 

De  Spinis.  Prunus  spinosa,  1243.  —  LIV.  De  vite.   Vtiis 

vinifcra,  1244.  —  LV.  De  (jichlbaum,   1245.  —  LVI.  De 

Fumo,  1245.    —    LVII.  De    Mose,    1245.   —    LVIII.    De 

uugueuto  Hihirii,  1245.   —  LIX.  De  Sysemera,    1246.  — 

LX.  Coutra  Srrophulas,  1246.  —  LXI.  De  Palma,  1247.  — 

LXII.  De  Picea,  1247.  —  LXIII.  De  Tribulo,  1248. 

LIBEU  QUARTUS.  —  De  lapidibus. 

Prrefalio.  1248 

Capitula  libri  quarti.  1249 

Cap.  I.  De   Smaragdo,  1249.  —   II.  De   Jacincto,  1250. 

—  III.  De  Onvchino,  1251.  —  IV.  De  Beryllo,  1252.  — 
V.  De  Sardonice,  1252.  —  VI.  De  Sapphiro,  1253.  —  VTI. 
De  Sardio,  1254.  —  VITI.  De  Topazio,  1255.  —  TX.  De 
Chrvsolitho,  1256.  —  X.  De  .laspide,  1256.  —  XI.  De 
Prabio,  12.57.  —  XII.  De  Cakedonio,  1257.  —  XIII.  De 
Chrysoiiraso,  1258.  —  XIV.  De  Carbunculo,  1259.  — 
XV.  De  Ametbvsto,  1259.  —  XVI.  De  Acbale,  1260.  — 
XVII.  De  Adaniante,  1261.  —  XVIII.  De  Magnele,  1262. 

—  XIX.  De  Ligurio,  1262.  —  XX.  De  Chrv.tallo,  1263.  — 
XXT.  De  Margaritis,  1264.  —  XXII.  De'Berlin,  ibal.  — 
XXIII.  De  Conielione.  1265.  —  XXIV.  De  Alabastro,  1265. 

—  XXV.  De  Calce,  1265.  —  XXVI.  De  cfeteris  lapidibus, 
1266. 

LIBER  OUTNTUS.  —  De  piscibus. 

Praefatio.  126G 

Capitula  libri  quinli.  12G9 

Cap.  I.   De  Cele.  Dalsena  mysHcctus,  1269.    —  11.    De 

Husonc.    Ascipcnser  Huso.    1472.  —   ITI.   De  Mebswin. 

Phociv  species,  1273.  —  TV.  De  Storo.  Ascipenser  slurio, 

1273.  —  V.  De  Salmone.  .Salmo  Salor,  1274.  —  VI.  De 

Welca.    Silurus  Glaiiis,  1275.  —  VII.  De  Lasz,  1275.  — 

VTTI.  De    Copprea,  1275.  —  IX.  De  Hecht.  E.iox  Luiius 

1276.  —  X.  De  Baro,  1276.  —  XI.  De  Car[ione,  Cypriiius, 

carpio,  1277.  —  XTI.  De   Bresma.  Sparus  paorus,  1277. 

—  XTII.  De  Elsua,  1277.  —XIV.  De  Kolho,  1278.  —  XV. 
De  Fornha  Salmo  Irulla,  1278.  —  XVI   De  Monuwa,  1279. 

—  XVIL  De  Bersich,  1279.  —  XVIII.  De  Mevsisch,  1279. 

—  XTX.  De  Pisce  concbas  habente.  1279.  —  XX.  De  Ascha. 
Salmo  Tiu/mallus,  1279.  —  XXT.  De  Rotega,  1279.  — 
XXII.  De  Allec.  Clupea  Harengus.  1280.  —  XXITI.  De 
Crasso,  1280.  —  XXTV.  De  Hasela,  1280.  —  XXV.  De 
Bliuka,  1281.  —  XXVI.  De  Parenduno,  1281.  —  XXVIL 
De  Slva,  1281.  — XXXVIII.  De  (jerundula,  1281.  —XXIX. 
De  Stechela,  1282.  XXX.  De  Sleynbiza,  1282.  —  XXXI. 
De  Rulbeult,  1282.  —  XXXlI.  De  Cancro.  Astacus  Jluvia- 
lilis,  1282.  —  XXXIIT.  De  Anguillu.  Mui;ina  AnguiUii. 
1283.  —  XXXIV.  De  Alroppa.  GudusLola,  1284.  —  XXXV. 
De  Punbelen.  1284.  —  XXXVI.  De  Lampreda,  1284. 

LIBEU  SEXTUS.  —  De  avibus. 

Praefatio  1285 

Capitula  libri  sexti,  1285 

Cap.  I  —  De  Grilfone,  1287.  —  11.  De  Strusz.  S'rulhio. 

Camelus,  1287.  —III.  De  Pavone.  Pavo  criitatus.  12S8. 

—  TV.  De  Grue  Ardea  Crus,  1289.  —  V.  De  Cigiio.  Anas 
otor,  1289.  —  VI.  De  Ueyger,  1290.  —  VII.  De  Vulture, 
1290.  —  VIII.  De  Aquila,  1292.  —  TX.  De  Odebero,   1292. 

—  X.  De  Ansere.  Anas  Aiiser,  1293.  —  XT  De  llalegans, 
1294.  —  XII.  De  Aneta  domestica,  1294.  —  XIII.  De 
Auela  silveslri,  1294.  —  XIV.  De  Gallo  et  Gallina,  1295. 

—  XV.  De  Urhun.  lelraourogaUiis,  \29(;.  —  XVI.  DeKe- 
phuu.  Telrao  Perdir,  1296.  —  XVII.  De  Birgkini.  Te- 
iiao  lelrix,  1296.  —  XVIIT.  DeFalcoue.  1296.  —  XTX.  De 
Habich.  1296.  —  XX.  De  Sperwere,  1297  —  XXl.  De 
Milvo,  1297.  — XXII.  De  Wehu,  1298.  —  XXTTI.  De  Corvo, 

1298.  —  XXIV.  De  Krewa  et  Craha.  1298.  —  XXV.  De 
Nebelkraka.  1298.  —   XXVI.  De  Musnr.  Corvus,  Cornix, 

1299.  —  XXVTT.  De  Ordumel,  1299.  —  XXVTTI.  De 
Alkreva,   1299.  —  XXIX.    De   iMevva,  Columba  speciosa, 

1299.  —  XXX.  —  De  Columba,  1299.  —  XXXI.  De  Turture, 

1300.  —  XXXTI.  De  Psiltaco.  Psitlaces  speciosus,  1300.  — 
XXXIIL  De  Pica,  1300.  —  XXXIV.  De  Hera,  1300.  — 
XXXV.  De  Ulula,  1301.  —  XXXVT.  De  Huwone,  1301.  — 
XXXVTI.  De  Sisegoniuo,  1301.  —  XXXVTII.  De  Cuciilo, 
1302.  —  XXXIX.  De  Snepha,  1302.  —  XL.  De  Specho, 
1302.  —  XLI.  De  passere,  1303.  —  XLIT.  De  Meysa,    1303. 

—  XLIII.  De  Amsla.  Turdus  Meiula,  1303.  —  XLIV.  De 
Drosela,  1304.  —  XLV.  De  Lercha,  1304.  —  XLVI.  De 
Isenbrado.  Alcedo  hispida,  1304.  —  XLVII.  De  Vedehop- 
po.  Upapa  Epops,  1305.  —  XLVTII.  De  Wachtela. 
Teirao  Colurmx,  1305.  — XLIX,  De  Nachlgalla.  Malacilla 


|3S:» 


OHDO  ni-i.rM  or.i:  in  iioo  tomo  «iontinemuu. 


1384 


Luscinia,    1:10j.  —  L.  De   Sl.ira,  'Jtirnus  vulydiis.   i:}0.'), 

—  I-I.  Dri  Vyuco.  tiiiiijillu  cwlehs.  i;tllli.  —  LII  De  Dislol 
wiiicke.  IriiiijilUi  cardutlis,  130t).  —  LIll.  De  .\mera. 
130G.  —  LIV.  De  (ini.-em.n  kii,  130G.  —  LV.  l)e  War- 
likreugel,  1307.  —  LVI.  De  Mfrl.i.  i:U»7.  —  LVII.  IV 
Wu.-zerjielU.-».  Moiilacilla  (i  bu,  i:>()7.  —  LVllI.  De  li:  yii- 
s.U-rezii  Montacidii  /!ava.  i:iu7.  —  Ll  X.  De  llinuidiue,  1307. 

—  LX.  De  ('.iiii(ielm.  13JS.  —  LXI.  De  Vejiicrlilione, 
1308.  —  LXll.  De  WhlilerNvuloue.  130S.  —  LXlll.  De 
Aiii.  Apis  Mirtltficu,  1309.  —  1-XlV.  De  Musoa,  .UK.scfl 
duiiiestica.  Wm.  —  LXV.  De  Cicailn,  1310.  LXVI.  —  De 
Locusta.  1310.  —  LXVIl.  De.Mu-ga,  1310  —  LXVIII.  De 
lluiubeleu.  .A/iis  lerrc.iliis,  1310.  —  LXIX.  De  Wespa, 
1311.  —  LXX.  De  (ilimo.  Laiupurris  uoclilucu,  1311.  — 
JAXI.  De  MevL-elauu,  1311.  —  LXXII    De  Paricc,  1311. 

LlllKll  .^KPTi.MUS.  —  De  animaliljus. 

Pra-falio.  1311 

Cupilula  liliri  sej<limi.  1311 

C.\i'.   1.  De  Llei.liaule.  1313.  —  II.  De  Caiuclo.  1313.  — 

lil.  De  Leoue,  I31i.  —  IV.  De  Lrsu,  131G.  —  V.  De  Uui- 

eorui,   1317.   —    W.    De  Ti^iiJe,    1318.   —  A'1I.  De  Pau- 

thera,  131!>.    —   VIII.  De   K.iuo.  1319.    —  IX.   De  Asiuo, 

1320.  —  X.  De  Cervo,   1320.  —  XI.  De   Uecli.  Ceivus  ca- 

preolus.  1321.  —  XII    De  SUvuliock.  Ca/jra  Ibex,   1322. 

—  Xlll.  De  Wisaul,  1322.  —  XIV.  De  Hove,  1323.—  XV. 
De  Ove,  1324.  —  XVI.  De  llirco,  1325.  —  XVII.  l)e 
1'orco,  1325.  —  XVlll.  De  Leiiore,  132G.  —  XIX.  De 
Lujio,  132G.  —  XX.  De  Caue,  1327.  —  XXI.  De  Vul|>e. 
1328.  —  XXII.  De  Uiuere.  Cuslor  jiber.  1329.  —  XXIII. 
De  Other,  1329.  —  XXIV.  De  Siuiea,  1329.  —  XXV.  De 
Merckacza.  FetisCuttus,  1329.  —  XXVI.  De  Calto,   1330, 

—  XXVn.   De   Lusch.   Felis  Lynx,    1330.  XXVIII.    De 


Dasch.  VrsHsmelel,  1330.  —  XXIX.  De  Tllecliso.  Mus'eUa 
1'u'oiius.  I3:il. — XK\.  De  Kiicio.  Krinaceus  Iiurop;cus, 
l:!3l.  —  X\\L  De  l^^ichorii.  .■^ciurus  vulgtiris  1332,  — 
XXXll.  De  llamstra.  .Uariiiota  Criccfus.  1332.  —  XXXIII. 
De  Marth.  MHslel'a  Murles,  1332.  —  XX\IV.  De  Wasser 
.\larlh,  1333.  — XXW.  De  Zoliel.  iVi/.s'/e//«  :./^('///n^j,  1333. 

—  X\X\'I.  De  llarmiNi  Mu^lcUa  keiinina.  133:i.  — 
XXXVII.  DeTalpa.  1333.  —  XWVIIl.  De  Wisela.  Mu- 
stnia  vuhjaris.  1334.  —  XWIX.  l)e  Mure,  1335.  —  XL. 
De  Lira,  133G.  —  XLL  De  Siiiczmo.  Sorex  arancus,  133G. 

—  XLU  De  Pulice.  13:}G.  —  XLUl.  De  Formica,  133G.  — 
XLIV.  De  Ilelim,  133S.  —  XLV.  De  Dromeda,  1338. 

LlliEIl.  OCTAVLS.  —  De  auimalihus. 

Priblatio.  1338. 

Capitula  lihri  octavi.  1339. 

C.\i'.  I.  De  Dracoue,  1339.  —  II.  De  quodam  ser|>eute, 
1339.  —  III.  De  Bliiitsleich.  .[ikjuis  fraijilis.  1341.  —  IV. 
De  Creilila.  Rana  bufo,  1341.  —  V.  De  Frosch.  Kana  escu- 
lciila,  1341.  —  \'L  De  Laii!)!'rosch.  Rena  arborea.  1342.  — 
VII.  De  Harmiuia,  1342.  —  VIII.  De  Moll,  1342.  —  IX.  De 
Lacerta,  1342.  —  X.  De  Arauea,  1342  —  XI.  De  Vipera, 
1342.  —  XII.  De  Basilisco,  1343.  —  XIII.  De  Scorpioue, 
1344.  —  XIV.  De  Daraut,  1344.  —  XV.  De  Tyriaca,  1344. 

—  XVI.  De  Scherzhedra.  1344.  —  XVII.  De  Ulwiirui. 
Lumbricus  terrestris,  1344.  —  X  VIII.  De  Testitudiue,  134G. 

1>II!I':U  NONUS.  —  De  melullis. 

IMa-latio.  ISkT . 

Caiiitiili  liliri  uoni.  ^^'»5 

C.iP.  1.  De  Auro,  1347.  —  II.  De  Arj^eulo,  1347.  —  111. 
De  1'lumho,  1348.  —  IV.  De  Sta^uo,  1348.  —  V.  De 
Cupro,  1348.  —VI.  De  Messiug,  1349.  —  VII.  De  Ferro, 
1349.  —  VIII.  De  Colybe,  1350. 


FINIS  TOMI  CENIESIMI  KONAGESIMI  SEPTIMI. 


linpriujerie  g6rierale  de  Cliatillon-sur-Seiae    —  Jeanne  Rolert. 


THE  INSTITUTE  OF  WEDIAPV/IL  STUOiES 

10  ELMSLEY   PLACE 
TORONTO  5,   CANADA. 


a  f97 . 


'S: 


y^y 


•.'/.-:fV: 


'  i' ,* 


♦.•<i<  ,•.."•'.' 
■•'■i.?J/;ii 


.V.;I 
■,•".•  ,'.■.> 
,  <,    '.  ' 

V.'.    >.» 


.'■!■•■ 

■  \  '  '  ■ 


:.if.-'« 
■^:V'-;^'->'? 

■.'•.,    '.    'I.V,   ■Lj 


^■fy;^''-'-'*' 


'.',' 


;'::':^:!'i-,.:y»h 


;.':/ferit!: